Η **οικονομία της Ισπανίας** είναι ιδιαίτερα ανεπτυγμένη οικονομία της αγοράς.  Είναι η δέκατη έκτη μεγαλύτερη στον κόσμο ως προς το ονομαστικό ΑΕΠ και η έκτη μεγαλύτερη στην Ευρώπη. Η Ισπανία είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της ευρωζώνης, καθώς και του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης και του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Το 2021, η Ισπανία ήταν ο εικοστός μεγαλύτερος εξαγωγέας στον κόσμο και ο δέκατος έκτος μεγαλύτερος εισαγωγέας. Η Ισπανία κατατάσσεται στην 27η θέση στον Δείκτη Ανθρώπινης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών και στην 37η θέση στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ από την Παγκόσμια Τράπεζα. Σύμφωνα με το *Economist* το 2005, η Ισπανία είχε τη 10η υψηλότερη ποιότητα ζωής στον κόσμο.  Μερικοί από τους κύριους τομείς οικονομικής δραστηριότητας είναι η αυτοκινητοβιομηχανία, η ιατρική τεχνολογία, τα χημικά, η ναυπηγική βιομηχανία, ο τουρισμός και η κλωστοϋφαντουργία.

Μετά την οικονομική κρίση του 2007–2008, η ισπανική οικονομία βυθίστηκε σε ύφεση, εισερχόμενη σε έναν κύκλο αρνητικών μακροοικονομικών επιδόσεων. Σε σύγκριση με τον μέσο όρο της ΕΕ και των ΗΠΑ, η ισπανική οικονομία εισήλθε σε ύφεση αργότερα (η οικονομία εξακολουθούσε να αναπτύσσεται μέχρι το 2008), αλλά παρέμεινε εκεί περισσότερο. Η οικονομική άνθηση της δεκαετίας του 2000 αντιστράφηκε, αφήνοντας πάνω από το ένα τέταρτο του ισπανικού εργατικού δυναμικού άνεργο μέχρι το 2012. Σε συγκεντρωτικούς όρους, το ισπανικό ΑΕΠ συρρικνώθηκε σχεδόν κατά 9% κατά την περίοδο 2009–2013.  Η οικονομική κατάσταση άρχισε να βελτιώνεται το 2013-2014. Μέχρι τότε, η χώρα κατάφερε να αντιστρέψει το εμπορικό έλλειμμα ρεκόρ που είχε δημιουργηθεί κατά τα χρόνια της ανάπτυξης.  Πέτυχε εμπορικό πλεόνασμα το 2013, μετά από τρεις δεκαετίες εμπορικού ελλείμματος. , το οποίο συνέχισε να ενισχύεται κατά το 2014 και το 2015. 

Το 2015, το ισπανικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά ποσοστό 3,2%, που δεν παρατηρήθηκε από το 2007, το τελευταίο έτος πριν από την παγκόσμια οικονομική κρίση.  Αυτός ο ρυθμός ανάπτυξης ήταν ο υψηλότερος μεταξύ των μεγαλύτερων οικονομιών της ΕΕ εκείνο το έτος.  Σε μόλις δύο χρόνια (2014–2015), η ισπανική οικονομία ανέκαμψε το 85% του ΑΕΠ που χάθηκε κατά την ύφεση 2009–2013.  Αυτή η επιτυχία οδήγησε ορισμένους διεθνείς αναλυτές να αναφέρουν την τρέχουσα ανάκαμψη της Ισπανίας ως *βιτρίνα των προσπαθειών διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων*.  Ισχυρή αύξηση του ΑΕΠ καταγράφηκε και το 2016, με τη χώρα να αναπτύσσεται δύο φορές ταχύτερα από τον μέσο όρο της ευρωζώνης.  Από αυτή την άποψη, η ισπανική οικονομία προβλεπόταν να παραμείνει η μεγαλύτερη οικονομία με τις καλύτερες επιδόσεις στην ευρωζώνη το 2017.  Το ποσοστό ανεργίας στην Ισπανία μειώθηκε σημαντικά από το 2013 έως το 2017. Το πραγματικό ποσοστό ανεργίας είναι πολύ χαμηλότερο, καθώς υπολογίζεται ότι εκατομμύρια άνθρωποι εργάζονται στην αδήλωτη αγορά, άτομα που θεωρούνται άνεργοι ή ανενεργοί αλλά εξακολουθούν να εργάζονται.  Αν και οι εκτιμήσεις για την κρυφή οικονομία ποικίλλουν, το πραγματικό ισπανικό ΑΕΠ μπορεί να είναι περίπου 20% μεγαλύτερο καθώς εκτιμάται ότι η παραοικονομία της Ισπανίας κινείται ετησίως κατά 190 δισεκατομμύρια ευρώ.  Μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών υψηλού εισοδήματος, μόνο η Ιταλία και η Ελλάδα εκτιμάται ότι έχουν μεγαλύτερες υπόγειες οικονομίες από την Ισπανία. Επομένως, η Ισπανία μπορεί να έχει υψηλότερη αγοραστική δύναμη καθώς και μικρότερο συντελεστή τζίνι  από ό,τι φαίνεται στους επίσημους αριθμούς. Το 2012, η ισπανική κυβέρνηση ζήτησε επίσημα πίστωση από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας για την αναδιάρθρωση του τραπεζικού της τομέα ενόψει της χρηματοπιστωτικής κρίσης.  Ο ESM ενέκρινε βοήθεια έως και 100 δισεκατομμύρια ευρώ, αν και, τελικά, η Ισπανία πήρε μόνο 41,3 δισεκατομμύρια ευρώ. Το πρόγραμμα του ESM έληξε με την πλήρη αποπληρωμή της πίστωσης που είχε αναληφθεί, δεκαοκτώ μήνες αργότερα.

Ιστορία
-------

Πραγματικό κατά κεφαλήν ανάπτυξης του ΑΕΠ
Κατά τις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, η Ισπανία γνώρισε μια επιταχυνόμενη αύξηση του βιομηχανικού εργατικού δυναμικού και του αστικού πληθυσμού της. Η οικονομία έγινε λιγότερο αγροτική καθώς η διαδικασία της αστικοποίησης εξαπλώθηκε μετά το 1910. Ο μεγαλύτερος τομέας ήταν ακόμη η γεωργία, αλλά σημείωσε μείωση, μαζί με την αλιεία, σε σχέση με το μερίδιο του ενεργού πληθυσμού που ασχολείται με τη δραστηριότητα. Ο ταχύτερα αναπτυσσόμενος τομέας εκείνη την εποχή ήταν οι υπηρεσίες.

Όταν η Ισπανία προσχώρησε στην ΕΟΚ το 1986, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της ήταν περίπου 72% του μέσου όρου των μελών της. 

Στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1990, η συντηρητική κυβέρνηση του πρώην πρωθυπουργού Χοσέ Μαρία Αθνάρ είχε εργαστεί με επιτυχία για να γίνει δεκτή στην ομάδα των χωρών που εντάχθηκαν στο ευρώ το 1999.

Μέχρι το 2007, η Ισπανία είχε επιτύχει κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε ποσοστό 105% του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης λόγω της δικής της οικονομικής ανάπτυξης και των διευρύνσεων της ΕΕ σε 28 μέλη, γεγονός που την τοποθετούσε ελαφρώς μπροστά από την Ιταλία (103%). Τρεις περιφέρειες συμπεριλήφθηκαν στην κορυφαία ομάδα της ΕΕ που υπερβαίνει το 125% του μέσου κατά κεφαλήν ΑΕΠ: η Χώρα των Βάσκων, η Μαδρίτη και ηΝαβάρρα. Σύμφωνα με υπολογισμούς της γερμανικής εφημερίδας *Die Welt* το 2008, η οικονομία της Ισπανίας ήταν σε ανοδική τροχιά για να ξεπεράσει χώρες όπως η Γερμανία σε κατά κεφαλήν εισόδημα μέχρι το 2011.  Τον Οκτώβριο του 2006, η ανεργία ήταν 7,6% σε σύγκριση με πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες, και ειδικά με τις αρχές της δεκαετίας του 1990 όταν ήταν πάνω από 20%. Στο παρελθόν, η οικονομία της Ισπανίας περιλάμβανε υψηλό πληθωρισμό  και είχε πάντα μια μεγάλη παραοικονομία. 

