Ο **Αθανάσιος Αλεξανδρείας** ή **Μέγας Αθανάσιος** ή **Άγιος Αθανάσιος** (περ. 298 – 2 Μαΐου 373) ήταν Πατριάρχης Αλεξανδρείας. Τιμάται ως άγιος από την Ανατολική Ορθόδοξη, την Κοπτική Ορθόδοξη, τη Ρωμαιοκαθολική, τις Λουθηρανικές και τις Αγγλικανικές εκκλησίες. Αποτελεί έναν από τους τέσσερις Πατέρες της Ανατολικής εκκλησίας που φέρουν τον τίτλο «Μέγας» μαζί με τούς Βασίλειο, Φώτιο, και Αντώνιο, και ένας από τους 33 Πατέρες της Ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας.

Από πολύ νέος έδειξε την πνευματική κλίση του. Σε ηλικία 25 ετών χειροτονήθηκε διάκονος από τον επίσκοπο Αλεξανδρείας Αλέξανδρο, τον οποίο ακολούθησε στην Α΄ Οικουμενική Σύνοδο το 325, στη Νίκαια της Βιθυνίας. Εκεί αναδείχθηκε πρωτεργάτης στην καταδίκη της διδασκαλίας του Αρείου που χαρακτηρίστηκε αιρετική. Το 328 και σε ηλικία 33 ετών εξελέγη πατριάρχης Αλεξανδρείας.

Ο βίος του
----------

### Παιδική ηλικία και μόρφωση

Γεννήθηκε στα τέλη του 3ου αιώνα μ.Χ. στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, αφού κατά τον ιστορικό Σωκράτη τον Σχολαστικό, εκεί είχε και πατρικό και οικογενειακό τάφο (*Εκκλ. Ιστορία* 4,13). Οι γονείς του ήταν Χριστιανοί και από μικρή ηλικία έδειξε την κλίση του, αφού παρίστανε τον ιερέα που βάπτιζε τους πιστούς (φίλους του).

Από τα συγγράμματα του και τις περιγραφές του Γρηγορίου Θεολόγου συμπεραίνουμε, ότι ανατράφηκε θεολογικά και απέκτησε λίγες εγκύκλιες γνώσεις. Τη θεολογική μόρφωση την απέκτησε από τη θεολογική Κατηχητική Σχολή της Αλεξάνδρειας. Μεγάλη επίδραση για τη διαμόρφωση του ήθους του και της πορείας του, συνέβαλε η γνωριμία του με τον Μέγα Αντώνιο του οποίου και συνέγραψε τον *«Βίο και Πολιτεία».*

### Η Ιεροσύνη

Κατά τη δεύτερη δεκαετία του 4ου αιώνα προκαλείται αναστάτωση στην Εκκλησία όσον αφορά τον προσδιορισμό της φύσης του Θεού, λίγο μόλις καιρό μετά την κατάπαυση του κύματος διωγμών από τους Ρωμαίους Αυτοκράτορες. Ο Αθανάσιος από νωρίς, ως λαϊκός ακόμα, έδειξε έντονο ζήλο στην προσπάθεια καταπολέμησης των θέσεων που προασπιζόταν ο Άρειος, συγγράφοντας κείμενα όπως το *Κατά Ειδώλων* και το *Περί Ενανθρωπήσεως του Λόγου*. Το 325 μ.Χ. πληροφορούμαστε ότι ήδη έχει χειροτονηθεί διάκονος όπου και συμμετέχει ενεργώς ως γραμματέας στην Α΄ Οικουμενική σύνοδο, συγκληθείσα υπό του Μεγάλου Κωνσταντίνου με σκοπό τη διευθέτηση των θεολογικών συγκρούσεων που ταλάνιζαν τις χριστιανικές εκκλησίες. Το 328 μ.Χ, μετά την κοίμηση του πνευματικού του Πατέρα και επισκόπου Αλεξανδρείας Αλεξάνδρου, με σύμφωνη απόφαση κλήρου και λαού, χειροτονήθηκε επίσκοπος (εκ των υστέρων χαρακτηρίστηκε Πατριάρχης), ένεκα του μεγάλου ζήλου και της φήμης που είχε αποκτήσει ως «ανυποχώρητου μαχητή».

### Το έργο του ως Επισκόπου

Χειροτονήθηκε σε ηλικία 33 ετών, στις 8 Ιουλίου του 328 μ.Χ. Μετά την εκλογή του, άρχισε σημαντικό ποιμαντικό έργο, μελέτησε τις ανάγκες των μοναχών, κληρικών και λαϊκών για την καλύτερη δυνατή συμβίωση και εναρμόνιση των ρόλων τους στο εκκλησιαστικό πλαίσιο. Επίσης ανέπτυξε έντονη αντιαιρετική δράση, με κύριο στόχο την διάδοση του «ορθού» δόγματος της ομοουσιότητας του Πατρός και του Υιού. Υπήρξε και προεξάρχων μεγάλου φιλανθρωπικού έργου στη περιοχή της Αλεξάνδρειας.

### Διωγμοί

Ο Μέγας Αθανάσιος, ο επονομαζόμενος και *«στύλος της ορθοδοξίας»,* διετέλεσε Επίσκοπος για 46 έτη, εκ των οποίων τα 17 τα πέρασε στην εξορία.

