Συντεταγμένες: 35°17′4″N 24°24′53″E﻿ / ﻿35.28444°N 24.41472°E﻿ / 35.28444; 24.41472

Το **Κάτω Μαλλάκι** (επίσημο: το **Κάτω Μαλάκιον**) είναι χωριό της Κοινότητας Μαλακίων του Δήμου Ρεθύμνης στην Περιφερειακή Ενότητα Ρεθύμνης της Κρήτης με 107 κάτοικους (κατά την απογραφή του 2001).

Ιστορικά στοιχεία
-----------------

Το Μαλλάκι αναγράφεται στις απογραφές του 16ου αιώνα και του 17ου με 2 οικισμούς. Στη δίτομη έκδοση, *Isolario (*Νησολόγιο*)*, του Βιντσέντζο Κορονέλλι (Βενετία 1686) υπάρχει ένας εκτενής κατάλογος με 274 ονόματα χωριών της περιοχής. Τα ονόματα είναι χωρισμένα σύμφωνα με την τότε διαίρεση, η οποία ελάχιστα διαφέρει από τη σημερινή στις τέσσερις επαρχίες. Ο Κορονέλλι κατάρτισε τους καταλόγους του με βάση κάποιο ή κάποια αρχειακά ντοκουμέντα. Μάλλον βασίστηκε στις απογραφές των Castrofilaca (1583), Barozzi (1577) και Basilicata (1630). Έτσι αναφέρονται στην *Casali di Territorio della citta di Rettimo* (σημερινή επαρχία Ρεθύμνου) μεταξύ 80 χωριών τα *(31) Apano-Malachi* και *(51) Cato-Malachi* 

Αναφέρεται και στην φρουριακή έκθεση του 1633 καθώς με άλλα 2 χωριά (Σαϊτούρες, Αγία Μαρίνα) φέρεται να επανδρώνει μέρα και νύχτα με 5 άνδρες τη φρουριακή θέση *Παναγιά* με αρχηγό κάποιον Μανώλη Καφάτο.

Για το χωρίο υπάρχει αναφορά σε ένα πωλητήριο συμβόλαιο του 1599 ενώ στα έγγραφα του ιεροδικείου Ρεθύμνης αρ. 89 από μία δίκη (2 Μαΐου 1069 [1659]), αναφέρεται ενάγων κάποιος Κωνσταντής του Γιακουμή από το Απάνω Μαλλάκι και εναγόμενος κάποιος Γιώργης του Μανώλη από το Κάτω Μαλλάκι.

Χωροταξικά στοιχεία
-------------------

**1881** - Υπάγεται στο δήμο Ρουστίκων σαν ένας οικισμός με 170 χριστιανούς κατοίκους

**1900** - Υπάγεται στο δήμο Ρουστίκων σαν Απάνω και Kάτω Μαλλάκι με 276 κατοίκους

**1920** - Eίναι έδρα κοινότητας: Απάνω Μαλλάκι - κάτοικοι 126. Kάτω Μαλλάκι - κάτοικοι 120.

**1928** - Οι δύο οικισμοί υπάγονται στην κοινότητα Ανω Βαρσαμόνερου.

**1932** - Αποσπώνται από την κοινότητα Βαρσαμόνερου και αποτελούν ιδίαν κοινότητα.

**1998** - Τα Μαλλάκια υπάγονται στον νεοσύστατο Δήμο Νικηφόρου Φωκά με έδρα τον Αθάνατο.

Ιστορία
-------

Η περιοχή του χωριού, ή μάλλον και των δύο χωριών (Κάτω Μαλλάκι -Πάνω Μαλλάκι αποτελούν μια ενότητα), έχει κατοικηθεί από αρχαιοτάτων χρόνων. Τούτο μαρτυρείται από τα πολλά πατητήρια πελεκητά στην πέτρα, από τις αιωνόβιες ελιές (στο μετόχι στον Λάκκο είναι μία και έχει 13,5 μέτρα περίμετρο ο κορμός της), από τους παλιούς οικισμούς στην περιοχή των χωριών, (Καταλύματα, Λενικά, Μαζουφιανά, που αργότερα συνενώθηκαν σε δύο χωριουδάκια). 

