Ο **βομβαρδισμός της Λιβύης από τις ΗΠΑ το 1986**, με την κωδική ονομασία **Επιχείρηση Φαράγγι Ελ Ντοράντο** (αγγλικά: Operation El Dorado Canyon‎), αναφέρεται στις αεροπορικές επιδρομές από τις Ηνωμένες Πολιτείες εναντίον της Λιβύης που έλαβαν χώρα την Τρίτη, 15 Απριλίου 1986. Η επίθεση πραγματοποιήθηκε από την Πολεμική Αεροπορία, το  Ναυτικό και το Σώμα Πεζοναυτών των Ηνωμένων Πολιτειών μέσω αεροπορικών επιδρομών, ως αντίποινα για τη βομβιστική επίθεση στη ντισκοτέκ του Δυτικού Βερολίνου δέκα ημέρες νωρίτερα, για την οποία ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ρόναλντ Ρήγκαν κατηγόρησε ανοιχτά τον Λίβυο ηγέτη Μουαμάρ Καντάφι. Αναφέρθηκαν 40 απώλειες στη Λιβύη με τρία αμερικανικά αεροπλάνα να καταρρίφθηκαν. Ένας από τους φερόμενους θανάτους στη Λιβύη ήταν ένα κοριτσάκι, που αναφέρεται ότι ήταν η κόρη του Καντάφι, η Χάνα Καντάφι.  Ωστόσο, υπάρχουν αμφιβολίες για το αν όντως σκοτώθηκε, ή αν υπήρξε αληθινά.

Προέλευση
---------

Ο Πρόεδρος Ρίγκαν συμβουλεύεται ηγέτες του Κογκρέσου σχετικά με την επιδρομή.
Η Λιβύη αντιπροσώπευε υψηλή προτεραιότητα για τον Αμερικανό Πρόεδρο Ρόναλντ Ρήγκαν λίγο μετά την ορκωμοσία του το 1981. Ο Λίβυος ηγέτης Μουαμάρ Καντάφι ήταν σταθερά κατά του Ισραήλ και είχε υποστηρίξει βίαιες οργανώσεις στα παλαιστινιακά εδάφη και τη Συρία. Υπήρχαν αναφορές ότι η Λιβύη προσπαθούσε να γίνει πυρηνική δύναμη   και η κατοχή του Τσαντ από τον Καντάφι, το οποίο ήταν πλούσιο σε ουράνιο, απασχολούσε σοβαρά τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι φιλοδοξίες του Καντάφι να δημιουργήσει μια ομοσπονδία αραβικών και μουσουλμανικών κρατών στη Βόρεια Αφρική ήταν ανησυχητικές για τα συμφέροντα των ΗΠΑ. Επιπλέον, ο τότε υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Αλεξάντερ Χάιγκ ήθελε να λάβει προληπτικά μέτρα κατά του Καντάφι επειδή χρησιμοποιούσε πρώην στελέχη της Κεντρικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (CIA) για να βοηθήσει στη δημιουργία τρομοκρατικών στρατοπέδων. 

Μετά τις επιθέσεις του Δεκέμβρη του 1985 αεροδρόμια της Ρώμης και της Βιέννης, που σκότωσαν 19 και τραυμάτισαν περίπου 140, ο Καντάφι έδειξε ότι θα συνέχιζε να υποστηρίζει τη Φράξια του Κόκκινου Στρατού, τις Ερυθρές Ταξιαρχίες και τον Ιρλανδικό Δημοκρατικό Στρατό όσο οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις υποστήριζαν κατά του Καντάφι. 

Μετά από χρόνια περιστασιακών αψιμαχιών με τη Λιβύη για τις εδαφικές διεκδικήσεις της Λιβύης στον Κόλπο της Σύρτης, οι Ηνωμένες Πολιτείες εξέτασαν μια στρατιωτική επίθεση για να χτυπήσουν στόχους εντός της ηπειρωτικής Λιβύης. Τον Μάρτιο του 1986, οι Ηνωμένες Πολιτείες, διεκδικώντας τα 12 ναυτικά μίλια στα χωρικά ύδατα σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, έστειλε μια ειδική ομάδα στην περιοχή. Η Λιβύη απάντησε με επιθετικούς αντι-ελιγμούς στις 24 Μαρτίου που οδήγησαν σε ναυτική εμπλοκή στον Κόλπο της Σύρτης.

Στις 5 Απριλίου 1986, φερόμενοι Λίβυοι πράκτορες βομβάρδισαν το νυχτερινό κέντρο διασκέδασης "La Belle" στο Δυτικό Βερολίνο, σκοτώνοντας τρία άτομα, συμπεριλαμβανομένου ενός Αμερικανού στρατιώτη,  και τραυματίζοντας 229 άτομα. Η Δυτική Γερμανία και οι Ηνωμένες Πολιτείες έλαβαν τηλεφωνικές υποκλοπές από Λίβυους πράκτορες στην Ανατολική Γερμανία που συμμετείχαν στην επίθεση.

Πιο λεπτομερείς πληροφορίες ανακτήθηκαν χρόνια αργότερα, όταν τα αρχεία της Στάζι ερευνήθηκαν από την επανενωμένη Γερμανία. Λίβυοι πράκτορες που είχαν πραγματοποιήσει την επιχείρηση από την πρεσβεία της Λιβύης στην Ανατολική Γερμανία εντοπίστηκαν και διώχθηκαν από τη Γερμανία τη δεκαετία του 1990.

