Ο **Άλφρεντ Νορθ Γουάιτχεντ** (*Alfred North Whitehead*, 15 Φεβρουαρίου 1861 – 30 Δεκεμβρίου 1947) ήταν Άγγλος μαθηματικός και φιλόσοφος. Είναι γνωστός ως η καθοριστική μορφή της φιλοσοφικής σχολής που είναι γνωστή ως «φιλοσοφία της διαδικασίας», η οποία σήμερα έχει βρει εφαρμογή σε μια ευρεία ποικιλία επιστημονικών κλάδων, συμπεριλαμβανομένων της οικολογίας, της θεολογίας, της εκπαίδευσης, της φυσικής, της βιολογίας, της οικονομίας και της ψυχολογίας, μεταξύ άλλων περιοχών.

Στην αρχή της σταδιοδρομίας του ο Γουάιτχεντ έγραψε κυρίως για τα μαθηματικά, τη λογική και τη φυσική. Το πιο αξιοσημείωτο έργο σε αυτούς τους τομείς είναι το τρίτομο *Principia Mathematica* (1910-1913), το οποίο έγραψε μαζί με τον πρώην μαθητή του Μπέρτραντ Ράσελ. Το *Principia Mathematica* θεωρείται ένα από τα πιο σημαντικά έργα του εικοστού αιώνα στη μαθηματική λογική.

Στα τέλη του 1910 και στις αρχές της δεκαετίας του 1920, ο Γουάιτχεντ σταδιακά έστρεψε την προσοχή του από τα μαθηματικά στηφιλοσοφία της επιστήμης, και, τελικά στη μεταφυσική. Ανέπτυξε ένα ολοκληρωμένο μεταφυσικό σύστημα, το οποίο ριζικά αναχώρησε από το μεγαλύτερο μέρος της δυτικής φιλοσοφίας. Ο Γουάιτχεντ, υποστήριξε ότι η πραγματικότητα αποτελείται από διαδικασίες, αντί για υλικά αντικείμενα, και ότι οι διαδικασίες είναι καλύτερο να ορίζονται από τις σχέσεις τους με άλλες διαδικασίες, απορρίπτοντας έτσι τη θεωρία ότι η πραγματικότητα είναι θεμελιωδώς κατασκευασμένη από κομμάτια της ύλης που υπάρχουν ανεξάρτητα το ένα από το άλλο. Σήμερα τα φιλοσοφικά έργα του Γουάιτχεντ – ιδιαίτερα *διαδικασία και πραγματικότητα* – θεωρούνται τα θεμελιώδη κείμενα της φιλοσοφίας της διαδικασίας.

Η φιλοσοφία της διαδικασίας του Γουάιτχεντ υποστηρίζει ότι «υπάρχει επιτακτική ανάγκη να έρθει να δει τον κόσμο ως διαδίκτυο αλληλένδετων διαδικασιών που αποτελούν αναπόσπαστα μέρη, έτσι ώστε όλες οι επιλογές μας και οι πράξεις μας να έχουν συνέπειες για τον κόσμο γύρω μας». Για τον λόγο αυτό, μία από τις πολλά υποσχόμενες εφαρμογές της σκέψης του Γουάιτχεντ τα τελευταία χρόνια έχει σημειωθεί στον τομέα της οικολογίας του πολιτισμού και της περιβαλλοντικής ηθικής πρωτοπόρος της υπήρξε John B.Cobb,Jr.

Ζωή
---

Χιούελ Δικαστήριο βόρεια περιοχή στο Trinity College, Cambridge. Γουάιτχεντ πέρασε τριάντα χρόνια στο Trinity, πέντε ως φοιτητής και είκοσι πέντε ως λέκτορας.
Ο Άλφρεντ Νορθ Γουάιτχεντ γεννήθηκε στην πόλη Ράμσγκέϊτ του Κεντ, στην Αγγλία. Ο πατέρας του, Alfred Γουάιτχεντ, ήταν υπουργός και διευθυντής του Chatham House Academy, ένα επιτυχημένο σχολείο για αγόρια που ιδρύθηκε από τον Thomas Γουάιτχεντ, παππού του Άλφρεντ Νορθ. Ο Γουάιτχεντ έκανε αναφορά και στους δύο ότι ήταν δύο πολύ επιτυχημένοι δάσκαλοι, αλλά ότι ο παππούς του ήταν ο πιο καταπληκτικός άνθρωπος. Η μητέρα του Γουάιτχεντ ήταν η Μαρία Σάρα Γουάιτχεντ, πρώην Μαρία Σάρα Buckmaster. O Γουάιτχεντ προφανώς δεν ήταν πολύ κοντά με τη μητέρα του, όπως ο ίδιος ποτέ δεν ανέφερε σε κανένα από τα γραπτά του, και υπάρχουν ενδείξεις ότι η σύζυγός του, Έβελιν, είχε χαμηλή γνώμη για αυτή.

Ο Γουάιτχεντ μορφώθηκε στο Σχολείο Sherborne, Dorset, το οποίο θεωρείται ένα από τα καλύτερα δημόσια σχολεία της χώρας. Η παιδική του ηλικία περιγράφεται ως υπερπροστατευτική, αλλά όταν στο σχολείο διακρίθηκε στον αθλητισμό και στα μαθηματικά έγινε επικεφαλής νομάρχης της κατηγορίας του.

