Ο **Μάρκος Πόρκιος Κάτων ο Ιτυκαίος** (*Marcus Porcius Cato Uticensis*, 95 π.Χ. – 12 Απριλίου 46 π.Χ.), κοινώς γνωστός ως **Κάτων ο Νεότερος** για να τον διακρίνουν από τον προπάππου του, τον Κάτωνα τον πρεσβύτερο, ήταν Ρωμαίος πολιτικός προς το τέλος της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας και υποστηρικτής της Στωικής φιλοσοφίας. Ήταν ένας διακεκριμένος ρήτορας, που έχει μείνει στην ιστορία για το πείσμα του και την επιμονή του (ειδικά στη μακρά διαμάχη του με τον Ιούλιο Καίσαρα) καθώς και την ηθική του ακεραιότητα και τη διάσημη αποστροφή του για την πανταχού παρούσα διαφθορά εκείνης της περιόδου.

Τα πρώτα χρόνια
---------------

Ο Κάτων γεννήθηκε το 95 π.Χ. στη Ρώμη και ήταν γιος του Μάρκου Πόρκιου Κάτωνα και της συζύγου του.

Στωικισμός και Πομπηίος
-----------------------

Στον στωικισμό ο Κάτων εντάχθηκε ενεργά μετά τη μαθητεία του δίπλα στον Αθηνόδωρο τον Ταρσέα, το έτος 67 στην πόλη της Περγάμου, όπου υπηρετούσε ως χιλίαρχος του ρωμαϊκού στρατού. Στον εμφύλιο πόλεμο συντάχθηκε με τον Πομπήιο (του οποίου τα σχέδια να ανακηρυχθεί δικτάτορας είχε εμποδίσει ο ίδιος, το έτος 54, ως πραίτωρας) στη σύγκρουση του τελευταίου με τον Ιούλιο Καίσαρα, θεωρώντας την επικράτηση του πρώτου, ως του λιγότερο αντιδημοκρατικού, συγκριτικά πιο ευνοϊκή για τη δημοκρατική υπόθεση. Ο Κάτων συνόδευσε τον Πομπήιο στην πορεία γύρω από την Αδριατική και κράτησε με ολιγομελή φρουρά το Δυρράχιο, μέχρι την πανωλεθρία της παράταξής του στη μάχη των Φαρσάλων. Μαζί με τον Κόιντο Σκιπίωνα πέρασε εν συνεχεία στην Αφρική, όπου συνέχισε τον πόλεμο εναντίον του Ιουλίου Καίσαρα, διοικώντας και προστατεύοντας με τις λεγεώνες του την Ιτύκη, από όπου και πήρε το προσωνύμιό του (Uticensis). τιμούμενος από τους κατοίκους της πόλεως. 

Ο Κάτων ο Νεότερος, βαθυστόχαστος δημοκρατικός και αυστηρός με τη συνείδησή του, ασπάστηκε με ενθουσιασμό τις δημοκρατικές αξίες από τον θείο του Μάρκο Λίβιο Δρούσο, καθώς και το στωικισμό, τον οποίο εφάρμοσε με αυστηρότητα τόσο στην προσωπική όσο και στην έντονη πολιτική ζωή του (χιλίαρχος το 67, ταμίας [quaestor] το 65, δήμαρχος το 62 και πραίτωρ το 54). Απολάμβανε μεγάλη υπόληψη εκ μέρους των συμπολιτών του λόγω της εντιμότητός του, της ευθύτητάς του και της αφοσίωσής του στη δικαιοσύνη και την αρετή, τόσο ώστε να τον αποκαλούν κάποτε «ζωντανό άγαλμα της αρετής». Η αγαπημένη του ρήση ήταν ότι «Η φιλοσοφία είναι χρήσιμη μόνον όταν μπορεί να τεθεί σε πρακτική εφαρμογή». Υπήρξε υπέρμαχος των πνευματικών ελευθεριών και αφοσιωμένος οπαδός της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας, στην οποία αφιέρωσε τα τελευταία 15 χρόνια της ζωής του.

