Η **πτήση 73 της Pan Am** (αγγλικά: Pan Am Flight 73‎) ήταν μια πτήση της Pan American World Airways από τη Βομβάη της Ινδίας προς την Νέα Υόρκη των Ηνωμένων Πολιτειών με προγραμματισμένες στάσεις στο Καράτσι του Πακιστάν και στη Φραγκφούρτη της τότε Δυτικής Γερμανίας.

Στις 5 Σεπτεμβρίου 1986, το Boeing 747-121 που εξυπηρετούσε την πτήση υπέστη αεροπειρατεία ενώ βρισκόταν στο έδαφος στο Καράτσι από τέσσερις ένοπλους Παλαιστίνιους άνδρες της Οργάνωσης Αμπού Νιντάλ. Το αεροσκάφος, με 360 επιβάτες, είχε μόλις φτάσει από τη Βομβάη.  Ένα δικαστήριο αργότερα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι ένοπλοι σχεδίαζαν να χρησιμοποιήσουν την αεροπειρατεία για να παραλάβουν Παλαιστίνιους κρατούμενους τόσο στην Κύπρο όσο και στο Ισραήλ. 

Περισσότεροι από είκοσι επιβάτες σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια της αεροπειρατείας, συμπεριλαμβανομένων υπηκόων από την Ινδία, τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Πακιστάν και το Μεξικό. Όλοι οι αεροπειρατές συνελήφθησαν και καταδικάστηκαν σε θάνατο στο Πακιστάν. Ωστόσο, οι ποινές μετατράπηκαν αργότερα σε ισόβια κάθειρξη. Η Νήρτζα Μπάνοτ, επικεφαλής αεροσυνοδός στην πτήση, πυροβολήθηκε και έλαβε μεταθανάτια το υψηλότερο πολιτικό βραβείο Tamgha-e-Pakistan από το Πακιστάν καθώς και το υψηλότερο βραβείο γενναιότητας σε καιρό ειρήνης της Ινδίας, το βραβείο Ashok Chakra, για τις προσπάθειές της να σώσει τις ζωές των επιβατών.

Έναρξη αεροπειρατίας στο Καράτσι
--------------------------------

Η πτήση 73 της Pan Am ξεκίνησε από τη Βομβάη και σταμάτησε στο αεροδρόμιο του Καράτσι για προγραμματισμένη ενδιάμεση στάση στις 4:30  μεταφέροντας 394 επιβάτες και 9 βρέφη, ένα Αμερικανικό πλήρωμα πτήσης και 13 Ινδοί αεροσυνοδοί. Συνολικά 109 επιβάτες αποβιβάστηκαν στο Καράτσι. Το πρώτο λεωφορείο με φρέσκους επιβάτες από το Καράτσι μόλις είχε φτάσει στο αεροσκάφος που στεκόταν στην άσφαλτο όταν άρχισε να εκτυλίσσεται η αεροπειρατεία. 

Δύο αεροπειρατές ντυμένοι με τις γαλάζιες στολές των δυνάμεων ασφαλείας του αεροδρομίου του Πακιστάν μπήκαν στο αεροσκάφος με ένα φορτηγό εξοπλισμένο με σειρήνα και φώτα που αναβοσβήνουν. Ανέβηκαν ορμητικά στη ράμπα, πυροβολώντας στον αέρα. Άλλοι δύο αεροπειρατές ενώθηκαν με τους δύο πρώτους άνδρες, ο ένας από τους οποίους κρατούσε έναν χαρτοφύλακα γεμάτο χειροβομβίδες. Υπήρξαν επίσης πυροβολισμοί έξω από το αεροσκάφος που αναφέρθηκαν εκείνη την ώρα, που σκότωσαν δύο μέλη του προσωπικού της Kuwait Airlines που εργάζονταν σε ένα αεροσκάφος κοντά. Οι αεροπειρατές πυροβόλησαν στα πόδια ενός αεροσυνοδού αναγκάζοντάς τον να κλείσει την πόρτα. Μια άλλη αεροσυνοδός, η Νήρτζα Μπάνοτ, δεν ήταν ορατή από τους αεροπειρατές, μετέδωσε τον κωδικό αεροπειρατείας στο πλήρωμα του πιλοτηρίου, το οποίο στη συνέχεια βγήκε από το αεροσκάφος μέσω της εναέριας καταπακτής έκτακτης ανάγκης, μέσω της συσκευής διαφυγής αδρανούς τροχού. Μετά από περίπου 40 λεπτά από την προσγείωση της πτήσης 73, το αεροσκάφος τέθηκε υπό τον έλεγχο των αεροπειρατών. Η έξοδος των πιλότων ακινητοποίησε το αεροσκάφος.    

