Το ***Ρωσικό οργανωμένο έγκλημα*** ή ***Ρωσική μαφία*** (**Ρωσικά: российская мафия**), αλλιώς γνωστή ως «Μπρατβά» (Ρωσικά: братва́, που σημαίνει «φωτισμένη αδελφότητα»), είναι μια ομάδα διαφόρων γκάνγκστερ του οργανωμένου εγκλήματος που προέρχονται από την πρώην Σοβιετική Ένωση.

Το οργανωμένο έγκλημα στη Ρωσία ξεκίνησε κατά την αυτοκρατορική περίοδο των τσάρων, αλλά μόλις η Σοβιετική εποχή εμφανίστηκε οι αποκαλούμενοι «κλέφτες» (Ρωσικά: vory v zakone) έγιναν ηγέτες ομάδων κρατουμένων σε στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας και ο κώδικας τιμής τους έγινε πιο καθορισμένος. Με το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, το θάνατο του Ιωσήφ Στάλιν και την κατάρευση της Σοβιετικής Ένωσης, εμφανίστηκαν περισσότερες συμμορίες σε μια ακμάζουσα μαύρη αγορά, εκμεταλλευόμενες τις ασταθείς κυβερνήσεις των πρώην Δημοκρατιών, και στο υψηλότερο σημείο της, ελέγχοντας ακόμη και ως τα δύο τρίτα της ρωσικής οικονομίας. Σύμφωνα με μια δήλωση του Λουί Φρεις, πρώην διευθυντή του FBI, «η ρωσική μαφία αποτελούσε τη μεγαλύτερη απειλή για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ στα μέσα της δεκαετίας του 1990».

Το 2012, υπήρχαν έως 6.000 διαφορετικές ομάδες, με περισσότερες από 200 από αυτές να έχουν παγκόσμια εμβέλεια.
Οι εγκληματίες αυτών των διαφόρων ομάδων είναι είτε πρώην κρατούμενοι φυλακών, διεφθαρμένοι αξιωματούχοι και μεγάλοι επιχειρηματίες, είτε άνθρωποι με εθνοτικές σχέσεις από την ίδια περιοχή με κοινές εγκληματικές εμπειρίες και ηγέτες.  Τον Δεκέμβριο του 2009, ο Τιμούρ Λαχόνιν,
επικεφαλής του Εθνικού Κεντρικού Γραφείου της Ιντερπόλ της Ρωσίας, δήλωσε: «Σίγουρα, υπάρχει έγκλημα που εμπλέκει τους πρώην συμπατριώτες μας στο εξωτερικό, αλλά δεν υπάρχουν στοιχεία που να υποδηλώνουν ότι μια οργανωμένη δομή εγκληματικών ομάδων που αποτελούνταν από πρώην Ρώσους υπάρχουν στο εξωτερικό». Τον Αύγουστο του 2010, ο Αλέν Μπάουερ, ένας Γάλλος εγκληματολόγος, δήλωσε ότι «είναι μια από τις καλύτερες δομημένες εγκληματικές οργανώσεις στην Ευρώπη, σε μια σχεδόν στρατιωτική επιχείρηση».

Προέλευση
---------

Η ρωσική εγκληματικότητα μπορεί να εντοπιστεί στην αυτοκρατορική περίοδο της Ρωσίας, η οποία ξεκίνησε τη δεκαετία του 1720, με τη μορφή ληστειών και κλοπών. Το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού ήταν φτωχοί αγρότες, εκείνη την εποχή, και οι εγκληματίες που έκλεβαν από κυβερνητικές οντότητες διαίρουσαν τα κέρδη μεταξύ των ανθρώπων αποκτώντας ένα καθεστώς (που έμοιαζε με τον Ρόμπεν των δασών) και θεωρούνταν προστάτες των φτωχών και έγιναν λαϊκοί ήρωες. Με τον καιρό, ο «Κόσμος των Κλεφτών» (Vorovskoy Mir) έκανε την εμφάνιση του καθώς αυτοί οι εγκληματίες ομαδοποιήθηκαν και δημιούργησαν τον δικό τους κώδικα συμπεριφοράς που βασίστηκε στην αυστηρή πίστη μεταξύ τους και στην αντιπολίτευση εναντίον της κυβέρνησης. Όταν η Μπολσεβίκικη Επανάσταση εμφανίστηκε το 1917, ο Κόσμος των Κλεφτών ήταν ζωντανός και ενεργός.
Ο Βλαντιμίρ Λένιν προσπάθησε να τους εξαφανίσει, αλλά απέτυχε, και οι εγκληματίες κατάφεραν και επέζησαν στο καθεστώς του Ιωσήφ Στάλιν.

