Συντεταγμένες: 40°17′10″N 20°52′34″E﻿ / ﻿40.2860°N 20.8760°E﻿ / 40.2860; 20.8760

Για άλλες χρήσεις, δείτε: Γράμος (αποσαφήνιση).
Ο **Γράμος** (αλβανικά: Gramoz‎, αρωμανικά: *Gramosta*) είναι το τέταρτο υψηλότερο βουνό της Ελλάδας μετά τον Όλυμπο, τον Σμόλικα και τον Βόρα, με την υψηλότερη κορυφή του («Τσούκα Πέτσικ») να φτάνει σε υψόμετρο 2.520 μέτρων. Άλλες υψηλές κορυφές του Γράμου είναι το Περήφανο (2.444 μ.) το Διάσελο (2.393 μ.), η Επάνω Αρρένα (2.192 μ.), η Κάτω Αρρένα (2.075 μ.), η Μαύρη Πέτρα (2.169 μ.) και ο Μπανταρός (2.036 μ.). Ο όγκος του βρίσκεται στα ελληνοαλβανικά σύνορα και καταλαμβάνει το βορειοανατολικό τμήμα του νομού Ιωαννίνων, το νοτιοδυτικό του νομού Καστοριάς και ένα τμήμα της νοτιοανατολικής Αλβανίας. Στα ανατολικά του από την ελληνική πλευρά περικλείεται από τον Σμόλικα και το Βόιο. Ουσιαστικά αποτελεί τμήμα της ευρύτερης οροσειράς της Πίνδου που καταλαμβάνει ολόκληρη τη Δυτική Ελλάδα. Είναι σκεπασμένος από πυκνά δάση (Οξυάς, Ελάτης, μαύρης Πεύκης) και από αυτόν ξεκινούν πολλά υδάτινα ρεύματα όπως ο Αλιάκμονας, ο μεγαλύτερος σε μήκος ποταμός της Ελλάδας που πηγάζει σε ελληνικό έδαφος.

Εκεί βρίσκεται και Πάρκο Εθνικής Συμφιλίωσης, με εκθεσιακούς χώρους και ερευνητικές υποδομές, το οποίο έχει στόχο να αποτυπώσει το παρελθόν και να βοηθήσει στην κατανόησή του αλλά παράλληλα να αναδείξει τον περιβαλλοντικό πλούτο του Γράμου, εστιάζοντας στις δυνατότητες του παρόντος και στη δυναμική του μέλλοντος και θέτοντας στόχους ανάπτυξης με την προσοχή και ευαισθησία που δικαιούται αυτός ο ορεινός όγκος.

Ιστορικά στοιχεία
-----------------

Ιστορικά, στον Γράμο εκτυλίχθηκε κατά το 1948-1949 η τελική και σκληρότερη φάση του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου, που οδήγησε στην οριστική ήττα του Δημοκρατικού Στρατού από τον Εθνικό Στρατό.

Πανίδα
------

Σύμφωνα με την Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, στην περιοχή του Γράμου υπάρχουν μεταξύ άλλων: ο χρυσαετός, ο πετροκότσυφας και η χαμοκελάδα.

Γκαλερί
-------

* Πανοραμική άποψη του ΓράμουΠανοραμική άποψη του Γράμου
* Ορειβατική σηματοδότησηΟρειβατική σηματοδότηση
* Η Λίμνη Αρρένων του ΓράμουΗ Λίμνη Αρρένων του Γράμου
* Η Λίμνη Αρρένων του ΓράμουΗ Λίμνη Αρρένων του Γράμου
* Άποψη του χιονισμένου ΓράμουΆποψη του χιονισμένου Γράμου
* Χειμωνιάτικο τοπίοΧειμωνιάτικο τοπίο
* Χειμωνιάτικο τοπίοΧειμωνιάτικο τοπίο
* Χειμωνιάτικο τοπίοΧειμωνιάτικο τοπίο
* Δάσος μαύρης πεύκης στον ΓράμοΔάσος μαύρης πεύκης στον Γράμο
* Κοινή σαλαμάνδρα στον ΓράμοΚοινή σαλαμάνδρα στον Γράμο
* Καφέ αρκούδα στον ΓράμοΚαφέ αρκούδα στον Γράμο
* Άποψη του ΓράμουΆποψη του Γράμου
* Η δρακολίμνη Γκιστόβα στο Γράμο, σε υψόμετρο 2307 μέτρων.Η δρακολίμνη Γκιστόβα στο Γράμο, σε υψόμετρο 2307 μέτρων.

Παραπομπές
----------

1. ↑  «Ο Ορειβατικός Όμιλος Πύλης στον Γράμμο!» opopilis.gr
2. ↑  «Νομαρχιακή αυτοδιοίκηση Καστοριάς, όρος Γράμμος». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 15 Ιουνίου 2013. Ανακτήθηκε στις 27 Φεβρουαρίου 2012.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Commons logoCommons logo | Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα   **Γράμος** |

* Πάρκο Εθνικής Συμφιλίωσης
* Πληροφορίες από την Ορνιθολογική Εταιρεία

Ψηφιακό αρχείο ΕΡΤ
* Ταξιδεύοντας στην Ελλάδα: Γράμμος (*μέρος 1ο*) (Αρχείο ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ)
* Ταξιδεύοντας στην Ελλάδα: Γράμμος (*μέρος 2ο*) (Αρχείο ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ)

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* LCCN: sh2016000298

 |

 |