Συντεταγμένες: 41°7′51.06″N 23°30′13.86″E﻿ / ﻿41.1308500°N 23.5038500°E﻿ / 41.1308500; 23.5038500

Η **Βίσιανη** ή **Βύσσιανη** είναι εγκαταλελειμμένος οικισμός που βρίσκεται στον σημερινό Δήμο Σερρών της Περιφερειακής Ενότητας Σερρών της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας. Βρίσκεται σε υψόμετρο 230 μέτρων, στις νότιες παρυφές των όρων Βροντούς, σε απόσταση 1,5 χλμ. βόρεια-βορειοδυτικά από το Κάτω Μετόχι Σερρών και 5 χλμ. βορειοδυτικά της πόλης των Σερρών.

Σε κοντινή απόσταση ανατολικά του οικισμού, βρίσκεται η Μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου Βύσσιανης.

Ονομασία
--------

Είναι δύσκολο να εξακριβώσουμε από πού ακριβώς πήρε την ονομασία του ο οικισμός, καθώς στο παρελθόν έχουν αναφερθεί διάφορες πιθανές εκδοχές. Σύμφωνα με μια ετυμολογία, οφείλει το όνομά του στις λέξεις *βήσσα*, *βήσσωμα* ή *βησσός,* που σημαίνουν φαράγκι, κοίλωμα ή βάθος. Άλλη ενδεχόμενη ετυμολογία είναι από το *βύσσος*, το φυτό που σήμερα ονομάζουμε βαμβάκι. Ίσως, ακόμη, η ονομασία προήλθε από τα κοκκινωπά χώματα της περιοχής ή από το δέντρο βυσσινιά. Ο οικισμός απαντάται σε πηγές και με τις ονομασίες Βίσεν, Βίσενη, Βίσανη, Βήσανη, Βήσιανη, Βύσανη, Βύσιανη, Βίστανη, Βίσσιεν και Βίστανη.

Ιστορία
-------

Ταυτίζεται, ίσως, για πρώτη φορά σε έγγραφο του 1320, καταχωρημένο στη Συλλογή Β' της Μονής Τιμίου Προδρόμου Σερρών, όπου αναφέρεται ως *Πτελέα*. Η γη και η εκκλησία της Βίσιανης ήταν στην κατοχή της Μονής Τιμίου Προδρόμου πριν από τον 16ο ακόμη αιώνα. Μνημονεύεται, επίσης, το 1328-1344 σε έγγραφο του αρχείου της Μονής Κουτλουμουσίου, ενώ αναφέρεται και από τον Σερραίο κληρικό και χρονικογράφο Παπασυνοδινό κατά τα μέσα του 17ου αιώνα.

### Οθωμανική περίοδος

Κατά την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ανήκε διοικητικά στον Καζά των Σερρών του Σαντζακίου των Σερρών του Βιλαετίου της Θεσσαλονίκης και ήταν τσιφλίκι (αγρόκτημα) που ανήκε στον Τούρκο Ιχσάν μπέη.

Στη δημογραφική μελέτη *«Εθνογραφία των Βιλαετίων Αδριανούπολης, Μοναστηρίου και Θεσσαλονίκης»* που εκδόθηκε το 1878 στην Κωνσταντινούπολη, εκτιμάται ότι το 1873 ο οικισμός αποτελούνταν από 30 σπίτια και 92 κατοίκους. Η Βίσιανη αναφέρεται στη γεωγραφική μελέτη του Nικόλαου Σχινά που εκδόθηκε το 1886 στην Αθήνα, ενώ σύμφωνα με τη μελέτη *«Αι Σέρραι και τα προάστεια, τα περί Σέρρας και η Μονή Ιωάννου του Προδρόμου»* του Πέτρου Παπαγεωργίου, ήταν τσιφλίκι που απείχε μία ώρα από τις Σέρρες και το έτος 1894 είχε πληθυσμό 200 κατοίκων.