Η στροφή προς την ανάπτυξη κατά την περίοδο 1997-2007 παρήγαγε μια φούσκα ακινήτων που τροφοδοτήθηκε από ιστορικά χαμηλά επιτόκια, τεράστια επιτόκια ξένων επενδύσεων (κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου η Ισπανία είχε γίνει η αγαπημένη των άλλων ευρωπαϊκών επενδυτικών τραπεζών) και μια τεράστια αύξηση της μετανάστευσης. Στο αποκορύφωμά της το 2007, οι κατασκευές είχαν επεκταθεί στο 15% του συνολικού ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) της χώρας και στο 12% της συνολικής απασχόλησης. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, οι εισροές κεφαλαίων στην Ισπανία -συμπεριλαμβανομένων των βραχυπρόθεσμων κερδοσκοπικών επενδύσεων- χρηματοδότησαν ένα μεγάλο εμπορικό έλλειμμα. 

Το αρνητικό της έκρηξης των ακινήτων ήταν η αντίστοιχη άνοδος των επιπέδων του ιδιωτικού χρέους, τόσο των νοικοκυριών όσο και των επιχειρήσεων. Καθώς οι υποψήφιοι ιδιοκτήτες σπιτιών δυσκολεύονταν να ανταποκριθούν στις ζητούμενες τιμές, το μέσο επίπεδο του χρέους των νοικοκυριών τριπλασιάστηκε σε λιγότερο από μια δεκαετία. Αυτό άσκησε ιδιαίτερα μεγάλη πίεση στις ομάδες χαμηλότερου έως μεσαίου εισοδήματος. Μέχρι το 2005, η μέση αναλογία χρέους προς εισόδημα είχε αυξηθεί στο 125%, κυρίως λόγω των ακριβών στεγαστικών δανείων κατά την περίοδο άνθησης που τώρα συχνά υπερβαίνουν την αξία του ακινήτου. 

Η αξιοσημείωτη πρόοδος συνεχίστηκε μέχρι τις αρχές του 2008, όταν η παγκόσμια οικονομική κρίση έσκασε τη φούσκα των ακινήτων της Ισπανίας. 

Μια πρόβλεψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είχε εκτιμήσει ότι η Ισπανία θα εισέλθει στην παγκόσμια ύφεση στα τέλη της δεκαετίας του 2000 μέχρι το τέλος του 2008.  Τότε, ο υπουργός Οικονομίας της Ισπανίας φέρεται να δήλωσε: *Η Ισπανία αντιμετωπίζει τη βαθύτερη ύφεση της εδώ και μισό αιώνα*.  Η ισπανική κυβέρνηση προέβλεψε ότι το ποσοστό ανεργίας θα αυξηθεί στο 16% το 2009. Η σχολή επιχειρήσεων ΕΣΑΔΕ προέβλεψε ποσοστό 20%.  Μέχρι το 2017, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ισπανίας είχε υποχωρήσει στο 95% του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 

### Οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση, 2008-2012

Η Ισπανία συνέχισε την πορεία της οικονομικής ανάπτυξης όταν το κυβερνών κόμμα άλλαξε το 2004, επιτυχάνοντας ισχυρή αύξηση του ΑΕΠ κατά την πρώτη θητεία του πρωθυπουργού Χοσέ Λουίς Ροδρίγκεθ Θαπατέρο, παρόλο που κάποια προβλήματα στην ισπανική οικονομία γίνονταν εμφανή. Σύμφωνα με τους *Financial Times*, το ταχέως αυξανόμενο εμπορικό έλλειμμα της Ισπανίας είχε φτάσει το 10% του ΑΕΠ της χώρας μέχρι το καλοκαίρι του 2008,  την *απώλεια ανταγωνιστικότητας έναντι των κύριων εμπορικών εταίρων της* και, επίσης, ως μέρος των τελευταίων, ένας ρυθμός πληθωρισμού που ήταν παραδοσιακά υψηλότερος από εκείνον των Ευρωπαίων εταίρων της, που τότε επηρεαζόταν ιδιαίτερα από τις αυξήσεις των τιμών των κατοικιών κατά 150% από το 1998 και το αυξανόμενο οικογενειακό χρέος (115%) που σχετιζόταν κυρίως με την άνθηση των ισπανικών ακινήτων και την εκτόξευση των τιμών του πετρελαίου. 

Τον Απρίλιο του 2008, η επίσημη πρόβλεψη της ισπανικής κυβέρνησης για την αύξηση του ΑΕΠ ήταν 2,3%, αλλά αναθεωρήθηκε προς τα κάτω από το ισπανικό Υπουργείο Οικονομίας σε 1,6%.  Μελέτες από τους περισσότερους ανεξάρτητους οικονομολόγους υπολόγισαν ότι το ποσοστό είχε πέσει στο 0,8%,  κάτω από το ισχυρό 3% συν το ΑΕΠ των ετήσιων ρυθμών ανάπτυξης κατά τη δεκαετία 1997-2007. Κατά το τρίτο τρίμηνο του 2008 το εθνικό ΑΕΠ συρρικνώθηκε για πρώτη φορά μετά από 15 χρόνια. Τον Φεβρουάριο του 2009, επιβεβαιώθηκε ότι η Ισπανία, μαζί με άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες, είχε εισέλθει επίσημα σε ύφεση. 

Τον Ιούλιο του 2009, το ΔΝΤ αναθεώρησε προς τα κάτω τις εκτιμήσεις για τη συρρίκνωση της Ισπανίας το 2009, στο μείον 4% του ΑΕΠ για το έτος (κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο του μείον 4,6%. ) Εκτίμησε μια περαιτέρω συρρίκνωση 0,8% της ισπανικής οικονομίας για το 2010.  Το 2011 το έλλειμμα έφτασε στο υψηλό του 8,5%. Για το 2016 ο στόχος του ελλείμματος της κυβέρνησης ήταν περίπου 4%, υποχωρώντας στο 2,9% για το 2017. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζήτησε 3,9% για το 2016 και 2,5% για το 2017. 

#### Έκρηξη και κατάρρευση ακινήτων, 2003–2014

Η υιοθέτηση του ευρώ το 2002 είχε μειώσει τα μακροπρόθεσμα επιτόκια, προκαλώντας μια άνοδο των στεγαστικών δανείων που υπερτετραπλασιάστηκαν από το 2000 στην κορυφή του 2010.  Η ανάπτυξη στην ισπανική αγορά ακινήτων, η οποία είχε ξεκινήσει το 1997, επιταχύνθηκε και μέσα σε λίγα χρόνια εξελίχθηκε σε φούσκα ακινήτων, που χρηματοδοτείται σε μεγάλο βαθμό από περιφερειακές τράπεζες, γνωστές ως "Cajas", οι οποίες είναι περιφερειακά ταμιευτήρια υπό την επίβλεψη περιφερειακών κυβερνήσεων, και τροφοδοτείται από τα ιστορικά χαμηλά επιτόκια και τη μαζική αύξηση της μετανάστευσης. Τροφοδοτώντας αυτή την τάση, η ισπανική οικονομία πιστώθηκε ότι απέφυγε τον ουσιαστικό μηδενικό ρυθμό ανάπτυξης ορισμένων από τους μεγαλύτερους εταίρους της στην ΕΕ τους μήνες πριν από την παγκόσμια Μεγάλη Ύφεση. 

Κατά τη διάρκεια της πενταετίας που έληξε το 2005, η οικονομία της Ισπανίας είχε δημιουργήσει περισσότερες από τις μισές νέες θέσεις εργασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.   Στην κορυφή της έκρηξης των ακινήτων της, η Ισπανία έχτιζε περισσότερα σπίτια από τη Γερμανία, τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο μαζί.  Οι τιμές των κατοικιών αυξήθηκαν κατά 71% μεταξύ 2003 και 2008, παράλληλα με την πιστωτική έκρηξη. 

Η φούσκα έσκασε το 2008, προκαλώντας την κατάρρευση των μεγάλων τομέων που σχετίζονται με την ιδιοκτησία και τις κατασκευές της Ισπανίας, προκαλώντας μαζικές απολύσεις και την κατάρρευση της εγχώριας ζήτησης για αγαθά και υπηρεσίες. Η ανεργία εκτοξεύτηκε.

Στην αρχή, οι τράπεζες και οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες της Ισπανίας απέφυγαν την πρώιμη κρίση των διεθνών ομολόγων τους. Ωστόσο, καθώς η ύφεση βαθύνωνε και οι τιμές των ακινήτων μειώθηκαν, οι αυξανόμενες επισφαλείς απαιτήσεις των μικρότερων περιφερειακών ταμιευτηρίων, των « *cajas»*, ανάγκασαν την παρέμβαση της κεντρικής τράπεζας και της κυβέρνησης της Ισπανίας μέσω ενός προγράμματος σταθεροποίησης και εξυγίανσης, αναλαμβάνοντας ή ενοποιώντας τις περιφερειακές *«cajas»* και τελικά έλαβε ένα πρόγραμμα διάσωσης τραπεζών από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα το 2012 που στόχευε ειδικά για τις τραπεζικές δραστηριότητες και ειδικότερα την « *cajas»*.   

