Μια **μεταθεωρία** ή **μετα-θεωρία** είναι μια θεωρία της οποίας το αντικείμενο είναι από μόνο του θεωρία. Στα μαθηματικά και τη μαθηματική λογική, μια μεταθεωρία είναι μια μαθηματική θεωρία για μια άλλη μαθηματική θεωρία.  Οι μετα-θεωρητικές έρευνες αποτελούν μέρος της φιλοσοφίας της επιστήμης. Μια μεταθεωρία δεν εφαρμόζεται απευθείας στην πρακτική, αλλά μπορεί να έχει εφαρμογές στην πρακτική του πεδίου που μελετά.  Το αναδυόμενο πεδίο της μεταεπιστήμης επιδιώκει να χρησιμοποιήσει τις επιστημονικές γνώσεις για να βελτιώσει την ίδια την πρακτική της επιστήμης.

Παραδείγματα μεταθεωριών
------------------------

### Μεταεπιστήμη

Η μεταεπιστήμη είναι η χρήση της επιστημονικής μεθοδολογίας για τη μελέτη της ίδιας της επιστήμης. Η μεταεπιστήμη επιδιώκει τη ποιοτική βελτίωση της επιστημονικής έρευνας, μειώνοντας παράλληλα τη σπατάλη. Είναι επίσης γνωστή ως "*έρευνα για την έρευνα* "και "*η επιστήμη της επιστήμης* ", καθώς χρησιμοποιεί ερευνητικές μεθόδους για να μελετήσει πώς γίνεται η έρευνα και πού μπορούν να γίνουν βελτιώσεις. Η μεταεπιστήμη ασχολείται με όλους τους τομείς της έρευνας και έχει περιγραφεί ως «πανοραμική θέα της επιστήμης»  Σύμφωνα με τα λόγια του Ιωάννη Ιωαννίδη, "Η επιστήμη είναι το καλύτερο πράγμα που συνέβη στους ανθρώπους ... αλλά μπορούμε να τη κάνουμε καλύτερα." 

Το 1966, μια πρώιμη μετα-ερευνητική εργασία εξέτασε τις στατιστικές μεθόδους 295 δημοσιευμένων επιστημονικών μελετών σε δέκα ιατρικά περιοδικά υψηλού προφίλ. Διαπίστωσε ότι, τα συμπεράσματα στο 73% των μελετών ήταν χωρίς επαρκή αιτιολόγηση και επομένως άκυρα. Η μετα-έρευνα τις επόμενες δεκαετίες βρήκε πολλά μεθοδολογικά ελαττώματα, ανεπάρκειες και κακές πρακτικές στην έρευνα σε πολλά επιστημονικά πεδία. Πολλές επιστημονικές μελέτες δεν μπορούσαν να αναπαραχθούν, ιδιαίτερα στην ιατρική και στις κοινωνικές επιστήμες. Ο όρος « κρίση αναπαραγωγής » επινοήθηκε στις αρχές του 2010 ως μέρος της αυξανόμενης συνειδητοποίησης του προβλήματος. 

Έχουν εφαρμοστεί μέτρα για την αντιμετώπιση των ζητημάτων που αποκαλύπτονται από τη μεταεπιστήμη. Αυτά τα μέτρα περιλαμβάνουν την προκαταχώριση επιστημονικών μελετών και κλινικών δοκιμών καθώς και την ίδρυση οργανισμών όπως το CONSORT και το Δίκτυο EQUATOR που εκδίδουν κατευθυντήριες γραμμές για τη μεθοδολογία και την αναφορά. Υπάρχουν συνεχείς προσπάθειες για τη μείωση της κατάχρησης στατιστικών, την εξάλειψη των αντιδεολογικών κινήτρων από τον ακαδημαϊκό χώρο, τη βελτίωση της διαδικασίας αξιολόγησης από συναδέλφους, την καταπολέμηση της μεροληψίας στην επιστημονική βιβλιογραφία και την αύξηση της συνολικής ποιότητας και αποτελεσματικότητας της επιστημονικής διαδικασίας.

