Ο **Αλέξιος Δ΄ Άγγελος** (1182 - 8 Φεβρουαρίου 1204) ήταν Βυζαντινός αυτοκράτορας (1203 - 1204) με συναυτοκράτορα τον πατέρα του Ισαάκιο Β΄ Άγγελο.

Πρώτα χρόνια
------------

Όταν ο θείος του Αλέξιος Γ΄ Άγγελος ανέτρεψε και τύφλωσε τον πατέρα του (1195), ο νεαρός Αλέξιος Δ΄ φυλακίστηκε. Με τη βοήθεια δύο εμπόρων από την Πίζα ο νεαρός Αλέξιος μπόρεσε να δραπετεύσει· κατέφυγε από την Κωνσταντινούπολη στη Γερμανία και τον δέχτηκε ο επ' αδελφή γαμπρός του Φίλιππος της Σουαβίας.
Μετά τη ανατροπή του Αλέξιου Γ΄ ο πατέρας του ελευθερώθηκε από τις φυλακές και ανακηρύχθηκε ξανά Αυτοκράτορας (18 Ιουλίου 1203). Ο Ισαάκιος Β΄ κάλεσε αμέσως τους αρχηγούς της Δ΄ Σταυροφορίας στις Βλαχέρνες για να επικυρώσει τη συνθήκη, που είχε υπογράψει μαζί τους ο γιος του Αλέξιος (Δ΄). Ο Αλέξιος (Δ΄) είχε δραπετεύσει από την Κωνσταντινούπολη το 1202 και ήλθε σε συνεννόηση με τους αρχηγούς της Δ΄ Σταυροφορίας. Αρχικά συνεννοήθηκε με τον εκλεγμένο αρχηγό της Σταυροφορίας Βονιφάτιο τον Μομφερρατικό, αλλά η συμφωνία σκόνταψε στην άρνηση του πάπα. Στη συνέχεια στη Βενετία συνεννοήθηκε με τον τελικό αρχηγό της Σταυροφορίας δόγη Ενρίκο Ντάντολο, υποσχόμενος την ακύρωση του σχίσματος ανάμεσα στην Καθολική και την Ορθόδοξη Εκκλησία, εάν αυτοί τον βοηθούσαν να εκθρονίσει τον θείο του Αλέξιο Γ΄, καθώς και πλούσια αποζημίωση και δώρα για τις υπηρεσίες τους. Οι συνεννοήσεις αυτές κατέληξαν σε συνθήκη, που υπογράφτηκε από τον Αλέξιο το 1203, σύμφωνα με την οποία όταν θα γινόταν αυτοκράτορας, θα ανελάμβανε τη συντήρηση των Σταυροφορικών στρατευμάτων για ένα χρόνο, θα πλήρωνε στους Βενετούς 100.000 αργυρά μάρκα και άλλες 100.000 στους Σταυροφόρους. Θα συντηρούσε δέκα χιλιάδες μαθητές επί ένα χρόνο και πεντακόσιους από αυτούς εφ' όρου ζωής για την άμυνα της Παλαιστίνης. Τέλος δε, θα φρόντιζε να καθυποτάξει την Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία στον Παπικό θρόνο.

Η στέψη
-------

Ο Αλέξιος Δ΄ έρχεται στη Ζάρα να ζητήσει τη βοήθεια των Σταυροφόρων - τοιχογραφία από τα Ανάκτορα των Δόγηδων στη Βενετία
Μετά την επικύρωση λοιπόν αυτής της συνθήκης και από τον Ισαάκιο Β΄, ο Αλέξιος στέφθηκε συναυτοκράτορας την 1η Αυγούστου 1203 ως Αλέξιος Δ΄ και οι Σταυροφόροι αποσύρθηκαν από την Πόλη, αφήνοντας μόνο ένα μικρό απόσπασμα για να τον προστατεύει και ταυτόχρονα να τον επιτηρεί. Μην μπορώντας όμως να πληρώσει τα υπέρογκα ποσά που είχε υποσχεθεί, αναγκάστηκε να επιβάλλει δυσβάστακτη φορολογία, αφού προηγουμένως αφαίρεσε ό,τι είχε εναπομείνει στα δημόσια ταμεία καθώς και τα ιερά σκεύη των Εκκλησιών. Στις 25 Αυγούστου 1203 έστειλε στον πάπα Ρώμης ομολογία πίστεως και ανάγκασε τον Πατριάρχη Ιωάννη Ι΄ Καματηρό να ανακηρύξει μέσα στην Αγία Σοφία τον πάπα Ιννοκέντιο Γ΄ πρώτο επί της γης επίτροπο του Σωτήρος.