Μετά την κορύφωση του 2008, οι τιμές των κατοικιών έπεσαν κατά 31%, πριν φτάσουν στο πάτο στα τέλη του 2014 

#### Κρίση χρέους του ευρώ, 2010-2012

Τις πρώτες εβδομάδες του 2010, η ανανέωση της ανησυχίας για τα υπερβολικά επίπεδα χρέους σε ορισμένες χώρες της ΕΕ και, γενικότερα, για την υγεία του ευρώ εξαπλώθηκε από την Ιρλανδία και την Ελλάδα στην Πορτογαλία και σε μικρότερο βαθμό στην Ισπανία.

 Η Ισπανία είναι μέρος μιας νομισματικής ένωσης, της Ευρωζώνης (σκούρο μπλε) και της ενιαίας αγοράς της ΕΕ.
Πολλοί οικονομολόγοι συνέστησαν μια σειρά πολιτικών για τον έλεγχο του αυξανόμενου δημόσιου χρέους που προκαλείται από την υφεσιακή κατάρρευση των φορολογικών εσόδων, συνδυάζοντας δραστικά μέτρα λιτότητας με υψηλότερους φόρους. Ορισμένοι ανώτεροι Γερμανοί υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής έφτασαν στο σημείο να πουν ότι τα προγράμματα διάσωσης έκτακτης ανάγκης θα πρέπει να περιλαμβάνουν σκληρές κυρώσεις σε αποδέκτες βοήθειας της ΕΕ, όπως η Ελλάδα.  Έχει σημειωθεί ότι ο προϋπολογισμός της ισπανικής κυβέρνησης ήταν πλεονασματικός τα χρόνια αμέσως πριν από την παγκόσμια οικονομική κρίση και ότι το χρέος της δεν θεωρήθηκε υπερβολικό.

Στις αρχές του 2010, το δημόσιο χρέος της Ισπανίας ως ποσοστό του ΑΕΠ ήταν ακόμη μικρότερο από αυτό της Βρετανίας, της Γαλλίας ή της Γερμανίας. Ωστόσο, οι σχολιαστές επεσήμαναν ότι η ανάκαμψη της Ισπανίας ήταν εύθραυστη, ότι το δημόσιο χρέος αυξανόταν γρήγορα, ότι οι προβληματικές περιφερειακές τράπεζες μπορεί να χρειαστούν μεγάλα προγράμματα διάσωσης, οι προοπτικές ανάπτυξης ήταν φτωχές και ως εκ τούτου περιορίζουν τα έσοδα και ότι η κεντρική κυβέρνηση έχει περιορισμένο έλεγχο στις δαπάνες των περιφερειακών κυβερνήσεις. Στο πλαίσιο της δομής των επιμερισμένων κυβερνητικών αρμοδιοτήτων που έχει εξελιχθεί από το 1975, πολλές ευθύνες για τις δαπάνες είχαν επιστρέψει στις περιφέρειες. Η κεντρική κυβέρνηση βρέθηκε στη δύσκολη θέση να προσπαθήσει να κερδίσει υποστήριξη για αντιδημοφιλείς περικοπές δαπανών από τις απερίσκεπτες περιφερειακές κυβερνήσεις. 

Στις 23 Μαΐου 2010, η κυβέρνηση ανακοίνωσε περαιτέρω μέτρα λιτότητας, παγιώνοντας τα φιλόδοξα σχέδια που ανακοινώθηκαν τον Ιανουάριο. 

Από τον Σεπτέμβριο του 2011, οι ισπανικές τράπεζες κατέχουν υψηλό ρεκόρ ύψους 142 δισεκατομμυρίων ευρώ ισπανικών εθνικών ομολόγων. Οι δημοπρασίες ομολόγων του Δεκεμβρίου 2011 είναι *πολύ πιθανό να καλυφθούν* σύμφωνα με την JPMorgan Chase. 

Μέχρι το δεύτερο τρίμηνο του 2012, οι ισπανικές τράπεζες είχαν τη δυνατότητα να αναφέρουν περιουσιακά στοιχεία που σχετίζονται με ακίνητα σε υψηλότερες μη αγοραίες τιμές από τις ρυθμιστικές αρχές. Οι επενδυτές που αγόρασαν σε τέτοιες τράπεζες πρέπει να γνωρίζουν. Οι ισπανικές κατοικίες δεν μπορούν να πωληθούν στη λογιστική αξία της γης αφού είναι κενές για μια περίοδο ετών. 

#### Κρίση απασχόλησης (2008 - σήμερα)

Οι πολυκατοικίες Torres de la Casería de Ossio στο Σαν Φερνάντο ολοκληρώθηκαν το 2007. Η κατάρρευση της ισπανικής οικοδομικής έκρηξης συνέβαλε σημαντικά στο ρεκόρ της ανεργίας. 
Αφού ολοκλήρωσε μεγάλες βελτιώσεις κατά το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1990 και κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 2000, η Ισπανία πέτυχε το 2007 το χαμηλό ποσοστό ανεργίας της, περίπου στο 8%,  με μερικές περιφέρειες στα πρόθυρα της πλήρους απασχόλησης. Στη συνέχεια, η Ισπανία υπέστη σοβαρή οπισθοδρόμηση από τον Οκτώβριο του 2008, όταν είδε το ποσοστό της ανεργίας να εκτινάσσεται στα επίπεδα του 1996. Κατά την περίοδο Οκτώβριος 2007 – Οκτώβριος 2008 η αύξηση της ανεργίας ξεπέρασε αυτή των προηγούμενων οικονομικών κρίσεων, συμπεριλαμβανομένης αυτής του 1993. Ειδικότερα, κατά τον μήνα Οκτώβριο του 2008, η Ισπανία σημείωσε τη χειρότερη άνοδο της ανεργίας που έχει καταγραφεί ποτέ.   Παρόλο που το τεράστιο μέγεθος της παραοικονομίας της Ισπανίας συγκαλύπτει σε κάποιο βαθμό την πραγματική κατάσταση, η απασχόληση υπήρξε μια μακροπρόθεσμη αδυναμία της ισπανικής οικονομίας. Μέχρι το 2014 το ποσοστό διαρθρωτικής ανεργίας υπολογιζόταν στο 18%.  Μέχρι τον Ιούλιο του 2009, είχε χάσει 1,2 εκατομμύρια θέσεις εργασίας σε ένα χρόνο.  Οι υπερμεγέθεις βιομηχανίες που σχετίζονται με τα κτίρια και τη στέγαση συνέβαλαν σε μεγάλο βαθμό στην αύξηση του αριθμού της ανεργίας.  Από το 2009 χιλιάδες εγκατεστημένοι μετανάστες άρχισαν να φεύγουν, αν και ορισμένοι διατήρησαν τη διαμονή τους στην Ισπανία λόγω των κακών συνθηκών στη χώρα καταγωγής τους.  Συνολικά, στις αρχές του 2013 η Ισπανία έφτασε σε ένα άνευ προηγουμένου ρεκόρ ανεργίας στο 27%. 

Τον Μάιο του 2012 μια ριζική εργασιακή μεταρρύθμιση οδήγησε σε μια πιο ευέλικτη αγορά εργασίας, διευκολύνοντας τις απολύσεις με σκοπό την ενίσχυση της εταιρικής εμπιστοσύνης. 

#### Νεανική κρίση

Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, η Ισπανία γνώρισε μια περίοδο οικονομικής κρίσης ως αποτέλεσμα ενός μεγαλύτερου, πανευρωπαϊκού οικονομικού επεισοδίου που οδήγησε σε αύξηση των ποσοστών ανεργίας. Πολλοί νέοι ενήλικες στην Ισπανία βρέθηκαν παγιδευμένοι σε έναν κύκλο προσωρινών θέσεων εργασίας, που είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία μιας δευτερεύουσας τάξης εργαζομένων μέσω μειωμένων μισθών, σταθερότητας εργασίας και ευκαιριών ανέλιξης.  Ως αποτέλεσμα, πολλοί Ισπανοί, κυρίως άγαμοι νεαροί ενήλικες, μετανάστευσαν σε άλλες χώρες για να αναζητήσουν ευκαιρίες εργασίας και να βελτιώσουν το επίπεδο ζωής τους,  που άφησε μόνο έναν μικρό αριθμό νεαρών ενηλίκων κάτω από το όριο της φτώχειας στην Ισπανία.  Η Ισπανία γνώρισε άλλη μια οικονομική κρίση κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 2000, η οποία προκάλεσε επίσης αύξηση των Ισπανών πολιτών που μετανάστευσαν σε γειτονικές χώρες με μεγαλύτερη σταθερότητα εργασίας και καλύτερη οικονομική κατάσταση. 

