Το μόριο της γλυκερίνης.
Η **γλυκερίνη** ή **γλυκερόλη**, (αγγλικά: *glycerin* ή *glycerol*), είναι η χημική οργανική ένωση **προπανοτριόλη** η οποία αποτελείται από τρία άτομα άνθρακα, όπου ο πρώτος και ο τελευταίος άνθρακας συνδέονται με 2 άτομα υδρογόνου και μια ρίζα υδροξυλίου, ενώ ο μεσαίος άνθρακας με ένα άτομο υδρογόνου και ένα υδροξύλιο, όπως παρουσιάζεται στον χημικό τύπο: **HOCH2-CHOH-CH2OH**.

Ονομασία
--------

Ειδικότερα στην αγγλική και γαλλική ορολογία ο όρος «γλυκερόλη» χαρακτηρίζει την καθαρή χημική ένωση, ενώ ο όρος «γλυκερίνη» αποδίδεται περισσότερο στα διάφορα εμπορικά παρασκευάσματα, όπου η περιεχόμενη καθαρή ουσία είναι περισσότερη του 95%. Την εμπειρική ονομασία γλυκερίνη την οφείλει στον Σεβρέλ (Chevreul) που πρώτος την ονομάτισε από τη γλυκιά γεύση της.

Γενικά
------

Η γλυκερίνη ανακαλύφθηκε από τον Σέελε (Scheele), το 1779. Πρόκειται για ουσία ημίρρευστη σε κανονική θερμοκρασία με σημείο τήξης τους 17 °C, και σημείο ζέσεως τους 290 °C όπου και παρατηρείται ταυτόχρονη αποσύνθεση. Χαμηλότερα των 17 °C βρίσκεται σε κατάσταση ιξώδους μορφής (πυκνόρρευστο) με ειδικό βάρος περίπου 1,265. Είναι μια τρισθενής αλκοόλη (*τριόλη*) η οποία, υπό την επίδραση ήπιων οξειδωτικών μέσων, μετατρέπεται σε γλυκερόζη, ενώ υπό την επίδραση ισχυρών οξειδωτικών μετατρέπεται σε γλυκερινικό οξύ. Θερμαινόμενη με KHSO4 σχηματίζει την ακόρεστη αλδεΰδη ακρολεΐνη.

Η γλυκερίνη παρέχει εστέρες, τα λεγόμενα γλυκερίδια, εκ των οποίων σημαντικότερα είναι τα λιπίδια που σχηματίζονται με τα λιπαρά οξέα. Αναμιγνύεται εύκολα με το νερό και την αιθυλική αλκοόλη και διαλύεται με ακετόνη, πλην όμως είναι αδιάλυτη στον κοινό αιθέρα.

Παρασκευή
---------

Βιομηχανικά η γλυκερίνη παρασκευάζεται ως ακατέργαστο υποπροϊόν υδρόλυσης λιπών και ελαίων κατά την παραγωγή λιπαρών οξέων ή σαπώνων. Η προκύπτουσα «ακατέργαστη γλυκερίνη» υποβάλλεται στη συνέχεια σε καθαρισμό και στη συνέχεια σε απόσταξη, ώστε να περιοριστεί η περιεκτικότητα σε νερό μέχρι ποσοστού 3%, προκειμένου έτσι να χρησιμοποιηθεί σε φαρμακευτικά ή βιομηχανικά προϊόντα.

Επειδή, όμως, με αυτή τη διεργασία δεν καλύπτονται όλες οι ανάγκες της αγοράς, για την παρασκευή γλυκερίνης χρησιμοποιείται επίσης, ως πρώτη ύλη, και το προπένιο από το οποίο, ως ενδιάμεσο προϊόν, παράγεται γλυκιδόλη.