Οι τέσσερις αεροπειρατές ήταν ντυμένοι ως φρουροί ασφαλείας του αεροδρομίου του Καράτσι και ήταν οπλισμένοι με τουφέκια, πιστόλια, χειροβομβίδες και πλαστικές ζώνες εκρηκτικών. Οι αεροπειρατές οδήγησαν ένα φορτηγό που είχε τροποποιηθεί ώστε να μοιάζει με όχημα ασφαλείας αεροδρομίου μέσω ενός σημείου ελέγχου ασφαλείας μέχρι μια από τις σκάλες επιβίβασης στην πτήση 73 της Pan Am 

Οι τέσσερις αεροπειρατές αργότερα αναγνωρίστηκαν ως Zayd Hassan Abd al-Latif Safarini ( "Μουσταφά"), Jamal Saeed Abdul Rahim (με ψευδώνυμο "Φάχαντ"), Muhammad Abdullah Khalil Hussain ar-Rahayyal ("Χαλίλ") και Muhammad Ahmed Al-Munawar (γνωστός και ως "Μανσούρ"). Οι πακιστανικές αρχές αναγνώρισαν επίσης έναν άλλο συνεργό του Wadoud Muhammad Hafiz al-Turki («Χαφίζ») και τον συνέλαβαν μια εβδομάδα αργότερα.  

### Επιχείρηση διάσωσης

Η πακιστανική μονάδα που ήταν υπεύθυνη για τη λήψη του αεροπλάνου ήταν η Ομάδα Ειδικών Υπηρεσιών (SSG) της οποίας ηγούνταν ο Ταξίαρχος Ταρίκ Μαχμούντ. Η ομάδα μπήκε στο αεροσκάφος, αλλά δεν άρχισε να εισβάλλει στο αεροπλάνο μέχρι να ακούσει πυροβολισμούς μέσα από το αεροπλάνο. Όταν οι καταδρομείς έφτασαν στο αεροπλάνο, πολλοί επιβάτες είχαν ήδη αρχίσει να διαφεύγουν. 

Υπάρχουν ορισμένες ασυνέπειες σχετικά με την αναφερόμενη απάντηση του πακιστανικού στρατού σχετικά με τους θανάτους. Αυτή η σύγχυση αποδόθηκε αργότερα στη βιασύνη των αξιωματούχων να αναλάβουν τα εύσημα για την επιτυχή επίθεση στους αεροπειρατές που ακολούθησε αναδρομή των δηλώσεων μόλις έγινε σαφής ο αριθμός των νεκρών της τραγωδίας.

Επιβάτες
--------

Οι 365 συνολικά επιβάτες συν το πλήρωμα της Pan Am 73 ήταν πολίτες 14 διαφορετικών χωρών. Οι πολίτες της Ινδίας αντιπροσώπευαν περίπου το 27% των ανθρώπων που επέβαιναν στην πτήση και το 24% των νεκρών. Πολίτες τριών χωρών, της  Ινδίας, της Ιταλίας και του Ηνωμένου Βασιλείου μαζί αντιπροσώπευαν το μεγαλύτερο μέρος (71%) των νεκρών.

