Ο **Σερ Τζέιμς Φρέιζερ Στέρλινγκ** RA (22 Απριλίου 1926 – 25 Ιουνίου 1992) ήταν Βρετανός αρχιτέκτονας.

Ο Στέρλινγκ εργάστηκε σε συνεργασία με τον Τζέιμς Γκόουαν από το 1956 έως το 1963 και στη συνέχεια με τον Μάικλ Γουίλφορντ από το 1971 έως το 1992.

Παιδική ηλικία και εκπαίδευση
-----------------------------

Ο Στέρλινγκ γεννήθηκε στη Γλασκώβη. Το έτος γέννησής του ήταν ευρέως γνωστό ότι ήταν το 1926  αλλά ο μακροχρόνιος φίλος του Σερ Κόλιν Σεντ Τζον Γουίλσον αργότερα δήλωσε ότι γεννήθηκε το 1924.  Η οικογένεια του μετακόμισε στη Λίβερπουλ όταν ο Τζέιμς ήταν βρέφος, έζησε εκεί και φοίτησε στο Γυμνάσιο Κουάρι Μπανκ.   Κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, εντάχθηκε στο Μπλακ Γουότς(Black Watch) πριν μεταφερθεί στο Σύνταγμα Αλεξιπτωτιστών. Μάλιστα, έπεσε με αλεξίπτωτο πίσω από τις γερμανικές εχθρικές γραμμές πριν από την Ντι Ντέι (D-Day) και τραυματίστηκε δύο φορές, πριν επιστρέψει στη Βρετανία. 

Ο Στέρλινγκ σπούδασε αρχιτεκτονική από το 1945 έως το 1950 στο Πανεπιστήμιο της Λίβερπουλ, όπου ο Κόλιν Ρόου ήταν δάσκαλος εκεί. Εργάστηκε σε μια σειρά από εταιρείες στο Λονδίνο πριν ιδρύσει το δικό του γραφείο. Από το 1952 έως το 1956 εργάστηκε με τη Λυών, ο Ισραήλ, την Έλις στο Λονδίνο και όπου γνώρισε τον πρώτο του συνεργάτη Τζέιμς Γκόουαν. Η Λυών, ο Ισραήλ, η Έλις θεωρούνταν μια από τις πιο σημαίνουσες μεταπολεμικές πρακτικές εκείνη την εποχή, εστιάζοντας σε κτίρια για το κράτος πρόνοιας με αρχιτέκτονες όπως οι Άλαν Κολκουχούν και Τζον Μίλερ, Νιβ Μπράουν, Σου Μάρτιν, Ρίτσαρντ Μακκόρμακ, οι οποίοι συνέχισαν να επενδύουν στην αρχιτεκτονική τους ανάδειξη. Ο Στέρλινγκ εργάστηκε σε πολλά σχολικά κτίρια, συμπεριλαμβανομένου του σχολείου Πέκαμ, ένα ολοκληρωμένο σχολείο Θηλέων. Όταν αυτός και ο Τζέιμς Γκόουαν ξεκίνησαν το δικό τους γραφείο, η Λυών, ο Ισραήλ, η Έλις, τους έδωσε μέρος του στεγαστικού τους έργου στο Πρέστον, βοηθώντας στη δημιουργία της φήμης τους για τον καινοτόμο σχεδιασμό.

 Πανεπιστήμιο του Λέστερ Μηχανολογικό κτίριο (1959–63, Βαθμός II\* που αναφέρεται  )
Το 1956 αυτός και ο Τζέιμς Γκόουαν άφησαν τις θέσεις τους ως βοηθοί στην εταιρεία των Λυών, Ισραήλ και Έλις για να δημιουργήσουν ένα γραφείο ως Στέρλινγκ και Γκόουαν. Το πρώτο τους κατασκευαστικό έργο – μια μικρή ανάπτυξη ιδιωτικών διαμερισμάτων Λάνγκχαμ Χάουζ Κλόουζ (Langham House Close) (1955–58) – θεωρήθηκε ορόσημο στην ανάπτυξη της «μπρουταλιστικής» αρχιτεκτονικής κατοικιών, αν και αυτή ήταν μια περιγραφή που απέρριψαν και οι δύο αρχιτέκτονες.  Ένα άλλο αποτέλεσμα της συνεργασίας των Στέρλινγκ & Γκόουαν είναι το Τμήμα Μηχανικών του Πανεπιστημίου του Λέστερ (1959–63), που διακρίνεται για τον τεχνολογικό και γεωμετρικό του χαρακτήρα, που ξεχωρίζει για τη χρήση τρισδιάστατων σχεδίων που βασίζονται σε αξονομετρική προβολή είτε από ψηλά (στο μια όψη από ψηλά) είτε από κάτω (σε όψη σκουληκιού). Το συγκεκριμένο έργο έφερε τον Στέρλινγκ σε ένα παγκόσμιο κοινό. 