Μετά την καταδίκη του από την Α' Οικουμενική Σύνοδο, ο Άρειος δεν συμμορφώθηκε προς τις αποφάσεις της. Μολονότι καθαιρέθηκε και εξορίστηκε, δεν μετανόησε. Την ομολογία της πίστεως του Αρείου, η οποία απέφευγε τα ακραία στοιχεία που είχε προ της συνόδου εκφράσει, την έκανε δεκτή και ο Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος επηρεασμένος από έναν πρωτοστάτη των απόψεων, που χαρακτηρίστηκαν αργότερα αρειανιστικές, τον Ευσέβιο Νικομήδειας, με αποτέλεσμα να διατάξει, ο Άρειος να γίνει δεκτός στην εκκλησιαστική κοινωνία. Ο Αθανάσιος εναντιώθηκε, διότι ερχόταν σε σύγκρουση με τα επιχειρήματα και τις αποφάσεις της οικουμενικής συνόδου της Νίκαιας. Αυτό είχε αποτέλεσμα τη μήνη των «αρειανιστών» επισκόπων, οι οποίοι βρήκαν την ευκαιρία να εκδιώξουν τον Αθανάσιο λόγω της μαχητικότητας και της αποτελεσματικότητάς του εναντίον τους. Οι επίσκοποι που συντάχθηκαν με τις θέσεις του Αρείου συνασπίστηκαν με άλλους επισκόπους, οι οποίοι χαρακτηρίστηκαν αργότερα ως «αίρεση των Μελιτιανών», στέλνοντας αντιπροσωπεία στον αυτοκράτορα, κατηγορώντας το Αθανάσιο για επιβολή φόρων υπέρ της εκκλησίας, για μαγεία και πορνεία. Αρχικά συγκλήθηκε σύνοδος στην Καισάρεια, στην οποία και δεν παραβρέθηκε, γνωρίζοντας ότι ήταν προμελετημένη σκευωρία των αντιπάλων επισκόπων. Ο αυτοκράτορας όμως συγκάλεσε και δεύτερη σύνοδο στην Τύρο, διαμηνύοντάς του, ότι αν δεν παρευρισκόταν, θα ασκούταν βία προκειμένου να παραστεί. Έτσι εμφανίστηκε, καταρρίπτοντας όλες τις κατηγορίες.

Ο Αθανάσιος βρέθηκε, μετά τη σύνοδο, σε δύσκολη θέση παίρνοντας μηνύματα, σε βάρος της ζωής του. Γι' αυτό το λόγο εμφανίστηκε στην Κωνσταντινούπολη, ώστε να δει τον αυτοκράτορα και να του ζητήσει την προστασία του. Οι αντίπαλοί του όμως πέτυχαν όχι μόνο να μην ακροαστεί, αλλά και να διωχθεί στη Γαλατία, πείθοντας τον αυτοκράτορα με ψευδείς κατηγορίες. Ο ίδιος δε, φαίνεται να ήταν δυσαρεστημένος σε βάρος του Αθανασίου για την έντονη κριτική που του ασκούσε. Κατά άλλες πηγές o Αθανάσιος εξορίζεται στην πόλη Τριρ της σημερινής Γερμανίας, όπου έγινε δεκτός με τιμή και αγάπη, και κατά τη σύντομη παραμονή του άσκησε μεγάλη επίδραση στους εκκλησιαστικούς κύκλους. Μετά το θάνατο του Κωνσταντίνου το 337 μ.Χ ο Αθανά­σιος και άλλοι εξόριστοι πήραν την άδεια να επιστρέψουν στην Αλεξάνδρεια, όπου έγινε δεκτός με χαρά από το λαό. 

Η επιστροφή του Αθανασίου, συνεχίστηκε με πολλές συκοφαντίες, και στη προσπάθεια να τους αντικρούσει, συγκάλεσε σύνοδο 100 επισκόπων που διακήρυξαν την αθωότητα του. Το ίδιο και Αρειανοί, πράττοντας το ακριβώς αντίθετο, πείθοντας και το νέο φιλοαρειανό αυτοκράτορα Κωνστάντιο. Έτσι εξορίζεται στη Ρώμη όπου ο Ιούλιος, επίσκοπος Ρώμης, συγκαλεί σύνοδο και κηρύσσει την αθωότητά του και την πίστη στο σύμβολο της Νίκαιας. Ο αυτοκράτορας Κωνστάντιος πιέζει τον αδερφό του Κώνστα, να παρατείνει την εξορία του, παρά τη συνοδική απόφαση της Ρώμης. Αποτέλεσμα η επιστροφή του, το 346 μ.Χ. 6 έτη μετά την εξορία του. Ο Αθανάσιος λόγω του ποιμαντικού έργου που διενήργησε, φαίνεται να αγαπήθηκε και να αγκαλιάστηκε από τους Χριστιανούς της πόλης.

Το 356 ο Κώνστας δολοφονείται, ο Κωνστάντιος γίνεται μονοκράτορας του Δυτικού και του Ανατολικού μέρους της Αυτοκρατορίας και οι Αρειανοί επίσκοποι, εκμεταλλευόμενοι την ευκαιρία αυτή, κινούνται αποφασιστικά. Καλούν σύνοδο, καθαιρούν τον Αθανάσιο και στέλνουν άγημα 5000 στρατιωτών με τον Ρωμαίο στρατηλάτη Συριανό, με σκοπό να τον εξοντώσουν οριστικά. Την ώρα που τελεί την παννυχίδα. σε ναό, με πλήθος πιστών, ο ίδιος φυγαδεύεται στη έρημο, όπου για έξι χρόνια διαφεύγει τη σύλληψη με τη βοήθεια φιλικά διακείμενων μοναχών και παρθένων. Εκείνη την περίοδο ο Αθανάσιος βρήκε την ευκαιρία να γράψει έναν πολύ μεγάλο αριθμό έργων του, ενώ ταυτόχρονα διεξήγαγε δριμεία εκστρατεία, ώστε να κατασταλεί κάθε αρειανή επιρροή.