Το 1880, ο Γουάιτχεντ άρχισε να φοιτά στο Κολέγιο Τρίνιτυ του Κέιμπριτζ, όπου σπούδασε μαθηματικά. Ο ακαδημαϊκός του σύμβουλος ήταν Έντουαρτ Τζον Ρουθ. Κέρδισε το πτυχίο του από το Trinity το 1884, και αποφοίτησε τέταρτος στη βαθμολογία. Εκλέχθηκε ως εταίρος του Τρίνιτυ το 1884, οπότε δίδαξε μαθηματικά και φυσική στο κολέγιο μέχρι το 1910, αφιερώνοντας όλο το έτος 1890 στο να συγγράψει την *Πραγματεία για την Καθολική Άλγεβρα* (1898), και το 1900 σε συνεργασία με τον πρώην μαθητή του, ο Μπέρτραντ Ράσελ, για την πρώτη έκδοση του *Principia Mathematica*. Ήταν απόστολος του Cambridge.

Το 1890 ο Γουάιτχεντ νυμφεύθηκε την Έβελιν Γουέιντ, μια Ιρλανδή που είχε μεγαλώσει στη Γαλλία. Απέκτησαν μια κόρη, την Τζέσι Γουάιτχεντ, και δύο γιους, τον Τόμας Νορθ Γουάιτχεντ και τον Έρικ Γουάιτχεντ. Ο Έρικ Γουάιτχεντ πέθανε σε δράση, ενώ υπηρετούσε στο Royal Flying Corps κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου στην ηλικία των 19.

Ο Μπέρτραντ Ράσελ, το 1907. Ο Ράσελ ήταν μαθητής του Γουάιτχεντ στο κολέγιο Τρίνιτι, και παλιός συνεργάτης και φίλος.
Το 1910, ο Γουάιτχεντ παραιτήθηκε από ανώτερος υφηγητής των Μαθηματικών στο Trinity και μετακόμισε στο Λονδίνο χωρίς πρώτα να βρει μια άλλη δουλειά. Αφού ήταν άνεργος για ένα χρόνο, ο Γουάιτχεντ δέχθηκε μια θέση ως Λέκτορας στα Εφαρμοσμένα Μαθηματικά και Μηχανική στο University College του Λονδίνου, αλλά πέρασε πάνω από ένα χρόνο αργότερα για το Goldsmid Chair των Εφαρμοσμένων Μαθηματικών και Μηχανικής, μια θέση για την οποία είχε ελπίσει να ληφθεί σοβαρά υπόψη.

Το 1914 ο Γουάιτχεντ δέχθηκε μια θέση ως Καθηγητής Εφαρμοσμένων Μαθηματικών στο νεόκτιστο Imperial College του Λονδίνου, όπου ένας παλιός του φίλος είχε πρόσφατα διοριστεί Επικεφαλής των Καθηγητών των Μαθηματικών.

Το 1918 οι ακαδημαϊκές ευθύνες του άρχισαν σοβαρά να επεκτείνονται αφού δέχτηκε μια σειρά από υψηλές διοικητικές θέσεις στο σύστημα του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, στο οποίο το Κολέγιο Imperial του Λονδίνου ήταν μέλος. Εξελέγη Κοσμήτορας της Σχολής Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου στα τέλη του 1918,( θέση στην οποία παρέμεινε για τέσσερα χρόνια), μέλος του Πανεπιστημίου του Λονδίνου για τη Γερουσία το 1919, και πρόεδρος της Γερουσίας του Ακαδημαϊκού (ηγεσία) Συμβουλίου του 1920, μια θέση την οποία κατείχε μέχρι που αναχώρησε για την Αμερική το 1924. Ο Γουάιτχεντ ήταν σε θέση να ασκήσει τη νέα του επιρροή για το επιτυχές λόμπι του για μια νέα ιστορία στο επιστημονικό τμήμα, που βοήθησε να δημιουργήσει ένα πτυχίο Bachelor of Science (προηγουμένως μόνο Bachelor of Arts είχε προσφερθεί), και να κάνει το σχολείο πιο προσιτό στους λιγότερο ευνοημένους μαθητές.

Προς το τέλος του χρόνου του στην Αγγλία, ο Γουάιτχεντ, έστρεψε την προσοχή του προς τη φιλοσοφία. Αν και δεν είχε καμία προηγμένη εκπαίδευση στη φιλοσοφία, το φιλοσοφικό έργο του σύντομα έγινε ιδιαίτερα αποδεκτό. Μετά τη δημοσίευση *Η Έννοια της Φύσης* στο 1920, υπηρέτησε ως πρόεδρος της Κοινωνίας του Αριστοτελείου από το 1922 έως το 1923. Το 1924, ο Χένρι Όσμπορν Τέιλορ κάλεσε τον 63 χρονών Γουάιτχεντ να ενταχθεί στη σχολή στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ ως καθηγητής φιλοσοφίας.

Κατά την παραμονή του στο Χάρβαρντ, ο Γουάιτχεντ δημιούργησε τις πιο σημαντικές φιλοσοφικές συνεισφορές. Το 1925, έγραψε *η Επιστήμη και ο Σύγχρονος Κόσμος*, το οποίο αμέσως χαιρετίστηκε ως μια εναλλακτική λύση για το Καρτεσιανό δυϊσμό που μάστιζε τη διάσημη επιστήμη. Λίγα χρόνια αργότερα, δημοσίευσε το απόσταγμα του έργου του *Διαδικασία και Πραγματικότητα*, η οποία έχει σχέση (και τα δύο στη σημασία και τη δυσκολία) με του Καντ's *Κριτική του Καθαρού λόγου*.

