Ο **Σαρλ-Αντόλφ Βυρτς** (Charles-Adolphe Wurtz, 26 Νοεμβρίου 1817 – 10 Μαΐου 1884) ήταν Γάλλος χημικός από την Αλσατία. Τον θυμούνται περισσότερο για την επί δεκαετίες υπερασπιση της ατομικής θεωρίας και για τις ιδέες σχετικά με τις δομές των χημικών ενώσεων, ενάντια στις σκεπτικιστικές απόψεις χημικών όπως ο Μαρσελέν Μπερτελό και ο Ανρί Ετιέν Σαίντ-Κλερ Ντεβίλ (Henri Étienne Sainte-Claire Deville). Είναι πολύ γνωστός στους ασχολούμενους με την Οργανική Χημεία χημικούς για την αντίδραση Βυρτς, για τον σχηματισμό δεσμών άνθρακα-άνθρακα με αντίδραση αλκυλαλογονιδίων με νάτριο και για τις ανακαλύψεις του αιθυλαμίνη, αιθυλενογλυκόλη και την αλδολική αντίδραση. Ο Βυρτς ήταν επίσης συγγραφέας και εκπαιδευτικός με επιρροή.

Βιογραφία
---------

Ο Αντόλφ Βυρτς (δεν χρησιμοποίησε ποτέ το όνομα "Σαρλ") γεννήθηκε στο Στρασβούργο, όπου ο πατέρας του, Γιόχαν Γιάκομπ (Ζαν Ζακ) Βυρτς, ήταν λουθηρανός πάστορας στην κοντινή πόλη Βολφισέμ (Wolfisheim). Η σύζυγός του, η μητέρα του Αντόλφ, Σοφί Κράις (Sophie Kreiss), πέθανε το 1878.

Όταν τελείωσε το προτεσταντικό γυμνάσιο στο Στρασβούργο το 1834, ο πατέρας του του επέτρεψε να σπουδάσει ιατρική ως τη βέλτιστη εναλλακτική της θεολογίας. Αφιερώθηκε ειδικά στη χημική πλευρά του επαγγέλματός του με τέτοια επιτυχία, που το 1839 διορίστηκε *Chef des travaux chimiques* στην Ιατρική Σχολή του Στρασβούργου.  Για το θερινό εξάμηνο του 1842 σπούδασε υπό τον Γιούστους φον Λήμπιχ στο Πανεπιστήμιο του Γκίσεν. Μετά την αποφοίτησή του από το Στρασβούργο ως MD το 1843, με διατριβή για την αλβουμίνη και το ινώδες, πήγε στο Παρίσι, όπου αρχικά παραπέμφθηκε από τον Ζαν Μπατίστ Ντυμά στον Αντουάν Μπαλάρ.  Η απασχόλησή του με τον Μπαλάρ διήρκεσε μερικούς μήνες, μετά από τους οποίους ο Βυρτς άρχισε να εργάζεται στο ιδιωτικό εργαστήριο του Ντυμά. Το 1845, έγινε βοηθός του Ντυμά στην Ιατρική Σχολή και τέσσερα χρόνια αργότερα άρχισε να δίνει διαλέξεις για την οργανική χημεία στη θέση του. 