 Ιστορική Βιβλιοθήκη Σίλι, Πανεπιστήμιο Κέιμπριτζ (1968)
Το 1963, ο Στέρλινγκ και ο Γκόουαν χώρισαν. Στη συνέχεια ο Στέρλινγκ έστησε το δικό του γραφείο, παίρνοντας μαζί του τον βοηθό γραφείου Μάικλ Γούιλφορντ (ο οποίος αργότερα έγινε και συνεργάτης). Στη συνέχεια, ο Στέρλινγκ επέβλεψε δύο έργα υψηλού κύρους: τη Βιβλιοθήκη της Ιστορικής Σχολής στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ και το συγκρότημα καταλυμάτων Φλόρεϊ Μπίλντινγκ (Florey Building) για το Κολλέγιο Κουήνς της Οξφόρδης. Ολοκλήρωσε, επίσης, ένα εκπαιδευτικό κέντρο για την Ολιβέτη στο Χαζλεμίρ του Σέρι και στέγαση για το Πανεπιστήμιο του Σάιντ Άντριουζ, τα οποία έκαναν χρήση προκατασκευασμένων στοιχείων, GRP για την Ολιβέτη και προκατασκευασμένα πάνελ από σκυρόδεμα στο Σάιντ Άντριουζ.

 Νόιε Στατσγκαλερί, Στουτγάρδη (1984)
Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970, η αρχιτεκτονική γλώσσα του Στέρλινγκ άρχισε να αλλάζει καθώς η κλίμακα των έργων του μετακινήθηκε από μικρά (και όχι πολύ κερδοφόρα) σε πολύ μεγάλα. Η αρχιτεκτονική του έγινε πιο απροκάλυπτα νεοκλασική, αν και παρέμεινε βαθιά εμποτισμένη στον μοντερνισμό. Αυτό προκάλεσε ένα κύμα αστικών έργων μεγάλης κλίμακας, με πιο αξιοσημείωτα τρία έργα μουσείων για το Ντίσελντορφ, την Κολωνία και τη Στουτγάρδη. Κερδίζοντας τον διαγωνισμό σχεδιασμού για τη Νόιε Στατσγκαλερί, έγινε γνωστός ως παράδειγμα μεταμοντερνισμού, μια ετικέτα που του αποδόθηκε αλλά την οποία ο ίδιος απέρριψε αν και θεωρήθηκε από πολλούς ως το πιο σημαντικό έργο του.

Ως μέρος της παγκόσμιας επέκτασης της πρακτικής του Στέρλινγκ και του Γουίλφορντ που ξεκίνησε τη δεκαετία του 1970, η εταιρεία ολοκλήρωσε τέσσερα σημαντικά κτίρια στις ΗΠΑ, όλα πανεπιστημιακές δομές: μια προσθήκη για τη Σχολή Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου Ράις στο Χιούστον του Τέξας, το Μουσείο Άρθουρ Μ. Σάκλερ, στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ στο Κέιμπριτζ της Μασαχουσέτης, το Κέντρο Σουάτζ για τις Παραστατικές Τέχνες στο Πανεπιστήμιο Κόρνελ στην Ιθάκη της Νέας Υόρκης και τη Βιβλιοθήκη Βιολογικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, Ίρβιν. Μεταξύ των απραγματοποίητων έργων στις ΗΠΑ είναι τα σχέδια για το Πανεπιστήμιο Κολούμπια και μια πρόταση διαγωνισμού για την αίθουσα συναυλιών Γουόλτ Ντίζνει στο Λος Άντζελες.

 Κλορ Γκαλερί, Λονδίνο (1980–87)
Το 1981, ο Στέρλινγκ τιμήθηκε με το βραβείο Πρίτσκερ (Pritzker). Ο Στέρλινγκ έλαβε μια σειρά από σημαντικές προμήθειες στην Αγγλία, την Κλόουρ Γκάλερι και για τη συλλογή Τάρνερ στην Τέιτ Μπρίτεν, Λονδίνο (1980–87): την Τέιτ Λίβερπουλ (1984, αλλά από τότε έχει αλλάξει σε μεγάλο βαθμό και δεν είναι πλέον αναγνωρίσιμο ως έργο Στέρλινγκ) και το No 1 Πόλτρι στο Λονδίνο (1986, ολοκληρώθηκε μετά θάνατον).

