**Ο Μουσολίνι και ο εκτελεστής του.**Ο Μπενίτο Μουσολίνι (1883–1945)Ο Γουόλτερ Αούντισιο, ο Ιταλός παρτιζάνος που πιστεύεται ότι τον εκτέλεσε.
Ο **θάνατος του Μπενίτο Μουσολίνι**, του έκπτωτου Ιταλού φασίστα δικτάτορα, συνέβη στις 28 Απριλίου του 1945, κατά τις τελευταίες ημέρες του Β' Παγκοσμίου Πολέμου στην Ευρώπη, όταν εκτελέστηκε συνοπτικά από έναν Ιταλό παρτιζάνο στο μικρό χωριό Giulino di Mezzegra στη βόρεια Ιταλία. Η γενικά αποδεκτή εκδοχή των γεγονότων είναι ότι ο Μουσολίνι πυροβολήθηκε από τον Γουόλτερ Αούντισιο, έναν κομμουνιστή παρτιζάνο. Ωστόσο, από το τέλος του πολέμου, οι συνθήκες του θανάτου του Μουσολίνι και η ταυτότητα του δήμιου του, αποτέλεσαν αντικείμενο συνεχιζόμενων διαφωνιών και αντιπαραθέσεων στην Ιταλία.

Το 1940, ο Μουσολίνι οδήγησε τη χώρα του στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό της ναζιστικής Γερμανίας, αλλά σύντομα αντιμετωπίστηκε με στρατιωτική αποτυχία. Μέχρι το φθινόπωρο του 1943, μειώθηκε σε αρχηγό ενός γερμανικού κράτους-μαριονέτα στη βόρεια Ιταλία και αντιμετώπισε την συμμαχική προέλαση από το νότο και μια ολοένα και πιο βίαιη εσωτερική σύγκρουση με τους παρτιζάνους. Τον Απρίλιο του 1945, με τους Σύμμαχους να διασπούν τις τελευταίες γερμανικές άμυνες στη βόρεια Ιταλία και μια γενική εξέγερση των ανταρτών να επικρατούν στις πόλεις, η κατάσταση του Μουσολίνι έγινε αφόρητη. Στις 25 Απριλίου έφυγε από το Μιλάνο, όπου είχε την έδρα του, και κατευθύνθηκε προς τα ελβετικά σύνορα. Αυτός και η ερωμένη του, Κλαρέττα Πετάτσι, συνελήφθησαν στις 27 Απριλίου από ντόπιους παρτιζάνους κοντά στο χωριό Ντόνγκο στη λίμνη Κόμο. Ο Μουσολίνι και η Πετάτσι εκτελέστηκαν το επόμενο απόγευμα, δύο μέρες πριν από την αυτοκτονία του Αδόλφου Χίτλερ.

Τα πτώματα του Μουσολίνι και της Πετάτσι μεταφέρθηκαν στο Μιλάνο και αφέθηκαν σε μια προαστιακή πλατεία, την Πιάτσα Λορέτο, όπου ένα μεγάλο θυμωμένο πλήθος τα πρόσβαλαν και τα κακοποίησαν σωματικά. Στη συνέχεια τα κρέμασαν ανάποδα από μια μεταλλική δοκό πάνω από ένα πρατήριο στην πλατεία. Αρχικά, ο Μουσολίνι θάφτηκε σε έναν ασήμαντο τάφο, αλλά, το 1946, το σώμα του ανασκάφτηκε και κλάπηκε από φασίστες υποστηρικτές. Τέσσερις μήνες αργότερα ανακτήθηκε από τις αρχές που στη συνέχεια το κράτησαν κρυφό για τα επόμενα έντεκα χρόνια. Τελικά, το 1957, τα λείψανά του επετράπη να ενταφιαστούν στην κρύπτη της οικογένειας Μουσολίνι στην πατρίδα του, το Πρεντάππιο. Ο τάφος του έχει γίνει τόπος προσκυνήματος νεοφασιστών και η επέτειος του θανάτου του σηματοδοτείται από νεοφασιστικές συγκεντρώσεις.

Στα μεταπολεμικά χρόνια, η «επίσημη» εκδοχή  του θανάτου του Μουσολίνι αμφισβητήθηκε στην Ιταλία (αλλά, γενικά, όχι διεθνώς) με τρόπο που συγκρίθηκε με τις θεωρίες συνωμοσίας για τη δολοφονία του Τζον Φ. Κένεντι. Μερικοί δημοσιογράφοι, πολιτικοί και ιστορικοί, αμφισβητώντας την αληθοφάνεια της αφήγησης του Αούντισιο, έχουν προωθήσει μια μεγάλη ποικιλία θεωριών και εικασιών σχετικά με το πώς πέθανε ο Μουσολίνι και ποιος ήταν υπεύθυνος. Τουλάχιστον δώδεκα διαφορετικά άτομα έχουν, κατά καιρούς, ισχυριστεί ότι είναι ο δολοφόνος. Σε αυτούς περιλαμβάνονται ο Λουίτζι Λόνγκο και ο Σάντρο Περτίνι που στη συνέχεια έγινε γενικός γραμματέας του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος και Πρόεδρος της Ιταλίας αντίστοιχα. Μερικοί συγγραφείς πιστεύουν ότι ο θάνατος του Μουσολίνι ήταν μέρος μιας επιχείρησης των βρετανικών ειδικών δυνάμεων, με υποτιθέμενο στόχο την ανάκτηση συμβιβαστικών «μυστικών συμφωνιών» και αλληλογραφίας με τον Ουίνστον Τσώρτσιλ που φέρεται να κουβαλούσε ο Μουσολίνι όταν συνελήφθη. Ωστόσο, η «επίσημη» εξήγηση, με τον Αούντισιο ως δήμιο του Μουσολίνι, παραμένει η πιο αξιόπιστη αφήγηση.

Προηγούμενα γεγονότα
--------------------

Ιταλική Κοινωνική Δημοκρατία:
### Ιστορικό

Ο Μουσολίνι ήταν ο φασίστας ηγέτης της Ιταλίας από το 1922, αρχικά ως πρωθυπουργός και, μετά την κατάληψη της εξουσίας το 1925, με τον τίτλο *Ντούτσε*. Τον Ιούνιο του 1940, οδήγησε τη χώρα στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο στο πλευρό της ναζιστικής Γερμανίας με επικεφαλής τον Αδόλφο Χίτλερ.  Μετά την εισβολή των Συμμάχων στη Σικελία τον Ιούλιο του 1943, ο Μουσολίνι καθαιρέθηκε και συνελήφθη. Η Ιταλία υπέγραψε τότε την ανακωχή του Cassibile με τους Συμμάχους τον επόμενο Σεπτέμβριο. 

Λίγο μετά την ανακωχή, ο Μουσολίνι διασώθηκε από τη φυλακή στην Επιχείρηση Δρυς από τις γερμανικές ειδικές δυνάμεις και ο Χίτλερ τον εγκατέστησε ως ηγέτη της Ιταλικής Κοινωνικής Δημοκρατίας, ενός γερμανικού κράτους-μαριονέτα που ιδρύθηκε στη βόρεια Ιταλία και έδρευε στην πόλη Σαλό κοντά στη λίμνη Γκάρντα.  Μέχρι το 1944, η «Δημοκρατία του Σαλό», όπως ονομάστηκε, απειλήθηκε όχι μόνο από τους Συμμάχους που προχωρούσαν από το νότο, αλλά και εσωτερικά από Ιταλούς αντιφασίστες παρτιζάνους, σε μια βάναυση σύγκρουση που επρόκειτο να γίνει γνωστή ως Ιταλικός Πολιτικός Πόλεμος. 

Παλεύοντας αργά προς την ιταλική χερσόνησο, οι Σύμμαχοι κατέλαβαν αρχικά τη Ρώμη και στη συνέχεια τη Φλωρεντία το καλοκαίρι του 1944 και αργότερα το ίδιο έτος άρχισαν να προελαύνουν προς τη βόρεια Ιταλία. Με την επίθεση της άνοιξης του 1945 στην Ιταλία που έφερε την τελική κατάρρευση της γοτθικής γραμμής του γερμανικού στρατού τον Απρίλιο, η ολοκληρωτική ήττα για τη Δημοκρατία του Σαλό και τους Γερμανούς προστάτες της ήταν επικείμενη. 

