Συντεταγμένες: 40°38′25.12″N 22°56′8.23″E﻿ / ﻿40.6403111°N 22.9356194°E﻿ / 40.6403111; 22.9356194

Η οδός Μοναστηρίου και η Πλατεία Δημοκρατίας της Θεσσαλονίκης.
Ξενοδοχείο *Βιέννη*. Εγνατία 2-4, Πλατεία Δημοκρατίας.
Ιταλική σχολή "Alessandro Manzoni" (1933) και μετέπειτα χώρος μαρτυρίου Ελλήνων Αντιστασιακών επί γερμανικής Κατοχής.
Πλατεία Βαρδαρίου σε ιστορική καρτ ποστάλ.
Το τραμ Θεσσαλονίκης που περνούσε από την Πλατεία Βαρδαρίου (χάρτης 1938).
Η **Πλατεία Δημοκρατίας** (γνωστή και ως Πλατεία Βαρδαρίου) της Θεσσαλονίκης αποτελεί παραδοσιακά το κέντρο της πόλης και την αρχή χιλιομέτρησης αποστάσεων για τη Θεσσαλονίκη. Στο σημείο βρισκόταν η Χρυσή Πύλη, που ήταν η επίσημη είσοδος της πόλης, και λάμβαναν χώρα τα Δημήτρια, η σημαντικότερη γιορτή-εμποροπανήγυρη της βυζαντινής Θεσσαλονίκης.

Από την πλατεία ξεκινούν οι οδοί Εγνατία, Μοναστηρίου, Λαγκαδά, 26ης Οκτωβρίου, Δωδεκανήσου και Καραολή και Δημητρίου.

Στην Πλατεία κατασκευάζεται ο *Σταθμός Δημοκρατίας* του Μετρό Θεσσαλονίκης.

Ιστορικά στοιχεία
-----------------

Η Χρυσή Πύλη.
Η Χρυσή Πύλη.
Ευρήματα ανάγουν την πρώτη εντατική ανθρώπινη δραστηριότητα στα ελληνιστικά χρόνια, όπως μαρτυρούν οι πολυάριθμοι τάφοι που βρέθηκαν σε ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν κατά την ανέγερση πολυκατοικιών αλλά και κατά την κατασκευή του Μετρό Θεσσαλονίκης. Αυτός ο χαρακτήρας συνεχίστηκε στα πρώτα χριστιανικά χρόνια ταυτόχρονα όμως με όλο και περισσότερο αναπτυσσόμενες οικιστικές και εμπορικές δραστηριότητες στην περιοχή της Χρυσής Πύλης των τειχών της πόλης (στο κέντρο της σημερινής Πλατείας Δημοκρατίας ), της **Ληταίας Πύλης** (στη συμβολή των σύγχρονων οδών Αγίου Δημητρίου, Ειρήνης και Αρκαδιουπόλεως) αλλά και στο **Τσερέμπουλον** (το βυζαντινό λιμάνι της πόλης που καταλάμβανε την περιοχή όπου σήμερα βρίσκονται τα Δικαστήρια και τα Λαδάδικα).

