**Οι Ιταλοί της Κροατίας** είναι μια αυτόχθων ιστορική εθνική μειονότητα, που αναγνωρίζεται από το Σύνταγμα της Κροατίας. Ως εκ τούτου, εκλέγουν έναν ειδικό εκπρόσωπο στο κροατικό κοινοβούλιο.  Υπάρχει Ιταλική Ένωση Κροατίας και Σλοβενίας, (στα Κροατικά *Talijanska Unija*, στα Σλοβένικα *Italijanska Unija)*, η οποία είναι Κροατική-Σλοβενική οργάνωση με κύρια τοποθεσία στη Ριέκα και δευτερεύουσα τοποθεσία στην Καποδίστρια - Κόπερ της Σλοβενίας.

Υπάρχουν δύο κύριες ομάδες Ιταλών στην Κροατία, με βάση τη γεωγραφική προέλευση:

* Ιταλοί της Ίστριας
* Ιταλοί της Δαλματίας

Σύμφωνα με την απογραφή της Κροατίας το 2011, οι Ιταλοί της Κροατίας ανέρχονται σε 17.807 ή 0.42% του συνολικού πληθυσμού της Κροατίας. Διαμένουν κυρίως στο νομό Ίστρια. 

Ως το 2009, η ιταλική γλώσσα χρησιμοποιείται επίσημα σε είκοσι πόλεις και δήμους και σε δέκα άλλες περιοχές στην Κροατία, σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό χάρτη περιφερειακών μειονοτικών γλωσσών.

Ιστορία
-------

Οι Ιταλοί της Κροατίας είναι οι απόγονοι των Δαλματών και των Ιστριανών (νεο-Λατινικοί λαοί ,που προέρχονται από τον Μεσαίωνα από τους Ρωμαιοποιημένους Ιλλυριανούς) και των Βενετών, που μετανάστευσαν στα υπερπόντια Αδριατικά εδάφη της Σερενίσιμα. Τους τελευταίους δύο αιώνες, ορισμένοι Ιταλοί έχουν επίσης μετακομίσει από την ιταλική χερσόνησο, όπως στην περίπτωση των μεταναστών από την Απουλία στη Ραγκούσα και του Τρεντίνο στην Πόζεγκα.

Στην Ίστρια υπάρχουν ακόμη μεγάλες κοινότητες Ιταλών (περίπου το 7% του πληθυσμού), ενώ στη Δαλματία υπάρχουν μόνο μικρές ιταλικές ομάδες μέτριου αριθμού, η τελευταία απόδειξη μιας παρουσίας, που προέρχεται απευθείας από τους Ρομανόφωνους πληθυσμούς, που επέζησαν των Σλαβικών εισβολές.

Η ιταλική κοινότητα στις αρχές του εικοστού αιώνα ήταν ακόμη πολύ σημαντική, αποτελώντας την πλειοψηφία στα πιο σημαντικά παράκτια κέντρα της Ίστρια και σε ορισμένα κέντρα στο Κβάρνερ και τη Δαλματία. Σύμφωνα με τις αυστριακές απογραφές, οι οποίες συγκέντρωσαν τις δηλώσεις σχετικά με τη γλώσσα χρήσης το 1880, το 1890, το 1900 και το 1910, στη γεωγραφική περιοχή της Ίστρια - η οποία διέφερε από τη μαρκιωνία της Ίστρια στο ότι τα κύρια νησιά Κβάρνερ προστέθηκαν στα τελευταία - αυτοί, που μιλούσαν ιταλικά, ανέρχονταν από 37,59% (1910) έως 41,66% (1880) του συνολικού πληθυσμού, και ήταν συγκεντρωμένοι στις δυτικές παράκτιες περιοχές όπου έφτασαν επίσης το 90%. Στη Δαλματία, ωστόσο, ήταν αρκετά πολλοί μόνο στις κύριες πόλεις, όπως το Ζαντάρ (η μοναδική ηπειρωτική περιοχή της Δαλματίας, όπου ήταν πλειοψηφία), το Σπλιτ, το Τρόγκιρ, το Σίμπενικ, η Ραγκούσα και το Κότορ, και σε ορισμένα νησιά όπως Κρκ, Κρες, Λόσινι, Ραμπ, Λίσα και Μπράτς. Σε αυτές ήταν πλειοψηφίες στα κέντρα Κρες, Μάλι Λόσινι, Βέλι Λόσινι και, σύμφωνα με την απογραφή του 1880, στις πόλεις Κρκ και Ραμπ.

