Συντεταγμένες: 41°4′56″N 22°16′48″E﻿ / ﻿41.08222°N 22.28000°E﻿ / 41.08222; 22.28000

Ο **Αρχάγγελος** (μέχρι το 1925 *Όσσιανη*) είναι χωριό του δήμου Αλμωπίας, της περιφερειακής ενότητας (πρώην νομού) Πέλλας. Σύμφωνα με την απογραφή του 2011, ο Αρχάγγελος έχει 623 κατοίκους. Με το πρόγραμμα Καποδίστριας ανήκε στον δήμο Εξαπλάτανου. Το χωριό ανήκει στα βλαχομογλενίτικα χωριά και είναι το μεγαλύτερο από αυτά. Οι κάτοικοί του ασχολούνται με τη γεωργία, και ιδίως με την παραγωγή κερασιών, κάστανου και πατάτας αλλά και με την κτηνοτροφία.

Γεωγραφία
---------

Το χωριό είναι κτισμένο σε ύψος 820 μέτρων, στις βορειοδυτικές πλαγιές του όρους Πάικο και αποτελεί το ορεινότερο χωριό του δήμου Αλμωπίας. Το χωριό είναι το πιο απομακρυσμένο του δήμου, βρισκόμενο στα βόρεια όριά του. Απέχει 35 χιλιόμετρα από την Αριδαία και 5 χιλιόμετρα από την Περίκλεια. Το χωριό έχει θέα προς την πεδιάδα της Άνω Αλμωπίας.

Ιστορία
-------

Όπως βρέθηκε σε ανασκαφές που έλαβαν χώρα το 1973, στην περιοχή υπήρχε νεκροταφείο των ύστερων ρωμαϊκών χρόνων. Ο οικισμός μέσω του παλαιού του ονόματος ταυτίστηκε με το βυζαντινό οικισμό Χώστιανη ή Χώστιανες, ο οποίος αναφέρεται σε έγγραφα που φυλάσσονται στη βιβλιοθήκη της Μονής Μεγίστης Λαύρας. Η μονή ίδρυσε στην περιοχή ένα μετόχι τον 11ο αιώνα αφιερωμένο στο Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο. Το μοναστήρι είχε έντονη ζωή μέχρι το τέλος του 18ου αιώνα, όταν το μοναστήρι μαζί με τις εγκαταστάσεις του πυρπολήθηκε από εξισλαμισμένους κατοίκους της Νότιας. Ο σημερινός οικισμός δημιουργήθηκε από την συνοίκηση των κατοίκων της γύρω περιοχής. Το χωριό γνώρισε έντονη κίνηση και συμμετείχε στις εξεγέρσεις εναντίον των Τούρκων. Το 1920 είχε 826 κατοίκους.

Πορεία πληθυσμού σύμφωνα με τις απογραφές:

| Απογραφή | 1920 | 1928 | 1940 | 1951 | 1961 | 1971 | 1981 | 1991 | 2001 | 2011 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Πληθυσμός | 826 | 786 | 980 | 840 | 879 | 764 | 709 | 666 | 686 | 623 |

Το 1926 προσαρτήθηκε στον Αρχάγγελο το χωριό Τρία Έλατα (Λέσκοβο μέχρι το 1925). Το χωριό ήταν κτισμένο σε ένα οροπέδιο στο Πάικο σε υψόμετρο 1.050 μ. Η πρώτη αναφορά του γίνεται σε οθωμανικό έγγραφο του 1481.

Μονή Αρχαγγέλου Μιχαήλ
----------------------

Μονή Αρχαγγέλου Μιχαήλ
Τρία χιλιόμετρα βόρεια από το χωριό βρίσκεται η μονή Αρχαγγέλου Μιχαήλ, σε ένα ύψωμα ανάμεσα στο Πάικο και τη Τζένα. Η μονή ιδρύθηκε τον 11ο αιώνα ως μετόχι της Μονής Μεγίστης Λαύρας αφιερωμένο στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο. Το μοναστήρι είχε έντονη ζωή μέχρι τις αρχές του 18ου αιώνα, όταν το μοναστήρι μαζί με τις εγκαταστάσεις του πυρπολήθηκε από μουσουλμάνους. Η λειτουργία του άρχισε ξανά το 1858 μετά από φιρμάνι του Σουλτάνου. Η μονή αφιερώθηκε στο Αρχάγγελο Μιχαήλ.

