Η **ιαπωνική αισθητική** περιλαμβάνει ένα σύνολο αρχαίων ιδανικών, που περιλαμβάνουν το *γουαμπί (wabi)* (παροδική και έντονη ομορφιά), το *σαμπί (sabi)* (την ομορφιά της φυσικής πατίνας και τη γήρανση) και το *γιούγκεν* (*yūgen)* (βαθιά χάρη και λεπτότητα).  Αυτά τα ιδανικά, και άλλα, ενισχύουν πολλά ιαπωνικά πολιτιστικά και αισθητικά πρότυπα σε αυτό, που θεωρείται καλαίσθητο ή όμορφο. Έτσι, ενώ θεωρείται ως μια φιλοσοφία στις δυτικές κοινωνίες, η έννοια της αισθητικής στην Ιαπωνία θεωρείται αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής ζωής.  Η ιαπωνική αισθητική περιλαμβάνει πλέον μια ποικιλία ιδανικών. Μερικά από αυτά είναι παραδοσιακά, ενώ άλλα είναι μοντέρνα και μερικές φορές επηρεάζονται από άλλους πολιτισμούς.

Σίντο και Βουδισμός
-------------------

Ο Σίντο θεωρείται ότι βρίσκεται στην πηγή του ιαπωνικού πολιτισμού.  Με την έμφασή του στην ολότητα της φύσης και του χαρακτήρα στην ηθική και στον εορτασμό του τοπίου, θέτει τον τόνο για την ιαπωνική αισθητική. Ωστόσο, τα ιαπωνικά αισθητικά ιδεώδη επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από τον ιαπωνικό βουδισμό.  Στη βουδιστική παράδοση, όλα τα πράγματα θεωρούνται είτε ότι προέρχονται από το μηδέν είτε διαλύονται σε ανυπαρξία. Αυτό το "τίποτα" δεν είναι κενό. Είναι μάλλον ένας χώρος δυνατότητας.  Εάν οι θάλασσες αντιπροσωπεύουν την προοπτική, τότε κάθε πράγμα είναι σαν ένα κύμα, που προκύπτει από αυτό και επιστρέφει σε αυτό. Δεν υπάρχουν μόνιμα κύματα. Σε κανένα σημείο δεν είναι πλήρες ένα κύμα, ακόμη και στην κορυφή του. Η φύση θεωρείται ένα δυναμικό σύνολο, που πρέπει κανείς να θαυμάζει και να εκτιμά. Αυτή η εκτίμηση της φύσης υπήρξε θεμελιώδης για πολλά ιαπωνικά αισθητικά ιδανικά, «τέχνες» και άλλα πολιτιστικά στοιχεία. Από αυτή την άποψη, η έννοια της «τέχνης» (ή το εννοιολογικό της ισοδύναμο) είναι επίσης πολύ διαφορετική από τις δυτικές παραδόσεις (βλ. Ιαπωνική τέχνη).

*Γουαμπί-σαμπί*
---------------

 Χανάμι (花見) ("θέαση των ανθέων") στο Κάστρο Χιμέτζι
*Το Γουαμπί* και το *σαμπί* αναφέρεται σε μια προσεκτική προσέγγιση στην καθημερινή ζωή. Με την πάροδο του χρόνου οι έννοιες τους επικαλύπτονταν και συνέκλιναν μέχρι να ενωθούν στο *Γουαμπί* *-σαμπί*, η αισθητική που ορίζεται ως η ομορφιά των πραγμάτων "ατελής, παροδικός και ελλιπής".  Τα πράγματα, που αναπτύσσουν μπουμπούκια, ή τα πράγματα, που βρίσκονται σε σήψη, όπως ήταν, είναι πιο υποβλητικά του *Γουαμπί* *-σαμπί* από ότι τα πράγματα, που βρίσκονται σε πλήρη άνθιση, επειδή υποδηλώνουν την παροδικότητα των πραγμάτων. Καθώς τα πράγματα έρχονται και φεύγουν, δείχνουν σημάδια του ότι έρχονται ή φεύγουν και αυτά τα σημάδια θεωρούνται όμορφα. Σε αυτό, η ομορφιά είναι μια αλλοιωμένη κατάσταση της συνείδησης και μπορεί να φανεί στο κοινότυπο και απλό. Οι υπογραφές της φύσης μπορεί να είναι τόσο λεπτές που χρειάζεται ένα ήσυχο μυαλό και ένα καλλιεργημένο μάτι, για να τα διακρίνει.  Στη φιλοσοφία του Ζεν υπάρχουν επτά αρχές αισθητικής για την επίτευξη του *Γουαμπί* *-σαμπί*. 