### Εθνότητες

| Ιθαγένεια | Επιβάτες | Πλήρωμα | Σύνολο | Θύματα |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Αυστραλία | 4 | 0 | 4 | 2 |
| Βέλγιο | 2 | 0 | 2 | 0 |
| Καναδάς | 30 | 0 | 30 | 0 |
| Δανία | 8 | 0 | 8 | 2 |
| Γαλλία | 4 | 1 | 5 | 0 |
| Γερμανία | 81 | 3 | 84 | 0 |
| Ινδία | 91 | 13 | 104 | 12 |
| Ιρλανδία | 5 | 0 | 5 | 4 |
| Ιταλία | 27 | 0 | 27 | 13 |
| Μεξικό | 8 | 0 | 8 | 2 |
| Πακιστάν | 44 | 0 | 44 | 3 |
| Σουηδία | 2 | 0 | 2 | 0 |
| Ηνωμένο Βασίλειο | 15 | 4 | 19 | 11 |
| Ηνωμένες Πολιτείες | 44 | 2 | 46 | 2 |
| **Σύνολο** | **365** | **23** | **388** | **51** |

### Πλήρωμα πιλοτηρίου

* Ο κυβερνήτης Γουίλιαμ Αλλεν Κιάνκα (γεν. 1 Ιουνίου 1934), 52 ετών, υπηρέτησε στο ναυτικό των ΗΠΑ από το 1952 έως το 1954 και πολέμησε σε μία περιοδεία στον πόλεμο της Κορέας και υπηρετούσε στην Pan Am ως κυβερνήτης από το 1954.
* Ο συγκυβερνήτης Κόνγουει Τέχαν Ντοτζ (γεν. 30 Μαΐου 1933), 53 ετών, υπηρέτησε στο Σώμα Πεζοναυτών των ΗΠΑ από το 1951 έως το 1955 και πολέμησε σε δύο περιοδείες στον πόλεμο της Κορέας και υπηρετούσε στην Pan Am ως Πρώτος Αξιωματικός από τότε 1955.
* Ο Μηχανικός πτήσης Τζον Ριτζγουέι (γεννημένος στις 25 Σεπτεμβρίου 1940), 45 ετών, υπηρετούσε στην Pan Am ως Μηχανικός Πτήσεων από το 1962.

Συνέπεια
--------

### Δίκη και καταδίκη

Στις 6 Ιουλίου 1988, οι πέντε Παλαιστίνιοι άνδρες δικάστηκαν στο Πακιστάν για το ρόλο τους στην αεροπειρατεία και τις δολοφονίες και καταδικάστηκαν σε θάνατο: Zayd Hassan Abd al-Latif Safarini, Wadoud Muhammad Hafiz al-Turki, Jamal Saeed Abdul Rahim, Muhammad Abdullah Khalil. Hussain ar-Rahayyal και Muhammad Ahmed al-Munawar.  Οι ποινές μετατράπηκαν αργότερα σε ισόβια κάθειρξη.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του CNN, ο Σαφαρίνι παραδόθηκε στο FBI από μια φυλακή στο Πακιστάν τον Σεπτέμβριο του 2001.    Μεταφέρθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες όπου στις 13 Μαΐου 2005 καταδικάστηκε σε ποινή φυλάκισης 160 ετών.  Στη διαδικασία ένστασης, ο Σαφαρίνι παραδέχτηκε ότι αυτός και οι συνάδελφοί του αεροπειρατές διέπραξαν τα αδικήματα ως μέλη της οργάνωσης Αμπού Νιντάλ, που ονομάζεται επίσης ANO, μια χαρακτηρισμένη τρομοκρατική οργάνωση.

Οι άλλοι τέσσερις κρατούμενοι απελάθηκαν από τις πακιστανικές αρχές στην Παλαιστίνη το 2008

Συμμετοχή της Λιβύης και νομική δράση
-------------------------------------

Η Λιβύη έχει κατηγορηθεί για υποστήριξη της αεροπειρατείας, καθώς και για την πραγματοποίηση των βομβαρδισμών στην πτήση 103 της Pan Am το 1988 και στην πτήση 772 της UTA το 1989.