Καθώς δεν υπήρχε εργαστήριο στη διάθεσή του στην Ιατρική Σχολή, άνοιξε ένα ιδιωτικό το 1850 στη *Rue Garanciere*, αλλά τρία χρόνια αργότερα το κτίριο πωλήθηκε και το εργαστήριο έπρεπε να εγκαταλειφθεί. Το 1850, έλαβε τη θέση του καθηγητή χημείας στο νέο Εθνικό Ίδρυμα Αγρονομίας στις Βερσαλλίες, αλλά το Ίδρυμα καταργήθηκε το 1852. Τον επόμενο χρόνο η έδρα της «φαρμακευτικής και οργανικής χημείας» στην Ιατρική Σχολή έμεινε κενή με την παραίτηση του Ντυμά και η έδρα της «ιατρικής χημείας» με το θάνατο του Ματιέ Ορφιλά. Και οι δύο αυτές έδρες καταργήθηκαν και ο Βυρτς διορίστηκε στη νέα θέση της "οργανικής και ορυκτής χημείας". (Ταυτόχρονα, μια νέα έδρα, αφιερωμένη αποκλειστικά στη φαρμακευτική, απονεμήθηκε στον Εζέν Σουμπιράν (Eugene Soubeiran)). Το 1866, ο Βυρτς ανέλαβε τα καθήκοντα του κοσμήτορα της ιατρικής σχολής. Σε αυτή τη θέση, προσπάθησε να εξασφαλίσει την αναδιάταξη και την ανακατασκευή των κτιρίων που ήταν αφιερωμένα στην επιστημονική διδασκαλία, προτρέποντας ότι στην παροχή κατάλληλα εξοπλισμένων εργαστηρίων διδασκαλίας η Γαλλία ήταν πολύ πίσω από τη Γερμανία (βλ. την έκθεσή του *Les Hautes Etudes pratiques dans les universités allemandes*, 1870 ). 

Το 1875, παραιτούμενος από το αξίωμα του κοσμήτορα αλλά διατηρώντας τον τίτλο του επίτιμου κοσμήτορα, έγινε ο πρώτος κάτοχος νέας έδρας οργανικής χημείας στη Σορβόννη, την οποία είχε ιδρύσει η κυβέρνηση λόγω της επιρροής του. Ωστόσο, είχε μεγάλη δυσκολία στην απόκτηση ενός επαρκούς εργαστηρίου.  Τα κτίρια της νέας Σορβόννης που παρείχαν τελικά σύγχρονα επιστημονικά εργαστήρια δεν ολοκληρώθηκαν παρά το 1894, δέκα χρόνια μετά τον θάνατό του.

Ο Βυρτς ήταν επίτιμο μέλος σχεδόν κάθε επιστημονικής εταιρείας στην Ευρώπη. Ήταν ο κύριος ιδρυτής της Χημικής Εταιρείας του Παρισιού (1858), ήταν ο πρώτος γραμματέας της και διετέλεσε τρεις φορές πρόεδρός της. Το 1880, ήταν αντιπρόεδρος και το 1881 πρόεδρος της Γαλλικής Ακαδημίας Επιστημών, στην οποία εισήλθε το 1867 διαδοχικά με τον Τεοφίλ-Ζυλ Πελούζ ( Théophile-Jules Pelouze). Το 1881, ο Βυρτς εξελέγη ισόβιος γερουσιαστής.  Το όνομα του Βυρτς είναι ένα από τα 72 ονόματα που είναι χαραγμένα στον πύργο του Άιφελ . 

Ο Βυρτς πέθανε στο Παρίσι στις 10 Μαΐου 1884, πιθανώς από επιπλοκές λόγω διαβήτη, και θάφτηκε στα βορειοανατολικά της πόλης στο Κοιμητήριο του Περ-Λασαίζ.

Επιστημονικό και ακαδημαϊκό έργο
--------------------------------

Επηρεασμένος από κορυφαίες προσωπικότητες όπως ο Λήμπιζ και ο Ντυμά, το 1856 ο Βυρτς έγινε ισχυρός υποστηρικτής μεταρρύθμισης στη χημική θεωρία με επικεφαλής τον Σαρλ Ζεράρ (Charles Gerhardt) και τονΑλεξάντερ Γουίλιαμσον. Αυτή η νέα χημεία της δεκαετίας του 1850 πήρε στα σοβαρά την ιδέα των χημικών ατόμων, υιοθέτησε ατομικά βάρη για τα στοιχεία που μοιάζουν έντονα με τα σύγχρονα και πρότεινε ένα ενιαίο σχηματικό σχέδιο που αντιτάχθηκε στη δυιστική θεωρία που προέρχεται από το έργο του Γιενς Γιάκομπ Μπερζέλιους. Λίγο αργότερα, ο Βυρτς υιοθέτησε επίσης τη νέα δομική θεωρία που αναπτύχθηκε από την εργασία νεότερων χημικών όπως ο Άουγκουστ Κέκουλε. Ωστόσο, μια μορφή σκεπτικιστικού θετικισμού είχε επιρροή στη Γαλλία κατά το δεύτερο μισό του δέκατου ένατου αιώνα, και οι προσπάθειες του Βυρτς να αποκτήσειμια ευνοϊκή ακρόαση για τον ατομισμό και τον στρουκτουραλισμό στην πατρίδα του διαψεύστηκαν σε μεγάλο βαθμό.