Η εξέγερση και η καθαίρεση
--------------------------

Η υπαγωγή της Ανατολικής Εκκλησίας στη Δυτική και η συνεχιζόμενη οικονομική εξάντληση του πληθυσμού για την εξασφάλιση των υπολοίπων χρημάτων, που ο Αλέξιος Δ΄ είχε υποσχεθεί στους Σταυροφόρους, οδήγησαν λαό και μοναχούς σε εξέγερση στις 25 Ιανουαρίου 1204, υποκινημένη από τον ευγενή Αλέξιο Δούκα, που οδήγησε στην καθαίρεση των τελευταίων Αγγέλων συναυτοκρατόρων Ισαακίου Β΄ και Αλεξίου Δ΄. Επί τρεις ημέρες επικρατούσε αναρχία, επειδή κανένας δεν δεχόταν να αναλάβει την ηγεσία και η Αυτοκρατορία παρέμεινε ακέφαλη. Στις 28 Ιανουαρίου 1204 ο λαϊκός ηγέτης Νικόλαος Καναβός αποδέχθηκε την αρχηγία και ανακηρύχτηκε από το λαό Αυτοκράτορας στην Αγία Σοφία. Ο Πατριάρχης όμως καθώς και οι άρχοντες της πρωτεύουσας δεν τον αναγνώρισαν σαν Αυτοκράτορα. 

Ο γνωστός Βυζαντινός ιστορικός Νικήτας Χωνιάτης χαρακτήρισε τον νεαρό Αλέξιο Δ΄ άμυαλο και τον κατηγόρησε, ότι ήθελε να μοιάσει στους Σταυροφόρους και στον πολυτελή τρόπο ζωής τους. Ο Αλέξιος Δ΄ ήθελε σε κάποια στιγμή στις αρχές του 1204 να εκδικηθεί τους Σταυροφόρους: έστειλε στον Βενετσιάνικο στόλο 17 πλοία γεμάτα με εύφλεκτα υλικά, στα οποία έβαλε φωτιά· η προσπάθειά του τελικά απέτυχε.

Ανατροπή
--------

Στις 5 Φεβρουαρίου 1204 ο ανώτερος κρατικός υπάλληλος Αλέξιος Δούκας ανέτρεψε τον Νικόλαο Καναβό και ανακηρύχθηκε Αυτοκράτορας με το όνομα Αλέξιος Ε΄ Δούκας ο επιλεγόμενος *"Μούρτζουφλος"*. Αμέσως συνέλαβε και σκότωσε τον Καναβό και τον πρώην αυτοκράτορα Αλέξιο Δ΄ διατάσσοντας να στραγγαλιστεί. Ο πατέρας του πέθανε από τη λύπη για τον θάνατο του γιου του.

Πρόγονοι
--------

| Πρόγονοι Αλέξιος Δ΄ Άγγελος |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 16. Μανουήλ Άγγελος |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 8. Κωνσταντίνος Άγγελος |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|   | 4. Ανδρόνικος Άγγελος |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 18. Αλέξιος Α' Κομνηνός |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 9. Θεοδώρα Κομνηνή (κόρη του Αλεξίου Α΄) |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|   | 19. Ειρήνη Δούκαιναμικρανεψιά Κωνσταντίνου Ι' Δούκα |
|   |
|   |   |   |   |   |
|
|   | 2. Ισαάκιος Β' Άγγελος |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 5. Ευφροσύνη Κασταμονίτισσα |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 1. Αλέξιος Δ' Άγγελος |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|   | 3. Ειρήνη Τορνίκη; Παλαιολογίνα; |   |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|

