| γλώσσα του Νεπάλ (नेपाल भाषा) |
| --- |
| Περιοχή: | Νεπάλ, Ινδία, Μπουτάν |
| Κατάσταση: | 1.000.000 |
| Γενετική ταξινόμηση: | Σινοθιβετικές
 Θιβετοβιρμανικές
  Ιμαλαΐων
   **Νεβάρι** |
| Κώδικες γλώσσας |
| ISO 639-1 | new |
| ISO 639-2 | new |
| ISO 639-3 | new |

Η γλώσσα **Νεβάρι** (नेपाल भाषा) είναι μια από τις σημαντικότερες γλώσσες του Νεπάλ. Είναι μία από τις κατά προσέγγιση πεντακόσιες σινοθιβετικές γλώσσες στον κόσμο, και ανήκουν στο θιβετοβιρμανικό κλάδο αυτής της οικογένειας. Είναι η μόνη σινοθιβετική γλώσσα που γράφεται με τη γραφή Ντεβανάγκαρι.

Ταξινόμηση
----------

Η Νεβάρι ανήκει στο θιβετοβιρμανικό κλάδο των σινοθιβετικών γλωσσών.

Συστήματα γραφής
----------------

Η Νεβάρι γράφεται με πολλές γραφές. Οι κύριες γραφές είναι η Ραντζάνα, η Πρατσαλίτ, η Μπράχμι, η Γκολμόλ και άλλες. Σήμερα χρησιμοποιείται κυρίως η γραφή Ντεβανάγκαρι. Όλες οι γραφές γράφονται από τα αριστερά προς τα δεξιά. Όλες οι γραφές αποτελούνται από δύο χωριστά αλφαβητικά συστήματα, ένα για τα φωνήεντα και ένα για τα σύμφωνα.

Η Μπράχμι είναι η παλαιότερη γραφή και όλες οι γραφές προέρχονται από αυτή. Η γραφή Ντεβανάγκαρι είναι αυτή που χρησιμοποιείται περισσότερο σήμερα, καθώς είναι η επίσημη γραφή του Νεπάλ και χρησιμοποιείται ευρέως στη γειτονική Ινδία. Η γραφή Ραντζάνα ήταν η περισσότερο χρησιμοποιούμενη στην αρχαία εποχή. Σήμερα αναβιώνει λόγω της πρόσφατης πολιτιστικής συνειδητοποίησης. Η γραφή Πρατσαλίτ που είναι παρόμοια με τη Ντεβανάγκαρι είναι επίσης σε χρήση. Οι γραφές Brahmi και Golmol σήμερα χρησιμοποιούνται σπάνια.

Διάλεκτοι και επιρροή
---------------------

Υπάρχουν πέντε σημαντικές διάλεκτοι: η Γιεν-Γιάλα, η Χουάπα, η Παχάρι, η Ντολάχα και η Τσιτλάνγκ. Εκτός από αυτές τις διαλέκτους, υπάρχουν λίγα επιμέρους ιδιώματα που μιλιούνται στην κοιλάδα του Κατμαντού και άλλα μέρη του Νεπάλ. Αυτά τα ιδιώματα μιλιούνται στα χωριά γύρω από τις πόλεις Κατμαντού, Πατάν, Μπακταπούρ, Τσιτλάνγκ και Ντολάχα. Η διάλεκτος που μιλιέται στο Μπαντιπούρ είναι η παλαιότερη μορφή, η Χουάπα Μπάαγιε. Η διάλεκτος που μιλιέται στο Τσαϊνπούρ, στο Μποτζπούρ, στο Τεραθούμ, και στην Παλάπα συσχετίζεται με αυτή στο Κατμαντού και το Πατάν. Η διάλεκτος που μιλιέται στο Ρίντι, στο Μπαγκλούνγκ και στο Αρουγκάτ έχει στενότερη σχέση με αυτή του Μπακταπούρ.

Λογοτεχνία
----------

Η λογοτεχνία στη γλώσσα Νεβάρι έχει μια μακροχρόνια ιστορία. Είναι η τέταρτη παλιότερη λογοτεχνική παράδοση ανάμεσα στις σινοθιβετικές γλώσσες, μετά την κινεζική, τη θιβετική και τη βιρμανική. Περιλαμβάνει δραματουργία, προφορική ιστορία, ποίηση και πεζογραφία.