Χρήσεις
-------

Η γλυκερίνη παρουσιάζει ένα ευρύ φάσμα χρήσεων, μεταξύ των οποίων ως διαλύτης, μέσο διαβροχής, πλαστικοποιητής, θρεπτικό συστατικό σε ζυμοτεχνικές βιομηχανίες καθώς και ως πρώτη ύλη στην παραγωγή φαρμάκων, καλλυντικών, βερνικιών, σαπώνων και εκρηκτικών υλών (νιτρογλυκερίνη), στο ηλεκτρονικό τσιγάρο ως υγρό - βάση αναπλήρωσης φίλτρων, εντός της οποίας προστίθενται αρώματα και νικοτίνη. Σημαντική, επίσης, χρήση της γίνεται και ως υποκατάστατου της ζάχαρης σε διαβητικούς, ενώ χρησιμοποιείται με τη μορφή υποθέτου σαν καθαρτικό. Τέλος, χρησιμοποιείται ακόμη και στη θεατρική και κινηματογραφική σκηνοθεσία ως «τρικ» υποκαθιστώντας τα πραγματικά δάκρυα.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| wiktionary logowiktionary logo | Το *Βικιλεξικό* έχει σχετικό λήμμα:  **γλυκερίνη**  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Αλκοόλες |
| --- |
|  |
| Αλκανόλες | 
Μεθανόλη  · Αιθανόλη  · 1-προπανόλη  · 2-προπανόλη  · 1-βουτανόλη  · 2-βουτανόλη  · Μεθυλο-1-προπανόλη  · Μεθυλο-2-προπανόλη |
|  |
| Αλκενόλες | 
Αιθενόλη  · 1-προπεν-1-όλη  · 1-προπεν-2-όλη  · 2-προπενόλη  · 1-βουτεν-1-όλη  · 2-βουτεν-1-όλη  · 3-βουτεν-1-όλη |
|  |
| Κυκλοαλκανόλες | 
Κυκλοπροπανόλη  · Κυκλοβουτανόλη  · 1-μεθυλοκυκλοπροπανόλη  · 2-μεθυλοκυκλοπροπανόλη  · Κυκλοπροπυλομεθανόλη  · Κυκλοπεντανόλη  · 1-μεθυλοκυκλοβουτανόλη |
|  |
| Αλαλκοόλες | 
2-φθοραιθανόλη  · 2-χλωραιθανόλη  · 2-βρωμαιθανόλη |
|  |
| Αλκινόλες | 
Αιθινόλη |
|  |
| Αλκανοδιόλες | 
Μεθανοδιόλη  · 1,1-αιθανοδιόλη  · 1,2-αιθανοδιόλη  · 1,1-προπσανοδιόλη  · 1,2-προπανοδιόλη  · 1,3-προπανοδιόλη  · 2,2-προπανοδιόλη  · 1,2-βουτανοδιόλη |
|  |
| Αλκενοδιόλες | 
1,1-αιθενοδιόλη  · 1,2-αιθενοδιόλη |
|  |
| Αλκοξυαλκανοδιόλες | 
Οξυδιμεθανόλη |
|  |
| Αλκανοτριόλες | 
Ορθοαιθανικό οξύ  · Γλυκερίνη |
|  |
| Αλκανοτετρόλες | 
Ερυθριτόλη |
|  |
| Αρωματικές αλκοόλες | 
Φαινόλη  · Ανόλη  · Βενζυλική αλκοόλη  · Ορθοκρεσόλη  · Μετακρεσόλη  · Παρακρεσόλη  · 4-βινυλοφαινόλη  · (Πυρο)κατεχόλη  · Ρεσορκινόλη  · Υδροκινόνη  · Χαβικόλη  · Κινναμυλική αλκοόλη  · Πυρογαλλόλη  · Φλωρογλυκινόλη  · Πικρικό οξύ  · Αδρεναλίνη  · 1-ναφθόλη  · 2-ναφθόλη  · Αζουρόλη |
|  |
| Ετεροκυκλικές αλκοόλες | 
Οξιρανόλη |
|  |
| Ετεροαρωματικές αλκοόλες | 
Τρυπτοφόλη |
|  |
| 
Μερικές αλκενόλες, αλκινόλες και αλκανοδιόλες είναι ασταθείς. Οι αρωματικές αλκοόλες με υδροξύλιο απευθείας ενωμένο με το αρωμστικό σύστημα βενζολίου ή παραγώγων του αποκαλούνται αρενόλες, υποσύνολο των οποίων αποτελούν οι φαινόλες. |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* LCCN: sh85055393
* GND: 4157721-8
* BNF: cb121449106 (data)
* NDL: 00562650
* NKC: ph475858

 |

 |