### Μεταμαθηματικά

Εισήχθησαν στη φιλοσοφία του 20ου αιώνα ως αποτέλεσμα του έργου του Γερμανού μαθηματικού Ντάβιντ Χίλμπερτ, ο οποίος το 1905 δημοσίευσε μια πρόταση για απόδειξη της συνέπειας και της πληρότητας των μαθηματικών, δημιουργώντας το πεδίο των μεταμαθηματικών. Οι ελπίδες του για την επιτυχία αυτής της απόδειξης διακόπηκαν από το έργο του Κουρτ Γκέντελ, ο οποίος το 1931 χρησιμοποίησε τα θεωρήματά του περί μη πληρότητας για την απόδειξη του ανέφικτου αυτού του στόχου. Παρ 'όλα αυτά, το πρόγραμμά του για άλυτα μαθηματικά προβλήματα, από τα οποία αναπτύχθηκε αυτή η μετα-μαθηματική πρόταση, συνέχισε να επηρεάζει την κατεύθυνση των μαθηματικών για τον υπόλοιπο 20ο αιώνα.

Η μελέτη της μεταθεωρίας έγινε ευρέως διαδεδομένη κατά τη διάρκεια του υπόλοιπου του 20ου αιώνα με την εφαρμογή της σε άλλους τομείς, ιδίως την επιστημονική γλωσσολογία και την έννοια της μεταγλώσσας .

Ένα μεταθεώρημα ορίζεται ως: "μια πρόταση σχετικά με τα θεωρήματα. Συνήθως δίνει ένα κριτήριο για την απόκτηση ενός νέου θεώρηματος από ένα παλιό, είτε με την αλλαγή των αντικειμένων του σύμφωνα με έναν κανόνα", γνωστό ως νόμος περί δυαδικότητας ή αρχή της δυαδικότητας ή με μεταφορά του σε άλλο μαθηματικό πεδίο (από τη θεωρία των κατηγοριών στη θεωρία των ομάδες) ή σε άλλο πλαίσιο εντός της ίδιας περιοχής (από γραμμικούς μετασχηματισμούς σε πίνακες). 

### Μεταλλογική

Η Μεταλογική είναι η μελέτη της μεταθεωρίας της λογικής. Ενώ η *λογική* μελετά πώς τα λογικά συστήματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την κατασκευή έγκυρων και ορθών επιχειρημάτων, η μεταλογική μελετά τις ιδιότητες των λογικών συστημάτων. Η λογική αφορά τις αλήθειες που μπορούν να εξαχθούν χρησιμοποιώντας ένα λογικό σύστημα Η μεταλογική αφορά τις αλήθειες που μπορεί να εξαχθούν *για* τις γλώσσες και τα συστήματα που χρησιμοποιούνται για την έκφραση των αληθειών. Τα βασικά αντικείμενα της μεταλλογικής μελέτης είναι οι επίσημες γλώσσες, τα επίσημα συστήματα και οι ερμηνείες τους. Η μελέτη της ερμηνείας των τυπικών συστημάτων είναι ο κλάδος της μαθηματικής λογικής που είναι γνωστή ως θεωρία μοντέλου, και η μελέτη των τυπικών συστημάτων είναι ο κλάδος που είναι γνωστός ως θεωρία απόδειξης .

### Μεταφιλοσοφία

Η Μεταφιλοσοφία είναι «η διερεύνηση της φύσης της φιλοσοφίας ».  Το γνωστικό αντικείμενό της περιλαμβάνει τους στόχους της φιλοσοφίας, τα όρια της φιλοσοφίας και τις μεθόδους της.  Έτσι, ενώ η φιλοσοφία διερευνά χαρακτηριστικά τη φύση της ύπαρξης, την πραγματικότητα των αντικειμένων, τη δυνατότητα της γνώσης, τη φύση της αλήθειας και ούτω καθεξής, η μεταφιλοσοφία είναι η αυτο-ανακλαστική έρευνα για τη φύση, τους στόχους και τις μεθόδους της δραστηριότητας που κάνει τέτοιου είδους έρευνες, ρωτώντας ποια *είναι η* ίδια η φιλοσοφία, τι είδους ερωτήσεις πρέπει να θέσει, πώς μπορεί να τις θέσει και να απαντήσει, και τι μπορεί να επιτύχει με αυτόν τον τρόπο. Θεωρείται από ορισμένους ως θέμα προγενέστερο και προπαρασκευαστικό της φιλοσοφίας,  ενώ άλλοι το θεωρούν εγγενώς μέρος της φιλοσοφίας,  ή αυτόματα μέρος της φιλοσοφίας  ενώ άλλοι υιοθετούν κάποιο συνδυασμό αυτών των απόψεων. 