Τον Ιούνιο του 1992, ο Στέρλινγκ τιμήθηκε με το βραβείο ιππότη. Μετά από διαβούλευση με τον Μάικλ Γουίλφορντ, δέχτηκε το συγκεκριμένο βραβείο με την αιτιολογία ότι θα μπορούσε να βοηθήσει στην πρακτική τους.

Προσωπική ζωή
-------------

Το 1966 ο Στέρλινγκ παντρεύτηκε τη σχεδιάστρια Μαίρη Σάντ, θετή κόρη του συγγραφέα Π. Μόρτον Σαντ. Με την Σαντ απέκτησαν έναν γιο και δύο κόρες.

Θάνατος και κληρονομιά
----------------------

Τρεις μέρες μετά την ανακήρυξη του ως ιππότης, ο Στέρλινγκ νοσηλεύτηκε στο νοσοκομείο του Λονδίνου με επώδυνη κήλη. Τελικά, πέθανε στις 25 Ιουνίου 1992 μετά από χειρουργικές επιπλοκές.  Σύμφωνα με τις επιθυμίες του, αποτεφρώθηκε και οι στάχτες του θάφτηκαν κοντά στο μνημείο του στο Κράιστ Τσερτσ, Σπιταφάιλντς. Μετά τον θάνατο του Στέρλινγκ, ο Μάικλ Γουίλφορντ (ο οποίος είχε γίνει συνεργάτης του το 1971) συνέχισε την πρακτική.

Το βρετανικό ετήσιο βραβείο της αρχιτεκτονικής από το 1966 και έπειτα απέκτησε το όνομά του (βραβείο Στέρλινγκ).

Πολλοί αρχιτέκτονες θαυμάζουν το έργο του Στέρλινγκ, όμως οι απόψεις διίστανται.  Μετά τον θάνατο του, ο Ιταλός αρχιτέκτονας και κριτικός Βιτέριο Γκρεγκότι έγραψε ότι «από εδώ και πέρα, όλα θα είναι πιο δύσκολα».  Γράφοντας στο *Δε Γκάρντιαν (The Guardian)*, ο Άντριου Σαντ αποκάλεσε τον Στέρλινγκ «Ένας ατρόμητος πειραματιστής, ένας αξέχαστος καινοτόμος στη μορφή και ένας πικάντικος χαρακτήρας», αλλά δήλωσε ότι «του έλειπε η εσωτερική ωριμότητα, το εύρος του προβληματισμού και το βάθος της πειθαρχίας που απαιτούνται για το υψηλότερο επίπεδο του αρχιτεκτονικού επιτεύγματος».  Μάλλον πιο κομψά, ο Τζόναθαν Μιντς λέει ότι «Τα κτίριά του, όπως και ο βομβιστικός κατασκευαστής τους, φαίνονταν σκληρά, αλλά ήταν αιώνια ανάπηρα καλάθια».

Αξιόλογα έργα
-------------

 Κρατικό Πανεπιστήμιο Μουσικής και Παραστατικών Τεχνών, Στουτγάρδη
* 1958 Λονδίνο: Λάνγκχαμ Χάουζ Κλόουζ –φλατς στο Χαμ Κόμον (με τον Τζέιμς Γκόουαν)
* 1959 Πανεπιστήμιο Λέστερ: Σχολή Μηχανικών (με τον Τζέιμς Γκόουαν )
* 1961 Λονδίνο: Αίθουσα Συνελεύσεων της Σχολής Κάμπεργουελ
* 1964 Πανεπιστήμιο Σάιντ Άντριιουζ: Άντριου Μέλβιλ Χολ οφ Ρέζιντενς
* 1968 Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ: Σχολή Ιστορίας
* 1971 Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης: Δε κουήνς κόλιτζ, Φλόρεϊ Μπίλντινγκ
* 1972 Χάσλεμιρ, Σέρι: Εκπαιδευτικό κέντρο για την Ολίβετη (επέκταση)
* 1976 Ράνκορν: Κοινωνική κατοικία στο Σάουθγκεϊτ (κατεδαφισμένο)
* 1984 Στουτγάρδη: Νόιε Στάτσγκαλερι
* 1984 Κέιμπριτζ Μασαχουσέτη: Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, Μουσείο Φογκ Σάκλερ Γκαλερί (επέκταση)
* 1987 Βερολίνο: Βίσενσαφτσέντρουμ (Πανεπιστημιούπολη Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών)
* 1987 Λονδίνο: Τέιτ Μπρίτεν, Κλορ Γκάλερις (επέκταση)
* 1989 Παρίσι: Η βιβλιοθήκη της Γαλλίας (αποτυχημένη συμμετοχή στο διαγωνισμό)
* 1997 Λονδίνο: γραφεία και λιανική πώληση στο No 1 Πόλτρι, Λονδίνο EC3 (ολοκληρώθηκε μετά θάνατον με βάση τα σχέδιά του)

