Ανάγλυφο της νίκης του Σαπώρ Α΄ επί του Βαλεριανού στο Νακς-ε Ροστάμ (π. 241-272), 3 χλμ. βόρεια της Περσέπολης.
Η **Μάχη της Έδεσσας Μεσοποταμίας** έλαβε χώρα μεταξύ των στρατών της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας υπό τη διοίκηση του αυτοκράτορα Βαλεριανού και των Σασσανιδικών δυνάμεων υπό τον βασιλιά (sahanshah) Σαπούρ Α΄ το 260. Ο Ρωμαϊκός στρατός ηττήθηκε και αιχμαλωτίστηκε στο σύνολό του από τις Περσικές δυνάμεις. Για πρώτη φορά, ένας Ρωμαίος Αυτοκράτορας είχε πιαστεί αιχμάλωτος. Ως εκ τούτου, η μάχη θεωρείται γενικά ως μία από τις χειρότερες καταστροφές στη στρατιωτική ιστορία.

Ιστορικό και το προοίμιο
------------------------

Πριν από τη μάχη, ο Σαπούρ Α΄ είχε διεισδύσει πολλές φορές βαθιά στη Ρωμαϊκή επικράτεια, κατακτώντας και λεηλατώντας την Αντιόχεια στη Συρία το 253 ή το 256. Ο Βαλεριανός, αφού νίκησε τον σφετεριστή Αιμιλιανό και ανέλαβε την εξουσία για τον εαυτό του, έφτασε στις ανατολικές επαρχίες μόλις μπόρεσε (254 ή 255) και σταδιακά αποκατέστησε την τάξη. Σύντομα έπρεπε να αντιμετωπίσει μία ναυτική γοτθική εισβολή στη βόρεια Μ. Ασία. Οι Γότθοι ερήμωσαν τον Πόντο και κινήθηκαν νότια στην Καππαδοκία. Μία προσπάθεια του Βαλεριανού και τού στρατού του στην Αντιόχεια να τους αναχαιτίσουν, απέτυχε λόγω της πανώλης. Ενώ ο στρατός του βρισκόταν σε αυτή την εξασθενημένη κατάσταση, ο Σαπούρ εισέβαλε στη βόρεια Μεσοποταμία το 260, πιθανότατα στις αρχές της άνοιξης.

Μάχη
----

 Μία ωραία παράσταση που δείχνει μία ιππική μάχη (*mard o mard*) μεταξύ του Σαπούρ Α΄ και του Βαλεριανού, στην οποία ο τελευταίος αιχμαλωτίστηκε, σύμφωνα με τη δήλωση του ίδιου του Σαπούρ, "με το δικό μας χέρι".
Στα εξήντα του, ο ηλικιωμένος Βαλεριανός βάδισε προς τα ανατολικά προς τα σύνορα με τους Σασσανίδες. Σύμφωνα με την επιγραφή του Σαπούρ Α΄ στο Καμπάγιε Ζαρτόστ, ο Βαλεριανός συνάντησε τον κύριο Περσικό στρατό, υπό τη διοίκηση του Σαπούρ Α΄, μεταξύ των Χαρράν και της Έδεσσας (στα Μέση Περσική: *Urhāy* ), με μονάδες σχεδόν από κάθε μέρος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, μαζί με τους Γερμανούς συμμάχους, και ηττήθηκε ολοκληρωτικά και αιχμαλωτίστηκε με ολόκληρο τον στρατό του.

Σύμφωνα με ρωμαϊκές πηγές, που δεν είναι πολύ σαφείς, ο ρωμαϊκός στρατός ηττήθηκε και πολιορκήθηκε από τις περσικές δυνάμεις. Ο Βαλεριανός προσπάθησε στη συνέχεια να διαπραγματευτεί, αλλά συνελήφθη.Είναι πιθανό ο στρατός του να παραδόθηκε μετά από αυτό. Οι κρατούμενοι περιελάμβαναν, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς του Σαπούρ Α΄, πολλούς άλλους υψηλόβαθμους αξιωματούχους, συμπεριλαμβανομένου ενός πραιτοριανού επάρχου, πιθανώς του Σουσησιανού. Έχει επίσης υποστηριχθεί, ότι ο Σαπούρ Α΄ πήρε πίσω τον λόγο του με τη σύλληψη του Αυτοκράτορα, αν και πριν είχε συμφωνήσει σε διαπραγματεύσεις εκεχειρίας.

 "Ο Σαπούρ αιχμαλωτίζει τον βασιλιά του Ρουμ", περσική μινιατούρα από το *Σαχναμέ.*

Συνέπεια
--------

Υπάρχουν διάφορες μαρτυρίες σχετικά με τη μοίρα του Βαλεριανού μετά τη σύλληψή του στα χέρια του Σαπούρ.

Μερικοί μελετητές ισχυρίζονται ότι ο Σαπούρ έστειλε τον Βαλεριανό και μερικούς από τον στρατό του στην πόλη Μπισαπούρ, όπου ζούσαν σε σχετικά καλές συνθήκες. Ο Σαπούρ χρησιμοποίησε τους εναπομείναντες στρατιώτες σε σχέδια μηχανικής και ανάπτυξης, καθώς οι Ρωμαίοι ήταν επιδέξιοι έμποροι και τεχνίτες. Το *Band-e Kaisar* (φράγμα του Καίσαρα) είναι ένα από τα απομεινάρια της ρωμαϊκής μηχανικής, που βρίσκεται κοντά στην αρχαία πόλη των Σούσα.

