Η **Ιερά Μητρόπολις Κυδωνιών** ήταν μια επαρχία (Μητρόπολη) του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Η επισκοπή υπήρχε από το 1908 έως το 1923 με έδρα της το Αϊβαλί (ή Κυδωνιές, σήμερα *Ayvalık*). Ο τίτλος του *Κυδωνιών, υπερτίμου και εξάρχου Αιολίδος* αποδίδεται πλέον σε τιτουλάριους επισκόπους του Πατριαρχείου.

Μητροπολίτης Κυδωνιών είναι από τον Νοέμβριο του 2012 ο Αθηναγόρας (Χρυσάνης).

Ιστορικά στοιχεία
-----------------

Η περιοχή έγινε μέρος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας το 133 π.Χ.. Κατακτήθηκε από τους Σελτζούκους Τούρκους περί το 1310 και από τους Οθωμανούς περί το 1341.

Το Αϊβαλί (ή Κυδωνιές, σήμερα *Ayvalık*) είναι από τις νεότερες πόλεις της Μικράς Ασίας, καθώς ιδρύθηκε στα τέλη του 16ου ή στις αρχές του 17ου αιώνα από κατοίκους της Λέσβου, οι οποίοι εγκατέλειψαν την πατρίδα τους αναζητώντας καλύτερους όρους διαβίωσης. Είναι χτισμένη περίπου 140 χλμ. βορείως της Σμύρνης, κοντά στα ερείπια της αρχαίας Κισθήνης.

Εκκλησιαστικώς, η περιοχή ανήκε στη Μητρόπολη Εφέσου και διοικούνταν από βοηθό επίσκοπο που έδρευε στην πόλη. Το 1905 οι κάτοικοι των Κυδωνιών ήρθαν σε ανοιχτή αντιπαράθεση με τον μητροπολίτη Εφέσου Ιωακείμ (Ευθυβούλη) για το θέμα των επαρχιακών συμβουλίων (*idare meclisi*) και την πληρωμή των φόρων στην Υψηλή Πύλη, και ζήτησαν από το Πατριαρχείο την απόσχισή τους από τη Μητρόπολη Εφέσου, όπως συνέβη τα προηγούμενα χρόνια (μεταξύ 1896 και 1907) με τις Μητροπόλεις Ηλιουπόλεως, Κρήνης και Ανέων. Τελικά, στις 22 Ιουλίου του 1908 το Πατριαρχείο αποφάσισε να αποκόψει από τη Μητρόπολη Εφέσου το τμήμα των Κυδωνιών και να το ανακηρύξει αυτοτελή Μητρόπολη. Αυτή συνόρευε με το Αιγαίο Πέλαγος βόρεια και δυτικά και τη Μητρόπολη Περγάμου νότια και ανατολικά.

Η περιοχή κατελήφθη από τον ελληνικό στρατό στις 19 Μαΐου 1919. Μετά την Μικρασιατική Καταστροφή και την ανταλλαγή πληθυσμών Ελλάδας-Τουρκίας δεν έμεινε καθόλου Ορθόδοξος πληθυσμός στα εδάφη της Μητρόπολης. Ο Μητροπολίτης Γρηγόριος (Ωρολογάς) συνελήφθη από τον κεμαλικό στρατό στις 30 Σεπτεμβρίου 1922 και μετά από βασανισμούς σφαγιάστηκε μαζί με δεκάδες ιερείς, τους προκρίτους της πόλης και πλήθος συμπολιτών του στις 3 Οκτωβρίου 1922.

Εκτός από το Αϊβαλί, η Μητρόπολη περιελάμβανε τις κοινότητες Γενιτσαροχώρι (*Küçükköy*), Αγιασμάτι (*Altınova*), Μουράντελι (*Murateli*), Γκιουμουσλού, Γκιουμέτς (*Gömeç*), Γιαγιά (*Yayaköy*), Χατζή Οσμάν (*Hacıosman*), Τουρσουνλού (*Dursunlu*), Κερέμ (*Keremköy*), Ρουμπεϊλέρ (*Ulubeyler*).

### Επισκοπικός κατάλογος

| Όνομα | Έτη | Σημειώσεις |
| --- | --- | --- |
| Γρηγόριος (Ωρολογάς) | 22 Ιουλίου 1908 – 3 Οκτωβρίου 1922 † | από Στρωμνίτσης, εκτελέστηκε και αγιοκατατάχτηκε |
| Ευγένιος (Βακάλης ή Θεολόγου) | 20 Μαρτίου 1924 – 28 Ιουνίου 1928 | από Φιλαδελφείας, κατόπιν Νευροκοπίου (προσωποπαγής) |
| Αγαθάγγελος (Παπαθεοδώρου) | 5 Οκτωβρίου 1943 – 23 Ιουλίου 1960 † | από Ελαίας |
| Αθηναγόρας (Χρυσάνης) | 18 Νοεμβρίου 2012 – σήμερα |  |
|

Παραπομπές
----------

1. 1 2  Kiminas 2009, σελ. 75.
2. ↑  Καραχρήστος, Ιωάννης (10 Μαρτίου 2003). «Αϊβαλί (Κυδωνίες)». *Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού - Μικρά Ασία*. Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού. Ανακτήθηκε στις 28 Ιανουαρίου 2024.
3. ↑  Σφυρόερας 1979, σελ. 74.
4. ↑  Μουστάκας, Κωνσταντίνος (23 Μαΐου 2001). «Εφέσου Μητρόπολις (Οθωμανική Περίοδος)». *Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού - Μικρά Ασία*. Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού. Ανακτήθηκε στις 28 Ιανουαρίου 2024.
5. 1 2  Kiminas 2009, σελ. 76.

Πηγές
-----

* Kiminas, Demetrius (31 Μαρτίου 2009). *The Ecumenical Patriarchate: A History of Its Metropolitanates with Annotated Hierarch Catalogs*. Wildside Press LLC. ISBN 978-1434458766. Ανακτήθηκε στις 28 Ιανουαρίου 2024.
* Σφυρόερας, Βασίλειος (1979). *Επισκόπηση οικονομική και δημογραφική του τουρκοκρατούμενου ελληνικού χώρου (1669-1821)*. Αθήνα.