Στη Ριέκα οι Ιταλοί ήταν η σχετική πλειοψηφία στο δήμο (48,61% το 1910) και εκτός από τη μεγάλη κροατική κοινότητα (25,95% το ίδιο έτος), υπήρχε επίσης μια αρκετά μεγάλη ουγγρική μειονότητα (13,03%).

 Αυστριακός γλωσσικός χάρτης του 1896, στον οποίο εμφανίζονται τα όρια (σημειωμένα με μπλε κουκκίδες) της Ενετικής Δαλματίας το 1797. Με πορτοκαλί χρώμα επισημαίνονται οι περιοχές όπου η πιο κοινή μητρική γλώσσα ήταν η ιταλική, ενώ σε πράσινο εκείνες όπου οι σλαβικές γλώσσες
Με την αφύπνιση των εθνικών συνειδήσεων (δεύτερο μισό του 19ου αιώνα), άρχισε ο αγώνας μεταξύ Ιταλών και Σλάβων για την κυριαρχία στην Ίστρια και τη Δαλματία. Η ιταλική κοινότητα στη Δαλματία εξουδετερώθηκε σχεδόν από αυτή τη σύγκρουση μεταξύ αντιτιθέμενων εθνικισμών, η οποία είδε διάφορα στάδια:

* Μεταξύ του 1848 και του 1918, η Αυστροουγγρική Αυτοκρατορία - ιδιαίτερα μετά την απώλεια του Βένετο μετά τον Τρίτο Πόλεμο της Ανεξαρτησίας (1866) - ευνόησε τη δημιουργία της σλαβικής εθνικής ομάδας για την αντιμετώπιση του αλυτρωτισμού (αληθινού ή υποτιθέμενου) του ιταλικού πληθυσμού. Κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης του συμβουλίου των υπουργών στις 12 Νοεμβρίου 1866, ο αυτοκράτορας Φραγκίσκος Ιωσήφ περιέγραψε πλήρως ένα ευρύ φάσμα σχετικών σχεδίων.

Η πολιτική συνεργασίας με τους ντόπιους Σέρβους, που εγκαινιάστηκε από τον Τσαρατίνο Γκιλιάνοβιτς (Tsaratino Ghiglianovich) και τον Ραγκουσέο Τζιοβάνι Αβοσκάνι (Raguseo Giovanni Avoscani), επέτρεψε στη συνέχεια στους Ιταλούς να κατακτήσουν τη δημοτική διοίκηση της Ραγκούζα το 1899. Το 1909 η ιταλική γλώσσα απαγορεύτηκε, ωστόσο, σε όλα τα δημόσια κτήρια και οι Ιταλοί εκδιώχθηκαν από τις δημοτικές διοικήσεις.  Αυτές οι παρεμβάσεις, μαζί με άλλες βοηθητικές ενέργειες στην σλαβική εθνοτική ομάδα, που θεωρείται από την αυτοκρατορία πιο πιστή στο στέμμα, επιδείνωσαν την κατάσταση τροφοδοτώντας τα πιο εξτρεμιστικά και επαναστατικά ρεύματα.

* Μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, με την προσάρτηση των περισσότερων περιοχών της Δαλματίας στη Γιουγκοσλαβία, πραγματοποιήθηκε η έξοδος μερικών χιλιάδων Ιταλών Δαλματών στο Ζαντάρ και την Ιταλία. Η ιταλική ιθαγένεια χορηγήθηκε στους λίγους, που απέμειναν, συγκεντρώμένοι κυρίως στο Σπλιτ και τη Ραγκούσα μετά τη Συνθήκη του Ραπάλο (1920). Η Ζάρα, του οποίου ο πληθυσμός ήταν κυρίως Ιταλοί (66,29% στην πόλη Ζάρα, σύμφωνα με την απογραφή του 1910), προσαρτήθηκε στο Βασίλειο της Ιταλίας μαζί με την Ίστρια το 1920. Το Φιούμε προσαρτήθηκε στην Ιταλία το 1924.
* Για ένα μικρό χρονικό διάστημα κατά τη διάρκεια της εισβολής στη Γιουγκοσλαβία (1941-1943), το Κυβερνείο της Δαλματίας εισήχθη στο Βασίλειο της Ιταλίας, με τρεις επαρχίες: Ζαντάρ, Σπλιτ και Κότορ.
* Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, όλη η Δαλματία και σχεδόν όλη η Ίστρια προσαρτήθηκαν στη Γιουγκοσλαβία. Οι περισσότεροι Ιταλοί πήραν το δρόμο της εξόδου, ο οποίος διήρκεσε από το 1943 μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1950. Οι Ιταλοί, που παρέμειναν στη Γιουγκοσλαβία, συγκεντρώθηκαν στην Ιταλική Ένωση, αναγνωρίστηκαν ως εθνική μειονότητα, με τη δική τους σημαία.

Η ιταλική κοινότητα στην Κροατία σήμερα
---------------------------------------

 Ποσοστό ιταλόφωνων στην Κροατία διαιρεμένο κατά δήμο, σύμφωνα με την κροατική απογραφή του 2011 
Οι Ιταλοί στην Κροατία αντιπροσωπεύουν μια εναπομένουσα μειονότητα αυτών των ιθαγενών ιταλικών πληθυσμών, που κατοικούσαν για αιώνες και σε μεγάλο αριθμό, τις ακτές της Ίστρια και τις κύριες πόλεις αυτού και τις ακτές και τα νησιά της Δαλματίας, που ήταν εδάφη της Δημοκρατίας της Βενετίας. Μετά την κατάκτηση του Ναπολέοντα και τη δωρεά του των εδαφών, που ανήκαν στην αρχαία Ενετική Δημοκρατία, στην Αυτοκρατορία του Αψβούργου, αυτοί οι ιταλικοί πληθυσμοί έπρεπε να υποστούν την αυστρο-ουγγρική δύναμη. Μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και την επιχείρηση D'Annunzio του Φιούμε, πολλά από τα εδάφη της Ίστρια και της Δαλματίας πέρασαν στο Βασίλειο της Ιταλίας, ενισχύοντας την ιταλική πλειοψηφία στην Ίστρια και τη Δαλματία. Αυτοί οι πληθυσμοί ήταν ιταλικής γλώσσας και πολιτισμού, μιλώντας βενετσιάνικη διάλεκτο και ζούσαν ως πλειοψηφία του πληθυσμού στην Ίστρια και τη Δαλματία μέχρι τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Μετά τη ναζιστική-φασιστική κατοχή των Βαλκανίων, οι σλαβόφωνοι πληθυσμοί ακολουθώντας τον κομματικό διοικητή Τίτο ξεκίνησαν δίωξη των ιταλικών πληθυσμών, που είχαν κατοικήσει την Ίστρια και τη Δαλματία για αρκετούς αιώνες. Για τον φόβο των εθνικών αντιποίνων από τους σλαβικούς πληθυσμούς, η πλειοψηφία των Ιταλών από την Ίστρια και τη Δαλματία πέρασαν σε μια πραγματική έξοδο προς την Τεργέστη και το Τριβένετο. Στη συνέχεια, πολλοί από αυτούς μεταφέρθηκαν από τις αρχές της Ιταλικής Δημοκρατίας στο νότιο Λάτσιο και τη Σαρδηνία, όπου δημιούργησαν πολλές τοπικές κοινότητες. 34.345 Ιταλοί ζουν στην Κροατία από την απογραφή που διεξήχθη στην Κροατία στις 29 Ιουνίου 2014, μέσω αυτοπιστοποίησης (στοιχεία Ιταλικής Ένωσης): σύμφωνα με επίσημα στοιχεία στην απογραφή του 2001, 20.521 δήλωσαν ότι είναι ιθαγενείς ιταλόφωνοι  και 19.636 δηλώθηκαν ότι είναι ιταλικής εθνικότητας  ). Οι Ιταλοί Κροάτες δημιουργούν 51 τοπικές ιταλικές εθνικές κοινότητες και είναι οργανωμένοι στην Ιταλική Ένωση (UI).

