Η ***Εγκυκλοπαίδεια Μπριτάνικα*** (αγγλικά: *Encyclopædia Britannica*, λατινικός τίτλος που σημαίνει *Βρετανική Εγκυκλοπαίδεια*) είναι αγγλόφωνη εγκυκλοπαίδεια γενικού ενδιαφέροντος που εκδίδεται από την ιδιωτική εταιρεία Encyclopædia Britannica, Inc. Τα λήμματα της *Εγκυκλοπαίδειας Μπριτάνικα* απευθύνονται σε ενήλικο μορφωμένο κοινό και συγγράφονται από προσωπικό που αποτελείται από περίπου 100 συντάκτες πλήρους απασχόλησης και πάνω από 4.000 ειδικούς συνεργάτες. Θεωρείται ευρέως η πλέον ακαδημαϊκή εγκυκλοπαίδεια. Η *Μπριτάνικα* είναι η παλαιότερη αγγλόφωνη εγκυκλοπαίδεια που εκδίδεται ακόμα. Πρωτοεκδόθηκε μεταξύ 1768 και 1771 στο Εδιμβούργο της Σκωτίας και γρήγορα αναπτύχθηκε σε δημοτικότητα και μέγεθος. Η τρίτη της έκδοση του 1801 ξεπερνούσε ήδη τους 21 τόμους. Το ανερχόμενο κύρος της συνέβαλε στην προσέλκυση επιφανών συνεργατών, ενώ η 9η (1875-1889) και η 11η (1911) έκδοση θεωρούνται ορόσημα εγκυκλοπαίδειας για την ευρυμάθεια και τη συγγραφική τους τεχνοτροπία. Από την 11η εκδοσή της η *Μπριτάνικα* σταδιακά συντόμευσε και απλοποίησε τα λήμματα της με σκοπό τη διεύρυνση του κοινού της στη Βόρειο Αμερική. Το 1933 η *Εγκυκλοπαίδεια Μπριτάνικα* έγινε η πρώτη εγκυκλοπαίδεια που απέκτησε πολιτική "συνεχούς αναθεώρησης", με την οποία η εγκυκλοπαίδεια επανεκδίδεται συνεχώς και κάθε λήμμα ανανεώνεται σε τακτική βάση.

Η σημερινή 15η έκδοση διαθέτει μια μοναδική τριμερή δομή: την 12τομη *Micropædia* σύντομων άρθρων (που δεν ξεπερνούν γενικά τις 750 λέξεις), την 17τομη *Macropædia* εκτενών άρθρων (τα οποία διαθέτουν από 2 εώς 310 σελίδες) και έναν τόμο *Propædia* που αποσκοπεί στο να δώσει ένα ιεραρχικό διάγραμμα της ανθρώπινης γνώσης. Η *Micropædia* χρησιμεύει για γρήγορη αναζήτηση και ως οδηγός για τη *Macropædia*, ενώ συνιστάται στους χρήστες να μελετήσουν το διάγραμμα της *Propædia* για να κατανοήσουν το πλαίσιο ενός θέματος και για να βρουν άλλα, λεπτομερέστερα λήμματα. Το μέγεθος της *Μπριτάνικα* έχει παραμείνει σχεδόν σταθερό τα τελευταία 70 χρόνια, με περίπου 40 εκατομμύρια λέξεις για μισό εκατομμύριο θέματα. Αν και η έκδοση κυκλοφορεί από το 1901 στις ΗΠΑ, η *Μπριτάνικα* έχει διατηρήσει την παραδοσιακή βρετανική ορθογραφία.

Στην ιστορική της πορεία η *Μπριτάνικα* έχει αντιμετωπίσει δυσκολίες να παραμείνει επικερδής — πρόβλημα που αντιμετωπίζουν πολλές εγκυκλοπαίδειες. Τον Μάρτιο του 2012 ανακοινώθηκε η διακοπή της έντυπης έκδοσης, καθώς οι πωλήσεις της εταιρείας τα τελευταία χρόνια προέρχονταν κατά 85% από τις ηλεκτρονικές εκδόσεις. Κάποια λήμματα σε συγκεκριμένες προηγούμενες εκδόσεις έχουν δεχθεί κριτική ως ανακριβή, προκατειλημμένα ή ως γραμμένα από αναρμόδιους συντάκτες. Η ακρίβεια σε κάποια σημεία της σημερινής έκδοσης έχει επίσης αμφισβητηθεί. αν και οι ισχυρισμοί αυτοί έχουν αμφισβητηθεί από τη διεύθυνση της *Μπριτάνικα*. Παρ' όλες τις κριτικές αυτές, η *Μπριτάνικα* διατηρεί τη φήμη της ως αξιόπιστο εργαλείο έρευνας.

