Γκότζι
Αποξηραμένα μούρα γκότζι.
Το **Γκότζι**, **Γκότζι μπέρι**, **Μούρο γκότζι** ή **Λυκόμουρο** *(Goji, goji berry* ή *wolfberry)*, (το πρώτο ξαδερφάκι του Gerry Berry) είναι ο καρπός από το Λύκιον το βάρβαρον ή Λύκιον το κοινόν *(Lycium barbarum)* (απλουστευμένα Κινεζικά: 宁夏枸杞· παραδοσιακά Κινεζικά: 寧夏枸杞· Πινγίν: *Níngxià gǒuqǐ*) και Λύκιον το σινικόν *Lycium chinense* (Πινγίν: *gǒuqǐ*), δύο στενά συγγενικά είδη του γένους Λύκιον *(Lycium)* στην οικογένεια των Στρυχνίδων ή Σολανίδων *(Solanaceae)*. Η οικογένεια επίσης περιλαμβάνει την πατάτα, τομάτα, μελιτζάνα,  πιπεριά τσίλι και τον καπνό. Και τα δυο είδη, είναι ιθαγενή στην Ασία.

Περιγραφή
---------

Τα είδη Γκότζι μπέρι, είναι φυλλοβόλα ξυλώδη πολυετή φυτά, που αναπτύσσονται σε ύψος 1–3 μ. Το *L. chinense*, καλλιεργείται στη νότια Κίνα και τείνει να είναι κάπως βραχύτερο, ενώ το *L. barbarum* καλλιεργείται στον βορρά, πρωτίστως στην Αυτόνομη Περιοχή *Ningxia Hui* και τείνει να είναι κάπως υψηλότερο.

### Φύλλα και άνθη

Φύλλα και άνθη του *L. barbarum*.
Φύλλα και άνθη του *L. chinense*.
Τα φύλλα του γκότζι μπέρι, σχηματίζονται στο βλαστό είτε σε εναλλασσόμενη διάταξη, είτε σε δεσμίδες έως και τρεις, έκαστο, έχοντας είτε ένα λογχοειδές (σε σχήμα σαν την αιχμή του δόρατος μακρύτερο από ό,τι το πλάτος του) ή ωοειδούς σχήματος (σαν του αυγού). Οι διαστάσεις των φύλλων έχουν 7,0 εκ. μήκος επί 3,5 εκ. πλάτος, με αμβλείες ή στρογγυλεμένες άκρες.

Τα άνθη αναπτύσσονται σε ομάδες από μια έως τρεις, στις μασχάλες των φύλλων. Ο κάλυκας (που τελικά διαρρηγνύεται από το αυξανόμενο μούρο), αποτελείται από κωδωνοειδούς σχήματος ή σωληνοειδή σέπαλα, τα οποία σχηματίζουν κοντούς, τριγωνικούς λοβούς. Οι στεφάνες των ανθέων, έχουν το χρώμα της λεβάντας ή του μωβ, πλάτους 9–14 χιλ. με πέντε ή έξι λοβούς κοντύτερους του σωλήνα. Οι στήμονες είναι διαρθρωμένοι με μακρύτερα νημάτια απ' ό,τι οι ανθήρες. Οι ανθήρες διανοίγουν *(dehiscent)* σε διαμήκη κατεύθυνση.

Στο Βόρειο Ημισφαίριο, η ανθοφορία εμφανίζεται από τον Ιούνιο έως τον Σεπτέμβριο και η ωρίμανση των μούρων, από τον Αύγουστο έως τον Οκτώβριο, ανάλογα με το γεωγραφικό πλάτος, το υψόμετρο και το κλίμα.

### Καρπός

Αυτά τα είδη παράγουν ένα φωτεινό πορτοκαλί-κόκκινο, ελλειψοειδές μούρο με διάμετρο 1–2 εκ.. Ο αριθμός των μούρων ποικίλει ευρέως, βασιζόμενος στην ποικιλία και το μέγεθος του καρπού, που περιέχει 10-60 μικροσκοπικούς κίτρινους σπόρους, οι οποίοι έχουν συμπιεστεί με ένα καμπύλο έμβρυο. Τα μούρα ωριμάζουν από τον Ιούλιο έως τον Οκτώβριο στο Βόρειο Ημισφαίριο.

Ετυμολογία
----------

Η ονομασία του γένους *Lycium*, προέρχεται από την περιοχή της νότιας αρχαίας Ανατολίας της Λυκίας (Λυκία). Ο καρπός είναι γνωστός στις φαρμακολογικές αναφορές ως *Lycii fructus*, το οποίο στα Λατινικά σημαίνει «καρπός *Lycium*».