Σε μέρη που η διάβρωση του εδάφους παρέσυρε το λίγο χώμα φαίνονται ίχνη από το υνί του Ησιόδειου αρότρου. 
Αλλού σε πλαγιές φαίνονται μέσα σε φαράγγια πεζουλάκια. 

Υπάρχουν παμπάλαια πετροκοπιά της Μινωικής εποχής και πηγάδια σκαμμένα στην πέτρα. 

Παλαιότερα είχε βρεθεί εργαλείο της λίθινης εποχής (λίθινο σφυρί) που δυστυχώς εχάθη από άγνοια της αξίας του.

Επίσης υπάρχουν απολιθώματα από θαλάσσια μαλάκια (αστερίες), κυριολεκτικά "σφηνωμένα" στο πετρώδες έδαφος, τα οποία έχουν ανευρεθεί τυχαία κατά τη διάρκεια αγροτικών εργασιών (όργωμα/σκάλισμα).

Τοπωνύμια του χωριού Κάτω Μαλλάκι
---------------------------------

Ο Γεροσπήλιος
Μερικά τοπωνύμια και η ετυμολογία τους είναι τα παρακάτω. 

**Κεφάλα** (<μεγεθ.> κεφάλι = ύψωμα εδαφικό με κορυφή όχι οξεία, αλλά κάπως επίπεδη -ομαλός γήλοφος. 

**Τρυπητή** = μεγάλη τρύπα (διαμπερής σπηλιά) που χαρακτηρίζει την περιοχή) 

**Πεζούλες** = χαρακτηριστικός τρόπος διαμόρφωσης επικλινούς εδάφους, για καλλιέργεια στην περιοχή γενικά των νησιών του Αιγαίου Πελάγους.

**Τζίγκουνας** - τζίγκουνας (ο) σημαίνει χωράφι ακαλλιέργητο με βρύο ή χώμα (αργιλόχωμα, τσικαλόχωμα) που κρατεί το νερό. Ο Γ. Φ. Δαφέρμος ονομάζει τζίγκουνα την προσωρινή ροή νερού που μόλις υγραίνει τον τόπο δηλ. τζιγκούνης = φιλάργυρος.

**Λίδια**  = ελιά>ελίδια > λίδια

**Αγριμοκεφάλα** = κεφάλα όπου παλαιότερα υπήρχαν αγρίμια 

**Μετόχι** = έκταση καλλιεργήσιμη με πρόχειρο σπίτι

**Λιάτικα** = λιάτικο= είδος κλήματος, οπότε μάλλον ήταν εκεί αμπέλια 

**Γερόσπηλια** = πολύ παλιές σπηλιές

**Γέροσπήλιος** = το παλιότερο σπήλαιο

**Αης Αντώνης** = από το εκκλησάκι του Αη Αντώνη 

**Παναγιές** = παλιό μοναστήρι της Παναγίας

**Του Μπερνή το Κεφάλι** =περιοχή ιδιοκτησίας των Μπερνήδων

**Του Μπερνή τ’ Αυλώχι** = περιοχή ιδιοκτησίας των Μπερνήδων

**T’ Αντώνη τα φραχτά** =σώχωρο περιφραγμένο

**Μπαροτσιανά** - περιοχή ιδιοκτησίας Μπαρότσου: λόγιος από τον Αγ. Κωνσταντίνο

**του Γρηγόρη το σώχορο** - σώχορο ~ έσω χώρος>σώχωρο = χωράφι τοιχογυρισμένο με ξερολιθιά 

**Λαγγός**- λαγγός= φαράγγι, στενή κοιλάδα

**Λενικά** - Ελληνικά > Λενικά. Σύμφωνα με τον M. Πιτυκάκη, λέγονται έτσι γιατί βρίσκονται πάνω από αρχαία ερείπια (ελληνικά). Κατά την άποψη του M. Δεφνέρ ονομάστηκαν έτσι ως κτήματα που δεν ανήκαν σε Τούρκους, αλλά σε έλληνες χριστιανούς.

