Η **προϊστορία της Νοτιοανατολικής Ευρώπης**, οριζόμενη περίπου ως το έδαφος της ευρύτερης χερσονήσου των Βαλκανίων, συμπεριλαμβανομένων των εδαφών των σύγχρονων χωρών της Αλβανίας, του Κοσσυφοπεδίου, της Κροατίας, της Σερβίας, της πΓΔΜ, της Ελλάδας, της Βοσνίας, της Ρουμανίας, της Βουλγαρίας και της Ευρωπαϊκής Τουρκίας, καλύπτει την περίοδο από Την Άνω Παλαιολιθική, ξεκινώντας με την παρουσία του Homo sapiens στην περιοχή πριν από 44.000 χρόνια, μέχρι την εμφάνιση των πρώτων γραπτών αρχείων της Κλασικής Αρχαιότητας στην Ελλάδα ήδη από τον 8ο αιώνα π.Χ. Η ανθρώπινη προϊστορία στη Νοτιοανατολική Ευρώπη διαιρείται κατά κανόνα σε μικρότερες περιόδους, όπως η Άνω Παλαιολιθική, η Μεσολιθική / Εππαλαιολιθική Ολόκαιλη, η Νεολιθική Επανάσταση, η επέκταση των πρωτο-ινδοευρωπαίων και η πρωτοϊστορία. Οι αλλαγές μεταξύ αυτών είναι βαθμιαίες. Για παράδειγμα, ανάλογα με την ερμηνεία, η προϊστορία μπορεί να περιλαμβάνει ή να μην περιλαμβάνει την Εποχή του Χαλκού.

Παλαιολιθική εποχή
------------------

Τα πρώτα στοιχεία της ανθρώπινης παρουσίας που ανακαλύφθηκε στα Βαλκάνια, είναι στην Kozarnika της Βουλγαρίας, χρονολογούνται από τουλάχιστον 1,4 εκατομμύρια χρόνια πριν. 
Υπάρχουν στοιχεία για την ανθρώπινη παρουσία στα Βαλκάνια από την Κάτω Παλαιολιθική εποχή, αλλά ο αριθμός των περιοχών είναι περιορισμένος.

Η παλαιολιθική περίοδος, είναι μία αρχαία πολιτιστικό εποχή ανθρώπινης ανάπτυξης που χαρακτηρίζεται από τη χρήση μη κατεργασμένων εργαλείων πέτρας. Η μετάβαση από τη Μέση στην Άνω Παλαιολιθική σχετίζεται άμεσα με την ανάπτυξη της συμπεριφοριστικής νεωτερικότητας από τους ανθρωποειδείς περίπου 40.000 χρόνια. Για να υποδηλώσει τη μεγάλη σημασία και το βαθμό αλλαγής, αυτή η δραματική μετατόπιση από τη Μέση στην Άνω Παλαιολιθική αποκαλείται μερικές φορές η Ανώτερη Παλαιολιθική Επανάσταση. Οι προαναφερθείσες απόψεις αφήνουν κάποια αμφιβολία ότι ο όρος Ανώτερη Παλαιολιθική Επανάσταση είναι κατάλληλος για τα Βαλκάνια.
Γενικά, οι συνεχείς εξελικτικές αλλαγές είναι το πρώτο κρίσιμο χαρακτηριστικό της μετάβασης στην Άνω Παλαιολιθική στα Βαλκάνια. Η έννοια της Ανώτερης Παλαιολιθικής Επανάστασης που αναπτύχθηκε για τις βασικές ευρωπαϊκές περιφέρειες δεν ισχύει για τα Βαλκάνια. Ποιός είναι ο λόγος; Αυτή η ιδιαίτερα σημαντική στιγμή και η προέλευσή της καθορίζονται και φωτίζονται από άλλα χαρακτηριστικά της μετάβασης. Το περιβάλλον, το κλίμα, η χλωρίδα και η πανίδα επιβεβαιώνουν τις συνέπειες.