Στην επιστροφή του, μετά το θάνατο του Κώνστα, στο θρόνο ανεβαίνει ο Ιουλιανός. Ο Ιουλιανός ανακαλεί όλους του εξορισμένους επισκόπους, μεταξύ αυτών και τον Αθανάσιο. Η σύγκρουση μεταξύ των δύο θέλω των ανδρών εμφανίζεται άμεσα. Ο Ιουλιανός θέλει να επαναφέρει το καθεστώς του πανθέου, από την άλλη ο Αθανάσιος μάχεται με όλες του τις δυνάμεις για την αποκατάσταση της εκκλησίας. Ο Ιουλιανός πληροφορείται για τη δράση του Αθανασίου και διατάσσει εξορία. Το 362 μ.Χ. εξορίζεται στη Θηβαΐδα μέχρι το θάνατο του Ιουλιανού. Όμως εξορίζεται ακόμα μια φορά. Ενώ επέστρεψε και αρχικά προχώρησε, απρόσκοπτα το έργο του, επί εποχής Ιοβιανού μέχρι το 364 μ.Χ. και το θάνατό του, τον διαδέχεται ο Ουαλεντινιανός Α΄, ο οποίος ήταν οπαδός του Αρείου και εκδιώκει τον Αθανάσιο. Έτσι πληροφορούμαστε ότι αυτή την εποχή κρυβόταν *«εν πατρώο μνήματι».* Μέσα σε τέσσερις μήνες όμως φοβούμενος εξέγερση από την αγανάκτηση των κατοίκων της Αλεξάνδρειας, ανακάλεσε από την εξορία τον Αθανάσιο. Έκτοτε μέχρι και τον θάνατο του, παρέμεινε στη θέση του, χωρίς διωγμούς.

Ιστορική σπουδαιότητα
---------------------

### Αντίθεση κατά του Αρειανισμού

Περίπου στα 319 μ.Χ. όταν ο Αθανάσιος ήταν διάκονος, ένας πρεσβύτερος που ονομαζόταν Άρειος άρχισε να διδάσκει ότι υπήρχε χρονική περίοδος πριν γεννήσει ο Θεός και Πατέρας τον Ιησού, κατά τη διάρκεια της οποίας ο Υιός δεν υπήρχε. Ο Αθανάσιος συνόδευσε τον Αλέξανδρο, επίσκοπο Αλεξανδρείας στην Πρώτη Οικουμενική Σύνοδο της Νικαίας το έτος 325 μ.Χ. από την οποία προέκυψε το Σύμβολο της Πίστεως και κατά την οποία αναθεματίστηκε ο Άρειος και οι ακολουθούντες αυτόν. Στις 8 Ιουλίου 328μ.Χ. ο Αθανάσιος διαδέχθηκε τον Αλέξανδρο ως επίσκοπος Αλεξανδρείας. Ως αποτέλεσμα της μείωσης της επιρροής του Αρειανισμού, εξορίστηκε αρχικά από την Αλεξάνδρεια στην Τύρο από τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Α΄ για να επανέλθει μετά το θάνατο του Κωνσταντίνου πέντε φορές. Η κατάσταση αυτή γέννησε την έκφραση «*Athanasius contra mundum*» ή «*Ο Αθανάσιος εναντίον του κόσμου*», από τους αντιπάλους του. Κατά τη διάρκεια μερικών εξοριών του, έμεινε κοντά σε Πατέρες της Ερήμου, μοναχούς και ερημίτες που ζούσαν σε απομακρυσμένες περιοχές της Αιγύπτου. Παρά τη δογματική του σταθερότητα, επέδειξε διπλωματία υπερασπιζόμενος την Ορθοδοξία στη Σύνοδο της Αλεξανδρείας το 362.

### Χαρακτηριστικές φράσεις

Χαρακτηριστική φράση του Αγίου Αθανασίου είναι η *«Ο Πατήρ διά του Λόγου εν τω Πνεύματι ενεργεί και δίδωσι τα πάντα».* Ο Μέγας Αθανάσιος έχει τονίσει ότι το Άγιο Πνεύμα δεν είναι κτίσμα, αλλά είναι κατά φύση άκτιστο (δηλαδή αδημιούργητο) και ομοούσιο (δηλαδή έχει την ίδια ουσία) με τον Πατέρα και τον Υιό.

Συγγραφικό έργο
---------------

### Γενικά

Το εξαιρετικό στην περίπτωση του Αγίου Αθανασίου, είναι το πλούσιο συγγραφικό έργο, παρά τις πολύ μεγάλες διώξεις και εξορίες τις οποίες υπέστη. Δεν σώθηκαν όλα τα έργα του και από τα διασωθέντα, πολλά νοθεύτηκαν από αιρετικούς και αποδόθηκαν σε αυτόν χωρίς να είναι γνήσια

### Κατηγοριοποίηση

Ανάλογα με το περιεχόμενο τους οι πατρολόγοι κατατάσσουν τα έργα του Μεγάλου Αθανασίου σε πέντε (5) ενότητες. Στα απολογητικά, υπέρ του Χριστιανισμού, αντιαιρετικά, ερμηνευτικά-ασκητικά και πρακτικά-επιστολές.

