Κυβερνητικά κτήρια στην Άπια.
Το **πολίτευμα των Σαμόα** ήταν ως το 2007 η συνταγματική μοναρχία. Σήμερα είναι κοινοβουλευτική δημοκρατία με αρχηγό κυβέρνησης τον εκάστοτε πρωθυπουργό. Η κυβέρνηση ασκεί την εκτελεστική εξουσία και γενικά ελέγχει τη νομοθετική συνέλευση. Η τελευταία ασκεί τη νομοθετική εξουσία, ωστόσο η νομοθεσία ελέγχεται από την κυβέρνηση. Η Δικαιοσύνη είναι ανεξάρτητη από την κυβέρνηση και τη Βουλή.

Σύνταγμα και πρόσφατες εξελίξεις
--------------------------------

Το Σύνταγμα του 1960 τέθηκε σε ισχύ επίσημα με την ανεξαρτησία και βασίζεται στο βρετανικό μοντέλο της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, τροποποιημένο ώστε να ακολουθεί και τα έθιμα των Σαμόα. Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι δύο από τους 4 ανώτατους αρχηγούς την περίοδο της ανεξαρτησίας διορίστηκαν από κοινού αρχηγοί Κράτους ισόβια. Ο Τουπούα Ταμασέσε Μεαόλε απεβίωσε το 1963, αφήνοντας μοναδικό και ισόβιο αρχηγό Κράτους το Μαλιετόα Τανουμαφίλι Β΄. Ο τελευταίος πέθανε στις 11 Μαΐου του 2007 και η Σαμόα έγινε δημοκρατία. Ο επόμενος αρχηγός κράτους εξελέγη από τη Βουλή στις 17 Ιουνίου του 2007 για πενταετή θητεία.

Εκτελεστική εξουσία
-------------------

Αρχηγός Κράτους
---------------

Το 2007 ο Αρχηγός Κράτους (*Ο Λε Άο Ο Λε Μάλο*) έγινε αιρετός, για πέντε χρόνια, σύμφωνα με το Σύνταγμα, έπειτα από το θάνατο του Βασιλιά Μαλιετόα Τανουμαφίλι Β΄.

Πρώτος αιρετός ηγέτης (Αρχηγός Κράτους) εξελέγη από το Κοινοβούλιο στις 16 Ιουνίου 2007 ο Τουφούγκα Έφι, πρώην πρωθυπουργός και μοναδικός υποψήφιος για να διαδεχθεί τον αποβιώσαντα Μαλιετόα Τανουμαφίλι Β΄.

Ο Τουφούγκα Έφι, μοναδικός υποψήφιος, επανεξελέγη αρχηγός κράτους από το Κοινοβούλιο, στις 19 Ιουλίου 2012. Είχε προταθεί από τον πρωθυπουργό Τουιλαέπα Σαϊλέλε Μαλιελεγκαόι, με δεύτερο τον Παλουσαλούε Φαάπο Φαάπο Β΄, ηγέτη της αντιπολίτευσης.

Αρχηγοί Κράτους των Σαμόα
-------------------------

Κύριο λήμμα: Αρχηγός Κράτους των Σαμόα
* Μαλιετόα Τανουμαφίλι Β΄ (1η θητεία) και Τουπούα Ταμασέσε Μεαόλε (1η Ιανουαρίου 1962 - 5 Απριλίου 1963)
* Μαλιετόα Τανουμαφίλι Β΄ (2η φορά) (5 Απριλίου 1963 - 11 Μαΐου 2007)
* '*Συμβούλιο βουλευτών* (προσωρινά) (11 Μαΐου 2007 - 20 Ιουνίου 2007)
* Τουπούα Ταμασέσε Τουπουόλα Τουφούγκα Έφι (20 Ιουνίου 2007 - 21 Ιουλίου 2017)
* Βαλετόα Σουαλαούβι Β΄ (21 Ιουλίου 2017-σήμερα)

Πρωθυπουργός της Σαμόα
----------------------

Κύριο λήμμα: Πρωθυπουργός της Σαμόα
Αρχηγός κυβέρνησης στη χώρα είναι ο εκάστοτε πρωθυπουργός. Η Φιαμέ Ναόμι Ματαάφα, αρχηγός του κόμματος FAST, ανέλαβε πρώτη γυναίκα πρωθυπουργός το 2021.