### 18 - 27 Απριλίου 1945

Στις 18 Απριλίου 1945, ο Μουσολίνι άφησε το Γκαρνιάνο, ένα χωριό κοντά στο Σαλό όπου διέμενε, και μετακόμισε, με ολόκληρη την κυβέρνησή του, στο Μιλάνο και βασίστηκε στη νομαρχία της πόλης.   Σκοπός της κίνησης φαίνεται να ήταν η προετοιμασία για την τελική ήττα. Η νέα του τοποθεσία θα τον έφερνε πιο κοντά στον Αρχιεπίσκοπο του Μιλάνου, Καρδινάλιο Σούστερ, τον οποίο ήλπιζε να χρησιμοποιήσει ως ενδιάμεσο για να διαπραγματευτεί με τους Συμμάχους και τους αντάρτες. Επιπλέον, ήταν σε καλύτερη θέση για να αποδράσει προς τα ελβετικά σύνορα. 

Κατά τη διάρκεια της εβδομάδας μετά την άφιξή του στο Μιλάνο, και με τη στρατιωτική κατάσταση να επιδεινώνεται, ο Μουσολίνι αμφιταλαντεύτηκε ανάμεσα σε μια σειρά από επιλογές, συμπεριλαμβανομένης της τοποθέτησης τελευταίας θέσης στη Valtellina, μια κοιλάδα στις ιταλικές Άλπεις, την φυγή στην Ελβετία ή προσπαθώντας να διαπραγματευτεί μια ειρηνική παράδοση στην κομματική ηγεσία, το CLNAI,  ή στους Συμμάχους.    Καθώς οι γερμανικές δυνάμεις υποχώρησαν, το CLNAI κήρυξε γενική εξέγερση στις κύριες βόρειες πόλεις.  Εξέδωσε επίσης διάταγμα για την ίδρυση λαϊκών δικαστηρίων, το οποίο περιλάμβανε στις διατάξεις του αυτό που στην πράξη θα αποτελούσε θανατική ποινή για τον Μουσολίνι: 

Το απόγευμα της 25ης Απριλίου,  ο καρδινάλιος Σούστερ φιλοξένησε ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις στην κατοικία του μεταξύ του Μουσολίνι και των εκπροσώπων του CLNAI, οι οποίες δεν ήταν επιτυχείς.   Εκείνο το βράδυ,  με τον γερμανικό στρατό στη βόρεια Ιταλία να παραδίδεται και το CLNAI να παίρνει τον έλεγχο του Μιλάνου, ο Μουσολίνι αποφάσισε να φύγει από την πόλη.   Στις 8 μ.μ. κατευθύνθηκε βόρεια προς τη λίμνη Κόμο. Δεν είναι σαφές εάν ο στόχος του ήταν να επιχειρήσει να διασχίσει τα ελβετικά σύνορα ή να πάει στη Valtellina. Αν ήταν το δεύτερο, έφυγε από την πόλη χωρίς τους χιλιάδες υποστηρικτές που συγκεντρώθηκαν στο Μιλάνο που προορίζονταν να είναι η συνοδός του στην τελευταία κερκίδα στις Άλπεις. 

Σύμφωνα με ορισμένες αναφορές, στις 26 Απριλίου, ο Μουσολίνι, μαζί με την ερωμένη του Κλαρέττα Πετάτσι, έκανε αρκετές αποτυχημένες προσπάθειες να περάσουν τα σύνορα στην Ελβετία. Σε κάθε περίπτωση, στις 27 Απριλίου, εντάχθηκε σε μια φάλαγγα της Λουφτβάφε που ταξίδευε σε νηοπομπή και υποχωρούσε προς τα βόρεια προς τη Γερμανία. 

### Σύλληψη

Στις 27 Απριλίου 1945, μια ομάδα τοπικών κομμουνιστών παρτιζάνων επιτέθηκε στη συνοδεία στην οποία ταξίδευαν ο Μουσολίνι και η Πετάτσι, κοντά στο χωριό Ντόνγκο στη βορειοδυτική όχθη της λίμνης Κόμο και την ανάγκασαν να σταματήσει. Η συνοδεία περιλάμβανε μια σειρά από άλλους Ιταλούς φασίστες ηγέτες. Οι παρτιζάνοι, με επικεφαλής τον Πιέρ Λουίτζι Μπελίνι ντελε Στέλε και τον Ουρμπάνο Λαζάρο, αναγνώρισαν έναν από τους φασίστες, αλλά όχι τον Μουσολίνι σε αυτό το στάδιο. Έκαναν τους Γερμανούς να παραδώσουν όλους τους Ιταλούς με αντάλλαγμα να επιτρέψουν στους Γερμανούς να προχωρήσουν. Τελικά ο Μουσολίνι ανακαλύφθηκε σωριασμένος σε ένα από τα οχήματα της συνοδείας.  Ο Λαζάρο είπε αργότερα ότι:

> *«Το πρόσωπό του ήταν σαν κερί και το βλέμμα του γυάλινο, αλλά κάπως τυφλό. Διάβασα απόλυτη εξάντληση, αλλά όχι φόβο... Ο Μουσολίνι φαινόταν παντελώς στερούμενος θέλησης, πνευματικά νεκρός*».
> 
> 
> 

Οι παρτιζάνοι συνέλαβαν τον Μουσολίνι και τον μετέφεραν στο Ντόνγκο, όπου πέρασε μέρος της νύχτας στους τοπικούς στρατώνες.  Στο Ντόνγκο, ο Μουσολίνι επανενώθηκε με την Πετάτσι, η οποία είχε ζητήσει να τον συναντήσει, περίπου στις 2:30 π.μ. στις 28 Απριλίου.   Συνολικά, πάνω από πενήντα φασίστες ηγέτες και οι οικογένειές τους βρέθηκαν στη συνοδεία και συνελήφθησαν από τους παρτιζάνους. Εκτός από τον Μουσολίνι και την Πετάτσι, δεκαέξι από τους πιο εξέχοντες από αυτούς θα πυροβοληθούν συνοπτικά στο Ντόνγκο την επόμενη μέρα και άλλοι δέκα θα σκοτωθούν σε δύο διαδοχικές νύχτες. 

Η Κλαρέττα Πετάτσι, ερωμένη του Μουσολίνι, συνελήφθη και εκτελέστηκε μαζί του.
Οι μάχες συνεχίζονταν ακόμα στην περιοχή γύρω από το Ντόνγκο. Φοβούμενοι ότι ο Μουσολίνι και η Πετάτσι μπορεί να διασωθούν από τους φασίστες υποστηρικτές, οι παρτιζάνοι τους οδήγησαν, στη μέση της νύχτας, σε ένα κοντινό αγρόκτημα μιας αγροτικής οικογένειας που ονομαζόταν Ντε Μαρία, καθώς πίστευαν ότι αυτό θα ήταν ένα ασφαλές μέρος για να τους κρατήσουν. Ο Μουσολίνι και η Πετάτσι πέρασαν εκεί την υπόλοιπη νύχτα και το μεγαλύτερο μέρος της επόμενης μέρας. 

Το βράδυ της σύλληψης του Μουσολίνι, ο Σάντρο Περτίνι, ο ηγέτης των σοσιαλιστών παρτιζάνων στη βόρεια Ιταλία, ανακοίνωσε στο Radio Milano:

> *«Ο επικεφαλής αυτής της ένωσης παραβατών, ο Μουσολίνι, ενώ ήταν κίτρινος από μνησικακία και φόβο και προσπαθούσε να διασχίσει τα ελβετικά σύνορα, συνελήφθη. Πρέπει να παραδοθεί σε ένα δικαστήριο του λαού για να μπορέσει να τον δικάσει γρήγορα. Το θέλουμε αυτό, παρόλο που πιστεύουμε ότι ένα εκτελεστικό απόσπασμα είναι πολύ μεγάλη τιμή για αυτόν τον άνθρωπο. Θα του άξιζε να σκοτωθεί σαν ψωριασμένο σκυλί*.»
> 
> 

### Εντολή για εκτέλεση

Υπάρχουν διαφορετικές μαρτυρίες για το ποιος πήρε την απόφαση να εκτελεστεί συνοπτικά ο Μουσολίνι. Ο Παλμίρο Τολιάτι, ο Γενικός Γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος, ισχυρίστηκε ότι είχε διατάξει την εκτέλεση του Μουσολίνι πριν από τη σύλληψή του. Ο Τολιάτι είπε ότι το είχε κάνει με ένα ραδιοφωνικό μήνυμα στις 26 Απριλίου 1945 με τα λόγια:

Υποστήριξε επίσης ότι είχε δώσει την εντολή ως αντιπρόεδρος της κυβέρνησης της Ρώμης και ως αρχηγός του Κομμουνιστικού Κόμματος. Ο Ivanoe Bonomi, ο πρωθυπουργός, αρνήθηκε αργότερα ότι αυτό ειπώθηκε με την εξουσία ή την έγκριση της κυβέρνησής του. 

