Η **Επιχείρηση Γκλάντιο** (αγγλικά: **Operation Gladio**‎) είναι κωδική ονομασία μίας μυστικής παρακρατικής-παραστρατιωτικής επιχείρησης του ΝΑΤΟ και της CIA, σε συνεργασία με διάφορες ευρωπαϊκές υπηρεσίες πληροφοριών που σκοπό είχε να αποτρέψει με ένοπλη δράση πιθανή αριστερή-κομμουνιστική-αντιαμερικανική επικράτηση στην Δυτική Ευρώπη. Η δράση της ήρθε στην επιφάνεια για πρώτη φορά στην Ιταλία, αλλά έδρασε και σε άλλες χώρες. 

Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, ορισμένες αντικομμουνιστικές ένοπλες ομάδες συμμετείχαν σε δράσεις ενάντια σε αριστερά κομμάτα, όπως βασανιστήρια και τρομοκρατικές επιθέσεις σε χώρες όπως η Ιταλία. Ο ρόλος της CIA και άλλων οργανώσεων πληροφοριών στην Γκλάντιο - η έκταση των δραστηριοτήτων της κατά την εποχή του Ψυχρού Πολέμου και οποιαδήποτε ευθύνη για τρομοκρατικές επιθέσεις που διαπράχθηκαν στην Ιταλία κατά τη διάρκεια των "χρόνων του μολύβδου" (τέλη δεκαετίας 1960 – αρχές δεκαετίας 1980) - είναι θέμα δημόσιων συζητήσεων.

Το 1990, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα με το οποίο ισχυριζόταν ότι οι στρατιωτικές μυστικές υπηρεσίες σε ορισμένα κράτη μέλη εμπλέκονταν σε σοβαρά τρομοκρατικά γεγονότα και εγκλήματα, ανεξάρτητα από το αν οι ανώτεροί τους γνώριζαν ή όχι. Το ψήφισμα προέτρεπε επίσης να διεξαχθούν έρευνες από τις δικαστικές αρχές των χωρών στις οποίες δρούσαν αυτοί οι στρατοί, ώστε να αποκαλυφθεί ο τρόπος λειτουργίας τους και η πραγματική επέκτασή τους. Μέχρι σήμερα, μόνο η Ιταλία, η Ελβετία και το Βέλγιο έχουν διεξαγάγει κοινοβουλευτικές έρευνες για το θέμα. Οι τρεις έρευνες κατέληξαν σε διαφορετικά συμπεράσματα όσον αφορά διαφορετικές χώρες. Ο Γκουίντο Σαλβίνι, ένας δικαστής που εργάστηκε στην ιταλική επιτροπή ερευνών, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ορισμένες δεξιές τρομοκρατικές οργανώσεις των χρόνων του μολύβδου ήταν μονάδες ενός μυστικού στρατού, που ελέγχονταν εξ αποστάσεως από εκπροσώπους του ιταλικού κρατικού μηχανισμού και συνδέονταν με τη CIA. Ο Σαλβίνι ανέφερε ότι η CIA τους ενθάρρυνε να διαπράξουν φρικαλεότητες. Η ελβετική έρευνα διαπίστωσε ότι οι βρετανικές μυστικές υπηρεσίες συνεργάστηκαν κρυφά με τον στρατό τους σε μια επιχείρηση με το όνομα P-26 και παρείχαν εκπαίδευση σε μάχες, επικοινωνίες και σαμποτάζ. Ανακάλυψε επίσης ότι το P-26 όχι μόνο θα οργάνωνε την αντίσταση σε περίπτωση σοβιετικής εισβολής, αλλά θα δραστηριοποιούνταν επίσης εάν η αριστερά καταφέρει να επιτύχει κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Η βελγική έρευνα δεν μπόρεσε να βρει οριστικές πληροφορίες για τον στρατό τους. Δεν βρέθηκαν δεσμοί μεταξύ τους και τρομοκρατικών επιθέσεων, και η έρευνα σημείωσε ότι οι βελγικές μυστικές υπηρεσίες αρνήθηκαν να παράσχουν την ταυτότητα των πρακτόρων, γεγονός που θα μπορούσε να είχε εξαλείψει κάθε αμφιβολία. Μια ιταλική κοινοβουλευτική έκθεση του 2000 υπό τον αριστερό συνασπισμό της Ελιάς ανέφερε ότι τρομοκρατικές και βομβιστικές επιθέσεις είχαν οργανωθεί ή προωθηθεί ή υποστηριχθεί από άνδρες εντός ιταλικών κρατικών ιδρυμάτων που συνδέονταν με τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών. Η έκθεση ανέφερε επίσης ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν ένοχες για την προώθηση της στρατηγικής της έντασης. Η επιχείρηση Γκλάντιο είναι ύποπτη επίσης ότι ενεργοποιήθηκε για να αντιμετωπίσει τις υπάρχουσες αριστερές κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες στην Ευρώπη.

Το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ εξέδωσε ένα ανακοινωθέν τον Ιανουάριο του 2006 που ανέφερε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες διέταξαν, υποστήριξαν ή εξουσιοδοτούσαν την τρομοκρατία από παραστρατιωτικές μονάδες και οι επιχειρήσεις "προβοκάτσιας" που χρηματοδοτήθηκαν από τις ΗΠΑ αποτελούν προϊον σοβιετικής παραπληροφόρησης με βάση έγγραφα που πλαστογραφούσαν οι Σοβιετικοί.

