Εξώφυλλο από καντσονέτες του Dr. Hayden
H **canzonetta (τραγούδι)** ήταν δημοφιλής ιταλική μουσική σύνθεση, η οποία γεννήθηκε γύρω στο 1560. Στις πρώτες μορφές της είναι παρόμοια με το μαδριγάλιο, αλλά με ελαφρύτερες αποχρώσεις, και μόνο από το 18ο αιώνα, ειδικά έξω από την Ιταλία, ο όρος ήρθε για να δείξει ένα τραγούδι με οργανική συνοδεία, συνήθως σε λαϊκό ύφος.

Η προέλευση
-----------

Αρχικά, το τραγούδι ήταν σε στενή επαφή με το *βιλανέλα*, ένα μουσικό είδος ναπολιτάνικης καταγωγής. Τα τραγούδια αφορούσαν λαϊκές υποθέσεις και γενικά περιελάμβαναν ποιμενικά, ασεβή ή ερωτικά θέματα. Τα μοτίβα των ποιημάτων και των στίχων ποικίλλουν, αλλά πάντοτε περιελάμβαναν μια πολύ περίπλοκη φράση στο τέλος. Τυπικά, τα πρώτα τραγούδια γράφτηκαν για τρεις φωνές χωρίς συνοδεία και απέφευγαν την πολυπλοκότητα της αντίστιξης, αν και είχαν γρήγορους ρυθμούς. Το τραγούδι ήταν διασκεδαστικό για να τραγουδηθεί και γρήγορα εξαπλώθηκε γρήγορα σε όλη την Ιταλία, παράλληλα με το μαδριγάλι, με το οποίο αργότερα αλληλεπίδρασε. Τα πρώτα βιβλία των τραγουδιών εκδόθηκαν από τον Τζιοβάνι Φερέτι το 1567 και τον Τζιρολάμο Κονβέρσι το 1572.

Αρχίζοντας το 1580, μερικοί από τους μεγαλύτερους συνθέτες της κοσμικής μουσικής στην Ιταλία άρχισαν να γράφουν κανόνα, μεταξύ των οποίων οι Λούκα Μαρέντζιο και Κλαούντιο Μοντεβέρντι, που εκτυπώθηκαν το 1584. Ο Μοντεβέρντι εν συνεχεία αναπαρήγαγε τη μορφή των τραγουδιών στο ένατο και τελευταίο βιβλίο με τα μαδριγάλια (δημοσιεύτηκε μετά το 1651). Ακόμα και ο Οράτσιο Βέκι ήταν ένας σημαντικός συνθέτης των τραγουδιών εκείνης της περιόδου: τα περιθώρια του ήταν ευρύτατα και μερικά περιλάμβαναν ένα είδος χορού, ενώ άλλοι διακωμωδούσαν παραδόξως τις υπερβολές του μαδριγαλίου του 16ου αιώνα. Άλλοι συνθέτες, όπως ο Φελίτσε Ανέριο, προσάρμοσαν το στυλ για θρησκευτικές συνθέσεις. Μέχρι τα τέλη του 16ου αιώνα, τα περισσότερα τραγούδια κυμαίνονταν από τέσσερις έως έξι φωνές και είχαν γίνει πολύ πιο παρόμοια με το μαδριγάλι από τα αρχικά κομμάτια.

Μερικοί ξένοι συνθέτες που σπούδασαν στην Ιταλία, εισήγαγαν το τραγούδι στις αντίστοιχες χώρες τους, όπως ο Χανς Λέο Χάσλερ, ο οποίος διαδόθηκε στη Γερμανία. Στην Αγγλία η καντσονέτα εισήχθη στα τέλη του 16ου αιώνα. Πολλές συνθέσεις της αγγλικής σχολής των μαδριγαλίων ορίστηκαν ως καντσονέτες, παρόλο που ο Τόμας Μόρλεϊ τις περιγράφει ειδικά ως μια ελαφρύτερη μορφή μαδριγαλίων. Τα αγγλικά τραγούδια ήταν σχεδόν διακριτά από τα μαδριγάλια. Μάλιστα, ήταν μεγαλύτερα και πιο πολύπλοκα από τα ιταλικά.

Μετέπειτα εξελίξεις
-------------------

Κατά τη διάρκεια του 17ου αιώνα, άλλοι συνθέτες συνέχισαν να δημιουργούν καντσονέτες, αλλά η μορφή τους άλλαξε σταδιακά από μαδριγάλια και εκκλησιαστικά τραγούδια σε ένα πολύ πιο παρόμοιο με είδος με τη μονωδία. Τελικά η καντσονέτα έγινε τραγούδι με συνοδευτική φωνή. Ένα παράδειγμα αυτής της περαιτέρω μεταμόρφωσης δίνεται από το κουιντέτο για φωνή και πιάνο του Γιόζεφ Χάυντν, που γράφτηκε το 1794. 

Μερικές φορές ο όρος "canzonetta" χρησιμοποιείται από τους συνθέτες για να χαρακτηρίσει ένα οργανικό κομμάτι πολύ κοντά σε ένα τραγούδι. Ένα πολύ γνωστό παράδειγμα παρέχεται από την αργή κίνηση του κοντσέρτο για βιολί και την ορχήστρα του Τσαϊκόφσκι.

Συνθέτες με γνωστά τραγούδια
----------------------------

* Κλαούντιο Μοντεβέρντι
* Λοντοβίκο Βιαντάνα
* Φελίτσε Ανέριο
* Αντριάνο Μπανκιέρι
* Λούκα Μαρέντζιο
* Πιέτρο Τσερόνε
* Οράτσιο Βέκι
* Τζοβάνι Αρτούζι
* Χανς Λέο Χάσλερ
* Τζιοβάνι Μαρία Νανίνο
* Φραντσέσκα Κατσίνι
* Σαλαμόνε Ρόσι
* Γιόζεφ Χάιντν