### Η βυζαντινή εορτή των Δημητρίων

Έξω από τη Χρυσή Πύλη κατά τη βυζαντινή περίοδο εορτάζονταν τα Δημήτρια, η σημαντικότερη γιορτή της πόλης. Κατά την εμποροπανήγυρη αυτή ανταλλάσσονται τα προϊόντα της ενδοχώρας με τα θαλασσινά προϊόντα, κατά την εποχή του Βυζαντίου και συγκεκριμένα από τον 10ο αιώνα μ.Χ. Ονομάζονταν «Δημήτρια» διότι πραγματοποιούνταν κατά τις ημέρες εορτασμού της μνήμης του πολιούχου της Θεσσαλονίκης Αγίου Δημητρίου. Η πανήγυρη με την ονομασία αυτή άκμασε τον 14ο αιώνα, τον επονομαζόμενο και «χρυσό αιώνα» της Θεσσαλονίκης.
Αρχικά η γιορτή αυτή είχε κυρίως θρησκευτικό και εμπορικό χαρακτήρα. Παράλληλα όμως ο λαός της πόλης κατά τα «Δημήτρια» έβρισκε πολλές διασκεδάσεις και ευκαιρίες ψυχαγωγίας με σχοινοβάτες, γελωτοποιούς, μίμους και θεατρίνους οι οποίοι γύριζαν τις αγορές και τις γειτονιές. Επίσης κατά τη γιορτή, σύμφωνα με τις πηγές, παρουσιάζονταν θεατρικά έργα του αρχαιοελληνικού δραματολογίου καθώς και διαλέξεις φιλοσόφων και λογίων. Στην ίδα περιοχή οι ντονμέδες οπαδοί του Σεμπατάι Ζεβί, περίμεναν στον δρόμο της πύλης την επιστροφή του, καθώς είχε αναχωρήσει από εκεί όταν έφυγε.

Ναοί και άλλα κτίρια
--------------------

Στην πρωτοχριστιανική και Βυζαντινή περίοδο, ανεγείρονται στην περιοχή σημαντικοί ναοί. Το παλαιοχριστιανικό Οκτάγωνο, μνημειώδης ναός οκταγωνικής κάτοψης ανεγέρθηκε στην περιοχή και σήμερα είναι ορατά κατάλοιπά του. Επίσης ένας παλαιοχριστιανικός ναός ανακαλύφθηκε κατά την κατασκευή του Μετρό, στις παρυφές του δυτικού αρχαίου νεκροταφείου λίγο έξω από την πλατεία Δημοκρατίας κτισμένος πάνω σε συγκρότημα αποθηκών της ύστερης αρχαιότητας, καταδεικνύοντας και τον εμπορικό χαρακτήρα του τόπου. Ο ναός αυτός καταστράφηκε τον 7ο μ. Χ. αιώνα ενδεχομένως από τις επιδρομές των Σλάβων. Από πηγές είναι γνωστός και ο ναός του Αγίου Νικολάου που βρισκόταν στην περιοχή επί βυζαντίου.

Διασώζονται πηγές που αναφέρουν το μαρτύριο των αγίων Αγαθόποδος και Θεοδούλου των Θεσσαλονικέων, οι οποίοι την εποχή του Καίσαρος Μαξιμιανού (285-305 μ.Χ.) μαρτύρησαν δια πνιγμού στη θάλασσα δυτικά του ρωμαϊκού λιμένα, οι οποίοι και ετάφησαν στη δυτική ακτή και εκεί πιθανώς να βρισκόταν και ο γνωστός από τις πηγές ναός των αγίων.

Η Αγία Κυριακή ήταν βυζαντινός ναός, που μετά την άλωση της Θεσσαλονίκης από τους Οθωμανούς, μετατράπηκε σε τέμενος με την ονομασία Μπουρμαλί Τζαμί. Μετά την απελευθέρωση της πόλης το 1912 ξαναλειτούργησε ως εκκλησία και κάηκε ολοσχερώς στη μεγάλη πυρκαγιά του 1917. Στο σημείο κτίσθηκε το ξενοδοχείο *Βιέννη* επί της οδού Εγνατία, χαρακτηριστικό δείγμα εκλεκτικισμού. Κατά την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου το κτήριο επιτάχθηκε από τους Γερμανούς και στεγάστηκε εκεί η Κομαντατούρ, ενώ τα υπόγεια του κτηρίου έγιναν τόπος βασανιστηρίων. Μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, την αμέσως επόμενη μέρα, το κτήριο καταλήφθηκε για μικρό διάστημα ως αρχηγείο του ΕΛΑΣ. Ανακαινίσθηκε στο πλαίσιο της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας 1997.