Ιστορία
-------

Το ιδιοκτησιακό καθεστώς της *Μπριτάνικα* έχει αλλάξει πολλές φορές, από τον σκωτσέζικο εκδοτικό οίκο A & C Black, τον Οράτιο Έβερετ Χούπερ, τον Σίαρς Ρέμπακ και τον Γουίλιαμ Μπέντον. Τωρινός ιδιοκτήτης της *Encyclopædia Britannica, Inc.* είναι ο Ζακί Σάφρα, Ελβετός εκατομυριούχος ηθοποιός. Η πρόσφατη πρόοδος στην τεχνολογία της πληροφορίας και η άνοδος των ηλεκτρονικών εγκυκλοπαιδειών, όπως η *Microsoft Encarta* και η *Wikipedia* έχουν ρίξει τη ζήτηση για έντυπες εγκυκλοπαίδειες. Για να παραμείνει ανταγωνιστική η *Encyclopædia Britannica, Inc.* έχει τονίσει την φήμη και το κύρος της εγκυκλοπαίδειας, έχει μειώσει τις τιμές και το κόστος παραγωγής και έχει αναπτύξει ηλεκτρονικές εκδόσεις σε CD-ROM, σε DVD και στον παγκόσμιο ιστό. Παράλληλα, από τις αρχές της δεκαετίας του 1930 έχει προωθήσει παράγωγα έργα αναφοράς.

### Εκδόσεις

Τόμοι της τρίτης έκδοσης της εγκυκλοπαίδειας (1797)
Η *Μπριτάνικα* έχει εκδοθεί σε 15 επίσημες εκδόσεις με παραρτήματα πολλών τόμων στην 3η και στην 5η έκδοση (βλ. πίνακα παρακάτω). Στην ουσία η 10η έκδοση ήταν απλώς συμπλήρωση της 9ης, όπως και η 12η και η 13η ήταν συμπληρώματα της 11ης. Στην 15η έκδοση έγινε μαζική αναδιάρθρωση το 1985, εντούτοις η τρέχουσα ενημερωμένη έκδοση θεωρείται ακόμα η 15η.

Καθ' όλη την ιστορία της, η *Μπριτάνικα* είχε δύο σκοπούς: να είναι ένα εξαίρετο βιβλίο αναφοράς και να παρέχει εκπαιδευτικό υλικό για όσους επιθυμούν μελέτη. Το 1974, η 15η έκδοση υιοθέτησε έναν τρίτο στόχο, να συστηματοποιήσει όλη την ανθρώπινη γνώση. Η ιστορία της *Μπριτάνικα* μπορεί να χωριστεί σε πέντε κύριες περιόδους, που ορίζονται από μεγάλες αλλαγές στη διεύθυνση ή από την αναδιάρθρωση της εγκυκλοπαίδειας.