Η ονομασία *"Wolfberry"* ("Λυκόμουρο"), μια πολύ συνηθισμένη ονομασία, 
έχει άγνωστη καταγωγή, πιθανώς προκύπτει από τη Μανδαρινική ρίζα, *gou*, που σημαίνει σκύλος  ή σύγχυση πάνω στην ονομασία, *Lycium*, η οποία ομοιάζει με το *lycos*, την Ελληνική λέξη για τον λύκο.

Στον Αγγλόφωνο κόσμο, η ονομασία *"goji berry"*, έχει χρησιμοποιηθεί από τις αρχές του 21ου αιώνα. Η λέξη *"goji"* είναι μια προσέγγιση της προφοράς του *gǒuqǐ*, του ονόματος για το *L. chinense* σε αρκετές Κινεζικές διαλέκτους, συμπεριλαμβανομένων των *Hokkien* και των *Shanghainese*.

Σημαντικότητα
-------------

Από τις αρχές του 21ου αιώνα, το ενδιαφέρον για τα γκότζι μπέρι έχει αυξηθεί, ως μια καινοτόμος τροφή με υποτιθέμενη υψηλή θρεπτική τους αξία. Έχουν οριστεί ως Υπερκαρπός-Υπερτροφή *(Superfruit)*, ο οποίος έχει οδηγήσει σε μια πληθώρα καταναλωτικών προϊόντων. Στην παραδοσιακή ιατρική, ολόκληρος ο καρπός ή τα εκχυλίσματά του, φέρεται να έχουν πολλές υπονοούμενες επιπτώσεις στην υγεία, οι οποίες από το 2014, παραμένουν επιστημονικά ανεπιβεβαίωτες. Μελέτες που ισχυρίζονται ότι το γκότζι θεραπεύει διάφορες ασθένειες, γενικά είναι κακοσχεδιασμένες και έχουν γίνει σε μικρό αριθμό ατόμων με μεγάλες δόσεις εκχυλίσματος γκότζι, που είναι απίθανο ότι μπορεί κανείς να καταναλώσει υπό πραγματικές συνθήκες. Το γεγονός ότι χρησιμοποιείται επί αιώνες στην παραδοσιακή κινεζική ιατρική δεν σημαίνει κάτι. Τις περισσότερες φορές η παραδοσιακή κινεζική - όπως και ευρωπαϊκή - ιατρική είναι ένα χάσιμο χρόνου και πιθανώς επιβλαβής για την υγεία.

Καλλιέργεια
-----------

### Κίνα

Η πλειοvότητα των εμπορικά παραγομένων μούρων γκότζι προέρχονται από τις Αυτόνομες Περιοχές *Ningxia Hui* στη βόρειο-κεντρική Κίνα και την Σιντζιάνγκ της δυτικής Κίνας, όπου φύονται σε φυτείες συνολικής έκτασης 200.000 στρεμμάτων. Στην Επαρχία *Zhongning*, της *Ningxia*, οι φυτείες των μούρων γκότζι, συνήθως κυμαίνονται μεταξύ 40 και 400 εκτάρια (100–1000 στρέμματα ή σε έκταση 500–6000 *mu*). Από το 2005, πάνω από 10 εκατομμύρια *mu*, έχουν φυτευτεί με γκότζι μπέρι στη *Ningxia*.

Καλλιεργούμενα, κατά μήκος των γόνιμων καλλιεργητικών πλημμυρικών περιοχών του Κίτρινου Ποταμού, για περισσότερα από 700 χρόνια, τα μούρα γκότζι από την *Ningxia*, έχουν κερδίσει σε ολόκληρη την Ασία, την φήμη για την αρίστη τους ποιότητα, με την οποία μερικές φορές, περιγράφονται εμπορικά ως «ερυθροί αδάμαντες» («κόκκινα διαμάντια»). Οι Κυβερνητικές απελευθερώσεις της ετήσιας παραγωγής των μούρων γκότζι, η βαθμολόγηση των αρίστων καρπών και η εξαγωγή, βασίζεται στις αποδόσεις από την *Ningxia*, την περιοχή που αναγνωρίζεται με —

* τη μεγαλύτερη ετήσια συγκομιδή στην Κίνα, αντιπροσωπεύοντας το 45% της συνολικής εθνικής απόδοσης των μούρων γκότζι (50.000 τόνοι, το 2013)·
* το σχηματισμό μιας βιομηχανικής ένωσης παραγωγών, μεταποιητών, εμπόρων και λογίων της καλλιέργειας των μούρων γκότζι, να προωθούν τις εμπορικές και εξαγωγικές δυνατότητες του μούρου·
* η μοναδική πηγή του έθνους των ανώτερης ποιότητας μούρων γκότζι που χρησιμοποιείται από τους εξασκούμενους της παραδοσιακής Κινεζικής ιατρικής.