1917-1991: Σοβιετική εποχή
--------------------------

Κατά τη διάρκεια του καθεστώς του Στάλιν, εκατομμύρια άνθρωποι στάλθηκαν σε γκούλαγκς (σοβιετικά στρατόπεδα εργασίας), όπου ισχυροί εγκληματίες εργάζονταν μέχρι να γίνουν «κλέφτες» (vorami v zakone). Αυτή η εγκληματική ελίτ συχνά μεταβίβαζε το καθεστώς τους μέσω περίπλοκων διαδρομών και σύμβολων που εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται από Ρώσους μαφιόζους.

Μετά την εισβολή της Ναζιστικής Γερμανίας στη Σοβιετική Ένωση κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, ο Στάλιν στρατολόγησε περισσότερους άντρες για να πολεμήσουν για το έθνος, προσφέροντας στους κρατούμενους την ελευθερία τους εάν ενταχθούν στο στρατό. Πολλοί από αυτούς στρατολογήθηκαν για να βοηθήσουν στον πόλεμο, αλλά αυτή η πράξη πρόδωσε τους κώδικες του κόσμου των κλεφτών που δεν έπρεπε να συμμαχήσουν με την κυβέρνηση. Εκείνοι που επέλεξαν να μην πολεμήσουν στον πόλεμο αποκαλούσαν τους προδότες με το όνομα «σκύλοι» (suka), οι οποίοι έπεφταν στο κάτω μέρος της «ιεραρχίας». Ορισμένοι τέτοιοι προδότες διαχωρίστηκαν από τους άλλους εγκληματίες και δημιούργησαν τις δικές τους ομάδες και βάσεις εξουσίας, συνεργαζόμενοι με αξιωματούχους φυλακών, αποκτώντας τελικά την πολυτέλεια διαφόρων προνομίων. Η πικρία μεταξύ των ομάδων ξέσπασε σε μια σειρά από πολέμους από το 1945 έως το 1953 με πολλούς σκοτωμένους κάθε μέρα. Οι αξιωματούχοι των φυλακών ενθάρρυναν τη βία, θεωρώντας την ως έναν τρόπο για να απαλλαγούν από τους εγκληματίες στις φυλακές.

Στη συνέχεια, τη δεκαετία του 1980, ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ χαλάρωσε τους περιορισμούς στις ιδιωτικές επιχειρήσεις, επιτρέποντάς τους να αναπτυχθούν νόμιμα, αλλά μέχρι τότε, η Σοβιετική Ένωση είχε ήδη αρχίσει να καταρρέει. Επίσης κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1970 και του 1980, οι Ηνωμένες Πολιτείες επέκτειναν τις πολιτικές μετανάστευσης, επιτρέποντας στους Εβραίους της Σοβιετικής Ένωσης, να εγκατασταθούν σε μια νότια περιοχή του Μπρούκλιν, γνωστή ως «Μπράιτον Μπιτς» (μερικές φορές αποκαλείται ως «Μικρή Οδησσός»), απ' όπου και ξεκίνησε το ρωσικό οργανωμένο έγκλημα στις ΗΠΑ.

Η παλαιότερη γνωστή υπόθεση ρωσικού εγκλήματος στην περιοχή ήταν στα μέσα της δεκαετίας του 1970 από τη «συμμορία με σακούλες πατάτας», μια ομάδα απατεώνων που εμφανίστηκαν ως έμποροι και δήλωναν στους πελάτες τους ότι πωλούσαν αντίκες χρυσών ρούβλιων σε χαμηλή τιμή, αλλά στην πραγματικότητα, τους έδωσαν σακούλες πατάτας όταν αγοράστηκαν σε χιλιάδες ποσότητες. Μέχρι το 1983, ο επικεφαλής του ρωσικού οργανωμένου εγκλήματος στο Μπράιτον Μπιτς ήταν ο Έβεσι Αγκρόν.