Περί της ονομασίας του χωριού
-----------------------------

Αν εξετάσουμε τα ονόματα των χωριών της γύρω περιοχής, θα δούμε πως όλα ή σχεδόν όλα έχουν σχέση ή με κάποιο δέντρο, ή με την τοποθεσία τους ή σχέση με άγιο, ή πρόσωπο ή φυσικό φαινόμενο, π.χ. Βαρσαμόνερο, Καλονύχτης, Kάστελος, Αγιος Κωνσταντίνος, Μετόχια κλπ.

Σχετικά με την ονομασία Μαλλάκι, από τις μέχρι τώρα έρευνες, δεν έχει βρεθεί τεκμηριωμένα ιστορικό πρόσωπο που να έχει σχέση με την ονομασία. Το λεχθέν: από ένα Ενετό αξιωματικό {Malachi -Μαλάκης) που σκοτώθηκε σε μάχη στην περιοχή των χωριών, δεν έχει επί του παρόντος τεκμηριωθεί με ιστορικά έγγραφα. 

Ίσως προέρχεται η ονομασία από τα θαλάσσια μαλακόστρακα «μαλάκια», γιατί, αν και το χωριό βρίσκεται σε μακρινή απόσταση από τη θάλασσα, ευρέθησαν πάμπολλα απολιθώματα οστρακοειδών. 

Υπάρχει και η εκδοχή της λέξης "μαλλί" και το υποκοριστικό της "μαλλάκι", δεδομένου ότι η περιοχή -και τότε όπως και τώρα- είχε ανεπτυγμένη κτηνοτροφία και μεγάλη παραγωγή μαλλιού και καλής ποιότητας.

Παραπομπές
----------

1. ↑  «Τοπική Κοινότητα Μαλακίων | Μαλακίων | Δήμος». *www.rethymno.gr*. Ανακτήθηκε στις 12 Μαρτίου 2022.
2. ↑  Γ. Π. Εκκεκάκης. Κρητολογικά Γράμματα τ. 9/10

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Οικισμοί του Δήμου Ρεθύμνης (ανά δημοτική ενότητα) |
| --- |
|  |
| Δημοτική ενότητα Αρκαδίου | 
* Αγία Παρασκευή
* Αγία Τριάδα
* Άγιος Δημήτριος
* Άγιος Νικόλαος
* Άδελε
* Αδελιανός Κάμπος
* Αμνάτος
* Άνω Βιρανεπισκοπή
* Αρχαία Ελεύθερνα
* Αστέρι
* Βιρανεπισκοπή
* Ελεύθερνα
* Έρφοι
* Καβούσι
* Καψαλιανά
* Λούτρα
* Κυριάννα
* Μαγνησία
* Μέση
* Μονή Αρκαδίου
* Παγκαλοχώρι
* Πηγή
* Πηγιανός Κάμπος
* Πίκρης
* Πρίνος
* Ρούπες
* Σκαλέτα
* Σκουλούφια
* Σταυρωμένος
* Σφακάκι
* Χαμαλεύρι
* Χάρκια
 |
|  |
| Δημοτική ενότητα Λαππαίων | 
* Αλώνες
* Αργυρούπολις
* Αρολίθιο
* Αρχοντική
* Βιλανδρέδο
* Επισκοπή
* Καρωτή
* Κάτω Πόρος
* Κούφη
* Μαρουλού
* Μυριοκέφαλα
* Πύργος
* Ρουμπάδο
 |
|  |
| Δημοτική ενότητα Νικηφόρου Φωκά | 
* Άγιος Ανδρέας
* Άγιος Γεώργιος
* Άγιος Κωνσταντίνος
* Αγνά
* Άνω Βαλσαμόνερο
* Άνω Μαλάκι
* Ατσιπόπουλο
* Βεδέροι
* Βελονάδο
* Βιολί Χαράκι
* Γεράνι
* Γωνιά
* Ζουρίδι
* Καλονύκτης
* Κάτω Βαλσαμόνερο
* Κάτω Μαλάκι
* Μονοπάρι
* Μούντρος
* Παλαίλιμνος
* Πανόραμα
* Πετρές
* Πρινές
* Ρούστικα
* Σαϊτούρες
* Φραντζεσκιανά Μετόχια
 |
|  |
| Δημοτική ενότητα Ρεθύμνης | 
* Αγία Ειρήνη
* Άγιος Γεώργιος
* Αμπελάκι
* Ανώγεια
* Αρμένοι
* Γάλλος
* Γενή
* Γιαννούδι
* Γουλεδιανά
* Δίλοφο
* Καπεδιανά
* Καρέ
* Κάστελλος
* Κούμοι
* Μαρουλάς
* Μεγάλο Μετόχι
* Μικρό Μετόχι
* Μύλοι
* Μύρθιος
* Ξηρό Χωριό
* Όρος
* Πρασιές
* Πρινέδες
* Ρέθυμνο
* Ρουσσοσπίτι
* Σελλί
* Σωματάς
* Τρία Μοναστήρια
* Φωτεινός
* Χρομοναστήρι
 |
|  |
| 
* Έδρα: Ρέθυμνο
* \*(Οικισμοί με μη μόνιμο πληθυσμό)
* Ιστότοπος:
 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Οικισμοί του Δήμου Ρεθύμνης (ανά κοινότητα) |
| --- |
|  |
| Δημοτική ενότητα Αρκαδίου | 