Σύμφωνα με τον Μαουρίτσιο Τρέμουλl, πρόεδρο του εκτελεστικού συμβουλίου της UI, τα στοιχεία της απογραφής στο μέρος στο οποίο καλείται να δηλώσει την εθνικότητα είναι λίγο στρεβλωμένα λόγω του "ευλαβούς φόβου" προς τους λογοκριτές, που δεν χρησιμοποιούν ιταλικά ούτε δίγλωσσες φόρμες. Η κροατική απογραφή το 2011 χρησιμοποίησε μια νέα μεθοδολογία για πρώτη φορά, ώστε οποιοσδήποτε που δεν ήταν κάτοικος της περιοχής ή δεν βρέθηκε στο σπίτι να μην εξεταστεί. 

Οι Ιταλοί είναι κυρίως εγκατεστημένοι στην περιοχή της Ίστρια, στα νησιά Κβάρνερ και Ριέκα. Στην παράκτια Δαλματία έχουν απομείνει μόνο 500, σχεδόν όλοι στο Ζαντάρ και το Σπλιτ.

Αναγνωρίζονται από ορισμένα δημοτικά καταστατικά ως αυτόχθονες πληθυσμοί: σε τμήμα της Ίστρια (και τα δύο στην Κροατική περιοχή Ίστρια, στους τέσσερις παράκτιους δήμους της Σλοβενίας), σε τμήματα της περιοχής της Ριέκα (κομητεία Primorje-Gorski Kotar) και στο αρχιπέλαγος Λόσινι, ενώ στο υπόλοιπο Κβάρνερ και στη Δαλματία δεν τους χορηγείται ιδιαίτερο καθεστώς.

Στην πόλη της Ριέκα, όπου βρίσκεται η μεγαλύτερη εφημερίδα ιταλικής γλώσσας στην Κροατία, καθώς και ορισμένα σχολεία στα ιταλικά, επίσημα υπάρχουν περίπου 2300 Ιταλοί, αν και η τοπική ιταλική κοινότητα στη Ριέκα έχει περίπου 7500 μέλη.

Οι αυτόχθονες βενετσιάνικοι πληθυσμοί (βορειοδυτική Ίστρια και Δαλματία) και οι ιστριώτες λαοί της νοτιοδυτικής ακτής της Ίστρια περιλαμβάνονται σε αυτήν την ιταλική εθνική ομάδα.

Κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, ένας σημαντικός αριθμός Ιταλών τεχνιτών μετακόμισε, για να ζήσει στο Ζάγκρεμπ και τη Σλαβονία ( Požega ), όπου ζουν ακόμα πολλοί απόγονοι τους. Στο Ζάγκρεμπ ιδρύθηκε μια τοπική κοινότητα Ιταλών, η οποία συγκεντρώνει κυρίως μεταξύ των μελών της πρόσφατους μετανάστες από την Ιταλία, καθώς και αρκετούς ιταλόφωνους κατοίκους της Ίστρια, που μετακόμισαν στην πρωτεύουσα.