Η επιδρομή
----------

Ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ρόναλντ Ρήγκαν σε ενημέρωση με το προσωπικό του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ για την Επιχείρηση Φαράγγι Ελ Ντοράντο.
Η επιδρομή ξεκίνησε τις πρώτες πρωινές ώρες της 15ης Απριλίου, με δηλωμένους στόχους να στείλει ένα μήνυμα και να μειώσει την ικανότητα της Λιβύης να υποστηρίζει και να εκπαιδεύει τρομοκράτες. Λίγο μετά την επιδρομή ο Ρίγκαν προειδοποίησε: *Σήμερα, κάναμε αυτό που έπρεπε να κάνουμε. Αν χρειαστεί, θα το ξανακάνουμε.*  Κάποιοι Λίβυοι στρατιώτες, σύμφωνα με πληροφορίες, εγκατέλειψαν τις θέσεις τους τρομαγμένοι και μπερδεμένοι και οι αξιωματικοί άργησαν να δώσουν εντολές.  Τα αντιαεροπορικά πυρά της Λιβύης άρχισαν μόνο αφού τα αεροπλάνα πέρασαν πάνω από τους στόχους τους.    Κανένα λιβυκό μαχητικό δεν απογειώθηκε. 

Μέσα σε δώδεκα λεπτά, όλα τα αεροσκάφη των Ηνωμένων Πολιτειών ήταν «επί ποδός» και εισήλθαν στη Μεσόγειο. Τα αεροσκάφη κρούσης του Πολεμικού Ναυτικού είχαν παραμείνει στα αεροπλανοφόρα τους έως τις 02:53 (ώρα Λιβύης)  και τα αεροσκάφη της USAF, με εξαίρεση ένα F-111 που προσγειώθηκε στον Ναυσταθμό Ρότα της Ισπανίας, με υπερθερμασμένο κινητήρα, είχαν επιστρέψει προς τη Μεγάλη Βρετανία στις 10:10 (ώρα Λιβύης).   Αν και οι βομβαρδιστικές επιχειρήσεις πραγματοποιήθηκαν εκτός Ηνωμένου Βασιλείου, το Ακρωτήρι της Κύπρου χρησιμοποιήθηκε ως εφεδρικό σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης και χρησιμοποιήθηκε ως τέτοιο από τουλάχιστον ένα αεροσκάφος. Αυτό οδήγησε σε αντίποινα εναντίον της βρετανικής βάσης.

Θύματα
------

### Λιβυκά αντίποινα

Ο Λίβυος ηγέτης Μουαμάρ Καντάφι και η οικογένειά του έτρεξαν έξω από την κατοικία τους στο συγκρότημα Μπαμπ αλ-Αζίζια λίγες στιγμές πριν από την ρίψη των βομβών, προειδοποιημένοι από ένα τηλεφώνημα του Καρμένου Μιφσούντ Μπονίτσι, πρωθυπουργού της Μάλτας. Ο Μπονίτσι είχε ενημερωθεί για την παρουσία της αμερικανικής δύναμης κρούσης από τον πρωθυπουργό της Ιταλίας Μπετίνο Κράξι. Το τελευταίο έθνος είχε εντοπίσει το άγνωστο τότε αεροσκάφος στα ανοιχτά της δυτικής ακτής της Σικελίας και ανακατεύτηκε με μια πτήση F-104 Starfighters για να το αναχαιτίσει, ανακαλύπτοντας την παρουσία της δύναμης κρούσης και ειδοποιήθηκε από πιλότους με εμφανείς αμερικανικές προφορές. 

Σύμφωνα με το ιατρικό προσωπικό ενός κοντινού νοσοκομείου, 24 τραυματίες προσήχθησαν φορώντας στρατιωτικές στολές και δύο χωρίς στολές. Οι συνολικές απώλειες στη Λιβύη υπολογίστηκαν σε 60, συμπεριλαμβανομένων εκείνων στις βομβαρδισμένες αεροπορικές βάσεις. Ένα κοριτσάκι ήταν ανάμεσα στα θύματα. Το σώμα της παρουσιάστηκε σε Αμερικανούς δημοσιογράφους, στους οποίους είπαν ότι ήταν η πρόσφατα υιοθετημένη κόρη του Καντάφι, Χάνα. Ωστόσο, υπήρχε και παραμένει μεγάλος σκεπτικισμός σχετικά με αυτόν τον ισχυρισμό.   Μπορεί να μην πέθανε ή μπορεί να υιοθέτησε μια δεύτερη κόρη και να της έδωσε το ίδιο όνομα μετά τον θάνατο της πρώτης.    

### Αμερικανικά

Δύο αρχηγοί της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ — ο Φερνάντο Ρίμπας Ντομινίτσι και ο Πολ Λόρενς — σκοτώθηκαν όταν το μαχητικό-βομβαρδιστικό F-111 καταρρίφθηκε   πάνω από τον κόλπο της Σύρτης. Τις ώρες μετά την επίθεση, ο αμερικανικός στρατός αρνήθηκε να κάνει εικασίες σχετικά με το εάν το μαχητικό-βομβαρδιστικό είχε καταρριφθεί ή όχι, με τον υπουργό Άμυνας Κάσπαρ Γουέιμπεργκερ να προτείνει ότι θα μπορούσε να υπήρξε πρόβλημα με το ραδιόφωνο ή να έχει εκτραπεί σε άλλο αεροδρόμιο.  Την επόμενη μέρα, το Πεντάγωνο είχε ανακοινώσει ότι δεν αναζητούσε πλέον το F-111 που πιστεύεται ότι καταρρίφθηκε από λιβυκό πύραυλο.  Στις 25 Δεκεμβρίου 1988, ο Καντάφι προσφέρθηκε να επιστρέψει το σώμα του Λόρενς στην οικογένειά του μέσω του Πάπα Ιωάννη Παύλου Β'. Το πτώμα, που επέστρεψε το 1989, αναγνωρίστηκε ως του Ribas-Dominicci από οδοντιατρικά αρχεία. Η αυτοψία που διενεργήθηκε στην Ισπανία επιβεβαίωσε ότι πνίγηκε μετά την κατάρριψη του αεροσκάφους του πάνω από τον κόλπο της Σύρτης. Η Λιβύη αρνείται ότι κρατούσε τη σορό του Λόρενς. Ωστόσο, ο αδερφός του Λόρενς είπε ότι ο ίδιος και η μητέρα του είδαν τηλεοπτικά πλάνα ενός Λίβυου που κρατούσε ένα λευκό κράνος με το όνομα "Λόρεν" με στένσιλ στην πλάτη.  Επιπλέον, ο William C. Chasey, ο οποίος περιόδευσε τους στρατώνες Bab al-Azizia, ισχυρίστηκε ότι είδε δύο στολές πιλότων και κράνη με χαραγμένα τα ονόματα "Lorence" και "Ribas-Dominicci", καθώς και τα συντρίμμια του F-111 τους.