Η ανεργία των νέων παραμένει ανησυχητικό φαινομένο στην Ισπανία, προκαλώντας προτάσεις για προγράμματα για την αγορά εργασίας και βοήθεια για την αναζήτηση εργασίας, όπως η αντιστοίχιση των δεξιοτήτων των νέων με τις επιχειρήσεις. Αυτό θα βελτίωνε την εξασθενημένη αγορά εργασίας των νέων της Ισπανίας και τη μετάβαση από το σχολείο στην εργασία, καθώς οι νέοι δυσκολεύονται να βρουν μακροχρόνια απασχόληση. 

##### Ανάκαμψη της απασχόλησης

Η μεταρρύθμιση της αγοράς εργασίας ξεκίνησε μια τάση διαδοχικών θετικών ρεκόρ απασχόλησης. Μέχρι το δεύτερο τρίμηνο του 2014, η ισπανική οικονομία είχε αντιστρέψει την αρνητική της τάση και άρχισε να δημιουργεί θέσεις εργασίας για πρώτη φορά από το 2008  Η αντιστροφή του δεύτερου τριμήνου ήταν ξαφνική και εξαιρετική, δεδομένου ότι ο αριθμός των θέσεων εργασίας που δημιουργήθηκαν σημείωσε ένα απόλυτο θετικό ρεκόρ, δεδομένου ότι τέτοιες τριμηνιαίες στατιστικές για την απασχόληση διατηρούνται το 1964.  Η εργασιακή μεταρρύθμιση φάνηκε να παίζει σημαντικό ρόλο. Ένα από τα στοιχεία που αναφέρθηκαν ήταν ότι η Ισπανία είχε αρχίσει να δημιουργεί θέσεις εργασίας με χαμηλότερους ρυθμούς αύξησης του ΑΕΠ από ό,τι πριν: στους προηγούμενους κύκλους, η απασχόληση αυξήθηκε όταν η ανάπτυξη έφτασε στο 2%, αυτή τη φορά το κέρδος ήρθε κατά τη διάρκεια ενός έτους όπου το ΑΕΠ είχε αυξηθεί μόλις κατά 1,2%. 

Η μεγαλύτερη από την αναμενόμενη αύξηση του ΑΕΠ άνοιξε το δρόμο για περαιτέρω μείωση του ποσοστού ανεργίας. Από το 2014 η Ισπανία καταγράφει σταθερή ετήσια πτώση του επίσημου αριθμού ανεργίας. Κατά τη διάρκεια του 2016, η ανεργία στην Ισπανία γνώρισε τη μεγαλύτερη πτώση που έχει καταγραφεί μέχρι σήμερα.  Μέχρι το τέλος εκείνου του έτους, η Ισπανία είχε ανακτήσει 1,7 εκατομμύρια από τις περισσότερες από 3,5 εκατομμύρια θέσεις εργασίας που χάθηκαν κατά τη διάρκεια της ύφεσης.  Μέχρι το τέταρτο τρίμηνο του 2016 η ισπανική ανεργία μειώθηκε στο 18,6%, το χαμηλότερο ποσοστό των τελευταίων επτά ετών.  Τον Απρίλιο του 2017 η χώρα κατέγραψε τη μεγαλύτερη πτώση των αιτούντων επίδομα ανεργίας για έναν μόνο μήνα σε ολόκληρη την ιστορική πορεία μέχρι σήμερα.  Η δημιουργία θέσεων εργασίας συνέχισε να επιταχύνεται. Από αυτή την άποψη, ο Μάιος του 2017 ήταν ο καλύτερος Μάιος μέχρι σήμερα όσον αφορά τις ασφάλειες κοινωνικής ασφάλισης, δεδομένου ότι αυτό το ρεκόρ ξεκίνησε το 2001 και κατά τη διάρκεια αυτού του μήνα οι αιτήσεις ανεργίας έπεσαν στο χαμηλότερο ποσοστό από τον Ιούνιο του 2009. 

Το δεύτερο τρίμηνο του 2017, η ανεργία μειώθηκε στο 17%, κάτω από τα 4 εκατομμύρια για πρώτη φορά από το 2008,  με τη χώρα να βιώνει τη μεγαλύτερη τριμηνιαία μείωση της ανεργίας που έχει καταγραφεί μέχρι σήμερα (η πορεία ξεκινά το 1964).  Το 2018, στο 14,6% το ποσοστό ανεργίας δεν ξεπέρασε το όριο του 15% για πρώτη φορά από το 2008 που ξεκίνησε η κρίση. 

Από το 2017, συνδικάτα, αριστερά και κεντροαριστερά κόμματα επέκριναν και ήθελαν την απόσυρση της εργασιακής μεταρρύθμισης, με το σκεπτικό ότι γέρνει υπερβολικά την ισορροπία δυνάμεων προς τους εργοδότες.  Εξάλλου, τα περισσότερα νέα συμβόλαια είναι προσωρινά. 

Το 2019, η σοσιαλιστική κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ αύξησε τον κατώτατο μισθό κατά 22% σε μια προσπάθεια να ενισχύσει τις προσλήψεις και να ενθαρρύνει τις δαπάνες. Μέλη της αντιπολίτευσης υποστήριξαν ότι αυτή η αύξηση από 858 ευρώ σε 1050 ευρώ το μήνα θα επηρέαζε αρνητικά 1,2 εκατ. εργαζόμενους λόγω της αδυναμίας των εργοδοτών τους να καλύψουν την προαναφερθείσα αύξηση. 

#### Μείωση κονδυλίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Οι εισφορές κεφαλαίων από την ΕΕ, οι οποίες είχαν συμβάλει σημαντικά στην οικονομική ενδυνάμωση της Ισπανίας από την ένταξη στην ΕΟΚ, έχουν μειωθεί σημαντικά από το 1990 λόγω της οικονομικής τυποποίησης σε σχέση με άλλες χώρες και των επιπτώσεων της διεύρυνσης της ΕΕ. Από τη μία πλευρά, τα γεωργικά κονδύλια από την Κοινή Αγροτική Πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΚΓΠ) κατανέμονται πλέον σε περισσότερες χώρες. Από την άλλη πλευρά, με τη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2004 και το 2007, οι λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες εντάχθηκαν στην ΕΕ, μειώνοντας το μέσο κατά κεφαλήν εισόδημα (ή κατά κεφαλήν ΑΕΠ), έτσι ώστε οι ισπανικές περιοχές που θεωρούνταν σχετικά μικρότερες αναπτύχθηκε, έγινε στον ευρωπαϊκό μέσο όρο ή και πάνω από αυτόν. Η Ισπανία έγινε σταδιακά καθαρός συνεισφέρων κεφαλαίων για λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες της Ένωσης σε αντίθεση με τη λήψη κεφαλαίων. 

#### Οικονομική ανάκαμψη (2014–2020)

Κατά τη διάρκεια της οικονομικής ύφεσης, η Ισπανία μείωσε σημαντικά τις εισαγωγές, αύξησε τις εξαγωγές και συνέχισε να προσελκύει αυξανόμενο αριθμό τουριστών. Ως αποτέλεσμα, μετά από τρεις δεκαετίες εμπορικού ελλείμματος, η χώρα πέτυχε το 2013 εμπορικό πλεόνασμα  το οποίο ενισχύθηκε το 2014 και το 2015 

Με αύξηση 3,2% το 2015, η αύξηση του ισπανικού ΑΕΠ ήταν η υψηλότερη μεταξύ των μεγαλύτερων οικονομιών της ΕΕ εκείνο το έτος.  Μέσα σε μόλις δύο χρόνια (2014–2015) η ισπανική οικονομία είχε ανακτήσει το 85% του ΑΕΠ που έχασε κατά την ύφεση του 2009-2013 , γεγονός που έκανε ορισμένους διεθνείς αναλυτές να αναφέρουν την τρέχουσα ανάκαμψη της Ισπανίας ως *βιτρίνα των προσπαθειών διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων*. 

Μέχρι το δεύτερο τρίμηνο του 2016 η ισπανική οικονομία είχε συσσωρεύσει 12 συνεχόμενα τρίμηνα ανάπτυξης, καταφέρνοντας να ξεπερνά σταθερά την υπόλοιπη ζώνη του ευρώ.  Αυτή η ανάπτυξη συνεχίστηκε, με την ισπανική οικονομία να ξεπερνά τις προσδοκίες και να αναπτύσσεται 3,2% το 2016, σχεδόν δύο φορές ταχύτερα από τον μέσο όρο της ευρωζώνης.   Ένας από τους κύριους μοχλούς της οικονομικής ανάκαμψης ήταν το διεθνές εμπόριο, που με τη σειρά του πυροδοτήθηκε από τα δραματικά κέρδη στην παραγωγικότητα της εργασίας.  Οι εξαγωγές αυξήθηκαν, από περίπου 25% (2008) σε 33% του ΑΕΠ (2016) λόγω εσωτερικής υποτίμησης (ο μισθός της χώρας μειώθηκε στο μισό την περίοδο 2008-2016), αναζήτησης νέων αγορών και πρόσφατης ήπιας ανάκαμψη της ευρωπαϊκής οικονομίας. 

