Ο **Ιωάννης Φωκάς** ήταν Βυζαντινός προσκυνητής του 12ου αιώνα στους Αγίους Τόπους. Έγραψε μια αφήγηση των ταξιδιών του, τη λεγόμενη *Έκφραση* ή *Συνοπτική Περιγραφή των Αγίων Τόπων*,  που έχει ονομαστεί ως «η πιο κομψή παλαιστινιακή αφήγηση προσκυνήματος».  Πρόσφατα δημιουργήθηκαν αμφιβολίες για το αν ο Φωκάς ήταν στην πραγματικότητα ο συγγραφέας της *Έκφρασης*, η οποία πλεόν αποδίδεται στον Ιωάννη Δούκα, ο οποίος πήγε σε αυτοκρατορική αποστολή στους Αγίους Τόπους το 1177.  

Για τον Φωκά είναι δεν υπάρχουν πολλά διαθέσιμα βιογραφικά στοιχεία. Ένα χειρόγραφο της *Έκφρασης* περιέχει ένα σημείωμα που αναφέρει ότι ήταν ιερέας και ότι ο πατέρας του, ο Ματθαίος, έγινε μοναχός στην Πάτμο. Σύμφωνα με το ίδιο σημείωμα, το ταξίδι του στους Αγίους Τόπους έγινε είτε το 1177 είτε το 1195. Είναι γνωστό ότι συνόδευε τον αυτοκράτορα Μανουήλ Α΄ Κομνηνό (βασίλεψε την περίοδο 1143–80) σε μια θαλάσσια εκστρατεία στα ανοιχτά της Αττάλειας. Μπορεί και να είναι ο «Φωκάς» των *Annales Herbipolenses,* που είχε σταλθεί από τον Μανουήλ το 1147, για να οδηγήσει τον σταυροφορικό στρατό του βασιλιά Κορράδο Γ' της Γερμανίας από τη Νίκαια στο Ικόνιο. 

*Η Έκφραση* του Φωκά είναι συνοπτική και ακριβής, παρέχοντας σε ορισμένες περιπτώσεις μοναδικές πληροφορίες. Είχε μάλλον θετική στάση απέναντι στους Σταυροφόρους. Περιγράφει μια φανατική αίρεση των Σαρακηνών που ονομάζεται Ασασίνοι.  Αποκαλεί τον ποταμό Ιορδάνη «τον ιερότερο ποταμό» και ονομάζει τρία μοναστήρια κοντά στον τόπο της βάπτισης του Ιησού αφιερωμένα στην Παναγία της Καλαμών, τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο και τον Ιωάννη τον Βαπτιστή. Το τελευταίο, ξαναχτίστηκε, λέει, από τον Μανουήλ Α΄ Κομνηνό.  Αναφέρει επίσης ότι η Κανά δεν ήταν τίποτα άλλο παρά ένα *καστέλι* (μικρός οχυρός οικισμός),  ενώ υπήρχαν δύο μοναστήρια (ένα ελληνικό, ένα λατινικό) στην κορυφή του όρους Θαβώρ,  και ότι η τοποθεσία της αρχαίας Ιεριχούς ήταν καλυμμένη από κήπους και αμπελώνες. 

Εκτός από τη Βίβλο, ο Φωκάς παραθέτει και αποσπάσματα από αρχαίους συγγραφείς όπως τον Ιώσηπο Φλάβιο και τον Αχιλλέα Τάτιο.  Η *Έκφραση* μπορεί να γράφτηκε ως απάντηση στην προσκυνηματική αφήγηση του Κωνσταντίνου Μανασσή, ο οποίος επέστρεψε από τους Αγίους Τόπους απογοητευμένος από όσα είδε εκεί, απορώντας γιατί έζησε εκεί ο Χριστός. Στην *Έκφραση*, η ομορφιά των τοπίων τονίζεται επανειλημμένα.