Συνέπεια
--------

### Στη Λιβύη

#### Ανακοινώσεις Καντάφι

Ο Καντάφι ανακοίνωσε ότι «κέρδισε μια θεαματική στρατιωτική νίκη επί των Ηνωμένων Πολιτειών» και η χώρα μετονομάστηκε επίσημα σε «Μεγάλη Σοσιαλιστική Λαϊκή Λιβυκή Αραβική Τζαμαχιρίγια». 

Ο Καντάφι δήλωσε ότι η συμφιλίωση μεταξύ της Λιβύης και των Ηνωμένων Πολιτειών ήταν αδύνατη όσο ο Ρήγκαν βρισκόταν στον Λευκό Οίκο λέγοντας: *Είναι τρελός. Είναι ανόητος. Είναι ισραηλινός σκύλος*. Είπε ότι δεν είχε σχέδια να επιτεθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες ή σε στόχους των ΗΠΑ. Υποστήριξε ότι ο Ρήγκαν ήθελε να τον σκοτώσει, δηλώνοντας: *Προσπάθησε ο Ρήγκαν να με σκοτώσει; Φυσικά. Η επίθεση ήταν συγκεντρωμένη στο σπίτι μου και ήμουν στο σπίτι μου*, περιέγραψε επίσης πώς έσωσε την οικογένειά του.  Όταν ρωτήθηκε ότι εάν κινδυνεύει να χάσει την εξουσία, είπε *Πραγματικά, αυτές οι αναφορές και τα γραπτά δεν είναι αλήθεια. Όπως μπορείτε να δείτε, είμαι καλά, και δεν έχει υπάρξει καμία αλλαγή στη χώρα μας.*

#### Άλλα γεγονότα

Η κυβέρνηση της Λιβύης ανέφερε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έπεσαν θύματα της αλαζονείας και της τρέλας της εξουσίας και ήθελαν να γίνουν ο αστυνόμος του κόσμου. Κατηγόρησε ότι κάθε κόμμα που δεν συμφωνούσε να γίνει Αμερικανός υποτελής ήταν παράνομος, τρομοκράτης και διάβολος. 

Ο Καντάφι κατέστειλε μια εσωτερική εξέγερση, για την οργάνωση της οποίας κατηγόρησε τις Ηνωμένες Πολιτείες, αν και ο Καντάφι φαινόταν ότι είχε εγκαταλείψει τη δημόσια σφαίρα για ένα διάστημα το 1986 και το 1987. 

Η εφημερίδα Libyan Post αφιέρωσε αρκετές εκδόσεις γραμματοσήμων στο γεγονός, από το 1986 έως το 2001. Το πρώτο τεύχος κυκλοφόρησε στις 13 Ιουλίου 1986. Το τελευταίο τεύχος κυκλοφόρησε στις 15 Απριλίου 2001. 

#### Άμεσες

Η Λιβύη απάντησε εκτοξεύοντας 2 ή 3 πυραύλους Scud σε σταθμό της ακτοφυλακής των Ηνωμένων Πολιτειών στο ιταλικό νησί Λαμπεντούζα που πέρασαν πάνω από το νησί και προσγειώθηκαν στη θάλασσα, και 188 ρουκέτες που ήταν οι μόνοι πύραυλοι που μπορούσαν να φτάσουν στο έδαφος των ΗΠΑ, στο νησί της Λαμπεντούζας. 

#### Μετέπειτα τρομοκρατικές ενέργειες συνδεδεμένες με τη Λιβύη

Υπήρχε μόνο περιορισμένη αλλαγή στην τρομοκρατία που συνδέεται με τη Λιβύη. 

Η κυβέρνηση της Λιβύης φέρεται να διέταξε την αεροπειρατεία της πτήσης 73 της Pan Am στο Πακιστάν στις 5 Σεπτεμβρίου 1986, η οποία είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο 20 ατόμων. Ο ισχυρισμός δεν αποκαλύφθηκε παρά μόνο όταν αναφέρθηκε από τους *The Sunday Times* τον Μάρτιο του 2004 — ημέρες αφότου ο Βρετανός πρωθυπουργός Τόνι Μπλερ πραγματοποίησε την πρώτη επίσημη επίσκεψη στην Τρίπολη από έναν δυτικό ηγέτη εδώ και μια γενιά. 

Τον Οκτώβριο του 1986, ο Καντάφι χρηματοδότησε τη φατρία Al-Rukn του Τζεφ Φορτ της συμμορίας Chicago Black P. Stones, με την εμφάνισή τους ως ιθαγενές αντιαμερικανικό ένοπλο επαναστατικό κίνημα.  Τα μέλη του Al-Rukn συνελήφθησαν επειδή προετοίμασαν χτυπήματα για λογαριασμό της Λιβύης, συμπεριλαμβανομένης της ανατίναξης κυβερνητικών κτιρίων των ΗΠΑ και της κατάρριψης ενός αεροπλάνου. Οι κατηγορούμενοι του Al-Rukn καταδικάστηκαν το 1987 για "προσφορά να διαπράξουν βομβαρδισμούς και δολοφονίες σε αμερικανικό έδαφος έναντι πληρωμής από τη Λιβύη".  Τον Μάιο του 1987, η Αυστραλία απέλασε διπλωμάτες και διέκοψε τις σχέσεις με τη Λιβύη, υποστηρίζοντας ότι η Λιβύη προσπάθησε να τροφοδοτήσει τη βία στην Αυστραλία και την Ωκεανία.  

Στα τέλη του 1987 οι γαλλικές αρχές σταμάτησαν ένα εμπορικό πλοίο, το MV *Eksund*, το οποίο προσπαθούσε να παραδώσει 150 τόνους σοβιετικών όπλων από τη Λιβύη στον Ιρλανδικό Δημοκρατικό Στρατό (IRA),   εν μέρει ως αντίποινα κατά των Βρετανών για τη υποστήριξη των Αμερικανικών μαχητικών αεροπλάνων. 