Επιπλέον, εμπορικοί όγκοι από γκότζι μπέρι, μεγαλώνουν στις Κινεζικές περιοχές της Εσωτερικής Μογγολίας, *Qinghai*, Γκανσού, *Shaanxi, Shanxi* και Χεμπέι. Κατά την ωρίμανση, τα στενόμακρα, κόκκινα μούρα είναι τρυφερά και θα πρέπει να παρθούν προσεκτικά ή να ανακινηθούν από το πρέμνο μέσα σε δίσκους, για να αποφευχθεί η καταστροφή τους. Οι καρποί διατηρούνται με την αποξήρανσή τους σε πλήρη ήλιο, πάνω σε ανοικτούς δίσκους ή με την μηχανική αφυδάτωση, χρησιμοποιώντας μια προοδευτικά αυξανόμενη σειρά με την έκθεσή τους στη θερμότητα, για πάνω από 48 ώρες.

Τα μούρα γκότζι στη *Ningxia*, εορτάζονται κάθε Αύγουστο, με ένα ετήσιο φεστιβάλ το οποίο συμπίπτει με τη συγκομιδή των μούρων. Αρχικά, πραγματοποιήθηκε στην *Yinchuan* πρωτεύουσα της *Ningxia*, από το 2000 όμως, το φεστιβάλ έχει τη βάση του στην Επαρχία *Zhongning*, ένα σημαντικό κέντρο της καλλιέργειας των μούρων γκότζι για την περιοχή. Καθώς τα σύνορα της *Ningxia* συγχωνεύονται με τρεις ερήμους, τα γκότζι μπέρι επίσης φυτεύονται, για τον έλεγχο της διάβρωσης και της διεκδίκησης αρδεύσιμων εδαφών, από την ερημοποίηση.

Η Κίνα, ο κύριος προμηθευτής των προϊόντων γκότζι μπέρι, παγκοσμίως, το 2004, είχε συνολικές εξαγωγές οι οποίες δημιούργησαν US $ 120 εκατομμύρια. Η παραγωγή αυτή λαμβάνεται από 82.000 εκτάρια, τα οποία εκτρέφονται σε εθνικό επίπεδο, αποδίδοντας 95.000 τόνους γκότζι μπέρι, η οποία αυξήθηκε τα τελευταία χρόνια, από μεγαλύτερες καλλιεργούμενες στρεμματικές εκτάσεις.

#### Χρήση φυτοφαρμάκων και μυκητοκτόνων

Το *Green Food Standard* της Κίνας, το οποίο διαχειρίζεται από το Κινεζικό Υπουργείο *(Ministry of Agriculture's China Green Food Development Center)*, επιτρέπει κάποια χρήση φυτοφαρμάκων και ζιζανιοκτόνων.

### Ηνωμένο Βασίλειο

Στις 18 Ιουνίου 2007, η *Food Standards Agency* της Βρετανίας, ανέφερε ότι υπάρχει μια σημαντική ιστορία των καρπών που καταναλώνονται στην Ευρώπη πριν από το 1997 και έχει αφαιρεθεί από τον κατάλογο για τα νέα τρόφιμα *(Novel Foods list)*. Όπως αναφέρθηκε από τον Οργανισμό Προτύπων Τροφίμων *(Food Standards Agency)* στο Ηνωμένο Βασίλειο, είναι πλέον νόμιμη η πώληση του γκότζι μπέρι ως τρόφιμο, εν τούτοις, με ανησυχίες έναντι των απαιτήσεων μάρκετινγκ, πάνω από τα πιθανά οφέλη για την υγεία.

#### Εισαγωγή των ώριμων φυτών

Η εισαγωγή των φυτών γκότζι μπέρι στο Ηνωμένο Βασίλειο, από τις περισσότερες χώρες εκτός Ευρώπης, είναι παράνομη, λόγω της πιθανότητας ότι θα μπορούσαν να είναι φορείς ασθενειών, οι οποίοι επιτίθενται στις καλλιέργειες των Στρυχνοειδών *(Solanaceae)*, όπως της πατάτας ή της τομάτας.

### Καναδάς και Ηνωμένες Πολιτείες

Κατά τη διάρκεια της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα, οι αγρότες στον Καναδά και τις Ηνωμένες Πολιτείες, άρχισαν σε εμπορική κλίμακα, την καλλιέργεια γκότζι για την κάλυψη των δυνητικών αγορών με φρέσκα μούρα, χυμό και επεξεργασμένα προϊόντα.

Χρήσεις
-------

Συνήθως, τα μούρα γκότζι πωλούνται σε ανοικτά κουτιά και μικρές συσκευασίες σε αποξηραμένη μορφή.