Η πρώτη δημοσιευμένη εργασία του Βυρτς αφορούσε το υποφωσφορικό οξύ (1841) και η συνέχιση της εργασίας του για τα οξέα του φωσφόρου (1845) είχε ως αποτέλεσμα την ανακάλυψη του σουλφωσφορικού οξέος και του οξυχλωριούχου φωσφόρου, καθώς και του υδριδίου του χαλκού. Αλλά το αρχικό του έργο ήταν κυρίως στον τομέα της οργανικής χημείας. Η διερεύνηση των κυανικών αιθέρων (1848) έδωσε μια κατηγορία ουσιών που άνοιξε ένα νέο πεδίο στην οργανική χημεία, γιατί, κατεργάζοντας αυτούς τους αιθέρες με καυστικό κάλιο, έλαβε μεθυλαμίνη, το απλούστερο οργανικό παράγωγο της αμμωνίας (1849), και αργότερα (1849). 1851) οι συνθετικές ουρίες. Το 1855, εξετάζοντας τις διάφορες ουσίες που είχαν ληφθεί από τη γλυκερίνη, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η γλυκερίνη είναι ένα σώμα αλκοολικής φύσης που σχηματίζεται στον τύπο τριών μορίων νερού, όπως η κοινή αλκοόλη είναι σε αυτό του ενός, και έτσι οδηγήθηκε ( 1856) μέχρι την ανακάλυψη των γλυκολών ή διατομικών αλκοολών, σώματα που σχετίζονται παρόμοια με τον διπλό τύπο του νερού. Αυτήν την ανακάλυψη την πραγματοποίησε πολύ διεξοδικά σε έρευνες για το αιθυλενοξείδιο και τις πολυαιθυλενικές αλκοόλες. Η οξείδωση των γλυκόλων τον οδήγησε σε ομόλογα του γαλακτικού οξέος και μια διαμάχη για τη σύσταση του τελευταίου με τον Άντολφ Βίλχελμ Χέρμαν Κόλμπε είχε ως αποτέλεσμα την ανακάλυψη πολλών νέων δεδομένων και την καλύτερη κατανόηση των σχέσεων μεταξύ οξυ- και αμιδίο -οξέων.  Το 1855, δημοσίευσε εργασία για αυτό που είναι σήμερα γνωστό ως αντίδραση Βυρτς.

Το 1867 ο Wurtz συνέθεσε νευρίνη με την επίδραση τριμεθυλαμίνης σε γλυκόλοχλωρυδρίνη. Το 1872 ανακάλυψε την αλδολική αντίδραση και χαρακτήρισε το προϊόν ότι εμφανίζει τις ιδιότητες τόσο μιας αλκοόλης όσο και μιας αλδεΰδης. Ο Αλεξάντερ Μποροντίν ανακάλυψε την αντίδραση ανεξάρτητα την ίδια χρονιά. Το προϊόν ονομάστηκε αλδόλη, επισημαίνοντας τον διπλό του χαρακτήρα.  Αυτό οδήγησε σε μια δεύτερη αντιπαράθεση με τον Κόλμπε.