Στη Βηρυτό του Λιβάνου, δύο Βρετανοί όμηροι που κρατούνταν από την υποστηριζόμενη από τη Λιβύη Οργάνωση Αμπού Νιντάλ, ο Λι Ντάγκλας και ο Φίλιπ Πάντφιλντ, μαζί με έναν Αμερικανό ονόματι Πήτερ Κίλμπουρν, πυροβολήθηκαν για εκδίκηση. Επιπλέον, ο δημοσιογράφος Τζον Μακάρθι απήχθη και ο τουρίστας Paul Appleby δολοφονήθηκε στην Ιερουσαλήμ. Ένας άλλος Βρετανός όμηρος με το όνομα Αλεκ Κόλετ σκοτώθηκε επίσης ως αντίποινα για τον βομβαρδισμό της Λιβύης. Ο Κόλετ εμφανίστηκε απαγχονισμένος σε μια βιντεοκασέτα. Το σώμα του βρέθηκε τον Νοέμβριο του 2009. 

Στις 21 Δεκεμβρίου 1988 η Λιβύη τοποθέτησε βόμβα στην πτήση Pan Am 103, η οποία εξερράγη στον αέρα και συνετρίβη στην πόλη Λόκερμπι στη Σκωτία μετά από την έκρηξη, σκοτώνοντας και τους 259 επιβαίνοντες και 11 άτομα στο Λόκερμπι. Το Ιράν θεωρήθηκε αρχικά ότι ήταν υπεύθυνο για την βομβιστική επίθεση ως εκδίκηση για την κατάρριψη της πτήσης 655 της Iran Air από το αμερικανικό καταδρομικό USS Vincennes πάνω από τον Περσικό Κόλπο, αλλά το 1991 δύο Λίβυοι κατηγορήθηκαν, ένας από τους οποίους καταδικάστηκε για το έγκλημα σε μια αμφιλεγόμενη απόφαση  στις 31 Ιανουαρίου 2001. Η κυβέρνηση της Λιβύης ανέλαβε την ευθύνη για την βομβιστική επίθεση της πτήσης 103 της Pan Am στις 29 Μαΐου 2002 και πρόσφερε 2,7 δισεκατομμύρια δολάρια για να αποζημιώσει τις οικογένειες των 270 θυμάτων.  Ο καταδικασμένος Λίβυος, Αμπντελμπασέτ αλ-Μεγκράγκι, ο οποίος έπασχε από καρκίνο του προστάτη σε τελικό στάδιο, αφέθηκε ελεύθερος τον Αύγουστο του 2009 από την κυβέρνηση της Σκωτίας για λόγους υγείας και απεβίωσε το 2012. Τον Μάιο του 2014 μια ομάδα συγγενών των θυμάτων του Λόκερμπι συνέχισε την εκστρατεία για την εκκαθάριση του ονόματος του αλ-Μεγκράγκι ανοίγοντας εκ νέου την υπόθεση. 

### Διεθνής ανταπόκριση

#### Άμεση

Η επίθεση καταδικάστηκε από πολλές χώρες. Με ψήφους 79 υπέρ, 28 κατά και 33 αποχές, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών ενέκρινε το ψήφισμα 41/38, το οποίο *καταδίκαζε τη στρατιωτική επίθεση που διαπράχθηκε κατά του Σοσιαλιστικού Λαού της Λιβυκής Αραβικής Τζαμαχίρια στις 15 Απριλίου 1986, η οποία συνιστά παραβίαση των Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών και του διεθνούς δικαίου*. 

Σε μια συνεδρίαση του Κινήματος των Αδεσμεύτων αναφέρθηκε πως καταδίκασε την «απαίσια, κραυγαλέα και απρόκλητη πράξη επιθετικότητας». Ο Σύνδεσμος των Αραβικών Κρατών εξέφρασε ότι ήταν εξοργισμένος με την επιθετικότητα των Ηνωμένων Πολιτειών και ότι ενίσχυσε ένα στοιχείο αναρχίας στις διεθνείς σχέσεις. Η Συνέλευση των Αρχηγών Κρατών της Αφρικανικής Ένωσης δήλωσε ότι η σκόπιμη απόπειρα δολοφονίας Λιβύων παραβιάζει τις αρχές του διεθνούς δικαίου. Η κυβέρνηση του Ιράν υποστήριξε ότι η επίθεση αποτελούσε πολιτική επιθετικότητας, διπλωματίας κανονιοφόρων, πράξη πολέμου και κάλεσε για εκτεταμένο πολιτικό και οικονομικό μποϊκοτάζ των Ηνωμένων Πολιτειών. Άλλοι είδαν το κίνητρο των Ηνωμένων Πολιτειών ως μια προσπάθεια εξάλειψης της επανάστασης της Λιβύης.  Η Κίνα δήλωσε ότι η επίθεση των ΗΠΑ παραβίασε τους κανόνες των διεθνών σχέσεων και είχε επιδεινώσει την ένταση στην περιοχή. Η Σοβιετική Ένωση δήλωσε ότι υπήρχε σαφής σύνδεση μεταξύ της επίθεσης και της πολιτικής των ΗΠΑ με στόχο την ανάδευση των υφιστάμενων εστιών έντασης και τη δημιουργία νέων, και την αποσταθεροποίηση της διεθνούς κατάστασης. Η Δυτική Γερμανία δήλωσε ότι οι διεθνείς διαφορές απαιτούν διπλωματικές και όχι στρατιωτικές λύσεις και η Γαλλία επέκρινε επίσης τον βομβαρδισμό.

