Το **προπαδιενυλοϊωδίδιο** ή **ϊωδοπροπαδιένιο** ή **ϊωδοαλλένιο** είναι η χημική ένωση με χημικό τύπο C3H3I και σύντομο συντακτικό CH2=C=CHI. Ανήκει στα αλκαδιενυλοαλογονίδια, δηλαδή στα άκυκλα με δύο (2) διπλούς δεσμούς, οργανομονοαλογονίδια. Τα δυο (3) άτομα άνθρακα του αλλένικού δεσμού βρίσκονται σε υβριδισμό sp2-sp-sp2. Έχει τα ακόλουθα τέσσερα (4) ισομερή θέσης:

1. Προπινυλοϊωδίδιο-1 ή 1-ιωδοπροπίνιο.
2. Προπινυλοϊωδίδιο-3 ή 3-ιωδοπροπίνιο.
3. Κυκλοπροπυλενοϊωδίδιο-1 ή 1-ιωδοκυκλοπροπένιο.
4. Κυκλοπροπυλενοϊωδίδιο-3 ή 3-ιωδοκυκλοπροπένιο.

Μοριακή δομή
------------


|  |
| --- |
| **Δεσμοί** |
| Δεσμός | τύπος δεσμού | ηλεκτρονική δομή | Μήκος δεσμού | Ιονισμός |
| C-H | σ | 2sp2-1s | 99 pm | 3% C- H+ |
| C=C | σ | 2sp2-2sp | 127 pm |  |
|  | π | 2py-2py |  |  |
|  | π | 2pz-2pz |  |  |
| C-I | σ | 2sp2-5sp3 | 203,2 pm | 5‰ C+ I- |
|

Παραγωγή
--------

Με επίδραση ιωδιούχου νατρίου (NaI) σε προπαδιενυλοχλωρίδιο (CH2=C=CHCl) προς προπαδιενυλοϊωδίδιο:

{\mathrm {CH\_{2}=C=CHCl+NaI{\xrightarrow {}}CH\_{2}=C=CHI+NaCl}}

Χημικές ιδιότητες και παράγωγα
------------------------------

* Επειδή έχει δύο (2) διπλούς δεσμούς, υπάρχει η δυνατότητα για δύο (2) αντιδράσεις προσθήκης.
* Παρέχει δυνατότητες υποκατάστασης με το αλογόνο του, το οποίο είναι και το καλύτερο για τέτοιες αντιδράσεις.

### Αντιδράσεις προσθήκης

#### Ενυδάτωση

1. Επίδραση θειικού οξέος και στη συνέχεια νερού (ενυδάτωση). Παράγεται προπεν-2-άλη:

{\mathrm {CH\_{2}=C=CHI+H\_{2}O{\xrightarrow {\pi .H\_{2}SO\_{4}}}CH\_{2}=CHCH(I)OH{\xrightarrow {-HI}}CH\_{2}=C=CHOH{\xrightarrow {}}CH\_{2}=CHCHO}}

* Ενδιάμεσα παράγεται 1-ιωδοπροπεν-2-όλη-1, που αφυδροϊωδιώνεται σε προπεν-2-όλη-1 (ασταθής ενόλη) που ισομερειώνεται σε προπεν-2-άλη.

2. Υδροβορίωση και στη συνέχεια επίδραση με υπεροξείδιο του υδρογόνου. Παράγεται τρι(1-(ιωδομεθυλο)αιθενυλο)βοράνιο, μετά 3-ιωδοπροπενόλη-2 και τέλος ϊωδοπροπανόνη:

{\mathrm {3CH\_{2}=C=CHI+BH\_{3}{\xrightarrow {}}[CH\_{2}=C(CH\_{2}I)]\_{3}B{\xrightarrow[ {-H\_{3}BO\_{3}}]{+3H\_{2}O\_{2}}}3CH\_{2}=C(OH)CH\_{2}I{\xrightarrow {}}3CH\_{3}COCH\_{2}I}}

* Προσθήκη διβορανίου έχει το ίδιο αποτέλεσμα.