> **Φουκινσέι** (不均 斉): ασυμμετρία, αντικανονικότητα
> 
>  
> 
> **Κάνσο** (簡 素): απλότητα
> 
> 
> **Κόκο** (考古): βασικό, φθαρμένο
> 
> 
> **Σιζέν** (自然): χωρίς προσποίηση, φυσικό.
> 
> 
> **Γιούγκεν** (幽 玄): διακριτικά βαθιά χάρη, όχι προφανές.
> 
> 
> **Ντατσουζόκου** (脱俗): Χωρίς περιορισμούς από τη σύμβαση, ελεύθερο.
> 
> 
> **Σεϊζακού** (静寂): ηρεμία, σιωπή.
> 
> 

Καθένα από αυτά τα πράγματα βρίσκεται στη φύση, αλλά μπορεί να υποδηλώνουν τις αρετές του ανθρώπινου χαρακτήρα και την καταλληλότητα της συμπεριφοράς. Αυτό, με τη σειρά του, υποδηλώνει ότι η αρετή και η ευγένεια μπορούν να ενσταλαχθούν μέσω της εκτίμησης και της πρακτικής στις τέχνες. Ως εκ τούτου, τα αισθητικά ιδεώδη έχουν ηθική χροιά και διαπερνούν μεγάλο μέρος του ιαπωνικού πολιτισμού.

Μιγιάμπι
--------

 Ο ναός του χρυσού περιπτέρου ( Κίνκακου-τζι)
*Το μιγιάμπι* (雅) είναι ένα από τα παλαιότερα από τα παραδοσιακά ιαπωνικά αισθητικά ιδανικά, αν και ίσως δεν είναι τόσο διαδεδομένο όσο το *Ίκι* ή το *Γουαμπί* -*σαμπί*. Στα σύγχρονα ιαπωνικά, η λέξη μεταφράζεται συνήθως ως "κομψότητα", "φινέτσα" ή "ευγένεια" και μερικές φορές αναφέρεται ως "ράγισμα καρδιάς".

Το αριστοκρατικό ιδεώδες του *μιγιάμπι* απαίτησε την εξάλειψη οτιδήποτε ήταν παράλογο ή χυδαίο και η «στίλβωση των τρόπων, του ύφους και των συναισθημάτων, για να εξαλειφθεί όλη η δριμύτητα και η τραχύτητα, για να επιτευχθεί η υψηλότερη χάρη». Εξέφρασε αυτή την ευαισθησία στην ομορφιά, που ήταν το σήμα κατατεθέν της εποχής Χεϊάν. *Το μιγιάμπι* συχνά συνδέεται στενά με την έννοια του «μόνο νο αβάρε», μια γλυκόπικρη συνειδητοποίηση της παροδικότητας των πραγμάτων, και έτσι πιστεύεται ότι τα πράγματα σε παρακμή έδειξαν μια μεγάλη αίσθηση του *μιγιάμπι*.

Σιμπούι
-------

 Ένα μπολ τσαγιού του 18ου αιώνα, που παρουσιάζει την αισθητική του *σιμπούι*
*Σιμπούι* (渋 い) (επίθετο), *σιμπούμι* (渋 み) (ουσιαστικό) ή *σιμπούσα (渋 渋*) (ουσιαστικό) είναι ιαπωνικές λέξεις, που αναφέρονται σε μια ιδιαίτερη αισθητική ή ομορφιά απλής, λεπτής και διακριτικής ομορφιάς. Προερχόμενος από την περίοδο Μουρομάτσι (1336–1392) ως σιμπούσι, ο όρος αρχικά αναφερόταν σε μία ξινή ή στυπτική γεύση, όπως αυτή ενός άγουρου λωτού. Το *σιμπούι* διατηρεί εκείνο το κυριολεκτικό νόημα σταθερό, και παραμένει το ανώνυμο του *αμάι* (甘 い), που σημαίνει «γλυκό». Όπως και άλλοι ιαπωνικοί αισθητικοί όροι, όπως το *Ίκι* και το *Γουαμπί* *-σαμπί*, το *σιμπούι* μπορεί να εφαρμοστεί σε μια μεγάλη ποικιλία θεμάτων, όχι μόνο στην τέχνη ή στη μόδα.