Οι Γουάιτχεντs πέρασαν το υπόλοιπο της ζωής τους στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Άλφρεντ Νορθ αποσύρθηκε από το Χάρβαρντ το 1937 και παρέμεινε στο Cambridge, Μασαχουσέτη μέχρι τον θάνατό του, στις 30 Δεκεμβρίου 1947.

Η δίτομη βιογραφία του Γουάιτχεντ από τον Βίκτωρ Λόου είναι η πιο οριστική παρουσίαση της ζωής του Γουάιτχεντ. Ωστόσο, πολλές λεπτομέρειες της ζωής του Γουάιτχεντ παραμένουν ασαφή, επειδή δεν άφησε *Nachlass* \* η οικογένεια του ακολούθησε τις οδηγίες του, ότι δηλαδή όλα αυτά τα χαρτιά πρέπει να καταστραφούν μετά τον θάνατό του. Επιπλέον, ο Γουάιτχεντ ήταν γνωστός για τη "σχεδόν φανατική πίστη στο δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή", και για αυτό έγραψε πολύ λίγες προσωπικές επιστολές τέτοιες που θα βοηθούσαν στην απόκτηση γνώσεων σχετικά με τη ζωή του. Αυτό οδήγησε τον Λόου να τονίσει στην πρώτη σελίδα της βιογραφίας του Γουάιτχεντ ότι, "Κανένας επαγγελματικός βιογράφος δεν θα μπορούσε να τον αγγίξει στο μυαλό του."

Επί του παρόντος, δεν υπάρχει επίσης καμία κριτική έκδοση για τα γραπτά του Γουάιτχεντ, αν και το Γουάιτχεντ Ερευνητικό Έργο του Κέντρου για τη μελέτη διαδικασιών εργάζεται αυτή τη στιγμή για μια τέτοια έκδοση.

Μαθηματικά και λογική
---------------------

Εκτός από τα πολυάριθμα άρθρα σχετικά με τα μαθηματικά, ο Γουάιτχεντ έγραψε τρία σημαντικά βιβλία σχετικά με το θέμα: *Μια Πραγματεία για την Καθολική Άλγεβρα* (1898), *Principia Mathematica* (συγγραφή με τον Μπέρτραντ Ράσελ και δημοσιεύτηκε σε τρεις τόμους μεταξύ 1910 και 1913), και *Μια Εισαγωγή στα Μαθηματικά* (1911). Τα πρώην δύο βιβλία που απευθύνονται αποκλειστικά σε επαγγελματίες μαθηματικούς, ενώ το τελευταίο βιβλίο του που προορίζεται για ένα ευρύτερο κοινό, καλύπτει την ιστορία των μαθηματικών και τα φιλοσοφικά θεμέλια. Το *Principia Mathematica*, ειδικότερα, θεωρείται ως ένα από τα πιο σημαντικά έργα στη μαθηματική λογική του 20ου αιώνα.

Εκτός από την κληρονομιά του ως συν-συγγραφέας του" *Principia Mathematica*, θεωρία της "εκτεταμένης άντλησης" του Γουάιτχεντ θεωρείται θεμελιώδης για τον κλάδο της οντολογίας και της επιστήμης των υπολογιστών, γνωστή ως "mereotopology", μια θεωρία που περιγράφει χωρικές σχέσεις ανάμεσα σε σύνολα, τα μέρη, μέρη των μερών, και τα όρια μεταξύ των μερών.

### *Μια Πραγματεία για την Καθολική Άλγεβρα*

Στο *Μια Πραγματεία για την Καθολική Άλγεβρα* (1898) ο όρος "καθολική άλγεβρα" είχε ουσιαστικά την ίδια έννοια που έχει σήμερα: η μελέτη των αλγεβρικών δομών τους, παρά παραδείγματα ("μοντέλα") των αλγεβρικών δομών. Ο Γουάιτχεντ δίνει εύσημα στους William Rowan Hamilton και τον Augustus De Morgan ως εντολείς του θέματος, και τον James Joseph Sylvester για την επινόηση του ίδιου του όρου.

Κατά τον χρόνο οι δομές, όπως είναι οι Lie άλγεβρες και hyperbolic quaternions επέστησαν την προσοχή στην ανάγκη να επεκτείνει τις αλγεβρικές δομές πέρα από τη συνειρμική πολλαπλασιαστική τάξη. Μια κριτική για το έργο του ανέφερε πως: "Η κύρια ιδέα του έργου δεν είναι ούτε η ενοποίηση των διάφορων μεθόδων, ούτε η γενίκευση της απλής άλγεβρας, έτσι ώστε να τους συμπεριλάβει, αλλά μάλλον η συγκριτική μελέτη τους σε διάφορες κατασκευές." Σε μία άλλη κριτική αναφέρεται πως "κατέχει μια ενότητα του σχεδιασμού, η οποία είναι πραγματικά αξιοσημείωτη, λαμβάνοντας υπόψη την ποικιλία των θεμάτων της."