3. Αντίδραση με οξικό υδράργυρο και έπειτα αναγωγή. Παράγεται τελικά προπεν-2-άλη

{\mathrm {CH\_{2}=C=CHI+(CH\_{3}COO)\_{2}Hg+H\_{2}O{\xrightarrow[ {-CH\_{3}COOH}]{Et\_{2}O}}CH\_{2}=C[CH(I)OH]HgOOCCH\_{3}{\xrightarrow {+NaBH\_{4}+NaOH}}CH\_{2}=CHCHO+HI+Hg+CH\_{3}COONa+Na[BH\_{3}OH]}}

4. Υπάρχει ακόμη η δυνατότητα αλλυλικής υδροξυλίωσης κατά Prins με επίδραση αλδευδών ή κετονών σε προπαδιενυλοϊωδίδιο απουσία νερού. Π.χ. με μεθανάλη προκύπτει 2-ιωδοβουταδιεν-2,3-όλη-1:

{\mathrm {CH\_{2}=C=CHI+HCHO{\xrightarrow {H\_{2}SO\_{4}}}CH\_{2}=C=CICH\_{2}OH}}

#### Προσθήκη υποαλογονώδους οξέως

Με επίδραση (προσθήκη) υποαλογονώδους οξέος (HOX) σε προπαδιενυλοϊωδίδιο παράγεται τελικά 2-αλοπροπεν-2-άλη:

{\mathrm {CH\_{2}=C=CHI+HOX{\xrightarrow {}}CH\_{2}=CXCH(I)OH{\xrightarrow {}}CH\_{2}=CXCHO+HI}}

* Το HOX παράγεται συνήθως επιτόπου με την αντίδραση:

{\mathrm {2H\_{2}O+X\_{2}{\xrightarrow {}}2HOX}}

* Ενδιάμεσα παράγεται 2-αλο-1-ιωδοπροπεν-2-όλη-1 (ασταθής ενόλη) που ισομερειώνεται σε 2-αλοπροπεν-2-άλη.

#### Καταλυτική υδρογόνωση

Με καταλυτική υδρογόνωση προπαδιενυλοϊωδίδιου σχηματίζεται αρχικά αλλυλορθορίδιο και στη συνέχεια (με περίσσεια υδρογόνου) προπυλοϊωδίδιο:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{2}=C=CHI+H\_{2}{\xrightarrow {Ni\;{\acute {\eta }}\;Pd\;{\acute {\eta }}\;Pt}}CH\_{2}=CHCH\_{2}I{\xrightarrow[{+H\_{2}}]{Ni\;{\acute {\eta }}\;Pd\;{\acute {\eta }}\;Pt}}CH\_{3}CH\_{2}CH\_{2}I} }

#### Αλογόνωση

Με προσθήκη αλογόνου (X2) (αλογόνωση) σε προπαδιενυλοϊωδίδιο έχουμε προσθήκη στους διπλούς δεσμούς. Παράγεται αρχικά 2,3-διαλο-1-ιωδοπροπένιο και στη συνέχεια, με περίσσεια αλογόνου, 1-ιωδο-1,2,2,3-τετρααλοπροπάνιο. Π.χ.:

{\mathrm {CH\_{2}=C=CHI+X\_{2}{\xrightarrow {CCl\_{4}}}CH\_{2}=CXCHXI{\xrightarrow[ {+X\_{2}}]{CCl\_{4}}}XCH\_{2}CX\_{2}CHXI}}

#### Υδραλογόνωση

Με προσθήκη υδραλογόνων (HX) (υδραλογόνωση) σε προπαδιενυλοϊωδίδιο παράγεται αρχικά 1-αλο-1-ιωδοπροπένιο και στη συνέχεια, με περίσσεια υδραλογόνου, 1,2-διαλο-1-ιωδοπροπάνιο:

{\mathrm {CH\_{2}=C=CHI+HX{\xrightarrow {}}CH\_{2}=CHCHXI{\xrightarrow {+HX}}CH\_{3}CHXCHXI}}

#### Υδροκυάνωση

Με προσθήκη υδροκυανίου (HCN) (υδροκυάνωση) σε προπαδιενυλοϊωδίδιο παράγεται 2-ιωδοβουτεν-3-νιτρίλιο:

{\mathrm {CH\_{2}=C=CHI+HCN{\xrightarrow {}}CH\_{2}=CHCH(I)CN}}

#### Καταλυτική φορμυλίωση

Με προσθήκη μεθανάλης (CO + H2) σε προπαδιένιο παράγεται 2-ιωδοβουτεν-3-άλη ή (ϊωδομεθυλο)προπεν-2-άλη. Π.χ.:

{\mathrm {CH\_{2}=C=CHI+CO+H\_{2}{\xrightarrow[ {10-100\;atm,40^{o}C-100^{o}C}]{Co\;{\acute {\eta }}\;Rh}}xCH\_{2}=CHCHICHO+(1-x)CH\_{2}=C(CH\_{2}I)CHO}}

* Τα παραπάνω μέταλλα που αναφέρονται στη θέση του καταλύτη χρησιμοποιούνται με τη μορφή συμπλόκων τους και όχι σε μεταλλική μορφή.
* Όπου {\mathrm {x\in [0,1]}}. Εξαρτάται από την επιλογή του καταλύτη. Οι σχετικά ογκώδεις καταλύτες ευνοούν το δεύτερο παραγωγο.

#### Διυδροξυλίωση

Η διυδροξυλίωση προπαδιενυλοϊωδιδίου, αντιστοιχεί σε προσθήκη H2O2: 

1. Επίδραση αραιού διαλύματος υπερμαγγανικού καλίου. Παράγει οξοπροπανάλη:

{\mathrm {5CH\_{2}=C=CHI+4KMnO\_{4}+2H\_{2}SO\_{4}{\xrightarrow {}}5CH\_{3}COCHO+4MnO+2K\_{2}SO\_{4}+2H\_{2}O+5HI}}

2. Επίδραση καρβονικού οξέος και υπεροξείδιου του υδρογόνου. Παράγει οξοπροπανάλη:

{\mathrm {CH\_{2}=C=CHI+H\_{2}O\_{2}{\xrightarrow {RCOOH}}CH\_{2}=C(OH)CH(I)OH{\xrightarrow {}}CH\_{3}COCHO+HI}}

3. Μέθοδος Sharpless. Παράγει οξοπροπανάλη:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{2}=C=CHI+OsO\_{4}+2H\_{2}O+2KOH{\xrightarrow {}}CH\_{3}COCHO+HI+K\_{2}[OsO\_{2}(OH)\_{4}]} }

4. Μέθοδος Woodward. Παράγει οξοπροπανάλη:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{2}=C=CHI+2RCOOAg+I\_{2}{\xrightarrow {}}CH\_{3}COCHO+HI+2AgI+2RCOOH} }

* Ενδιάμεσα των μεθόδων 1-4 παράγεται 1-ιωδοπροπεν-2-διόλη-1,2 (ασταθής ενόλη) που αφυδροϊωδιώνεται και ισομερειώνεται σε οξοπροπανάλη.

5. Υπάρχει ακόμη δυνατότητα για 1,3-διυδροξυλίωση με επίδραση αλδευδών ή κετονών σε αιθένιο, παρουσία νερού. Αντίδραση Prins. Π.χ. με μεθανάλη παράγεται 4-υδροξυ-3-ιωδοβουτανόνη:

{\mathrm {CH\_{2}=C=CHI+HCHO+H\_{2}O{\xrightarrow {H\_{2}SO\_{4}}}CH\_{2}=C(OH)CHICH\_{2}OH{\xrightarrow {}}CH\_{3}COCHICH\_{2}OH}}

* Ενδιάμεσα παράγεται 2-ιωδοβουτεν-3-διόλη-1,3 (ασταθής ενόλη) που ισομερειώνεται σε 4-υδροξυ-3-ιωδοβουτανόνη.