Υπόβαθρο και γενική δομή
------------------------

### Η βρετανική εμπειρία κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο

Μετά την πτώση της Γαλλίας το 1940, ο Γουίνστον Τσόρτσιλ δημιούργησε το Special Operations Executive (SOE) για να βοηθήσει τα κινήματα αντίστασης και να πραγματοποιήσει επιχειρήσεις δολιοφθοράς και ανατροπής στην κατεχόμενη Ευρώπη. Αποκαλύφθηκε μισό αιώνα αργότερα ότι η SOE συμπληρώθηκε από μια παρακρατική οργάνωση στη Βρετανία, που δημιουργήθηκε με άκρα μυστικότητα, για να προετοιμαστεί για μια πιθανή εισβολή από τη ναζιστική Γερμανία.

Ένα δίκτυο αγωνιστών της αντίστασης δημιουργήθηκε σε όλη τη Βρετανία και δημιουργήθηκαν κρύπτες όπλων. Το δίκτυο στρατολογήθηκε, εν μέρει, από το 5ο τάγμα των Φρουρών της Σκωτίας (το οποίο είχε αρχικά σχηματιστεί, αλλά δεν είχε αναπτυχθεί, για να πολεμήσει μαζί με τις φινλανδικές δυνάμεις που πολεμούσαν τη σοβιετική εισβολή στη Φινλανδία). Το δίκτυο, το οποίο έγινε γνωστό ως Βοηθητικές Μονάδες, είχε επικεφαλής τον Ταγματάρχη Κόλιν Γκάμπινς – ειδικός στον ανταρτοπόλεμο (ο οποίος αργότερα θα ηγείτο των SOE). Οι μονάδες εκπαιδεύτηκαν, εν μέρει, από τον Μάικ Κάλβερτ, έναν αξιωματικό του Βασιλικού Μηχανικού που ειδικευόταν στην κατεδάφιση με εκρηκτικά και μυστικές επιχειρήσεις επιδρομών. Στο βαθμό που ήταν ορατές στο κοινό, οι Βοηθητικές Μονάδες ήταν μεταμφιεσμένες σε μονάδες Εσωτερικής Φρουράς, υπό τις Εσωτερικές Δυνάμεις GHQ. Το δίκτυο φέρεται να διαλύθηκε το 1944 με μερικά από τα μέλη της εντάχθηκαν στη συνέχεια στην Ειδική Αεροπορική Υπηρεσία και ανέλαβαν δράση στη Βορειοδυτική Ευρώπη. Ενώ ο Ντέιβιντ Λάμπ δημοσίευσε ένα βιβλίο για τις Βοηθητικές Μονάδες το 1968,  η ύπαρξή τους δεν έγινε ευρέως γνωστή στο κοινό έως ότου δημοσιογράφοι όπως ο Ντέιβιντ Πάλιστερ της εφημερίδας *The Guardian* αναζωογόνησαν το ενδιαφέρον γι' αυτές κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990.

### Μεταπολεμική δημιουργία

Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, το Ηνωμένο Βασίλειο και οι ΗΠΑ αποφάσισαν να δημιουργήσουν παραστρατιωτικές οργανώσεις, με επίσημο στόχο την αντιμετώπιση μιας πιθανής σοβιετικής εισβολής μέσω δολιοφθορών και ανταρτοπόλεμων πίσω από τις γραμμές του εχθρού. Δημιουργήθηκαν κρύπτες όπλων, προετοιμάστηκαν οδοί διαφυγής και στρατολογήθηκαν πιστά μέλη, είτε στην Ιταλία είτε σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Οι μυστικοί «πυρήνες» τους έπρεπε να μείνουν πίσω σε εδάφη που ελέγχει ο εχθρός και να ενεργούν ως κινήματα αντίστασης, διεξάγοντας δολιοφθορές, ανταρτοπόλεμους και δολοφονίες. Οι μυστικές αυτές μονάδες δημιουργήθηκαν με την εμπειρία και τη συμμετοχή πρώην αξιωματικών του SOE.

Μετά τις αποκαλύψεις του Τζούλιο Αντρεότι τον Οκτώβριο του 1990, ο στρατηγός σερ Τζον Χάκετ, πρώην αρχιστράτηγος του βρετανικού στρατού στο Ρήνο, δήλωσε στις 16 Νοεμβρίου 1990 ότι ένα σχέδιο έκτακτης ανάγκης που περιελάμβανε *αντίσταση σε βάθος* συντάχθηκε μετά τον πόλεμο. Την ίδια εβδομάδα, ο Άντονι Φάραρ-Χόκλεϊ , πρώην γενικός διοικητής των δυνάμεων του ΝΑΤΟ στη Βόρεια Ευρώπη από το 1979 έως το 1982, δήλωσε στον Guardian ότι ένα μυστικό δίκτυο ιδρύθηκε στη Βρετανία μετά τον πόλεμο. Ο Χάκετ είχε γράψει το μυθιστόρημα, *Ο Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος: Αύγουστος 1985*, το οποίο ήταν ένα φανταστικό σενάριο εισβολής του σοβιετικού στρατού στη Δυτική Γερμανία το 1985. Το μυθιστόρημα ακολούθησε το επόμενο *Ο Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος: Η Άγνωστη Ιστορία*, το οποίο επεξεργάστηκε το πρωτότυπο. Ο Φάραρ-Χόκλεϊ είχε προκαλέσει διαμάχη το 1983 όταν ενεπλάκη στην προσπάθεια να οργανώσει μια εκστρατεία για μια νέα Εσωτερική Φρουρά ενάντια σε μια πιθανή σοβιετική εισβολή.