*Στη Μια Πραγματεία για την Καθολική Άλγεβρα* επεδίωξε να εξετάσει του Χέρμαν Γκράσμαν τη θεωρία της επέκτασης ("Ausdehnungslehre"), του Μπουλ την άλγεβρα της λογικής, και τα τετραδόνια του Χάμιλτον (αυτό το τελευταίο σύστημα αριθμών ήταν να συμπεριληφθεί στον Τόμο II, ο οποίος δεν ολοκληρώθηκε ποτέ λόγω του έργου του *Principia Mathematica*). Ο Γουάιτχεντ έγραψε στον πρόλογο:

> "Τέτοιες άλγεβρες έχουν εγγενή αξία για τη χωριστή λεπτομερή μελέτη, επίσης, αξίζουν για συγκριτική μελέτη, για το καλό του φωτός με αποτέλεσμα να ρίξει τη γενική θεωρία του συμβολικού συλλογισμού και με αλγεβρικό συμβολισμό ειδικότερα ... Η ιδέα της μιας γενικευμένης αντίληψης του χώρου έχει γίνει εμφανή, με την πεποίθηση ότι οι ιδιότητες και οι λειτουργίες που εμπλέκονται σε αυτό μπορεί να γίνουν για να σχηματιστεί μια ενιαία μέθοδος για την ερμηνεία των διαφόρων αλγεβρών."
> 
> 

Ο Γουάιτχεντ, ωστόσο, δεν είχε κανένα αποτέλεσμα γενικής φύσης. Η ελπίδα του "μορφοποιώ[ηση] μια ενιαία μέθοδο για την ερμηνεία των διαφόρων αλγεβρών" η οποία θα είχε αναπτυχθεί στον Τόμο II, εφόσον ο Γουάιτχεντ θα είχε ολοκληρώσει. Περαιτέρω εργασίες σχετικά με το θέμα ήταν ελάχιστες μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1930, όταν ο Garrett Birkhoff και οΟystein Μεταλλεύματος άρχισαν να δημοσιεύουν σχετικά με την καθολική αλγεβρών.

### *Principia Mathematica*

Η σελίδα τίτλου του από τη συντομευμένη έκδοση του *Principia Mathematica \*56*
*Principia Mathematica* (1910-1913) είναι η πιο διάσημη μαθηματική εργασία του Γουάιτχεντ. Συγγραφή με τον πρώην μαθητή του Μπέρτραντ Ράσελl, το *Principia Mathematica* θεωρείται ένα από τα πιο σημαντικά έργα του εικοστού αιώνα στα μαθηματικά, και τοποθετείται 23ο σε μια λίστα με τα καλύτερα 100 αγγλόγλωσσα λογοτεχνικά βιβλία του εικοστού αιώνα από τη Σύγχρονη Βιβλιοθήκη.

*Ο σκοπός του Principia Mathematica*' ήταν να περιγράψει ένα σύνολο από αξιώματα και κανόνες συμπερασμού σε συμβολική λογική από την οποία όλες οι μαθηματικές αλήθειες μπορούν στην αρχή να αποδειχθούν. Ο Γουάιτχεντ και Russell που εργάζονται σε ένα τόσο θεμελιώδες επίπεδο των μαθηματικών και της λογικής τους πήρε μέχρι σελίδα 86 του Τόμου II για να αποδείξουν ότι 1+1=2, απόδειξη χιουμοριστική και συνοδεύεται από το σχόλιο, "η παραπάνω πρόταση είναι μερικές φορές χρήσιμη."

Ο Γουάιτχεντ και Russell είχαν σκεφτεί αρχικά ότι το *Principia Mathematica* θα τους πάρει ένα χρόνο για να ολοκληρωθεί, αλλά κατέληξε να τους πάρει δέκα χρόνια. Για να προσθέσει προσβολή στον τραυματισμό, όταν ήρθε η ώρα για τη δημοσίευση των τριών τόμων του έργου, η δημοσίευση ήταν μαζική (πάνω από 2.000 σελίδες) και το κοινό του τόσο στενό (επαγγελματίες μαθηματικοί), που είχε αρχικά δημοσιευθεί σε απώλεια 600 λιρών, 300 από τις οποίες καταβλήθηκαν από το Cambridge University Press, 200 από το Royal Society του Λονδίνου, και 50 στο κομμάτι από τον Γουάιτχεντ και τον Russell. Παρά την αρχική απώλεια, σήμερα είναι απίθανο να υπάρχει σημαντική ακαδημαϊκή βιβλιοθήκη στον κόσμο που να μην κατέχει ένα αντίγραφο του *Principia Mathematica*.

Η απόλυτη ουσιαστική κληρονομιά του *Principia Mathematica* είναι μικτή. Είναι γενικά αποδεκτό ότι του Κουρτ Γκέντελ το θεώρημα της ατέλειας του 1931 οριστικά αποδεικνύει ότι για κάθε σύνολο από αξιώματα και κανόνες συμπερασμού πρότεινε να ενσωματώσουν τα μαθηματικά, στην πραγματικότητα, εκεί θα είναι κάποιες αλήθειες των μαθηματικών, το οποίο δεν θα μπορούσε να συναχθεί από αυτούς, και ως εκ τούτου, το *Principia Mathematica* δεν θα μπορούσε ποτέ να επιτύχει τους στόχους του. Ωστόσο, ο Γκέντελ δεν θα μπορούσε να έρθει σε αυτό το συμπέρασμα χωρίς το βιβλίο του Γουάιτχεντ και Russell. Με αυτό τον τρόπο, ο μύθος του *Principia Mathematica* μπορεί να θεωρηθεί ως ρόλος κλειδί στην αδυναμία επίτευξης του δικού του στόχου. Αλλά πέρα από αυτό το κάπως ειρωνικό είναι ότι, το βιβλίο διαδόθηκε στη σύγχρονη μαθηματική λογική και δημιούργησε σημαντικές συνδέσεις μεταξύ λογικής, επιστημολογίας, μεταφυσικής.