Το *σιμπούσα* περιλαμβάνει τις ακόλουθες βασικές ιδιότητες:

1. Τα αντικείμενα *σιμπούι* φαίνεται να είναι απλά σε γενικές γραμμές, αλλά περιλαμβάνουν λεπτές λεπτομέρειες, όπως υφές, που ισορροπούν την απλότητα με την πολυπλοκότητα.

2. Αυτή η ισορροπία απλότητας και πολυπλοκότητας διασφαλίζει ότι κάποιος δεν κουράζεται από ένα αντικείμενο *σιμπούι*, αλλά βρίσκει συνεχώς νέες έννοιες και εμπλουτισμένη ομορφιά, που προκαλούν την αισθητική του αξία να αυξάνεται με τα χρόνια.

3. Το *σιμπούσα* δεν πρέπει να συγχέεται με το *Γουαμπί* ή το *σαμπί*. Αν και πολλά αντικείμενα *Γουαμπί* ή *σαμπί* είναι *σιμπούι*, δεν είναι όλα τα αντικείμενα *σιμπούι* *Γουαμπί* ή *σαμπί*. Τα αντικείμενα *Γουαμπί* ή *σαμπί* μπορεί να είναι πιο αυστηρά και μερικές φορές υπερβάλλουν τις εσκεμμένες ατέλειες σε τέτοιο βαθμό, που να φαίνονται τεχνητά. Τα αντικείμενα *σιμπούι* δεν είναι απαραίτητα ατελή ή ασύμμετρα, αν και μπορούν να περιλαμβάνουν αυτές τις ιδιότητες.

4. Το *σιμπούσα* ακολουθεί μια λεπτή γραμμή μεταξύ αντιφατικών αισθητικών εννοιών, όπως κομψό και τραχύ ή αυθόρμητο και συγκρατημένο.

Ίκι
---

*Το Ίκι* (い き, συχνά γραμμένο 粋) είναι ένα παραδοσιακό αισθητικό ιδανικό στην Ιαπωνία. Η βάση του *Ίκι* πιστεύεται ότι έχει σχηματιστεί μεταξύ της εμπορικής τάξης ευγενών (Τσόνιν) στο Έντο την περίοδο Τοκουγκάβα (1603-1868). Το *Ίκι* είναι μια έκφραση απλότητας, εκλέπτυνσης, αυθορμητισμού και πρωτοτυπίας. Είναι εφήμερο, ξεκάθαρο, μετρούμενο, και αυθεντικό. Το *Ίκι* δεν είναι υπερβολικά εκλεπτυσμένο, επιτηδευμένο, περίπλοκο. Το *Ίκι* μπορεί να δηλώνει ένα προσωπικό χαρακτηριστικό, ή τεχνητά φαινόμενα, που παρουσιάζουν την ανθρώπινη βούληση ή συνείδηση. Το *Ίκι* δεν χρησιμοποιείται για την περιγραφή φυσικών φαινομένων, αλλά μπορεί να εκφραστεί στην ανθρώπινη εκτίμηση της φυσικής ομορφιάς ή στη φύση των ανθρώπων. Η φράση *Ίκι* χρησιμοποιείται γενικά στον ιαπωνικό πολιτισμό, για να περιγράψει χαρακτηριστικά, που είναι αισθητικά ελκυστικά και όταν εφαρμόζονται σε ένα άτομο, αυτό που κάνουν ή έχουν, αποτελεί υψηλό κομπλιμέντο. *Το* *Ίκι* δεν βρίσκεται στη φύση. Παρόλο που μοιάζει με το *Γουαμπί-σαμπί,* δεδομένου ότι αγνοεί την τελειότητα, το *Ίκι* είναι ένας ευρύς όρος, που περιλαμβάνει διάφορα χαρακτηριστικά, που σχετίζονται με τον εξευγενισμό με το στυλ. Η καλαίσθητη εκδήλωση του αισθησιασμού μπορεί να είναι *Ίκι*. Ετυμολογικά, το *Ίκι* έχει μια ρίζα, που σημαίνει καθαρή και ακατάλυτη. Ωστόσο, επίσης υποδηλώνει ότι έχει όρεξη για ζωή.

