Οι **Καραπαπάκοι** ( αζερικά: Qarapapaqlar‎‎, τουρκικά: Karapapaklar‎‎) ή **Τερέκεμε** ( αζερικά: Tərəkəmələr‎‎, τουρκικά: Terekemeler‎‎) είναι ένα τουρκικό φύλο, το οποίο αρχικά μιλούσε την καραπαπακική γλώσσα, μια δυτική ογουζική γλώσσα, που σχετίζεται στενά με τα αζέρικα και τα τούρκικα. Σήμερα, έχει αντικατασταθεί σε μεγάλο βαθμό από τα αζέρικα και τα τούρκικα.

Αφού μετακόμισαν στη Δυτική Ασία τον Μεσαίωνα μαζί με άλλους τουρκόφωνους και Μογγόλους νομάδες, οι Καραπαπάκοι εγκαταστάθηκαν κατά μήκος του ποταμού Ντεμπέντ στην ανατολική Γεωργία (κατά μήκος των σημερινών συνόρων Γεωργίας-Αρμενίας). Μετακόμισαν στο Ιράν των Κατζάρων και στην Οθωμανική Αυτοκρατορία μετά τη συνθήκη του Τουρκμεντσάι μεταξύ του Ιράν και της Ρωσίας το 1828. Οι Καραπαπάκοι που παρέμειναν στη Ρωσική Αυτοκρατορία υπολογίζονταν ως ξεχωριστή ομάδα στα στατιστικά στοιχεία του τσαρικού πληθυσμού. 

Κατά τη διάρκεια της Σοβιετικής Ένωσης, οι Καραπαπάκοι αφομοιώθηκαν πολιτιστικά και γλωσσικά από τους Αζέρους και καταμετρήθηκαν ως «Αζέροι» στις σοβιετικές απογραφές του 1959 και του 1970. Το 1944 οι Καραπαπάκοι στη Σοβιετική Ένωση εκτοπίστηκαν *μαζικά* στη Σοβιετική Κεντρική Ασία.

Οι Καραπαπάκοι ήταν παραδοσιακά σουνίτες, σιίτες και οπαδοί του Αλι-Ιλαχισμού. Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες δυτικές εθνογραφικές εργασίες που ασχολούνταν κυρίως με την εθνογραφία της Σοβιετικής Ένωσης, οι περισσότεροι Καραπαπάκοι στη δεκαετία του '80 ζούσαν στην Τουρκία, το Ιράν, τη Σοβιετική Κεντρική Ασία (κυρίως την Ουζμπεκική ΣΣΔ) και τις σοβιετικές δημοκρατίες του Καυκάσου (κυρίως τη Γεωργιανή ΣΣΔ και την Αρμενική ΣΣΔ).

Ονομασία
--------

Η ονομασία *καραπαπάχ* μεταφράζεται ως "μαύρο καπέλο" στα ογουζικά τούρκικα.  Οι Καραπαπάκοι μερικές φορές αναφέρονται ως *Τερέκεμε*  ή *Ταράκαμα* (από αραβικά: تراكمة‎‎, ο πληθυντικός για τους Τουρκομάνους, ένας όρος που χρησιμοποιείται παραδοσιακά για κάθε τούρκικο νομαδικό λαό).

Ιστορία
-------

Οι Καραπαπάκοι ήταν αρχικά μια ομάδα Τουρκομάνων. Ο Τζορτζ Μπουρνουτιάν τους ανέφερε ως «Τουρκοποιημένους Καζάκους (Καζάκ)». Είχαν μετακομίσει στη Δυτική Ασία τον Μεσαίωνα μαζί με άλλους τουρκόφωνους και Μογγόλους νομάδες, όπου κάποιοι είχαν γίνει χωρικοί. 