|  |  |
| --- | --- |
| Κοινότητα Άδελε | 
* Αγία Παρασκευή
* Άδελε
* Αδελιανός Κάμπος
 |
|  |
| Κοινότητα Αμνάτου | 
* Αμνάτος
* Καψαλιανά
* Μονή Αρκαδίου
* Πίκρης
 |
|  |
| Κοινότητα Αρχαίας Ελευθέρνης | 
* Αρχαία Ελεύθερνα
 |
|  |
| Κοινότητα Ελευθέρνης | 
* Ελεύθερνα
 |
|  |
| Κοινότητα Έρφων | 
* Άγιος Νικόλαος
* Άνω Βιρανεπισκοπή
* Βιρανεπισκοπή
* Έρφοι
* Μαγνησία
 |
|  |
| Κοινότητα Κυριάννας | 
* Κυριάννα
 |
|  |
| Κοινότητα Μέσης | 
* Αγία Τριάδα
* Λούτρα
* Μέση
 |
|  |
| Κοινότητα Παγκαλοχωρίου | 
* Παγκαλοχώρι
* Σφακάκι
 |
|  |
| Κοινότητα Πηγής | 
* Άγιος Δημήτριος
* Πηγή
* Πηγιανός Κάμπος
 |
|  |
| Κοινότητα Πρίνου | 
* Πρίνος
* Σκαλέτα
 |
|  |
| Κοινότητα Σκουλουφίων | 
* Ρούπες
* Σκουλούφια
 |
|  |
| Κοινότητα Χαμαλευρίου | 
* Αστέρι
* Σταυρωμένος
* Χαμαλεύρι
 |
|  |
| Κοινότητα Χαρκίων | 
* Καβούσι
* Χάρκια
 |

 |
|  |
| Δημοτική ενότητα Λαππαίων | 

|  |  |
| --- | --- |
| Κοινότητα Αργυρουπόλεως | 
* Αργυρούπολις
 |
|  |
| Κοινότητα Αρχοντικής | 
* Αρχοντική
 |
|  |
| Κοινότητα Βιλανδρέδου | 
* Αλώνες
* Αρολίθιο
* Βιλανδρέδο
* Ρουμπάδο
 |
|  |
| Κοινότητα Επισκοπής Ρεθύμνης | 
* Επισκοπή
* Πύργος
 |
|  |
| Κοινότητα Καρωτής | 
* Καρωτή
 |
|  |
| Κοινότητα Κάτω Πόρου | 
* Κάτω Πόρος
 |
|  |
| Κοινότητα Κούφης | 
* Κούφη
 |
|  |
| Κοινότητα Μυριοκεφάλων | 
* Μαρουλού
* Μυριοκέφαλα
 |