Ο Λουίτζι Λόνγκο (αριστερά) και ο Παλμίρο Τολιάτι σε συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος μετά τον πόλεμο.
Ένας ανώτερος κομμουνιστής στο Μιλάνο, ο Λουίτζι Λόνγκο, είπε ότι η εντολή προήλθε από τη Γενική Διοίκηση των παρτιζάνων στρατιωτικών μονάδων "σε εφαρμογή απόφασης της CLNAI". Ο Λόνγκο έδωσε στη συνέχεια μια διαφορετική ιστορία: το είπε όταν αυτός και ο Φέρνο Σολάρι, μέλος του Κόμματος Δράσης (το οποίο ήταν μέρος του CLNAI), άκουσε τα νέα της σύλληψης του Μουσολίνι, συμφώνησαν αμέσως ότι έπρεπε να εκτελεστεί συνοπτικά και ο Λόνγκο έδωσε την εντολή να εκτελεστεί. Σύμφωνα με τον Λέο Βαλιάνι, εκπρόσωπο του Κόμματος Δράσης στο CLNAI, η απόφαση για την εκτέλεση του Μουσολίνι λήφθηκε τη νύχτα της 27ης/28ης Απριλίου από μια ομάδα που ενεργούσε για λογαριασμό του CLNAI που αποτελείται από τον ίδιο, τον Σάντρο Περτίνι, και τους κομμουνιστές Εμίλιο Σερένι και Λουίτζι Λόνγκο. Το CLNAI στη συνέχεια ανακοίνωσε, την επομένη του θανάτου του, ότι ο Μουσολίνι είχε εκτελεστεί κατόπιν εντολής του. 

Σε κάθε περίπτωση, ο Λόνγκο έδωσε εντολή σε έναν κομμουνιστή παρτιζάνο της Γενικής Διοίκησης, τον Γουόλτερ Αούντισιο, να πάει αμέσως στο Ντόνγκο για να εκτελέσει τη διαταγή. Σύμφωνα με τον Λόνγκο, το έκανε με τις λέξεις *πήγαινε να τον πυροβολήσεις*.  Ο Λόνγκο ρώτησε έναν άλλο παρτιζάνο, τον Άλντο Λαμπρέντι, για να πάει επίσης γιατί, σύμφωνα με τον Λαμπρέντι, ο Λόνγκο πίστευε ότι ο Αούντισιο ήταν «αυθάδης, υπερβολικά άκαμπτος και βιαστικός».

Εκτέλεση
--------

Αν και πολλές αντικρουόμενες εκδοχές και θεωρίες για το πώς πέθαναν ο Μουσολίνι και η Πετάτσι διατυπώθηκαν μετά τον πόλεμο, η αφήγηση του Γουόλτερ Αούντισιο, ή τουλάχιστον τα βασικά στοιχεία της, παραμένει η πιο αξιόπιστη και μερικές φορές αναφέρεται στην Ιταλία ως η «επίσημη» εκδοχή.   

Επιβεβαιώθηκε σε μεγάλο βαθμό από την μαρτυρία που παρείχε ο Άλντο Λαμπρέντι  και η «κλασική» αφήγηση της ιστορίας παρουσιάστηκε σε βιβλία που γράφτηκαν τη δεκαετία του 1960 από τους Μπελίνι ντελε Στέλε και Ουρμπάνο Λαζάρο και τον δημοσιογράφο Φράνκο Μπαντίνι.  Αν και καθένας από αυτούς τους ισχυρισμούς ποικίλλει σε λεπτομέρεια, είναι συνεπής ως προς τα κύρια γεγονότα. 

Ο Αούντισιο και ο Λαμπρέντι έφυγαν από το Μιλάνο για το Ντόνγκο νωρίς το πρωί της 28ης Απριλίου 1945 για να εκτελέσουν τις εντολές που είχε δώσει ο Αούντισιο από τον Λόνγκο.   Κατά την άφιξή τους στο Ντόνγκο, συνάντησαν τον Μπελίνι ντελε Στέλε, ο οποίος ήταν ο τοπικός διοικητής των παρτιζάνων, για να κανονίσουν να τους παραδοθεί ο Μουσολίνι.   Ο Αούντισιο χρησιμοποίησε το ψευδώνυμο του Συνταγματάρχη Βαλέριο (Colonnello Valerio) κατά τη διάρκεια της αποστολής του.   Το απόγευμα, μαζί με άλλους παρτιζάνους, συμπεριλαμβανομένων των Άλντο Λαμπρέντι και Μικέλε Μορέτι, οδήγησαν στην αγροικία της οικογένειας Ντε Μαρία για να μαζέψουν τον Μουσολίνι και την Πετάτσι.   Αφού τους παρέλαβαν, οδήγησαν 20 χλμ νότια προς το χωριό Giulino di Mezzegra.  Το όχημα ανέβηκε στην είσοδο της Βίλλα Μπελμόντε σε έναν στενό δρόμο και ο Μουσολίνι και η Πετάτσι κλήθηκαν να βγουν έξω και να σταθούν δίπλα στον τοίχο της βίλας.    Στη συνέχεια ο Αούντισιο τους πυροβόλησε στο 4:10 μ.μ. με ένα υποπολυβόλο δανεισμένο από τον Moretti, με το δικό του όπλο να έχει μπλοκάρει.    Υπήρχαν διαφορές στον ισχυρισμό του Λαμπρέντι και σε αυτόν του Αούντισιο. Ο Αούντισιο παρουσίασε τον Μουσολίνι ότι ενεργούσε με δειλό τρόπο αμέσως πριν από το θάνατό του, ενώ ο Λαμπρέντι όχι. Ο Αούντισιο είπε ότι διάβασε μια θανατική ποινή, ενώ ο Λαμπρέντι το παρέλειψε. Ο Λαμπρέντι είπε ότι τα τελευταία λόγια του Μουσολίνι ήταν «στόχευσε στην καρδιά μου». Στον ισχυρισμό του Αούντισιο, ο Μουσολίνι δεν είπε τίποτα αμέσως πριν ή κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης.  

Διαφορές υπάρχουν επίσης με τον απολογισμό που δίνουν άλλοι εμπλεκόμενοι, συμπεριλαμβανομένων των Λαζάρο και Μπελίνι ντελε Στέλε. Σύμφωνα με τον τελευταίο, όταν συνάντησε τον Αούντισιο στο Ντόνγκο, ο Αούντισιο ζήτησε μια λίστα με τους φασίστες αιχμαλώτους που είχαν συλληφθεί την προηγούμενη μέρα και σημείωσε τα ονόματα του Μουσολίνι και της Πετάτσι για εκτέλεση. Ο Μπελίνι ντελε Στέλε είπε ότι αμφισβήτησε τον Αούντισιο σχετικά με το γιατί πρέπει να εκτελεστεί η Πετάτσι. Ο Αούντισιο απάντησε ότι ήταν σύμβουλος του Μουσολίνι, είχε εμπνεύσει τις πολιτικές του και ότι ήταν «εξίσου υπεύθυνη με εκείνον». Σύμφωνα με τον Μπελίνι ντελε Στέλε, δεν πραγματοποιήθηκε καμία άλλη συζήτηση ή διατυπώσεις σχετικά με την απόφαση για την εκτέλεσή τους. 