Κατά την τελευταία διακλαδική περίοδο και την πιο πρόσφατη παγετώνα του Πλειστόκαινου (από 131.000 έως 12.000 πριν), η Ευρώπη ήταν πολύ διαφορετική από τα Βαλκάνια. Οι παγετώνες δεν επηρέασαν τη νοτιοανατολική Ευρώπη στο βαθμό που έκαναν στις βόρειες και κεντρικές περιοχές. Τα στοιχεία για το δάσος και τη στέπα δείχνουν ότι η επιρροή δεν ήταν τόσο δραστική. Ορισμένα είδη χλωρίδας και πανίδας επιβιώνουν μόνο στα Βαλκάνια. Τα Βαλκάνια σήμερα εξακολουθούν να φθάνουν σε είδη ενδημικά μόνο σε αυτό το τμήμα της Ευρώπης.
Η έννοια της σταδιακής μετάβασης (ή εξέλιξης) οριοθετείτε καλύτερα στα Βαλκάνια από περίπου 50.000 πριν. Υπό αυτή την έννοια, η υλική κουλτούρα και το φυσικό περιβάλλον των Βαλκανίων του όψιμου Πλειστοκένιου και του πρώιμου Ολοκαινού ήταν ξεχωριστές από άλλες περιοχές της Ευρώπης.

### Άνω Παλαιολιθική

Το 2002, μερικά από τα παλαιότερα σύγχρονα ανθρωποειδές (Homo sapiens sapiens) που μένουν στην Ευρώπη ανακαλύφθηκαν στο "Peştera cu Oase", κοντά στην Anina, στη Ρουμανία.
Σύμφωνα με μερικούς ερευνητές, το ιδιαίτερο ενδιαφέρον της ανακάλυψης έγκειται στο γεγονός ότι παρουσιάζει ένα μείγμα αρχαϊκών, πρώιμων σύγχρονων μορφωτικών χαρακτηριστικών ανθρώπινου και νεαντερταλικού, που δείχνουν ένα σημαντικό νεάντερταλ / σύγχρονο ανθρώπινο πρόσμιγμα, το οποίο με τη σειρά του υποδηλώνει , κατά την άφιξή τους στην Ευρώπη, οι σύγχρονοι άνθρωποι συναντήθηκαν και αλληλοσπάστηκαν με τους Νεάντερταλ. Η πρόσφατη επανεξέταση ορισμένων από αυτά τα απολιθώματα αμφισβήτησε την άποψη ότι αυτά τα απομεινάρια αντιπροσωπεύουν στοιχεία αλληλοσύνδεσης. Μια δεύτερη εκστρατεία από τον Erik Trinkaus και τον Ricardo Rodrigo, ανακάλυψε περαιτέρω θραύσματα (για παράδειγμα, ένα κρανίο μήκους ~ 36.000, με το παρατσούκλι "Vasile").
Δύο ανθρωπογενή απολιθώματα που απαντώνται στα σπήλαια Muierii (Peştera Muierilor) και Cioclovina στη Ρουμανία έχουν ραδιοκαρδιογραφήσεις που χρησιμοποιούν την τεχνική της φασματομετρίας μάζας επιταχυντή μέχρι την ηλικία των 30.000 ετών πριν.
Το πρώτο κρανίο, τα ωμοπλάτα και οι κνήμες εντοπίστηκαν το 1952 στην Baia de Fier, στο σπήλαιο Muierii, στην κομητεία Gorj στην επαρχία Oltenia, από τον Constantin Nicolaescu-Plopşor.
Το 1941 βρέθηκε ένα άλλο κρανίο στο σπήλαιο Cioclovina κοντά στην κοινότητα Bosorod, στην επαρχία Hunedoara, στην Τρανσυλβανία. Ο ανθρωπολόγος Francisc Rainer και ο γεωλόγος Ion Th
Η φυσική ανάλυση αυτών των απολιθωμάτων ξεκίνησε το καλοκαίρι του 2000 από τον Emilian Alexandrescu, αρχαιολόγο στο Ινστιτούτο Αρχαιολογίας του Vasile Pârvan στο Βουκουρέστι, και από την Agata Olariu, φυσικό στο Ινστιτούτο Φυσικής και Πυρηνικής Μηχανικής - Horia Hulubei, Βουκουρέστι, όπου ελήφθησαν δείγματα. Ένα δείγμα οστού λήφθηκε από το κρανίο από τον Cioclovina. Δείγματα ελήφθησαν επίσης από την ωμοπλάτη και η κνήμη παραμένει από στο σπήλαιο Muierii. Οι εργασίες συνεχίστηκαν στο Πανεπιστήμιο του Lund, AMS, από τους Göran Skog, Kristina Stenström και Ragnar Hellborg. Τα δείγματα οστών χρονολογούνται με τη μέθοδο ραδιοανθράκων που εφαρμόζεται στο σύστημα AMS του Πανεπιστημίου Lund και τα αποτελέσματα φαίνονται στο δελτίο ανάλυσης που εκδόθηκε την 14η Δεκεμβρίου 2001.
Τα ανθρώπινα απολιθώματα παραμένουν από το σπήλαιο Muierii, Baia de Fier, χρονολογούνται σε 30.150 χρόνια πριν και το κρανίο από το σπήλαιο Cioclovina έχει ημερομηνία 29.000 χρόνια πριν περίπου.

