Συντεταγμένες: 41°0′16.78″N 28°56′23.68″E﻿ / ﻿41.0046611°N 28.9399111°E﻿ / 41.0046611; 28.9399111

Το **Τέμενος της Πύλης του Ιησού** (τουρκικά: *Ese Kapı Mescidi*‎‎) υπήρξε Βυζαντινή Ορθόδοξη εκκλησία, αγνώστου ονόματος στην Κωνσταντινούπολη, η οποία μετατράπηκε σε Ισλαμικό Τέμενος κατά την Οθωμανική αυτοκρατορία.

Η τοποθεσία του ναού
--------------------

Το κτίριο βρίσκεται ανατολικά της συνοικίας των «Έξι μαρμάρων», κοντά στην οδό «Πύλη του Ιησού». Βρίσκεται κοντά στο τέμενος «Σανδζακδάρ», την πάλαι Μονή των Γαστρίων.

Περιγραφή του ναού
------------------

Το κτίριο είναι αρχαιότατο. Στην πίσω μεριά έχει εκτενή κήπο. Στην ανατολική πλευρά της εκκλησίας υπήρχε αρχαία ενεπίγραφη πλάκα, η οποία επετειχίσθη στην δεξιά πλευρά του θυσιαστηρίου. Στον δεξιό τοίχο βλέπουμε την απεικόνιση του Ευαγγελισμού. 
Πάνω από την καθολική θύρα του ναού βρίσκεται μικρό κατηχούμενο, που υποστηρίζεται από ξύλινους στύλους. Οι λευκοί τοίχοι είναι καλυμμένοι με ονόματα Μουσουλμάνων Αγίων.

Το κτίριο έχει στέγη ξύλινη, μήκους είκοσι πέντε βημάτων. Στον περίβολο σώζεται μεγάλο Βυζαντινό κιονόκρανο.

Ιστορία του ναού
----------------

Το κτίριο πιθανός ήταν μοναστήρι, ή ευκτήριο μοναστηριού. Ο Σεΐδ Αλής δεν μνημονεύει ούτε το τέμενος, ούτε το αρχικό όνομα του ναού. Πρόκειται όμως περί Βυζαντινού κτηρίου, όπως φαίνεται από την βυζαντινή τοιχοποιία. Ως γνωστό, η συνοικία των «Έξι μαρμάρων» βρίσκονταν έξω από τα τείχη του Μεγάλου Κωνσταντίνου, των οποίων τα δυτικά όρια αγνοούμε. Σύμφωνα με τον Κωδινό «*το δε χερσαίον τείχος ανέβαινεν έως το εξακίονον*» και πάλι «*το εξακιόνιον χερσαίον ήν τοίχος παρά του μεγάλου Κωνσταντίνου κτισθέν*». Στην συνοικία αυτή βρισκόταν μια μαρμάρινη στήλη, το «*εξωκιόνιον*», που σημαίνει ο «*έξω κίονας*», δηλαδή η «*έξω στήλη*». Όταν η συνοικία αυτή συμπεριλήφθηκε στα εντός των Θεοδοσιακών τειχών, οι κάτοικοι ξέχασαν την σημασία της λέξης και το μετέτρεψαν σε «*έξι κίονες*» και «*έξι μάρμαρα*». Οι Τούρκοι το μετέφρασαν και το έκαναν «*Αλτή μερμέρ*». Γνωστοί είναι και οι «Εξωκιονίτες Αρειανοί*», διότι τελούσαν τις λιτανείες τους στην συνοικία αυτή.* 

Ίσως το κτίριο να ήταν εκκλησία που να έφερε άλλο ένα κοντινό ευκτήριο ή αγίασμα σκεπασμένο με θόλο ή ξύλινο όροφο. Πάντως η εκκλησία αυτή μάλλον δεν ήταν μοναστήρι, όπως συμπεραίνουμε από τον στενότατο περίβολο και τις πλησίον δύο οδούς. Από την απεικόνιση του Ευαγγελισμού θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι ίσως να ήταν μια από τις τριάντα έξι εκκλησίες που ήταν αφιερωμένες στην Θεοτόκο.

Σύμφωνα με τα γραφόμενα του Σεΐδ Αλή, ο Κεμανκές Μουσταφά πασάς μετέτρεψε την εκκλησία σε Οθωμανικό τέμενος. Ο Πασάς αυτός καρατομήθηκε επί πρωθυπουργίας του το έτος 1643 και ετάφη σε ειδικό μαυσωλείο που ανεγέρθη στο ίδιο το τέμενος. 

Η χρήση του ναού πριν την μεταβολή του σε τέμενος δεν μας είναι γνωστή.