Η ισπανική οικονομία είχε προβλεφθεί να παραμείνει η μεγαλύτερη οικονομία με τις καλύτερες επιδόσεις στην ευρωζώνη το 2017  και το δεύτερο τρίμηνο του 2017 η Ισπανία είχε ανακτήσει όλο το ΑΕΠ που έχασε κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, υπερβαίνοντας για πρώτη φορά το επίπεδο παραγωγής που είχε επιτευχθεί το 2008. 

Μέχρι το 2017, μετά από αρκετούς μήνες ανόδου των τιμών, οι ιδιοκτήτες κατοικιών που είχαν ενοικιάσει κατά τη διάρκεια της οικονομικής ύφεσης είχαν αρχίσει να επαναφέρουν τα ακίνητά τους στην αγορά πωλήσεων.  Από αυτή την άποψη, οι πωλήσεις κατοικιών αναμένεται να επανέλθουν το 2017 στα επίπεδα της προ κρίσης (2008).  Συνολικά, η ισπανική αγορά ακινήτων γνώριζε μια νέα άνθηση, αυτή τη φορά στον τομέα των ενοικίων.  Από 50 επαρχίες και σε σύγκριση με τον Μάιο του 2007, το Εθνικό Ινστιτούτο Στατιστικής έχει καταγράψει υψηλότερα επίπεδα ενοικίων σε 48 επαρχίες, με τις 10 πιο πυκνοκατοικημένες να συσσωρεύουν πληθωρισμό ενοικίων μεταξύ 5% και 15% από το 2007.  Το φαινόμενο είναι πιο ορατό σε μεγάλες πόλεις όπως η Βαρκελώνη ή η Μαδρίτη, οι οποίες βλέπουν νέες μέσες τιμές ρεκόρ, που τροφοδοτούνται εν μέρει από τις βραχυπρόθεσμες ενοικιάσεις σε τουρίστες.

Δεδομένα
--------

Ο παρακάτω πίνακας δείχνει τους κύριους οικονομικούς δείκτες την περίοδο 1980–2021 (συν τις εκτιμήσεις του ΔΝΤ για την *περίοδο 2022–2027* με πλάγιους χαρακτήρες). Ο πληθωρισμός κάτω του 5% είναι πράσινος. 