Περιοχές όπου μιλιέται
----------------------

Η Γλώσσα Νεβάρι ομιλείται στην Κατμαντού, στην Ντολάχα, στην Μπανέπα, στο Ντουλιχέλ, στο Παναούτι, στην Πάλπα, στο Τρισούλι, στο Νουγουακότ, στο Μποτζπούρ, στο Μπιρατναγκάρ και άλλες σημαντικές πόλεις του Νεπάλ. Επίσης, ομιλείται στο Νταρτζιλίνγκ, στο Σικκίμ και σε άλλες περιοχές της Ινδίας.

Αριθμός ομιλητών
----------------

Κατά προσέγγιση 1.000.000 στο Νεπάλ σύμφωνα με την απογραφή του 1991 συν μερικές χιλιάδες έξω από το Νεπάλ.

Ιστορία
-------

Η **Κλασσική Νεβάρι** είναι το όνομα της λογοτεχνικής μορφής της γλώσσας, πριν το 1850. Δεν μιλιέται πλέον ούτε γράφεται, αλλά είναι μια σημαντική πηγή για τους ιστορικούς και τους φιλολόγους.

Η Νεβάρι είναι η θιβετοβιρμανική γλώσσα που έχει επηρεαστεί περισσότερο από τις ινδοϊρανικές γλώσσες. Λόγω της μακραίωνης επαφής με αυτές της γλώσσες έχει αναπτύξει ακόμη και την κλίση των ουσιαστικών, ένα γνώρισμα χαρακτηριστικό των ινδοευρωπαϊκών γλωσσών αλλά εξαιρετικά σπάνιο στις σινοθιβετικές. Έχει αφομοιώσει επίσης και άλλα χαρακτηριστικά γνωρίσματα της γραμματικής, όπως οι χρόνοι του ρήματος. Αυτές οι επιρροές είναι σημαντικά παραδείγματα θεμελιωδών χαρακτηριστικών γνωρισμάτων μιας γλώσσας που περνάνε σε μια άλλη μέσω της γλωσσικής επαφής.

Εκφράσεις
---------

| Ελληνικά | Ντεβανάγκαρι | Λατινική μεταγραφή |
| --- | --- | --- |
| Γειά | ज्वजलपा | Jwajalapa |
| Πώς σε λένε; | छिगु नां छु खः ? | Chhigu naa chhu kha? |
| Με λένε \_\_\_ | जिगु नां \_\_\_ खः | Jigu naa \_\_\_ kha |
| Ευτυχισμένο το νεο έτος | न्हूदँया भितुना | Nhugu dan yaa bhintunaa
  |
| Μητέρα | मां | Maa |
| Πατέρας | अबु | Abu |
| Γιαγιά | अजी | Ajee |
| Παππούς | अजा | Ajaa |
| Φίλος | पासा | Paasaa |
| Οργάνωση | गुठी | Guthi |
| Σπίτι | छें | Chhen |
| Άτομο | मनु | Manu |
| Ιατρική | वास | Waasa |
| Ειδήσεις | बुखं | Bukhan |
| Χορός | प्याखं | Pyakhan |
| Σκηνή | दबली | Dabalee |
| Παλάτι | लायकू | Layaku |
| Γραφείο | ज्यास | Jyaasa |
| Κατάστημα | पसल | Pasa/Pasal
  |
| Αυλή | चूक | Chooka |
| Εγκέφαλος | न्ह्यपु | Nhepu |
| Καρδιά | नुगः | Nugah |
| Νερό | लः / ना | Lah / Naa |

Δικτυακοί τόποι
---------------

WikipediaWikipedia
**Έκδοση της Βικιπαίδειας στην Νεβάρι**

* Ethnologue
* Michael Noonan, Recent Language Contact in the Nepal Himalaya (PDF) Αρχειοθετήθηκε 2006-05-03 στο Wayback Machine..
* , ज्वजलपा डट कम a window to Newar culture
* Αρχειοθετήθηκε 2017-09-13 στο Wayback Machine.