Οι Καραπαπάκοι πολέμησαν από την πλευρά του Ιράν εναντίον των Ρώσων στον Ρωσο-Περσικό Πόλεμο του 1804–1813. Μετά τη ρωσική νίκη στον Ρωσοπερσικό πόλεμο του 1826–1828 και τη συνθήκη του Τουρκμεντσάι που προέκυψε, οι Καραπαπάκοι μετανάστευσαν από την περιοχή κατά μήκος του ποταμού Ντεμπέντ  στην ανατολική Γεωργία (κατά μήκος των σημερινών γεωργιανών-αρμενικών συνόρων ), προς την Οθωμανική Αυτοκρατορία και το Ιράν των Κατζάρων. Εγκαταστάθηκαν εν μέρει στην οθωμανική περιοχή του Καρς, όπου αποτελούσαν το 15% του πληθυσμού, και εν μέρει στην ιρανική περιοχή Σολντούζ (σημερινή Νακαντέχ), νότια της λίμνης Ούρμια. Ο Ιρανός διάδοχος πρίγκιπας Αμπάς Μιρζά παρέδωσε την περιοχή Σολντούζ ως φέουδο σε 800 οικογένειες Καραπαπάκων και αυτοί οι νέοι έποικοι, σε αντάλλαγμα, έπρεπε να έχουν 400 ιππείς έτοιμους για διάθεση για την κυβέρνηση. 

Λίγο πριν από την άφιξή τους, υπήρχαν 4–5.000 οικογένειες στην περιοχή Σολντούζ, που αποτελούνταν από Κούρδους και Τούρκους από τη φυλή Μουκαντάμ.  Σταδιακά όμως η γη πέρασε στα χέρια των νεοφερμένων Καραπαπάκων.  Στο Ιράν του 19ου αιώνα, ως μέρος του ιρανικού παράτυπου στρατού, η φυλή Καραπαπάκοι ήταν μία από τις είκοσι δύο μονάδες ( *νταστέχ*) της επαρχιακής πολιτοφυλακής από την επαρχία του Αζερμπαϊτζάν. 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| Καραπαπάκος |
| Καραπαπάκος  |

|  |
| --- |
| Καραπαπάκα από το Καρς (1915) |
| Καραπαπάκα από το Καρς (1915)  |

 |

Αρκετά χρόνια μετά τη ρωσική κατάκτηση του Καρς, η τσαρική κυβέρνηση διεξήγαγε πληθυσμιακή καταμέτρηση της νεοαποκτηθείσας επαρχίας. Σε αυτήν την καταμέτρηση πληθυσμού της Περιφέρειας Καρς το 1883, οι Καραπαπάχ (στα ρωσικά, *Карапапахи* ) αριθμούσαν 21.652, από τους οποίους 11.721 ήταν Σουνίτες και 9.931 Σιίτες. Οι τσαρικές Αρχές θεωρούσαν επίσης τη φυλή Τερέκεμε της Περιφέρειας Νταγκεστάν ως μέρος της φυλής Καραπαπάχ. Οι απογραφές του τσαρικού πληθυσμού 1886-1892 μετρούσαν 8.893 Τερεκέμε στην Περιφέρεια του Νταγκεστάν και τους μέτρησαν ως μέρος του συνολικού πληθυσμού Καραπαπάχ εντός της αυτοκρατορίας. 

Σύμφωνα με την Απογραφή της Ρωσικής Αυτοκρατορίας του 1897, υπήρχαν 29.879 Καραπαπάκοι σε ολόκληρη τη Ρωσική Αυτοκρατορία.  Σύμφωνα με τη δημοσίευση του *Καυκάσιου ημερολογίου* του 1910, οι Καραπαπάκοι φέρεται να αριθμούσαν περίπου 39.000 και διανεμήθηκαν σε 99 χωριά στην Περιφέρεια Καρς. 63 από αυτά τα χωριά βρίσκονταν στην επαρχία Καρς, 29 στο Αρνταχάν και 7 στο Καγκιζμάν. 

Κατά τη διάρκεια της οθωμανικής κατοχής του Ιράν από το 1908 έως το 1912, ο πληθυσμός των Καραπαπάκων υπέφερε σημαντικά, καθώς θεωρήθηκαν Ιρανοί πράκτορες από τους Οθωμανούς.  Στις αρχές του 20ού αιώνα, οι Καραπαπάκοι στο Νακαντέχ μοιράζονταν έντεκα χωριά με τους Σουνίτες Κούρδους.