Ορισμένοι παρατηρητές υποστήριξαν ότι το άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών θέτει περιορισμούς στη χρήση βίας κατά την άσκηση του νόμιμου δικαιώματος αυτοάμυνας, απουσία επιθετικής πράξης και επιβεβαίωσε ότι δεν υπήρχε τέτοια πράξη από τη Λιβύη. Κατηγορήθηκαν οι Ηνωμένες Πολιτείες ότι δεν εξάντλησαν τις διατάξεις του Χάρτη για την επίλυση διαφορών βάσει του άρθρου 33. Η *Wall Street Journal* διαμαρτυρήθηκε ότι εάν άλλα έθνη εφάρμοσαν το άρθρο 51 τόσο καμαρωτά όσο οι Ηνωμένες Πολιτείες, τότε *η κυβέρνηση της Νικαράγουας, πολύ εύλογα προβλέποντας ότι οι ΗΠΑ σχεδιάζουν επίθεση στο έδαφός τους, έχει το δικαίωμα να βομβαρδίσει την Ουάσιγκτον*. Ο Βρετανός σκιώδης υπουργός Εξωτερικών Ντένις Χίλι δήλωσε στο ABC News ότι *με την ίδια λογική άμυνας έναντι μελλοντικών επιθέσεων, η Βρετανία θα μπορούσε να βομβαρδίσει πολυκατοικίες στη Νέα Υόρκη και το Σικάγο με το σκεπτικό ότι περιείχαν ανθρώπους που έστελναν χρήματα και στρατιωτικές προμήθειες στον Ιρλανδικό Ρεπουμπλικανικό Στρατό*. Αλλοι ισχυρίστηκαν ότι η Λιβύη ήταν αθώα για την βομβιστική επίθεση της ντισκοτέκ του Δυτικού Βερολίνου. 

Οι ΗΠΑ έλαβαν υποστήριξη από το Ηνωμένο Βασίλειο, τον Καναδά, την Αυστραλία, το Ισραήλ και 25 άλλες χώρες. Το δόγμα της κήρυξης πολέμου σε αυτό που αποκαλούσε «τρομοκρατικά καταφύγια» δεν επαναλήφθηκε παρά το 1998, όταν ο πρόεδρος Μπιλ Κλίντον διέταξε χτυπήματα σε έξι τρομοκρατικά στρατόπεδα στο Αφγανιστάν. Η έγκριση της Μάργκαρετ Θάτσερ για τη χρήση των βάσεων της Βασιλικής Πολεμικής Αεροπορίας οδήγησε σε ουσιαστική δημόσια κριτική, συμπεριλαμβανομένης μιας άνευ προηγουμένου ιστορίας στους *The Sunday Times* που υποδηλώνει ότι η βασίλισσα ήταν αναστατωμένη από μία «αδιάφορη» Πρωθυπουργό. Ωστόσο, οι Αμερικανοί υποστήριξαν σθεναρά τη Θάτσερ και η μακροχρόνια Ειδική Σχέση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Βρετανίας ενισχύθηκε.  

Αν και η Σοβιετική Ένωση ήταν φαινομενικά φιλική με τη Λιβύη, είχε κάνει εμφανή στις δημόσιες επικοινωνίες την αυξανόμενη αμφιθυμία της προς τη Λιβύη μέχρι τον βομβαρδισμό της Λιβύης. Ο Καντάφι είχε ιστορικό λεκτικών επιθέσεων στις πολιτικές ατζέντες και την ιδεολογία της Σοβιετικής Ένωσης και συχνά συμμετείχε σε διάφορες διεθνείς παρεμβάσεις που έρχονταν σε σύγκρουση με τους Σοβιετικούς στόχους σε διάφορους τομείς. Κατά τη διάρκεια μιας περιόδου όπου η Σοβιετική Ένωση προσπαθούσε προφανώς να ηγηθεί μιας λεπτής διπλωματικής προσπάθειας που θα μπορούσε να επηρεάσει την παγκόσμια κατάστασή της, η στενή σύνδεση με τις ιδιοτροπίες του Καντάφι έγινε υποχρέωση.

Σε όλη την κρίση, η Σοβιετική Ένωση ανακοίνωσε ρητά ότι δεν θα παράσχει πρόσθετη βοήθεια στη Λιβύη πέρα από τον ανεφοδιασμό βασικού οπλισμού και πυρομαχικών. Δεν έκανε καμία προσπάθεια να εκφοβίσει στρατιωτικά τις Ηνωμένες Πολιτείες, παρά τις συνεχιζόμενες αμερικανικές επιχειρήσεις στον Κόλπο της Σύρτης και την προηγούμενη γνώση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να εξαπολύσουν επίθεση. Η Σοβιετική Ένωση δεν αγνόησε εντελώς το γεγονός, καταγγέλλοντας αυτή την «άγρια» και «βάρβαρη» πράξη των Ηνωμένων Πολιτειών.

Μετά την επιδρομή, η Μόσχα ακύρωσε μια προγραμματισμένη επίσκεψη στις Ηνωμένες Πολιτείες από τον υπουργό Εξωτερικών Έντβαρντ Σεβαρντνάτζε. Ταυτόχρονα, σηματοδότησε ξεκάθαρα ότι δεν ήθελε αυτή η ενέργεια να επηρεάσει τις διαπραγματεύσεις για την επερχόμενη καλοκαιρινή σύνοδο κορυφής μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Σοβιετικής Ένωσης και τα σχέδιά της για νέες συμφωνίες ελέγχου των όπλων.

Ο πρώην Γενικός Εισαγγελέας των ΗΠΑ Ράμσεϊ Κλαρκ, ενεργώντας για τους Λίβυους πολίτες που είχαν σκοτωθεί ή τραυματιστεί στη βομβαρδιστική επιδρομή των ΗΠΑ χρησιμοποιώντας βρετανικές αεροπορικές βάσεις, άσκησε μήνυση σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο κατά των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ηνωμένου Βασιλείου στο ομοσπονδιακό δικαστήριο των ΗΠΑ. Η αγωγή απορρίφθηκε ως επιπόλαιη. Μια μεταγενέστερη έφεση απορρίφθηκε και επιβλήθηκαν χρηματικές κυρώσεις κατά του Κλαρκ.