#### Πρώτη περίοδος

Κατά την πρώτη περίοδο (1η-6η έκδοση, 1768-1826), την *Μπριτάνικα* διαχειρίζονταν οι αρχικοί ιδρυτές της, ο Colin Macfarquhar και ο Άντριου Μπελ, καθώς και φίλοι και συγγενείς τους, όπως ο Τόμας Μπόναρ, ο Τζορτζ Γλέιγκ και ο Άρτσιμπαλντ Κόνσταμπλ. Η *Μπριτάνικα* εκδόθηκε πρώτη φορά μεταξύ 1768 και 1771 στο Εδιμβούργο ως *Encyclopædia Britannica, or, A dictionary of arts and sciences, compiled upon a new plan*. Θεωρούνταν συντηρητική αντίδραση στην προκλητική γαλλική *Encyclopédie* του Ντενί Ντιντερό (που εκδόθηκε το 1751-1766), η οποία με την σειρά της είχε επιρραστεί από την προϋπάρχουσα *Chambers Cyclopaedia*. Η *Μπριτάνικα* ήταν πρωτίστως σκωτσέζικη επιχείρηση, όπως άλλωστε συμβόλιζε το λογότυπο με το γαϊδουράγκαθο, φυτικό έμβλημα της Σκωτίας. Η ίδρυση της εγκυκλοπαίδεια είναι μία από τις πλέον διαρκείς και διάσημες κληρονομιές του σκωτσέζικου διαφωτισμού. Σε αυτή την περίοδο η *Μπριτάνικα* εξελίχθηκε από 3τομο έργο (1η έκδοση) γραμμένο από ένα νεαρό συγγραφέα (Γουίλιαμ Σμέλι) σε εικοσάτομο έργο γραμμένο από πολυάριθμους συγγραφείς. Παρόλο που αρκετές άλλες εγκυκλοπαίδειες ανταγωνίζονταν την *Μπριτάνικα*, όπως η *Rees's Cyclopaedia* και η *Encyclopaedia Metropolitana* του Σάμιουελ Τέιλορ Κόλριτζ, εν τέλει είτε χρεωκόπησαν είτε παρέμειναν ημιτελείς λόγω διαφωνιών ανάμεσα στους συντάκτες. Προς το τέλος της περιόδου, η *Britannica* είχε αναπτύξει δίκτυο επιφανών συγγραφέων.

Στη σημερινή τελευταία έκδοση της *Μπριτάνικα* συνέβαλαν πάνω από 4.000 συνεργάτες, μεταξύ των οποίων αναγνωρισμένοι επιστήμονες όπως οι Μίλτον Φρίντμαν, Καρλ Σαγκάν και Μάικλ ΝτιΜπάκεϋ.

Ιστορικό εκδόσεων
-----------------

Έντυπη διαφήμιση της εγκυκλοπαίδειας στο περιοδικό *National Geographic* του 1913 ("Όταν αμφιβάλλεις, ψάξ' το".

| Έκδοση | Χρονιά | Μέγεθος |
| --- | --- | --- |
| 1η | 1768–1771 | 3 τομ. |
| 2η | 1777–1784 | 10 τομ. |
| 3η | 1788–1797, 1801 παρ. | 18 τομ. + 2 παρ. |
| 4η | 1801–1809 | 20 τομ. |
| 5η | 1815 | 20 τομ. |
| 6η | 1820–1823, 1815–1824 παρ. | 20 τομ. + 2 παρ. |
| 7η | 1830–1842 | 21 τομ. |
| 8η | 1852–1860 | 21 τομ. + ευρετήριο |
| 9η | 1870–1890 | 24 τομ. + ευρετήριο |
| 10η | 1902–1903 | 9η έκδοση. + 9 παρ |
| 11η | 1910–1911 | 29 τομ. |
| 12η | 1921–1922 | 11η έκδοση + 3 παρ. |
| 13η | 1926 | 11η έκδοση + 6 παρ. |
| 14η | 1929–1973 | 24 τομ. |
| 15η | 1974–1984 | 28 τομ. |
| 1985– | 32 τομ. |

Η πρώτη έκδοση σε CD-ROM κυκλοφόρησε το 1994. Εκείνη την περίοδο περίπου εμφανίστηκε και η πρώτη διαδικτυακή έκδοση. Το 1999 η έκδοση αυτή έγινε προσωρινά δωρεάν. Από το 2001 η διαδικτυακή έκδοση έγινε πάλι επί πληρωμή.

Στις 16 Μαρτίου 2012 ανακοινώθηκε επίσημα ότι διακόπτεται πλέον η έντυπη έκδοση της εγκυκλοπαίδειας και παραμένει μόνον η διαδικτυακή έκδοση.