Η μονή είναι τρίκλιτη βασιλική με υπερυψωμένο φωταγωγό, νάρθηκα, υπερώο και τρίπλευρο προστώο. Οι τοίχοι του έχουν πάχος ένα μέτρο. Το εσωτερικό της αγιογραφήθηκε σύμφωνα με τις επιγραφές το 1888, από Κρουσοβίτες αγιογράφους, ενώ στο περίστωο βρίσκονται αγιογραφίες του 1858 και 1896. Ο ναός έχει ζωγραφισμένο ξυλόγλυπτο τέμπλο του 1860.

Η μονή έχει ανακηρυχθεί ιστορικό διατηρητέο μνημείο από το 1995.

Προσωπικότητες
--------------

* Γεώργιος Πελτέκης, Μακεδονομάχος οπλαρχηγός

Παραπομπές
----------

1. ↑  «Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Όσσιανη -- Αρχάγγελος». Εθνικό Τυπογραφείο. Ανακτήθηκε στις 27 Αυγούστου 2014.
2. 1 2 3 4 5  «Τοπική Κοινότητα Αρχαγγέλου». Δήμος Αλμωπίας. Ανακτήθηκε στις 27 Αυγούστου 2014.
3. ↑  Μιχαήλ Σταματελάτος και Φωτεινή Βαμβά-Σταματελάτου (2001). *Επίτομο Γεωγραφικό Λεξικό της Ελλάδος*. Ερμής. σελ. 102. ISBN 960-320-133-2.
4. ↑  «Τρία Έλατα Ν. Πέλλης». *Διοικητικές μεταβολές Οικισμών των ΟΤΑ*. EETAA. Ανακτήθηκε στις 28 Αυγούστου 2014. [*νεκρός σύνδεσμος*]
5. 1 2  «ΥΑ ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Β1/Φ36/15591/339/2-6-1995 - ΦΕΚ 579/Β/30-6-1995». Διαρκής κατάλογος αναγνωρισμένων αρχαιολογικών χώρων και μνημείων της Ελλάδας. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 22 Απριλίου 2022. Ανακτήθηκε στις 28 Αυγούστου 2014.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Οικισμοί του Δήμου Αλμωπίας |
| --- |
|  |
| Δημοτική ενότητα Αριδαίας | 
* Αριδαία
* Αγαθή
* Άλωρος
* Άψαλος
* Βορεινό
* Γαρέφειο
* Δωροθέα
* Κάτω Κορυφή
* Λουτρά Λουτρακίου
* Λουτράκι
* Λυκόστομο
* Μεγαπλάτανος
* Μοναστηράκι
* Νεοχώρι
* Ξιφιανή
* Όρμα
* Πιπεριές
* Πολυκάρπι
* Πρόμαχοι
* Σαρακηνοί
* Σωσάνδρα
* Τσάκοι
* Υδραία
 |
|  |
| Δημοτική ενότητα Εξαπλάτανου | 
* Εξαπλάτανος
* Αετοχώρι
* Αρχάγγελος
* Θεοδωράκειο
* Θηριόπετρα
* Ίδα
* Κωνσταντία
* Λαγκαδιά
* Μηλιά
* Νερόμυλοι
* Νότια
* Ριζοχώρι
* Πρόδρομος
* Περίκλεια
* Φιλώτεια
* Φούστανη
* Χρυσή
 |
|  |
| Ιστορικοί οικισμοί | 
* Άνω Κορυφή
* Άνω Λουτράκι
* Άνω Ροδωνιά
* Ανάβρα
* Κάτω Γαρέφειο
* Μαυρόλακκος Εδέσσης
* Μαυρόλακκος Γενιτσών
* Μικροχώρι
* Πευκωτό
* Τρία Έλατα
* Χρύσα
 |
|  |
| Μονές | 
* Μονή Αρχαγγέλου Μιχαήλ Αριδαίας
* Μονή Αγίου Ιλαρίωνος Πρόμαχων
 |
|  |
| Χιονοδρομικά Θέρετρα | 
* Βόρας-Καϊμακτσαλάν
 |
|  |
| 
* Έδρα: Αριδαία
* Ιστότοπος: dimosalmopias.gov.gr
 |

 |