Καραπαπάκοι με αετούς στο Νακαντέχ, Ιράν (1913) 
Σύμφωνα με τη σοβιετική απογραφή του 1926, ο αριθμός των Καραπαπάκων είχε μειωθεί δραστικά σε μόλις 6.315, γεγονός που αντικατόπτριζε την απώλεια της Περιφέρειας του Καρς από τη νεοσύστατη Δημοκρατία της Τουρκίας μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο.  Τα στοιχεία των μέσων του 1920 έδειξαν ότι το 70% όλων των Καραπαπάκων ζούσε στο Ιράν και το 30% στη Σοβιετική Ένωση. Οι Καραπαπάκοι στην Τουρκία πιθανότατα θεωρούνταν απλώς Τούρκοι εκείνη την εποχή και έτσι δεν αναφέρθηκαν στοιχεία για την Τουρκία.  Σύμφωνα με το *βιβλίο Ισλαμικοί Λαοί της Σοβιετικής Ένωσης*, που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1983 και ασχολείται με την κατάσταση μέσα και γύρω από τη σοβιετική απογραφή του 1926, η μεγάλη πλειοψηφία των Καραπαπάκων ζούσε εκτός Σοβιετικής Ένωσης εκείνη την εποχή.  Όσοι ήταν εντός της Σοβιετικής Ένωσης, ζούσαν κυρίως στο νότιο τμήμα της ΣΣΔ του Αζερμπαϊτζάν κατά μήκος του ποταμού Αράς.

Οι περισσότεροι από τους Σοβιετικούς Καραπαπάκους εκείνη την εποχή ήταν σουνίτες, με μειοψηφία Σιίτες.  Οι Καραπαπάκοι καταγράφηκαν ως ξεχωριστή ομάδα στη σοβιετική απογραφή του 1926.  Κατά τη διάρκεια της ύπαρξης της Σοβιετικής Ένωσης, ωστόσο, οι Καραπαπάκοι αφομοιώθηκαν πολιτισμικά και γλωσσικά από τους Αζέρους. Καταμετρήθηκαν ως «Αζέροι» στις σοβιετικές απογραφές του 1959 και του 1970. 

Το 1944, οι Καραπαπάκοι της Σοβιετικής Ένωσης απελάθηκαν μαζικά στη Σοβιετική Κεντρική Ασία, μαζί με τους Τούρκους Μεσχετίους, Κούρδους και άλλους από την Γεωργιανή ΣΣΔ. 

  

Μικρός αριθμός Καραπαπάκων ήταν σε θέση να επιστρέψουν στη νότια Γεωργία και τη βόρεια Αρμενία στη δεκαετία του '80. Περίπου 30.000 και 60.000 Καραπαπάκοι ζούσαν στο Ιράν και την Τουρκία αντίστοιχα εκείνη την εποχή. Ομάδες Καραπαπάκων ζουν ακόμα γύρω από το Αρδαχάν, το Καρς και το Ιγκντίρ μέχρι σήμερα.

Γλώσσα
------

Οι Καραπαπάκοι αρχικά μιλούσαν κυρίως τη δική τους δυτική ογουζική γλώσσα, η οποία είναι μέρος του δυτικού ογουζικού κλάδου. Στη Γεωργιανή ΣΣΔ της Σοβιετικής Ένωσης, αυτή η γλώσσα συχνά συγχεόταν με τα αζέρικα. Έχοντας ομοιότητες με τη διαδικασία αφομοίωσης στη Σοβιετική Ένωση, στην Τουρκία, οι Καραπαπάκοι δεν μιλούν πλέον την τουρκική γλώσσα τους και έχουν αλλάξει εντελώς στα τουρκικά.

Παραδοσιακή οικονομία
---------------------

Οι Καραπαπάκοι ήταν παραδοσιακά εμπλεκόμενοι στην εκτροφή προβάτων και σε γεωργία.