Παραπομπές και σημειώσεις
-------------------------

1. 1 2 3  Kister, KF (1994). *Kister's Best Encyclopedias: A Comparative Guide to General and Specialized Encyclopedias*Απαιτείται δωρεάν εγγραφή (2nd έκδοση). Phoenix, AZ: Oryx Press. ISBN 0897747445.
2. ↑  Sader, Marian (1995). *Encyclopedias, Atlases, and Dictionaries*Απαιτείται δωρεάν εγγραφή. New Providence, NJ: R. R. Bowker (A Reed Reference Publishing Company). ISBN 0-8352-3669-2.
3. 1 2 3  «Encyclopedias and Dictionaries». *Encyclopædia Britannica*. **18** (15th edition έκδοση). Encyclopædia Britannica, Inc.. 2007, σσ. 257–286.
4. 1 2 3 4  Kogan, Herman (1958). *The Great EB: The Story of the Encyclopædia Britannica*. Chicago: The University of Chicago Press. LCCN 58-8379.
5. 1 2 3  «Encyclopædia». *Encyclopædia Britannica* (14th edition έκδοση). 1954.  Aside from providing an excellent summary of the *Britannica's* history and early spin-off products, this article also describes the life-cycle of a typical *Britannica* edition. A new edition typically begins with strong sales that gradually decay as the encyclopaedia becomes outdated. When work on a new edition is begun, word leaks out and sales of the old edition effectively stop, just at the time when the fiscal needs are greatest: a new editorial staff must be assembled, articles commissioned, etc. Elkan Harrison Powell identified this cyclic fluctuation of income as a key danger to the fiscal health of any encyclopaedia, one that he hoped to overcome with his innovative policy of continuous revision.
6. 1 2  *The New Encyclopædia Britannica* (15th edition, *Propædia* έκδοση). 2007. σελίδες 5–8.
7. ↑  *The New Encyclopædia Britannica* (15th edition, *Index* preface έκδοση). 2007.
8. ↑  «Encyclopaedia Britannica ends its famous print edition». BBC News. 14 Μαρτίου 2012. Ανακτήθηκε στις 14 Μαρτίου 2012.
9. ↑  Burr, George L. (1911). «The Encyclopædia Britannica: A Dictionary of Arts, Sciences, Literature and General Information». *American Historical Review* **17**: 103–109. doi:10.2307/1832843. .
10. ↑  Giles, Jim (2005-12-15). «Internet encyclopedias go head to head». *Nature* **438**: 900–901. doi:10.1038/438900a.. Ανακτήθηκε στις 2006-10-21.
11. ↑  «Fatally Flawed: Refuting the recent study on encyclopedic accuracy by the journal Nature» (PDF). Encyclopedia Britannica, Inc. 2006. Ανακτήθηκε στις 21 Οκτωβρίου 2006.
12. ↑  Day, Peter (17 Δεκεμβρίου 1997). «Encyclopaedia Britannica changes to survive». BBC News. Ανακτήθηκε στις 27 Μαρτίου 2007. Sales plummeted from 100,000 a year to just 20,000.
13. ↑  Herman, Arthur (2002). *How the Scots Invented the Modern World*. Three Rivers Press. ISBN 978-0609809990.
14. ↑  Krapp, Philip; Balou, Patricia K. (1992). «Collier's Encyclopedia». *Collier's Encyclopedia*. **9**. New York: Macmillan Educational Company, σσ. p. 135. LCCN 91-61165.  The *Britannica's* 1st edition is described as "deplorably inaccurate and unscientific" in places.
15. ↑  τομ. = τόμος, παρ. = παράρτημα
16. ↑  «Αποκλειστικά ψηφιακή η Britannica έπειτα από 244 χρόνια». *Το Βήμα*. 14 Μαρτίου 2012. Ανακτήθηκε στις 19 Ιουνίου 2023.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Commons logoCommons logo | Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα   **Encyclopædia Britannica** |

* *Encyclopædia Britannica* Online. Ο επίσημος διαδικτυακός χώρος.
* Άρθρα και εικονογραφήσεις από την 9η και 10η έκδοση της Μπριτάνικα.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* VIAF: 182582870
* LCCN: nr89013909
* GND: 4284672-9
* SUDOC: 031794831
* BNF: cb12294436q (data)
* NDL: 00627915
* NKC: ko2002102484

 |

 |