Η στατιστική μελέτη *«Μακεδονία, Εθνογραφία και Στατιστική»* του Βούλγαρου Βασίλ Κάντσωφ, εκτιμά ότι το 1900 ο οικισμός είχε 200 κατοίκους, ενώ σύμφωνα με τη μελέτη *«La Macédoine et sa Population Chrétienne»* του Βούλγαρου Ντίμιταρ Μπρανκόφ, το 1904 ζούσαν εκεί 80 πατριαρχικοί κάτοικοι. Σύμφωνα με την *«Εθνολογική Στατιστική των Βιλαετίων Θεσσαλονίκης και Μοναστηρίου»* του Αθανάσιου Χαλκιόπουλου που εκδόθηκε το 1910 στην Αθήνα, υπήρχαν 30 Έλληνες κάτοικοι. Τέλος, σε υπολογισμούς που εξέδωσε το έτος 1919 η Επιτελική Υπηρεσία του Ελληνικού Στρατού, προ του 1912, αλλά και κατά τον Αύγουστο του 1915, αναφέρονται 50 εξαρχικοί κάτοικοι.

### Σύγχρονη ιστορία

Με το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων, ο οικισμός περιήλθε στην ελληνική επικράτεια και κατά την ελληνική απογραφή του 1913 είχε πληθυσμό 25 κατοίκων.

Το 1916, κατά την περίοδο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η Βίσιανη καταστράφηκε και οι κάτοικοι εγκαταστάθηκαν σε άλλα χωριά και στις Σέρρες. Τα γερμανοβουλγαρικά στρατεύματα χρησιμοποίησαν τα υλικά των σπιτιών για την κατασκευή οχυρωματικών έργων. Οι δυνάμεις που είχαν αναπτυχθεί εναντίον των Αγγλογάλλων ανατολικά του ποταμού Στρυμώνα, είχαν οργανώσει γραμμή άμυνας στήνοντας βαριά πυροβόλα πάνω σε μια σειρά λόφων στις περιοχές Χριστός, Βίσιανη, Καμενίκια, Ακρόπολη, Ασβεσταριά και Άγιος Ιωάννης.

Ο κατεστραμμένος οικισμός προσαρτήθηκε το 1920 στη νεοσυσταθείσα κοινότητα Μελενικιτσίου, μαζί με τα χωριά Τσεσμελή (Νεράιδα) και Χριστός, ενώ καταργήθηκε τυπικά το 1940, καθώς έπαψε να καταγράφεται στις ελληνικές απογραφές.

Τα ερείπια του οικισμού λιθολογήθηκαν και οι πέτρες χρησιμοποιήθηκαν, επίσης, για την ανέγερση του ναού Αγίου Δημητρίου το 1963, αλλά και για την κατασκευή προσφυγικών σπιτιών στο Κάτω Μετόχι και τον Λευκώνα. Το 1968 με το ΦΕΚ 146Α΄/6-7-1968, η θέση του κατεστραμμένου οικισμού μετονομάστηκε σε *«Χαλάσματα».*

Σήμερα, στην τοποθεσία του οικισμού εντοπίζονται ίχνη από τα θεμέλια των σπιτιών που υπήρχαν κάποτε εκεί. Στην τοποθεσία υπάρχει το παρεκκλήσι Αγίου Δημητρίου που κτίσθηκε το 1984, δίπλα σε ερείπια παλιού ομώνυμου ναού. Κάτοψη των χαλασμάτων του οικισμού είναι, επίσης, ορατή σε αεροφωτογραφίες της περιόδου 1945-1960.

Στην ανατολική πλευρά του πεπλατυσμένου λόφου, διασώζεται τμήμα υστεροβυζαντινού περιβόλου μήκους 36 μέτρων, που αποτελείται από γκριζωπές ακανόνιστες πέτρες συνδεδεμένες με ασβεστοκονίαμα και ξυλοδεσιές σε κάθετη και οριζόντια διάταξη.

Σε απόσταση περίπου 800 μέτρων προς ανατολικά, βρίσκεται η Μονή Κοιμήσεως Θεοτόκου Βύσσιανης, η οποία πήρε το όνομά της από τον αναφερόμενο οικισμό. Μεταξύ της Βίσιανης και τη μονής κυλάνε τα νερά του ρέματος Κουτσούκ Αλή ή Μέγα Ρέμα, το οποίο συνεχίζοντας προς τα νότια διασχίζει τον Λευκώνα.