Τζο-χα-κιού
-----------

*Το* *Τζο-χα-κιού* (序 破 急) είναι μια έννοια διαμόρφωσης και κίνησης, που εφαρμόζεται σε μια μεγάλη ποικιλία παραδοσιακών ιαπωνικών τεχνών. Μεταφράζεται χοντρικά σε "αρχή, διάλειμμα, γρήγορο", υπονοεί ένα τέμπο, που ξεκινά αργά, επιταχύνεται και τελειώνει γρήγορα. Η έννοια αυτή εφαρμόζεται σε στοιχεία της ιαπωνικής τελετής του τσαγιού, στο Κέντο, στο παραδοσιακό θέατρο, στο γκαγκάκου, και στα παραδοσιακά συλλογικά είδη ρένγκα και ρένκου, που συνδέονται με έμμετρο στίχο (χαϊκάι νο ρένγκα).

Γιούγκεν
--------

 *Ο δράκος του καπνού που δραπετεύει από το όρος Φούτζι*, ζωγραφική από τον Κατσουσίκα Χουκουσάι
*Το γιούγκεν* (幽 玄) είναι μια σημαντική έννοια στην παραδοσιακή ιαπωνική αισθητική. Η ακριβής μετάφραση της λέξης εξαρτάται από το πλαίσιο. Στα κινεζικά φιλοσοφικά κείμενα ο όρος προήλθε από, το γιούγκεν, που σήμαινε "αμυδρό", "βαθύ" ή "μυστηριώδες". Στην κριτική της ιαπωνικής ποίησης ουάκα, χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει το λεπτό βάθος των πραγμάτων, που προτείνονται αόριστα από τα ποιήματα, και ήταν επίσης το όνομα ενός ύφους ποίησης (ένα από τα δέκα ορθόδοξα στυλ, που προσδιορίσθηκε από τον Φουτζιβάρα νο Τέικα στις πραγματείες του).

*Το* *γιούγκεν* υποδηλώνει αυτό που είναι πέρα από αυτό που μπορεί να ειπωθεί, αλλά δεν αποτελεί υπαινιγμό για έναν άλλο κόσμο.  Πρόκειται για αυτόν τον κόσμο, αυτήν την εμπειρία. Όλα αυτά είναι πύλες για το *γιούγκεν*:

> "Για να δείτε τον ήλιο να βυθίζεται πίσω από έναν ανθισμένο λόφο.
> 
>  
> 
> Να περιπλανηθείτε σε ένα τεράστιο δάσος χωρίς να σκεφτείτε την επιστροφή. 
> 
> 
> Να σταθείτε στην ακτή και να ατενίσετε μια βάρκα που εξαφανίζεται πίσω από μακρινά νησιά. 
> 
> 
> Να σκεφτείτε την πτήση των άγριων χηνών, που άλλοτε φαίνονται και άλλοτε χαμένες ανάμεσα στα σύννεφα.
> 
> 
> 
>  Και, λεπτές σκιές μπαμπού πάνω στο μπαμπού. "Ζεάμι Μοτοκίγιο
> 
> 

Ο Ζεάμι ήταν ο δημιουργός του δραματικού θεάτρου Νο και έγραψε το κλασικό βιβλίο για τη δραματική θεωρία (Καντένσο). Χρησιμοποιεί εικόνες της φύσης ως σταθερή μεταφορά. Για παράδειγμα, το "χιόνι σε ένα ασημένιο μπολ" αντιπροσωπεύει "το λουλούδι της ηρεμίας".

Γκεϊντό
-------

 Δεξιό παραπέτασμα των παραπετασμάτων με δέντρα Πεύκα από τον Χασεγκάβα Τόχακου, c.1595
*Το Γκεϊντό* (芸 道) αναφέρεται στους διάφορους παραδοσιακούς κλάδους των ιαπωνικών τεχνών: Νο (θέατρο), καντό (華道) (ιαπωνική σύνθεση λουλουδιών), σοντό (書道) (ιαπωνική καλλιγραφία), σαντό (茶道) (ιαπωνική τελετή τσαγιού), και γιακιμόνο (焼物) (ιαπωνική κεραμική). Όλοι αυτοί οι κλάδοι φέρουν μια ηθική και αισθητική χροιά και διδάσκουν μια εκτίμηση της διαδικασίας της δημιουργίας.  Για να εισαγάγουν την πειθαρχία στην εκπαίδευσή τους, οι Ιάπωνες πολεμιστές ακολούθησαν το παράδειγμα των τεχνών, που συστηματοποίησαν την πρακτική μέσω καθορισμένων μορφών, που ονομάζονται *Κάτα* - σκεφτείτε την τελετή τσαγιού. Η εκπαίδευση σε τεχνικές μάχης ενσωμάτωσε τον τρόπο των τεχνών (*Γκεϊντό*), την εξάσκηση στις ίδιες τις τέχνες και την ενστάλαξη αισθητικών εννοιών (για παράδειγμα, *γιούγκεν*) και της φιλοσοφίας των τεχνών (γκεϊντό ρον). Αυτό οδήγησε τις τεχνικές μάχης να γίνουν γνωστές ως πολεμικές τέχνες (ακόμη και σήμερα, ο Ντέιβιντ Λόουρι, στο «Sword and Brush: the spirit of the martial arts», δείχνει τη συγγένεια των πολεμικών τεχνών με τις άλλες τέχνες). Όλες αυτές οι τέχνες είναι μια μορφή σιωπηρής επικοινωνίας και μπορούμε να ανταποκριθούμε σ' αυτές εκτιμώντας αυτήν τη σιωπηρή διάσταση.