Αποψυγμένα μούρα γκότζι.
### Μαγειρική

Ως τρόφιμο, τα αποξηραμένα γκότζι μπέρι, παραδοσιακά μαγειρεύονται πριν καταναλωθούν. Τα αποξηραμένα γκότζι μπέρι, συχνά προστίθενται σε *congee* και ζελέ αμυγδάλου, καθώς χρησιμοποιούνται στις Κινεζικές τονωτικές σούπες, σε συνδυασμό με κοτόπουλο ή χοιρινό, λαχανικά και άλλα βότανα, όπως το άγριο γιαμ, *Astragalus membranaceus, Codonopsis pilosula* και γλυκόριζα *(licorice)*. Τα μούρα επίσης βράζονται σαν τσάι από βότανα, συχνά μαζί με άνθη χρυσανθέμων και / ή κόκκινα τζίτζιφα ή με τσάι και είναι επίσης διαθέσιμα, σε συσκευασμένα τσάγια.

Παράγονται επίσης διάφορα κρασιά, τα οποία περιέχουν γκότζι μπέρι (ονομάζονται *gǒuqí jiǔ* από το 枸杞 酒), συμπεριλαμβανομένων και ορισμένων που είναι ένα μείγμα της αμπέλου και του γκότζι μπέρι.

Νεαροί βλαστοί μούρων γκότζι και φύλλων, συγκομίζονται επίσης εμπορικά, ως φυλλώδες λαχανικό.

### Ιατρική έρευνα

Αν και το γκότζι είναι το αντικείμενο της βασικής έρευνας, για να διαπιστωθεί εάν έχει φυσιολογικές ιδιότητες, η έλλειψη κλινικών στοιχείων και η κακή ποιότητα του ελέγχου στην κατασκευή των καταναλωτικών προϊόντων, εμποδίζουν τα γκότζι από το να συνιστώνται ή να εφαρμόζονται κλινικά.

### Θέματα ασφάλειας

*In vitro* δοκιμές, αποκάλυψαν ότι το τσάι αναστέλλει τον μεταβολισμό της βαρφαρίνης, παρέχοντας ενδείξεις για πιθανή αλληλεπίδραση μεταξύ της βαρφαρίνης και απροσδιόριστων φυτοχημικών του μούρου γκότζι.

Δυνητικά επιβλαβείς αλληλεπιδράσεις ενδέχεται να προκύψουν, εάν τα μούρα γκότζι καταναλώνονται ενώ λαμβάνονται κι'άλλα φάρμακα, όπως αυτά που μεταβολίζονται από τα ηπατικά ένζυμα του κυτοχρώματος P450. Τέτοια φάρμακα, περιλαμβάνουν τη βαρφαρίνη ή φάρμακα για τον διαβήτη ή την υπέρταση.

Μάρκετινγκ
----------

Αποξηραμένα μούρα γκότζι, προς πώληση σε μια αγορά της Γαλλίας.
Από τις αρχές του 21ου αιώνα, ο αποξηραμένος καρπός έχει κυκλοφορήσει στην αγορά της Δύσης, ως τροφή για την υγεία, ο οποίος συχνά συνοδεύεται από επιστημονικές αξιώσεις οι οποίες δεν υποστηρίζονται, σχετικά με τα δήθεν οφέλη για την υγεία.

Οι εταιρείες εμπορίας των μούρων, συχνά διαδίδουν τον μη υποστηριζόμενο μύθο, όπου ένας Κινέζος ονόματι Λι Τσινγκ Γιουν, ο οποίος ειπώθηκε ότι κατανάλωνε γκότζι μπέρι καθημερινώς και έζησε μέχρι την ηλικία των 256 χρόνων (1677–1933).

### Εμπορικά προϊόντα τα οποία κυκλοφορούν εκτός της Ασίας

Η παρουσία των μούρων γκότζι, στα καταστήματα υγιεινής διατροφής και των αγορών παντοπωλείων, αυξάνεται στο Ηνωμένο Βασίλειο και τις άλλες χώρες.

Σπορέλαιο μούρων γκότζι *(Lycium barbarum*), σε ένα διαυγές γυάλινο φιαλίδιο.
Άλλες καταναλωτικές εφαρμογές μούρων γκότζι περιλαμβάνουν:

* Αποξηραμένα μούρα (που απεικονίζονται ανωτέρω)
* Τεμάχια μούρων σε μπάρες δημητριακών γκρανόλας
* Προϊόντα γιαουρτιού
* Προϊόντα πράσινου τσαγιού

Οι εμπορικοί προμηθευτές έχουν μεταποιήσει τα μούρα γκότζι ως:

* Ένα προσθετικό για την κατασκευή
* Συμπυκνωμένο χυμό
* Πολτό ολόκληρου καρπού
* Σκόνες πολτού
* Σπόρους ολόκληρους ή αλεσμένους

