Οι δεκατέσσερις περιοχές της Κωνσταντινούπολης τον 5ο αιώνα.
Τα ***Notitia Urbis Constantinopolitanae*** (*Δεδομένα για την πόλη της Κωνσταντινούπολης*) είναι ένας κατάλογος των δεκατεσσάρων περιοχών και των μνημείων, δημοσίων κτηρίων και ανωτέρων υπάλληλων της Κωνσταντινούπολης των μέσων του 5ου αιώνα. Συντάχθηκε κατά τη διάρκεια της βασιλείας του αυτοκράτορα Θεοδοσίου Β΄.

Δομή και Περιεχόμενο
--------------------

Κύριο λήμμα: Συνοικίες της Βυζαντινής Κωνσταντινούπολης
Το κείμενο αρχίζει με εισαγωγή στην οποία εγκωμιάζει τον αυτοκράτορα Θεοδόσιο Β΄ και συνεχίζει με καταλογογράφηση σημαντικών κτηρίων, αγορών (fora), εκκλησιών, μεγάρων, λουτρών, δεξαμενών, ανακτόρων, "οίκων" (domi), αξιωματούχων, επικεφαλής των ενώσεων (collegia) και των γειτονιών (vicomagistri) ξεχωριστά για καθεμιά από τις δεκατέσσερις περιοχές της Κωνσταντινούπολης. Τέλος, κλείνει με έναν γενικό απολογισμό των σημαντικότερων υποδομών της πόλης αναφέροντας ταυτόχρονα και τον αριθμό τους (λ.χ. "Εκκλησίες: δεκατέσσερις").

Γλώσσα
------

Τα *Notitia Urbis Constantinopolitanae* είναι γραμμένα στα Λατινικά και ακολουθούν την παράδοση παρόμοιων κειμένων, που συντάσσονταν νωρίτερα για τη Ρώμη.

Αξιολόγηση
----------

Χάρτης της Κωνσταντινούπολης με τις δεκατέσσερις περιοχές της και κατάλογος των μνημείων καθεμιάς. Πηγή: W. Smith, *Dictionary of Greek and Roman Geography*, 1854, σελ. 662
Παρόλο που υπάρχουν πολλές ασάφειες και λείπουν λεπτομέρειες, οι οποίες θα έκαναν το περιεχόμενο του κειμένου πιο κατανοητό σε ορισμένα σημεία (λ.χ. η έννοια του "οίκου" [domus] δεν είναι σαφές αν αφορά σε απλές οικίες ή σε επαύλεις), η αξία του έργου είναι μεγάλη, καθώς πρέπει να βασίζεται σε στοιχεία επίσημων πηγών και καθώς μας δίνει μια γενική εικόνα της Κωνσταντινούπολης πριν από την εφαρμογή του εκτεταμένου οικοδομικού προγράμματος του Ιουστινιανού Α΄.

Ως κάποιο βαθμό βέβαια τα *Notitia* θα πρέπει να υπακούν στην αυτοκρατορική προπαγάνδα και ίσως αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο αναφέρονται μόνο οι "οίκοι" (domi), ενώ οι υποδεέστερης αρχιτεκτονικής πολυώροφες πολυκατοικίες της εποχής ("insulae"), που γνωρίζουμε ήδη από την Πρωτοβυζαντινή Εποχή ότι παρέβαιναν τη νομοθεσία για τις αποστάσεις μεταξύ τους, απουσιάζουν παντελώς. Προφανώς ο σκοπός ήταν να δοθεί η εικόνα μιας ιδανικής πόλης, πράγμα που θα ενίσχυε την αυτοκρατορική εικόνα.

Πάντως, παρά την προπαγανδιστική διάθεση, δεν μπορούμε να αρνηθούμε ότι η εικόνα που δίνεται για την Κωνσταντινούπολη των μέσων του 5ου αιώνα είναι αληθής. Πρόκειται για μια ανεπτυγμένη πόλη, που διαθέτει εξαιρετικές υποδομές και πολλές ανέσεις. Ταυτόχρονα είναι ακόμη ορατά τα ίχνη της αρχαίας προκατόχου της, ενώ, σε αντίθεση με τους επόμενους αιώνες, δεν είναι ιδιαιτέρως πλούσια σε εκκλησιαστικά μνημεία.

Χειρόγραφη Παράδοση
-------------------

C. Vindobonensis 162 του 9ου αι.

C. Vindobonensis 3103 του 15ου αι.

C. Monacensis 10,291 του 16ου αι.

Εκδόσεις
--------

Το κείμενο εκδόθηκε ως παράρτημα στο:

*Notitia dignitatum; accedunt Notitia urbis Constantinopolitanae et laterculi prouinciarum*, έκδ. Otto Seeck, Βερολίνο 1876

Μεταφράσεις
-----------

Grig Lucy, Kelly Gavin. *Two Romes: Rome and Constantinople in Late Antiquity.* Οξφόρδη 2012