Ο Πιέρ Λουίτζι Μπελίνι ντελε Στέλε.
Ο Αούντισιο έδωσε διαφορετική εκδοχή. Ισχυρίστηκε ότι στις 28 Απριλίου συγκάλεσε ένα «πολεμικό δικαστήριο» στο Ντόνγκο, αποτελούμενο από τους Λαμπρέντι, Μπελίνι ντελε Στέλε, Μικέλε Μορέτι και Λαζάρο με τον ίδιο ως πρόεδρο. Το δικαστήριο καταδίκασε σε θάνατο τους Μουσολίνι και Πετάτσι. Δεν υπήρξαν αντιρρήσεις για καμία από τις προτεινόμενες εκτελέσεις.  Ο Ουρμπάνο Λαζάρο αργότερα αρνήθηκε ότι είχε συγκληθεί τέτοιο δικαστήριο και είπε:

> «*Ήμουν πεπεισμένος ότι ο Μουσολίνι άξιζε τον θάνατο... αλλά έπρεπε να είχε γίνει δίκη σύμφωνα με το νόμο. Ήταν πολύ βάρβαρο*».
> 
> 

Σε ένα βιβλίο που έγραψε τη δεκαετία του 1970, ο Αούντισιο υποστήριξε ότι η απόφαση για την εκτέλεση του Μουσολίνι που ελήφθη στη συνάντηση στο Ντόνγκο των κομματικών ηγετών στις 28 Απριλίου αποτελούσε έγκυρη απόφαση ενός δικαστηρίου σύμφωνα με το άρθρο 15 του διατάγματος του CNLAI για το Σύνταγμα των Πολεμικών Δικαστηρίων Ωστόσο, η έλλειψη δικαστή ή της Επιτροπής Πολέμου (που απαιτείται από το διάταγμα να είναι παρών) θέτει υπό αμφισβήτηση αυτόν τον ισχυρισμό.

Επακόλουθα γεγονότα
-------------------

Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του, οι αναπαραστάσεις του σώματος του Μουσολίνι — για παράδειγμα οι εικόνες του να ασκεί σωματική εργασία είτε γυμνός είτε ημίγυμνος — αποτελούσαν κεντρικό μέρος της φασιστικής προπαγάνδας. Το σώμα του παρέμεινε ένα ισχυρό σύμβολο μετά το θάνατό του, με αποτέλεσμα είτε να τιμάται από τους υποστηρικτές του είτε να αντιμετωπίζεται με περιφρόνηση και ασέβεια από τους αντιπάλους, και να έχει ευρύτερη πολιτική σημασία.  

### Πιάτσα Λορέτο

Το πτώμα του Μουσολίνι (δεύτερο από αριστερά) δίπλα στην Πετάτσι (μέση) και άλλους εκτελεσμένους φασίστες στην Πιάτσα Λορέτο, Μιλάνο, 1945
Το βράδυ της 28ης Απριλίου, τα πτώματα του Μουσολίνι, της Πετάτσι και των άλλων εκτελεσμένων φασιστών φορτώθηκαν σε ένα φορτηγό και μεταφέρθηκαν νότια στο Μιλάνο. Όταν έφτασαν στην πόλη τις πρώτες πρωινές ώρες της 29ης Απριλίου, πετάχτηκαν στο έδαφος στην Πιάτσα Λορέτο, μια προαστιακή πλατεία κοντά στον κεντρικό σιδηροδρομικό σταθμό.   Η επιλογή της τοποθεσίας ήταν σκόπιμη. Δεκαπέντε παρτιζάνοι είχαν πυροβοληθεί εκεί τον Αύγουστο του 1944 ως αντίποινα για τις επιθέσεις των παρτιζάνων και τους βομβαρδισμούς των Συμμάχων, και τα σώματά τους είχαν στη συνέχεια αφεθεί σε δημόσια έκθεση. Εκείνη την εποχή, ο Μουσολίνι λέγεται ότι είχε παρατηρήσει «για το αίμα της Πιάτσα Λορέτο, θα το πληρώσουμε ακριβά». 

Τα σώματά τους είχαν μείνει σε ένα σωρό και μέχρι τις 9:00 . Ένα σημαντικό πλήθος είχε συγκεντρωθεί. Τα πτώματα χτυπήθηκαν με λαχανικά, τα έφτυναν, τα ούρησαν, τα πυροβόλησαν και τα κλώτσησαν. Το πρόσωπο του Μουσολίνι παραμορφώθηκε από τους ξυλοδαρμούς.   Οι συμμαχικές δυνάμεις άρχισαν να καταφθάνουν στην πόλη κατά τη διάρκεια του πρωινού και ένας Αμερικανός αυτόπτης μάρτυρας περιέγραψε το πλήθος ως «αποκρουστικό, διεφθαρμένο και εκτός ελέγχου».  Μετά από λίγο, τα πτώματα κρεμάστηκαν με τα πόδια από το μεταλλικό πλαίσιο της δοκού ενός μισοκτιστού πρατηρίου της Standard Oil.    Αυτός ο τρόπος απαγχονισμού είχε χρησιμοποιηθεί στη βόρεια Ιταλία από τους μεσαιωνικούς χρόνους για να τονιστεί η «ατιμία» των κρεμασμένων. Ωστόσο, η ερμηνεία που έδωσαν όσοι συμμετείχαν στον απαγχονισμό του Μουσολίνι και των άλλων με αυτόν τον τρόπο ήταν η προστασία των σορών από τον όχλο. Το κινηματογραφικό υλικό του τι συνέβη φαίνεται να επιβεβαιώνει αυτό. 

### Νεκροτομείο και αυτοψία

Τα πτώματα του Μουσολίνι και της Πετάτσι φωτογραφήθηκαν από κάμεραμαν του αμερικανικού στρατού στο νεκροτομείο της πόλης του Μιλάνου
Περίπου στις 2:00 μ.μ. στις 29 Απριλίου, οι πρόσφατα αφιχθέντες αμερικανικές στρατιωτικές αρχές διέταξαν να κατέβουν τα πτώματα και να παραδοθούν στο νεκροτομείο της πόλης για να γίνουν νεκροψίες. Ένας εικονολήπτης του αμερικανικού στρατού πήγε στο νεκροτομείο και τράβηξε φωτογραφίες των σορών για δημοσίευση, συμπεριλαμβανομένης μιας με τους Μουσολίνι και Πετάτσι σε μια μακάβρια στάση σαν να ήταν χέρι-χέρι. 

Στις 30 Απριλίου, πραγματοποιήθηκε αυτοψία στον Μουσολίνι στο Ινστιτούτο Νομικής Ιατρικής στο Μιλάνο. Μια εκδοχή της επόμενης αναφοράς ανέφερε ότι είχε πυροβοληθεί με εννέα σφαίρες, ενώ μια άλλη εκδοχή όριζε επτά σφαίρες. Ως αιτία θανάτου δόθηκαν τέσσερις σφαίρες κοντά στην καρδιά. Τα διαμετρήματα των σφαιρών δεν αναγνωρίστηκαν.  Δείγματα του εγκεφάλου του Μουσολίνι ελήφθησαν και στάλθηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες για ανάλυση. Η πρόθεση ήταν να αποδείξει την υπόθεση ότι η σύφιλη του είχε προκαλέσει παραφροσύνη, αλλά τίποτα δεν προέκυψε από την ανάλυση.  Δεν βρέθηκαν στοιχεία σύφιλης στο σώμα του Μουσολίνι και δεν έγινε νεκροψία στην Πετάτσι. 

### Επιπτώσεις στον Χίτλερ

Το απόγευμα της 29ης Απριλίου, ο Αδόλφος Χίτλερ έμαθε για την εκτέλεση του Μουσολίνι, αν και είναι άγνωστο πόσες από τις λεπτομέρειες του κοινοποιήθηκαν.   Νωρίτερα εκείνη την ημέρα, ο Χίτλερ είχε καταγράψει στην *Τελευταία Διαθήκη* του ότι σκόπευε να επιλέξει τον θάνατο αντί να αιχμαλωτιστεί από τον εχθρό ή να πέσει στα χέρια «των μαζών» για να γίνει «ένα θέαμα που διοργανώνουν οι Εβραίοι».  Την επόμενη μέρα, ο Χίτλερ αυτοκτόνησε στο Βερολίνο, λίγο πριν η πόλη πέσει στον Κόκκινο Στρατό.  Σύμφωνα με τις προηγούμενες οδηγίες του Χίτλερ, το σώμα του κάηκε αμέσως με βενζίνη, χωρίς ουσιαστικά να αφήσει υπολείμματα. 