Ο θάνατός του
-------------

Ο θάνατος του Κάτωνος τού Νεότερου. Έργο τού Λουί-Αντρέ-Γκαμπριέλ Λουσέ (1797)
Μετά την ήττα των δημοκρατικών στη Μάχη της Θάψου, τον Απρίλιο του έτους 46 π.Χ. αυτοκτόνησε σε ηλικία 48 ετών, ως αιχμάλωτος του Καίσαρα. Κάλεσε τους συντρόφους του σε δείπνο, στο οποίο αναπτύχθηκε μακρά φιλοσοφική συζήτηση με κύριους ομιλητές τον ίδιο, τον περιπατητικό Δημήτριο και τον στωικό Απολλώνιο, και εν συνεχεία, χαιρέτησε τους συνδαιτημόνες και έδωσε όπως κάθε νύχτα τα συνθήματα στις φρουρές του στρατοπέδου του, όρκισε τους άνδρες του να κλείσουν ειρήνη με τον Καίσαρα για το καλό της Ρώμης, αλλά και για να μην καταστραφεί η πόλη της Ιτύκης που φιλοξένησε την αντίστασή τους. Αποσύρθηκε όμως στο δωμάτιό του με τον πλατωνικό διάλογο περί της αθανασίας της ψυχής στο χέρι, και όταν είδε ότι το ξίφος του έλειπε από τη θήκη του δημιούργησε μεγάλη αναστάτωση, πείθοντας τελικώς τον γιο του που το είχε κρύψει για να μην μπορέσει ο πατέρας του να αυτοκτονήσει, να το επιστρέψει, με το επιχείρημα ότι το αντίθετο θα τον παρέδιδε άοπλο στα χέρια του τυράννου. Μερικές ώρες αργότερα, όταν όλοι είχαν κοιμηθεί, ο Κάτων έσυρε το ξίφος και το βύθισε στο σώμα του, αλλά η πράξη του έγινε αντιληπτή από τους συντρόφους του που ματαίως προσπάθησαν να τον σώσουν. Ακόμη και όταν ο ιατρός τού μάζεψε τα εκχυθέντα σπλάχνα του και συνέρραψε το τραύμα, ο Κάτων, σπρώχνοντάς τον με τη δύναμη που του είχε απομείνει, ολοκλήρωσε με αποφασιστικότητα και αταραξία την αυτοκτονία του, διασπώντας με τα χέρια του τις ραφές λίγο προτού ξεψυχήσει, συνεπής προς τις απόψεις του περί της μέχρι εσχάτων εμμονής των ενάρετων ανδρών στις αρχές και τις πεποιθήσεις τους, όπως και στο ότι ο ηρωικός θάνατος ενός ανθρώπου έχει τη δύναμη να περισώσει όσα δεν επέτυχαν να περισώσουν οι έως τότε προσπάθειές του και αγώνες του. Ο Καίσαρας, προσπαθώντας να εκμεταλλευθεί την προκατάληψη του πλήθους κατά των αυτοχείρων, περιέφερε κατά το θρίαμβό του, το έτος 46, καρικατούρες των Λευκίου Σκιπίωνος και Πετρηίου ενώ αυτοκτονούσαν, δίπλα σε μία του Κάτωνος «που αυτοξεσκιζόταν σαν άγριο θηρίο». Η προπαγάνδα όμως υπήρξε ατυχής, καθώς ο λαός το είδε ως αυτοθυσία ηρώων και ξέσπασε σε αποδοκιμασίες.

Γενεαλογία
----------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1.Σαλονία |   | Κάτων ο Πρεσβύτεροςτιμητής, ιστορικόςΓΕΝΟΣ ΠΟΡΚΙΩΝ |   | 2.Λικινία |  |
|   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|
|   |   |   |   | (1) Μάρκος Πόρκιος Κάτων Σαλονιανός |   | (2) Μάρκος Πόρκιος Κάτων Λικινιανός |  |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|
|   |   |   |   | Μάρκος Πόρκιος Κάτωνπραίτωρ |   |   |   | Λιβία Δρούσα |   |   |   | Κόιντος Σερβίλιος Καίπιοπραίτωρ το 91 π.Χ.ΓΕΝΟΣ ΣΕΡΒΙΛΙΩΝ |  |
|   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|
|   |   |   |   | Μάρκος Πόρκιος Κάτων ο Νεότεροςρήτορας∞ Ατιλία |   |   |   |   |   | Μάρκος Ιούνιος Βρούτος ο ΠρεσβύτεροςτριβούνοςΓΕΝΟΣ ΙΟΥΝΙΩΝ ΒΡΟΥΤΩΝ |   | Σερβιλία η Πρεσβύτερη |   | Δέκιμος Ιούνιος ΣιλανόςύπατοςΓΕΝΟΣ ΙΟΥΝΙΩΝ ΣΙΛΟΥΑΝΩΝ |  |
|   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   | Μάρκος Πόρκιος Κάτωνστρατιωτικός |   | Πορκία Κατωνίς |   | Μάρκος Ιούνιος Βρούτοςο Νεότερος |   | Ιουνία Πρίμα |   | Ιουνία Σεκούνδα∞ Μάρκος Αιμίλιος Λέπιδοςτης Α΄ Τριανδρίας |   | Ιουνία Τέρτια∞ Γάιος Κάσσιος Λογγίνος |  |
|   |