Ένσο
----

 *Ένσο* από τον Καντζούρο Σιμπάτα
*Το Ένσο* (円 相) είναι μια ιαπωνική λέξη που σημαίνει "κύκλος". Συμβολίζει το Απόλυτο, τη φώτιση, τη δύναμη, την κομψότητα, το Σύμπαν και το κενό. Μπορεί επίσης να θεωρηθεί ότι συμβολίζει την ιαπωνική αισθητική καθ' εαυτή. Οι Ζεν Βουδιστές καλλιγράφοι μπορεί "να πιστεύουν ότι ο χαρακτήρας του καλλιτέχνη είναι πλήρως εκτεθειμένος στον τρόπο που σχεδιάζει ένα *Ένσο*. Μόνο ένα άτομο που είναι διανοητικά και πνευματικά πλήρες μπορεί να σχεδιάσει ένα πραγματικό *Ένσο*. Μερικοί καλλιτέχνες θα εξασκήσουν την κατάρτιση ενός *Ένσο (*ensō) καθημερινά, ως ένα είδος πνευματικής άσκησης.

Αισθητική και πολιτιστικές ταυτότητες της Ιαπωνίας
--------------------------------------------------

Λόγω της φύσης της, η ιαπωνική αισθητική έχει ευρύτερη σημασία από ό, τι συνήθως αποδίδεται στην αισθητική στη Δύση. Στο της βιβλίο, η Έικο Ικεγκάμι αποκαλύπτει μια πολύπλοκη ιστορία της κοινωνικής ζωής στην οποία τα αισθητικά ιδανικά γίνονται κεντρικά στις πολιτιστικές ταυτότητες της Ιαπωνίας. Δείχνει πώς τα δίκτυα στις τέχνες του θεάματος, η τελετή τσαγιού και η ποίηση διαμόρφωσαν σιωπηρές πολιτιστικές πρακτικές και πώς η ευγένεια και η πολιτική είναι αδιαχώριστα. Υποστηρίζει ότι ό, τι στους δυτικούς πολιτισμούς είναι συνήθως διασκορπισμένα, όπως η τέχνη και η πολιτική, έχουν σαφώς ενσωματωθεί στην Ιαπωνία.

Μετά την εισαγωγή των δυτικών εννοιών στην Ιαπωνία, τα ιδανικά αισθητικής του *Γουαμπί* -*σαμπί* επανεξετάστηκαν με δυτικές αξίες, τόσο από Ιάπωνες όσο και από μη Ιάπωνες. Επομένως, οι πρόσφατες ερμηνείες των αισθητικών ιδανικών αντικατοπτρίζουν αναπόφευκτα τις Ιουδαϊκές-Χριστιανικές προοπτικές και τη δυτική φιλοσοφία.

Ιαπωνική αισθητική και τεχνολογία
---------------------------------

Ως μια συμβολή στο ευρύ θέμα της ιαπωνικής αισθητικής και τεχνολογίας, έχει προταθεί ότι οι προσεκτικά επιμελημένες φωτογραφικές μηχανές υψηλής ταχύτητας με εκδηλώσεις δυναμικής ρευστού είναι σε θέση να συλλάβουν την ομορφιά αυτού του φυσικού φαινομένου με έναν χαρακτηριστικό ιαπωνικό τρόπο.

Γαστρονομία
-----------

 *Κονπεϊτό* σε διάφορα χρώματα.
Πολλά παραδοσιακά ιαπωνικά αισθητικά κριτήρια εκδηλώνονται και συζητούνται ως μέρος διαφορετικών στοιχείων της ιαπωνικής κουζίνας.  Δείτε το καϊσέκι για μια εκλεπτυσμένη έκφραση.