#### Απάντηση του ΟΗΕ

Κάθε χρόνο, τουλάχιστον μεταξύ 1994 και 2006, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών προγραμμάτιζε μια δήλωση από τον Οργανισμό Αφρικανικής Ενότητας σχετικά με το περιστατικό,  αλλά ανέβαλε συστηματικά τη συζήτηση χρόνο με το χρόνο μέχρι να την βάλει επίσημα στην άκρη (μαζί με πολλά άλλα ζητήματα που είχε αναπρογραμματιστεί ομοίως για χρόνια) το 2005. 

#### Πρώτη επέτειος

Την πρώτη επέτειο του βομβαρδισμού, τον Απρίλιο του 1987, Ευρωπαίοι και Βορειοαμερικανοί αριστεροί ακτιβιστές συγκεντρώθηκαν για να τιμήσουν την επέτειο. Μετά από μια μέρα κοινωνικής και πολιτιστικής δικτύωσης με ντόπιους Λίβυους, συμπεριλαμβανομένης μιας περιήγησης στο βομβαρδισμένο σπίτι του Καντάφι, η ομάδα συγκεντρώθηκε με άλλους Λίβυους για μια εκδήλωση μνήμης. 

#### Δήλωση Καντάφι 2009

Τον Ιούνιο του 2009, κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψης στην Ιταλία, ο συνταγματάρχης Καντάφι επέκρινε την αμερικανική εξωτερική πολιτική και, ερωτηθείς για τη διαφορά μεταξύ των επιθέσεων της Αλ Κάιντα και του βομβαρδισμού της Τρίπολης από τις ΗΠΑ το 1986, σχολίασε: *Εάν ο ηγέτης της Αλ Κάιντα Οσάμα μπιν Λάντεν δεν έχει κράτος και είναι παράνομος, η Αμερική είναι ένα κράτος με διεθνείς κανόνες*. 

### Διακανονισμός απαιτήσεων

Στις 28 Μαΐου 2008, οι Ηνωμένες Πολιτείες ξεκίνησαν διαπραγματεύσεις με τη Λιβύη για μια συνολική συμφωνία διευθέτησης αξιώσεων για την επίλυση των εκκρεμών αξιώσεων Αμερικανών και Λιβύων υπηκόων κατά κάθε χώρας στα αντίστοιχα δικαστήρια. Ο γιος του Καντάφι, Σάιφ αλ-Ισλάμ, ανακοίνωσε δημόσια ότι βρισκόταν σε διαπραγμάτευση συμφωνίας τον Ιούλιο του ίδιου έτους.  Στις 14 Αυγούστου 2008, η προκύπτουσα Συνολική Συμφωνία Διακανονισμού Απαιτήσεων ΗΠΑ-Λιβύης υπεγράφη στην Τρίπολη από τον Βοηθό Υπουργό Εξωτερικών για Υποθέσεις Εγγύς Ανατολής Ντέιβιντ Γουέλτς και από τον Λιβύο Υπουργό Αμερικανικών Υποθέσεων Αχμάντ Φιτούρι. 

Τον Οκτώβριο του 2008, η Λιβύη κατέβαλε 1,5 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ (σε τρεις δόσεις των 300 εκατομμυρίων δολαρίων στις 9 Οκτωβρίου 2008, 600 εκατομμυρίων δολαρίων στις 30 Οκτωβρίου 2008 και 600 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ στις 31 Οκτωβρίου 2008) σε ένα ταμείο  που χρησιμοποιείται για την αποζημίωση των ακόλουθων θυμάτων και των συγγενών τους:

* Θύματα βομβιστικών επιθέσεων στο Λόκερμπι, στα οποία δόθηκαν επιπλέον 2 εκατομμύρια δολάρια το καθένα αφού είχαν πληρωθεί 8 εκατομμύρια δολάρια νωρίτερα.
* Αμερικανοί θύματα της βομβιστικής επίθεσης σε ντισκοτέκ του Δυτικού Βερολίνου το 1986.
* Αμερικανικά θύματα της βομβιστικής επίθεσης της πτήσης 772 της UTA το 1989.
* Λιβύοι θύματα του βομβαρδισμού των ΗΠΑ στην Τρίπολη και τη Βεγγάζη το 1986.

Για να πληρώσει τη διευθέτηση, η Λιβύη ζήτησε 1,5 δισεκατομμύρια δολάρια από παγκόσμιες εταιρείες πετρελαίου που δραστηριοποιούνται στα κοιτάσματα πετρελαίου της Λιβύης, υπό την απειλή «σοβαρών συνεπειών» στις μισθώσεις τους. Η διευθέτηση της Λιβύης χρηματοδοτήθηκε τουλάχιστον εν μέρει από πολλές εταιρείες, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων με έδρα τις ΗΠΑ, που επέλεξαν να συνεργαστούν με το αίτημα της Λιβύης. 

Στις 4 Αυγούστου 2008, ο Πρόεδρος Τζορτζ Μπους υπέγραψε τον Νόμο Επίλυσης Απαιτήσεων της Λιβύης, που είχε περάσει ομόφωνα από το Κογκρέσο στις 31 Ιουλίου. Ο νόμος προέβλεπε την αποκατάσταση της κυρίαρχης, διπλωματικής και επίσημης ασυλίας της Λιβύης ενώπιον των δικαστηρίων των ΗΠΑ, εάν ο Υπουργός Εξωτερικών πιστοποιούσε ότι η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών έχει λάβει επαρκή κεφάλαια για την επίλυση εκκρεμών αξιώσεων θανάτων και σωματικών τραυματισμών που σχετίζονται με την τρομοκρατία κατά της Λιβύης.

Στις 14 Αυγούστου 2008, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Λιβύη υπέγραψαν μια συνολική συμφωνία διευθέτησης απαιτήσεων.  Οι πλήρεις διπλωματικές σχέσεις αποκαταστάθηκαν μεταξύ των δύο εθνών.