Δείτε ακόμη
-----------

* Ζήνων ο Κιτιεύς

Παραπομπές
----------

1. 1 2  «Digital Prosopography of the Roman Republic» (Αγγλικά) 2241. Ανακτήθηκε στις 29  Ιουνίου 2021.
2. 1 2 3  «Porcii» (Ρωσικά)
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  «Digital Prosopography of the Roman Republic» (Αγγλικά) 2241. Ανακτήθηκε στις 8  Ιανουαρίου 2021.
4. 1 2  Πλούταρχος: (αρχαία ελληνικά) *Life of Cato the Elder*.
5. ↑  Ιερώνυμος: «Adversus Iovinianum» (λατινική γλώσσα) 393.
6. ↑  «Livii» (Ρωσικά)
7. 1 2 3  «Digital Prosopography of the Roman Republic» (Αγγλικά) 2241. Ανακτήθηκε στις 10  Ιουνίου 2021.
8. ↑  «Digital Prosopography of the Roman Republic» (Αγγλικά) 4012. Ανακτήθηκε στις 10  Ιουνίου 2021.
9. ↑  «Digital Prosopography of the Roman Republic» (Αγγλικά) 3870. Ανακτήθηκε στις 10  Ιουνίου 2021.
10. ↑  «Digital Prosopography of the Roman Republic» (Αγγλικά) 3958. Ανακτήθηκε στις 10  Ιουνίου 2021.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Έργα του Πλουτάρχου |
| --- |
|  |
| Έργα | 
* *Βίοι Παράλληλοι*
* *Ηθικά*
 |
|  |
| Βίοι | 
* Αγησίλαος και Πομπήιος1
* Άγις & Κλεομένης και Τιβέριος Γράκχος & Γάιος Γράκχος1
* Αλέξανδρος ο Μέγας και Ιούλιος Καίσαρ
* Αλκιβιάδης και Κοριολανός1
* Άρατος & Αρταξέρξης & Γάλβας & Όθων2
* Αριστείδης και Κάτων ο Πρεσβύτερος1
* Δημήτριος και Αντώνιος1
* Δημοσθένης και Κικέρων1
* Δίων και Βρούτος1
* Ευμένης και Σερτώριος1
* Θεμιστοκλής και Κάμιλλος
* Θησέας και Ρωμύλος1
* Κίμων και Λεύκολλος1
* Λυκούργος και Νουμάς Πομπίλιος1
* Λύσανδρος και Σύλλας1
* Νικίας και Κράσσος1
* Πελοπίδας και Μάρκελλος1
* Περικλής και Φάβιος1
* Πύρρος και Μάριος
* Σόλων και Ποπλικόλας1
* Τιμολέων και Αιμίλιος Παύλος1
* Φιλοποίμην και Φλαμινίνος1
* Φωκίων και Κάτων ο νεότερος
 |
|  |
| Άλλα | 
Ψευδοπλούταρχος |
|  |
| 
* 1 Σύγκριση διαθέσιμη
* 2 Τέσσερις βίοι χωρίς ζευγάρι
 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* VIAF: 89426632
* LCCN: n82155077
* ISNI: 0000 0000 6301 059X
* GND: 118519700
* SELIBR: 182775
* SUDOC: 028367774
* BNF: cb120217570 (data)
* BIBSYS: 4103292
* NLA: 66227749
* NKC: jn20000700296
* BNE: XX1121162

 |

 |