### *Μια Εισαγωγή στα Μαθηματικά*

Σε αντίθεση με τα προηγούμενα δύο βιβλία του σχετικά με τα μαθηματικά, η *Εισαγωγή στα Μαθηματικά* (1911) δεν απευθύνεται αποκλειστικά σε επαγγελματίες μαθηματικούς, αλλά προορίζεται για το ευρύτερο κοινό. Το βιβλίο καλύπτει τη φύση των μαθηματικών, την ενότητα και την εσωτερική της δομή, και τη δυνατότητα εφαρμογής του στη φύση. Ο Γουάιτχεντ έγραψε στο άνοιγμα του κεφαλαίου:

> "Το αντικείμενο των επόμενων κεφαλαίων δεν είναι να διδάξει μαθηματικά, αλλά να μπορέσουν οι μαθητές από την αρχή των σπουδών τους, να γνωρίζουν τι είναι η επιστήμη, και γιατί είναι απαραίτητη για τα θεμέλια της ακριβής σκέψης, όπως εφαρμόζεται σε φυσικά φαινόμενα."
> 
> 

Το βιβλίο μπορεί να θεωρηθεί ως μια προσπάθεια να κατανοήσουμε την ανάπτυξη της ενότητας και της διασύνδεσης των μαθηματικών ως σύνολο, καθώς και την εξέταση της αμοιβαίας επιρροής των μαθηματικών και της φιλοσοφίας, της γλώσσας, και της φυσικής. Αν και το βιβλίο είναι λιγοστά αναγνωσμένο, κατά κάποιο τρόπο προαναγγέλλει ορισμένα σημεία για την επόμενη δουλειά του Γουάιτχεντ στο έργο του για τη φιλοσοφία και τη μεταφυσική.

Απόψεις για την εκπαίδευση
--------------------------

Ο Γουάιτχεντ έδειξε μια βαθιά ανησυχία του για την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση σε όλα τα επίπεδα. Σε αντίθεση με τα πολυάριθμα ατομικά γραπτά βιβλία του σχετικά με το θέμα, ο Γουάιτχεντ διορίστηκε απο τον βρετανό Πρωθυπουργό Ντέιβιντ Λόιντ Τζορτζ, ως μέρος της εικοσαμελης επιτροπής για να διερευνήσει τα εκπαιδευτικά συστήματα και τις πρακτικές του Ηνωμένου Βασιλείου το 1921, και να συστήσει τη μεταρρύθμιση.

Του Γουάιτχεντ η πιο ολοκληρωμένη εργασία σχετικά με την εκπαίδευση είναι το βιβλίο του 1929 :Οι*Στόχοι της Εκπαίδευσης και Άλλα Δοκίμια*, τα οποία συλλέγονται μεσα απο πολλές εκθέσεις και διευθύνσεις από τον Γουάιτχεντ σχετικά με το θέμα, που δημοσιεύτηκαν μεταξύ του 1912 και του 1927. Το δοκίμιο, από το οποίο *οι Σκοποί της Εκπαίδευσης* πηρε το όνομά του, ήταν να παραδοθεί ως διεύθυνση το 1916, όταν ο Γουάιτχεντ, ήταν πρόεδρος του London Branch της Μαθηματικής Σύνδεσης. Σε αυτό, προειδοποίησε κατά τη διδασκαλία της οποιας αυτός ονομάζει "αδρανή ιδέες" – ιδέες που έχουν αποσυνδεθεί με σκόρπιες πληροφορίες, και καμια εφαρμογή στην πραγματική ζωή ή τον πολιτισμό. Επισης ισχυρίστηκε ότι "η εκπαίδευση με αδρανή ιδέες δεν είναι μόνο άχρηστη: είναι, πάνω απ' όλα, επιβλαβή."

Αντί να διδάξει τα μικρά μέρη από ένα μεγάλο αριθμό θεμάτων, ο Γουάιτχεντ υποστηρίξε πως η διδασκαλία λίγων και σημαντικων εννοιών που ο μαθητής θα μπορούσε οργανικά να συνδιασει σε πολλούς διαφορετικούς τομείς της γνώσης, ανακαλύπτοντας την εφαρμογή τους στην πραγματική ζωή. Για τον Γουάιτχεντ, η εκπαίδευση θα πρέπει να είναι το ακριβώς αντίθετο από τη διεπιστημονική, δωρεάν αξίας σχολικού προτύπου – θα πρέπει να είναι *μεταφοροεπιστημονικό*, και φορτωμένο με αξίες και γενικές αρχές που παρέχουν στους φοιτητές θεμέλιο της σοφίας και να τους βοηθήσει να κάνουν μόνοι τους τις συνδέσεις μεταξύ των περιοχών της γνώσης, που συνήθως θεωρούνται ως ξεχωριστές.