Δείτε επίσης
------------

* Αϊρούμ
* Μεσχέτιοι

Σημειώσεις
----------

1. ↑  Γνωστός και ως Ντεμπέντα ή Μπορχάλα.
2. ↑  Η δεύτερη έκδοση της "Εγκυκλοπαίδειας του Ισλάμ" αναφέρει ότι είναι κοντά "τόσο στους Αζέρους όσο και στους Τούρκους της Τουρκίας". Ο ιστορικός Μπουρνουτιάν αναφέρει μόνο ότι είναι "κοντά στους σημερινούς Αζερο-Τούρκους*".*
3. ↑  Η πλήρης αλλαγή στα τουρκικά από τους Καραπαπάκους στην Τουρκία αναφέρθηκε ήδη από τη δεύτερη έκδοση της *Εγκυκλοπαίδειας του Ισλάμ*.

Παραπομπές
----------

1. ↑  Ercilâsun, Ahmet Bican (1983). *Kars ili ağızları: ses bilgisi* (στα Τουρκικά). σελ. 44.
2. 1 2 3  Bournoutian 1992, σελ. 50.
3. ↑  Andrews, Peter (2002). *Ethnic Groups in the Republic of Turkey*. σελίδες 75–77. ISBN 978-3895003257.
4. ↑  Bennigsen & Wimbush 1986, σελ. 137.
5. ↑  Bournoutian 2021.
6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17  Barthold & Wixman 1978, σελ. 627.
7. 1 2 3 4 5  Minorsky 1997, σελ. 832.
8. ↑  Rabi & Ter-Oganov 2012, σελ. 347.
9. ↑  Tsutsiev 2014, σελ. 193 (note 160).
10. ↑  Tsutsiev 2014, σελ. 186.
11. 1 2 3  Akiner 1983, σελ. 254.
12. ↑  Olson, Pappas & Pappas 1994, σελ. 346-347.
13. ↑  Wixman 1984, σελ. 95.
14. ↑  Olson, Pappas & Pappas 1994, σελ. 347.
15. ↑  Bournoutian 2017, σελ. 331 (note 28).
16. ↑  Bournoutian 2017, σελ. 331 (σημ. 28).

Πηγές
-----

* Akiner, Shirin (1983). *Islamic Peoples Of The Soviet Union*. Kegan Paul International.
* Bennigsen, Alexandre· Wimbush, S. Enders (1986). *Muslims of the Soviet Empire: A Guide*. C Hurst & Co Publishers Ltd.
* Bournoutian, George (2021). *From the Kur to the Aras: A Military History of Russia's Move into the South Caucasus and the First Russo-Iranian War, 1801-1813*. Brill.
* Bournoutian, George (1992). *The Khanate of Erevan Under Qajar Rule, 1795-1828*. Mazda Publishers.
* Bournoutian, George (2017). «The Population of the South Caucasus according to the 1897 General Census of the Russian Empire». *Iran and the Caucasus* **21** (3): 324–340. doi:10.1163/1573384X-20170307.
* Brendemoen, Brent (2006). Johanson, Lars, επιμ. *Turkic-Iranian Contact Areas: Historical and Linguistic Aspects*. Harrassowitz Verlag.
* 
* Olson, James Stuart, επιμ. (1994). *An Ethnohistorical Dictionary of the Russian and Soviet Empires*. Greenwoon Press.
* Rabi, Uzi; Ter-Oganov, Nugzar (2012). «The Military of Qajar Iran: The Features of an Irregular Army from the Eighteenth to the Early Twentieth Century». *Iranian Studies* **45** (3): 333–354. doi:10.1080/00210862.2011.637776.
* Tsutsiev, Arthur (2014). *Atlas of the Ethno-Political History of the Caucasus*. New Haven: Yale University Press.
* Wixman, Ronald (1984). *Peoples of the USSR: An Ethnographic Handbook*. M.E. Sharpe.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Τουρκικά φύλα |
| --- |
|  |
| 
Γιουρούκοι  · Καρατσάι  · Καρακαλπάκοι  · Καραπαπάκοι  · Κιπτσάκ  · Μπασκίρ  · Ογούζοι Τούρκοι  · Ουιγούροι  · Πετσενέγοι  · Σαχά  · Τουρκομάνοι · Χάζαροι |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* LCCN: sh85071605

 |

 |