| Έτος | ΑΕΠ ολικό, δις $) | Κατά κεφαλήν ΑΕΠ  (ολικό, δις $) | ΑΕΠ  (ονομαστικό, δις $) | Κατά κεφαλήν ΑΕΠ  (ονομαστικό, δις $) | Αύξηση ΑΕΠ (πραγματική) | Πληθωρισμός (%) | Ανεργία (%) | Χρέος Γενικής Κυβέρνησης  (ως ποσοστό του ΑΕΠ) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1980 | 294.4 | 7,819.0 | 230.8 | 6,128.0 | Αύξηση1.2% | Αρνητική αύξηση15.6% | 11.0% | 16.6% |
| 1981 | Αύξηση321.0 | Αύξηση8,443.6 | Μείωση204.6 | Μείωση5,381.9 | Μείωση-0.4% | Αρνητική αύξηση14.5% | Αρνητική αύξηση13.8% | Αρνητική αύξηση20.0% |
| 1982 | Αύξηση345.0 | Αύξηση9,028.1 | Μείωση197.6 | Μείωση5,171.5 | Αύξηση1.2% | Αρνητική αύξηση14.4% | Αρνητική αύξηση15.8% | Αρνητική αύξηση25.1% |
| 1983 | Αύξηση364.5 | Αύξηση9,492.1 | Μείωση172.9 | Μείωση4,501.8 | Αύξηση1.7% | Αρνητική αύξηση12.2% | Αρνητική αύξηση17.2% | Αρνητική αύξηση30.4% |
| 1984 | Αύξηση384.0 | Αύξηση9,962.0 | Μείωση172.4 | Μείωση4,471.7 | Αύξηση1.7% | Αρνητική αύξηση11.3% | Αρνητική αύξηση19.9% | Αρνητική αύξηση37.1% |
| 1985 | Αύξηση405.5 | Αύξηση10,482.7 | Αύξηση181.6 | Αύξηση4,694.8 | Αύξηση2.4% | Αρνητική αύξηση8.8% | Αρνητική αύξηση21.3% | Αρνητική αύξηση42.1% |
| 1986 | Αύξηση427.9 | Αύξηση11,028.9 | Αύξηση251.3 | Αύξηση6,477.3 | Αύξηση3.4% | Αρνητική αύξηση8.8% | Θετική μείωση20.9% | Αρνητική αύξηση43.3% |
| 1987 | Αύξηση463.5 | Αύξηση11,919.1 | Αύξηση318.4 | Αύξηση8,187.3 | Αύξηση5.7% | Αρνητική αύξηση5.2% | Θετική μείωση20.2% | Θετική μείωση43.1% |
| 1988 | Αύξηση505.2 | Αύξηση12,963.9 | Αύξηση374.1 | Αύξηση9,598.7 | Αύξηση5.3% | Αύξηση4.8% | Θετική μείωση19.2% | Θετική μείωση39.6% |
| 1989 | Αύξηση551.3 | Αύξηση14,118.3 | Αύξηση412.6 | Αύξηση10,566.1 | Αύξηση5.0% | Αρνητική αύξηση6.8% | Θετική μείωση17.2% | Αρνητική αύξηση41.0% |
| 1990 | Αύξηση593.9 | Αύξηση15,183.5 | Αύξηση535.7 | Αύξηση13,693.6 | Αύξηση3.8% | Αρνητική αύξηση6.7% | Θετική μείωση16.2% | Αρνητική αύξηση42.5% |
| 1991 | Αύξηση629.5 | Αύξηση16,050.8 | Αύξηση576.4 | Αύξηση14,697.5 | Αύξηση2.5% | Αρνητική αύξηση5.9% | Αρνητική αύξηση16.3% | Αρνητική αύξηση43.1% |
| 1992 | Αύξηση649.3 | Αύξηση16,501.7 | Αύξηση630.1 | Αύξηση16,013.2 | Αύξηση0.9% | Αρνητική αύξηση7.1% | Αρνητική αύξηση18.4% | Αρνητική αύξηση45.4% |
| 1993 | Αύξηση656.0 | Αύξηση16,619.1 | Μείωση529.3 | Μείωση13,409.7 | Μείωση-1.3% | Αύξηση4.6% | Αρνητική αύξηση22.6% | Αρνητική αύξηση56.2% |
| 1994 | Αύξηση685.7 | Αύξηση17,323.7 | Αύξηση531.1 | Αύξηση13,419.6 | Αύξηση2.3% | Αύξηση4.7% | Αρνητική αύξηση24.1% | Αρνητική αύξηση58.7% |
| 1995 | Αύξηση728.9 | Αύξηση18,373.0 | Αύξηση613.9 | Αύξηση15,475.6 | Αύξηση4.1% | Αύξηση4.7% | Θετική μείωση22.9% | Αρνητική αύξηση63.4% |
| 1996 | Αύξηση760.2 | Αύξηση19,118.2 | Αύξηση640.0 | Αύξηση16,095.8 | Αύξηση2.4% | Αύξηση3.6% | Θετική μείωση22.1% | Αρνητική αύξηση67.5% |
| 1997 | Αύξηση803.2 | Αύξηση20,146.4 | Μείωση589.4 | Μείωση14,782.9 | Αύξηση3.9% | Αύξηση1.9% | Θετική μείωση20.6% | Θετική μείωση66.2% |
| 1998 | Αύξηση848.5 | Αύξηση21,209.3 | Αύξηση618.4 | Αύξηση15,457.1 | Αύξηση4.5% | Αύξηση1.8% | Θετική μείωση18.6% | Θετική μείωση64.2% |
| 1999 | Αύξηση901.3 | Αύξηση22,413.0 | Αύξηση636.0 | Αύξηση15,814.2 | Αύξηση4.7% | Αύξηση2.2% | Θετική μείωση15.6% | Θετική μείωση62.5% |
| 2000 | Αύξηση968.3 | Αύξηση23,877.4 | Μείωση598.6 | Μείωση14,761.1 | Αύξηση5.1% | Αύξηση3.5% | Θετική μείωση13.9% | Θετική μείωση57.8% |
| 2001 | Αύξηση1,029.1 | Αύξηση25,244.7 | Αύξηση627.8 | Αύξηση15,400.9 | Αύξηση3.9% | Αύξηση3.6% | Θετική μείωση10.5% | Θετική μείωση54.1% |
| 2002 | Αύξηση1,073.7 | Αύξηση25,919.4 | Αύξηση708.3 | Αύξηση17,097.9 | Αύξηση2.7% | Αύξηση3.1% | Αρνητική αύξηση11.5% | Θετική μείωση51.3% |
| 2003 | Αύξηση1,127.5 | Αύξηση26,721.1 | Αύξηση907.3 | Αύξηση21,501.1 | Αύξηση3.0% | Αύξηση3.0% | Αρνητική αύξηση11.5% | Θετική μείωση47.7% |
| 2004 | Αύξηση1,193.9 | Αύξηση27,856.3 | Αύξηση1,068.6 | Αύξηση24,932.1 | Αύξηση3.1% | Αύξηση3.0% | Θετική μείωση11.0% | Θετική μείωση45.4% |
| 2005 | Αύξηση1,276.4 | Αύξηση29,232.4 | Αύξηση1,154.4 | Αύξηση26,438.0 | Αύξηση3.7% | Αύξηση3.4% | Θετική μείωση9.2% | Θετική μείωση42.4% |
| 2006 | Αύξηση1,369.7 | Αύξηση30,877.5 | Αύξηση1,260.5 | Αύξηση28,414.1 | Αύξηση4.1% | Αύξηση3.5% | Θετική μείωση8.5% | Θετική μείωση39.1% |
| 2007 | Αύξηση1,457.4 | Αύξηση32,218.4 | Αύξηση1,474.2 | Αύξηση32,588.6 | Αύξηση3.6% | Αύξηση2.8% | Θετική μείωση8.2% | Θετική μείωση35.8% |
| 2008 | Αύξηση1,498.6 | Αύξηση32,589.8 | Αύξηση1,631.7 | Αύξηση35,484.4 | Αύξηση0.9% | Αύξηση4.1% | Αρνητική αύξηση11.2% | Αρνητική αύξηση39.7% |
| 2009 | Μείωση1,451.3 | Μείωση31,300.8 | Μείωση1,489.9 | Μείωση32,131.4 | Μείωση-3.8% | Αύξηση-0.3% | Αρνητική αύξηση17.9% | Αρνητική αύξηση53.3% |
| 2010 | Αύξηση1,471.3 | Αύξηση31,597.3 | Μείωση1,423.3 | Μείωση30,566.9 | Αύξηση0.2% | Αύξηση1.8% | Αρνητική αύξηση19.9% | Αρνητική αύξηση60.5% |
| 2011 | Αύξηση1,489.6 | Αύξηση31,872.4 | Αύξηση1,480.5 | Αύξηση31,676.7 | Μείωση-0.8% | Αύξηση3.2% | Αρνητική αύξηση21.4% | Αρνητική αύξηση69.9% |
| 2012 | Μείωση1,483.6 | Μείωση31,724.6 | Μείωση1,325.6 | Μείωση28,344.8 | Μείωση-3.0% | Αύξηση2.4% | Αρνητική αύξηση24.8% | Αρνητική αύξηση90.0% |
| 2013 | Αύξηση1,512.1 | Αύξηση32,452.7 | Αύξηση1,355.2 | Αύξηση29,085.0 | Μείωση-1.4% | Αύξηση1.4% | Αρνητική αύξηση26.1% | Αρνητική αύξηση100.5% |
| 2014 | Αύξηση1,558.3 | Αύξηση33,544.4 | Αύξηση1,371.6 | Αύξηση29,524.8 | Αύξηση1.4% | Αύξηση-0.2% | Θετική μείωση24.4% | Αρνητική αύξηση105.1% |
| 2015 | Αύξηση1,621.5 | Αύξηση34,938.6 | Μείωση1,195.7 | Μείωση25,764.2 | Αύξηση3.8% | Αύξηση-0.5% | Θετική μείωση22.1% | Θετική μείωση103.3% |
| 2016 | Αύξηση1,733.0 | Αύξηση37,309.9 | Αύξηση1,232.6 | Αύξηση26,535.5 | Αύξηση3.0% | Αύξηση-0.2% | Θετική μείωση19.6% | Θετική μείωση102.8% |
| 2017 | Αύξηση1,843.9 | Αύξηση39,626.5 | Αύξηση1,312.1 | Αύξηση28,196.8 | Αύξηση3.0% | Αύξηση2.0% | Θετική μείωση17.2% | Θετική μείωση101.9% |
| 2018 | Αύξηση1,931.2 | Αύξηση41,328.4 | Αύξηση1,421.6 | Αύξηση30,423.2 | Αύξηση2.3% | Αύξηση1.7% | Θετική μείωση15.3% | Θετική μείωση100.5% |
| 2019 | Αύξηση2,006.7 | Αύξηση42,600.4 | Μείωση1,393.2 | Μείωση29,576.3 | Αύξηση2.1% | Αύξηση0.7% | Θετική μείωση14.1% | Θετική μείωση98.3% |
| 2020 | Μείωση1,811.1 | Μείωση38,244.5 | Μείωση1,280.5 | Μείωση27,039.2 | Μείωση-10.8% | Αύξηση-0.3% | Αρνητική αύξηση15.5% | Αρνητική αύξηση120.0% |
| 2021 | Αύξηση1,983.1 | Αύξηση41,838.2 | Αύξηση1,426.2 | Αύξηση30,089.5 | Αύξηση5.1% | Αύξηση3.1% | Θετική μείωση14.8% | Θετική μείωση118.6% |
| *2022* | *Αύξηση2,216.0* | *Αύξηση46,551.2* | *Μείωση1,389.9* | *Μείωση29,198.1* | *Αύξηση4.3%* | *Αρνητική αύξηση8.8%* | *Θετική μείωση12.7%* | *Θετική μείωση113.6%* |
| *2023* | *Αύξηση2,322.7* | *Αύξηση48,594.5* | *Αύξηση1,421.0* | *Αύξηση29,729.2* | *Αύξηση1.2%* | *Αύξηση4.9%* | *Θετική μείωση12.3%* | *Θετική μείωση112.1%* |
| *2024* | *Αύξηση2,432.9* | *Αύξηση50,704.0* | *Αύξηση1,508.9* | *Αύξηση31,447.4* | *Αύξηση2.6%* | *Αύξηση3.5%* | *Θετική μείωση12.1%* | *Θετική μείωση110.1%* |
| *2025* | *Αύξηση2,545.8* | *Αύξηση52,866.7* | *Αύξηση1,593.0* | *Αύξηση33,080.8* | *Αύξηση2.7%* | *Αύξηση2.3%* | *Θετική μείωση12.0%* | *Θετική μείωση109.0%* |
| *2026* | *Αύξηση2,648.3* | *Αύξηση54,813.2* | *Αύξηση1,668.5* | *Αύξηση34,533.8* | *Αύξηση2.1%* | *Αύξηση1.9%* | *Σταθερό12.0%* | *Σταθερό109.0%* |
| *2027* | *Αύξηση2,746.7* | *Αύξηση56,672.6* | *Αύξηση1,738.4* | *Αύξηση35,869.3* | *Αύξηση1.7%* | *Αύξηση1.7%* | *Σταθερό12.0%* | *Αρνητική αύξηση109.6%* |