1992–2000: Ανάπτυξη και διεθνοποίηση
------------------------------------

Όταν η ΕΣΣΔ κατέρρευσε και εμφανίστηκε μια οικονομία ελεύθερης αγοράς, οργανωμένες εγκληματικές ομάδες άρχισαν να καταλαμβάνουν την οικονομία της Ρωσίας, με πολλούς πρώην πράκτορες της KGB και βετεράνους του αφγανικού πολέμου να προσφέρουν τις ικανότητές τους στα αφεντικά του εγκλήματος.

Οι συναντήσεις των Ρώσων γκάνγκστερ πραγματοποιούνταν σε ξενοδοχεία και εστιατόρια λίγο πριν από τη διάλυση του Σοβιετικού Κόμματος, έτσι ώστε οι κορυφαίοι μαφιόζοι να μπορούν να συμφωνήσουν σχετικά με το ποιος θα κυβερνήσει τι, και να ορίσουν σχέδια για τον τρόπο ανάληψης των μετα-κομμουνιστικών κρατών. Συμφωνήθηκε ότι ο Βαιτσλάβ Ιβάνκοφ θα σταλεί στο Μπράιτον Μπιτς το 1992, επειδή φέρεται να σκότωσε πάρα πολλούς ανθρώπους στη Ρωσία και επίσης για να πάρει τον έλεγχο του ρωσικού οργανωμένου εγκλήματος στη Βόρεια Αμερική. Μέσα σε ένα χρόνο, δημιούργησε μια διεθνή επιχείρηση που περιελάμβανε, (αλλά δεν περιοριζόταν σε αυτά), τα ναρκωτικά, τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και την πορνεία και έφτιαξε δεσμούς με τα καρτέλ ναρκωτικών της αμερικανικής μαφίας και της Κολομβίας, που επεκτάθηκε τελικά στο Μαϊάμι, το Λος Άντζελες και τη Βοστώνη. Όσοι εναντιώνονταν σε αυτόν συνήθως δολοφονούνταν.

Η βασιλεία του Ιβάνκοφ έληξε επίσης τον Ιούνιο του 1995 όταν σε μια προσπάθεια εκβιασμού 3,5 εκατομμυρίων δολαρίων σε δύο Ρώσους επιχειρηματίες, τον Αλεξάντερ Βόλκοφ και τον Βλαντιμίρ Βόλοσιν, κατέληξε σε σύλληψη του FBI που τον οδήγησε σε ποινή φυλάκισης δέκα ετών σε φυλακές υψίστης ασφάλειας.
Πριν από τη σύλληψή του και εκτός από τις επιχειρήσεις του στην Αμερική, ο Ιβάνκοφ ταξιδεύε τακτικά γύρω από την Ευρώπη και την Ασία για να διατηρήσει δεσμούς με τους συμπατριώτες του, καθώς και να ενισχύσει τους δεσμούς με άλλους. Αυτό δεν εμπόδισε άλλους ανθρώπους να του αρνούνται την αυξανόμενη δύναμη. Σε μία περίπτωση, ο Ιβάνκοφ προσπάθησε να εξαγοράσει τον γεωργιανό αφεντικό της εισαγωγής ναρκωτικών. Όταν ο τελευταίος αρνήθηκε την προσφορά, ο ίδιος και οι κορυφαίοι συνεργάτες του δολοφονήθηκαν. Μια σύνοδος κορυφής που πραγματοποιήθηκε τον Μάιο του 1994 στη Βιέννη τον αντάμειψε με ό, τι είχε απομείνει από την επιχείρηση του Γεωργιανού μαφιόζου. Δύο μήνες αργότερα, ο Ιβάνκοφ μπήκε σε μια άλλη αντιπαράθεση με τον αρχηγό των ναρκωτικών και επικεφαλής της συμμορίας Ορεχόβσκαγια, τον Σεργκέι «Σιλβέστερ» Τιμοφέιφ, που τελείωσε με τον τελευταίο να δολοφονείται ένα μήνα αργότερα.