Κειμήλια του ναού
-----------------

Στον περίβολο του ναού είναι θαμμένος ο Κεμνκές Μουσταφά πασάς που μετέτρεψε τον ναό σε τέμενος.

Παραπομπές
----------

1. ↑  Müller-Wiener (1977), p. 118.

Πηγές
-----

* Αλέξανδρος Πασπάτης, επιμ. (1877). *Βυζαντιναί μελέται Τοπογραφικαί και ιστορικαί*. Κωνσταντινούπολη: Τυπογραφείο Αντωνίου Κορομηλά, Βιβλιοπωλείο των Αδελφών Δεσπάστα. Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2009.

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Βυζαντινές εκκλησίες και μοναστήρια στην Κωνσταντινούπολη |
| --- |
|  |
| 
* Αγία Αναστασία η Φαρμακολύτρια
* Άγιος Ανδρέας εν τη Κρίσει
* Άγιοι Απόστολοι
* Άγιος Γεώργιος εν τη κυπαρίσσω
* Αγία Ειρήνη
* Μονή των Γαστρίων
* Αγία Ευφημία εν τω Ιπποδρομίω
* Άγιος Ιωάννης ο Βαπτιστής εν τω Τρούλλω
* Αγία Θέκλα του Παλατίου των Βλαχερνών
* Αγία Θεοδοσία εν τοις Δεξιοκράτους/Χριστός Ευεργέτης
* Άγιος Θεόδωρος
* Θεοτόκος εν τω Σίγματι
* Θεοτόκος Κυριώτισσα
* Θεοτόκος του Φάρου
* Μαρτύριο Αγίων Κάρπου και Παπύλου
* Μονή του Λιβός
* Μονή του Μανουήλ
* Μονή Αγίων Μηνοδώρας, Μητροδώρας και Νυμφοδώρας/Μονή της Κυρά Μάρθας
* Μονή του Μυρελαίου
* Ευκτήριο του Αγίου Νικολάου
* Μονή Παμμακάριστου
* Παναγία των Βλαχερνών
* Παναγία η Μουχλιώτισσα
* Βιβλιοθήκη του Παντοκράτορος
* Αγία Σοφία
* Άγιοι Σέργιος και Βάκχος
* Μονή Στουδίου
* Χριστός Παντεπόπτης
* Χριστός Παντοκράτωρ και Θεοτόκος Ελεούσα
* Χριστός Φιλάνθρωπος
* Μονή της Χώρας
* Νέα Εκκλησία
* Αταυτοποίητο (Τέμενος του Μπαλαμπάν Αγά)
* Αταυτοποίητο (Τέμενος του πεπληρωμένου φρέατος)
* Αταυτοποίητο (Τέμενος της Πύλης του Ιησού)
* Αταυτοποίητο (Τέμενος του Σεΐχ Μουράδ)
* Αταυτοποίητο (Τέμενος Σεκμπάν μπασή)
* Αταυτοποίητο (Σινάν Πασά Μεστζιντί)
* Αταυτοποίητο (Τέμενος Τοκλού Ντεντέ)
 |

 |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Ισλαμικά τεμένη τα οποία μετατράπηκαν από εκκλησίες στην Κωνσταντινούπολη |
| --- |
|  |
| 
* *Τέμενος Αράπ*
* *Τέμενος Χιραμί Αχμέτ Πασά*
* *Τέμενος Κεφελί*
* *Τέμενος Ζεϊρέκ*
* *Τέμενος Εσκί Ιμαρέτ*
* *Τέμενος Μουλά Γκιουρανή*
* *Ατίκ Μουσταφά Πασά Τζαμί*
* *Τέμενος Κοτζά Μουσταφά Πασά*
* *Τέμενος Γκιουλ*
* *Τέμενος Μουλά Φεναρί Ίσα*
* *Καριγιέ Τζαμί - σήμερα γνωστό ως Μουσείο Μονής Χώρας*
* *Τέμενος Κιουτσούκ Αγιασοφιά*
* *Τέμενος Μπόντρουμ*
* *Τέμενος Καλεντέρχανε*
* *Τέμενος Σεΐχ Σουλεϊμάν*
* *Τέμενος Σαντζακτάρ Χαϊρετίν*
* *Τέμενος Τοκλού Ντεντέ*
* *Τέμενος της Πύλης του Ιησού*
* *Τέμενος Σεκμπάν μπασή*
* *Τέμενος του Μοναστηρίου*
* *Τέμενος του πεπληρωμένου φρέατος*
* *Τέμενος του Σεΐχ Μουράδ*
* *Σινάν Πασά Μεστζιντί*
* *Τέμενος του Μπαλαμπάν Αγά*
* *Ιμραχόρ Τζαμί*
 |  |

 |