Εκτός από αυτόν τον κατάλογο ορισμένων από τις νέες ουσίες που παρασκεύασε, μπορεί να γίνει αναφορά στην εργασία του σχετικά με τις μη φυσιολογικές πυκνότητες ατμών. Ενώ εργαζόταν στις ολεφίνες παρατήρησε ότι λαμβάνει χώρα μια αλλαγή στην πυκνότητα των ατμών του υδροχλωρικού αμυλενίου, του υδροβρωμιδίου κ.λπ. καθώς η θερμοκρασία αυξάνεται, και στο σταδιακό πέρασμα από ένα αέριο περίπου κανονικής πυκνότητας σε μία από το μισό κανονικό είδε ένα ισχυρό επιχείρημα υπέρ της άποψης ότι οι μη φυσιολογικές πυκνότητες ατμών, όπως παρουσιάζονται από τη σαλ-αμμωνιακή ή το πενταχλωριούχο φώσφορο. πρέπει να εξηγηθούν με διάσπαση. Από το 1865 και μετά αντιμετώπισε αυτό το ζήτημα σε διάφορες εργασίες, και συγκεκριμένα διατήρησε τη διάσταση του ατμού της ένυδρης χλωράλης, σε αντίθεση με τον Ετιέν Ανρί Σαιντ-Κλερ Ντεβίλ και τον Μαρσελίν Μπερτελό. 

Για είκοσι ένα χρόνια (1852–1872) ο Βυρτς δημοσίευε στο *Annales de chimie et de physique* περιλήψεις χημικών εργασιών που έγιναν εκτός Γαλλίας. Η έκδοση του μεγάλου του *Dictionnaire de chimie pure et appliquée*, στο οποίο τον βοήθησαν πολλοί άλλοι Γάλλοι χημικοί, ξεκίνησε το 1869 και ολοκληρώθηκε το 1878. Δύο συμπληρωματικοί τόμοι εκδόθηκαν το 1880-1886 και το 1892 ξεκίνησε η έκδοση ενός δεύτερου συμπληρώματος. Μεταξύ των βιβλίων του είναι *Chimie médicale* (1864), *Leçons élémentaires de chimie moderne* (1867), *Théorie des atomes dans la conception générale du monde* (1874), *La Théorie atomique* (1878), *Progrés de l'industries* 1876 χρωμάτων ) και *Traité de chimie biologique* (1880–1885). Το *Histoire des doctrines chimiques*, η εισαγωγική ομιλία στο *Dictionnaire* του (επίσης δημοσιεύθηκε χωριστά το 1869), ξεκινά με τη φράση *La chimie est une science française*.  Αν και ξεσήκωσε θύελλα διαμαρτυριών στη Γερμανία, η πρόταση αυτή είναι λιγότερο εθνικιστική από όσο φαίνεται: Σκόπευε να αναφερθεί μόνο στη γέννηση της χημείας υπό τον μεγάλο Αντουάν Λωράν Λαβουαζιέ, αντί να διεκδικήσει την αποκλειστική γαλλική εθνική ιδιοκτησία της επιστήμης.

Έργα
----

 *Dictionnaire de chimie pure et appliqueée*, 1869
* *Historie des doctrines chimiques depuis Lavoisier jusqu'à nos jours* (στα Γαλλικά). Paris: Hachette et C.ie. 1868.
* *Dictionnaire de chimie pure et appliqueée* (στα Γαλλικά). **A–B**. Paris: Hachette et C.ie. 1869. 
	+ *Dictionnaire de chimie pure et appliqueée* (στα Γαλλικά). **C–G**. Paris: Hachette et C.ie. 1870.
	+ *Dictionnaire de chimie pure et appliqueée* (στα Γαλλικά). **P–S**. Paris: Hachette et C.ie. 1876.
	+ *Dictionnaire de chimie pure et appliqueée* (στα Γαλλικά). **S–Z**. Paris: Hachette et C.ie. 1878.