Ορισμένοι ιστορικοί πιστεύουν ότι αυτό που συνέβη στον Μουσολίνι ήταν ένας παράγοντας στην απόφαση του Χίτλερ να αυτοκτονήσει και να κάψει το σώμα του.  Ο Άλαν Μπούλοκ είπε ότι τα νέα για τη μοίρα του Μουσολίνι προφανώς αύξησαν την αποφασιστικότητα του Χίτλερ να αποφύγει τη σύλληψη  και ο Ουίλιαμ Σίρερ σκέφτηκε ότι η γνώση των γεγονότων γύρω από τον θάνατο του Μουσολίνι μπορεί να ενίσχυσε την αποφασιστικότητα του Χίτλερ να μην διακινδυνεύσει η πτώση του να μετατραπεί σε δημόσια ταπείνωση.  Ωστόσο, ο Χιου Τρέβορ Ρόπερ πίστευε ότι αυτό ήταν απίθανο, καθώς ήταν απίθανο οι λεπτομέρειες να είχαν αναφερθεί στον Χίτλερ και, σε κάθε περίπτωση, είχε ήδη αποφασίσει για την πορεία δράσης του.  Ο Ίαν Κέρσοου σημειώνει ότι ενώ είναι αβέβαιο αν στον Χίτλερ είπαν οι λεπτομέρειες του θανάτου του Μουσολίνι:

### Ενταφιασμός και κλοπή πτώματος

Μετά τον θάνατό του και την επίδειξη του πτώματος του στο Μιλάνο, ο Μουσολίνι θάφτηκε σε έναν ασήμαντο τάφο στο νεκροταφείο του Μουσόκο, στα βόρεια της πόλης. Την Κυριακή του Πάσχα του 1946, το σώμα του Μουσολίνι εντοπίστηκε και ξεθάφτηκε από έναν νεαρό φασίστα, τον Ντομένικο Λετσίσι, και δύο φίλους του.  Σε διάστημα δεκαέξι εβδομάδων μεταφέρθηκε από τόπο σε τόπο –οι κρυψώνες περιλάμβαναν μια βίλα και ένα μοναστήρι– ενώ οι αρχές το αναζήτησαν.  Τελικά, τον Αύγουστο, το σώμα (με ένα πόδι να λείπει) εντοπίστηκε στο Certosa di Pavia, ένα μοναστήρι όχι μακριά από το Μιλάνο. Δύο Φραγκισκανοί μοναχοί κατηγορήθηκαν ότι βοήθησαν τον Λετσίσι να κρύψει την σορό.  

Στη συνέχεια, οι αρχές κανόνισαν να κρυφτεί το σώμα σε ένα μοναστήρι των Καπουτσίνων στη μικρή πόλη Τσέρρο Ματζόρε όπου παρέμεινε για τα επόμενα έντεκα χρόνια. Το πού βρισκόταν το πτώμα κρατήθηκε μυστικό, ακόμη και από την οικογένεια του Μουσολίνι.  Αυτό παρέμεινε μέχρι τον Μάιο του 1957, όταν ο νεοδιορισθείς Πρωθυπουργός, Άντονε Ζόλι, συμφώνησε με την εκ νέου ενταφιασμό του Μουσολίνι στον τόπο γέννησής του στο Πρεντάππιο, στη Ρομάνα. Ο Ζόλι, ο οποίος επίσης καταγόταν από το Πρεντάππιο και γνώριζε τη χήρα του Μουσολίνι, τη Ρακέλε, βασιζόταν στην ακροδεξιά για να τον υποστηρίξει στο Κοινοβούλιο. Αυτό περιελάμβανε και τον ίδιο τον Λετσίσι, ο οποίος ήταν τώρα βουλευτής του νεοφασιστικού κόμματος. 

### Τάφος και επέτειος θανάτου

 Ο τάφος του Μουσολίνι στην οικογενειακή του κρύπτη, στο Πρεντάππιο.
Η εκ νέου ενταφιασμός στην κρύπτη της οικογένειας Μουσολίνι στο Πρεντάππιο πραγματοποιήθηκε την 1η Σεπτεμβρίου 1957, με παρόντες υποστηρικτές να δίνουν τον φασιστικό χαιρετισμό. Ο Μουσολίνι αναπαύθηκε σε μια μεγάλη πέτρινη σαρκοφάγο.  Ο τάφος είναι διακοσμημένος με φασιστικά σύμβολα και περιέχει μια μεγάλη μαρμάρινη κεφαλή του Μουσολίνι. Μπροστά από τον τάφο υπάρχει ένα μητρώο για τους επισκέπτες που υπογράφουν τα σέβη τους. Ο τάφος έχει γίνει νεοφασιστικός τόπος προσκυνήματος. Οι αριθμοί που υπογράφουν το μητρώο του τάφου κυμαίνονται από δεκάδες έως εκατοντάδες την ημέρα, με χιλιάδες να υπογράφουν σε ορισμένες επετείους. 

Η επέτειος του θανάτου του Μουσολίνι στις 28 Απριλίου έγινε μία από τις τρεις ημερομηνίες που σημειώνουν οι υποστηρικτές του νεοφασισμού με μεγάλες συγκεντρώσεις. Στο Πρεδάππιο γίνεται πορεία μεταξύ του κέντρου της πόλης και του νεκροταφείου. Η εκδήλωση συνήθως προσελκύει χιλιάδες υποστηρικτές και περιλαμβάνει ομιλίες, τραγούδια και κόσμο που δίνει τον φασιστικό χαιρετισμό.

Μεταπολεμική διαμάχη
--------------------

Εκτός Ιταλίας, η εκδοχή του Αούντισιο για το πώς εκτελέστηκε ο Μουσολίνι έχει γίνει σε μεγάλο βαθμό αποδεκτή και δεν αμφισβητείται.  Ωστόσο, εντός της Ιταλίας, το θέμα αποτέλεσε αντικείμενο εκτενούς συζήτησης και διαφωνίας από τα τέλη της δεκαετίας του 1940 έως σήμερα και πολυάριθμες θεωρίες για το πώς πέθανε ο Μουσολίνι έχουν πολλαπλασιαστεί.   Τουλάχιστον 12 διαφορετικά άτομα έχουν αναγνωριστεί σε διάφορες χρονικές στιγμές ως υπεύθυνα για την πραγματοποίηση του πυροβολισμού.  Έχουν γίνει συγκρίσεις με τις θεωρίες συνωμοσίας για τη δολοφονία του Τζον Φ. Κένεντι  και έχει περιγραφεί ως το ιταλικό αντίστοιχο αυτής της εικασίας. 

### Υποδοχή της εκδοχής του Αούντισιο

Μέχρι το 1947, η εμπλοκή του Αούντισιο κρατούνταν μυστική και στις πρώτες περιγραφές των γεγονότων (σε μια σειρά άρθρων στην εφημερίδα *L'Unità* του Κομμουνιστικού Κόμματος στα τέλη του 1945) το άτομο που πραγματοποίησε τους πυροβολισμούς αναφέρονταν μόνο ως "Συνταγματάρχης Βαλέριο». 

 Ο Άλντο Λαμπρέντι συνόδευσε τον Αούντισιο στην αποστολή του και έγραψε έναν απολογισμό το 1972.
Ο Αούντισιο ονομάστηκε για πρώτη φορά σε μια σειρά άρθρων στην εφημερίδα *Il Tempo* τον Μάρτιο του 1947 και το Κομμουνιστικό Κόμμα στη συνέχεια επιβεβαίωσε τη συμμετοχή του Αούντισιο. Ο ίδιος ο Αούντισιο δεν μίλησε δημόσια για αυτό μέχρι που δημοσίευσε την εκδοχή του σε μια σειρά από πέντε άρθρα στην *L'Unità* αργότερα εκείνο τον μήνα (και την επανέλαβε σε ένα βιβλίο που έγραψε αργότερα ο Αούντισιο, το οποίο δημοσιεύτηκε το 1975, δύο χρόνια μετά τον θάνατό του).  Δημοσιεύτηκαν επίσης και άλλες εκδοχές της ιστορίας, συμπεριλαμβανομένων, στη δεκαετία του 1960, δύο βιβλία που περιγράφουν την «κλασική» αφήγηση της ιστορίας: *Dongo, la fine di Mussolini* των Λαζάρο και Μπελίνι ντελε Στέλε και *Le ultime 95 ore di Mussolini* του Φράνκο Μπαντίνι.. 