#### Οζονόλυση

Με επίδραση όζοντος (οζονόλυση) σε προπαδιενυλοϊωδίδιο, παράγεται ασταθές οζονίδιο που τελικά διασπάται σε μεθανάλη, μεθανοϋλοϊωδίδιο και διοξείδιο του άνθρακα:

{\mathrm {CH\_{2}=C=CHI+{\frac {4}{3}}O\_{3}{\xrightarrow[ {Zn}]{H\_{2}O}}HCHO+CO\_{2}+HCOI}}

#### Επίδραση πυκνού υπερμαγγανικού καλίου

Με επίδραση πυκνού διαλύματος υπερμαγγανικού καλίου (KMnO4) παράγεται τελικά διοξείδιο του άνθρακα και μεθανοϋλοϊωδίδιο:

{\mathrm {CH\_{2}=C=CH\_{2}+4KMnO\_{4}+2H\_{2}SO\_{4}{\xrightarrow {}}2CO\_{2}+HCOI+4MnO\_{2}+2K\_{2}SO\_{4}+2H\_{2}O}}

* Ενδιάμεσα παράγεται και μεθανικό οξύ:

{\mathrm {CH\_{2}=C=CHI+2KMnO\_{4}+H\_{2}SO\_{4}{\xrightarrow {}}HCOOH+HCOI+CO\_{2}+2MnO\_{2}+K\_{2}SO\_{4}+H\_{2}O}}

### Αντιδράσεις υποκατάστασης

#### Υποκατάσταση από υδροξύλιο

Υδρόλυση με αραιό διάλυμα υδροξειδίου του νατρίου (NaOH) αρχικά προς προπαδιενόλη και τελικά προς προπεν-2-άλη:

{\mathrm {CH\_{2}=C=CHI+NaOH{\xrightarrow {-NaI}}CH\_{2}=C=CHOH{\xrightarrow {}}CH\_{2}=CHCHO}}

#### Παραγωγή αιθέρα

Με αλκοολικά άλατα (RONa) προς αλκυλοοπροπαδιενυλοαιθέρα:

{\mathrm {CH\_{2}=C=CHI+RONa{\xrightarrow {}}CH\_{2}=C=CHOR+NaI}}

#### Παραγωγή αλκαδιενίνιου

Με αλκινικά άλατα (RC?CNa) προς αλκαδιενίνιο. Π.χ.:

{\mathrm {CH\_{2}=C=CHI+RC\equiv CNa{\xrightarrow {}}RC\equiv CCH=C=CH\_{2}+NaI}}

#### Παραγωγή εστέρα

Με καρβονικά άλατα (RCOONa) προς καρβονικό προαπδιενυλοεστέρα:

{\mathrm {CH\_{2}=C=CHI+RCOONa{\xrightarrow {}}RCOOCH=C=CH\_{2}+NaI}}

#### Παραγωγή νιτριλίου

Με κυανιούχο νάτριο (NaCN) προς βουταδιενονιτρίλιο :

{\mathrm {CH\_{2}=C=CHI+NaCN{\xrightarrow {}}CH\_{2}=C=CHCN+NaI}}

#### Παραγωγή αλκαδιένιου

Με αλκυλολίθιο (RLi) προς αλκάνιο:

{\mathrm {CH\_{2}=C=CHI+RLi{\xrightarrow {}}RCH=C=CH\_{2}+LiI}}

#### Παραγωγή θειάλης

Με όξινο θειούχο νάτριο (NaSH) αρχικά προς προπαδιενοθειόλη και τελικά προς προπεν-2-θειάλη :

{\mathrm {CH\_{2}=C=CHI+NaSH{\xrightarrow {-NaI}}CH\_{2}=C=CHSH{\xrightarrow {}}CH\_{2}=CHCHS}}