Παραπομπές
----------

1. ↑  ελεύθερη απόδοση ως *Δεδομένα της πόλης της Κωνσταντινούπολης*
2. 1 2 3  Lendering, Jona (Δεκέμβριος 2008). «Notitia urbis constantinopolitanae». *Livius.org*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 4 Μαΐου 2015. Ανακτήθηκε στις 1 Νοεμβρίου 2015.
3. ↑  Bogdanović, Jelena (7 Ιουλίου 2008). «Συστήματα ύδρευσης στην Κωνσταντινούπολη». *Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού - Κωνσταντινούπολη*. Μτφρ. Πέτρακα, Ελένη. Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού. Ανακτήθηκε στις 1 Νοεμβρίου 2015.
4. ↑  Drakoulis, Dimitris P. "The Functional Organization of Early Byzantine Constantinople according to the *Notitia Urbis Constantinopolitanae*" στον τόμο: Opennes.Studies in honour of Vasiliki Papoulia. Εκδόσεις "Βάνιας". Θεσσαλονίκη 2012, σελ. 153
5. ↑  Drakoulis, Dimitris (2012), σελ. 168
6. ↑  Matthews, John. «The Notitia Urbis Constantinopolitanae». *Oxford Scholarship Online*. Ανακτήθηκε στις 1 Νοεμβρίου 2015.
7. ↑  Drakoulis, Dimitris (2012), σελ. 153-154

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Δημόσιοι χώροι της βυζαντινής Κωνσταντινούπολης |
| --- |
|  |
| Οδοί και πλατείες | 
* Αυγουσταίον
* Μέση οδός
* Τα Αμαστριανού
* Φιλαδελφείον
* Φόρος του Αρκαδίου
* Φόρος του Βοός
* Φόρος του Θεοδοσίου
* Φόρος του Κωνσταντίνου
 |
|  |
| Παλάτια και επαύλεις | 
* Μέγα Παλάτιον
* (Παλάτι του Βουκολέοντα
* Χαλκή πύλη
* Χρυσοτρίκλινος
* Παλάτι της Δάφνης
* Κονσιστόριον)
* Παλάτι του Αντιόχου
* Παλάτι των Βλαχερνών
* Παλάτι των Πηγών
* Παλάτι του Λαύσου
* Μάγγανα
* Παλάτι του Πορφυρογέννητου
* Παλάτι της Πλακιδίας
* Φυλακή του Ανεμά
* Κτήριο Συγκλήτου (Μαγναύρα)
 |
|  |
| Λιμάνια | 
* Λιμένας του Ελευθερίου
* Κοντοσκάλιον
* Λιμένας των Νεωρίων
* Λιμένας του Προσφόριου
 |
|  |
| Δημόσια κτήρια | 
* Βασιλική Κινστέρνα
* Λουτρά Ζευξίππου
* Κιστέρνα του Αετίου
* Κιστέρνα του Άσπαρος
* Κινστέρνα του Βώνου
* Κιστέρνα του Εβδόμου
* Κινστέρνα του Θεοδοσίου
* Κινστέρνα του Μοδέστρου
* Κινστέρνα του Μωκίου
* Κινστέρνα του Παλατίου
* Κινστέρνα του Φιλοξένου
* Κινστέρνα του Φωκά
* Κινστέρνα του Ψυχρόι
* Ιππόδρομος της Κωνσταντινούπολης
* Αυτοκρατορική βιβλιοθήκη
* Στρατηγείο
* Υδραγωγείο του Ουάλεντος
* Θέρμες του Αχιλλέως
* Θέρμες του Ζευξίππου
 |
|  |
| Αγάλματα καιστήλες της πόλης | 
* Στήλη της Αγίας Ελένης
* Στήλη του Αρκαδίου
* Στήλη των Γότθων
* Στήλη της Ευδοξίας
* Στήλη του Θεοδοσίου
* Στήλη του Ιουστινιανού
* Στήλη του Κωνσταντίνου Α´
* Στήλη του Λέοντα Α΄
* Στήλη του Μαρκιανού
* Στήλη του Κωνσταντίνου Ζ´
* Τρικάρηνος Όφις
* Άλογα του Αγίου Μάρκου
* Μίλιον
* Οβελίσκος του Θεοδοσίου
* Σύμπλεγμα της τετραρχίας
 |
|  |
| Ιστορικές περιγραφές | 
* Notitia Urbis Constantinopolitanae
* Περί κτισμάτων
* Επαρχικόν Βιβλίον
* Τυπικόν
* Παραστάσεις Σύντομοι Χρονικαί
* Έκθεσις της βασιλείου τάξεως
* Πάτρια Κωνσταντινουπόλεως
* Χρονική διήγησις
 |
|  |
| Άλλα | 
* Λύκος (ποταμός)
* Συνοικίες της βυζαντινής Κωνσταντινούπολης
* Επτά λόφοι της Κωνσταντινούπολης
 |
|  |
| 
Για εκκλησίες και μοναστήρια, δείτε Βυζαντινές εκκλησίες στην Κωνσταντινούπολη. |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| * Πύλη:Βυζαντινή Αυτοκρατορία
 |

 |