Για να μπορέσει να γίνει αυτό το είδος διδασκαλίας πραγματικότητα, ο Γουάιτχεντ επεσήμανε την ανάγκη να ελαχιστοποιηθεί η σημασία που έχει (ή να αλλάξουν ριζικά) τα πρότυπα εξετάσεων για την είσοδο στο σχολείο. Ο Γουάιτχεντ γράφει:

> "Κάθε σχολείο δεσμεύεται επί ποινή αφανισμού για να εκπαιδεύσει τα παιδιά για ένα μικρό σύνολο οριστικής εξέτασης. Κανένας διευθυντής δεν έχει ένα ελεύθερο χέρι για να αναπτύξει τη γενική εκπαίδευση ή εξειδικευμένες μελέτες σύμφωνα με τις δυνατότητες του σχολείου, τα οποία δημιουργούνται από το προσωπικό, το περιβάλλον, την κατηγορία των αγοριών και των κληροδοτημάτων. Προτείνω ότι το σύστημα των εξωτερικών εξετάσεων που στοχεύει στην εξέταση ατομικών μελετών μπορεί να οδηγήσει σε τίποτα παραπανω απο ενα εκπαιδευτικό αποβλήτο."
> 
> 

Ο Γουάιτχεντ υποστήριξε ότι το πρόγραμμα σπουδών θα πρέπει να αναπτυχθεί ειδικά για τους σπουδαστές με το δικό του προσωπικό, ή αλλιώς θα υπάρχει ο κίνδυνος της απόλυτης στασιμότητας, που διακόπτεται μόνο από περιστασιακές κινήσεις από μία ομάδα αδρανών ιδεών στο άλλο.

Πάνω από όλα στα εκπαιδευτικά συγγράμματα του, Ο Γουάιτχεντ, τόνιζε τη σημασία της φαντασίας και το ελεύθερο παιχνίδι των ιδεών. Στο δοκίμιό του "τα Πανεπιστήμια και η Λειτουργία Τους", ο Γουάιτχεντ, γράφει προκλητικά στη φαντασία:

> "Η φαντασία δεν είναι να είσαι χωρισμένος από τα γεγονότα: είναι ένας τρόπος για να φωτίζει τα γεγονότα. Λειτουργεί από το να προκαλέι τις γενικές αρχές που ισχύουν για τα γεγονότα, όπως υφίστανται και, στη συνέχεια, από μια πνευματική έρευνα των εναλλακτικών δυνατοτήτων, οι οποίες συνάδουν με τις αρχές αυτές. Αυτό επιτρέπει στους άνδρες να κατασκευάζουν ένα πνευματικό όραμα για ένα νέο κόσμο."
> 
> 

Η φιλοσοφία του Γουάιτχεντ για την παιδεία μπορεί επαρκώς να συνοψιστεί στη δήλωσή του ότι "η γνώση δεν μπορεί να κρατήθει καλύτερα από τα ψάρια." Με άλλα λόγια, κομμάτια αποσυνδεμένης γνώσης είναι άνευ σημασίας \*σε όλες τις γνώσεις πρέπει να βρίσκετε κάποια ευφάνταστη εφαρμογή των ίδιων των μαθητών, οι ζωές αλλιώς γίνονται ενα πολύ άχρηστο trivia, και οι ίδιοι οι μαθητές να γίνονται καλοί στο να παπαγαλίζουν τα γεγονότα, αλλά να μην σκέφτονται για τον εαυτό τους.

Φιλοσοφία και μεταφυσική
------------------------

Του ρίτσαρντ Rummell η ακουαρέλα του 1906 με τοπίο με θέα από το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, με θέα βορειοανατολικά. Ο Γουάιτχεντ δίδαξε στο Χάρβαρντ από το 1924 έως το 1937.
Ο Γουάιτχεντ δεν ξεκίνησε την καριέρα του ως φιλόσοφος. Στην πραγματικότητα, δεν είχε καμία επίσημη εκπαίδευση στη φιλοσοφία πέρα από την προπτυχιακή εκπαίδευση. Νωρίς στη ζωή του, έδειξε μεγάλο ενδιαφέρον και σεβασμό για τη φιλοσοφία και τη μεταφυσική, αλλά είναι προφανές ότι θεωρούσε τον εαυτό του έναν ερασιτέχνη. Σε μια επιστολή προς τον φίλο του και πρώην φοιτητή Μπέρτραντ Ράσελ, μετά από συζήτηση για το αν η επιστήμη έχει στόχο να είναι επεξηγηματική ή απλώς περιγραφική, έγραψε: "Αυτό το περαιτέρω ερώτημα μας προσγειώνει σε εναν ωκεανό της μεταφυσικής, πάνω στον οποίο η βαθιά άγνοια της επιστήμης μου απαγορεύει να εισέλθω." Ειρωνικά, αργότερα στη ζωή του ο Γουάιτχεντ θα γίνει ένας από τους κυρίους μεταφυσικούς 20ου αιώνα.

Ωστόσο, το ενδιαφέρον για τη μεταφυσική – η φιλοσοφική έρευνα της φύσης του σύμπαντος και της ύπαρξης – είχε γίνει ξεπερασμένο από τον χρόνο όταν ο Γουάιτχεντ άρχισε να γράφει στα σοβαρά γι' αυτό στη δεκαετία του 1920. Τα ολοένα και πιο εντυπωσιακά επιτεύγματα της εμπειρικής επιστήμης οδήγησαν σε μια γενική συναίνεση στην ακαδημαϊκή κοινότητα ότι η ανάπτυξη ολοκληρωμένων μεταφυσικών συστηματών ήταν χάσιμο χρόνου, διότι δεν υπόκειται σε εμπειρική δοκιμή.