Το ΝΑΤΟ παρείχε ένα φόρουμ για την ενσωμάτωση, τον συντονισμό και τη βελτιστοποίηση της χρήσης όλων των στοιχείων της Γκλάντιο ως μέρος του Σχεδίου Πολέμου Έκτακτης Ανάγκης. Αυτός ο συντονισμός περιελάμβανε τις στρατιωτικές μονάδες, οι οποίες αποτελούσαν μέρος της μάχης του ΝΑΤΟ, και οι μυστικοί πυρήνες που διοικούνται από κράτη του ΝΑΤΟ. Οι δυτικές μυστικές υπηρεσίες είχαν συνεργαστεί σε διάφορα διμερή, τριμερή και πολυμερή φόρουμ για τη δημιουργία, την εκπαίδευση και τη λειτουργία μυστικών οργανώσεων αμέσως μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Το 1947, η Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και οι χώρες της Μπενελούξ είχαν δημιουργήσει μια κοινή πολιτική για τις μυστικές μονάδες στην Μυστική Επιτροπή της Δυτικής Ένωσης, ένα φόρουμ της Δυτικής Ένωσης, της ευρωπαϊκής αμυντικής συμμαχίας πριν από το ΝΑΤΟ. Η μορφή εισήχθη στις δομές του ΝΑΤΟ γύρω στο 1951–1952 όταν ο Ανώτατος Συμμαχικός Διοικητής στην Ευρώπη ίδρυσε μια τέτοια «ad hoc» επιτροπή, την *Επιτροπή Κρατικού Σχεδιασμού* στο SHAPE. Ο ρόλος της σε καιρό ειρήνης θα ήταν να συντονίζει τα διάφορα στρατιωτικά και παραστρατιωτικά σχέδια και προγράμματα στα έθνη του ΝΑΤΟ (και εταίρους όπως η Ελβετία και η Αυστρία) προκειμένου να αποφευχθεί η διπλή προσπάθεια.Η ίδια η Επιτροπή είχε τουλάχιστον δύο ομάδες εργασίας – μία για τις επικοινωνίες και μία για τα δίκτυα. Η SACEUR ίδρυσε επίσης έναν κλάδο Ειδικών Προγραμμάτων για την ανάπτυξη και τον συντονισμό *παράνομων δυνάμεων που δρούσαν για την υποστήριξη των στρατιωτικών δυνάμεων της SACEUR*.

Το 1957, οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και οι χώρες της Μπενελούξ, οι οποίες διοικούσαν SBO στη Δυτική Ευρώπη, ίδρυσαν την «Επιτροπή Έξι Εξουσιών» που έγινε η Συμμαχική Μυστική Επιτροπή το 1958 και, μετά το 1976, η Συμμαχική Επιτροπή Συντονισμού, η οποία έχει περιγραφεί ως μια τεχνική επιτροπή για τη συγκέντρωση των εθνικών μυστικών μονάδων. Πήρε την καθοδήγησή του από το CPC και οργάνωσε πολυεθνικές ασκήσεις. 

Ενώ όλα αυτά αφορούσαν το υψηλότερο επίπεδο διοίκησης του ΝΑΤΟ, έπρεπε να διευθετηθεί συντονισμός σε καιρό κρίσης. Έτσι, για να συντονίσει αυτές τις δραστηριότητες σε διαφορετικά επίπεδα διοίκησης σε καιρό πολέμου, η SACEUR δημιούργησε τις Συμμαχικές Κρυφές Συντονιστικές Ομάδες (ACCG) στελεχωμένες με προσωπικό από τα έθνη του ΝΑΤΟ στο SHAPE και τις υφιστάμενες διοικήσεις. Σε περίπτωση πολέμου, το SACEUR προοριζόταν να ασκεί επιχειρησιακό έλεγχο των περιουσιακών στοιχείων των εθνικών μυστικών υπηρεσιών, σύμφωνα με τις υπάρχουσες πολιτικές κάθε χώρας, μέσω των Συμμαχικών Συντονιστικών Ομάδων. Μέχρι το 1961 όμως, *τόσο το SHAPE όσο και το CPC [τώρα] αποδέχθηκαν ότι αυτή η δραστηριότητα της SB [αντάρτικος πόλεμος και αντίσταση υπό σοβιετική κατοχή] ήταν μια καθαρά εθνική ευθύνη*.

Μόλις πληροφορήθηκε την ανακάλυψη, το Ευρωπαϊκό κοινοβούλιο συνέταξε ένα ψήφισμα με το οποίο επικρίνει το γεγονός. Ωστόσο, μόνο η Ιταλία, το Βέλγιο και η Ελβετία διεξήγαγαν κοινοβουλευτικές έρευνες, ενώ η κυβέρνηση του Προέδρου Τζορτζ Η. Β. Μπους αρνήθηκε να σχολιάσει.