Μεσολιθική περίοδος
-------------------

Η μεσολιθική περίοδος άρχισε στο τέλος της Πλειστόκαινης εποχής (10η χιλιετία π.Χ.) και τελείωσε με τη νεολιθική εισαγωγή της γεωργίας, η ημερομηνία της οποίας ποικίλλει σε κάθε γεωγραφική περιοχή.

Η Μεσολιθική είναι η μεταβατική περίοδος μεταξύ της ύπαρξης της Άνω Παλαιολιθικής συλλογής κυνηγών και της ανάπτυξης της γεωργικής και κεραμεικής παραγωγής κατά τη διάρκεια της μεταγευματικής νεολιθικής εποχής. Η διάρκεια της κλασικής παλαιολιθικής, η οποία διήρκεσε πριν από περίπου 10.000 χρόνια, είναι εφαρμόσιμη στα Βαλκάνια. Τελείωσε με τη Μεσολιθική (διάρκειας δύο έως τεσσάρων χιλιετιών) ή, όπου ήταν γνωστή η πρώιμη νεολιθική, με την επιπαλαιολιθική.
Περιοχές με περιορισμένο παγετώδη αντίκτυπο (π.χ. τα Βαλκάνια), ο όρος Επιπαλαιολιθική προτιμάται περισσότερο.
Υπάρχουν λίθινα στοιχεία στη Σερβία, στη νοτιοδυτική Ρουμανία και στο Μαυροβούνιο. Στο Ostrovul Banului, το καταφύγιο του Cuina Turcului στο βουνό του Δούναβη και στις κοντινές σπηλιές των κατοίκων του Climente κάνουν σχετικά προχωρημένα εργαλεία οστών και λίθου (δηλαδή αποξεστήρες άκρων, λεπίδες και νιφάδες).
Ο μοναδικός χώρος που αντιπροσωπεύει υλικά που σχετίζονται με τη Μεσολιθική στη Βουλγαρία είναι ο Pobíti Kámǎni. Δεν υπάρχουν άλλα λίθινα στοιχεία για την περίοδο. Υπάρχει ένα διάκενο 4.000 μεταξύ του τελευταίου Άνω Παλαιολιθικού υλικού (13.600 χρόνια πριν στο Témnata Dupka) και των πρώτων νεολιθικών στοιχείων που παρουσιάστηκαν στο Gǎlǎbnik (αρχές 7ης χιλιετίας π.Χ.).
Στο Odmut του Μαυροβουνίου υπάρχουν στοιχεία για την ανθρώπινη δραστηριότητα κατά την περίοδο. Η έρευνα της περιόδου συμπληρώθηκε με την Ελληνική Μεσολιθική. Οι άλλες τοποθεσίες είναι το Σπήλαιο της Θεόπετρας και το Σέσκλο στη Θεσσαλία που αντιπροσωπεύουν την Μέση και την Άνω Παλαιολιθική καθώς και την πρώιμη νεολιθική εποχή. Ωστόσο, οι νότιες και παράκτιες περιοχές της Ελλάδας, οι οποίες περιείχαν υλικά από τη Μεσολιθική, είναι λιγότερο γνωστές.
Οι δραστηριότητες άρχισαν να επικεντρώνονται γύρω από μεμονωμένες τοποθεσίες, όπου οι άνθρωποι παρουσίαζαν προσωπικές και ομαδικές ταυτότητες χρησιμοποιώντας διάφορες διακοσμήσεις: στολίδια και ζωγραφιές με ωχρή και αιματίτη. Όσον αφορά το σημείο ταυτότητας.
Τα προαναφερθέντα μας επιτρέπουν να φανταστούμε αν υπήρχε μια περίοδος η οποία θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως Μεσολιθική στη νοτιοανατολική Ευρώπη και όχι ως μια εκτεταμένη Άνω Παλαιολιθική. Από την άλλη, η έλλειψη έρευνας σε ορισμένες περιοχές και το γεγονός ότι πολλές από τις τοποθεσίες ήταν κοντά στην ακτή (είναι προφανές ότι η σημερινή στάθμη της θάλασσας είναι 100 μέτρα υψηλότερη και αρκετές τοποθεσίες καλύφθηκαν από νερό ) Σημαίνει ότι τα Μεσολιθικά Βαλκάνια θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως Επιπαλαιολιθικά) Βαλκάνια που θα περιγράφουν καλύτερα τη σταδιακή συνέχεια και την κακώς καθορισμένη ανάπτυξη.
Η σχετική κλιματική σταθερότητα στα Βαλκάνια, σε σύγκριση με τη βόρεια και τη δυτική Ευρώπη, επέτρεψε τη διαρκή διευθέτηση των Βαλκανίων, λειτουργώντας έτσι αποτελεσματικά ως καταφύγιο παγετώνων από το οποίο ανασυγκροτήθηκε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, ιδίως της ανατολικής Ευρώπης.