βιβλιογραφικές αναφορές
-----------------------

1. 1 2  Wilford and Muirhead, p. 306
2. ↑  Wilson, Colin St John. «James Stirling: in Memoriam». *Architectural Review*: 18. *«"James Stirling was born in 1924 – a time when architecture plunged into the most profound revaluation in 500 years. It was epitomised by two events: in 1925 Le Corbusier built the Pavilion de l'Esprit Nouveau and in 1927 Bijvoet & Duiker completed the Zonnestraal Sanatorium in Hilversum."»*.
3. 1 2  Muschamp, Herbert (26 June 1992). «James Stirling, 66, a Bold British Architect, Dies». *New York Times*.. Ανακτήθηκε στις 19 October 2017.
4. 1 2  Fay, Stephen (31 January 1993). «A Matter of Taste: In life, James Stirling was a big figure, and a controversial one: was he a giant of modern architecture, or a large ego with a slender body of work? In death, he is fast being rehabilitated, and his most famous building finally looks like being built». *The Independent*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 24 October 2011.. Ανακτήθηκε στις 19 July 2020.
5. ↑  Historic England. «Engineering Building, University of Leicester  (Grade II\*) (1074756)». *National Heritage List for England*.
6. 1 2  Wilford and Muirhead (1994), Introduction, pp. 7–10
7. ↑  Girouard (1998), pp. 291–293
8. 1 2  Saint, Andrew (2 April 2011). «James Stirling, the architect who divides opinion». *The Guardian*.. Ανακτήθηκε στις 19 July 2020.
9. ↑  «'Stirling's Black Notebook' in: Building Design by Patrick Lynch». 4 Απριλίου 2020. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 4 Σεπτεμβρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 19 Ιουλίου 2020.
10. ↑  *Museum Without Walls*.

Περαιτέρω ανάγνωση
------------------

* *James Stirling: Buildings and Projects 1950–1974* (1975) Verlag Gerd Hatje (επιμέλεια και σχεδίαση από τον Léon Krier )
* *James Stirling: Buildings and Projects 1950–1974* (1975) Thames & Hudson (Εισαγωγή από τον John Jacobus, διάταξη Leon Krier και James Stirling)
* *James Stirling: Buildings and Projects* Peter Arnell and Ted Bickford, εισαγωγή Colin Rowe (1993) Rizzoli
* *James Stirling, Michael Wilford and Associates: Buildings and Projects, 1975–1992* Michael Wilford and Thomas Muirhead (1994), Thames and Hudson,(ISBN 0-500-34126-5)
* *Big Jim: The Life and Work of James Stirling* Mark Girouard (1998, 2000), Chatto & Windus, Λονδίνο,(ISBN 0-7011-6247-3)
* *Sweet Disorder and the Carefully Careless: Theory and Criticism in Architecture* Robert Maxwell (1997), Princeton Papers on Architecture (περιλαμβάνει δοκίμια για τον James Stirling)
* *Revisionary Modernist* Amanda Lawrence (2012) Yale University Press, New Haven και Λονδίνο,(ISBN 978-0-300-17005-4)
* *James Stirling/Michael Wilford* Robert Maxwell (1999), Studio Paperback
* *Jim Stirling and the Red Trilogy: Three Radical Buildings* Alan Berman, ed. (2010), Frances Lincoln Ltd.
* *James Frazer Stirling: Notes from the Archive* Anthony Vidler (2010), Yale Center for British Art, New Haven; Καναδικό Κέντρο Αρχιτεκτονικής, Μόντρεαλ,(ISBN 978-0-300-16723-8)

εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* Πολυμέσα σχετικά με το θέμα  James Stirling στο Wikimedia Commons
* James Stirling on the Pritzker Prize website
* Finding aid for the James Stirling / Michael Wilford fonds, Canadian Centre for Architecture (digitized items)
* Profile on Royal Academy of Arts Collections
* *Notes from the Archive: James Frazer Stirling*