  

### Δικαστική εξουσία

Η νομοθεσία βασίζεται στο αγγλικό ποινικό δίκαιο και επίσης στους τοπικούς νόμους και το εθιμικό δίκαιο των φυλών. Σημαντικότερο δικαστήριο είναι το Ανώτατο Δικαστήριο των Σαμόα. Ο ανώτατος δικαστής του διορίζεται από τον αρχηγό του Κράτους, έπειτα από πρόταση του πρωθυπουργού.

### Νομοθετική εξουσία

Το Κοινοβούλιο έχει μόνο ένα σώμα, που λέγεται *Fono* και απαρτίζεται από 49 μέλη των οποίων η θητεία διαρκεί πέντε έτη. Πρόκειται για 47 αυτόχθονες και 2 διαφορετικής καταγωγής, που εκλέγονται αυτόνομα από μη Σαμοανούς. Το δικαίωμα ψήφου επεκτάθηκε το 1990,όμως μόνο οι αρχηγοί (matai) έχουν δικαίωμα να κατέλθουν ως υποψήφιοι για την πλήρωση των εδρών της Βουλής. Περισσότεροι από 25.000 είναι οι ματάι στη χώρα, εκ των οποίων γύρω στο 5% είναι γυναίκες. Ο πρωθυπουργός εκλέγεται από την πλειοψηφία της Fono και διορίζεται από τον αρχηγό Κράτους. Επιλέγει τα μέλη του 12μελούς υπουργικού συμβουλίου, όμως ο διορισμός των τελευταίων γίνεται από τον αρχηγό του Κράτους.

### Εκλογές

Κύριο λήμμα: Εκλογές στις Σαμόα
Στις Σαμόα διεξάγονται **εκλογές** για Κοινοβούλιο. Δικαίωμα ψήφου στη χώρα χορηγείται σε όσους και όσες έχουν συμπληρώσει το 21ο έτος της ηλικίας τους. Οι πρώτες βουλευτικές εκλογές διεξήχθησαν το 1991 στη χώρα και σε αυτές κέρδισε το Κόμμα για την Προστασία των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (HRPP). Το εν λόγω κόμμα κέρδισε τις εκλογές και τα έτη 1996, 2001, 2006 και 2011. Το 1997 η Βουλή ψήφισε υπέρ της μετονομασίας της χώρας από Δυτική Σαμόα σε Σαμόα.

Αναφορικά με τα πολιτικά κόμματα, το κυβερνών Κόμμα για την Προστασία των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ήταν το μοναδικό αναγνωρισμένο και νόμιμο μέχρι πρόσφατα..Το Δημοκρατικό Ενωτικό Κόμμα των Σαμόα (SDUP) ιδρύθηκε το 2003 και είναι το κύριο κόμμα της Αντιπολίτευσης.

Στις 27 Απριλίου 2008, 12 ανεξάρτητοι βουλευτές, μεταξύ των οποίων και 2 πρώην μέλη του Κόμματος για την Προστασία των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ανακοίνωσαν την ίδρυση ενός νέου πολιτικού κόμματος. Το όνομα του νέου κόμματος είναι Σαμοανό Κόμμα Ταουτούα (*Tautua Samoa Party*).