Τον Αύγουστο του 2003, η Λιβύη ανέλαβε την ευθύνη για «τις ενέργειες των αξιωματούχων της» για τον βομβαρδισμό της πτήσης 103 της Pan Am, αλλά έμεινε σιωπηλή σχετικά με το ζήτημα της αεροπειρατείας της πτήσης 73 της Pan Am.  Η Λιβύη προσέφερε 2,7 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ σε αποζημίωση στις οικογένειες των 270 θυμάτων της πτήσης 103 της Pan Am και,  τον Ιανουάριο του 2004 και συμφώνησε να πληρώσει 170 εκατομμύρια δολάρια στις οικογένειες των 170 θυμάτων της πτήσης UTA 772.  Οι επτά οικογένειες των Αμερικανών θυμάτων της UTA αρνήθηκαν την προσφορά και αντ' αυτού υπέβαλαν αξίωση για $2,2 δισεκατομμύρια εναντίον της Λιβύης. Από το 2004 έως το 2006 οι ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο άνοιξαν από κοινού σχέσεις με τη Λιβύη, οδηγώντας στην άρση των κυρώσεων που επιβλήθηκαν και στη συμπερίληψη της Λιβύης στον κατάλογο των χωρών που υποστηρίζουν την τρομοκρατία.

Τον Ιούνιο του 2004, μια εθελοντική ομάδα οικογενειών και θυμάτων από το περιστατικό, η *Families from Pan Am Flight 73*, δημιουργήθηκε για να εργαστεί για όσους σκοτώθηκαν στο περιστατικό και για να αναζητήσει την αλήθεια πίσω από αυτήν την τρομοκρατική επίθεση και να δείξει τους υπεύθυνους. Στις 5 Απριλίου 2006, η δικηγορική εταιρεία Crowell & Moring LLP, που εκπροσωπούσε τους επιζώντες επιβάτες και τα μέλη της οικογένειας των θυμάτων της αεροπειρατείας, ανακοίνωσε ότι κατέθεσε πολιτική αγωγή στο Περιφερειακό Δικαστήριο των ΗΠΑ για την Περιφέρεια της Κολούμπια ζητώντας 10 δισεκατομμύρια σε αποζημιώσεις, συν απροσδιόριστες τιμωρητικές ζημίες, από τον Λίβυο ηγέτη, Μουαμάρ Καντάφι και τους πέντε καταδικασμένους αεροπειρατές. Η μήνυση ισχυριζόταν ότι η Λιβύη παρείχε υλική υποστήριξη στον Οργανισμό Abu Nidal και διέταξε επίσης την επίθεση στο πλαίσιο μιας τρομοκρατικής εκστρατείας που χρηματοδοτείται από τη Λιβύη κατά των αμερικανικών, ευρωπαϊκών και ισραηλινών συμφερόντων. 

Τα βρετανικά μέσα ενημέρωσης που επέκριναν την εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Καντάφι και Δύσης ανέφεραν τον Μάρτιο του 2004 (μέρες μετά την επίσκεψη του πρωθυπουργού Τόνι Μπλερ στην Τρίπολη) ότι η Λιβύη βρισκόταν πίσω από την αεροπειρατεία. 

Από τον Σεπτέμβριο του 2015 περίπου 700 εκατομμύρια δολάρια σε κονδύλια που έδωσε η Λιβύη στις ΗΠΑ για τη διευθέτηση αξιώσεων που σχετίζονται με την υποστηριζόμενη από τη Λιβύη τρομοκρατία δεν έχουν διανεμηθεί σε οικογένειες θυμάτων που ήταν κάτοχοι ινδικών διαβατηρίων.

Επιβράβευση και αναφορά φόνου κατηγορουμένων
--------------------------------------------

Ο Zayd Hassan Abd al-Latif Safarini εκδόθηκε στις ΗΠΑ από την κυβέρνηση του Πακιστάν.   Εκτίει την ποινή του 160 ετών στο Ομοσπονδιακό Σωφρονιστικό συγκρότημα στο Terre Haute της Ιντιάνα .

Οι άλλοι τέσσερις κρατούμενοι απελάθηκαν από τις πακιστανικές αρχές στην Παλαιστίνη το 2008   Στις 3 Δεκεμβρίου 2009, το FBI, σε συντονισμό με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ανακοίνωσε ανταμοιβή 5 εκατομμυρίων δολαρίων για πληροφορίες που θα οδηγούσαν στη σύλληψη καθενός από τους τέσσερις εναπομείναντες αεροπειρατές της πτήσης 73 της Pan Am. 