Παραπομπές
----------

1. ↑  Martel, William C. *Victory in War: Foundations of Modern Military Policy*, p. 162. Cambridge: Cambridge University Press, 2011.
2. ↑  Hilsum, Lindsey (2012). *Sandstorm: Libya in the Time of Revolution*. London: Faber and Faber. ISBN 978-0571288052.
3. ↑  Walker, Peter (26 August 2011). «Gaddafi's daughter Hana: dead or a practising doctor?». *The Guardian* (London).. Ανακτήθηκε στις 7 June 2016.
4. ↑  «Libya Has Trouble Building the Most Deadly Weapons». *The Risk Report* **1** (10). December 1995. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 20 April 2013. .
5. ↑  «1968 to 1990: Program Beginnings». NTI.
6. ↑  Hersh, Seymour M. (22 February 1987). «TARGET QADDAFI». *The New York Times*. .
7. ↑  St. John, Ronald Bruce (1 December 1992). «Libyan terrorism: the case against Gaddafi». *Contemporary Review*.
8. ↑  Bailey, Thomas· Kennedy, David (1998). *The American Pageant* (Eleventh έκδοση). Boston, MA: Houghton Mifflin Company. σελ. 1000. ISBN 0-669-39728-8.
9. ↑  Flashback: The Berlin disco bombing.
10. ↑  «1986 Year in Review: Strike on Qaddafi». Ανακτήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 2014.
11. 1 2  Pike, John. «Operation El Dorado Canyon». *Globalsecurity.org*. Ανακτήθηκε στις 7 Ιουνίου 2016.
12. ↑  Weinraub, Bernard (15 April 1986). «U.S. Jets Hit 'Terrorist Centers' in Libya; Reagan Warns of New Attacks If Needed». *The New York Times*. .
13. ↑  «Libya – Encounters with the United States». *Country-data.com*. Ανακτήθηκε στις 7 Ιουνίου 2016.
14. ↑  Stumpf, Robert E. (1986). «Air War with Libya». *Proceedings* (United States Naval Institute) **112** (8): 42–48. .
15. 1 2  Parks specifies times of events with the time in Washington DC where the attack was coordinated. Parks's times have been adjusted to reflect the time observed where the battle took place.
16. ↑  Parks, W. Hays (1986). «Crossing the Line». *Proceedings* (United States Naval Institute) **112** (11): 40–52. .
17. ↑  Dario Leone (1 September 2019). «Italy's Prime Minister saved Gaddafi's Life by Warning of Operation El Dorado Canyon».. Ανακτήθηκε στις 5 March 2023.
18. ↑  Kincaid, Cliff (22 February 2011). «NBC's Mitchell Regurgitates Gaddafi Lies». *Accuracy in Media*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 August 2019.. Ανακτήθηκε στις 7 June 2016.
19. ↑  Müller, Patrick (8 June 2011). «Gaddafis Kinder—Totgesagte leben länger». *Die Welt*.. Ανακτήθηκε στις 7 June 2015. *«Hana Gaddafi soll 1986 beim Angriff amerikanischer Bomber umgekommen sein. Tatsächlich wurde ihr Tod offenbar nur vorgetäuscht. Eine Spurensuche." "[Hana Gaddafi [was said to have been] killed in 1986, during the attack of American bombers. In fact, her death was obviously faked. A search for clues.]»*
20. ↑  Walker, Peter (26 August 2011). «Gaddafi's daughter Hana: dead or a practising doctor?». *The Guardian*.. Ανακτήθηκε στις 7 June 2016. *«[Subtitle:] "Some accounts say Hana Gaddafi died in a 1986 raid, others that she lived to become a doctor or never existed at all."»*.
21. ↑  Shadid, Anthony (28 August 2011). «Enigmatic in Power, Qaddafi Is Elusive at Large». *The New York Times*.. Ανακτήθηκε στις 7 June 2016.
22. ↑  Kirkup, James; Watt, Holly (12 August 2011). «Dental records for Hana Gaddafi reopen mystery of Libyan leader's daughter». *The Telegraph*.. Ανακτήθηκε στις 7 June 2016. *«Files stored in a basement room in one of London's most expensive districts could shed new light on one of the greatest mysteries of Muammar Gaddafi's Libya: the alleged death of his baby daughter Hana.»*.
23. ↑  Telegraph Staff (12 August 2011). «Exclusive: Gaddafi's 'dead' daughter Hana alive and well in family video [Ali, Mohammed, videographer»] (video, with text description). *The Telegraph*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 September 2011.. Ανακτήθηκε στις 7 June 2016. *«The Telegraph has obtained the first video evidence that Hana, the adopted daughter that Col Gaddafi claimed had been killed in an American bombing raid in 1986, was alive years after the attack.»*.
24. ↑  *The sad note is we have to assume the 2 missing men are dead.*
25. ↑  *Libya soon recovered the body of Captain Ribas-Dominicci but did not return it to the United States until 1989.*
26. ↑  «One plane missing after raid.». *The Evening Independent*. 15 April 1986.. Ανακτήθηκε στις 28 October 2014.
27. ↑  Walker, Tony (17 April 1986). «Air Raid Toll Comes Home to Gaddafi». *The Age* (Melbourne). .
28. ↑  Kay, Jennifer (29 April 2006). «Lost Over Libya». Associated Press. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 June 2009. .
29. ↑  Chasey, William C. – *Pan Am 103: The Lockerbie Cover-Up* (Chapter 18)
30. 1 2  Davis, Brian L. (1990). *Qaddafi, terrorism, and the origins of the U.S. attack on Libya.* New York: Praeger Publishers. σελ. 183. ISBN 0-275-93302-4.
31. 1 2  «Gadhafi: Reagan Tried To Kill Me». *Sun Sentinel*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 Οκτωβρίου 2014. Ανακτήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 2014.
32. 1 2  «UN Chronicle, August 1986». *Findarticles.com*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 11 Ιουλίου 2012. Ανακτήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 2014.
33. ↑  «Archived copy». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 Ιουνίου 2009. Ανακτήθηκε στις 3 Μαΐου 2009.
34. ↑  Pike, John. «Libyan Missiles». *Globalsecurity.org*. Ανακτήθηκε στις 28 Οκτωβρίου 2014.
35. ↑  Swain, Jon (28 March 2004). «Revealed: Gaddafi's air massacre plot». *The Times* (London).. Ανακτήθηκε στις 26 April 2010.
36. 1 2  Bodansky, Yossef (1993). *Target America & the West: Terrorism Today*. New York: S.P.I. Books. σελίδες 301–303. ISBN 978-1-56171-269-4.
37. ↑  The Middle East and North Africa 2003 (2002).
38. ↑  «A Rogue Returns». AIJAC. Φεβρουαρίου 2003. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 1 Μαρτίου 2003.
39. ↑  p. 441, The dirty war: covert strategies and tactics used in political conflicts.
40. ↑  news.bbc.co.uk/2/hi/uk\_news/northern\_ireland/8241393.stm
41. ↑  Kelsey, Tim; Koenig, Peter (20 July 1994). «Libya will not arm IRA again, Gaddafi aide says». *The Independent* (London). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 25 March 2011.. Ανακτήθηκε στις 1 September 2011.
42. ↑  «Body of Lost British Reporter Found in Lebanon». *English.cri.cn*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 22 Ιουλίου 2012. Ανακτήθηκε στις 7 Ιουνίου 2016.
43. ↑  «UN monitor decries Lockerbie judgement». BBC. 14 March 2002. .
44. ↑  «Security Council lifts sanctions imposed on Libya after terrorist bombings of Pan Am Flight 103 and UTA Flight 772».
45. ↑  «BBC News – Lockerbie bombing: Megrahi conviction review sought by families». *BBC Online*. 6 May 2014.. Ανακτήθηκε στις 10 May 2014.
46. ↑  A/RES/41/38.
47. ↑  Cockburn, Alexander (1986-04-17). «Bombing Libya». *The Wall Street Journal*.
48. ↑  United Nations Yearbook, 1986, Volume 40, Department of Public Information, United Nations, New York
49. ↑  John Campbell (2011). *The Iron Lady: Margaret Thatcher, from Grocer's Daughter to Prime Minister*. Penguin Publishing Group. σελίδες 279–82. ISBN 978-1-101-55866-9.
50. ↑  Charles Moore, *Margaret Thatcher: At Her Zenith: In London, Washington and Moscow* (2016) pp 513-18
51. ↑  «General Assembly Session 49 meeting 93». 20 Δεκεμβρίου 1994. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 Σεπτεμβρίου 2007.
52. ↑  «General Assembly Session 59 meeting 117». 12 Σεπτεμβρίου 2005. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 Σεπτεμβρίου 2007.
53. ↑  US-Libya Relations / Bombing Anniversary Vanderbilt Television News Archive.
54. ↑  «Students protest at Gaddafi visit». *BBC News*. 11 June 2009.. Ανακτήθηκε στις 2 January 2010.
55. ↑  «Libya, Italy to sign compensation deal: Gaddafi son». *Reuters*. 24 July 2008. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 16 July 2011.. Ανακτήθηκε στις 25 February 2011.
56. ↑  «Libya, US Sign Compensation Agreement». *The Tripoli Post*. 17 August 2008. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 17 July 2011.. Ανακτήθηκε στις 25 February 2011.
57. 1 2 3 4 5  «Libya compensates terror victims». *BBC News*. 31 October 2008.. Ανακτήθηκε στις 25 February 2011.
58. ↑  Lichtblau, Eric; Rohde, David; Risen, James (24 March 2011). «Shady Dealings Helped Qaddafi Build Fortune and Regime». *The New York Times*.. Ανακτήθηκε στις 29 March 2011.
59. ↑  U.S. Department of State, Significant Events in U.S.-Libyan Relations. 2 September 2008