Το 1995, η Ιταλική Καμόρα συνεργάστηκε με τη Ρωσική Μαφία σε ένα σχέδιο παραχάραξης δολαρίων, όπου τα πλαστά χαρτονομίσματα θα μεταφέρονταν στη Ρωσική Μαφία για διανομή σε 29 χώρες του πρώην Ανατολικού Μπλοκ και πρώην Σοβιετικών δημοκρατίων. Σε αντάλλαγμα, η Ρωσική Μαφία πλήρωσε στην Καμόρα περιουσιακά στοιχεία (συμπεριλαμβανομένης μιας ρωσικής τράπεζας) και πυροβόλα όπλα, τα οποία εισήγαγαν λαθραία στην Ανατολική Ευρώπη και την Ιταλία.

Η παγκόσμια έκταση του ρωσικού οργανωμένου εγκλήματος δεν πραγματοποιήθηκε έως ότου ο Λούντβιχ "Τάρζαν" Φάινμπεργκ συνελήφθη τον Ιανουάριο του 1997, κυρίως λόγω της λαθρεμπορίας όπλων. Το 1990, ο Φάινμπεργκ μετακόμισε από το Μπράιτον Μπιτς στο Μαϊάμι και άνοιξε ένα κλαμπ με την επωνυμία *Porky's*, το οποίο σύντομα έγινε δημοφιλές στέκι για εγκληματίες του υποκόσμου. Ο ίδιος ο Φάινμπεργκ κέρδισε τη φήμη ως πρεσβευτής μεταξύ διεθνών εγκληματικών ομάδων, ενώ ήταν ιδιαίτερα κοντά στον Χουάν Αλμέιδα, έναν κολομβιανό έμπορο κοκαΐνης. Σχεδιάζοντας να επεκτείνει την επιχείρηση κοκαΐνης, ο Φάινμπεργκ ενήργησε ως μεσάζων μεταξύ του Αλμέιδα και των διεφθαρμένων αξιωματούχων του ρωσικού στρατού. Τον βοήθησε να πάρει έξι ρωσικά στρατιωτικά ελικόπτερα το 1993 και τον επόμενο χρόνο, βοήθησε να αγοράσει ένα υποβρύχιο για τη μεταφορά κοκαΐνης. Δυστυχώς και για τους δύο, οι ομοσπονδιακοί πράκτορες παρακολουθούσαν στενά τον Φάινμπεργκ για μήνες. Ο Αλεξάντερ Γιάσεβιτς, συνεργάτης της ρωσικής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφορίων και μυστικός πράκτορας της DEA, στάλθηκε για να επαληθεύσει την παράνομη διαπραγμάτευση και το 1997, ο Φάινμπεργκ συνελήφθη τελικά στο Μαϊάμι. Αντιμετωπίζοντας την πιθανότητα ισόβιας κάθειρξης, ο τελευταίος συμφώνησε για την κατάθεσή του εναντίον του Αλμέιδα σε αντάλλαγμα για μικρότερη ποινή, η οποία κατέληξε σε 33 μήνες.

2001 – σήμερα
-------------

Σε όλο τον κόσμο, οι ρωσικές εγκληματικές ομάδες εμφανίστηκαν να κυριαρχούν σε συγκεκριμένες περιοχές. Το ρωσικό οργανωμένο έγκλημα έχει ένα αρκετά μεγάλο προπύργιο στην πόλη της Ατλάντα όπου τα μέλη του διακρίνονται από τα τατουάζ τους. Το ρωσικό οργανωμένο έγκλημα αναφέρθηκε ότι είχε ισχυρότερο αντίκτυπο στην περιοχή της Γαλλικής Ριβιέρας και στην Ισπανία το 2010 και η Ρωσία χαρακτηρίστηκε ως εικονικό «κράτος μαφίας» σύμφωνα με το WikiLeaks.

Το 2009, οι ρωσικές εγκληματικές ομάδες είχαν φθάσει σε περισσότερες από 50 χώρες και, το 2010, είχαν έως και 300.000 μέλη. Σύμφωνα με ηχογραφήσεις που κυκλοφόρησαν το 2015, ο Αλεξάντερ Λιτβινένκο, λίγο πριν δολοφονηθεί, ισχυρίστηκε ότι ο ισχυρός μαφιόζος Σέμιον Μογκίλεβιτς είχε μια «καλή σχέση» με τον Βλαντίμιρ Πούτιν από τη δεκαετία του 1990.