Στην κροατική Ίστρια - μεταξύ των πόλεων Βαλντάρσα και Σεϊάνε - υπάρχει η μικρή εθνική κοινότητα των Istroromeni ή Cicci, ένας πληθυσμός που κατάγεται από τη Ρουμανία, του οποίου η γλώσσα, λατινικής και ρουμανικής προέλευσης, κινδυνεύει να εξαφανιστεί υπέρ της κροατικής γλώσσας. Κατά τη διάρκεια του φασισμού, αυτοί οι Ιστρορουμένοι θεωρούνταν εθνικά Ιταλοί λόγω της ανάμειξής τους κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα με τους απογόνους των λατινικών πληθυσμών της Ρωμαϊκής Ίστρια, και είχαν εγγυημένη στοιχειώδη διδασκαλία στη μητρική τους γλώσσας. 

Σύμφωνα με την απογραφή του 2001, οι δήμοι της Κροατίας με το υψηλότερο ποσοστό ιταλόφωνων κατοίκων βρίσκονταν όλοι στην Ίστρια (κυρίως στις περιοχές της πρώην ζώνης Β της ελεύθερης περιοχής της Τεργέστης):

* Γκρισινιάνα : 66,11%
* Βερτενέλιο : 41,29%
* Μπούιε : 39,66%
* Πόρτο : 32,11%
* Βάλε ντ' Ίστρια : 22,54%
* Ούμαγκ : 20,70%
* Ντινιάνο : 20,03%

Η Γκρισινιάνα (στα κροατικά "Grožnjan") είναι η μόνη πόλη με την απόλυτη ιταλόφωνη πλειοψηφία στην Κροατία: πάνω από τα 2/3 των πολιτών εξακολουθούν να μιλούν ιταλικά και στην απογραφή του 2001 πάνω από το 53% δηλώνουν τους εαυτούς τους "ιθαγενείς", ενώ το Γκαλεσάνο (στα κροατικά "Galižana") τμήμα του Ντινιάνο (στα κροατικά "Vodnjan") με το 60% του ιταλικού πληθυσμού είναι το κατοικημένο κέντρο της Ίστρια με το υψηλότερο ποσοστό Ιταλών.

Κροατισμός
----------

 Περιοχή Ίστρια της Κροατίας: κατανομή ιθαγενών ιταλόφωνων από τον δήμο κατά την απογραφή του 2001.
Οι Ιταλοί-Κροάτες έχουν βιώσει μια διαδικασία κροατικοποίησης τους τελευταίους δύο αιώνες. Αυτή η διαδικασία ήταν «συντριπτική» ειδικά στη Δαλματία, όπου το 1865 οι αυστριακές απογραφές κατέγραψαν 55.020 Ιταλούς ομιλητές, που αντιστοιχούσαν στο 12,5% του συνόλου, μειώθηκαν το 1910 σε 18.028 (2,8%).  Το 2001 μετρήθηκαν περίπου 500, συγκεντρωμένοι κυρίως στο Ζαντάρ.

Οι Ιταλοί-Κροάτες σχεδόν εξαφανίστηκαν από τα νησιά της κεντρικής και νότιας Δαλματίας κατά τη διάρκεια της κυριαρχίας του Τίτο, ενώ την εποχή του Ριζορτζιμέντο (Risorgimento) οι Ιταλοί ήταν ακόμη πολυάριθμοι στη Λίσσα και σε άλλα νησιά της Δαλματίας.

Ακόμη και στις πόλεις της Δαλματίας σημειώθηκε παρόμοια μείωση: στην πόλη του Σπλιτ το 1910 υπήρχαν πάνω από 2.082 Ιταλοί (9,75% του πληθυσμού), ενώ σήμερα παραμένουν μόνο εκατό γύρω από την τοπική Κοινότητα Ιταλών ( *Comunità degli Italiani*).