Οι οργανώσεις του ΝΑΤΟ δεν κλήθηκαν ποτέ να αντισταθούν σε μια σοβιετική εισβολή. Σύμφωνα με ένα τηλεγράφημα του Reuters στις 13 Νοεμβρίου 1990,  ο Αντρέ Μογιέν – πρώην μέλος της βελγικής στρατιωτικής υπηρεσίας ασφαλείας και του μυστικού δικτύου – είπε ότι *η Γκλάντιο δεν ήταν απλώς αντικομμουνιστή, αλλά ήταν για την καταπολέμηση της ανατροπής, προσθέτοντας ότι ο προκάτοχός του είχε δώσει στην Γκλάντιο 142 εκατομμύρια φράγκα (4,6 εκατομμύρια δολάρια) για να αγοράσει νέο ραδιοφωνικό εξοπλισμό*.

Παρακλάδια σε χώρες του ΝΑΤΟ
----------------------------

### Ιταλία

Το ιταλικό παρακλάδι της οργάνωσης του ΝΑΤΟ, που ονομάστηκε "Γκλάντιο", ιδρύθηκε υπό την εποπτεία του Υπουργού Άμυνας (από το 1953 έως το 1958) Πάολο Ταβιάνι (Χριστιανοδημοκράτες).  Η ύπαρξη της Γκλάντιο έγινε γνωστή όταν ο Πρωθυπουργός Τζούλιο Αντρεότι την αποκάλυψε στη Βουλή των Αντιπροσώπων στις 24 Οκτωβρίου 1990, αν και ο ακροδεξιός τρομοκράτης Βιντσέντζο Βινσιγκουέρα είχε ήδη αποκαλύψει την ύπαρξή της κατά τη δίκη του το 1984. Σύμφωνα με τον αναλυτή μέσων ενημέρωσης Έντουαρντ Χέρμαν, *τόσο ο Πρόεδρος της Ιταλίας, Φραντσέσκο Κοσίγκα, όσο και ο πρωθυπουργός Τζούλιο Αντρεότι, είχαν εμπλακεί στην οργάνωση και συγκάλυψη της Γκλάντιο...*

Ο ερευνητής Φρανσίσκο Κατσιάτορε, σε ένα άρθρο που βασίζεται σε πρόσφατα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα, γράφει ότι ένα *σημείωμα του Μαρτίου 1972 διευκρίνιζε ότι η δυνατότητα χρήσης της Γκλάντιο σε περίπτωση εσωτερικών ανατροπών, δεν προβλέπονταν από το καταστατικό της οργάνωσης και δεν υποστηρίζονταν από τις οδηγίες ή τα σχέδια του ΝΑΤΟ που ήταν εκτός του πεδίου της αρχικής επιχείρησης και, επομένως, δεν έπρεπε ποτέ να θεωρηθεί μεταξύ των σκοπών της επιχείρησης, καθώς ένα τέτοιο δίκτυο φαινόταν να έχει αποτύχει μακροπρόθεσμα*.

Σύμφωνα με τον πρώην Ιταλό Υπουργό Χάριτος και Δικαιοσύνης Κλαούντιο Μαρτέλ, κατά τη διάρκεια των δεκαετιών 1980 και 1990 ο Αντρεότι ήταν η πολιτική αναφορά του Λίτσιο Τζέλι και της μασονικής στοάς Propaganda Due.

#### Αποκαλύψεις του Τζούλιο Αντρεότι

Ο Ιταλός πρωθυπουργός Τζούλιο Αντρεότι αποκάλυψε την ύπαρξη της Επιχείρησης Γκλάντιο.
Ο Χριστιανοδημοκράτης Πρωθυπουργός Τζούλιο Αντρεότι αναγνώρισε δημοσίως την ύπαρξη της Γκλάντιο στις 24 Οκτωβρίου 1990. Ο Αντρεότι μίλησε για μια *δομή πληροφόρησης, απάντησης και προστασίας*, με κρύπτες όπλων και έφεδρους αξιωματικούς. Έδωσε στην Επιτροπή Στράτζι  έναν κατάλογο 622 ατόμων που σύμφωνα με τον ίδιο ήταν μέρος της Γκλάντιο. Ο Αντρεότι δήλωσε επίσης ότι 127 κρύπτες όπλων είχαν εξαρθρωθεί και είπε ότι η Γκλάντιο δεν είχε εμπλακεί σε κανέναν από τους βομβιστικές επιθέσεις που διαπράχθηκαν από τη δεκαετία του 1960 έως τη δεκαετία του 1980.

Ο Αντρεότι ανέφερε ότι οι ιταλικές στρατιωτικές υπηρεσίες (προκάτοχοι της SISMI) είχαν ενταχθεί το 1964 στην Συμμαχική Μυστική Επιτροπή που δημιουργήθηκε το 1957 από τις ΗΠΑ, τη Γαλλία, το Βέλγιο και την Ελλάδα, και η οποία ήταν υπεύθυνη για τη διεύθυνση των επιχειρήσεων της Γκλάντιο.  Ωστόσο, η Γκλάντιο ιδρύθηκε στην πραγματικότητα υπό την επίβλεψη του Υπουργού Άμυνας Πάολο Ταβιάνι.  Εξάλλου, ο κατάλογος των μελών της Γκλάντιο που έδωσε ο Αντρεότι ήταν ελλιπής. Δεν περιλάμβανε, για παράδειγμα, τον Αντόνιο Αρκόντε, ο οποίος περιέγραψε μια οργάνωση πολύ διαφορετική από αυτήν που διέλυσε ο Αντρεότι: μια οργάνωση στενά συνδεδεμένη με τη μυστική υπηρεσία SID και την Νατοϊκή στρατηγική. Σύμφωνα με τον Αντρεότι, οι οργανώσεις που δημιουργήθηκαν σε όλη την Ευρώπη δεν τέθηκαν *υπό την ευρεία επίβλεψη του ΝΑΤΟ μέχρι το 1959*.