Ένας από τους τέσσερις, ο Jamal Saeed Abdul Rahim, φέρεται να σκοτώθηκε σε επίθεση με drone στο Πακιστάν στις 9 Ιανουαρίου 2010  Ο θάνατός του δεν επιβεβαιώθηκε ποτέ και παραμένει στη λίστα με τους πιο καταζητούμενους τρομοκράτες του FBI και στη λίστα Ανταμοιβών για Δικαιοσύνη του Στέιτ Ντιπάρτμεντ.  

Με την ελπίδα να δημιουργηθούν νέα στοιχεία για τους φερόμενους αεροπειρατές, το FBI κυκλοφόρησε νέες εικόνες στις 11 Ιανουαρίου 2018. Η υπόθεση βρίσκεται ακόμη υπό διερεύνηση από του Γραφείου της Ουάσιγκτον.

Αεροσκάφος
----------

Το αεροσκάφος ήταν ένα τετρακινητήριο Boeing 747-121 που παραδόθηκε στην Pan Am στις 18 Ιουνίου 1971, με κωδικό ταξινόμησης N656PA και ονομάστηκε *Clipper Live Yankee* από την αεροπορική εταιρεία. Αργότερα μετονομάστηκε και την εποχή του συμβάντος ονομάστηκε *Clipper Empress of the Seas*. Μετά το περιστατικό το αεροσκάφος μετονομάστηκε σε *Clipper New Horizons*. Η Pan Am πούλησε το αεροσκάφος στην Evergreen International το 1988 και στη συνέχεια το μίσθωσε ξανά. Το αεροσκάφος επέστρεψε από την Pan Am στην Evergreen τον Απρίλιο του 1991. Η Evergreen διέλυσε το αεροσκάφος τον επόμενο μήνα.

Παραπομπές
----------

1. ↑  «Pan Am Flight-73 alleged hijacker 'killed' in drone attack in Pakistan». *Asian Tribune*. .
2. ↑  «United States of America v. Wadoud Muhammad et al Indictment» (PDF). *justice.gov*. United States Department of Justice. 11 Ιουνίου 2001. Ανακτήθηκε στις 18 Απριλίου 2015.
3. ↑  «24 yrs after Pan Am hijack, Neerja Bhanot killer falls to drone». *The Times of India*. 2010-01-17. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2011-08-11. .
4. 1 2  Dilip Bobb, M. Rahman, Zahid Hussain, and Ramindar Singh.
5. ↑  Mohan, Megha (2016-03-31). «Inside a hijack: The unheard stories of the Pan Am 73 crew». BBC News. .
6. 1 2 3  Ghosh, Flight 73: The Inner Story 2018.
7. ↑  «Jordanian hijacker sentenced to 160 years in prison for deadly 1986 hijacking of Pan Am Flight 73 as victims from around the world recount horrors». Federal Bureau of Investigation, US Department of Justice. 13 Μαΐου 2004. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 Δεκεμβρίου 2016.
8. ↑  United States of America vs.
9. ↑  Aftab, Mohammed (September 6, 1986). «At least 17 die in hijack in Pakistan». *Manchester Herald*: σελ. 1.. Ανακτήθηκε στις March 18, 2023.
10. ↑  Tempest, Rone (10 Σεπτεμβρίου 1986). «Confusion Amid Pan Am Hijacking : Pakistani Rescue Effort: Case of Too Many Leaders». *Los Angeles Times* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Μαρτίου 2023.
11. 1 2 3 4  «Act of Terror: Seeking Information Leading to Those Responsible: Pan Am Flight 73 Hijacking». U.S. Department of State. Ανακτήθηκε στις 25 Ιουνίου 2016.
12. 1 2  «Suspect in 1986 hijacking brought to U.S. for trial». *CNN*. 2001-10-01. .
13. 1 2 3 4  «Neerja Bhanot killing: FBI releases age-progressed images of 4 wanted hijack suspects». *Economic Times*. .
14. 1 2  «FBI releases age-processed pictures of four 1986 Pan Am hijacking suspects». *Geo News*. 19 Ιανουαρίου 2018.
15. 1 2  Arieff, Irwin (2003-08-16). «Libya takes blame for Lockerbie bombing». *Independent Online*. .
16. ↑  Smith, Craig S. (2004-01-10). «Libya Will Pay $170 Million In Bombing of French Airliner». *The New York Times*. ISSN 0362-4331. .
17. ↑  «Victims of September 1986 Hijacking of Pan Am 73 File US$10 Billion... -- WASHINGTON, April 5 /PR Newswire UK/ --». *prnewswire.co.uk*. CROWELL & MORING LLP. 5 Απριλίου 2006. Ανακτήθηκε στις 13 Νοεμβρίου 2015.
18. ↑  Revealed: Gaddafi's air massacre plot, The Times, 2004-03-28
19. ↑  «1986 Pan Am survivors pin hopes on Modi». *The Times of India*. 2015-09-29. .
20. ↑  U.S. airstrike reportedly kills terrorist, *Los Angeles Times*, 2010-01-16
21. ↑  «FBI most wanted terrorist : JAMAL SAEED ABDUL RAHIM». Federal Bureau of Investigation (FBI).
22. ↑  «Rewards for Justice - Wanted for Terrorism - Jamal Saeed Abdul Rahim» (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2020.
23. ↑  «New Images Released in 1986 Hijacking Case». *Federal Bureau of Investigation* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Ιανουαρίου 2018.
24. ↑  «Evergreen International Airlines N483EV (Boeing 747 - MSN 20351) (Ex N656PA ) | Airfleets aviation». *www.airfleets.net*. Ανακτήθηκε στις 10 Σεπτεμβρίου 2020.