Περαιτέρω ανάγνωση
------------------

* Cogan, Charles G. "The response of the strong to the weak: The American raid on Libya, 1986". *Intelligence and National Security* 6#3 (1991): 608–620.
* Cohen, David B. and Chris J. Dolan. "Revisiting El Dorado Canyon: terrorism, the Reagan administration, and the 1986 bombing of Libya." *White House Studies* 5#2 (2005): 153–175.
* Fisher, Louis. "The law: military operations in Libya: no war? No hostilities?." *Presidential Studies Quarterly* 42.1 (2012): 176-189. online
* Laham, Nicholas. *The American bombing of Libya: A study of the force of miscalculation in Reagan foreign policy* (McFarland, 2007).
* Riegert, Kristina (2007). *Politicotainment: Television's Take on the Real*. Peter Lang. σελίδες 257–259. ISBN 9780820481142.
* Stanik, Joseph T. "America's First Strike Against Terrorism" *Naval History* 25#1 (2011): 24+
* Stanik, Joseph T. (2003). *El Dorado Canyon: Reagan's Undeclared War With Qaddafi*. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press. ISBN 1-55750-983-2.
* Ulfstein, Geir, and Hege Føsund Christiansen. "The legality of the NATO bombing in Libya." *International & Comparative Law Quarterly* 62.1 (2013): 159-171. online
* Venkus, Robert E. (1992). *Raid on Qaddafi*. New York: St. Martin's Press. ISBN 0-312-07073-X.
* Winkler, Carol. "Parallels in preemptive war rhetoric: Reagan on Libya; Bush 43 on Iraq." *Rhetoric & Public Affairs* 10.2 (2007): 303-334. online[*νεκρός σύνδεσμος*]
* Zilian, Frederick, Jr. "The US Raid on Libya – and NATO", *Orbis* (Autumn 1986), pp. 499–519
* Zimmermann, Tim. "The American bombing of Libya: A success for coercive diplomacy?." *Survival* 29#3 (1987): 195–214.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* Flashback: 1986 Bombing of Libya – slideshow by *Life*
* Margaret Thatcher's statement on US bombing of Libya
* Operation El Dorado Canyon from *Air Force Association* magazine
* Excerpt from Victor Ostrovsky's *The Other Side of Deception*, HarperCollins, 1994
* The Libyan Strike: How The Americans Did It (Operation El Dorado Canyon) at Air Power Australia (c) July 1986

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* LCCN: sh95003748

 |

 |