#### Δικαστικές ανακρίσεις

Ο δικαστής Γκουίντο Σαλβίνι, ο οποίος εργαζόταν στην ιταλική επιτροπή, ανακάλυψε ότι αρκετές ακροδεξιές τρομοκρατικές οργανώσεις ήταν τα στρατεύματα ενός μυστικού στρατού που συνδέονταν με τη CIA.  Ο Σαλβίνι είπε: *Ο ρόλος των Αμερικανών ήταν διφορούμενος, μεταξύ του να γνωρίζουν και να μην αποτρέπουν και που πραγματικά παρακινούσαν τους ανθρώπους να διαπράξουν φρικαλεότητες*.

Ο δικαστής Τζεράρντο Ντ' Αμπρόσιο ανακάλυψε ότι σε μια διάσκεψη υπό την αιγίδα του Αρχηγού του Επιτελείου Άμυνας, υπήρξαν οδηγίες να διεισδύσουν σε αριστερές ομάδες και να προκαλέσουν κοινωνική ένταση πραγματοποιώντας επιθέσεις και στη συνέχεια να κατηγορήσουν την αριστερά.

#### Κοινοβουλευτική έκθεση 2000 και η στρατηγική της έντασης

Το 2000, μια έκθεση της κοινοβουλευτικής επιτροπής από τον αριστερό συνασπισμό Gruppo Democratici di Sinistra l'Ulivo υποστήριξε ότι μια στρατηγική έντασης είχε υποστηριχθεί από τις Ηνωμένες Πολιτείες για να 
*σταματήσει το Ιταλικό Κομμουνιστικό Κόμμα, και σε κάποιο βαθμό επίσης το Ιταλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα, να φτάσει εκτελεστική εξουσία στη χώρα*. Ανέφερε ότι *αυτές οι σφαγές, αυτές οι βόμβες, αυτές οι στρατιωτικές ενέργειες είχαν οργανωθεί ή προωθηθεί ή υποστηριχθεί από άνδρες εντός των ιταλικών κρατικών θεσμών και, όπως ανακαλύφθηκε πιο πρόσφατα, από άνδρες που συνδέονται με τις δομές των πληροφοριών των Ηνωμένων Πολιτειών*. Η έκθεση ανέφερε ότι οι πράκτορες των ΗΠΑ είχαν ενημερωθεί εκ των προτέρων για πολλές τρομοκρατικές βομβιστικές επιθέσεις, συμπεριλαμβανομένης της βομβιστικής επίθεσης στην Πιάτσα Φοντάνα τον Δεκέμβριο του 1969 στο Μιλάνο και της βομβιστικής επίθεσης στην Πιάτσα ντελα Λότζια στη Μπρέσια πέντε χρόνια αργότερα, αλλά δεν έκαναν τίποτα για να ειδοποιήσουν τις ιταλικές αρχές ή να αποτρέψουν τις επιθέσεις από την πραγματοποίηση τους.

Ανέφερε επίσης ότι ο Πίνο Ραούτι, πρώην αρχηγός του κόμματος MSI Fiamma-Tricolore, δημοσιογράφος και ιδρυτής της ανατρεπτικής οργάνωσης Ordine Nuovo (Νέα τάξη), λάμβανε τακτική χρηματοδότηση από έναν υπεύθυνο Τύπου στην πρεσβεία των ΗΠΑ στη Ρώμη. *Επομένως, ακόμη και πριν τα σχέδια σταθεροποίησης που είχαν ετοιμάσει οι κύκλοι του Ατλαντικού για την Ιταλία, γίνουν επιχειρησιακά μέσω των βομβιστικών επιθέσεων, ένα από τα ηγετικά μέλη της τρομοκρατικής ομάδας ήταν επί αμοιβή της αμερικανικής πρεσβείας στη Ρώμη* αναφέρει έκθεση που δημοσίευσε το κόμμα των Δημοκρατικών της Αριστεράς.