Παραπομπές
----------

1. 1 2 3 4  «World Economic Outlook database: October 2022». *IMF.org*. International Monetary Fund. Ανακτήθηκε στις 30 Δεκεμβρίου 2022.
2. 1 2 3  «WORLD ECONOMIC OUTLOOK JANUARY 2023 Global inflation will fall in 2023 and 2024 amid subpar economic growth». *www.imf.org*. International Monetary Fund. σελ. 6. Ανακτήθηκε στις 31 Ιανουαρίου 2023.
3. 1 2  «INE». Ανακτήθηκε στις 20 Δεκεμβρίου 2022.
4. ↑  «INEbase / Demografía y población /Padrón. Población por municipios /Estadística del Padrón continuo. Últimos datos datos». *ine.es*. Ανακτήθηκε στις 6 Μαΐου 2022.
5. ↑  «People at risk of poverty or social exclusion». *ec.europa.eu/eurostat*. Eurostat. Ανακτήθηκε στις 15 Αυγούστου 2020.
6. ↑  «Gini coefficient of equivalised disposable income - EU-SILC survey». *ec.europa.eu*. Eurostat. Ανακτήθηκε στις 23 Απριλίου 2022.
7. ↑  «Human Development Index (HDI)». *hdr.undp.org*. HDRO (Human Development Report Office) United Nations Development Programme. Ανακτήθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2022.
8. ↑  «Inequality-adjusted HDI (IHDI)». *hdr.undp.org*. UNDP. Ανακτήθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2022.
9. ↑  «Labor force, total - Spain». *data.worldbank.org*. World Bank. Ανακτήθηκε στις 6 Μαΐου 2022.
10. ↑  «Employment rate by sex, age group 20-64». *ec.europa.eu/eurostat*. Eurostat. Ανακτήθηκε στις 25 Μαΐου 2019.
11. 1 2 3 4 5 6  «CIA World Factbook». *CIA.gov*. Central Intelligence Agency. Ανακτήθηκε στις 1 Φεβρουαρίου 2021.
12. ↑  «Unemployment in Spain (Ισπανικά)». *datosmacro.expansion.com*. DatosMacro. Ανακτήθηκε στις 6 Μαΐου 2022.
13. ↑  «Unemployment in Spain». DatosMacro. Ανακτήθηκε στις 6 Μαΐου 2022.
14. ↑  «Home». *The Global Guru*. Ανακτήθηκε στις 11 Ιανουαρίου 2022.
15. ↑  «Economic report» (PDF). Bank of Spain. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 26 Ιουλίου 2008. Ανακτήθηκε στις 13 Αυγούστου 2008.
16. ↑  «Ease of Doing Business in Spain». Doingbusiness.org. Ανακτήθηκε στις 21 Νοεμβρίου 2017.
17. ↑  «Outstanding liabilities and debt according to the Excessive Deficit Procedure (EDP). As a share of GDP» (PDF). *bde.es/webbde/es/estadis/infoest/temas/te\_deu.html* (στα Ισπανικά). Bank of Spain. Ανακτήθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2022.
18. ↑  «Debt according to the Excessive Deficit Procedure (EDP)» (PDF). *bde.es/webbde/es/estadis/infoest/temas/te\_deu.html* (στα Ισπανικά). Bank of Spain. Ανακτήθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2022.
19. 1 2 3 4  «Euro area and EU27 government deficit both at 0.6% of GDP» (PDF). *ec.europa.eu/eurostat*. Eurostat. Ανακτήθηκε στις 28 Απριλίου 2020.
20. ↑  «Sovereigns rating list». Standard & Poor's. Ανακτήθηκε στις 26 Μαΐου 2011.
21. 1 2 3  Rogers, Simon; Sedghi, Ami (15 April 2011). «How Fitch, Moody's and S&P rate each country's credit rating». *The Guardian* (London).. Ανακτήθηκε στις 28 May 2011.
22. ↑  «Scope affirms Spain's credit ratings at A- with Stable Outlook». Scope Ratings. Ανακτήθηκε στις 13 Νοεμβρίου 2022.
23. ↑   *Official report on Spanish recent Macroeconomics, including tables and graphics*, La Moncloa, ανακτήθηκε στις 13 August 2008
24. ↑  «The Economist Intelligence Unit's quality-of-life index». *The Economist*.. Ανακτήθηκε στις 14 June 2016.
25. ↑  «El PIB español sigue sin recuperar el volumen previo a la crisis» (στα Ισπανικά). Expansión. 6 Φεβρουαρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 15 Ιουνίου 2016.
26. 1 2 3  Bolaños, Alejandro (28 February 2014). «España logra en el año 2013 el primer superávit exterior en tres décadas». *El País*. .
27. 1 2  Bolaños, Alejandro (2016-02-29). «El superávit exterior de la economía española supera el 1,5% del PIB en 2015» (στα es). *El País*. ISSN 1134-6582.. Ανακτήθηκε στις 2022-01-11.
28. ↑  «Spanish economy: Spanish economy grew 3.2% in 2015 | Economy and Business | EL PAÍS English Edition». 29 Ιανουαρίου 2016.
29. 1 2  «Fitch Affirms Spain at 'BBB+'; Outlook Stable». *Reuters*. 29 January 2016. .
30. 1 2  «España recupera en sólo 2 años el 85% del PIB perdido durante la crisis» (στα Ισπανικά). La Razón. 17 Οκτωβρίου 2015. Ανακτήθηκε στις 15 Ιουνίου 2016.
31. 1 2  «How Spain became the West's superstar economy». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Ιανουαρίου 2022.
32. 1 2 3 4 5  Tobias Buck (4 January 2017). «Drop in Spanish jobless total is biggest on record». *Financial Times*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 10 December 2022. .
33. 1 2  Tadeo, María (25 May 2017). «Record Exports Give Spanish Recovery Some Tiger Economy Sheen». *Bloomberg*. .
34. ↑  «La economía sumergida mueve más de cuatro millones de empleos». 25 Ιανουαρίου 2016.
35. ↑  «La economía sumergida en España, cerca del 20% del PIB». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 19 Οκτωβρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 19 Οκτωβρίου 2017.
36. ↑  «España sigue entre los países con más economía sumergida». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Απριλίου 2019. Ανακτήθηκε στις 10 Φεβρουαρίου 2023.
37. ↑  «Spain». 23 Απριλίου 2016.
38. ↑  «Spain | European Stability Mechanism». *www.esm.europa.eu*. 23 Απριλίου 2016. Ανακτήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2019.
39. ↑  Payne, Stanley G. (2006). *The Collapse of the Spanish Republic 1933-1936*. United States: Yale University Press.
40. 1 2 3  Pérez, Claudi (18 June 2014). «La renta por habitante española retrocede 16 años en comparación con la UE». *El País*. .
41. ↑   *No camp grows on both Right and Left*, European Foundation Intelligence Digest, ανακτήθηκε στις 9 August 2008
42. ↑  «Spain's Economy: Closing the Gap». OECD Observer. Μαΐου 2005. Ανακτήθηκε στις 15 Αυγούστου 2008.
43. ↑   *OECD report for 2006*, OECD, ανακτήθηκε στις 9 August 2008
44. ↑   *Bank of Spain Economic Bulletin 07/2005*, Bank of Spain,
45. ↑  «Spain (Economy section)», *The World Factbook* (CIA), 23 April 2009, ανακτήθηκε στις 1 May 2009
46. ↑  «Recession to hit Germany, UK and Spain», *Financial Times*, 10 September 2008, ανακτήθηκε στις 11 September 2008
47. ↑  «Hashtag Spain». *Hashtag Spain* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 11 Ιανουαρίου 2022.
48. ↑  «And worse to come». *The Economist*. 2009-01-22. ISSN 0013-0613.. Ανακτήθηκε στις 2022-01-11.
49. ↑  Abellán, L. (30 August 2008), «El tirón de las importaciones eleva el déficit exterior a más del 10% del PIB», *El País*, Economía (Madrid), ανακτήθηκε στις 2 May 2009
50. ↑  Crawford, Leslie (8 June 2006), «Boomtime Spain waits for the bubble to burst», *Financial Times*, Europe (Madrid), ISSN 0307-1766,
51. ↑  Europa Press (2008), «La economía española retrocede un 0.2% por primera vez en 15 años», *El País*, Economía (Madrid), 31 October 2008,
52. ↑  Economist Intelligence Unit (28 April 2009), «Spain Economic Data», *Country Briefings* (The Economist), ανακτήθηκε στις 2 May 2009
53. ↑  Day, Paul; Reuters (18 February 2009), «UPDATE 1 – Spain facing long haul as recession confirmed», *Forbes* (Madrid), ανακτήθηκε στις 2 May 2009
54. ↑  «FMI empeora sus pronósticos de la economía española». Finanzas.com. 8 Ιουλίου 2009. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 Ιουλίου 2013. Ανακτήθηκε στις 20 Νοεμβρίου 2012.
55. ↑  Casqueiro, Javier (19 July 2016). «Spain's deficit: Spain rejects EU deficit reprisals, insisting economy will grow above 3% this year». *El País*.. Ανακτήθηκε στις 27 August 2016.
56. 1 2 3 4  Tadeo, María; Smyth, Sharon R. (29 November 2016). «Housing Crash Turns Spain's Young into Generation Rent». *Bloomberg*.. Ανακτήθηκε στις 29 November 2016.
57. ↑  «OECD figures». OECD. Ανακτήθηκε στις 13 Αυγούστου 2008.
58. ↑  Tremlett, Giles (26 July 2006). «Economic statistics». *The Guardian* (London).. Ανακτήθηκε στις 13 August 2008.
59. ↑  «Official report on Spanish recent Macroeconomics, including tables and graphics» (PDF). La Moncloa. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 26 Ιουλίου 2008. Ανακτήθηκε στις 13 Αυγούστου 2008.
60. ↑  Minder, Raphael; Kanter, James (2012-11-28). «Spanish Banks Agree to Layoffs and Other Cuts to Receive Rescue Funds in Return» (στα αγγλικά). *The New York Times*. ISSN 0362-4331.. Ανακτήθηκε στις 2022-01-11.
61. ↑  Giles Tremlett in Madrid (8 June 2012). «The Guardian, Spain's savings banks' 8 June 2012». *The Guardian* (London).. Ανακτήθηκε στις 26 April 2013.
62. ↑  Mallet, Victor (21 June 2012). «The bank that broke Spain Financial Times». *Financial Times* (Ft.com). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 10 December 2022.. Ανακτήθηκε στις 26 April 2013.
63. ↑  (Αγγλικά)  *Merkel Economy Adviser Says Greece Bailout Should Bring Penalty*, ανακτήθηκε στις 15 February 2010
64. ↑  Ross, Emma (18 March 2010). «Zapatero's Bid to Avoid Greek Fate Hobbled by Regions». Bloomberg.com.. Ανακτήθηκε στις 20 November 2012.
65. ↑  «Αρχειοθετημένο αντίγραφο». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 3 Ιανουαρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 10 Φεβρουαρίου 2023.
66. ↑  «Spain, France Take on Crisis with 8.1 Billion-Euro Debt Sale». *Bloomberg.com*. December 2011.. Ανακτήθηκε στις 2022-01-11.
67. 1 2  «Spain's jobless rate soars to 17%», *BBC America*, Business (BBC News), 24 April 2009, ανακτήθηκε στις 2 May 2009
68. 1 2  «EPA: Evolución del mercado laboral en España». *El País*. 28 January 2016. .
69. ↑  Agencias (4 November 2008), «La recesión económica provoca en octubre la mayor subida del paro de la historia», *El País*, Internacional (Madrid), ανακτήθηκε στις 2 May 2009
70. ↑  «Builders' nightmare», *The Economist*, Europe (Madrid), 4 December 2008, ανακτήθηκε στις 2 May 2009
71. 1 2  «Iberian\_Dawn». *The Economist*. 2 August 2014. .
72. ↑  «Two-tier flexibility». *The Economist*. 9 July 2009. .
73. ↑  González, Sara (1 May 2009), «300.000 inmigrantes han vuelto a su país por culpa del paro», *El Periódico de Catalunya*, Sociedad (Barcelona: Grupo Zeta), ανακτήθηκε στις 14 May 2009
74. 1 2  «EPA: El paro cae al 24,47% con el primer aumento anual de ocupación desde 2008». 24 Ιουλίου 2014.
75. ↑  García-Pérez, J. Ignacio; Muñoz-Bullón, Fernando (2011-03-01). «Transitions into Permanent Employment in Spain: An Empirical Analysis for Young Workers» (στα αγγλικά). *British Journal of Industrial Relations* **49** (1): 103–143. doi:10.1111/j.1467-8543.2009.00750.x. ISSN 1467-8543.
76. ↑  Domínguez-Mujica, Josefina; Guerra-Talavera, Raquel; Parreño-Castellano, Juan Manuel (2014-12-01). «Migration at a Time of Global Economic Crisis: The Situation in Spain» (στα αγγλικά). *International Migration* **52** (6): 113–127. doi:10.1111/imig.12023. ISSN 1468-2435.
77. ↑  Ayllón, Sara (2015-12-01). «Youth Poverty, Employment, and Leaving the Parental Home in Europe» (στα αγγλικά). *Review of Income and Wealth* **61** (4): 651–676. doi:10.1111/roiw.12122. ISSN 1475-4991.
78. ↑  Ahn, Namkee; De La Rica, Sara; Ugidos, Arantza (1999-08-01). «Willingness to Move for Work and Unemployment Duration in Spain» (στα αγγλικά). *Economica* **66** (263): 335–357. doi:10.1111/1468-0335.00174. ISSN 1468-0335. .
79. ↑  Wölfl, Anita (2013). *Improving Employment Prospects for Young Workers in Spain*. OECD Economics Department Working Papers. doi:10.1787/5k487n7hg08s-en. .
80. ↑  «El paro registra una caída récord de 310.400 personas y se crean 402.400 empleos, la mayor cifra en 9 años». 24 Ιουλίου 2014.
81. ↑  Maria Tadeo (26 January 2017). «Spain Unemployment Falls to Seven-Year Low Amid Budget Talks». *Bloomberg*. .
82. ↑  «Jobs in Spain: Easter hirings bring record monthly drop in unemployment to Spain». *El País*. 4 May 2017. .
83. 1 2  «Working in Spain: Unemployment: Social Security affiliations have best May since 2001». *El País*. 2 June 2017. .
84. ↑  María Tadeo (27 July 2017). «Spanish Unemployment Falls to Lowest Since Start of 2009». *Bloomberg*. .
85. ↑  Antonio Maqueda (27 July 2017). «EPA: El paro baja de los cuatro millones por primera vez desde comienzos de 2009» (στα es). *El País*. .
86. ↑  Manuel V. Gómez (25 October 2018). «EPA: La tasa de paro baja del 15% por primera vez desde 2008» (στα es). *El País*. .
87. ↑  «Spain Takes an Economic Gamble on an Unprecedented Wage Hike». Bloomberg. Ανακτήθηκε στις 9 Φεβρουαρίου 2019.
88. ↑  «España elige el peor momento para ingresar en el club de los países ricos». Publico.es. Ανακτήθηκε στις 13 Μαρτίου 2013.
89. ↑  Ampudia, David (25 Αυγούστου 2016). «Spain: Economic growth remains firm in Q2 despite political impasse». FocusEconomics. Ανακτήθηκε στις 27 Αυγούστου 2016.
90. 1 2  Antonio Maqueda (30 January 2017). «GDP growth: Spanish economy outperforms expectations to grow 3.2% in 2016». *El País*. .
91. 1 2  Antonio Maqueda (28 July 2017). «EPA: El PIB crece un 0,9% y recupera lo perdido con la crisis» (στα es). *El País*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 29 July 2017.. Ανακτήθηκε στις 28 July 2017.
92. 1 2 3 4  Lluís Pellicer; Cristina Delgado (3 July 2017). «Property in Spain: Spain's new real estate boom: the rental market». *El País*.. Ανακτήθηκε στις 8 July 2017.
93. ↑  Maria Tadeo; Sharon R. Smyth (21 July 2017). «The Spanish Housing Market Is Finally Recovering». *Bloomberg*. .
94. ↑  «Report for Selected Countries and Subjects».

