Γερμανικές φυλές στα μέσα του 1ου αιώνα μ.Χ. Σε πράσινο χρώμα, η περιοχή των Βανδάλων.

Βανδαλικό κόσμημα από τον 3ο ή 4ο αιώνα.
Οι **Βάνδαλοι** ήταν ανατολικογερμανική φυλή ή ομάδα φυλών, η οποία συναντάται για πρώτη φορά στη νότια Πολωνία, αλλά αργότερα μετακινήθηκε σε όλη την Ευρώπη ιδρύοντας βασίλεια στην Ισπανία και αργότερα στη Βόρεια Αφρική κατά τον 5ο αιώνα.

Πιστεύεται ότι κατά τη διάρκεια του 2ου αιώνα π.Χ. οι Βάνδαλοι μετανάστευσαν από τη νότια Σκανδιναβία στην περιοχή μεταξύ των ποταμών Όντερ και Βιστούλα και γύρω στο 120 π.Χ. εγκαταστάθηκαν στη Σιλεσία. Γύρω στο 330 μ.Χ. περιορίστηκαν από τους Γότθους στην Παννονία, όπου έλαβαν την άδεια να εγκατασταθούν από τον Μέγα Κωνσταντίνο. Περίπου το 400 οι Βάνδαλοι εκδιώθηκαν και πάλι προς τα δυτικά, αυτή τη φορά από τους Ούννους, διασχίζοντας τον Ρήνο προς τη Γαλατία, μαζί με άλλες φυλές το 406.

Ιστορία
-------

### Πρώτα χρόνια

Βάνδαλοι ονομάστηκαν στους πρώτους χριστιανικούς χρόνους διάφορες γερμανικές φυλές και ιδιαίτερα οι Ασδίγοι και οι Σιλιγγοί οι οποίοι σχετίζονταν με την Σιλεσία. Οι λαοί αυτοί εμφανίστηκαν για πρώτη φορά την εποχή που ξέσπασαν οι Μαρκομανικοί πόλεμοι (166-180), έκαναν τις πρώτες επιθέσεις στην Ρωμαϊκή αυτοκρατορία, στην περιοχή της Ιταλίας. Οι Ασδίγοι υπό τους βασιλείς τους Ράους και Ράπτ μετακινήθηκαν νότια και εισήλθαν στην Δακία ως σύμμαχοι της Ρώμης. Η μετακίνηση τους ωστόσο πιο νότια στην κοιλάδα του Κάτω Δούναβη δημιούργησε προβλήματα, μαζί τους βρίσκονταν οι Λάκριγγοι, επίσης Βάνδαλοι. Ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αυρηλιανός που ήθελε να προστατέψει την κοιλάδα του Δούναβη από τους Βανδάλους έκλεισε μαζί τους ειρήνη (271), τους περιόρισε στην ανατολική όχθη. Ο ιστορικός Ζώσιμος αναφέρει ότι ο αυτοκράτορας Πρόβος νίκησε τους Βανδάλους και τους Βουργουνδούς κοντά στον ποταμό Λεχ (278), έστειλε πολλούς από αυτούς στην Βρετάνη. Την ίδια εποχή ο αυτοκράτορας Μαξιμιανός στον 11ο Πανηγυρικό του (291) καταγράφει δύο συγκρούσεις, με τους Βουργουνδούς που σχετίζονταν με τους Αλαμαννούς και τους Ασδίγους στα Καρπάθια Όρη που σχετίζονταν με τους Γεπίδες. Στα τέλη του 4ου αιώνα μ.Χ. οι Βάνδαλοι μαζί με τους Αλανούς, νομαδική φυλή ιρανικής καταγωγής, ανέβηκαν τον ποταμό Δούναβη μέχρι τις πηγές του και τελικά ξεχύθηκαν στη Γαλατία και την λεηλάτησαν. 