 |
|  |
| Δημοτική ενότητα Νικηφόρου Φωκά | 

|  |  |
| --- | --- |
| Κοινότητα Ατσιποπούλου | 
* Αγνά
* Ατσιπόπουλο
* Βιολί Χαράκι
* Πανόραμα
 |
|  |
| Κοινότητα Αγίου Κωνσταντίνου | 
* Άγιος Γεώργιος
* Άγιος Κωνσταντίνος
 |
|  |
| Κοινότητα Άνω Βαλσαμονέρου | 
* Άνω Βαλσαμόνερο
* Μονοπάρι
 |
|  |
| Κοινότητα Γερανίου | 
* Γεράνι
* Πετρές
 |
|  |
| Κοινότητα Γωνιάς | 
* Άγιος Ανδρέας
* Γωνιά
 |
|  |
| Κοινότητα Ζουριδίου | 
* Ζουρίδι
 |
|  |
| Κοινότητα Καλονύκτου | 
* Καλονύκτης
 |
|  |
| Κοινότητα Κάτω Βαλσαμονέρου | 
* Κάτω Βαλσαμόνερο
 |
|  |
| Κοινότητα Μαλακίων | 
* Άνω Μαλάκι
* Κάτω Μαλάκι
 |
|  |
| Κοινότητα Μούντρου | 
* Βελονάδο
* Μούντρος
 |
|  |
| Κοινότητα Πρινέ | 
* Βεδέροι
* Πρινές
 |
|  |
| Κοινότητα Ρουστίκων | 
* Παλαίλιμνος
* Ρούστικα
 |
|  |
| Κοινότητα Σαϊτουρών | 
* Σαϊτούρες
 |
|  |
| Κοινότητα Φραντζεσκιανών Μετοχίων | 
* Φραντζεσκιανά Μετόχια
 |

 |
|  |
| Δημοτική ενότητα Ρεθύμνης | 

|  |  |
| --- | --- |
| Κοινότητα Ρεθύμνης | 
* Αγία Ειρήνη
* Ανώγεια
* Γάλλος
* Γιαννούδι
* Μεγάλο Μετόχι
* Μικρό Μετόχι
* Ξηρό Χωριό
* Ρέθυμνο
* Τρία Μοναστήρια
 |
|  |
| Κοινότητα Αρμένων | 
* Άγιος Γεώργιος
* Αρμένοι
* Σωματάς
* Φωτεινός
 |
|  |
| Κοινότητα Γουλεδιανών | 
* Γενή
* Γουλεδιανά
 |
|  |
| Κοινότητα Καρές | 
* Αμπελάκι
* Καρέ
 |
|  |
| Κοινότητα Καστέλλου | 
* Κάστελλος
 |
|  |
| Κοινότητα Κούμων | 
* Κούμοι
 |
|  |
| Κοινότητα Μαρουλά | 
* Δίλοφο
* Μαρουλάς
 |
|  |
| Κοινότητα Όρους | 
* Όρος
 |
|  |
| Κοινότητα Πρασιών | 
* Πρασιές
 |
|  |
| Κοινότητα Ρουσσοσπιτίου | 
* Ρουσσοσπίτι
 |
|  |
| Κοινότητα Σελλίου | 
* Μύρθιος
* Σελλί
 |
|  |
| Κοινότητα Χρομοναστηρίου | 
* Καπεδιανά
* Μύλοι
* Πρινέδες
* Χρομοναστήρι
 |

 |
|  |
| 
* Έδρα: Ρέθυμνο
* \*(Οικισμοί με μη μόνιμο πληθυσμό)
* Ιστότοπος:
 |

 |