### Κύρια έργα του

Είναι συγγραφέας πολλών έργων όπως «*Κατά ειδώλων*», «*περί ενανθρωπήσεως του Λόγου*» και διαφόρων επιστολών με κυριότερη την ΛΘ΄ (39η) όπου υπάρχει κανόνας (κατάλογος) των βιβλίων της Καινής Διαθήκης. Του αποδίδεται επίσης το Σύμβολο του αγίου Αθανασίου ή Symbolum Quicunqve, ένα από τα πρώτα σύμβολα της χριστιανικής πίστης το οποίο πολλοί δυτικοί μελετητές ισχυρίζονται ότι πρωτογράφτηκε στα Λατινικά. Οι ίδιοι θεολόγοι θεωρούν λανθασμένη την άποψη που έχει επικρατήσει ότι ο Αθανάσιος έγραψε το συγκεκριμένο σύμβολο και ο J.N.D. Kelly, σύγχρονος μελετητής των πατερικών κειμένων, θεωρεί ως πιθανότερο συγγραφέα τον Βικέντιο του Λερίν. Η υπόθεση αυτή ωστόσο δεν έχει γίνει αποδεκτή από την επιστημονική κοινότητα καθότι ο Βικέντιος είχε ελλιπή γνώση της ελληνικής γλώσσας στην οποία είναι πιο πιθανό να συντάχθηκε αρχικά το κείμενο. Σε αντίθετη περίπτωση, η διαμάχη γύρω από το Filioque θα είχε ξεκινήσει αμέσως εφόσον οι Ανατολικοί Πατέρες δεν υπήρχε καμία περίπτωση να δεχτούν άλλη εκπόρευση του Αγίου Πνεύματος εκτός από αυτή του Πατέρα.

Την πρώτη συγγραφική του προσπάθεια την έκανε με το έργο «*Κατά Ελλήνων*» στρέφοντας τα βέλη του κατά των ειδωλολατρών. Το δεύτερο επιγράφεται «*Λόγος περί ενανθρωπήσεως του λόγου*», συνοψίζοντας τη διδασκαλία της εκκλησίας περί σωτηρίας του ανθρώπου. Μεγάλο τμήμα της συγγραφής του, αφορά την αίρεση των αρειανών με κυριότερα, «*4 λόγοι κατά Αρειανών*», «*Απολογητικός κατά Αρειανών*», «*Απολογία προς βασιλέα Κωνστάντιο*», «*Απολογία περί φυγής αυτού*» που πραγματεύονται τις διδασκαλίες της Α΄ Οικουμενικής συνόδου, τις απολογίες σε βάρος του, από τους Αρειανούς και τη φυγάδευση του στην έρημο το 356 μ.Χ. Από τα ερμηνευτικά, τα περισσότερα έχουν χαθεί, διασώζονται όμως οι ερμηνείες περί ψαλμών. Τέλος από τα ασκητικά και πρακτικά, διασώζονται τα «*Βίος και Πολιτεία Πατρός Αντωνίου*» και «Περί Παρθενίας»*. Από τις επιστολές διακρίνονται οι εορταστικές, προς μοναχό Αμούν, προς Ρουφινιανό, προς Σαρπίωνα, προς Επίκτητο προς Αδέλφιο, προς Μάξιμο και προς Δρακόντιο.*

### Κανόνας Καινής Διαθήκης

Στην *39η Εορταστική Επιστολή* του, το 367 μ.Χ. ο Αθανάσιος απαριθμεί τα 27 βιβλία της Καινής Διαθήκης, γεγονός που αποτελεί την αρχαιότερη σωζόμενη εμφάνιση του κανόνα με την μορφή που έχει μέχρι και σήμερα. Από πληροφορίες που μαθαίνουμε από τον Ωριγένη, στα ταξίδια τα οποία διενήργησε σε κατά τόπους Εκκλησίες, ανέφερε ανάγνωση χωρίων, που απαγγέλλονταν ως Κανονικά. Το εύρος των βιβλίων που χρησιμοποιούνταν με αυτό τον τρόπο ήταν αρκετά μεγαλύτερο από τον πυρήνα των βιβλίων που χαρακτηρίστηκαν ως θεόπνευστα και κανονικά.

Από τον Ευαγγελιστή Λουκά [1: 1-4] και άλλες έμμεσες ιστορικές πηγές, γνωρίζουμε ότι τα πρώτα μεταχριστιανικά χρόνια πολλά έργα και προφορικές παραδόσεις είχαν διασωθεί, με αποτέλεσμα η εκκλησία να θεωρεί, πως χάνεται το σωτήριο μήνυμα των Ευαγγελίων. Από την άλλη, πολλοί αιρετικοί χάλκευαν τα ευαγγέλια προσθέτοντας ή απορρίπτοντας κομμάτια τους ή και συντάσσοντας νέα κείμενα με τη μορφή Ευαγγελίου, με σκοπό να εξυπηρετήσουν τη δική τους δογματική αντίληψη. Έτσι η Εκκλησία έθεσε κριτήρια επιλογής. Αυτά τα κριτήρια αφορούσαν διάφορες παραμέτρους όπως ότι τα κείμενα πρέπει να είναι αποδεδειγμένα αποστολικά, το περιεχόμενό τους να χει πνευματικό αντίκρυσμα και να είναι αποδεκτό από όλες τις Εκκλησίες. Τρεις σύνοδοι ασχολήθηκαν με το ζήτημα του Κανόνα της Καινής Διαθήκης, της Λαοδίκειας, της Ρώμης και Γ΄ Καρθαγένης. Ο κανόνας της πρώτης συνόδου θεωρήθηκε μη γνήσιος, ενώ στις επόμενες πρωτοστατούντων των Ιερωνύμου και Αυγουστίνου, έθεσαν ως κανονικό, τον κανόνα του Μεγάλου Αθανασίου. Βεβαίως, ενώ οι Εκκλησιαστικοί Πατέρες και οι τοπικές σύνοδοι αποφαίνονταν για την εγκυρότητα των Χριστιανικών συγγραμμάτων, η χρήση από τις Χριστιανικές κοινότητες παρείχε την πραγματική αξιολόγηση του τι θα περιλάμβανε ο κανόνας. Η Καινή Διαθήκη βασίστηκε τελικά στα συγγράμματα που είχαν ευρεία αποδοχή και ήταν χρήσιμα για την ανάγνωση στις κατά τόπους εκκλησίες.