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Χώρες της Ευρώπης: Οικονομίες |
| --- |
|  |
| Κυρίαρχα κράτη | 
* Άγιος Μαρίνος
* Αζερμπαϊτζάν1
* Αλβανία
* Ανδόρρα
* Αρμενία2
* Αυστρία
* Βατικανό
* Βέλγιο
* Βόρεια Μακεδονία
* Βοσνία και Ερζεγοβίνη
* Βουλγαρία
* Γαλλία3
* Γερμανία
* Γεωργία1
* Δανία
* Ελβετία
* Ελλάδα
* Εσθονία
* Ηνωμένο Βασίλειο3
* Ιρλανδία
* Ισλανδία
* Ισπανία3
* Ιταλία
* Καζακστάν1
* Κροατία
* Κύπρος2
* Λετονία
* Λευκορωσία
* Λιθουανία
* Λίχτενσταϊν
* Λουξεμβούργο
* Μάλτα
* Μαυροβούνιο
* Μολδαβία
* Μονακό
* Νορβηγία3
* Ολλανδία3
* Ουγγαρία
* Ουκρανία
* Πολωνία
* Πορτογαλία
* Ρουμανία
* Ρωσία1
* Σερβία
* Σλοβακία
* Σλοβενία
* Σουηδία
* Τουρκία1
* Τσεχία
* Φινλανδία
 |
|  |
| Εξαρτημένα εδάφη | 

|  |  |
| --- | --- |
| Δανία | 
* Νήσοι Φερόες
 |
|  |
| Ηνωμένο Βασίλειο | 
* Ακρωτήρι και Δεκέλεια
* Γιβραλτάρ
* Γκέρνσεϊ
* Νήσος του Μαν
* Τζέρσεϊ
 |
|  |
| Νορβηγία | 
* Σβάλμπαρντ
* Γιαν Μάγεν
 |
|  |
| Φινλανδία | 
* Ώλαντ
 |

 |
|  |
| Μη αναγνωρισμένα κράτη | 
* Αμπχαζία
* Αρτσάχ
* Κοσσυφοπέδιο
* Νότια Οσσετία
* Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου
* Υπερδνειστερία
 |
|  |
| 
1. Διηπειρωτικές χώρες με επικράτεια στην Ευρώπη και στην Ασία. 2. Γεωγραφικά ανήκει στην Ασία, αλλά θεωρείται ευρωπαϊκό κράτος για ιστορικούς και πολιτισμικούς λόγους. 3. Κράτη που περιλαμβάνουν υπερπόντια εδάφη και σε άλλες ηπείρους με την μητροπολιτική περιοχή να βρίσκεται στην Ευρώπη. |

 |