Ο **Καρλ Κράτσαϊζεν** (*Karl Krazeisen*, 1794-1878) ήταν Γερμανός αξιωματικός του στρατού, εικονογράφος και φιλέλληνας που πολέμησε ως εθελοντής κατά την Ελληνική Επανάσταση και φιλοτέχνησε πορτραίτα μεγάλων μορφών του αγώνα, όπως οι Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, Γεώργιος Καραϊσκάκης και άλλοι.

Ο Κράτσαϊζεν γεννήθηκε στις 28 Οκτωβρίου του 1794 στο Άνω Παλατινάτο της Βαυαρίας. Ακολούθησε στρατιωτική καριέρα και πολέμησε το 1813 εναντίον της Γαλλίας κατά τη διάρκεια των Ναπολεόντειων Πολέμων. Το 1826 κατατάχτηκε σε σώμα Βαυαρών εθελοντών και με το βαθμό του υπολοχαγού ήρθε στην Ελλάδα για να πολεμήσει μαζί με τους επαναστάτες. Αν και έμεινε μόνο για ένα χρόνο, πήρε μέρος σε σημαντικές μάχες όπως η πολιορκία της Αθήνας το 1826 και την πολιορκία της Ακρόπολης το 1827.

Έργο
----

Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Ελλάδα ο Κράτσαϊζεν, αυτοδίδακτος ζωγράφος και σχεδιαστής, φιλοτέχνησε αρκετά τοπία και πορτρέτα, τα περισσότερα με μολύβι και χαρτί. Χαρακτηριστικά τοπία είναι αυτά του Ναυπλίου και της Ακρόπολης, καθώς και του πρώτου ελληνικού ατμόπλοιου, του *Καρτερία*, στον κατάπλου του οποίου στον Πόρο ο Κράτσαϊζεν ήταν παρών. Το πιο σημαντικό μέρος του έργου του όμως αποτελούν δεκαεννιά πορτέτα μορφών της επανάστασης, φιλοτεχνημένα είτε στα στρατόπεδα από τα οποία πέρασε ή στην Γ' Εθνοσυνέλευση, στην οποία ήταν παρών. Το ημιτελές πορτρέτο του Γ. Καραϊσκάκη είναι φιλοτεχνημένο λίγο πριν το θάνατό του. Το σύνολο του έργου του είναι 91 πίνακες, από τα οποία 21 είναι υδατογραφίες τοπίων και τα υπόλοιπα 70 σχέδια με μολύβι προσώπων, μνημείων και πολεμικές συνθέσεις.

Επιστρέφοντας στη Γερμανία ο Κράτσαϊζεν λιθογράφησε τα σχέδιά του και τα κυκλοφόρησε, από το 1827 έως το 1831, σε επτά λευκώματα με το γενικό τίτλο *Bildnisse ausgezeichneter Griechen und Philhellenen nebst einigen Ansichten und Trachten. Nach der Natur gezeichnet und herausgegeben von Karl Krazeisen* (*Προσωπογραφίες των διασημοτέρων Ελλήνων και Φιλελλήνων, μαζί με μερικές απόψεις και ενδυμασίες σχεδιασμένες εκ του φυσικού και δημοσιευμένες από τον Καρλ Κράτσαϊζεν*). Το καθένα από αυτά περιείχε 3-4 προρτρέτα και ένα ή δυο ελληνικά τοπία. Τα λευκώματα έγιναν πολύ δημοφιλή την εποχή εκείνη, εν είδει πολεμικής ανταπόκρισης, και παρά το λιτό και σχετικά απλοϊκό τους χαρακτήρα αποτέλεσαν βάση για πολλά πορτρέτα των επαναστατών που εμφανίστηκαν αργότερα. Στο σχέδιο του Κράτσαϊζεν, που πέθανε το 1878 στο Μόναχο, βασίστηκε η μορφή του Κολοκοτρώνη που εμφανιζόταν στο πεντοχίλιαρο του 1984.