 |

Γενεαλογία
----------

* Γενεαλογία Βυζαντινών Αυτοκρατόρων

Νομίσματα
---------

Ο Αλέξιος Δ΄ έκοψε ένα χρυσό υπέρπυρον, το οποίο τον δείχνει να στέκεται φέροντας στέμμα, φορώντας διβιτίσιον και χλαμύδα και να κρατεί στο δεξί χέρι σκήπτρο και στο άλλο σταυροφόρο σφαίρα. Επιγραφή: ΑΛΕΞΙΟC ΔΕCΠΟΤΗC. Στην άλλη όψη η Θεοτόκος από τη μέση και επάνω σε στάση δέησης.

Παραπομπές
----------

1. ↑  Philip was married to Irene Angelina a sister of Alexios IV.
2. ↑  Nicolle, David (2011). The Fourth Crusade 1202-04 - the Betrayal of Byzantium. Oxford: Osprey Publishing Ltd. p. 65.
3. ↑  Donald Nicol, "Βιογραφικό Λεξικό της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας", μτφρ. Ευγένιος Πιερρής, εκδ. Ελληνική Ευρωεκοδοτική, Αθήνα, 1993, σελ. 45
4. ↑  David R. Sear, Byzantine coins & their values, Seaby Ltd. 2nd edition 1996

Πηγές
-----

* Angold, Michael, The Fourth Crusade (London and New York, 2004).
* Brand, C.M. 'A Byzantine Plan for the Fourth Crusade', Speculum, 43 (1968), pp. 462–75.
* Harris, Jonathan, Byzantium and the Crusades (2nd ed. London and New York, 2014). ISBN 978-1-78093-767-0
* The Oxford Dictionary of Byzantium, Oxford University Press, 1991.
* Phillips, Jonathan, The Fourth Crusade And The Sack Of Constantinople (London and New York, 2004).
* Plate, William (1867). "Alexios IV Angelos". In William Smith. Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology. 1. Boston: Little, Brown and Company. p. 131.
* Savignac, David. "The Medieval Russian Account of the Fourth Crusade - A New Annotated Translation".
* Donald Nicol, Βιογραφικό Λεξικό της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας,μτφρ.Ευγένιος Πιερρής, εκδ.Ελληνική Ευρωεκοδοτική, Αθήνα, 1993, σελ.45-46

|  |  |
| --- | --- |
| Commons logoCommons logo | Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα   **Αλέξιος Δ΄ Άγγελος** |