Η διδασκαλία του
----------------

### Η τριαδικότητα και ο άνθρωπος

Το πιστεύω του Μεγάλου Αθανασίου συνοψίζονται από τα πεπραγμένα της Α΄ Οικουμενικής συνόδου. Δηλαδή «Ο Υιός και Λόγος του Θεού, τέλειον γέννημα του Πατρός, γέννημα δε όχι κατά θέλησιν, αλλά κατά φύσιν. Δεν προήλθε διότι το ηθέλησεν ο Πατήρ, αλλά διότι είναι μέσα είς την φύσιν του Πατρός να γεννά τον Υιόν και μέσα εις την φύσιν του Υιού να γεννάται. Τούτο ακριβώς συνιστά την διαφοράν αυτού από τα κτίσματα. Είναι εικών και ομοίωσις του Πατρός, ενώ ο άνθρωπος είναι απλώς κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν, άναρχος και Αυτός, όπως ο Πατήρ». Η ψυχή είναι «αυτοκίνητη» και ζει και μετά το θάνατο του σώματος. Η αθανασία αυτή δεν οφείλεται στη φύση της, αλλά στο θέλημα του Θεού.

### Η παράδοση της εκκλησίας

Με το όρο αυτό εννοεί τόσο την Αγία Γραφή, όσο και την παράδοση των Αποστόλων και των Πατέρων της εκκλησίας, την οποία δίδαξε ο Κύριος και κήρυξαν οι Πατέρες. Σε αυτήν την παράδοση θεμελιώδης είναι η ύπαρξη της εκκλησίας του Χριστού και όποιος ξεφεύγει από αυτή χάνει την ιδιότητα του Χριστιανού. Τη δε δογματική διδασκαλία, έχει τη δυνατότητα, μόνο η εκκλησία να διατυπώνει.

### Η ενανθρώπηση του Λόγου

Ο Ιησούς Χριστός κατά τον Αθανάσιο *«υιοποίησεν ημάς τω Πατρί και εθεοποίησε τους ανθρώπους, γενόμενος αυτός άνθρωπος. Ουκ άρα άνθρωπος ων ύστερον γέγονεν άνθρωπος, ινα μάλλον ημάς θεοποίηση»* (Λόγος κατά Αρειανών 1,30 ). Υποστηρίζει ότι όποιος υιοθετεί το δόγμα του Αρείου, ουσιαστικά υποστηρίζει ότι ο Χριστός είναι κτίσμα, και καταντάει και αυτός ειδωλολάτρης, όπως οι εθνικοί. Επίσης το Άγιο Πνεύμα «συναριθμείται» και «συνδοξάζεται» αφού *«της αυτής Θεότητος εστί και της αυτής ουσίας».*

Εορτή
-----

Η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη του Αγίου Αθανασίου ετησίως δύο φορές το χρόνο. Στις 2 Μαΐου, που είναι και η ημερομηνία κοίμησης του αγίου, το οποίο το μαθαίνουμε από Κώδικα των Καυσοκαλυβίων. Υπάρχει διάσταση απόψεων κάτα πόσο βέβαιο είναι, αν πρόκειται για την κοίμηση του ή την ανακομιδή των λειψάνων όπως ο Λαυριώτικος Κώδικας υποστηρίζει. Η δεύτερη εορτή του τιμάται στις 18 Ιανουαρίου μαζί με τον Άγιο Κύριλλο, χωρίς να είναι γνωστό, το γιατί και πότε καθιερώθηκε αυτή η εορτή, είναι πολύ πιθανό να τοποθετήθηκε η εορτή του Αθανασίου και Κυρίλλου στις 18 Ιανουαρίου, αμέσως μετά τη γιορτή του Μ. Αντωνίου, για να δειχθεί η πνευματική τους εξάρτηση και συνέχεια με τον Μέγα Αντώνιο, ο οποίος ήταν και ο πνευματικός τους πατέρας. Η Λουθηρανική, η Αγγλικανική και η Καθολική εκκλησία τιμούν τη μνήμη του στις 2 Μαΐου. Βάση του εορτολογίου της Εκκλησιάς η 2 Μαΐου είναι η ανακομιδή των ιερών λειψάνων του ενώ η 18 Ιανουαρίου είναι η κύρια ημέρα μνήμης του αγίου, ενώ την ιδία μέρα εορτάζεται και η κοίμηση του Αγίου Κυρίλλου.

Υμνολογία
---------

| Χριστιανισμός |
| --- |
| Σταυρός |
| 
Σειρά λημμάτων |
| 
* Ιησούς Χριστός

* Ο Ιησούς στον Χριστιανισμό
* Παρθενική γέννηση
* Διακονία
* Σταύρωση
* Ανάσταση
 |
| 
* Αγία Γραφή (Βίβλος)
* Θεμελιώδη

* Παλαιά Διαθήκη
* Καινή Διαθήκη
* Ευαγγέλιο
* Κανόνας
* Βιβλία
* Ναός
* Σύμβολο της Πίστεως
 |
| Θεολογία
* Θεός
	+ Πατήρ
	+ Υιός
	+ Άγιο Πνεύμα