Νεότερα χρόνια
--------------

Η Πλατεία Δημοκρατίας είχε καταστεί ήδη από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας, πριν από τις διανοίξεις των δρόμων, κέντρο εμπορικών δραστηριοτήτων ενώ στην αρχή της οδού Μοναστηριού βρίσκονταν πολλά χάνια που κατεδαφίστηκαν μετά το 1960. Στην Πύλη Αξιού (Χρυσή Πύλη) των τειχών κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821 οι Οθωμανοί σκότωσαν Έλληνες κατοίκους κατά τις σφαγές που έγιναν σε πολλές περιοχές της πόλης (όπως τη Ροτόντα, το Καπάνι κ.α.).

Από την πλατεία περνούσε το τραμ Θεσσαλονίκης. Επίσης, η πλατεία έχει κατά καιρούς αλλάξει πολλά ονόματα (Αξιού, Μεταξά, Βαρδαρίου, Δημοκρατίας).

Αναπαράσταση Γερμανικού αερόπλοιου πάνω από την πόλη, που καταρρίφθηκε από τις αγγλογαλλικές δυνάμεις (Μάιος 1916). Τμήματά του εκτίθενταν για αρκετές εβδομάδες μπροστά από τον Λευκό Πύργο. Στην εικόνα γίνεται και η αναπαράσταση των ριπών προς το αερόπλοιο, από την Πύλη του Αξιού στα βόρεια, από το Επταπύργιου και από την 3η Στρατιά.

Μνημεία - Κτήρια
----------------

Στην ευρύτερη περιοχή βρίσκονται διάφορα μνημεία και σημαντικά κτήρια όπως:

* τμήματα των Βυζαντινών τειχών της Θεσσαλονίκης
* Το Δικαστικό Μέγαρο Θεσσαλονίκης
* Ο βυζαντινός ναός των Αγίων Αποστόλων
* Η Βίλα Πετρίδη (1900), πολιτιστικό κέντρο του Δήμου Θεσσαλονίκης
* Κατάλοιπα του παλαιοχριστιανικού Οκταγώνου, μνημειώδους ναού οκταγωνικής κάτοψης
* Το Ξενοδοχείο «Βιέννη» (1931), ιστορικό εκλεκτικιστικό κτίριο.