Δείτε επίσης
------------

* Οίκος των Φωκάδων (Βυζαντινή οικογένεια)

Σημειώσεις
----------

Ο πλήρης τίτλος του έργου είναι «Ἔκφρασις ἐν συνόψει τῶν ἀπ’ Ἀντιοχείας μέχρις Ἱεροσολύμων κάστρων καὶ χωρῶν Συρίας, Φοινίκης καί τῶν κατὰ Παλαιστίνην ἁγίων τόπων συγγραφεῖσα παρὰ Ἰωάννου ἱερέως τοῦ εὐσεβεστάτου Φωκᾶ, υἱοῦ Ματθαίου, μοναχοῦ τοῦ ἐνασκοῦντος ἐν Πάτμῳ τῇ νήσῳ, ὅσπερ εἶδεν τοὺς ἁγίους τόπους ἐν ἔτει τῷ [...] χπε΄ τῷ τότε καιρῷ».

1. ↑  The full title of the work is Ἔκφρασις ἐν συνόψει τῶν ἀπ’ Ἀντιοχείας μέχρις Ἱεροσολύμων κάστρων καὶ χωρῶν Συρίας, Φοινίκης καί τῶν κατὰ Παλαιστίνην ἁγίων τόπων συγγραφεῖσα παρὰ Ἰωάννου ἱερέως τοῦ εὐσεβεστάτου Φωκᾶ, υἱοῦ Ματθαίου, μοναχοῦ τοῦ ἐνασκοῦντος ἐν Πάτμῳ τῇ νήσῳ, ὅσπερ εἶδεν τοὺς ἁγίους τόπους ἐν ἔτει τῷ ͵ϛχπε΄ τῷ τότε καιρῷ (*Ékphrasis en Synópsei tō̂n ap’ Antiocheías Méchris Hierosolýmōn Kástrōn kaí Chōrō̂n Syrías, Phoiníkēs kaí tō̂n katà Palaistínēn Hagíōn Tópōn Syngrapheîsa parà Iōánnou Hieréos toû Eusebestátou Phōkâ, Hyioû Matthaíou, Monachoû toû Enaskoûntos en Pátmō tē̂ Nḗsō, Hósper Eîden toús Hagíous Tópous en Étei tō̂ ...schpé tō̂ Tóte Kairō̂*).

Παραπομπές
----------

1. 1 2 3  Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας: (Γερμανικά) *Gemeinsame Normdatei*. 1089420749. Ανακτήθηκε στις 20  Φεβρουαρίου 2021.
2. 1 2  Michael Angold (2016), "The Fall of Jerusalem (1187) as Viewed from Byzantium," in Adrian J. Boas (ed.), *The Crusader World* (London & New York: Routledge) pp. 289–308, at 294.
3. ↑  Messis, Charis (2011), «Littérature, voyage et politique au XIIe siècle: L'*Ekphrasis des lieux saints* de Jean 'Phokas'», *Byzantinoslavica* **69** (3): 146–66,  .
4. ↑  Eshel, Shay (2018), *The Concept of the Elect Nation in Byzantium*, Leiden: Brill, σελ. 155 .
5. 1 2 3  (Αγγλικά) Kazhdan, Alexander (1991). Kazhdan, Alexander, επιμ. *The Oxford Dictionary of Byzantium*. Οξφόρδη και Νέα Υόρκη: Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8. Kazhdan, Alexander (1991). "Phokas, John". In Kazhdan, Alexander (ed.). *The Oxford Dictionary of Byzantium*. Oxford and New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8.
6. ↑  Vikan, Gary; Cutler, Anthony (1991). "Jordan". In Kazhdan, Alexander (ed.). *The Oxford Dictionary of Byzantium*. Oxford and New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8.
7. ↑  Vikan, Gary; Ma'oz, Zvi 'Uri (1991). "Cana". In Kazhdan, Alexander (ed.). *The Oxford Dictionary of Byzantium*. Oxford and New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8.
8. ↑  (Αγγλικά) Kazhdan, Alexander, επιμ. (1991). «Tabor, Mount». *The Oxford Dictionary of Byzantium*. Οξφόρδη και Νέα Υόρκη: Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8.
9. ↑  Vikan, Gary; Ma'oz, Zvi 'Uri (1991). "Jericho". In Kazhdan, Alexander (ed.). *The Oxford Dictionary of Byzantium*. Oxford and New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8.

Εξωτερικοί Σύνδεσμοι
--------------------

* *The Pilgrimage of Johannes Phocas in the Holy Land*. Palestine Pilgrims' Text Society. 1889.