Ο Ιορδάνης ο Αλανός στο έργο του σχετικά με την ιστορία των Γεπίδων έγραψε ότι οι Ασδίγοι ήρθαν σε σύγκρουση με τους Γότθους την εποχή που ήταν αυτοκράτορας ο Μέγας Κωνσταντίνoς. Οι Βάνδαλοι δέχθηκαν επίθεση από τους Γότθους υπό τον βασιλιά τους Γεβέρικ, ο βασιλιάς τους Βισίμαρ σκοτώθηκε. Οι Βάνδαλοι μετακινήθηκαν τελικά ανατολικότερα στην γειτονική Παννονία, ο Μέγας Κωνσταντίνος τους παραχώρησε εδάφη στις ανατολικές όχθες του Δούναβη, εκεί έζησαν τα επόμενα 60 χρόνια. Ο Στιλίχων ο διάσημος στρατάρχης του αυτοκράτορα Ονώριου καταγράφεται ως Βανδαλικής καταγωγής. Τον χειμώνα του 401 π.Χ. οι Βάνδαλοι λεηλάτησαν την Ρωμαική επαρχία της Ραιτίας. Ο ιστορικός Πίτερ Χέδερ τοποθετεί τους Βάνδαλους στην περιοχή του Μέσου και του Άνω Δούναβη. Την εποχή που ο βασιλιάς των Γότθων Ραδάγαισος επιτέθηκαν στην Ιταλία (405-406) συμμετείχαν στον στρατό του και Βάνδαλοι του Μέσου Δούναβη. Οι Ασδίγοι Βάνδαλοι έζησαν για εκατονταετίες στην περιοχή του Μέσου Δούναβη, για τους Σιλιγγούς δεν είναι ξεκάθαρο, ζούσαν πιθανότατα στην Σιλεσία.

### Εγκατάσταση στην Ιβηρική

Ο αυτοκράτορας Πρόβιος νίκησε τους Βάνδαλους και τους Βουργουνδούς (278) και τους μετέφερε στην Μεγάλη Βρετανία. Δεν είναι γνωστό το μέρος που εγκαταστάθηκαν πιθανότατα στο Σίλτσεστερ, στην επαρχεία του Μπεϊσινγκστόουκ. Η πόλη φέρει το όνομα των Σιλιγγών, ήταν μια από τις έξι πόλεις γνωστές σε ολόκληρη την Ρωμαϊκή περίοδο πριν εγκατασταθούν οι Αγγλοσάξονες. Οι Βάνδαλοι έφυγαν από την Παννονία και προχώρησαν δυτικότερα κατά μήκος του Δούναβη χωρίς αντίσταση, όταν έφτασαν στον Ρήνο τους αντιστάθηκαν οι Φράγκοι. Ο Γρηγόριος Τουρώνης έγραψε ότι στην μάχη που ακολούθησε σκοτώθηκαν 20.000 Βάνδαλοι και ο βασιλιάς τους Γοδίγιζελ, τον διαδέχθηκε ο μεγαλύτερος γιος του Γουνδέριχος. Οι Αλανοί ωστόσο τους βοήθησαν να συντρίψουν σε δεύτερη μάχη τους Φράγκους (31 Δεκεμβρίου 405). Οι Βάνδαλοι έφτασαν κατόπιν στην Γαλατία μέσω του παγωμένου Δούναβη και την λεηλάτησαν ολοκληρωτικά, κατόπιν εγκαταστάθηκαν στην Ισπανική Γαλικία μέσω της Ακουιτανίας.