|  |
| --- |
| Αλέξιος Δ΄ Άγγελος **Οίκος των Αγγέλων****Γέννηση:** 1182 **Θάνατος:** 8 Φεβρουαρίου 1204 |
| Βασιλικοί τίτλοι |
| ΠροκάτοχοςΑλέξιος Γ΄ Άγγελος | **Αυτοκράτορας του Βυζαντίου**1203 - 1204Με τον πατέρα του Ισαάκιο Β΄ Άγγελο1203 - 1204  | ΔιάδοχοςΑλέξιος Ε΄ Δούκας |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Βυζαντινοί Αυτοκράτορες |
| --- |
|  |
| Δυναστεία του Κωνσταντίνου | 
* Κωνσταντίνος Α΄
* Κωνστάντιος Β΄
* Κώνστας
* (Βετράνιος)
* Ιουλιανός
 |
|  |
| εκτός δυναστείας | 
Ιοβιανός |
|  |
| Δυναστεία του Βαλεντινιανού | 
* Ουαλεντινιανός Α΄
* Ουάλης
* Γρατιανός
 |
|  |
| Δυναστεία του Θεοδοσίου | 
* Θεοδόσιος Α΄
* Αρκάδιος
* Θεοδόσιος Β´
* Μαρκιανός
 |
|  |
| Δυναστεία του Λέοντος | 
* Λέων Α΄
* Λέων Β´
* Ζήνων
* Βασιλίσκος
* Αναστάσιος Α´ Δίκορος
 |
|  |
| Δυναστεία του Ιουστινιανού | 
* Ιουστίνος Α΄
* Ιουστινιανός Α´
* Ιουστίνος Β´
* Τιβέριος Β´
* Μαυρίκιος
 |
|  |
| εκτός δυναστείας | 
Φωκάς |
|  |
| Δυναστεία του Ηρακλείου | 
* Ηράκλειος
* Κωνσταντίνος Γ΄
* Ηρακλεωνάς
* Κώνστας Β΄
* Κωνσταντίνος Δ΄
* Ιουστινιανός Β´
 |
|  |
| «εικοσαετής αναρχία» | 
* Λεόντιος
* Τιβέριος Γ´
* Φιλιππικός Βαρδάνης
* Αναστάσιος Β´
* Θεοδόσιος Γ´
 |
|  |
| Δυναστεία των Ισαύρων (Συριακή) | 
* Λέων Γ΄
* Κωνσταντίνος Ε΄
* (Αρτάβασδος)
* Λέων Δ΄
* Κωνσταντίνος ΣΤ´
* Ειρήνη η Αθηναία
 |
|  |
| Δυναστεία του Νικηφόρου | 
* Νικηφόρος Α´
* Σταυράκιος
* Μιχαήλ Α´ Ραγκαβέ
 |
|  |
| εκτός δυναστείας | 
Λέων Ε΄ Αρμένιος |
|  |
| Φρυγική Δυναστεία | 
* Μιχαήλ Β΄
* Θεόφιλος
* Μιχαήλ Γ΄
 |
|  |
| Δυναστεία των Μακεδόνων | 
* Βασίλειος Α΄
* Λέων ΣΤ΄
* Αλέξανδρος
* Κωνσταντίνος Ζ΄
* Ρωμανός Α´ Λεκαπηνός
* Ρωμανός Β´
* Νικηφόρος Β´ Φωκάς
* Ιωάννης Α΄ Τσιμισκής
* Βασίλειος Β´
* Κωνσταντίνος Η΄
* Ζωή
* Ρωμανός Γ΄ Αργυρός
* Μιχαήλ Δ΄ Παφλαγόνας
* Μιχαήλ Ε΄ Καλαφάτης
* Κωνσταντίνος Θ´ Μονομάχος
* Θεοδώρα
 |
|  |
| εκτός δυναστείας | 
Μιχαήλ ΣΤ΄ Στρατιωτικός |
|  |
| Δυναστεία των Δουκών | 
* Ισαάκιος Α΄ Κομνηνός
* Κωνσταντίνος Ι΄
* Ρωμανός Δ΄ Διογένης
* Μιχαήλ Ζ΄
* Νικηφόρος Γ΄ Βοτανειάτης
 |
|  |
| Δυναστεία των Κομνηνών | 
* Αλέξιος Α΄
* Ιωάννης Β΄
* Μανουήλ Α΄
* Αλέξιος Β΄
* Ανδρόνικος Α΄
 |
|  |
| Δυναστεία των Αγγέλων | 
* Ισαάκιος Β΄
* Αλέξιος Γ΄
* Αλέξιος Δ΄
* Αλέξιος Ε΄ Δούκας
 |
|  |
| Δυναστεία των Λασκαριδών\* | 
* Κωνσταντίνος (ΙΑ΄)
* Θεόδωρος Α΄
 |
|  |
| Δυναστεία των Βατάτζηδων\* | 
* Ιωάννης Γ΄
* Θεόδωρος Β΄
* Ιωάννης Δ΄
 |
|  |
| Δυναστεία των Παλαιολόγων | 
* Μιχαήλ Η΄
* Ανδρόνικος Β΄
* Μιχαήλ Θ΄
* Ανδρόνικος Γ΄
* Ιωάννης Ε΄
* Ιωάννης ΣΤ´ Καντακουζηνός
* Ανδρόνικος Δ΄
* Ιωάννης Ζ΄
* Μανουήλ Β΄
* Ιωάννης Η΄
* Κωνσταντίνος ΙΑ΄ (ΙΒ΄)
 |
|  |
| 
**\***: Αυτοκράτορες της Νίκαιας (1204–1261) |

 |



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* VIAF: 217145684
* SUDOC: 060841370

 |

 |