* Απολογητική
* Βάπτισμα
* Καθολικισμός
* Χριστολογία
* Ιστορία της θεολογίας
* Ιεραποστολή
* Σωτηρία
* Αγία Τριάδα
 |
| 
* Ιστορία
* Παράδοση

* Μαρία
* Απόστολοι
* Πέτρος
* Παύλος
* Πατέρες
* Πρωτοχριστιανική περίοδος
* Κωνσταντίνος
* Σύνοδοι
* Αυγουστίνος
* Σχίσμα του 1054
* Σταυροφορίες
* Ακινάτης
* Μεταρρύθμιση
* Λούθηρος
 |
| Σχετικά λήμματα
* Τέχνη
* Κριτική
* Τρομοκρατία
* Οικουμενισμός
* Λειτουργία
* Μουσική
* Αλλες θρησκείες
* Προσευχή
* Κήρυγμα
* Σύμβολα
 |
| 
* Ομολογίες
* Κλάδοι
**Ανατολικός**
* Ορθόδοξη Εκκλησία
* Ασσυριακή Εκκλησία
* Ανατολίτικες Ορθόδοξες Εκκλησίες
* Ανατολικός Καθολικισμός

**Δυτικός**
* Καθολική Εκκλησία
* Προτεσταντισμός
* Λουθηρανισμός
* Αγγλικανική Εκκλησία
* Μεθοδισμός
* Αντβεντισμός
* Αγιαστικό κίνημα
* Πεντηκοστιανισμός
* Καλβινισμός
* Αναβαπτιστές
* Βαπτιστές
* Ευαγγελικοί

**Αντιτριαδικός**
* Μάρτυρες του Ιεχωβά
* Μορμόνοι
* Μονοθεϊστικός Πεντηκοστιανισμός
 |
| ΙΧΘΥΣ |
| * π
* σ
* ε
 |

Απολυτίκιο (Ἦχος γ')
*Στῦλος γέγονας Ὀρθοδοξίας,*
*θείοις δόγμασιν ὑποστηρίζων*
*τὴν Ἐκκλησίαν, ἱεράρχα Ἀθανάσιε·*
*τῷ γὰρ Πατρὶ τὸν Υἱὸν ὁμοούσιον*
*ἀνακηρύξας κατῄσχυνας Ἄρειον.*
*Πάτερ Ὅσιε,*
*Χριστὸν τὸν Θεὸν ἱκέτευε,* 
*δωρήσασθαι ἡμῖν τὸ μέγα ἔλεος.*

Αγιογραφία
----------

Η απεικόνιση του αγίου εμφανίζεται σε δύο μορφές. Στην πρώτη μεταξύ των τριών ιεραρχών και του Κυρίλλου Αλεξανδρείας στην παράσταση μελισμού, στο εσωτερικό της κόγχης του Ιερού Βήματος ή σε κατενώπιον απεικόνιση σε φορητές εικόνες

Λαογραφία
---------

Το όνομα *Αθανάσιος* έγινε *Θανάσης*, παρετυμολογήθηκε με τη λέξη *θάνατος* και γι' αυτό στα κοιμητήρια υπάρχει συχνά ναός αφιερωμένος στη μνήμη του συγκεκριμένου αγίου. Στη Μεσσηνία *τ' αγιο Θανασού το 'χουνε κακό και κάνονε αρχή. Οι γυναίκες δε ζυμώνουνε δε πλένουνε, γιατί φοβούνται το θάνατο*

Ιερά Λείψανα
------------

Ιερά Λείψανα του Αγίου Αθανασίου φυλάσσονται:

Μέρος της παλάμης του Αγίου Αθανασίου βρίσκεται στο Προσκύνημα Αγ. Νεκταρίου Καμαρίζης Λαυρίου.

Επίσης αποτμήματα του Ιερού Λειψάνου του Αγίου Αθανασίου φυλάσσονται στις Μονές:

Ιβήρων, Ζωγράφου και Εσφιγμένου Αγίου Όρους.

Μεγάλου Σπηλαίου Καλαβρύτων, Προυσού Ευρυτανίας και Αγάθωνος Φθιώτιδος.

Παραπομπές
----------

1. ↑  Δεν μπορεί να προσδιοριστεί με βεβαιότητα η ημερομηνία γέννησης του Αθανασίου. Κάποιες πηγές προτείνουν τα έτη **293** (*Microsoft Encarta Premium 2006*), **296** (*The Oxford Illustrated History of Christianity* [2001, Oxford University Press], *The Early Christian Fathers: A Selection from the Writings of the Fathers from St. Clement of Rome to St. Athanasius* [1969, Oxford University Press]), **298** (*Christianity in Late Antiquity (300-450 CE), A Reader* [2004, Oxford University Press], *Zondervan NIV Study Bible* [2002, Zondervan]) ή γενικότερα μεταξύ **295-299** (*Athanasius: The Early Church Fathers* [2004, Routledge]). Ήδη από την εποχή που ζούσε ο Αθανάσιος δεν ήταν γνωστό το ακριβές έτος γέννησής του καθώς υπήρχαν διαφωνίες για το κατά πόσο ήταν όντως 30 ετών όταν χειροτονήθηκε ως επίσκοπος. (*The Eusebians: The Polemic of Athanasius of Alexandria and the Construction of the `Arian Controversy'*  [2007, Oxford University Press])
2. ↑  Ο Αθανάσιος ασκούσε συχνά σκληρή κριτική για την ανάμειξη του Μεγάλου Κωνσταντίνου στα εσωτερικά της Εκκλησίας. Ένας χαρακτηριστικός λόγος που είχε εκφωνήσει ήταν *«Μη τίθειν σεαυτόν εις τα εκκλησιαστικά, μηδέ συ περί τούτων ημίν παρεκελεύου, αλλά μάλλον παρ' ημών συ μάνθανε ταύτα. Και, ώσπερ ο την σην αρχήν υποκλέπτων αντιλέγει το δεξαμένω Θεώ, ούτω φοβήθητι μη και συ τα της Εκκλησίας εις αυτόν ελκών υπεύθυνος εγκλήματι μεγάλω γένη».*
3. ↑  «Άγιος Αθανάσιος Αλεξανδρείας, π. Γεωργίου Φλορόφσκι, impantokratoros.gr». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Νοεμβρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 2 Νοεμβρίου 2022.
4. ↑  «Παννυχίδα» ονομάζεται η ακολουθία του μνημόσυνου για τους νεκρούς που τελείται στο κοιμητήριο ή στην εκκλησία.
5. ↑  David Brakke , *Athanasius and Asceticism,* The Johns Hopkins University Press/Oxford University Press, σελ. 129-131.
6. ↑  «Ιερά Μητρόπολη Δημητριάδος». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 7 Ιανουαρίου 2002. Ανακτήθηκε στις 7 Ιανουαρίου 2002.
7. ↑  J.N.D. Kelly, The Athanasian Creed, NY: Harper&Row, 1964.
8. ↑  Κωνσταντίνος Μηνάς,«Λαογραφικές παρετυμολογίες»,Λαογραφία, τομ.30(1975),σελ19
9. ↑  orthodoxia.online. «Γιορτή αγίου Αθανασίου 2021 αύριο Δευτέρα | Εορτολόγιο 2021». Ανακτήθηκε στις 17 Ιανουαρίου 2021.