#### Δηλώσεις του στρατηγού Σεραβάλε

Ο στρατηγός Τζεράρντο Σεραβάλε, ο οποίος διοικούσε το ιταλικό παρακλάδι της Γκλάντιο από το 1971 έως το 1974, ανέφερε ότι *τη δεκαετία του 1970 τα μέλη της Επιτροπής Συντονισμού και Σχεδιασμού ήταν υπεύθυνα για τις μυστικές δομές της Μεγάλης Βρετανίας, Γαλλίας, Γερμανίας, Βελγίου, Λουξεμβούργου, Ολλανδίας και Ιταλίας. Αυτοί οι εκπρόσωποι των μυστικών δομών συναντιόντουσαν κάθε χρόνο σε μια από τις πρωτεύουσες... Στις συναντήσεις, όπου εκπρόσωποι της CIA ήταν πάντα παρόντες, δεν είχαν δικαίωμα ψήφου και προέρχονταν από τα κεντρικά γραφεία της CIA. Επίσης ήταν παρόντα μέλη της Διοίκησης Δυνάμεων των ΗΠΑ στην Ευρώπη χωρίς δικαίωμα ψήφου*.  Δίπλα στην Επιτροπή Συντονισμού δημιουργήθηκε ένα δεύτερο μυστικό διοικητήριο το 1957, η Συμμαχική Μυστική Επιτροπή. Σύμφωνα με τη Βελγική Κοινοβουλευτική Επιτροπή για την Γκλάντιο, η Συμμαχική Κρυφή Επιτροπή ήταν *υπεύθυνη για τον συντονισμό των δικτύων στο Βέλγιο, τη Δανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, το Λουξεμβούργο, την Ολλανδία, τη Νορβηγία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τις Ηνωμένες Πολιτείες*. Κατά τη διάρκεια της ειρήνης, οι δραστηριότητες της *περιλάμβαναν την επεξεργασία των οδηγιών για το δίκτυο, την ανάπτυξη της μυστικής ικανότητάς της και την οργάνωση βάσεων στη Βρετανία και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σε καιρό πολέμου, επρόκειτο να σχεδιάσει επιχειρήσεις σε συνδυασμό με το SHAPE. Οι διοργανωτές έπρεπε να ενεργοποιούν μυστικές βάσεις και να οργανώνουν επιχειρήσεις από εκεί*. Ο στρατηγός Σεραβάλε δήλωσε στην Επιτροπή Στράτζι με επικεφαλής τον γερουσιαστή Τζοβάνι Πελεγκρίνο ότι τα ιταλικά μέλη της Γκλάντιο εκπαιδεύτηκαν σε μια στρατιωτική βάση στη Βρετανία.

### Βέλγιο

Μετά την αποχώρηση της Γαλλίας από τη στρατιωτική δομή του ΝΑΤΟ το 1967, το αρχηγείο του SHAPE μετατοπίστηκε στο Μονς στο Βέλγιο. Το 1990, μετά την άρνηση της Γαλλίας για οποιαδήποτε «παραμονή» στον γαλλικό στρατό, ο Τζούλιο Αντρεότι δήλωσε δημόσια ότι η τελευταία συνεδρίαση της Συμμαχικής Μυστικής Επιτροπής (ACC), στην οποία ήταν παρόν το γαλλικό παρακλάδι της Γκλάντιο, ήταν στις 23 και 24 Οκτωβρίου 1990 υπό την προεδρία του Βέλγου στρατηγού Βαν Κάλστερ, διευθυντή της βελγικής Στρατιωτικής Γενικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (SGR). Τον Νοέμβριο, ο Υπουργός Άμυνας Γκι Κόεμ, αναγνώρισε την ύπαρξη ενός παρακλάδιου, εγείροντας ανησυχίες για παρόμοιες επιπτώσεις σε τρομοκρατικές ενέργειες όπως στην Ιταλία. Την ίδια χρονιά, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο καταδίκασε δριμύτατα το ΝΑΤΟ και τις Ηνωμένες Πολιτείες σε ένα ψήφισμα ότι χειραγωγούσαν την ευρωπαϊκή πολιτική με τους παρακρατικούς στρατούς.

Νέα νομοθεσία που διέπει τις αποστολές και τις μεθόδους των υπηρεσιών πληροφοριών ψηφίστηκε το 1998, μετά από δύο κυβερνητικές έρευνες και τη δημιουργία μόνιμης κοινοβουλευτικής επιτροπής το 1991, η οποία επρόκειτο να τις φέρει υπό την εξουσία των ομοσπονδιακών υπηρεσιών του Βελγίου. Η επιτροπή δημιουργήθηκε μετά από γεγονότα της δεκαετίας του 1980, τα οποία περιελάμβαναν τις σφαγές της Μπραμπάντ και τις δραστηριότητες της ακροδεξιάς ομάδας Γουέστλαντ Νιού Ποστ.

### Δανία

Το παρακλάδι της Δανίας είχε την κωδική ονομασία Αμπσάλον, από έναν Δανό αρχιεπίσκοπο, με επικεφαλής τον Ετζ Χάρντερ. Το 1978, ο Ουίλιαμ Κόλμπι, πρώην διευθυντής της CIA, κυκλοφόρησε τα απομνημονεύματά του στα οποία περιέγραψε τη σύσταση παρακρατικών στρατευμάτων στη Σκανδιναβία: 