### Αξιώσεις μάρκετινγκ υπό προσεκτική εξέταση στην Ευρώπη

Τον Φεβρουάριο του 2007, η Υπηρεσία Προτύπων Τροφίμων *(Food Standards Agency (FSA))* του Ηνωμένου Βασιλείου, ένας σύμβουλος για την ασφάλεια των τροφίμων στην Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων *(European Food Safety Authority)* της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), δημοσίευσε την διεξαγωγή μιας έρευνας προς τους λιανοπωλητές και τα καταστήματα υγιεινής διατροφής, ζητώντας τους αποδείξεις σημαντικής χρήσης των γκότζι μπέρι στην Ευρώπη, πριν από το 1997. Πληροφορίες από αυτή την περίοδο, θα τεκμηριώσουν μια ασφαλή ιστορία και θα αξιολογήσουν πόσο "νέα" είναι τα μούρα στην ΕΕ, επηρεάζοντας την κατάσταση της αδείας τους για την πώληση.

Οι υποστηρικτές ήλπιζαν, αυτή η αναθεώρηση θα προσέφερε σημαντικές διασφαλίσεις προς τους καταναλωτές, ελέγχοντας κατά πόσο τα νέα τρόφιμα, είναι κατάλληλα για το σύνολο του πληθυσμού, συμπεριλαμβανομένων και των ατόμων με τροφικές αλλεργίες. Οι αντίπαλοι όμως, φοβήθηκαν ότι θα περιόριζε τις επιλογές των καταναλωτών και θα προστάτευε τα μονοπωλιακά συμφέροντα από αυτά του δημοσίου. Η ασφάλεια των τροφίμων στην ΕΕ, βασίζεται σε μια επιστημονική βάση για την ετικέτα πληροφόρησης, σχετικά με τα τρόφιμα, όπως το γκότζι μπέρι που μπορεί να αξιώσει ότι προσκομίζει οφέλη για την υγεία.

Τον Ιούνιο του 2007, η *FDA* ανακοίνωσε την απόφασή της, ότι τα γκότζι μπέρι όντως είχαν ιστορικό χρήσης στη Μεγάλη Βρετανία, πριν από το 1997. Κατά συνέπεια, τα γκότζι μπέρι δεν απαιτούν ειδική εγγραφή, ως νέο είδος διατροφής.

### Αξιώσεις μάρκετινγκ υπό προσεκτική εξέταση στον Καναδά και τις Ηνωμένες Πολιτείες

Κατά τη διάρκεια του 2006, η *Food and Drug Administration (FDA)* των ΗΠΑ, ειδοποίησε δύο διανομείς χυμού γκότζι με προειδοποιητικές επιστολές, σχετικά με τους ισχυρισμούς του μάρκετινγκ. Οι δηλώσεις αυτές ήταν κατά παράβαση της Πράξης Τροφίμων, Φαρμάκων και Καλλυντικών των Ηνωμένων Πολιτειών *(United States Food, Drug and Cosmetic Act)* [21 USC/321 (g)(1)] επειδή «καθιέρωσαν το προϊόν ως ένα φάρμακο το οποίο προορίζεται για χρήση στη θεραπεία, άμβλυνσης, περίθαλψης ή πρόληψης της νόσου», όταν τα μούρα γκότζι ή ο χυμός δεν είχαν καμία τέτοια επιστημονική αξιολόγηση. Επιπλέον, δηλώθηκε από το *FDA*, ότι ο χυμός γκότζι «γενικά δεν αναγνωριζόταν ως ασφαλής και αποτελεσματικός για τις αναφερόμενες συνθήκες» και ως εκ τούτου πρέπει να αντιμετωπίζεται ως «νέο φάρμακο» σύμφωνα με το Άρθρο 21(p) της Πράξης. Νέα φάρμακα δεν μπορούν να διατίθενται στο εμπόριο νομίμως, στις Ηνωμένες Πολιτείες, χωρίς προηγούμενη έγκριση του *FDA*.

Τον Ιανουάριο του 2007, δηλώσεις μάρκετινγκ για το προϊόν του χυμού γκότζι, ήταν το αντικείμενο διερευνητικής έκθεσης, από το πρόγραμμα «Αγοράς» (τηλεοπτικής σειράς) συνηγορίας καταναλωτή της τηλεόρασης *Canadian Broadcasting Corporation (CBC)*.

Από ένα συγκεκριμένο παράδειγμα στη συνέντευξη του *CBC*, ο *Earl Mindell* (ο οποίος τότε εργαζόταν στην εταιρεία απευθείας μάρκετινγκ *FreeLife International, Inc.*) ψευδώς ισχυρίστηκε, ότι το *Memorial Sloan-Kettering Cancer Center*, στη Νέα Υόρκη, είχε ολοκληρώσει τις κλινικές μελέτες που έδειχναν ότι η χρήση του χυμού από μούρα γκότζι, μπορούσε να αποτρέψει το 75% των ανθρώπινων κρουσμάτων καρκίνου του μαστού.