#### Παραγωγή θειαιθέρα

Με θειολικό νάτριο (RSNa) προς αλκυλoπροπαδιενυλοθειαιθέρα :

{\mathrm {CH\_{2}=C=CHI+RSNa{\xrightarrow {}}RSCH=C=CH\_{2}+NaI}}

#### Παραγωγή νιτροπαραγώγων

Με νιτρώδη άργυρο (AgNO2) προς νιτροπροπαδιένιο :

{\mathrm {CH\_{2}=C=CHI+AgNO\_{2}{\xrightarrow {}}CH\_{2}=C=CHNO\_{2}+AgI}}

#### Παραγωγή οργανομεταλλικών ενώσεων

1. Με λίθιο (Li). Παράγεται προπαδιενυλολίθιο:

{\mathrm {CH\_{2}=C=CHI+2Li{\xrightarrow {|Et\_{2}O|}}CH\_{2}=C=CHLi+LiI}}

2. Με μαγνήσιο (Mg) (αντιδραστήριο Grignard):

{\mathrm {CH\_{2}=C=CHI+Mg{\xrightarrow {|Et\_{2}O|}}CH\_{2}=C=CHMgI}}

#### Παραγωγή φαινυλοπροπαδιενίου

Με προπαδιενυλίωση κατά Friedel-Crafts βενζολίου παράγεται φαινυλοπροπαδιένιο:

{\mathrm {PhH+CH\_{2}=C=CHI{\xrightarrow {AlI\_{3}}}PhCH=C=CH\_{2}+HI}}

### Αντιδράσεις απόσπασης

Η δυνατότητα απόσπασης υδροϊωδίου υπάρχει μόνο για την παραγωγή προπαδιενυλοκαρβένιου (CH2=C=C:), που παρεμβάλλεται σε δεσμούς C-Η και πολλαπλούς δεσμούς. Π.χ. με μεθάνιο (CH4) παράγεται βουταδιένιο-1,2:

{\mathrm {CH\_{4}+CH\_{2}=C=CHI+KOH{\xrightarrow {}}CH\_{3}CH=C=CH\_{2}+KI+H\_{2}O}}

Πηγές
-----

* Γ. Βάρβογλη, Ν. Αλεξάνδρου, *Οργανική Χημεία*, Αθήνα 1972
* Α. Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991
* SCHAUM'S OUTLINE SERIES, ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ, Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999
* Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982

Παραπομπές και σημειώσεις
-------------------------

1. ↑  Δικτυακός τόπος NIST
2. ↑  Οι αριθμοί θέσης 1,2 για τους διπλούς δεσμούς και 1 για το ιώδιο παραλείπονται, γιατί εννοούνται.
3. ↑  Δύο συνεχόμενοι διπλοί δεσμοί
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 186, §7.3.1.
5. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 156, §6.8.3.
6. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 156, §6.8.5.
7. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 156, §6.8.4.
8. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 156, §6.8.6.
9. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 156, §6.8.2.
10. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 156, §6.8.1.
11. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 157, §6.8.9.
12. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 157, §6.8.10.
13. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 158, §6.9.8.
14. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 244, §10.3.Α, R = CH2=C=CH, X = I.
15. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 187, §7.3.5, R = CH2=C=CH, X = I.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Αλκαδιενυλοαλογονίδια |
| --- |
|  |
| Αλκαδιένυλοφθορίδια | 
Φθοροπροπαδιένιο  · 1-φθοροβουταδιένιο-1,2  · 3-φθοροβουταδιένιο-1,2 |
|  |
| Αλκαδιενυλοχλωρίδια | 
Χλωροπροπαδιένιο |
|  |
| Αλκαδιενυλοβρωμίδια | 
Βρωμοπροπαδιένιο |
|  |
| Αλκαδιενυλοϊωδίδια | 
Ιωδοπροπαδιένιο |

 |