> «*Η κατάσταση σε κάθε σκανδιναβική χώρα ήταν διαφορετική. Η Νορβηγία και η Δανία ήταν σύμμαχοι του ΝΑΤΟ, η Σουηδία τήρησε την ουδετερότητα που την είχε οδηγήσει σε δύο παγκόσμιους πολέμους και η Φινλανδία έπρεπε να αναβάλει την εξωτερική της πολιτική στη σοβιετική δύναμη απευθείας στα σύνορά της. Έτσι, σε ένα σύνολο από αυτές τις χώρες οι ίδιες οι κυβερνήσεις θα έχτιζαν τα δικά τους δίκτυα, βασιζόμενοι στην ενεργοποίησή τους από την εξορία για να συνεχίσουν τον αγώνα. Αυτά τα δίκτυα έπρεπε να συντονιστούν με τα σχέδια του ΝΑΤΟ, τα ραδιόφωνά τους έπρεπε να συνδεθούν σε μια μελλοντική τοποθεσία και ο εξειδικευμένος εξοπλισμός έπρεπε να ασφαλιστεί από τη CIA και να αποθηκευτεί κρυφά σε χιονισμένα κρησφύγετα για μελλοντική χρήση. Στις άλλες χώρες, η CIA θα έπρεπε να κάνει τη δουλειά μόνη της ή με, στην καλύτερη περίπτωση, «ανεπίσημη» τοπική βοήθεια, καθώς η πολιτική αυτών των κυβερνήσεων τους απαγόρευε να συνεργαστούν με το ΝΑΤΟ και οποιαδήποτε έκθεση θα προκαλούσε άμεση διαμαρτυρία από τους τοπικούς Κομμουνιστικούς δημοσιογράφους, Σοβιετικούς διπλωμάτες και πιστούς Σκανδιναβούς που ήλπιζαν ότι η ουδετερότητα ή η μη ευθυγράμμιση θα τους επέτρεπε να βγουν σώοι από τον Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο*».
> 
> 

### Ελλάδα

Στην Ελλάδα, από το 1954 ως τη δεκαετία του '80 δρούσε ένα παρακλάδι της οργάνωσης, στελεχωμένο από ακροδεξιούς και χουντικούς, που ονομαζόταν *Operation Sheepskin* (*Κόκκινη Προβιά* στα ελληνικά)  το οποίο είχε δημιουργηθεί από τις μετεμφυλιακές κυβερνήσεις της Δεξιάς σε συνεργασία με την αμερικανική CIA καθώς και δυνάμεις των ΛΟΚ. Ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε παραδεχτεί ότι τη δεκαετία του '80 βρέθηκαν στοιχεία για τη δράση της οργάνωσης, όμως τελικά οι έρευνες δεν προχώρησαν σε βάθος. Έκτοτε ούτε οι κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ ούτε εκείνες της ΝΔ έριξαν ποτέ φως στην υπόθεση, και μέχρι σήμερα η έκταση των δραστηριοτήτων της παραμένει άγνωστη.