Οι Βάνδαλοι διέσχισαν τα Πυρηναία και εγκαταστάθηκαν στην Ιβηρική, εκεί τους δέχθηκαν οι Ρωμαίοι να τους υπηρετήσουν ως Φοιδεράτοι. Οι Ασδίγοι εγκαταστάθηκαν στα βορειοδυτικά τις Αστούριες, οι Σιλιγγοί νότια στην Βαιτική, οι Αλανοί στα δυτικά την Λουζιτανία, σημερινή Πορτογαλία που πήρε το όνομα Νέα Καρχηδόνα και οι Σουάβοι στην Γαλικία. Οι Βησιγότθοι επιτέθηκαν στην Ιβηρική με την υποστήριξη των Ρωμαίων αφού δέχτηκαν εδάφη στην Σεπτιμανία, συνέτριψαν τους Σιλιγγούς (417) και τους Αλανούς (418), σκοτώθηκε και ο βασιλιάς τους Αττάκες. Οι Αλανοί που διασώθηκαν κάλεσαν τον Γουνδέριχο να γίνει και δικός τους βασιλιάς, από τότε οι Βάνδαλοι βασιλείς της βόρειας Αφρικής πήραν τον τίτλο *"βασιλεύς των Βανδάλων και των Αλανών"*. Οι Ασδίγοι ηττήθηκαν από τους Ρωμαίους (419), ο Γουνδέριχος δραπέτευσε στην Βαιτική όπου ανακηρύχθηκε βασιλεύς και των Σιλιγγών. Ο Γουνδέριχος νίκησε κατόπιν έναν συνασπισμό Ρωμαίων και Γότθων με αρχηγό τον Καστίνο έξω από τα τείχη της Κόρδοβας (422), οι Ρωμαίοι κατόπιν αποσύρθηκαν. Ο συγγραφέας Υδάτιος έγραψε ότι οι Βάνδαλοι παρέμειναν τα επόμενα χρόνια ανεξέλεγκτοι σε ολόκληρη την δυτική Μεσόγειο, λεηλάτησαν τις Βαλεαρίδες, την Μαυριτανία, την Καρχηδόνα και την Σεβίλλη (425). Η κατάληψη της Καρχηδόνας επέτρεψε στους Βάνδαλους να επεκτείνουν σημαντικά τις ναυτικές τους δραστηριότητες. Ο Γουνδέριχος πολιόρκησε για δεύτερη φορά την Σεβίλλη αλλά πέθανε στην πολιορκία (428). Ο Υδάτιος γράφει ότι το 428 ο Γουνδέριχος "άπλωσε τα χέρια του στην εκκλησία της μεγάλης αυτής πόλης -που κατά παραχώρηση Θεού την είχε καταλάβει- και απεβίωσε". Ο διάδοχος του ήταν ο μικρότερος ετεροθαλής αδελφός του Γιζέριχος ο οποίος αν και νόθος είχε υψηλή θέση στην βασιλική αυλή. Οι Βάνδαλοι αποχώρησαν από την Ισπανία (429), παρέμεινε για μια δεκαετία στους Ρωμαίους, οι Σουάβοι κατόπιν μετακινήθηκαν νότια από την Γαλικία και κατέλαβαν την διοικητική πρωτεύουσα των Ρωμαίων Μέριδα (439).

### Κατάκτηση της Αφρικής

Κατόπιν πέρασαν στην Ιβηρική χερσόνησο και εγκαταστάθηκαν στην περιοχή της Ανδαλουσίας, αφού μοίρασαν τη χώρα σε ομόσπονδες συμμαχίες: Στην Ισπανία τους χτύπησαν οι Βησιγότθοι με εντολή των Ρωμαίων, που έβλεπαν με άσχημο μάτι το ότι άρχισαν να μειώνονται οι κτήσεις τους. Το 439 μ.Χ. μετά από πολλούς αγώνες, κατέλαβαν την Καρχηδόνα και την έκαναν πρωτεύουσά τους. Δημιούργησαν στόλο και άρχισαν πειρατικές επιδρομές που έφτασαν έως και την Ελλάδα, όπου και προσπάθησαν να εισβάλουν στην Πελοπόννησο, αλλά ηττήθηκαν στην μάχη της Καινήπολης από τους κατοίκους της και αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σχέδιά τους. Η Κωνσταντινούπολη έστειλε εναντίον τους τον στρατηγό Άσπαρ με στρατό, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Ο Γιζέριχος, το 455, με ισχυρό πειρατικό στόλο, ήρθε στην Ιταλία και κατέλαβε τη Ρώμη. Οι στρατιώτες του λεηλάτησαν την πόλη επί δύο εβδομάδες και κατέστρεψαν με αγριότητα όλα τα έργα τέχνης: οικοδομήματα, αγάλματα, κομψοτεχνήματα κλπ. Η πράξη τους αυτή έμεινε στην ιστορία με το όνομα «βανδαλισμός» και από τότε έτσι ονομάζεται κάθε καταστροφή μνημείων πολιτισμού. Αρκετοί ασπάστηκαν τον Αρειανισμό.
Τελικά οι Βάνδαλοι νικήθηκαν από τον Αυτοκράτορα των Ρωμαίων Ιουστινιανό Α΄. Ο στρατηγός του Βελισάριος αποβιβάστηκε κοντά στην Καρχηδόνα δύο φορές, οπότε ο αρχηγός τους Γελίμερος αναγκάστηκε να παραδοθεί το 534 μ.Χ. Τα υπολείμματα των Βανδάλων ανακατεύτηκαν με άλλες φυλές της Βόρειας Αφρικής (Βέρβερους κ.ά.) και σιγά - σιγά εξαφανίστηκαν. Αρκετοί από τους αιχμαλώτους του Βελισάριου κατατάχθηκαν στον αυτοκρατορικό στρατό και αφομοιώθηκαν μέσα στην πολυεθνική Βυζαντινή Αυτοκρατορία.