Παραπομπές
----------

1. 1 2  «Вюрц, Шарль-Адольф» (Ρωσικά)
2. 1 2  www.senat.fr/senateur-3eme-republique/wurtz\_charles\_adolphe1546r3.html.
3. 1 2  Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας: (Γαλλικά) *καθιερωμένοι όροι της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας*. data.bnf.fr/ark:/12148/cb12359780k. Ανακτήθηκε στις 10  Οκτωβρίου 2015.
4. ↑  «Большая советская энциклопедия» (Ρωσικά) Η Μεγάλη Ρωσική Εγκυκλοπαίδεια. Μόσχα. 1969. Ανακτήθηκε στις 25  Φεβρουαρίου 2017.
5. ↑  «Вюрц, Шарль-Адольф» (Ρωσικά)
6. ↑  Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας: (Γερμανικά, Αγγλικά) *Gemeinsame Normdatei*. Ανακτήθηκε στις 31  Δεκεμβρίου 2014.
7. ↑  «Большая советская энциклопедия» (Ρωσικά) Η Μεγάλη Ρωσική Εγκυκλοπαίδεια. Μόσχα. 1969. Ανακτήθηκε στις 28  Σεπτεμβρίου 2015.
8. ↑  (Ιταλικά) *www.accademiadellescienze.it*. charles-adolphe-wurtz. Ανακτήθηκε στις 1  Δεκεμβρίου 2020.
9. 1 2 3 4 5  Chisholm 1911, σελ. 859.
10. ↑  Rocke, Alan (2001). *Nationalizing Science: Adolphe Wurtz and the Battle for French Chemistry*. Cambridge, MA: The MIT Press. σελίδες 103–104.
11. ↑  Williamson, A. W. (1885). «Obituary of Charles Adolphe Wurtz». *Proceedings of the Royal Society* **38**: xxiii – xxxiv.
12. ↑  Chisholm 1911.
13. ↑  Wurtz, C. A. (1872). «Sur un aldéhyde-alcool». *Compt. Rend.* **74**: 1361. .
14. 1 2  Chisholm 1911, σελ. 860.

Πηγές
-----

This article incorporates text from a publication now in the public domain: Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Wurtz, Charles Adolphe". Encyclopædia Britannica. Vol. 28 (11th ed.). Cambridge University Press. pp. 859–860. This work in turn cites:

Charles Friedel's memoir in the Bulletin de la Société Chimique (1885) Wurtz's life and work, with a list of his publications.
August Wilhelm von Hofmann in the Ber. deut. chem. Gesellsch. (1887) Reprinted in vol. iii. of his Zur Erinnerung an vorangegangene Freunde (1888)

Περαιτέρω ανάγνωση
------------------

* Tiffeneau, Marc (1921). «L'œuvre commune de Gerhardt et de Wurtz». *Revue scientifique* **59**: 576–584.
* Rocke, Alan J. (2001). *Nationalizing Science: Adolphe Wurtz and the Battle for French Chemistry*. Cambridge, Massachusetts and London: MIT Press. ISBN 0-262-18204-1.
* Wall, Florence E. (1951). «Faraday, Hofmann, and Wurtz». *Journal of Chemical Education* **28** (7): 355–358. doi:10.1021/ed028p355. Bibcode: 1951JChEd..28..355W. .
* Carneiro, A.; Pigeard N. (November 1997). «Alsatian chemists in Paris in the 19th century: a network, a school?». *Annals of Science* (ENGLAND) **54** (6): 533–46. doi:10.1080/00033799700200361. ISSN 0003-3790. PMID 11619774.
* Carneiro, A. (July 1993). «Adolphe Wurtz and the atomism controversy». *Ambix* (ENGLAND) **40** (2): 75–95. doi:10.1179/amb.1993.40.2.75. ISSN 0002-6980. PMID 11609199.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* Η έκθεση του Charles-Adolphe Wurtz για το Συνέδριο της Καρλσρούης (1860)
* *The Atomic Theory*, του A. Wurtz (1881) New York: Appleton and Company (σαρωμένο αντίγραφο)
* *Elements of Modern Chemistry*, του A. Wurtz (1899) Philadelphia: Lippincott and Company (σαρωμένο αντίγραφο της τρίτης αμερικανικής έκδοσης, μετάφραση WH Greene)