Πηγές & βιβλιογραφία
--------------------

* *Athanasius (The Early Church Fathers),* Khale Anatolios, 2004, Routledge Ed.
* Ευάγγελος Λέκκος, *«Μέγας Αθανάσιος»*, Αθήνα: Εκδόσεις Σαΐτης.
* Emain, M. Vil, «Ἡ χριστιανικὴ ρητορικὴ στὸν 4ον αἰώνα, Ὁ "Μέγας Ἀθανάσιος"» , Νέα Ἑστία, 48, 555 (1950), σσ. 1059-1064.
* Κωνσταντίνος Μηνάς, «Λαογραφικές παρετυμολογίες», Λαογραφία, τομ. 30 (1975), σελ. 17-30

Εκδόσεις έργων του Μ.Αθανασίου στα νέα ελληνικά
-----------------------------------------------

* Μ. Αθανασίου, Έργα, τομ. 1-12, Θεσσαλονίκη: Πατερικαί Εκδόσεις *Γρηγόριος Παλαμάς*, 1972-1977.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource logoWikisource logo | Στη Βικιθήκη υπάρχει υλικό που έχει σχέση με το θέμα:  **Συγγραφέας:Αθανάσιος Αλεξανδρείας** |

|  |  |
| --- | --- |
| Commons logoCommons logo | Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα   **Αθανάσιος Αλεξανδρείας** |

* Τα έργα του στο διαδίκτυο

(Αρχαία Ελληνικά)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Πάπες και Πατριάρχες Αλεξανδρείας |
| --- |
|  |
| 

|  |
| --- |
| Προ του Σχίσματος της Χαλκηδόνας |
|  |
| 
* Μάρκος Α΄
* Ανιανός
* Αβίλιος
* Κέδρων
* Πρίμος
* Ιούστος
* Ευμένης
* Μαρκιανός (Μάρκος Β΄)
* Κελαδίων
* Αγριππίνος
* Ιουλιανός
* Δημήτριος Α΄
* Ηρακλάς
* Διονύσιος
* Μάξιμος
* Θεωνάς
* Πέτρος Α΄
* Αχιλλάς
* Αλέξανδρος Α΄
* Αθανάσιος Α΄ ο Μέγας
* Πέτρος Β΄
* Τιμόθεος Α΄
* Θεόφιλος
* Κύριλλος Α΄
* Διόσκορος Α΄