Σύμφωνα με μία άλλη πηγή (Λακτάντιος), ο Σαπούρ ταπείνωσε τον Βαλεριανό, χρησιμοποιώντας τον πρώην Αυτοκράτορα ως ανθρώπινο σκαμνί για να ιππεύσει. Σύμφωνα με τον Αυρήλιο Βίκτωρα, κρατήθηκε σε κλουβί και ταπεινώθηκε προς ευχαρίστηση του Πέρση Αυτοκράτορα. Μετά τον θάνατό του, το σώμα του Βαλεριανού φέρεται να γδάρθηκε και γεμίστηκε με κοπριά ή άχυρα, ανάλογα με τον λογαριασμό, κοπριά ή άχυρο, για να δημιουργηθεί ένα τρόπαιο ρωμαϊκής υποταγής, που διατηρήθηκε σε έναν περσικό ναό.

Ωστόσο υπάρχουν επίσης αναφορές, που ορίζουν ότι του φέρθηκαν με σεβασμό και ότι οι ισχυρισμοί για βασανιστήρια μπορεί να έχουν κατασκευαστεί από χριστιανούς ιστορικούς της Ύστερης Αρχαιότητας για να δείξουν τις τιμωρίες, που διέτρεχαν οι διώκτες του Χριστιανισμού.

Μετά τη σύλληψη του Βαλεριανού, ο Σαπούρ κατέλαβε την πόλη της Καισάρειας και μετακίνησε περίπου 400.000 πολίτες της στις νότιες επαρχίες της Σασσανικής Αυτοκρατορίας. Στη συνέχεια επιτέθηκε στην Κιλικία, αλλά τελικά απωθήθηκε από μία ρωμαϊκή δύναμη, που συσπειρώθηκε από τον Μακριανό, τον Κάλλιστο και τον Οδέναθο της Παλμύρας.

Η ήττα του Βαλεριανού στην Έδεσσα έγινε ο καταλύτης, για μία σειρά εξεγέρσεων που θα οδηγούσαν στον προσωρινό κατακερματισμό της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Στην Ανατολή, ο Μακριανός χρησιμοποίησε τον έλεγχο τού θησαυροφυλακίου τού Βαλεριανού για να ανακηρύξει αυτοκράτορες τους γιους του Mακριανό τον Μικρό και Κουίετο. Κατά μήκος των παραδουνάβιων συνόρων, ο Ινγένιος και ο Ρεγαλιανός ανακηρύχθηκαν επίσης αυτοκράτορες. Στη Δύση, ο Ρωμαίος κυβερνήτης Πόστουμος εκμεταλλεύτηκε την αντιπερισπασμό του Γαλλιηνό για να δολοφονήσει τον αυτοκρατορικό διάδοχο Σαλονίνο και να πάρει τον έλεγχο αυτού, που σήμερα ονομάζεται Γαλατική αυτοκρατορία.

Παραπομπές
----------

1. ↑  Potter 2004, p.254
2. 1 2  Potter 2004, p.255
3. ↑  "... Valerian Caesar marched against us, and he had had with him, from [Magna] Germania (Germān-šahr), Raetia (Rešyā-šahr), Noricum (Nirkos-šahr), Dacia (Dākyā-šahr), Moesia (Mūsyā-šahr), Istria (Estriyā-šahr), Hispania (Espāniyā-šahr), Africa (Afrikiyā-šahr), Thracia (Trākyā-šahr), Bithynia (Butniyā-šahr), Asia (Āsiyā-šahr), Pamphylia (Pamfaliyā-šahr), Isauria (Esuriyā-šahr), Lycaonia (Lūkunyā-šahr), Galatia (Galātenyā-šahr), Cilicia (Kilikiyā-šahr), Cappadocia (Kappadukiyā-šahr), Phrygia (Frūgiyā-šahr), Syria (Sūriyā-šahr), Phoenicia (Funikiyā-šahr), Judaea (Jehūdiyā-šahr), Arabia (Arabiyā-šahr), Mauretania (Murin-šahr), Germania (Germānyā-šahr) [the province], Rhodes (Rodās-šahr), Osrhoene (Asenyos-šahr), and Mesopotamia (Meyānrōdān-šahr) an army of 70 000 men." —*Res Gestae Divi Saporis*
4. ↑  Slootjes, Daniëlle· Peachin, M. (2016). *Rome and the Worlds beyond Its Frontiers* (στα Αγγλικά). BRILL. ISBN 9789004326750.
5. 1 2 3  Potter 2004, p.256
6. 1 2 3  David Vagi (2001) [Coinage and History of the Roman Empire: C 82 BC - AD 480: Vol. 1] [Routledge]
7. ↑  Zarinkoob (1999), p. 195
8. ↑  Paul Chrystal, *Roman Military Disasters: Dark Days & Lost Legions*, (Pen & Sword, 2015), 198.

Πηγές
-----

* Lactantius, *De Mortibus Persecutorum*, v.
* Ζώσιμος, *Νέα Ιστορία*, i.
* Abdolhossein Zarinkoob, *Ruzgaran: tarikh-i Iran az aghz ta saqut saltnat Pahlvi*, Sukhan, 1999.(ISBN 964-6961-11-8)ISBN 964-6961-11-8
* Potter, David S. *The Roman Empire at Bay AD 180 – 395*, Routledge, 2004.(ISBN 0-415-10058-5)ISBN 0-415-10058-5

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* "Valerian" στο *De Imperatoribus Romanis*.