Περαιτέρω ανάγνωση
------------------

* Deborah Linton (17 Απριλίου 2023). «'I survived the world's most infamous plane hijack – years later, the terrorist told me why'». *The Telegraph*.
* Stettler, Jeremaiah. "25 years later, experiencing Pan Am hijacking still haunts Utahn." *The Salt Lake Tribune*. August 7, 2014.
* "New Security Measures for Pan Am Airlines Αρχειοθετήθηκε 2020-01-30 στο Wayback Machine. Archived 2020-01-30 at the Wayback Machine." *ABC News*. December 6, 1986. Getty Images Clip #450000364

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* Hijacking description at the Aviation Safety Network
* Hijacking of Pan AM Flight 73: Significant Events, The United States Attorney's Office, US Department of Justice, 25 February 2016.
* U.S. Department of Justice Attorney's Office For the District of Columbia Information on court proceedings of Pan Am Flight 73
* "UNITED STATES ARRESTS KNOWN HIGHJACKER FROM PAN AMERICAN WORLD AIRWAYS FLIGHT 73" ( Archived 2015-10-10 at the Wayback Machine). U.S. Department of Justice. Monday October 1, 2001.
* U.S. Department of Justice May 13, 2004, press release on the Pan Am Flight 73 criminal case
* Crowell &amp; Moring Pan Am Flight 73 civil suit Αρχειοθετήθηκε 2007-10-15 στο Wayback Machine. against Libya, Gaddafi and the five hijackers
* Naqvi, Jawed. "This Karachi nightmare and that." *Dawn*. July 1, 2014.
* For the book by Mike Thexton about his experience on Pan Am Flight 73, 'What happened to the Hippy Man?', see the book's web page
* Photos of the airliner at airliners.net
* "Karachi hijack ends in bloodshed." bbc.co.uk.
* Pan Am Flight 73 September 1986 Karachi ABC News Nightline, September 6, 1986. YouTube video. uploaded December 26, 2017.
* Macneil, Robert, & Lehrer, Lim. "Flight 073: What Happened? What Next?" *The MacNeil/Lehrer NewsHour.* September 5, 1986
* Inside a hijack: The unheard stories of the Pan Am 73 crew
* Jet Survivors Say Army Didn't Help