Βάνδαλοι βασιλείς
-----------------

1. Βισίμαρ (π.335)
2. Γοδίγιζελ (359–406)
3. Γουνδέριχος (407–428)
4. Γιζέριχος (428–477)
5. Ονώριχος (477–484)
6. Γουνθαμούνδος (484–496)
7. Θρασαμούνδος (496–523)
8. Χιλδέριχος (523–530)
9. Γελίμερος (530–534)

Γενεαλογία των βασιλέων των Βανδάλων
------------------------------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   | Βισίμαρβασ. των Βανδάλων |   |   |   |   |   | Γοδίγιζελβασ. των Βανδάλων**ΟΙΚΟΣ ΤΩΝ ΒΑΝΔΑΛΩΝ** |  |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|   |   |   |   |   |   |
| Βαλεντινιανός Γ΄Αυτ. του Δυτικού Ρωμαϊκού Κράτους |   |   |   |   |   | Γουνδέριχοςβασ. των Βανδάλων |   | Γιζέριχοςβασ. των Βανδάλων |  |
|
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
| ΕυδοκίαΔΥΝ. ΒΑΛΕΝΤΙΝΙΑΝΟΥ |   | Ονώριχοςβασ. των Βανδάλων |   |   |   |   |   | Γκέντοπρίγκιπας |  |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   |   |   |   | Χιλδέριχοςβασ. των Βανδάλων |   | Γουνθαμούνδοςβασ. των Βανδάλων |   | Γελάριοςπρίγκιπας |   | Θρασαμούνδοςβασ. των Βανδάλων |   | ΑμαλαφρίδαΔΥΝ. ΑΜΑΛ |   | Θεοδώριχος ο Μέγαςβασ. των Οστρογότθων |  |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |  |
|   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Γελίμεροςβασ. των Βανδάλων |   | Αμμάταςστρατηγός |  |
|

Παραπομπές
----------

1. ↑  Vandal: Germanic people Encyclopædia Britannica Online
2. ↑  Carl Waldman, Catherine Mason, *Encyclopedia of European Peoples*, σελ. 821-825, Infobase Publishing (2006) ISBN 1-4381-2918-1
3. ↑
4. ↑  Merrills & Miles 2010, σ. 30
5. ↑
6. ↑  Merrills & Miles 2010, σ. 27
7. ↑  Merrills & Miles 2010, σ. 30
8. ↑  Schütte 2013, σσ. 50–54
9. ↑  Schütte 2013, σσ. 50–54
10. ↑
11. ↑  Heather 2005, σ. 195
12. ↑  Merrills & Miles 2010, σ. 34
13. ↑  Goffart, Barbarian Tides, ch.5
14. ↑  The Barbarians: Warriors & Wars of the Dark Ages, Tim Newark (Blandford Press, 1985)
15. ↑  Andrew H. Merrills, "Vandals, Romans and Berbers: New Perspectives on Late Antique North Africa", 2004, Ashgate Publishing, σ. 34
16. ↑  Jerzy Strzelczyk, "Wandalowie i ich afrykańskie państwo", σ. 59
17. ↑  Archaeological Fieldwork and Opportunities Bulletin. Archaeological Institute of America. 2002. σ. 63
18. ↑  Fulford, Michael (2000). "Human Remains from the North Gate, Silchester: An 'Early' and a 'Late' Radiocarbon Date from the City". Britannia. 31: 356–358
19. ↑  Clarke, S. 1997: ‘Abandonment, rubbish disposal and "special" deposits’, in Meadows, K. Lemke, C. and Heron, J. (eds), TRAC 96. Proceedings of the Sixth Annual Theoretical Roman Archaeology Conference Sheffield 1996, Oxford, 73–81
20. ↑  Goffart, Walter (2006). Barbarian Tides: The Migration Age and the Later Roman Empire. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. σσ. 94–95
21. ↑  Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Vandals". Encyclopædia Britannica (11th ed.). Cambridge University Press
22. ↑
23. ↑  Vasconcellos 1913, σ. 551
24. ↑  Waldman & Mason 2006, σσ. 821–825
25. ↑  Jaques 2007c, σ. 999
26. ↑  Merrills & Miles 2010, σ. 50
27. ↑  Merrills & Miles 2010, σ. 50
28. ↑  Merrills & Miles 2010, σ. 50
29. ↑  Merrills & Miles 2010, σ. 50
30. ↑  Merrills & Miles 2010, σσ. 49–50
31. ↑  Michael Kulikowsi, 2004, σσ. 173-180

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* NDL: 00577527
* NKC: ph515677

 |

 |