Παραπομπές
----------

1. ↑  Pedrick, Clare (1990-11-14). «CIA Organized Secret Army in Western Europe». *The Washington Post*. ISSN 0190-8286.. Ανακτήθηκε στις 2021-01-14.
2. ↑  Agee, Philip· Wolf, Louis (1978). *Dirty Work: The CIA in Western Europe*.
3. ↑  Ganser, Daniele (2004). *NATO's Secret Armies: Operation GLADIO and Terrorism in Western Europe*.
4. ↑  Del Pero, Mario (2001). «The United States and "Psychological Warfare" in Italy, 1948-1955». *The Journal of American History* **87** (4): 1304–1334. doi:10.2307/2674730. ISSN 0021-8723. PMID 17152679. .
5. ↑  Ganser, Daniele (2006-10-01). «The CIA in Western Europe and the abuse of human rights». *Intelligence and National Security* **21** (5): 760–781. doi:10.1080/02684520600957712. ISSN 0268-4527. .
6. ↑  Willan, Philip (2002). *Puppetmasters: The Political Use of Terrorism in Italy*.
7. ↑  Williams, Paul L. (2015). *Operation Gladio: The Unholy Alliance Between the Vatican, the CIA, and the Mafia*.
8. ↑  «RESOLUTION on the Gladio affair, item D». *Eur-lex.europa.eu*. σελ. 16.
9. ↑  «Resolution on the Gladio affair, item 4». *Eur-lex.europa.eu*. σελ. 17.
10. ↑  "Belgian parliamentary report concerning the stay-behind network", named "Enquête parlementaire sur l'existence en Belgique d'un réseau de renseignements clandestin international" or "Parlementair onderzoek met betrekking tot het bestaan in België van een clandestien internationaal inlichtingenetwerk" pp. 17–22
11. 1 2  Len Scott, R. Gerald Hughes *Intelligence, Crises and Security: Prospects and Retrospects*, Routledge, 2008, p. 123
12. 1 2  «la Repubblica/fatti: Strage di Piazza Fontana spunta un agente Usa». *Repubblica.it*. Ανακτήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 2020.
13. 1 2  «Three jailed for 1969 Milan bomb». *The Guardian*. 2 Ιουλίου 2001. Ανακτήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 2020.
14. ↑  Norton-Taylor, Richard. UK trained secret Swiss force" in *The Guardian*, September 20, 1991, p. 7.
15. ↑  The Dark Side of the West, Conference "Nato Secret Armies and P-26," ETH Zurich, 2005. Published 10 February 2005. Retrieved February 7, 2007.
16. ↑  «Parlementaire Commissie (1991)» (PDF). *senate.be*.
17. ↑  «Clarion: Philip Willan, Guardian, 24 June 2000, page 19». *Cambridgeclarion.org*. Ανακτήθηκε στις 29 Οκτωβρίου 2020.
18. ↑  «sciencelife:ETH Life - ETH Zurich's weekly web journal». *Archiv.ethlife.ethz.ch*. Ανακτήθηκε στις 23 Νοεμβρίου 2020.
19. ↑  «Misinformation about 'Gladio/Stay Behind' Networks Resurfaces». United States Department of State. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 Μαρτίου 2008.
20. ↑  «History». *Scots Guards Association*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 22 Δεκεμβρίου 2014. Ανακτήθηκε στις 19 Ιουνίου 2014.
21. ↑  David Lampe, *The Last Ditch: Britain's Resistance Plans against the Nazis* Cassell 1968 (ISBN 0-304-92519-5)
22. 1 2  Chronology Αρχειοθετήθηκε 2008-12-12 στο Wayback Machine. *Secret Warfare: Operation Gladio and NATO's Stay-Behind Armies*, ETH Zurich
23. 1 2  Norton-Taylor, Richard and David Gow. Secret Italian Unit," *The Guardian*, November 17, 1990
24. ↑  Dan van der Vat. "Obituary: General Sir Anthony Farrar-Hockley," *Guardian*. 15 March 2006
25. ↑  Sinai, Tamir (8 December 2020). «Eyes on target: 'Stay-behind' forces during the Cold War». *War in History* **28** (3): 681–700. doi:10.1177/0968344520914345.  pp.8-10
26. ↑  Sinai, Tamir (8 December 2020). «Eyes on target: 'Stay-behind' forces during the Cold War». *War in History* **28** (3): 681–700. doi:10.1177/0968344520914345.  p.9
27. ↑  «Secret Cold-War Network Group Hid Arms, Belgian Member Says». Reuters. Brussels. 1990-11-13.
28. ↑  Pedrick, Clare; Lardner, George Jr (1990-11-14). «CIA Organized Secret Army in Western Europe». *The Washington Post*.. Ανακτήθηκε στις 2008-07-31.
29. 1 2  Willan, Philip. "Paolo Emilio Taviani", *The Guardian*, June 21, 2001. (Obituary.)
30. ↑  Herman, Edward S (June 1991). «Hiding Western Terror». *Nation*: 21–22.
31. ↑  Willan, Phillip (2002). *Puppetmasters: The Political Use of Terrorism in Italy*. iUniverse. σελίδες 149–150. ISBN 978-1-4697-1084-6.
32. ↑  «Operazione Gladio». *Rough Diplomacy*. Απριλίου 2018.
33. ↑  Francesco Cacciatore (2021): Stay-behind networks and interim flexible strategy: the ‘Gladio’ case and US covert intervention in Italy in the Cold War, Intelligence and National Security, doi:10.1080/02684527.2021.1911436
34. ↑  Filippo D'Angelo (December 18, 2015). «Gelli, Renzi e la P2 – Interviste a Claudio Martelli e Rino Formica» (στα it). *L'Avanti*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις May 14, 2020.. Ανακτήθηκε στις September 2, 2020.
35. ↑  The parliamentary commission later led by senator Giovanni Pellegrino, in charge of investigations on bombings committed during the Years of Lead in Italy.
36. ↑  Barbera, Myriam. "Gladio: et la France?," *L'Humanité*, November 10, 1990
37. ↑  «Caso Moro. Morire di Gladio» (στα it). *La Voce della Campania*. January 2005. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2009-02-15. .
38. ↑  Gladio e caso Moro: Arconte su morte Ferraro, "La Nuova Sardegna" (Ιταλικά)
39. ↑  Pallister, David. "How M16 and SAS Join In," *The Guardian*, December 5, 1990
40. ↑  Willan, Philip. "US 'supported anti-left terror in Italy'", *The Guardian*, June 24, 2000.
41. ↑  Gerardo Serravalle, *Gladio* (Rome: Edizione Associate, (ISBN 88-267-0145-8), 1991), p.78-79 (στα Ιταλικά)
42. ↑  Belgian Parliamentary Commission of Enquiry into Gladio, quoted by Daniele Ganser (2005)
43. ↑  Official site of the Belgian Permanent Committee for the Control of Intelligence Services Αρχειοθετήθηκε 2006-06-23 στο Wayback Machine.
44. ↑  William Colby. "A Scandinavian Spy," Chapter 3. (Former CIA director's memoirs.) Αρχειοθετήθηκε 2016-04-29 στο Wayback Machine.
45. ↑  "NATO's secret network 'also operated in France'", *The Guardian*, November 14, 1990, pg.6
46. ↑  Πετρίδης, «Εξουσία και παραεξουσία στην Ελλάδα 1957-1967», εκδ. 2000
47. ↑  «Κόκκινη Προβιά: Το παραστρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ στην Ελλάδα». *tvxs.gr*. Ανακτήθηκε στις 3 Αυγούστου 2019.
48. ↑  ««Κόκκινη Προβιά»». *ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ*. 13 Ιανουαρίου 2006. Ανακτήθηκε στις 3 Αυγούστου 2019.

Περαιτέρω μελέτη
----------------

* Κόκκινη Προβιά - Η δράση της (Κώστας Βαξεβάνης)
* Αθέατος Κόσμος, 10.01.2006, Κόκκινη Προβιά, ALTER
* Ο μυστικός ελληνικός στρατός της ακροδεξιάς, η διαβόητη «Κόκκινη Προβιά»
* Dirty work: the CIA in Western Europe συγγραφέας: Philip Agee (πρώην πράκτορας CIA)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* VIAF: 124780406
* GND: 4268876-0
* SUDOC: 033212392
* BNF: cb12410151h (data)
* NKC: ko2016908620

 |

 |