Στις 29 Μαΐου, 2009, κατατέθηκε στο Περιφερειακό Δικαστήριο της Αριζόνα των Ηνωμένων Πολιτειών, συλλογική αγωγή εναντίον της *FreeLife*. Αυτή η αγωγή αντλείται από ψευδείς ισχυρισμούς, παραποιήσεις, ψευδείς και παραπλανητικές διαφημίσεις και άλλα θέματα, που αφορούν τα προϊόντα της *FreeLife Himalayan Goji Juice, GoChi* και *TaiSlim*. Αυτή η αγωγή επιδιώκει ένδικα μέσα για τους καταναλωτές, οι οποίοι έχουν αγοράσει αυτά τα προϊόντα, κατά την διάρκεια των τελευταίων ετών.

Εικόνες
-------

* Άνθος Lycium barbarum, Jardin des Plantes (Βοτανική Σχολή), στο Παρίσι.Άνθος *Lycium barbarum*, *Jardin des Plante*s (Βοτανική Σχολή), στο Παρίσι.
* Μούρα γκότζι (Lycium barbarum L.), Zhongning, Ningxia, Κίνα.Μούρα γκότζι *(Lycium barbarum L.)*, *Zhongning, Ningxia,* Κίνα.
* Η γιορτή της συγκομιδής των μούρων γκότζι.Η γιορτή της συγκομιδής των μούρων γκότζι.
* Κοντινή λήψη, ώριμων μούρων γκότζι, Επαρχία Zhongning, Ningxia, Κίνα.Κοντινή λήψη, ώριμων μούρων γκότζι, Επαρχία *Zhongning, Ningxia,* Κίνα.

Σημειώσεις
----------

1. ↑   Η άνω γωνία μεταξύ ενός μέρους του φυτού και ενός άλλου· π.χ. το στέλεχος και ενός φύλλου. To φύλλο είναι το όργανο του αγγειακού φυτού και αποτελεί την κύρια πλευρική απόφυση του στελέχους.
2. ↑   Κάλυξ (πληθυντικός: κάλυκες), ο εξωτερικός βλαστικός κρίκος ενός λουλουδιού, συνήθως πράσινος· συλλογικά τα σέπαλα από ένα άνθος.
3. ↑   Ένα σέπαλο, είναι ένα μέρος του άνθους των αγγειόσπερμων (ανθοφόρα φυτά), που συνήθως είναι πράσινο. Τα σέπαλα, τυπικώς λειτουργούν ως προστασία για τον οφθαλμό του λουλουδιού και συχνά ως υποστήριξη για τα πέταλα, όταν βρίσκονται στην άνθιση.
4. ↑  Νήμα, πάχους ενός ή ολίγων κυττάρων.
5. ↑   Ο στήμονας (πληθυντικός οι στήμονες) είναι το γυρεοπαραγωγό αναπαραγωγικό όργανο του άνθους. Ο ανθήρας προέρχεται από το Γαλλικό *anthère*, από το κλασικό Λατινικό *anthera*, που σημαίνει «το φάρμακο το οποίο προέρχεται από το άνθος» και εν συνεχεία από το Αρχαίο Ελληνικό «ἀνθηρά», θηλυκό του ἀνθηρός, «ανθισμένη», από το ἄνθος, (λουλούδι).
6. ↑   Διασπώνται στην ωρίμανσή τους, για να απελευθερωθεί το περιεχόμενο. Αναφέρεται π.χ. στο άνοιγμα των καρπών, για την απελευθέρωση των σπόρων, των ανθήρων να απελευθερωθεί η γύρη και των σποράγγειων για να απελευθερωθούν τα σπόρια.
7. ↑   Κινεζική μονάδα μέτρησης.
8. ↑   Το *congee* (στην Κινεζική κουζίνα), είναι ζωμός ή χυλός φτιαγμένος από ρύζι.
9. ↑   Το Κινεζικό γιαμ *(Dioscorea polystachya)*, το οποίο επίσης ονομάζεται και κανελό-κλήμα, είναι ένα είδος ανθοφόρου φυτού στην οικογένεια γιαμ.
10. ↑   *Liquorice* ή *licorice* (γλυκόριζα), (/ˈlɪkᵊrɪʃ/ *lik-(ə-)rish* ή /ˈlɪkᵊrɪs/ *lik-(ə-)ris*) είναι η ρίζα της *Glycyrrhiza glabra*, από την οποία μπορεί να εξαχθεί μια γλυκιά γεύση. Το φυτό γλυκόρριζα είναι ένα ποώδες πολυετές όσπριο, εγγενές στην Νότια Ευρώπη, την Ινδία και τμήματα της Ασίας.