Νεολιθική
---------

Τα Βαλκάνια ήταν ο τόπος των κυριότερων νεολιθικών πολιτισμών, όπως οι Μπουτμίρ, Βίντσα, Βάρνα, Καράνοβο, Χαμαντζιά.
Ο πολιτισμός Βίντσα ήταν ένας πρώιμος πολιτισμός των Βαλκανίων (μεταξύ της 6ης και 3ης χιλιετίας π.Χ.), που εκτείνωνταν γύρω από την πορεία του Δούναβη στη Σερβία, την Κροατία, τα βόρεια μέρη της Βοσνίας και Μαυροβουνίου, τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία, το Κοσσυφοπέδιο, της πΓΔΜ, αν και υπάρχουν ίχνη από αυτό γύρω από τα Βαλκάνια, μέρη της Κεντρικής Ευρώπης και της Μικράς Ασίας.
Η «εκκολαπιοποίηση» των ανατολικών Βαλκανίων (και η κουλτούρα Cucuteni-Trypillian δίπλα στο Βόρρα) κατά τη διάρκεια της Ενεολιθικής περιόδου συνδέεται με την πρώιμη επέκταση των Ινδοευρωπαίων.

Εποχή του Χαλκού
----------------

Η Εποχή του Χαλκού στα Βαλκάνια χωρίζεται ως εξής:

* Πρώιμη Εποχή του Χαλκού: 20ος έως 16ος αιώνας π.Χ.
* Μέση Εποχή του Χαλκού: 16ος έως 14ος αιώνας π.Χ.
* Ύστερη Εποχή του Χαλκού: 14ος έως 13ος αιώνας π.Χ.