Σύντομα, σημειώθηκε ότι υπήρχαν ασυμφωνίες μεταξύ της αρχικής εκδοχής του Αούντισιο που δημοσιεύτηκε στην *L'Unità*, των επόμενων εκδοχών που παρείχε και των εκδοχών των γεγονότων που παρείχαν άλλοι. Αν και η αφήγηση του πιθανότατα βασίζεται στα γεγονότα, σίγουρα ήταν εξωραϊσμένη.  Οι αποκλίσεις και οι προφανείς υπερβολές, σε συνδυασμό με την πεποίθηση ότι το Κομμουνιστικό Κόμμα τον είχε επιλέξει για να αναλάβει την ευθύνη για τους δικούς του πολιτικούς σκοπούς, οδήγησε ορισμένους στην Ιταλία να πιστέψουν ότι η ιστορία του ήταν εντελώς ή σε μεγάλο βαθμό αναληθής. 

Το 1996, μία αδημοσίευτη ιδιωτική μαρτυρία το 1972 από τον Άλντο Λαμπρέντι για τα αρχεία του Κομμουνιστικού Κόμματος, εμφανίστηκε στη *L'Unità*. Σε αυτό, ο Λαμπρέντι επιβεβαίωσε τα βασικά γεγονότα της ιστορίας του Αούντισιο αλλά χωρίς τα στολίδια. Ο Λαμπρέντι ήταν αναμφίβολα αυτόπτης μάρτυρας και, επειδή προετοίμασε την αφήγησή του για τα ιδιωτικά αρχεία του Κομμουνιστικού Κόμματος –και όχι για δημοσίευση– έγινε αντιληπτό ότι δεν είχε άλλο κίνητρο από το να πει την αλήθεια. Επιπλέον, είχε τη φήμη ότι ήταν αξιόπιστος. Ήταν επίσης γνωστό ότι αντιπαθούσε προσωπικά τον Αούντισιο. Για όλους αυτούς τους λόγους θεωρήθηκε σημαντικό ότι επιβεβαίωσε σε μεγάλο βαθμό την εκδοχή του Αούντισιο. Μετά τη δημοσίευση του μαρτυρίας του Λαμπρέντι, οι περισσότεροι, αλλά όχι όλοι, οι σχολιαστές πείστηκαν για την αληθότητά του. Ο ιστορικός Τζόρτζιο Μπόκα σχολίασε:

### Ισχυρισμοί του Λαζάρο

Ο Ουρμπάνο Λαζάρο το 1945, που δείχνει μια τρύπα από σφαίρα κοντά στην είσοδο της Villa Belmonte.
Στο βιβλίο του *Ντόνγκο: μισός αιώνας ψέματος* το 1993, ο κομματικός ηγέτης Ουρμπάνο Λαζάρο επανέλαβε τον ισχυρισμό που είχε κάνει νωρίτερα ότι ο Λουίτζι Λόνγκο και όχι ο Αούντισιο ήταν ο "Συνταγματάρχης Βαλέριο". Υποστήριξε επίσης ότι ο Μουσολίνι τραυματίστηκε κατά λάθος νωρίτερα την ίδια μέρα, όταν η Πετάτσι προσπάθησε να αρπάξει το όπλο ενός από τους παρτιζάνους, ο οποίος σκότωσε την Πετάτσι και ο Μικέλε Μορέτι στη συνέχεια πυροβόλησε τον Μουσολίνι.   

### Η «Βρετανική υπόθεση»

Υπήρξαν αρκετοί ισχυρισμοί ότι η μονάδα μυστικών επιχειρήσεων εν καιρώ πολέμου της Βρετανίας, η Special Operations Executive (SOE), ήταν υπεύθυνη για τον θάνατο του Μουσολίνι, και ότι μπορεί να είχε διαταχθεί ακόμη και από τον Βρετανό πρωθυπουργό, Ουίνστον Τσώρτσιλ. Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς, ήταν μέρος μιας «συγκάλυψης» για την ανάκτηση «μυστικών συμφωνιών» και συμβιβαστική αλληλογραφία μεταξύ των δύο ανδρών, την οποία μετέφερε ο Μουσολίνι όταν συνελήφθη από αντάρτες. Λέγεται ότι η αλληλογραφία περιελάμβανε προσφορές από τον Τσόρτσιλ για ειρήνη και εδαφικές παραχωρήσεις με αντάλλαγμα τον Μουσολίνι να πείσει τον Χίτλερ να συμμετάσχει στους δυτικούς Συμμάχους σε μια συμμαχία κατά της Σοβιετικής Ένωσης.   Στους υποστηρικτές αυτής της θεωρίας περιλαμβάνονται ιστορικοί όπως ο Ρένζο Ντε Φελίτσε  και ο Πιέρ Μίλζα και δημοσιογράφοι όπως ο Πήτερ Τόμπκινς  και ο Λουτσιάνο Γκαριμπάλντι.  Ωστόσο, η θεωρία έχει απορριφθεί από πολλούς.   

Ο Ουίνστον Τσώρτσιλ το 1940.
Το 1994 ο Μπρούνο Λονάτι, πρώην ηγέτης των παρτιζάνων, δημοσίευσε ένα βιβλίο στο οποίο ισχυριζόταν ότι πυροβόλησε τον Μουσολίνι και τον συνόδευε στην αποστολή του ένας αξιωματικός του βρετανικού στρατού που λεγόταν «Τζον», ο οποίος πυροβόλησε την Πετάτσι.   Ο δημοσιογράφος Πίτερ Τόμπκινς ισχυρίστηκε ότι απέδειξε ότι ο "Τζον" ήταν ο Ρόμπερτ Μακαρόνε, ένας βρετανικός πράκτορας της SOE που είχε καταγωγή από τη Σικελία. Σύμφωνα με τον Λονάτι, αυτός και ο «Τζον» πήγαν στην αγροικία Ντε Μαρία το πρωί της 28ης Απριλίου και σκότωσαν τον Μουσολίνι και την Πετάτσι περίπου στις 11:00. π.μ.   Το 2004, το ιταλικό κρατικό τηλεοπτικό κανάλι RAI μετέδωσε ένα ντοκιμαντέρ, συμπαραγωγής του Τόμπκινς, στο οποίο προβλήθηκε η θεωρία. Ο Λονάτι πήρε συνέντευξη για το ντοκιμαντέρ και ισχυρίστηκε ότι όταν έφτασε στην αγροικία:

Τους έβγαλαν από το σπίτι και, στη γωνία μιας κοντινής λωρίδας, τους έστησαν σε έναν φράχτη και τους πυροβόλησαν. Το ντοκιμαντέρ περιελάμβανε μια συνέντευξη με την Dorina Mazzola, η οποία είπε ότι η μητέρα της είχε δει τον πυροβολισμό. Είπε επίσης ότι η ίδια είχε ακούσει τους πυροβολισμούς και ότι «κοίταξε το ρολόι, ήταν σχεδόν 11». Το ντοκιμαντέρ συνέχισε υποστηρίζοντας ότι οι μεταγενέστεροι πυροβολισμοί στη Βίλα Μπελμόντε έγιναν στη συνέχεια ως μέρος της «κάλυψης». 

Η θεωρία έχει επικριθεί για έλλειψη σοβαρών αποδεικτικών στοιχείων, ιδιαίτερα για την ύπαρξη της αλληλογραφίας με τον Τσόρτσιλ.   Σχολιάζοντας το τηλεοπτικό ντοκιμαντέρ της RAI το 2004, ο Κρίστοφερ Γουντς, ερευνητής για την επίσημη ιστορία της SOE, απέρριψε αυτούς τους ισχυρισμούς λέγοντας ότι "είναι απλώς αγάπη για τη συνωμοσία". 

### Άλλες θεωρίες «πρώιμου θανάτου».

 Η αγροικία Ντε Μαρία, π. 1945
Κάποιοι, συμπεριλαμβανομένου και του φασίστα δημοσιογράφου Τζόρτζιο Πιζάνο, ισχυρίστηκαν ότι ο Μουσολίνι και η Πετάτσι πυροβολήθηκαν νωρίτερα την ίδια μέρα κοντά στην αγροικία Ντε Μαρία και ότι η εκτέλεση στο Giulino de Mezzegra οργανώθηκε με πτώματα.   Ο πρώτος που το υποστήριξε ήταν ο Φράνκο Μπαντίνι το 1978. 

