Ο όρος **Κονσιλιέρι ή Κονσιλιέρε** (ιταλ.: Consiglieri) αναφέρεται σε μια θέση μέσα στη δομή της ηγεσίας της Σικελικής, της Καλαβρέζικης και της Αμερικανικής μαφίας. 
Η λέξη έγινε δημοφιλής από το μυθιστόρημα Ο Νονός (1969) και στη συνέχεια από την κινηματογραφική μεταφορά του μυθιστορήματος το 1972.

Στο μυθιστόρημα, ένας κονσιλιέρι είναι σύμβουλος στο αφεντικό του, με την πρόσθετη ευθύνη να εκπροσωπεί το αφεντικό σε σημαντικές συναντήσεις τόσο μέσα στην οικογένεια του εγκλήματος του αφεντικού, όσο και με άλλες οικογένειες του εγκλήματος. Ο κονσιλιέρι είναι στενός και έμπιστος φίλος και μερικές φορές είναι το «δεξί χέρι» του. 
Σε κάποιες περιπτώσεις 
στερείται φιλοδοξιών και μοιράζει ανιδιοτελώς τις συμβουλές. 
Αυτή η παθητική εικόνα του κονσιλιέρι δεν αντιστοιχεί με αυτά που είναι λιγότερο γνωστά στη πραγματική ζωή όμως. 
Από την ίδια τη φύση της εργασίας, ο κονσιλιέρι είναι ένας από τους λίγους στην οικογένεια που μπορεί να διαφωνήσει με το αφεντικό, και συχνά είναι επιφορτισμένος με την αμφισβήτηση του αφεντικού, όταν απαιτείται, για να εξασφαλίσει τα επόμενα σχέδια, όπου θα πρέπει να 
είναι αλάνθαστος στις συμβούλες του.

Στην πραγματική ζωή της Μαφίας ένας κονσιλιέρι είναι γενικά ο νούμερο τρία σε μια οικογένεια του εγκλήματος, μετά το αφεντικό και τον Υπαρχηγό του στις περισσότερες περιπτώσεις. 
Το αφεντικό, ο Υπαρχηγός και ο Κονσιλιέρι συνιστούν την κυβερνώσα ομάδα. Στην οικογένεια του εγκλήματος Τζενοβέζε είναι που χρεώνεται με την επινόηση του βαθμού του Μεσατζέρο (αγγελιοφόρος), που είναι επιφορτισμένος με την ιδιότητα του σύνδεσμου μεταξύ των άλλων οικογενειών της αμερικανικής μαφίας.

Ετυμολογία
----------

Η δομή μιας εγκληματικής οικογένειας της Μαφίας
Στα ιταλικά Κονσιλιέρι σημαίνει «σύμβουλος» και εξακολουθεί να είναι ένα κοινός τίτλος, για παράδειγμα για τα μέλη των δημοτικών συμβουλίων στην Ιταλία και την Ελβετία. Η λέξη προέρχεται από τη Λατινική consiliarius (σύμβουλος) και consilium (συμβουλές). Η ορολογία της αμερικανικής Μαφίας λαμβάνεται από εκείνη της μαφίας της Σικελίας, και προτείνει ως στόχο να μιμηθεί το δικαστήριο του μεσαιωνικού ιταλικού πριγκιπάτου. Για παράδειγμα, η Βενετία διοικούνταν από ένα Δόγη ( «Δούκας») και έναν Δουκάλι κονσιλιέρι (Ducale Consigliere) δηλαδή έναν σύμβουλο του Δόγη.

Ένας Υπαρχηγός κανονικά θα κινηθεί προς τα πάνω για να γίνει το νέο αφεντικό, όταν η θέση καθίσταται κενή, οπότε η θέση του είναι ισοδύναμη με εκείνη του διαδόχου του θρόνου. 
Ο Κονσιλιέρι, εν τω μεταξύ, είναι ανάλογη θέση με υπουργό ή καγκελάριο. 
(Στο μυθιστόρημα Ο Νονός η λέξη γράφεται κονσιλιόρι (Consigliori), ενώ στις ταινίες, προφέρεται κονσιλιέρι (Consigliere). 
Ο Τζο Μπονάνο εξηγεί στο βιβλίο του "A Man of Honor" ότι ο Κονσιλιέρι είναι η φωνή ή ο εκπρόσωπος των στρατιωτών της οικογένειας, και ότι μπορεί να βοηθήσει στη μεσολαβήση ή την επίλυση των διαφορών εκ μέρους των χαμηλότερων κλιμάκιων της οικογένειας.

Αμερικανική Μαφία
-----------------

Ο Τζο Βαλάτσι αναφέρει έναν μυστηριώδες Κονσιλιέρι ονομάτι «Σαντίνο» ως διαιτητή για τις διαφορές με την οικογένεια Τζενοβέζε το 1940. 
Ωστόσο, ο Κονσιλιέρι σε πιο πρόσφατες εποχές έχει την τάση να αναλάβει έναν πιο ενεργό ρόλο στις οικογενειακές υποθέσεις. 
Το 1971, ο Κονσιλιέρι Τζοζέφ Γιακοβέλι της οικογένειας Κολόμπο διηυθύνε μια εκστρατεία δολοφονίας κατά του αποστάτη στρατιώτη της οικογένειας, Τζο Γκάλιο. Δύο δεκαετίες αργότερα, ένας άλλος Κονσιλιέρι της ίδιας οικογένειας, ο Καρμίνε Σέσσα, διευθύνε μια ομάδα που προσπάθησε να δολοφονήσει το ενεργό αφεντικό της οικογένειας, Βίκτωρ Όρενα.

Ο Πολ Γκουλίνο, ένας έμπορος ναρκωτικών και συνεργάτης της οικογένειας Μπονάνο, δολοφονήθηκε το 1993 αφού φέρεται να εχει «βάλει τα χέρια του» για να γίνει Κονσιλιέρι της οικογένειάς του.
Ο Τζέιμς Ίντα, που είναι ο σημερινός Κονσιλιέρι της οικογένειας Τζενοβέζε εκτίει ποινή ισόβιας κάθειρξης από το 1996, με τον Ντομινίκ Σιρίλο να ενεργεί ως Κονσιλιέρι της οικογένειας.
Ο Τζοζέφ Καρόζο είναι ο κονσιλιέρι της οικογένειας Γκαμπίνο, ενώ ο Αντόνι Ραμπίτο είναι ο Κονσιλιέρι για την οικογένεια Μπονάνο.

Δεδομένου ότι αυτά τα παραδείγματα δείχνουν, ότι οι σύγχρονοι Κονσιλιέρι είναι γενικά πρώην στρατιώτες και Κάπο και όχι κάποιοι εξωτερικοί συμβούλοι.

Βιβλιογραφικές πηγές
--------------------

* Capeci, Jerry. *The Complete Idiot's Guide to the Mafia*. Indianapolis: Alpha Books, 2002. (ISBN 0-02-864225-2).
* Carl Sifakis: *The Mafia Encyclopedia.* Facts on File crime library, Infobase Publishing 2005, ISBN 0-816-06989-1.