Το τελευταίο χτύπημα στην ιταλική παρουσία στη Δαλματία και σε ορισμένες περιοχές του Κβάρνερ και της Ίστρια έγινε τον Οκτώβριο του 1953, όταν τα ιταλικά σχολεία στην Κομμουνιστική Γιουγκοσλαβία έκλεισαν και οι μαθητές μετακόμισαν με αυταρχικό τρόπο στα κροατικά σχολεία.

Στη Λαγκόστα (στα κροατικά Lastovo), το οποίο ανήκε στο Βασίλειο της Ιταλίας από το 1918 έως το 1947, εξακολουθούν να υπάρχουν μερικές οικογένειες Ιταλίας-Κροατίας που δεν έχουν κροατικοποιηθεί πλήρως σήμερα.

### Λαγκόστα και Πελαγκόσα (Λάστοβο και Παλαγκρούζα)

Το νησί της Λαγκόστα ανήκε στην Ιταλία από το 1920 έως το τέλος του Β ' Παγκοσμίου Πολέμου. Ενώ μέχρι το 1910 η παρουσία Ιταλών ομιλητών στο νησί ήταν ελάχιστη (8 στην επικράτεια του δήμου από συνολικά 1.417 κατοίκους), τη δεκαετία του 1920 και του 1930 αρκετές οικογένειες Ιταλών Δαλματών μετακόμισαν από τις περιοχές της Δαλματίας και πέρασαν στη Γιουγκοσλαβία. Τη δεκαετία του 1930, περίπου οι μισοί κάτοικοι ήταν ιταλόφωνοι, αλλά μετανάστευσαν σχεδόν εξ ολοκλήρου μετά το τέλος του Β 'Παγκοσμίου Πολέμου.

Ορισμένες βενετσιάνικες ή ιταλόφωνες οικογένειες (αν και πολύ κροατικές) εξακολουθούν να υπάρχουν στο νησί της Λεσίνα, όπου έχει προωθηθεί η δημιουργία μιας έδρας της Ιταλικής Ένωσης - που πήρε το όνομά της από τον συγγραφέα Λεσιγιάνο Τζιοβάνι Φραντσέσκο Μπιόντι - για όλους τους Ιταλούς-Κροάτες της Δαλματίας.

Η Πελαγκόσα (και το μικρό της αρχιπέλαγος) κατοικήθηκε μαζί με τα κοντινά νησιά Τρεμίτι από τον Φερδινάρδο II του Βασιλείου των δύο Σικελιών το 1843 με ψαράδες από την Ίσκια, οι οποίοι συνέχισαν να μιλούν τη διάλεκτο καταγωγής τους εκεί. Η προσπάθεια απέτυχε και οι λίγοι ψαράδες μετανάστευσαν στα τέλη του 19ου αιώνα. Κατά τη διάρκεια του φασισμού, οι ιταλικές αρχές μετέφεραν μερικούς ψαράδες από το Τρεμίτι, οι οποίοι έφυγαν από το νησί όταν πέρασε επίσημα στη Γιουγκοσλαβία το 1947. Το αρχιπέλαγος Πελαγκόσα είναι ακατοίκητο.

Εκπαίδευση και ιταλική γλώσσα
-----------------------------

Σε πολλούς δήμους στην περιοχή Ίστρια (Κροατία) υπάρχουν δίγλωσσοι κάτοικοι και η ιταλική γλώσσα θεωρείται ως επίσημη γλώσσα.

Υπάρχουν μερικά ιταλικά σχολεία στην Ίστρια, ειδικά στα εδάφη της πρώην ζώνης Β:α) τα δημοτικά σχολεία στο Μπούιε, Ούμαγκ, Νόβιγκραντ, Πόρετς, Πούλα και Ρόβινι, β) γυμνάσια σε Πούλα και Ρόβινι.