Διοικητική διαίρεση
-------------------

Τα διαμερίσματα των Σαμόα.
Η χώρα διαιρείται σε 11 διαμερίσματα. Αναλυτικά, τα διαμερίσματα αυτά είναι τα εξής:

|  |
| --- |
| Νο. | Διαμέρισμα | Πρωτεύουσα | Έκταση(km2) | Πληθυσμός(Απογραφή 2001) |
| **Ουπόλου** (συμπεριλαμβανομένων και μικρότερων νησιών) |
| 1 | Τουαμασάγκα | Άπια | 479 | 83,191 |
| 2 | Αάνα | Falelatai | 193 | 20,167 |
| 3 | Άιγκα-ι-λε-Τάι1) | Mulifanua | 27 | 4,508 |
| 4 | Άτουα2) | Aleipata στη Saleaaumua | 413 | 21,168 |
| 5 | Βα-α-ο-Φονότι | Samamea | 38 | 1,666 |
|  **Σαβάι** |
| 6 | Φααζαλελεάγκα | Safotulafai | 266 | 12,949 |
| 7 | Γκαγκαεμαούγκα3) | Samalae'ulu | 223 | 7,108 |
| 8 | Γκαγκαϊφομαούγκα | A'opo | 365 | 4,770 |
| 9 | Βαϊζιγκάνο | Neiafu | 178 | 6,643 |
| 10 | Σατουπαϊτέα | Gautavai | 127 | 5,556 |
| 11 | Παλάουλι | Vailoa i Palauli | 523 | 8,984 |
|   | **Σαμόα** | **Άπια** | 2,831 | 176,848 |
| 1) συμπεριλαμβανομένων και των νησιών Μανόνο, Απολίμα και Νουουλόπα |
| 2) συμπεριλαμβανομένων των νησιών Αλεϊπάτα και του νησιού Νουουσαφέε |
| 3) μικρότερα μέρη επίσης στο Ουπόλου (Σαλαμούμου (ανάμεσά τους το Σαλαμούμου-Ούτου και τα χωριά Λεαουβάα) |

Εκπαίδευση
----------

Ο αναλφαβητισμός είναι μικρός στη χώρα (περ. 1%). Στην πρωτεύουσα έχει έδρα το Εθνικό Πανεπιστήμιο των Σαμόα, το οποίο αποτελεί παράρτημα του Πανεπιστημίου του Νοτίου Ειρηνικού. Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι η κυβέρνηση διαθέτει περισσότερο από το 4% του ΑΕΠ της για την παιδεία.

Άμυνα
-----

Η άμυνα της χώρας είναι ευθύνη της Νέας Ζηλανδίας με βάση το σύμφωνο Φιλίας του 1962. Υπάρχει όμως Αστυνομική Δύναμη.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* Ιστότοπος του Αρχηγού Κράτους
* Κυβέρνηση
* Κοινοβούλιο
* Σύνταγμα

Παραπομπές
----------

1. ↑  «Background Note: Samoa». *U.S. State Department*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2010-07-22.. Ανακτήθηκε στις 2007-11-26.
2. ↑  New Zealand Herald. «New head of state for Samoa». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Αυγούστου 2011. Ανακτήθηκε στις 16 Ιουνίου 2007.
3. ↑  Samoa’s parliament reappoints Tui Atua as head of state Radio New Zealand International, 19-7-2012
4. ↑  «Samoa: Key Facts: Political». *New Zealand Ministry of Foreign Affairs & Trade*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2015-07-29.. Ανακτήθηκε στις 2007-11-27.
5. ↑  «Samoa: Country Reports on Human Rights Practices in 2006». *U.S. Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor*.. Ανακτήθηκε στις 2007-11-27.
6. ↑  «Government Briefs jan/feb 2007». Pacific Magazine. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 10 Φεβρουαρίου 2007. Ανακτήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2019. CS1 maint: Unfit url (link)
7. ↑  «Independent MPs in Samoa to form a new political party». Radio New Zealand International. 27 Απριλίου 2008. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 22 Μαΐου 2011. Ανακτήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 2008.
8. ↑  «Samoan independents form party to be registered as company». Radio New Zealand International. 14 Ιουλίου 2008. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 22 Μαΐου 2011. Ανακτήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 2008.
9. ↑  «CIA World Fact Book». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 21 Μαΐου 2016. Ανακτήθηκε στις 4 Δεκεμβρίου 2008.