Ο **Φράντισεκ Κούπκα** (František Kupka, 23 Σεπτεμβρίου 1871 – 24 Ιουνίου 1957) ήταν Τσέχος ζωγράφος και γραφίστας, ένας από τους πρωτεργάτες της αφηρημένης και της ανεικονικής τέχνης στην Ευρώπη κατά τον 20ό αιώνα.

Βιογραφικά
----------

Ο Κούπκα γεννήθηκε στο Οπότσνο (Opočno) της Βοημίας το 1871 και σπούδασε από το 1889 ως το 1892 στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Πράγας. Επίσης, παρακολούθησε μαθήματα στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Βιέννης, όπου επικεντρώθηκε σε θέματα με συμβολικό και αλληγορικό περιεχόμενο, επηρεασμένος με την ενασχόλησή του κατά την περίοδο αυτή με τη θεοσοφία και την ανατολική φιλοσοφία. Την άνοιξη του 1894, ο Κούπκα εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, όπου φοίτησε στην Σχολή Καλών Τεχνών (École des Beaux-Arts), κοντά στον Ζαν-Πιερ Λωράν (Jean-Pierre Laurens).

Ο Κούπκα πέθανε στο Πυτώ (Puteaux) της Γαλλίας στις 24 Ιουνίου 1957, σε ηλικία 86 ετών.

Καλλιτεχνική δράση
------------------

Ο Κούπκα είναι από τους πρώτους εκπροσώπους της αφηρημένης τέχνης και πρωτοπόρος στο κίνημα του Ορφισμού (Orphism). Το 1906 εγκαταστάθηκε στο Πυτώ (Puteaux), ένα προάστιο του Παρισιού και τον ίδιο χρόνο παρουσίασε το έργο του για πρώτη φορά στο Φθινοπωρινό Σαλόν (Salon d'Automne).
Στο διάστημα 1908 – 1911 πειραματίστηκε στην τεχνική του «πουαντιγισμού», που είχε εγκαινιάσει ο Γάλλος ζωγράφος Ζωρζ Σερά, οι θεωρίες του οποίου για τις χρωματικές αντιθέσεις επηρέασαν αναμφισβήτητα την περαιτέρω πορεία του Κούπκα. Το έργο του έπαιρνε συνεχώς αφηρημένη μορφή, αντανακλώντας τις θεωρίες του για τη σχέση μεταξύ μουσικής και ζωγραφικής. Η τέχνη του αυτή χαρακτηρίστηκε ως Ορφισμός, μια «τέχνη μουσικής λυρικότητας του χρώματος», από τον ποιητή Γκυγιώμ Απολλιναίρ το 1912. 

Στη σειρά των πινάκων του με τον τίτλο «Δίσκοι του Νεύτωνα» (1912), όπως και ο Ρομπέρ Ντελωναί (Robert Delaunay) στο παρόμοιο έργο του «Δίσκοι» (1912), συγκεκριμενοποιεί το πιστεύω του, ότι το χρώμα, όπως και η μουσική, έχει τη δυνατότητα να προκαλεί έντονες συγκινήσεις. Μετά το 1931, ο Κούπκα συνδέθηκε με την ομάδα Abstraction-Création, μια σχολή αφηρημένης τέχνης, που σχηματίστηκε στο Παρίσι το 1931 και επιχειρούσε τη συγχώνευση ορισμένων τεχνικών της ζωγραφικής και της γλυπτικής. 

Ανάμεσα στα πιο γνωστά έργα του Φράντισεκ Κούπκα περιλαμβάνονται «Μεγάλο γυμνό» (περ. 1909, Μουσείο Γκουγκενχάιμ, Νέα Υόρκη), «Φούγκα σε κόκκινο και μπλε» (1912, Εθνική Πινακοθήκη, Πράγα) και «Ανάμνηση από ένα καθεδρικό ναό» (1912 -1913, Μουσείο Κάμπα, Πράγα).

Παραπομπές
----------

1. 1 2  *Τσεχική Εθνική Βάση Δεδομένων Καθιερωμένων Όρων*. jk01070953. Ανακτήθηκε στις 30  Αυγούστου 2020.
2. ↑  Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας: (Γαλλικά) *καθιερωμένοι όροι της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας*. data.bnf.fr/ark:/12148/cb12140043q. Ανακτήθηκε στις 10  Οκτωβρίου 2015.
3. ↑  «Frantz Kupka». (Ολλανδικά) *RKDartists*. 46920.
4. 1 2  «František or Frank, Franz, Francis Kupka». (Αγγλικά) *Benezit Dictionary of Artists*. Oxford University Press. 2006. B00102002. ISBN-13 978-0-19-977378-7.
5. ↑  *Τσεχική Εθνική Βάση Δεδομένων Καθιερωμένων Όρων*. jk01070953. Ανακτήθηκε στις 23  Νοεμβρίου 2019.
6. 1 2 3 4 5  *The Fine Art Archive*. cs.isabart.org/person/2618. Ανακτήθηκε στις 1  Απριλίου 2021.
7. ↑  (Αγγλικά) *SNAC*. w6gm87sm. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
8. ↑  «Encyclopædia Britannica» (Αγγλικά) biography/Frantisek-Kupka. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
9. ↑  is.muni.cz/th/184132/pedf\_b/Bakalarska\_prace\_\_B.\_Jaklova.txt.
10. ↑  (Αγγλικά) *Union List of Artist Names*. 2  Μαρτίου 2019. 500006023. Ανακτήθηκε στις 14  Μαΐου 2019.
11. ↑  33684. Ανακτήθηκε στις 4  Δεκεμβρίου 2019.
12. ↑  *Legie 100*. 59992. Ανακτήθηκε στις 2  Νοεμβρίου 2021.

Πηγές
-----

* Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος-Λαρούς-Μπριτάνικα, λήμμα «Κούπκα, Φράντισεκ»», τόμος 35, σελ. 407, Εκδόσεις Πάπυρος, Αθήνα, 1996.
* Χέρμπερτ Ρηντ: "Λεξικό Εικαστικών Τεχνών" (ελληνική έκδοση), λήμμα «Κούπκα, Φράντισεκ», σελ. 125-126, Εκδόσεις ΥΠΟΔΟΜΗ ΕΠΕ, Αθήνα, 1986.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* VIAF: 82932466
* **Europeana**: agent/base/56340
* LCCN: n50058441
* ISNI: 0000 0001 0774 4692
* GND: 118568191
* SELIBR: 334297
* SUDOC: 029863449
* BNF: cb12140043q (data)
* BIBSYS: 90728919
* ULAN: 500006023
* MusicBrainz: 1b895ec6-a8fd-40fa-a65a-4e4088ea6259
* NLA: 35285660
* NDL: 00469926
* NKC: jk01070953
* BNE: XX944723
* CiNii: DA04116481
* KulturNav: id
* RKD: 46920

 |

 |