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Ορθόδοξη Εκκλησία | Coptic crossΚοπτική Ορθόδοξη Εκκλησία |
|  |
| 
* Προτέριος
* Τιμόθεος Β΄
* Τιμόθεος Γ΄
* Ιωάννης Α΄
* Πέτρος Γ΄
* Αθανάσιος Β΄
* Ιωάννης Β΄
* Ιωάννης Γ΄
* Διόσκορος Β΄
* Τιμόθεος Δ΄
* Θεοδόσιος Α΄
* Γαϊανός
* Παύλος
* Ζωίλος
* Απολλινάριος
* Ιωάννης Δ΄
* Ευλόγιος Α΄
* Θεόδωρος Α΄
* Ιωάννης Ε΄
* Γεώργιος Α΄
* Κύρος
* Πέτρος Δ΄
* Θεόδωρος βοηθός
* Πέτρος Ε
* Πέτρος ΣΤ΄
* Θεοφύλακτος βοηθός
* Ονοψός βοηθός
* Κοσμάς Α΄
* Πολιτιανός
* Ευστάθιος
* Χριστόφορος Α΄
* Σωφρόνιος Α΄
* Μιχαήλ Α΄
* Μιχαήλ Β΄
* Χριστόδουλος
* Ευτύχιος
* Σωφρόνιος Β΄
* Ισαάκ
* Ιώβ (Ιάκωβος Α΄)
* Ηλίας Α΄
* Αρσένιος
* Θεόφιλος Β΄
* Γεώργιος Β΄
* Λεόντιος
* Αλέξανδρος Β΄
* Ιωάννης ΣΤ΄
* Ευλόγιος Β΄ βοηθός
* Κύριλλος Β΄
* Σάββας
* Θεοδόσιος Β΄ βοηθός
* Σωφρόνιος Γ΄
* Ηλίας Β΄
* Ελευθέριος
* Μάρκος Γ
* Νικόλαος Α΄
* Γρηγόριος Α΄
* Νικόλαος Β
* Αθανάσιος Γ΄
* Γρηγόριος Β΄
* Γρηγόριος Γ΄
* Νήφων
* Μάρκος Δ΄
* Νικόλαος Γ΄
* Γρηγόριος Δ΄
* Νικόλαος Δ΄
* Αθανάσιος Δ΄
* Μάρκος Ε΄
* Φιλόθεος
* Μάρκος ΣΤ΄
* Γρηγόριος Ε΄
* Ιωακείμ
* Σίλβεστρος
* Μελέτιος Α΄
* Κύριλλος Γ΄
* Γεράσιμος Α΄
* Μητροφάνης
* Νικηφόρος
* Ιωαννίκιος
* Παΐσιος
* Παρθένιος Α΄
* Γεράσιμος Β΄
* Σαμουήλ
* Κοσμάς Β΄
* Κοσμάς Γ΄
* Ματθαίος
* Κυπριανός
* Γεράσιμος Γ΄
* Παρθένιος Β΄
* Θεόφιλος Γ΄
* Ιερόθεος Α΄
* Αρτέμιος
* Ιερόθεος Β΄
* Καλλίνικος
* Ιάκωβος Β΄
* Νικάνωρ
* Σωφρόνιος Δ΄
* Φώτιος
* Μελέτιος Β΄
* Νικόλαος Ε΄
* Χριστοφόρος Β΄
* Νικόλαος ΣΤ΄
* Παρθένιος Γ΄
* Πέτρος Ζ΄
* Θεόδωρος Β΄

 | 
* Τιμόθεος Β΄
* Πέτρος Γ΄
* Αθανάσιος Β΄
* Ιωάννης Α΄
* Ιωάννης Β΄
* Διόσκορος Β΄
* Τιμόθεος Γ΄
* Θεοδόσιος Α΄
* Πέτρος Δ΄
* Δαμιανός
* Αναστάσιος
* Ανδρόνικος
* Βενιαμίν Α΄
* Αγάθων
* Ιωάννης Γ΄
* Ισαάκ
* Συμεών Α΄
* Αλέξανδρος Β΄
* Κοσμάς Α΄
* Θεόδωρος Α΄
* Μιχαήλ Α΄
* Μηνάς Α΄
* Ιωάννης Δ΄
* Μάρκος Β΄
* Ιάκωβος
* Συμεών Α΄
* Ιωσήφ Α΄
* Μιχαήλ Β΄
* Κοσμάς Β΄
* Σενούντα Α΄
* Μιχαήλ Γ΄
* Γαβριήλ Α΄
* Κοσμάς Γ΄
* Μακάριος Α΄
* Θεόφιλος Β΄ (Θεοφάνης)
* Μηνάς Β΄
* Αβραάμ
* Φιλόθεος
* Ζαχαρίας
* Σενούντα Β΄
* Χριστόδουλος
* Κύριλλος Β΄
* Μιχαήλ Δ΄
* Μακάριος Β΄
* Γαβριήλ Β΄
* Μιχαήλ Ε΄
* Ιωάννης Ε΄
* Μάρκος Γ΄
* Ιωάννης ΣΤ΄
* Κύριλλος Γ΄
* Αθανάσιος Γ΄
* Ιωάννης Ζ΄
* Γαβριήλ Γ΄
* Ιωάννης Ζ΄
* Θεοδόσιος Γ΄
* Ιωάννης Η΄
* Ιωάννης Θ΄
* Βενιαμίν Β΄
* Πέτρος Ε΄
* Μάρκος Δ΄
* Ιωάννης Ι΄
* Γαβριήλ Δ΄
* Ματθαίος Α΄
* Γαβριήλ Ε΄
* Ιωάννης ΙΑ΄
* Ματθαίος Β΄
* Γαβριήλ ΣΤ΄
* Μιχαήλ ΣΤ΄
* Ιωάννης ΙΒ΄
* Ιωάννης ΙΓ΄
* Γαβριήλ Ζ΄
* Ιωάννης ΙΔ΄
* Γαβριήλ Η΄
* Μάρκος Ε΄
* Ιωάννης ΙΕ΄
* Ματθαίος Γ΄
* Μάρκος ΣΤ΄
* Ματθαίος Δ΄
* Ιωάννης ΙΣΤ΄
* Πέτρος ΣΤ΄
* Ιωάννης ΙΖ΄
* Μάρκος Ζ΄
* Ιωάννης ΙΗ΄
* Μάρκος Η΄
* Πέτρος Η΄
* Κύριλλος Δ΄
* Δημήτριος Β΄
* Κύριλλος Ε΄
* Ιωάννης ΙΘ΄
* Μακάριος Γ΄
* Ιωσήφ Β΄
* Κύριλλος ΣΤ΄
* Σενούντα Γ΄
* Θεόδωρος Β΄

 |

 |

 |

 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* VIAF: 105155222
* **ΕΒΕ**: 14334
* **BiblioNet**: **38193**
* LCCN: n79145591
* ISNI: 0000 0001 2103 5972
* GND: 118504843
* SELIBR: 174815
* SUDOC: 026693895
* BNF: cb11889341x (data)
* BIBSYS: 90276470
* NLA: 35009755
* NDL: 00462526
* NKC: jn19981000155
* ICCU: CFIV007443
* BNE: XX1054698
* CiNii: DA01043880

 |

 |