### Άλλες θεωρίες

Έχουν δημοσιευθεί και άλλες θεωρίες, συμπεριλαμβανομένων των ισχυρισμών ότι όχι μόνο ο Λουίτζι Λόνγκο, στη συνέχεια ηγέτης του Κομμουνιστικού Κόμματος στη μεταπολεμική Ιταλία, αλλά και ο Σάντρο Περτίνι, μελλοντικός Πρόεδρος της Ιταλίας, πραγματοποίησε τις εκτελέσεις. Άλλοι ισχυρίστηκαν ότι ο Μουσολίνι (ή ο Μουσολίνι και η Πετάτσι μαζί) αυτοκτόνησαν με κάψουλες κυανίου.

Σημειώσεις
----------

1. ↑  Στην πραγματικότητα, δεν υπήρξε ποτέ προσδιορισμός από καμία κυβερνητική ή δικαστική αρχή μιας συγκεκριμένης εκδοχής των γεγονότων. Ωστόσο, αυτή η γενικά αποδεκτή έκδοση ονομάζεται συχνά η "επίσημη έκδοση". Ωστόσο, για να αντικατοπτριστεί αυτή η έλλειψη κυβερνητικής ή δικαστικής εξουσίας, πηγές για το θέμα χρησιμοποίησαν τον όρο με εισαγωγικά. Βλέπε Moseley 2004, σελ. 275.
2. ↑  Η CNLAI (ιταλικά: Comitato di Liberazione Nazionale Alta Italia) (ελληνικά: Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης για την Άνω Ιταλία) ήταν η συλλογική πολιτική-στρατιωτική ηγεσία των κύριων κομματικών ομάδων που δρούσαν στη βόρεια Ιταλία. Αποτελούσε εκπροσώπους των πέντε κύριων αντιφασιστικών πολιτικών κομμάτων: του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος, του Κόμματος Δράσης, του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος, των Χριστιανοδημοκρατών και του Φιλελεύθερου Κόμματος. Κάθε κόμμα έλεγχε μια κομματική δύναμη, με τη μεγαλύτερη να ήταν οι Κομμουνιστές και ακολουθούσε το Κόμμα Δράσης. Το CLNAI ιδρύθηκε τον Ιανουάριο του 1944 για να συντονίσει τις δραστηριότητες αυτών των κομματικών ομάδων, αλλά σύντομα ισχυρίστηκε ότι ήταν η νόμιμη πολιτική αρχή στη βόρεια Ιταλία. Αν και αρχικά αντιστάθηκαν, οι Σύμμαχοι τελικά αναγνώρισαν αυτή την αξίωση και άφησαν τη διατήρηση της δημόσιας τάξης στις απελευθερωμένες περιοχές στην CLNAI. Τον Μάρτιο του 1945 το CLNAI είχε υπό τον έλεγχό του 80.000 παρτιζάνους και αυτό είχε αυξηθεί σε 250.000 μέχρι τα τέλη Απριλίου 1945.
3. ↑  Μετά τον πόλεμο, η οικογένεια της Κλαρέτα Πετάτσι ξεκίνησε αστικές και ποινικές υποθέσεις κατά του Γουόλτερ Αούντισιο για την παράνομη δολοφονία της. Μετά από μια μακρά νομική διαδικασία, ένας ανακριτής έκλεισε τελικά την υπόθεση το 1967 και αθώωσε τον Αούντισιο για τον φόνο με το σκεπτικό ότι οι ενέργειες για τις οποίες καταγγέλλονταν συνέβησαν ως πράξη πολέμου κατά των Γερμανών και των φασιστών κατά τη διάρκεια μιας περιόδου εχθρικής κατοχής.
4. ↑  Ως εκ των υστέρων, το 1966 τα δείγματα εγκεφαλικού ιστού του Μουσολίνι, που ελήφθησαν στην αυτοψία, επιστράφηκαν στη χήρα του από το ψυχιατρικό νοσοκομείο St. Elizabeths στην Ουάσινγκτον, όπου φυλάσσονταν από το 1945.Τοποθέτησε τα δείγματα σε ένα κουτί στον τάφο, οδηγώντας τον ιστορικό Τζον Φουτ να σχολιάσει ότι «επιτέλους, μετά από δεκαεννέα χρόνια μετά την εκτέλεσή του, τα θνητά και ανήσυχα λείψανα του Μπενίτο Μουσολίνι επέστρεψαν σε ένα μέρος και λίγο πολύ σε ένα κομμάτι».  Το 2009 αναφέρθηκε ότι δείγματα του εγκεφάλου και του αίματος του Μουσολίνι, που είχαν κλαπεί την ώρα της αυτοψίας, προσφέρθηκαν προς πώληση στο eBay έναντι 15.000 ευρώ. Το eBay αφαίρεσε την καταχώριση λίγο μετά τη δημοσίευσή της και κανείς δεν μπόρεσε να υποβάλει προσφορά. Οι αρχές του νοσοκομείου είπαν ότι όλα τα δείγματα από την αυτοψία καταστράφηκαν το 1947..

Παραπομπές
----------

1. ↑  BBC History
2. ↑  Blinkhorn 2006
3. ↑  Quartermaine 2000
4. ↑  Payne 1996
5. ↑  Sharp Wells 2013
6. 1 2 3  Di Bella 2004
7. ↑  Clark 2014a
8. ↑  Morgan 2008
9. ↑  Clark 2014b, σελίδες 375–378
10. ↑  Clark 2014a
11. ↑  Neville 2014
12. ↑  Moseley 2004
13. 1 2  Quartermaine 2000
14. ↑  Moseley 2004
15. ↑  Moseley 2004
16. ↑  Clark 2014a
17. ↑  Neville 2014
18. ↑  Moseley 2004
19. 1 2 3 4 5  O'Reilly 2001
20. ↑  Clark 2014a
21. ↑  Clark 2014a
22. 1 2 3  Bosworth 2014
23. ↑  Neville 2014
24. ↑  Moseley 2004
25. ↑  Roncacci 2003
26. ↑  Neville 2014
27. ↑  Moseley 2004, σελ. 282
28. 1 2  Moseley 2004
29. ↑  Cavalleri 2009
30. 1 2  Roncacci 2003
31. ↑  Moseley 2004
32. ↑  Moseley 2004
33. 1 2 3 4 5  Audisio 1947
34. 1 2  Moseley 2004
35. 1 2  Moseley 2004
36. ↑  Moseley 2004
37. 1 2  Bosworth 2014
38. 1 2  Moseley 2004
39. ↑  Di Bella 2004
40. 1 2  Moseley 2004
41. ↑  Luzzatto 2014
42. 1 2 3  Moseley 2004
43. ↑  Audisio 1975, σελ. 371
44. ↑  Baima Bollone 2005, σελ. 165
45. ↑  Baima Bollone 2005, σελ. 123
46. 1 2 3  Foot 1999
47. ↑  Luzzatto 2014
48. ↑  Moseley 2004
49. 1 2  Bosworth 2014
50. 1 2  Luzzatto 2014
51. 1 2 3  Moseley 2004
52. ↑  Garibaldi 2004
53. ↑  Di Bella 2004
54. ↑  Luzzatto 2014
55. ↑  Moseley 2004
56. 1 2  Bosworth 2014
57. ↑  Moseley 2004
58. 1 2  Shirer 1960
59. ↑  Goeschel 2018
60. ↑  Kershaw 2008
61. ↑  Kershaw 2001.
62. ↑  Kershaw 2008
63. ↑  Soloway 2015
64. ↑  Bullock 1962
65. ↑  Trevor-Roper 1995
66. 1 2  Moseley 2004
67. ↑  Duggan 2013
68. ↑  Moseley 2004
69. 1 2  Duggan 2013
70. ↑  Squires 2009
71. ↑  Duggan 2013
72. 1 2 3 4 5  Moseley 2004
73. 1 2  Moseley 2004
74. ↑  Lazzaro 1993
75. ↑  Moseley 2004
76. ↑  Hooper 2006
77. 1 2 3  Bailey 2014
78. 1 2 3 4 5 6  Owen 2004
79. 1 2  Bompard 1995
80. ↑  Samuel 2010
81. ↑  Garibaldi 2004
82. ↑  Lonati 1994
83. ↑  Tompkins 2001
84. ↑  Moseley 2004
85. ↑  Bosworth 2014
86. ↑  Moseley 2004
87. ↑  Bandini 1978
88. ↑  Moseley 2004