Παραπομπές σημειώσεων
1. ↑  Esau, K. (1953). *Plant Anatomy*. New York: John Wiley & Sons Inc. σελ. 411.
2. ↑  «Oxford dictionary». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 22 Μαΐου 2013. Ανακτήθηκε στις 11 Φεβρουαρίου 2016.
3. ↑  «Collins dictionary».
4. ↑  Beentje, Henk (2010). *The Kew Plant Glossary*. Richmond, Surrey: Royal Botanic Gardens, Kew. ISBN 978-1-84246-422-9. , p. 106
5. ↑  Klein, E. (1971). *A comprehensive etymological dictionary of the English language. Dealing with the origin of words and their sense development thus illustration the history of civilization and culture.* Amsterdam: Elsevier Science B.V.
6. ↑  Siebenhaar, F.J. (1850). *Terminologisches Wörterbuch der medicinischen Wissenschaften.* (Zweite Auflage). Leipzig: Arnoldische Buchhandlung.
7. ↑  Saalfeld, G.A.E.A. (1884). *Tensaurus Italograecus. Ausführliches historisch-kritisches Wörterbuch der Griechischen Lehn- und Fremdwörter im Lateinischen.* Wien: Druck und Verlag von Carl Gerold's Sohn, Buchhändler der Kaiserl. Akademie der Wissenschaften.
8. ↑  Liddell, H.G. & Scott, R. (1940). *A Greek-English Lexicon. revised and augmented throughout by Sir Henry Stuart Jones. with the assistance of. Roderick McKenzie.* Oxford: Clarendon Press.
9. ↑   National Plant Germplasm System, Taxon: *Dioscorea polystachya* Turcz.
10. ↑   licorice.