Παραπομπές
----------

1. ↑  Αποκαλύφθηκε το "σημείο μηδέν" της Θεσσαλονίκης
2. ↑  Αττικό Μετρό Α.Ε. - Μετρό Θεσσαλονίκης
3. 1 2  «Δημήτρια, Ο θεσμός». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Ιουλίου 2015. Ανακτήθηκε στις 27 Ιουλίου 2015.
4. ↑  Sisman, Cengiz· Şişman, Cengiz (2017). *The Burden of Silence: Sabbatai Sevi and the Evolution of the Ottoman-Turkish Dönmes*. Oxford University Press. σελ. 253. ISBN 978-0-19-069856-0.
5. ↑  ΕΝΑΣ ΑΓΝΩΣΤΟΣ ΟΚΤΑΓΩΝΙΚΟΣ ΝΑΟΣ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, Ε.Μακρή, 1983
6. ↑  Απόστ. Ε. Βακαλόπουλου , Ιστορικές έρευνες έξω από τα τείχη της Θεσσαλονίκης , Μακεδονικά , τόμ.7, 1977
7. ↑  Γιώργος Καζάνας, *Ξηροκρήνη – μια ιστορική γειτονιά του Δήμου Θεσσαλονίκης*
8. ↑  Κώστας Τομανάς, *Οι Πλατείες της Θεσσαλονίκης*, Εκδόσεις Νησίδες
9. ↑  Ιερά Μητρόπολις Θεσσαλονίκης: Άγιοι Αγαθόπους και Θεόδουλος, οι Θεσσαλονικείς
10. ↑  «Ξενοδοχείο «Βιέννη»: Το εμβληματικό κτήριο της Θεσσαλονίκης». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 16 Δεκεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 6 Φεβρουαρίου 2019.
11. ↑  Η Ιστορία του κτιρίου «ΒΙΕΝΝΗ» στη Θεσσαλονίκη - Αύγουστος 21, 2014
12. ↑  Αποστολική Διακονία
13. ↑  Ιστορικές πλατείες της Θεσσαλονίκης: Ένα ταξίδι στον πολιτισμό του χθες και του σήμερα.
14. ↑  «Συλλογή Φωτογραφιών». *www.imma.edu.gr*. Ανακτήθηκε στις 7 Δεκεμβρίου 2015.
15. ↑  «Ζέππελιν υπεράνω της πόλης (1916), του Γιάννη Γκλαρνέτατζη». *alterthess.gr :: όλες οι ειδήσεις από την άλλη Θεσσαλονίκη*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 4 Μαρτίου 2016. Ανακτήθηκε στις 7 Δεκεμβρίου 2015.
16. ↑  «Κατάρριψη του Ζέπελιν, Θεσσαλονίκη Μάιος 1916». *youtube.com*. YouTube. 17 Ιουλίου 2013. Ανακτήθηκε στις 17 Ιουλίου 2013.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Δρόμοι του Δήμου Θεσσαλονίκης |
| --- |
|  |
| Κεντρικές οδικές αρτηρίες | 
* 26ης Οκτωβρίου
* 30ής Οκτωβρίου
* 3ης Σεπτεμβρίου
* Περιφερειακή Οδός
* Δυτική Είσοδος
* Αγίου Δημητρίου
* Βασιλίσσης Όλγας
* Γεωργίου Παπανδρέου
* Γρηγορίου Λαμπράκη
* Εγνατία
* Καλλιθέας
* Κ.Καραμανλή-Νέα Εγνατία
* Λαγκαδά
* Μεγάλου Αλεξάνδρου
* Μοναστηρίου
* Νίκης
* Παλαιού Σταθμού
* Αλεξάνδρου Παπαναστασίου
* Παπάφη
* Πολυτεχνείου
* Στρατού
* Τσιμισκή
 |
|  |
| Λοιπές κύριες οδοί | 
* Αγίων Πάντων
* Αγίας Σοφίας
* Αναγεννήσεως
* Βενιζέλου
* Δελφών
* Δωδεκανήσου
* Ερμού
* Καρατάσου
* Κατσιμίδη
* Καυταντζόγλου
* Γρηγορίου Κολωνιάρη
* Κουντουριώτου
* Ίωνος Δραγούμη
* Μητροπόλεως
* Παύλου Μελά
* Μπότσαρη
* 25ης Μαρτίου
* Αλεξάνδρου Σβώλου
* Παλαιών Πατρών Γερμανού
* Καραολή και Δημητρίου
* Γιαννιτσών
* Βαλαωρίτου
* Προξένου Κορομηλά
* Ιασωνίδου
* Κασσάνδρου
* Ελένης Ζωγράφου
 |
|  |
| Πεζόδρομοι | 
* Αριστοτέλους
* Δημητρίου Γούναρη
* Αγίας Σοφίας
* Ικτίνου
* Ζεύξιδος
 |
|  |
| Πλατείες | 
* Αριστοτέλους
* Αγίας Σοφίας
* Αίνου
* Αρχαίας Αγοράς
* Γαλοπούλου
* Δημοκρατίας
* Δώδεκα Αποστόλων
* Ελευθερίας
* Εμπορίου
* Αντιγονιδών
* Καραϊσκάκη
* Μιλήτου
* Μηνά Πατρικίου
* Μικρασιατικού και Θρακικού Ελληνισμού
* Ναυαρίνου
* ΧΑΝΘ
* Χρηματιστηρίου
 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Περιοχές και Συνοικίες της Θεσσαλονίκης |
| --- |
|  |
| Δήμος Θεσσαλονίκης | 