Στις 7 Ιουνίου 2017, 33 συνεργάτες και μέλη της ρωσικής μαφίας συνελήφθησαν και κατηγορήθηκαν από το FBI, το Τελωνείο των ΗΠΑ και το Αστυνομικό τμήμα της Νέας Υόρκης για εκβιασμούς, παράνομο τζόγο, αδικήματα σχετικά με την κατοχή όπλων, διακίνηση ναρκωτικών, απάτες με πιστωτικές κάρτες, απάτες σε κουλοχέρηδες καζίνο που χρησιμοποιούν ηλεκτρονικές συσκευές με έδρα το Ατλάντικ Σίτι και τη Φιλαδέλφεια, συμβόλαια θανάτου και διακίνηση τσιγάρων.

Κατηγορήθηκαν επίσης ότι λειτουργούσαν μυστικά σε υπόγεια κέντρα τυχερών παιχνιδιών που εδρεύουν στο Μπράιτον Μπιτς, και χρησιμοποίησαν βία σε όσους χρωστάνε χρέη από τυχερά παιχνίδια. Πιστεύεται ότι 27 από τους συλληφθέντες συνδέονται με τη ρωσική συμμορία «Σουλάγια», η οποία εδρεύει σε μεγάλο βαθμό στη Νέα Υόρκη. Σύμφωνα με την εισαγγελία, η Σουλάγια δραστηριοποιείται επίσης στο Νιου Τζέρσεϋ, την Πενσυλβάνια, τη Φλόριντα και τη Νεβάδα. Σύμφωνα με τις διωκτικές αρχές, αυτή είναι μια από τις πρώτες ομοσπονδιακές συλλήψεις εναντίον της Ρωσικής μαφίας και των ηγετών της.

Στις 26 Σεπτεμβρίου 2017, ως μέρος μιας τετραετούς έρευνας, 100 αστυνομικοί της Ισπανικής Αστυνομίας πραγματοποίησαν 18 έρευνες σε διάφορες περιοχές της Μάλαγα της Ισπανίας σχετικά με το ξέπλυμα χρήματος μεγάλης κλίμακας από τη Ρωσία. Οι επιδρομές είχαν ως αποτέλεσμα τη σύλληψη 11 μελών και συνεργατών της ρωσικής μαφίας. Κατασχέθηκαν επίσης χρήματα, πυροβόλα όπλα και 23 πολυτελή οχήματα. Ο ιδιοκτήτης της ποδοσφαιρικής ομάδας Μαρμπέγια, ο Αλεξάντερ Γκρίνμπεργκ και ο διευθυντής της AFK Sistema, ενός τοπικού ισπανικού ποδοσφαιρικού συλλόγου της Μάλαγα, ήταν μεταξύ αυτών που συνελήφθησαν.

Στις 19 Φεβρουαρίου 2018, 18 Ρώσοι μαφιόζοι κατηγορήθηκαν για νομιμοποίηση εσόδων άνω των 62 εκατομμυρίων δολαρίων μέσω ακινήτων, μεταξύ άλλων με τη βοήθεια του Βλαντισλάβ Ρέζνικ, πρώην προέδρου της *Rosgosstrakh*, μία από τις μεγαλύτερες ασφαλιστικές εταιρείες της Ρωσίας. Ο κατηγορούμενος δικάστηκε στην Ισπανία.

Δομή και σύνθεση
----------------

> «Δεν είναι προσεκτικά δομημένες οικογένειες τύπου Κόζα Νόστρα... Είναι χαλαρές δομές δικτύων, αλλά προσελκύουν ανθρώπους από διάφορες περιοχές».
> 
> 
> — Τζέιμς Φινκενάουερ, συγγραφέας του βιβλίου «Η Ρωσική μαφία στη Αμερική».

