Ο **Σέργιος Νικητιάτης** (άκμασε π. 840) ήταν ανώτερος Βυζαντινός αξιωματούχος και μέλος της δυναστείας του Αμορίου/Φρυγικής. Γιορτάζεται ως Άγιος από την Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία στις 28 Ιουνίου για τον ρόλο του στην αποκατάσταση της προσκύνησης των εικόνων  (άγιος Σέργιος ο δίκαιος, ο μάγιστρος).

Βιογραφία
---------

Ο Σέργιος Νικητιάτης είναι μία σκοτεινή και «αινιγματική» (κατά τον Κύριλ Μάνγκο) μορφή, γνωστή μόνο μέσω σύντομων αναφορών σε δύο αγιογραφικά έργα, τις *Πράξεις των Αγίων Δαβίδ, Συμεών και Γεωργίου* και το *Synaxarium Constantinopolitanum*.   Σύμφωνα με αυτά, ο Σέργιος γεννήθηκε στο χωριό Νικητία, κοντά στην Άμαστρη της Παφλαγονίας, από όπου και το επίθετό του. Ήταν στενός συγγενής -πιθανώς ο θείος- της Αυτοκράτειρας Θεοδώρας, συζύγου του Αυτοκράτορα Θεόφιλου (βασ. 829–842) και μητέρας του Μιχαήλ Γ΄ (βασ. 842–867).  

Επί Θεόφιλου έγινε ένα από τα ηγετικά μέλη της Συγκλήτου, στην Κωνσταντινούπολη, φτάνοντας στον ανώτατο Αυλικό βαθμό του *μαγίστρου*. Οι σφραγίδες που του αποδίδονται, επίσης τον καταγράφουν ότι προχώρησε σταδιακά στα επίπεδα του *υπάτου*, του *ανθυπάτου*, του *πρωτοσπαθάριου* και του *πατρικίου* και ότι κατείχε το αξίωμα του λογοθέτη του Γενικού ή λογοθέτη του Δρόμου (ανάλογα με την ανάγνωση των σφραγίδων). 

Το 843 ο Σέργιος έπαιξε καθοριστικό ρόλο, μαζί με τον λογοθέτη Θεόκτιστο και τα αδέλφια της Θεοδώρας, Βάρδα και Πετρωνά, στην οριστική εγκατάλειψη της Εικονομαχίας και στην αποκατάσταση της λατρείας των εικόνων  , μία πράξη για την οποία τιμάται ως άγιος από την Ορθόδοξη Εκκλησία στις 28 Ιουνίου.  

Την ίδια χρονιά, σύμφωνα με το *Synaxarium Constantinopolitanum*, του ανατέθηκε η ηγεσία μίας εκστρατείας κατά του εμιράτου της Κρήτης, αλλά όλες οι άλλες πηγές αναφέρουν, ότι ο Θεόκτιστος ηγήθηκε της εκστρατείας. Πιθανόν όμως ο Σέργιος να έμεινε πίσω, όταν ο Θεόκτιστος αναγκάστηκε να επιστρέψει εσπευσμένα στην Κωνσταντινούπολη. Ο Σέργιος έχασε τη ζωή του στην Κρήτη, όταν οι Βυζαντινές δυνάμεις νικήθηκαν από τους Άραβες και αρχικά τάφηκε στο νησί σε ένα μοναστήρι, που έγινε γνωστό μετά από αυτόν ως *τou Μαγίστρου.* Αργότερα μεταφέρθηκε σε μία Μονή της Θεοτόκου στον κόλπο της Νικομήδειας, την οποία είχε ιδρύσει και η οποία με τη σειρά της έγινε γνωστή ως *του Νικητιάτου*. 

Ο Γάλλος Βυζαντινιστής Ανρί Γκρεγκουάρ πρότεινε, ότι ο Νικητιάτης πρέπει να ταυτιστεί με τον «Ιμπν Κατούνα», τον ναύαρχο που αναφέρεται στις αραβικές πηγές ότι οδήγησε τους Βυζαντινούς στην λεηλασία της Δαμιέτης το 853, αλλά παρόλο που αυτή η υπόθεση υιοθετήθηκε από ορισμένους (κυρίως τον Aλεξάντερ Βασίλιεφ), απορρίπτεται από τους σύγχρονους μελετητές.   Ο Γκρεγκουάρ υπέθεσε επίσης, ότι ο Σέργιος ήταν αδελφός τού μετέπειτα Πατριάρχη Φωτίου, μία εικασία που επίσης απορρίφθηκε, αν και σύμφωνα με τον Κύριλ Μάνγκο θα μπορούσε ενδεχομένως να είναι ο εκ μητρός θείος του Φωτίου.

Βιβλιογραφικές αναφορές
-----------------------

1. ↑  Ανακτήθηκε στις 27  Νοεμβρίου 2018.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  PmbZ.
3. 1 2  Dumbarton Oaks Hagiography Database
4. 1 2 3 4  Mango 1977.
5. ↑  Mango 1977.

Πηγές
-----

* Mango, Cyril (1977). «The Liquidation of Iconoclasm and the Patriarch Photios». Στο: Bryer, Anthony. *Iconoclasm: Papers Given at the Ninth Spring Symposium of Byzantine Studies, University of Birmingham, March 1975*. Centre for Byzantine Studies, University of Birmingham. σελίδες 133–140. ISBN 0-7044-0226-2.
* Kazhdan, Alexander; Talbot, Alice-Mary; Alexakis, Alexander; Efthymiadis, Stephanos; McGrath, Stamatina; Sherry, Lee Francis; Zielke, Beate, eds. (1998). Dumbarton Oaks Hagiography Database of the Eighth, Ninth and Tenth Century (PDF). Washington, DC: Dumbarton Oaks.
* Lilie, Ralph-Johannes; Ludwig, Claudia; Pratsch, Thomas; Zielke, Beate (2001). Prosopographie der mittelbyzantinischen Zeit: 1. Abteilung (641–867), Band 4: Platon (# 6266) – Theophylaktos (# 8345) (in German). Berlin and Boston: De Gruyter. ISBN 978-3-11-016674-3.