Πληθυσμός
---------

| Απογραφή | Ονομασία | Κάτοικοι | Αναφ. |
| --- | --- | --- | --- |
| Άνδρες | Γυναίκες | Σύνολο |
| 1913 | Βίσιανη | 13 | 12 | 25 |  |
| 1915 | Βίστανη | 27 | 23 | 50 |  |
| 1920 | Βίσιανη | 26 | 29 | 55 |  |
| 1928 | Βίσιανη | 8 | 9 | 17 |  |

Χάρτης
------

ΧάρτηςΗ θέση του οικισμού Βίσιανη.

Φωτογραφίες
-----------

* Άποψη της τοποθεσίας του οικισμού από τη μονή.Άποψη της τοποθεσίας του οικισμού από τη μονή.
* Υστεροβυζαντινός περίβολος.Υστεροβυζαντινός περίβολος.
* Υστεροβυζαντινός περίβολος.Υστεροβυζαντινός περίβολος.
* Το παρεκκλήσι του Αγίου Δημητρίου.Το παρεκκλήσι του Αγίου Δημητρίου.

Παραπομπές
----------

1. ↑  «Διοικητικές Μεταβολές Οικισμών - Βίσιανη (Σερρών)». Ελληνική Εταιρεία Τοπικής Ανάπτυξης και Αυτοδιοίκησης (ΕΕΤΑΑ). Ανακτήθηκε στις 26 Απριλίου 2023.
2. ↑  «Gov.gr - Θέαση». gov.gr. Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2023.
3. 1 2 3 4 5 6  Καφτατζής, Γιώργος (1998). *Ιερά Μονή της Βύσσανης - Μικρό Οδοιπορικό*. Ιερά Μονή της Βύσσανης.
4. 1 2 3 4  Σαμσάρης, Πέτρος (2004). *Βυζαντινοί τόποι και μνημεία της κάτω κοιλάδας του Στρυμόνα. Ο σημερινός νομός Σερρών: συμβολή στη μελέτη της ιστορικής γεωγραφίας και μνημειακής τοπογραφίας της περιοχής*. Ιωάννινα: Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. σελ. 231-232.
5. ↑  *Ethnographic des Vilayets d'Andrinople, de Monastir, et de Salonique* (στα Γαλλικά). Κωνσταντινούπολη: Courrier d`Orient. 1878. σελ. 25. Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2023.
6. ↑  Σχινάς, Νικόλαος (1886). *Οδοιπορικαί Σημειώσεις Μακεδονίας, Ηπείρου, Νέας Οροθετικής Γραμμής και Θεσσαλίας*. Αθήνα: Τύποις "Messager d' Athènes". σελ. 398.
7. ↑  Παπαγεωργίου, Πέτρος (1987) [1894]. *Αι Σέρραι και τα προάστεια, τα περί Σέρρας και η Μονή Ιωάννου του Προδρόμου* (PDF). Θεσσαλονίκη: Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σερρών. σελ. 82.
8. ↑  Κάντσωφ, Βασίλ (1900). *Македония. Етнография и статистика*. Σόφια: Βουλγαρική Ακαδημία Επιστημών. 11. Вишенъ
9. ↑  Μπρανκόφ, Ντίμιταρ (1905). *La Macédoine et sa Population Chrétienne* (στα Γαλλικά). Παρίσι: Librairie Plon. σελ. 198-199.
10. ↑  Χαλκιόπουλος, Αθανάσιος (1910). *Εθνολογική Στατιστική των Βιλαετίων Θεσσαλονίκης και Μοναστηρίου*. Αθήνα: Τυπογραφείου "Νομικής". σελ. 47.
11. 1 2  *Στατιστικοί πίνακες του πληθυσμού κατ' εθνικότητας των νομών Σερρών και Δράμας*. Αθήνα: Επιτελική Υπηρεσία του Ελληνικού Στρατού. 1919. σελ. 4. 37. Κισισλίκι
12. 1 2  Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας - Διεύθυνση Στατιστικής (1915). *Απαρίθμησις των Κατοίκων των Νέων Επαρχιών της Ελλάδος του Έτους 1913* (PDF). Αθήνα: Εθνικό Τυπογραφείο. σελ. 44.
13. ↑  *Φύλλο της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ) 2Α΄/4-1-1920*. Αθήνα: Εθνικό Τυπογραφείο. σελ. 6.