|  |  |
| --- | --- |
| Α' Δημοτική Κοινότητα | 
Αγίας Σοφίας, Αγίου Δημητρίου, *Άθωνος*, Πλατεία Δημοκρατίας (Βαρδάρης), Διοικητήριο, Διαγώνιος, Καπάνι (Αγορά Βλάλη), Λαδάδικα, Λευκός Πύργος, Λουλουδάδικα, Ροτόντα, Φράγκων, Αγίου Δημητρίου, Αγίου Μηνά, Περίβλεπτος, Σαράντα Εκκλησιές, Πανεπιστημιούπολη, Πεδίον του Άρεως, Ασωμάτων, Διεθνής Έκθεση, Αχειροποίητος, Ιπποδρόμιο, Καταφυγή, Ληταία Πύλη, Ομφαλός, Χρυσή Πύλη |
|  |
| Β' Δημοτική Κοινότητα | 
Άγιοι Πάντες-Νέος Σιδηροδρομικός Σταθμός, Δώδεκα Απόστολοι, Δικαστήρια, Ξηροκρήνη, Ιχθυόσκαλα, Λαχανόκηποι, Μπεχτσινάρι, Παλαιός Σταθμός, Παναγία Φανερωμένη-Καλλιθέα, Πύλη Αξιού |
|  |
| Γ' Δημοτική Κοινότητα | 
Αγία Αικατερίνη, Άγιοι Ανάργυροι (Πορτάρα), Επταπύργιο, Τσινάρι, Βλατάδων, Ταξιάρχες, Κουλέ Καφέ |
|  |
| Δ' Δημοτική Κοινότητα | 
Άνω Τούμπα, Κάτω Τούμπα, Κρυονέρι, Δόξα |
|  |
| Ε' Δημοτική Κοινότητα | 
Ανάληψη, Μαρτίου, Νέα Παραλία, Ντεπώ (Άγιος Ελευθέριος), Τροχιοδρομικών, Φάληρο (Αγία Τριάδα), Χαριλάου, Νέα Ελβετία, Ιπποκράτειο |
|  |
| ΣΤ' Δημοτική Κοινότητα | 
Τριανδρία |

 |
|  |
| Δήμοι Πολεοδομικού Συγκροτήματος | 

|  |  |
| --- | --- |
| Δήμος Νεάπολης - Συκεών | 
Άγιος Παύλος, Νέα Βάρνα, Ευαγγελίστρια, Νεάπολη, Συκιές, Πεύκα |
|  |
| Δήμος Αμπελοκήπων - Μενεμένης | 
Αμπελόκηποι, Βόσπορος, Επτάλοφος, Καΐστρι, Μενεμένη, Δενδροπόταμος (Άγιος Νεκτάριος), Σκεπάρνη |
|  |
| Δήμος Κορδελιού - Ευόσμου | 
Ελευθέριο - Κορδελιό, Εύοσμος |
|  |
| Δήμος Καλαμαριάς | 
Καλαμαριά, Άγιος Ιωάννης, Αρετσού, Βυζάντιο, Δέρκων, Νέα Τούζλα-Καραμπουρνάκι, Κατιρλί, Βότση, Νέα Κρήνη, Φοίνικας |
|  |
| Δήμος Παύλου Μελά | 
Σταυρούπολη, Ευκαρπία, Πολίχνη, Ηλιούπολη, Τερψιθέα, Μετέωρα, Νικόπολη, Ευξεινούπολη |
|  |
| Δήμος Πυλαίας - Χορτιάτη\* | 
Μαλακοπή, Κωνσταντινοπολίτικα, Πυλαία |

 |
|  |
| Εκτός συγκροτήματος: | 
Ασβεστοχώρι, Διαβατά, Διαλογή, Εξοχή, Θέρμη, Καλοχώρι, Κύμινα, Νέοι Επιβάτες, Νέα Μαγνησία, Νέα Μάλγαρα, Πανόραμα, Περαία, Σίνδος, Φίλυρο, Χαλάστρα, Χορτιάτης, Ωραιόκαστρο |
|  |
| 
\*Στο πολεοδομικό συγκρότημα Θεσσαλονίκης από τον Δήμο Πυλαίας Χορτιάτη δεν περιλαμβάνονται οι δημοτικές ενότητες Εξοχής, Φιλύρου, Χορτιάτη, Πανοράματος. |

 |