Η Εποχή του Χαλκού στα Κεντρικά και Ανατολικά Βαλκάνια ξεκινάει αργά γύρω στο 1800 π.Χ. Η μετάβαση στην εποχή του σιδήρου αρχίζει σταδιακά μέσα στον 13ο αιώνα π.Χ.
Το "Ανατολικό Βαλκανικό Συγκρότημα" (Καράνοβο VII, Ezero) καλύπτει όλη τη Θράκη. Οι πολιτισμοί της Εποχής του Χαλκού των Κεντρικών και Δυτικών Βαλκανίων είναι λιγότερο σαφώς οριοθετημένοι και εκτείνονται προς την Πανονία, τα Καρπάθια και στην Ουγγαρία.

Εποχή του Σιδήρου
-----------------

Μετά την περίοδο που ακολούθησε την κάθοδο των Δωριέων, γνωστή ως Ελληνική Σκοτεινή Εποχή ή υπομυκηναϊκή εποχή, άρχισε να αναπτύσσεται η κλασική ελληνική κουλτούρα στη νότια Βαλκανική χερσόνησο, στα νησιά του Αιγαίου και στις ελληνικές αποικίες της δυτικής Μικράς Ασίας, που ξεκινούν γύρω στη Γεωμετρική περίοδο και κορυφώνεται με την Αθηναϊκή Δημοκρατία στον 5ο αιώνα π.Χ.
Οι Έλληνες ήταν οι πρώτοι που δημιούργησαν ένα σύστημα εμπορικών δρόμων στα Βαλκάνια και, για να διευκολύνουν το εμπόριο με τους ντόπιους μεταξύ του 700 π.Χ. και του 300 π.Χ. ίδρυσαν αρκετές αποικίες στην ακτή της Μαύρης Θάλασσα, τη Μικρά Ασία, τη Δαλματία , Νότια Ιταλία (Μεγάλη Ελλάδα) κ.λπ.
Οι άλλοι λαοί των Βαλκανίων οργανώθηκαν σε μεγάλα φυλετικά συνδικάτα όπως το Θρακικό Ονδριακό βασίλειο στα Ανατολικά Βαλκάνια τον 5ο αιώνα π.Χ. και το Ιλλυρικό βασίλειο των Δυτικών Βαλκανίων από τις αρχές του 4ου αιώνα.
Άλλες φυλετικές οργανώσεις υπήρχαν στη Δακία τουλάχιστον από τις αρχές του 2ου αιώνα π.Χ. υπό τον βασιλιά Ορόλες. Οι ιλλυρικές φυλές βρίσκονταν στην περιοχή που αντιστοιχούσε στη σημερινή πρώην Γιουγκοσλαβία και την Αλβανία. Το όνομα Ιλλύριοι χρησιμοποιήθηκε αρχικά για να αναφέρεται σε έναν λαό που καταλαμβάνει μια περιοχή που βρίσκεται ανάμεσα στην Αλβανία και το Μαυροβούνιο. Ο όρος Ιλλύρια χρησιμοποιήθηκε στη συνέχεια από τους Έλληνες και τους Ρωμαίους ως γενικό όνομα για να αναφέρεται σε διαφορετικούς λαούς μέσα σε μια καλά καθορισμένη αλλά πολύ μεγαλύτερη περιοχή. 
Η ελληνιστική κουλτούρα εξαπλώθηκε σε όλη τη μακεδονική αυτοκρατορία που δημιούργησε ο Μέγας Αλέξανδρος από τον 4ο αιώνα π.Χ. Στα τέλη του 4ου αι. Π.Χ. η ελληνική γλώσσα και πολιτισμός κυριαρχούσαν όχι μόνο στα Βαλκάνια αλλά και σε όλη την Ανατολική Μεσόγειο.
Μέχρι τον 6ο αιώνα π.Χ. οι πρώτες γραπτές πηγές που ασχολούνται με το έδαφος βόρεια του Δούναβη εμφανίζονται σε ελληνικές πηγές. Μέχρι αυτή τη χρονική στιγμή, οι Γέταιοι (και αργότερα οι Δακιώτες) είχαν διακλαδωθεί από τους Θρακιώτικους πληθυσμούς.