Βιβλιογραφία
------------

* Audisio, Walter (1975). *In nome del popolo italiano*. Teti (Italy). ISBN 88-7039-085-3.
* Bailey, Roderick (2014). *Target: Italy: The Secret War Against Mussolini 1940–1943*. Faber & Faber. ISBN 978-0-571-29920-1.
* Baima Bollone, Pierluigi (2005). *Le ultime ore di Mussolini*. Mondadori (Italy). ISBN 88-04-53487-7.
* Bandini, Franco (1978). *Vita e morte segreta di Mussolini*. Mondadori (Italy).
* Bellini delle Stelle, Pier Luigi; Lazzaro, Urbano (1962). *Dongo ultima azione*. Mondadori (Italy).
* Blinkhorn, Martin (2006). *Mussolini and Fascist Italy*. Routledge. ISBN 978-1-134-85214-7.
* Bosworth, R. J. B. (2014). *Mussolini*. Bloomsbury Publishing. ISBN 978-1-84966-444-8.
* Bullock, Alan (1962) [1952]. *Hitler: A Study in Tyranny*. Penguin Books. ISBN 978-0-14-013564-0.
* Cavalleri, Giorgio· και άλλοι. (2009). *La fine. Gli ultimi giorni di Benito Mussolini nei documenti dei servizi segreti americani (1945–1946)*. Garzanti (Italy). ISBN 978-88-11-74092-6.
* Clark, Martin (2014a). *Mussolini*. Routledge. ISBN 978-1-317-89840-5.
* Clark, Martin (2014b). *Modern Italy, 1871 to the Present*. Routledge. ISBN 978-1-317-86603-9.
* Di Bella, Maria Pia (2004). «From Future to Past: A Duce's Trajectory». Στο: Borneman, John. *Death of the Father: An Anthropology of the End in Political Authority*. Berghahn Books. σελίδες 33–62. ISBN 978-1-57181-111-0.
* Duggan, Christopher (2008). *The Force of Destiny: A History of Italy Since 1796*. Houghton Mifflin Harcourt. ISBN 978-0-618-35367-5.
* Duggan, Christopher (2013). *Fascist Voices: An Intimate History of Mussolini's Italy*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-973078-0.
* Garibaldi, Luciano (2004). *Mussolini: The Secrets of His Death*. Enigma. ISBN 978-1-929631-23-0.
* Goeschel, Christian (2018). *Mussolini and Hitler: The Forging of the Fascist Alliance*. Yale University Press. ISBN 978-0-300-17883-8.
* Kershaw, Ian (2001) [2000]. *Hitler, 1936–1945: Nemesis*. Penguin. ISBN 978-0-14-027239-0.
* Kershaw, Ian (2008). *Hitler: A Biography*. W. W. Norton & Company. ISBN 978-0-393-06757-6.
* Lazzaro, Urbano (1993). *Dongo: mezzo secolo di menzogne*. Mondadori. ISBN 88-04-36762-8.
* Lonati, Bruno Giovanni (1994). *Quel 28 aprile. Mussolini e Claretta: la verità*. Mursia (Italy). ISBN 88-425-1761-5.
* Luzzatto, Sergio (2014). *The Body of Il Duce: Mussolini's Corpse and the Fortunes of Italy*. Henry Holt and Company. ISBN 978-1-4668-8360-4.
* Morgan, Philip (2008). *The Fall of Mussolini: Italy, the Italians, and the Second World War*. OUP Oxford. ISBN 978-0-19-157875-5.
* Moseley, Ray (2004). *Mussolini: The Last 600 Days of Il Duce*. Taylor Trade Publications. ISBN 978-1-58979-095-7.
* Neville, Peter (2014). *Mussolini*. Routledge. ISBN 978-1-317-61304-6.
* O'Reilly, Charles T. (2001). *Forgotten Battles: Italy's War of Liberation, 1943–1945*. Lexington Books. ISBN 978-0-7391-0195-7.
* Payne, Stanley G. (1996). *A History of Fascism, 1914–1945*. University of Wisconsin Press. ISBN 978-0-299-14873-7.
* Pisanò, Giorgio (1996). *Gli ultimi cinque secondi di Mussolini*. Il saggiatore (Italy). ISBN 88-428-0350-2.
* Quartermaine, Luisa (2000). *Mussolini's Last Republic: Propaganda and Politics in the Italian Social Republic (R.S.I.) 1943–45*. Intellect Books. ISBN 978-1-902454-08-5.
* Roncacci, Vittorio (2003). *La calma apparente del lago. Como e il Comasco tra guerra e guerra civile 1940–1945*. Macchione (Italy). ISBN 88-8340-164-6.
* Sharp Wells, Anne (2013). *Historical Dictionary of World War II: The War in Germany and Italy*. Scarecrow Press. ISBN 978-0-8108-7944-7.
* Shirer, William L. (1960). *The Rise and Fall of the Third Reich*. Simon & Schuster. ISBN 978-0-671-62420-0.
* Tompkins, Peter (2001). *Dalle carte segrete del Duce*. Tropea (Italy). ISBN 88-4380-296-8.
* Trevor-Roper, Hugh R. (1995). *The Last Days of Hitler*. Palgrave Macmillan. ISBN 978-1-349-14104-3.

### Περαιτέρω ανάγνωση

* Audisio, Walter (March 1947). «Missione a Dongo». *L'Unità*. :

«Missione a Dongo». *L'Unità*: σελ. 1. 25 March 1947. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 August 2014.. Ανακτήθηκε στις 6 November 2014. ;
«Missione a Dongo». *L'Unità*: σελ. 2. 25 March 1947. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 August 2014.. Ανακτήθηκε στις 6 November 2014. ;
«Solo a Como con 13 partigiani». *L'Unità*: σελ. 1. 26 March 1947. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 August 2014.. Ανακτήθηκε στις 6 November 2014. ;
«Solo a Como con 13 partigiani». *L'Unità*: σελ. 2. 26 March 1947. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 August 2014.. Ανακτήθηκε στις 6 November 2014. ;
«La corsa verso Dongo». *L'Unità*: σελ. 1. 27 March 1947. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 August 2014.. Ανακτήθηκε στις 6 November 2014. ;
«La corsa verso Dongo». *L'Unità*: σελ. 2. 27 March 1947. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 August 2014.. Ανακτήθηκε στις 6 November 2014. ;
«La fucilazione del dittatore». *L'Unità*: σελ. 1. 28 March 1947. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 August 2014.. Ανακτήθηκε στις 6 November 2014. ;
«La fucilazione del dittatore». *L'Unità*: σελ. 2. 28 March 1947. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 August 2014.. Ανακτήθηκε στις 6 November 2014. ;
«Epilogo a Piazzale Loreto». *L'Unità*: σελ. 1. 29 March 1947. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 August 2014.. Ανακτήθηκε στις 6 November 2014. ;
«Epilogo a Piazzale Loreto». *L'Unità*: σελ. 2. 29 March 1947. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 August 2014.. Ανακτήθηκε στις 6 November 2014. 
* BBC History. «Historic figures: Benito Mussolini (1883–1945)». BBC. Ανακτήθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2014.
* Bompard, Paul (16 October 1995). «Did Churchill kill Il Duce?». *Times Higher Education*.. Ανακτήθηκε στις 14 November 2014.
* Foot, John (1999). «The Dead Duce». *History Today* **49** (8).. Ανακτήθηκε στις 11 November 2014.
* Hooper, John (28 February 2006). «Urbano Lazzaro, The partisan who arrested Mussolini». *The Guardian*.. Ανακτήθηκε στις 7 November 2014.
* Owen, Richard (28 August 2004). «Mussolini killed 'on Churchill's orders by British agents'». *The Times*.. Ανακτήθηκε στις 14 November 2014.
* Samuel, Henry (2 September 2010). «Winston Churchill 'ordered assassination of Mussolini to protect compromising letters'». *The Daily Telegraph*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 1 May 2013.. Ανακτήθηκε στις 14 November 2014.
* Soloway, Benjamin (28 Απριλίου 2015). «Did the Brutal Death of Mussolini Contribute to Hitler's Suicide?». *Foreign Policy*. Ανακτήθηκε στις 3 Μαΐου 2021.
* Squires, Nick (21 November 2009). «Mussolini's brain 'stolen for sale on eBay'». *The Daily Telegraph*.. Ανακτήθηκε στις 12 November 2014.