*Καβάι*
-------

Ένα σύγχρονο φαινόμενο, από τη δεκαετία του 1970, η χαριτωμένη ή η *καβάι* (可愛い) στα Ιαπωνικά, έχει γίνει μια εξέχουσα αισθητική της Ιαπωνικής λαϊκής κουλτούρας, ψυχαγωγίας, ένδυσης, φαγητού, παιχνιδιών, προσωπικής εμφάνισης, συμπεριφοράς, και επιτήδευσης. 

Ως πολιτιστικό φαινόμενο, η χαριτωμένη γίνεται όλο και πιο αποδεκτή στην Ιαπωνία ως μέρος του ιαπωνικού πολιτισμού και της εθνικής ταυτότητας. Ο Τομογιούκι Σουγκιγιάμα, συγγραφέας του "Cool Japan", πιστεύει ότι η "χαριτωμένη" βασίζεται στην κουλτούρα της Ιαπωνίας, που αγαπά την αρμονία και ο Νομπουγιόσι Κουρίτα, καθηγητής κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Μουσάσι στο Τόκιο, δήλωσε ότι η "χαριτωμένη" είναι ένας "μαγικός όρος" που περιλαμβάνει καθετί, που είναι αποδεκτό και επιθυμητό στην Ιαπωνία.

Παραπομπές
----------

 

1. ↑  «Japanese Aesthetics (Stanford Encyclopedia of philosophy)». Ανακτήθηκε στις 10 Ιουνίου 2009.
2. ↑  «Teaching Japanese Aesthetics». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Δεκεμβρίου 2008. Ανακτήθηκε στις 3 Δεκεμβρίου 2008.
3. ↑  Herbert, Jean (1967). *Shinto; at the fountain-head of Japan*. Stein and Day.
4. ↑  «Japanese Aesthetics, Wabi-Sabi, and the Tea Ceremony» (PDF). Ανακτήθηκε στις 3 Δεκεμβρίου 2008.
5. 1 2  Koren, Leonard (1994). *Wabi Sabi for artists, designers, poets and philosophers*. Berkeley, CA: Stone Bridge Press. ISBN 1-880656-12-4.
6. ↑  «What Is Wabi-Sabi?». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Μαΐου 2007. Ανακτήθηκε στις 1 Απριλίου 2007.
7. ↑  «The nature of garden art». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 7 Αυγούστου 2008. Ανακτήθηκε στις 6 Δεκεμβρίου 2008.
8. 1 2  Carter, Robert E. (2008). *Japanese arts and self-cultivation*. New York, NY: SUNY Press. ISBN 978-0-7914-7254-5.
9. ↑  Afshar, Dave. «What Is Mono No Aware, the Japanese Love for Impermanence?». *Culture Trip*. Ανακτήθηκε στις 3 Ιουνίου 2021.
10. ↑  «Taste of Japan». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Απριλίου 2007. Ανακτήθηκε στις 1 Απριλίου 2007.
11. ↑  Zeami. "Teachings on Style and the Flower (*Fūshikaden*)." from Rimer & Yamazaki. *On the Art of the Nō Drama*. p20.
12. ↑  «Zeami and the Transition of the Concept of Yūgen» (PDF). Ανακτήθηκε στις 8 Δεκεμβρίου 2008.
13. ↑  Seo, Audrey Yoshiko; Addiss (1998). The Art of Twentieth-Century Zen. Stepen. Boston: Shambhala Publications. (ISBN 978-1-57062-358-5)
14. ↑  Ikegami, Eiko (2005). *Bonds of Civility: aesthetic networks and the political origins of Japanese culture*. New York, NY: Cambridge University Press. ISBN 0-521-60115-0.
15. ↑  «Japan - the society». Ανακτήθηκε στις 7 Δεκεμβρίου 2008.
16. ↑  Tosa, Naoko, Yunian Pang, Qin Yang, and Ryohei Nakatsu (21 March 2019). «Pursuit and Expression of Japanese Beauty Using Technology». *Arts* **8**: 38. doi:10.3390/arts8010038.
17. ↑  *Japanese Foodways, Past and Present*, University of Illinois Press, 2010, By Eric C. Rath, Stephanie Assmann
18. ↑  Quotes and paraphrases from: Yuri Kageyama (June 14, 2006). «Cuteness a hot-selling commodity in Japan». Associated Press. .

|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| * Πύλη:Ιαπωνία
 |

 |