14. ↑  *Φύλλο της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ) 158Α΄/18-7-1920*. Αθήνα: Εθνικό Τυπογραφείο. σελ. 1580.
15. ↑  *Φύλλο της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ) 146Α΄/6-7-1968*. Αθήνα: Εθνικό Τυπογραφείο. σελ. 1043.
16. ↑  «Gov.gr - Θέαση (υπόβαθρο 1945-1960)». gov.gr. Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2023.
17. ↑  Αμφιτρείδης (9 Μαρτίου 2023). «Οχύρωση Βύσσιανης (Λευκώνας Σερρών)». *Αμφιτρείδης - Άγνωστα Ελληνικά Κάστρα*. Ανακτήθηκε στις 24 Ιουνίου 2023.
18. ↑  «Οχύρωση Βύσσιανης». *Καστρολόγος - Κάστρα της Ελλάδας*. Μάρτιος 2023. Ανακτήθηκε στις 24 Ιουνίου 2023.
19. ↑  «Ιερά Μονή Παναγίας Βύσσιανης Μετοχίου». Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας. Ανακτήθηκε στις 23 Ιουνίου 2023.
20. ↑  *Φύλλο της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ) 98Α΄/20-5-1971*. Αθήνα: Εθνικό Τυπογραφείο. σελ. 694.
21. ↑  «Άτλας των δήμων και κοινοτήτων της Ελλάδος - Τόμος Δεύτερος». *Ψηφιακή Βιβλιοθήκη ΕΛ.ΣΤΑΤ*. Γενική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος. 1950. σελ. 57. Ανακτήθηκε στις 24 Ιουνίου 2023.
22. ↑  *Φύλλο της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ) 146Α΄/6-7-1968*. Αθήνα: Εθνικό Τυπογραφείο. σελ. 1043.
23. ↑  Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας - Διεύθυνση Στατιστικής (1921). *Πληθυσμός του Βασιλείου της Ελλάδος κατά την Απογραφήν της 19 Δεκεμβρίου 1920 - Πραγματικός πληθυσμός* (PDF). Αθήνα: Εθνικό Τυπογραφείο. σελ. 280.
24. ↑  Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας - Διεύθυνση Στατιστικής (1935). *Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφήν της 15-16 Μαΐου 1928 - Πραγματικός πληθυσμός* (PDF). Αθήνα: Εθνικό Τυπογραφείο. σελ. 318.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Οικισμοί του Δήμου Σερρών |
| --- |
|  |
| Δημοτική ενότητα Άνω Βροντούς | 
Άνω Βροντού | Χάρτης των δημοτικών ενοτήτων (πρώην δήμων και κοινοτήτων) του Δήμου Σερρών. |
|  |
| Δημοτική ενότητα Καπετάν Μητρουσίου | 
* Προβατάς
* Αναγέννηση
* Άνω Καμήλα
* Βαμβακιά
* Μητρούσι
* Κάτω Μητρούσι
* Μονοκκλησιά
 |
|  |
| Δημοτική ενότητα Λευκώνα | 
* Λευκώνας
* Καλά Δένδρα
* Κάτω Χριστός
 |
|  |
| Δημοτική ενότητα Ορεινής | 
* Ορεινή
 |
|  |
| Δημοτική ενότητα Σερρών | 
* Σέρρες
* Άγιος Ιωάννης
* Ελαιώνας
* Επτάμυλοι
* Κάτω Μετόχι
* Κρίνος
* Μαρμαράς
* Ξηρότοπος
* Οινούσσα
* Χρυσοπηγή
* Χιονοχώρι\*
 |
|  |
| Δημοτική ενότητα Σκουτάρεως | 
* Σκούταρι
* Αγία Ελένη
* Αδελφικό
* Βαμβακούσσα
* Κάτω Καμήλα
* Κουβούκλια
* Κουμαριά
* Κωνσταντινάτο
* Πεπονιά
 |
|  |
| Ιστορικοί οικισμοί | 
* Αντά
* Βίσιανη
* Καδρίκιοϊ
* Καρατζάκιοϊ
* Καπετανούδι
* Καρυές
* Κάτω Χιονοχώρι
* Λαϊλιάς
* Λάκκος
* Μαζίρκο
* Τοπόλτζον
 |
|  |
| Μονές | 
* Μονή Παναγίας Βύσσιανης
* Μονή Τιμίου Προδρόμου
 |
|  |
| 
* Έδρα: Σέρρες
* \* (Οικισμοί με μη μόνιμο πληθυσμό)
* Ιστότοπος: serres.gr
 |

 |