Στην πόλη της Ριέκα, το ιταλικό σχολείο διαθέτει νηπιαγωγεία, δημοτικά, γυμνάσια και λύκεια. Η πρόταση για την αναβάθμιση της ιταλικής γλώσσας σε μια επίσημη γλώσσα, όπως στην περιοχή της Ίστρια, συζητείται εδώ και χρόνια.

Στο Ζαντάρ, η τοπική Κοινότητα Ιταλών ζήτησε τη δημιουργία ενός ιταλικού ασύλου από το 2009. Μετά από σημαντική κυβερνητική αντιπολίτευση,   με την επιβολή ενός εθνικού φίλτρου, που επέβαλε την υποχρέωση κατοχής ιταλικής ιθαγένειας για εγγραφή, στο τέλος του 2013 άνοιξε φιλοξενώντας τα πρώτα 25 παιδιά.  Από το 2017, ένα δημοτικό σχολείο της Κροατίας προσφέρει τη μελέτη της ιταλικής γλώσσας ως ξένης γλώσσας. Τα ιταλικά μαθήματα έχουν επίσης ενεργοποιηθεί σε ένα γυμνάσιο και στη σχολή λογοτεχνίας και φιλοσοφίας.  Ένα ιταλικό νηπιαγωγείο άνοιξε επίσης στο Μάλι Λόσινι το 2010.

Σημαία
------

 Σημαία της SFR Γιουγκοσλαβικής Ιταλικής μειονότητας
Η **σημαία των Ιταλών της Κροατίας** είναι η εθνική σημαία των Ιταλών της Κροατίας. Η σημαία εισήχθη βάσει αποφάσεων της Unione Italiana, η οποία ενεργεί στο έδαφος της Σλοβενίας και της Κροατίας ως το υψηλότερο όργανο αυτοδιοίκησης μειοψηφίας της ιταλικής μειονότητας στην Κροατία και τη Σλοβενία .

Παραπομπές
----------

1. ↑  «Pravo pripadnika nacionalnih manjina u Republici Hrvatskoj na zastupljenost u Hrvatskom saboru». *Zakon o izborima zastupnika u Hrvatski sabor* (στα Κροατικά). Croatian Parliament. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 31 Οκτωβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 29 Δεκεμβρίου 2011.
2. ↑  2011 Croatian census
3. ↑  «Europska povelja o regionalnim ili manjinskim jezicima» (στα Κροατικά). Ministry of Justice (Croatia). 12 Απριλίου 2011. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 27 Δεκεμβρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 8 Φεβρουαρίου 2012.
4. ↑  *Dizionario Enciclopedico Italiano* (Vol. III, p. 730), Roma, Ed. Istituto dell'Enciclopedia Italiana, founded by Giovanni Treccani, 1970
5. ↑  Croatian Bureau of Statistics - Census of Population, Householdes and Dwellings, 2011
6. ↑  2001 Census
7. ↑  2001 Census
8. ↑  «Il passaporto sotto al cuscino». *Salto.bz*. 25 Ιανουαρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 17 Μαΐου 2020.
9. ↑  Another ethnic group originally of Romance language is that of the Morlacchi, a historical population deriving - according to the majority theories - from the ancient Latinized populations of the Dalmatian hinterland, subsequently Slavic.
10. ↑  Tutti i dati in Š.Peričić, *O broju Talijana/talijanaša u Dalmaciji XIX. stoljeća*, in *Radovi Zavoda za povijesne znanosti HAZU u Zadru*, n. 45/2003, p. 342
11. ↑  Reazioni scandalizzate per il rifiuto governativo croato ad autorizzare un asilo italiano a Zara
12. ↑  Zara: ok all'apertura dell'asilo italiano
13. ↑  Aperto "Pinocchio", primo asilo italiano nella città di Zara
14. ↑  «L'italiano con modello C a breve in una scuola di Zara». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 10 Απριλίου 2018. Ανακτήθηκε στις 9 Απριλίου 2018.
15. ↑  The FAME: Hrvatska - nacionalne manjine