Παραπομπές
----------

1. ↑  Flint, Harrison Leigh (1997). «*Lycium barbarum*». *Landscape plants for eastern North America: exclusive of Florida and the immediate Gulf Coast*. Chichester: John Wiley & Sons. σελ. 326. ISBN 978-0-471-59919-7.
2. ↑  Huxley, A. ed. (1992). *New RHS Dictionary of Gardening*. Macmillan ISBN 0-333-47494-5.
3. ↑  «Scientific classification for *Lycium barbarum* L». *Natural Resources Conservation Service*. US Department of Agriculture. Ανακτήθηκε στις 13 Απριλίου 2013.
4. 1 2 3 4  Dharmananda S (2007). «Lycium fruit: food and medicine». Institute for Traditional Medicine.
5. ↑  Smal, Ernest (2012). *Top 100 Exotic Food Plants*. CRC Press. σελ. 249. Ανακτήθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 2015.
6. 1 2 3 4 5  «Lycium». *MedlinePlus*. US National Institutes of Health. Ιανουαρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 13 Απριλίου 2013.
7. 1 2  Gross PM (2007). «Goji: what it is... and isn't». Engredea NewHope 360. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 1 Φεβρουαρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 11 Φεβρουαρίου 2016.
8. ↑  McNally A. Superfoods market set to double by 2011, *NutraIngredients.com-Europe*, October 8, 2007
9. ↑  «Runestad T. Functional Ingredients market overview, *Functional Ingredients*, October 2007». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 13 Οκτωβρίου 2007. Ανακτήθηκε στις 11 Φεβρουαρίου 2016.
10. 1 2 3 4  Fouch S, Hanson E. «Potential for saskatoon and goji berry production in the Great Lakes region» (PDF). Michigan State University. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 14 Νοεμβρίου 2014. Ανακτήθηκε στις 9 Μαρτίου 2014.
11. ↑  NHS (UK) Choices, "Do goji berries deserve their A-list status?", 26-8-2015
12. ↑  The Guardian, "The truth about superfoods", 29-8-2016
13. 1 2  «Wolfberry festival to be held in Ningxia». 2004-07-19.. Ανακτήθηκε στις 2015-02-05.
14. ↑  «Harvest and trade for Chinese Wolfberry in Ningxia». China Daily USA. 28 October 2013.. Ανακτήθηκε στις 2 March 2015.
15. 1 2  «China's First Provincial-level Wolfberry Association Established». People's Daily - English. 19 Αυγούστου 2001. Ανακτήθηκε στις 2 Μαρτίου 2015.
16. ↑  Liu, Yunyun (October 11, 2008). «Dry no more». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2015-09-23.. Ανακτήθηκε στις 2015-02-05.
17. ↑  Pathbreaking Newsletter Promotes Development of Organic Sector in China Αρχειοθετήθηκε 2006-12-31 στο Wayback Machine. Lila Buckley. Worldwatch Institute. 28 February 2006.
18. ↑  GAIN Report #CH1072. Dueling Standards for Organic Foods 2001 Αρχειοθετήθηκε 2012-10-20 στο Wayback Machine. Ralph Bean and Xiang Qing. USDA Global Agriculture Information Network Foreign Agricultural Service. 12 Dec 2001.
19. ↑  The Movement Toward Organic Herb Cultivation in China Subhuti Dharmananda. Institute for Traditional Medicine. January 2004.
20. ↑  The Novel Foods and Novel Food Ingredients Regulations 1997
21. ↑  «Food Standards Agency, June 2007, *Responses on goji berries reviewed*». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Απριλίου 2012. Ανακτήθηκε στις 11 Φεβρουαρίου 2016.
22. ↑  Department for Environment, Food and Rural Affairs, April, 2008. Prohibited Import of Goji Plants Αρχειοθετήθηκε 2008-06-03 στο Wayback Machine.. April 30, 2008
23. ↑  Boutin, N (30 Ιουλίου 2008). «Fairground family first to gamble on gojis». *Woodstock Sentinel Review*. Sun Media. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 4 Μαρτίου 2016. Ανακτήθηκε στις 14 Απριλίου 2013.
24. ↑  Karp, D (August 5, 2009). «Goji taunts North American farmers». *Los Angeles Times - Food* (LA Times).. Ανακτήθηκε στις 14 April 2013.
25. ↑  Isabelle, M.; Lee, B.L.; Lim, M.T.; Koh, W.-P.; Huang, D.; Ong, C.N. (2010). «Antioxidant activity and profiles of common vegetables in Singapore». *Food Chemistry* **120** (4): 993–1003. doi:10.1016/j.foodchem.2009.11.038. .
26. ↑  Dong, J.; Lu, D.; Wang, Y. (2009). «Analysis of flavonoids from leaves of cultivated *Lycium barbarum* L.». *Plant Foods for Human Nutrition* **64** (3): 199–204. doi:10.1007/s11130-009-0128-x. .
27. ↑  Potterat Ο (January 2010). «Goji (Lycium barbarum and L. chinense): Phytochemistry, pharmacology and safety in the perspective of traditional uses and recent popularity». *Planta Med.* **76** (1): 7–19. doi:10.1055/s-0029-1186218. PMID 19844860.
28. 1 2 3  «Goji Berries» (PDF). UK Food Standards Agency, Novel Foods, Additives and Supplements Division. Ιουνίου 2007. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 20 Νοεμβρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 13 Απριλίου 2013.
29. ↑  Baltazar A (Ιανουαρίου 2010). «Raising the Bar (on Chocolate)». *Nutraceuticals World*. Rodman Media. Ανακτήθηκε στις 13 Απριλίου 2013.
30. ↑  «Agency seeks evidence of goji berry consumption, *UK Food Standards Agency*, February 2007». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Απριλίου 2012. Ανακτήθηκε στις 11 Φεβρουαρίου 2016.
31. ↑  'Miracle' goji berries face ban under EU red tape, *The Daily Mail*, February 2007
32. ↑  «Nutrition and health claims, *European Food Safety Authority*, May 2007». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 31 Ιανουαρίου 2009. Ανακτήθηκε στις 11 Φεβρουαρίου 2016.
33. ↑  «Responses on goji berries reviewed, *UK Food Standards Agency*, June 2007». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Απριλίου 2012. Ανακτήθηκε στις 11 Φεβρουαρίου 2016.
34. ↑  US FDA Letter to Dynamic Health Laboratories, Inc.
35. ↑  US FDA, Letter to Healthsuperstore.com
36. ↑  «Federal Food, Drug, and Cosmetic Act (FD&C Act)». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 8 Δεκεμβρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 11 Φεβρουαρίου 2016.
37. ↑  «Getting Juiced». *CBC News*. January 17, 2007. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2007-02-02.. Ανακτήθηκε στις 2015-02-06.
38. ↑  United States District Court for the District of Arizona (29 Μαΐου 2009). «Class action lawsuit against FreeLife International, Inc» (PDF). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 1 Αυγούστου 2010. Ανακτήθηκε στις 31 Οκτωβρίου 2009.
39. ↑  Class-Action Suit Filed against FreeLife and Earl Mindel

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Commons logoCommons logo | Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα   **Γκότζι** |

* (Αγγλικά) Flora of China citation for *L. barbarum*
* (Αγγλικά) Flora of China citation for *L. chinense*
* (Αγγλικά) United States Department of Agriculture
* (Αγγλικά) Plants For A Future database
* (Αγγλικά) Montana plant life.org


|  |  |
| --- | --- |
| CC-BY-SA Μετάφραση | Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Goji (έκδοση 694760855) της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 4.0. (ιστορικό/συντάκτες). |