### Κοινωνιολογία της κοινωνιολογίας

Η κοινωνιολογία της κοινωνιολογίας είναι ένας τομέας της κοινωνιολογίας που συνδυάζει τις κοινωνικές θεωρίες με την ανάλυση της επίδρασης των κοινωνικο-ιστορικών πλαισίων στην κοινωνιολογική διανοητική παραγωγή. 
[ *<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2017)">απαιτείται παραπομπή</span>* ]

Bιβλιογραφικές αναφορές
-----------------------

1. ↑  Baker, W. J.· Mos, Leendert P. (2012). *Recent Trends in Theoretical Psychology: Proceedings of the Second Biannual Conference of the International Society for Theoretical Psychology, April 20–25, 1987, Banff, Alberta, Canada* (στα Αγγλικά). New York: Springer-Verlag. ISBN 9780387967578.
2. ↑  Haas, Emily J.· Mattson, Marifran (2015). *Metatheory and Interviewing: Harm Reduction and Motorcycle Safety in Practice*. Lanham, MD: Lexington Books. σελ. 11. ISBN 978-0-7391-8057-0.
3. ↑  Ioannidis, John P. A.; Fanelli, Daniele; Dunne, Debbie Drake; Goodman, Steven N. (2015-10-02). «Meta-research: Evaluation and Improvement of Research Methods and Practices». *PLOS Biology* **13** (10): –1002264. doi:10.1371/journal.pbio.1002264. ISSN 1545-7885. PMID 26431313.
4. ↑  Bach, Author Becky (8 Δεκεμβρίου 2015). «On communicating science and uncertainty: A podcast with John Ioannidis». *Scope*. Ανακτήθηκε στις 20 Μαΐου 2019.
5. ↑  Pashler, Harold; Wagenmakers, Eric Jan (2012). «Editors' Introduction to the Special Section on Replicability in Psychological Science: A Crisis of Confidence?». *Perspectives on Psychological Science* **7** (6): 528–530. doi:10.1177/1745691612465253. PMID 26168108.
6. ↑  Barile, Margherita. "Metatheorem." From MathWorld--A Wolfram Web Resource, created by Eric W. Weisstein.
7. ↑  Lazerowitz, M. (1970). «A note on "metaphilosophy"». *Metaphilosophy* **1** (1): 91. doi:10.1111/j.1467-9973.1970.tb00792.x.  see also the Internet Encyclopedia of Philosophy article by Nicholas Joll: Contemporary Metaphilosophy
8. ↑  Armen T Marsoobian (2004). «Metaphilosophy». Στο: John Lachs. *American Philosophy: An Encyclopedia*. σελίδες 500–501. ISBN 978-0203492796. Its primary question is "*What is philosophy?*"
9. ↑  See for example, Charles L. Griswold Jr. (2010). *Platonic Writings/Platonic Readings*. Penn State Press. σελίδες 144–146. ISBN 978-0271044811.
10. ↑  Martin Heidegger (1956). *Was Ist Das – die Philosophie?*. Rowman & Littlefield. σελ. 21. ISBN 978-0808403197.
11. ↑  Timothy Williamson (2008). «Preface». *The Philosophy of Philosophy*. John Wiley & Sons. σελ. ix. ISBN 978-0470695913. The philosophy of philosophy is automatically part of philosophy, just as the philosophy of anything else is...