Δείτε επίσης
------------

* Γκούλαγκ
* Διαφθορά στη Ρωσία
* Έγκλημα στη Ρωσία
* Ρωσική μαφία στη λαϊκή κουλτούρα
* Ρωσική μαφία στη Γερμανία
* Ρωσική μαφία στο Ισραήλ

Βιβλιογραφία
------------

* Galeotti, Mark. 2018. *The Vory*. Yale University Press.
* Varese, Federico. 2005. *The Russian Mafia*. Oxford University Press.

Παραπομπές
----------

1. 1 2  «The rise and rise of the Russian mafia». BBC News. 21 November 1998. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 1 April 2012.. Ανακτήθηκε στις 16 July 2012.
2. ↑  «Russian Organized Crime». fas.org. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 20 Ιουνίου 2012. Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2012.
3. 1 2 3 4 5 6  Mallory, Stephen L. *Understanding Organized Crime*. Jones and Bartlett Publishers, 2007, p. 73-87.
4. ↑  «Russian mafia abroad is a myth – head of Russian Interpol bureau». Interfax.com.ua. 23 Δεκεμβρίου 2009. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 5 Ιουλίου 2012. Ανακτήθηκε στις 16 Ιουλίου 2012.
5. 1 2  «Russian mafia taking over French Riviera». *The Telegraph*. 31 Αυγούστου 2010. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 15 Αυγούστου 2012. Ανακτήθηκε στις 16 Ιουλίου 2012.
6. 1 2 3 4 5 6 7 8  Molly Thompson (Writer/Producer) (2001). *Russian Mafia: Organized Crime* (TV). United States: The History Channel. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 4 Ιουνίου 2016. Ανακτήθηκε στις 28 Ιουλίου 2016.
7. 1 2 3  «Russian Mafia's Worldwide Grip». CBS News. 11 Φεβρουαρίου 2009. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Ιουλίου 2012. Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2012.
8. ↑  Richards, James R. (1998). *Transnational Criminal Organizations, Cybercrime, and Money Laundering*. CRC Press. σελ. 7. ISBN 9781420048728.
9. ↑  «Wikileaks: Russia branded 'mafia state' in cables». BBC News. 2 Δεκεμβρίου 2010. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 29 Οκτωβρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 20 Ιουλίου 2012.
10. ↑  Time, Big. «Russian Mafia and their history». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 4 Νοεμβρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 2 Νοεμβρίου 2016.
11. ↑  Listen: Alexander Litvinenko's apparent warning before his death Αρχειοθετήθηκε 19 March 2016 στο Wayback Machine. By Lyndsey Telford, Edward Malnick and Claire Newell. 23 January 2015
12. ↑  «More Than 30 Alleged Russian Mobsters Indicted in Odd Case Involving 10,000 Pounds of Chocolate». NBC News. Joe Valiquette. 7 June 2017. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 9 January 2018.. Ανακτήθηκε στις 9 January 2018.
13. ↑  «Members And Associates Of Russian Crime Syndicate Arrested For Racketeering, Extortion, Robbery, Murder-For-Hire Conspiracy, Fraud, Narcotics, And Firearms Offenses». *The United States Department of Justice*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Δεκεμβρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 9 Ιανουαρίου 2018.
14. ↑  «TWO MAIN RUSSIAN MAFIA GROUPS DISMANTLED IN SPAIN WITH EUROPOL'S SUPPORT». *Europol*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 9 Ιανουαρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 8 Ιανουαρίου 2018.
15. ↑  «Police arrest 11 Russians in Marbella for money laundering». *The Local Spain*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 9 Ιανουαρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 8 Ιανουαρίου 2018.
16. ↑  «Spain Demands Prison Terms for 18 Gangsters linked to Russian Mafia». *The Moscow Times*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 Ιανουαρίου 2019. Ανακτήθηκε στις 21 Φεβρουαρίου 2018.
17. ↑  «BBC: Major Russian mafia trial opens in Spain». *UNIAN*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 20 Φεβρουαρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 21 Φεβρουαρίου 2018.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* «The Russian mafia and its impact on the Russian economy». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 27 Δεκεμβρίου 2013.
* «Russian mafia controls economy and politics». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Ιουνίου 2017. Ανακτήθηκε στις 2 Οκτωβρίου 2020.
* Eurasian Transnational Organized Crime Groups