Πορτρέτα επαναστατών
--------------------

Τα προρτρέτα του Κράτσαϊζεν που κυκλοφόρησαν σε λιθογραφίες είναι αυτά των:

* Θεόδωρου Κολοκοτρώνη
* Γιακουμάκη Τομπάζη
* Νικηταρά
* Γεώργιου Κουντουριώτη
* Α. Μαυροκορδάτου
* Μακρυγιάννη
* Κωνσταντίνου Νικόδημου
* Γ. Καραϊσκάκη
* Ιωάννη Μακρή
* Ανδρέα Ζαΐμη
* Κωνσταντίνου Κανάρη
* Γεώργιου Σισίνη
* Κίτσου Τζαβέλα
* Ιωάννη Μιλαΐτη
* Ανδρέα Μιαούλη

Επιπλέον δε λιθογραφήθηκαν τα πορτρέτα των Ιωάννη Μαυρομιχάλη, Δημήτριου Πλαπούτα, Κωνσταντίνου Αξιώτη, Ιωάννη Φιλήμονα, Ιωάννη Πέτα και Κωνσταντίνου Μπότσαρη. Οι πιο γνωστοί από τους Φιλέλληνες που απαθανατίστηκαν ήταν οι Κάρολος Φαβιέρος, Φρανκ Χέιστινγκς και Τόμας Γκόρντον. Όλα τα προρτέτα είναι υπογεγραμμένα από το πρόσωπο που απεικονίζεται στο καθένα.

Οι λιθογραφίες του Κράτσαϊζεν κληροδοτήθηκαν μετά το θάνατό του στην κόρη του Μαρία, που με τη σειρά της τα άφησε στον άντρα της, τον ρωσικής καταγωγής καθηγητή Ιών Φετώφ. Αυτός σε προχωρημένη ηλικία αποφάσισε, μετά και από παλιότερη προτροπή του Νικολάου Γύζη, την εποχή που ο Γύζης βρισκόταν στο Μόναχο όπως και ο Φετώφ, αντί να τα κληρονομήσει στους απογόνους του να τα διαθέσει στο ελληνικό δημόσιο. Έτσι τα έδωσε προς εκτίμηση σε έναν έλληνα ονόματι *Αντύπα*, ενώ κατέθεσε και σχετική επιστολή στο ελληνικό Προξενείο στο Γαλάτιο της Ρουμανίας. Ο Αντύπας ήρθε σε διαπραγμάτευση με τον τότε διευθυντή της Εθνικής Πινακοθήκης Ζαχαρία Παπαντωνίου, και έτσι τα λιθογραφήματα του Κράτσαϊζεν πουλήθηκαν στην Πινακοθήκη το 1926 αντί 200.00 δραχμών, μαζί με προσωπικά του αντικείμενα, μια φωτογραφία του και ένα σελάχι του Πλαπούτα. Οι λιθογραφίες του βρίσκονται σήμερα στην *Αίθουσα Ελευθερίου Βενιζέλου* του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου στην Αθήνα.

Πίνακες
-------

* Επιλογή έργων
* Θεόδωρος ΚολοκοτρώνηςΘεόδωρος Κολοκοτρώνης
* Κωνσταντίνος ΚανάρηςΚωνσταντίνος Κανάρης
* Γεώργιος ΚαραϊσκάκηςΓεώργιος Καραϊσκάκης
* Ανδρέας ΜιαούληςΑνδρέας Μιαούλης
* Νικήτας Σταματελόπουλος (Νικηταράς)Νικήτας Σταματελόπουλος (Νικηταράς)
* Φρανκ ΧέιστινγκςΦρανκ Χέιστινγκς
* Κίτσος ΤζαβέλαςΚίτσος Τζαβέλας
* Αλέξανδρος ΜαυροκορδάτοςΑλέξανδρος Μαυροκορδάτος
* Γεώργιος ΜαυρομιχάληςΓεώργιος Μαυρομιχάλης
* Ιωάννης ΜακρυγιάννηςΙωάννης Μακρυγιάννης
* Κάρολος ΦαβιέροςΚάρολος Φαβιέρος

Παραπομπές
----------

1. 1 2 3  www.degruyter.com/database/AKL/entry/\_00138343/html.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* *Μορφές του αγώνα*, έκθεση στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* VIAF: 863149296265280670009
* **ΕΒΕ**: 86303
* **AA**: 124904
* LCCN: nr92009947
* ISNI: 0000 0000 6316 9808
* GND: 116402350
* NLA: 35915775
* RKD: 352436

 |

 |