Ο Γουάιτχεντ ήταν αγανακτισμένος με αυτή την ένσταση. Στις σημειώσεις του ενός από τους μαθητές του της τάξης του 1927, ήταν εισηγμένο: "Κάθε επιστήμων άνθρωπος, προκειμένου να διατηρήσει τη φήμη του πρέπει να πει ότι αντιπαθεί τη μεταφυσική. Αυτό που εννοεί είναι ότι δεν του αρέσει να κατακρίνουν τη μεταφυσική του." Σύμφωνα με τον Γουάιτχεντ, οι επιστήμονες και οι φιλόσοφοι κάνουν μεταφυσικές παραδοχές σχετικά με το πώς λειτουργεί το σύμπαν, όλη την ώρα, αλλά αυτές οι παραδοχές δεν είναι εύκολα εμφανής ακριβώς επειδή παραμένουν ανεξερεύνητες και αδιαμφισβήτητες. Καθώς ο Γουάιτχεντ, αναγνώρισε ότι "οι φιλόσοφοι τελικά δεν μπορούν να ελπίζουν να διαμορφώσουν αυτές τις μεταφυσικές πρώτες αρχές," υποστήριξε ότι οι άνθρωποι πρέπει συνεχώς να επαναπροσδιορίζουνε τις βασικές παραδοχές σχετικά με το πώς λειτουργεί το σύμπαν, αν η φιλοσοφία και η επιστήμη έχουν να κάνουν πραγματική πρόοδο, ακόμη και αν η πρόοδος παραμένει μόνιμα ασυμπτωτική. Για τον λόγο αυτό οι μεταφυσικές έρευνες του Γουάιτχεντ θεωρούνται απαραίτητες τόσο για την επιστήμη όσο και την καλή φιλοσοφία.

Ίσως το σημαντικότερο που θεωρεί ο Γουάιτχεντ ελαττωματικό από τις μεταφυσικές παραδοχές ήταν η Καρτεσιανή ιδέα ότι η πραγματικότητα είναι θεμελιωδώς κατασκευασμένη από κομμάτια της ύλης που υπάρχουν εντελώς ανεξάρτητα το ένα από το άλλο, το οποίο απέρριψε για χάρη ενός γεγονότος ή "διαδικασία" της οντολογία, όπου τα γεγονότα της είναι πρωτοβάθμια και εντελώς αλληλένδετα και εξαρτώνται το ένα από το άλλο. Επίσης, ο ίδιος υποστήριξε ότι τα πιο βασικά στοιχεία της πραγματικότητας, μπορούν να θεωρηθούν ως βιωματικά, αφού τα πάντα αποτελούνται από την εμπειρία. Χρησιμοποιούσε τον όρο "εμπειρία" σε πολύ μεγάλο βαθμό, τόσο που ακόμα και οι άψυχες διαδικασίες όπως οι συγκρούσεις των ηλεκτρονίων εκδηλώνουν κάποια εμπειρία. Σε αυτό, πήγε εναντίον του Καρτέσιου για τον διαχωρισμό δύο διαφορετικών ειδών πραγματικής ύπαρξης, είτε αποκλειστικά υλικό ή άλλο αποκλειστικά ψυχικό. Ο Γουάιτχεντ αναφέρεται στο μεταφυσικό του σύστημα, ως "φιλοσοφία του οργανισμού", αλλά θα γίνει ευρύτερα γνωστός ως "η διαδικασία της φιλοσοφίας."

Η φιλοσοφία του Γουάιτχεντ ήταν ιδιαίτερα πρωτότυπη, και σύντομα συγκέντρωσε το ενδιαφέρον σε φιλοσοφικούς κύκλους. Μετά τη δημοσίευση του *Η Έννοια της Φύσης* το 1920, υπηρέτησε ως πρόεδρος της Αριστοτελικής Κοινωνίας από το 1922 έως το 1923, και ο Ανρί Μπερξόν λέει ότι ο Γουάιτχεντ ήταν "ο καλύτερος φιλόσοφος που έγραφε στα αγγλικά." Τόσο εντυπωσιακή και διαφορετική ήταν η φιλοσοφία του Γουάιτχεντ που το 1924 προσκλήθηκε στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ ως καθηγητής της φιλοσοφίας στο 63 έτος της ηλικίας του.

Το έκχαρτ Hall στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο. Αρχίζοντας με την άφιξη του Χένρι Νέλσον Wieman το 1927, το Divinity School του Σικάγου συνδέθηκε στενά με τη σκέψη του Γουάιτχεντ για περίπου τριάντα χρόνια.
Αυτό δεν αρκεί για να πούμε ότι η σκέψη του Γουάιτχεντ, ήταν ευρέως αποδεκτη ή ακόμα καλά κατανοητή. Το φιλοσοφικό του έργο θεωρείται γενικά ότι είναι μεταξύ των πιο δυσκόλως κατανοητών σε όλο το δυτικό canon. Ακόμη και οι επαγγελματίες φιλόσοφοι παλεύουν για να ακολουθήσουν τα γραπτά του Γουάιτχεντ. Μία γνωστή ιστορία που απεικονίζει το επίπεδο δυσκολίας της φιλοσοφίας του Γουάιτχεντ επικεντρώνεται γύρω από την παράδοση των διαλέξεων του Γκίφορτ Γουάιτχεντ το 1927-28 μετά τις διαλέξεις του Arthur Eddington του προηγούμενου έτους – την οποία θα δημοσιεύσει αργότερα ο Γουάιτχεντ ως *Διαδικασία και Πραγματικότητα*:

> Ο Έντινγκτον ήταν ένας θαυμάσιος δημοφιλής λέκτορας, που είχε συναρπάσει κοινό 600 ατόμων για όλη του την πορεία. Το ίδιο κοινό εμφανίστηκε στην πρώτη διάλεξη του Γουάιτχεντ, αλλά ήταν εντελώς ακατανόητη, όχι μόνο για τον κόσμο αλλά για να τον εκλέξουν. Ο πατέρας μου παρατήρησε μετά ότι αν δεν γνώριζε τον Γουάιτχεντ θα είχαν την υποψία ότι ήταν απατεώνας που δεν πήγε μαζί του... Το κοινό σε επόμενες διαλέξεις ήταν μόνο μισή ντουζίνα.
> 
> 

Πράγματι, μπορεί να μην είναι ακατάλληλο να εικάζουν ότι κάποιο δίκαιο τμήμα του σεβασμού γενικά φαίνεται στον Γουάιτχεντ από τους φιλοσοφικούς του συνομηλίκους κατά τον χρόνο που προέκυψε από την καθαρή αμφιβολία. Διακεκριμένο Πανεπιστήμιο του Σικάγο Σχολή Θεολογίας ο θεολόγος Shailer Μάθιους παρατήρησε κάποτε στο βιβλίο του Γουάιτχεντ *Θρησκείας στα σκαριά* το1926:είναι εξοργιστικό, και πρέπει να πω ότι ντρέπομαι, καθώς, διαβάζετε τη μια σελίδα μετά από την άλλη με σχετικά οικεία λόγια, χωρίς να μπορείτε να κατανοήσετε μια απλή φράση."

Ωστόσο, η απογοήτευση του Μάθιου με τα βιβλία του Γουάιτχεντ, δεν επηρέασε αρνητικά το ενδιαφέρον του. Στην πραγματικότητα, πολλοί ήταν οι φιλόσοφοι και οι θεολόγοι του Divinity School του Σικάγου που αντιλαμβάνονται τη σημασία του έργου του Γουάιτχεντ χωρίς να αντιληφθούν πλήρως όλες τις λεπτομέρειες και τις επιπτώσεις του. Το 1927 κάλεσαν έναν από τους αμερικανούς εμπειρογνώμονες του Γουάιτχεντ – Χένρι Νέλσον Wieman – στο Σικάγο για να δώσει μια διάλεξη που εξηγεί τη σκέψη του Γουάιτχεντ. Η διάλεξη του Wieman ήταν τόσο λαμπρή που αμέσως τον προσέλαβαν στην σχολή και δίδαξε εκεί για είκοσι χρόνια, και για τουλάχιστον τριάντα χρόνια μετά το Divinity School στον Σικάγο ήταν στενά συνδεδεμένος με τη σκέψη του Γουάιτχεντ.

Μετά από το βιβλίο του Γουάιτχεντ Διαδικασία και Πραγματικότητα που εκδόθηκε το 1929, ο Wieman δημοσιοποίησε στην κριτική του το 1930:

> "Πολλοί άνθρωποι δεν θα έχουν διαβάσει το πρόσφατο βιβλίο του Γουάιτχεντ σε αυτή τη γενιά, πολλοί δεν θα το διαβάσουν σε κάθε άλλη γενιά. Αλλά η επιρροή του θα εκπέμψει μέσα από ομόκεντρους κύκλους της εκλαΐκευσης, μέχρι που ο κοινός άνθρωπος θα σκέφτεται και θα λειτουργεί υπό το πρίσμα αυτό, μη ξέροντας από πού ερχόταν το φως. Μετά από μερικές δεκαετίες η συζήτηση και η ανάλυση θα είναι σε θέση να το κατανοήσουν πιο εύκολα από ότι μπορεί να γίνει τώρα."
> 
> 

Του Wieman τα λόγια αποδείχθηκαν προφητικά. Αν και *η Διαδικασία και η Πραγματικότητα* έχει ονομαστεί "αναμφισβήτητα το πιο εντυπωσιακό ενιαίο μεταφυσικό κείμενο του εικοστού αιώνα" έχει διαβαστεί λίγο και έχει γίνει λίγο κατανοητό, εν μέρει επειδή το απαιτεί – όπως η Isabelle Stengers λέει– "ότι οι αναγνώστες έχουν αποδεχθεί την περιπέτεια από τις ερωτήσεις που θα τους χωρίσει από κάθε συναίνεση." Ο Γουάιτχεντ αμφισβήτησε παραδοχές της δυτικής φιλοσοφίας σχετικά με το πώς λειτουργεί το σύμπαν, αλλά με αυτό τον τρόπο κατάφερε να προβλέψει έναν αριθμό του 21ου αιώνα από επιστημονικά και φιλοσοφικά προβλήματα και να παρέχει καινοτόμες λύσεις.

### Η αντίληψη της πραγματικότητας του Γουάιτχεντ

Ο Γουάιτχεντ ήταν πεπεισμένος ότι η επιστημονική έννοια της ύλης ήταν παραπλανητική ως ένα τρόπο για να περιγράψουμε την απόλυτη φύση των πραγμάτων. Το 1925 στο βιβλίο *Επιστήμη και ο Σύγχρονος Κόσμος*, έγραψε ότι

> "Εξακολουθεί να υπάρχει ... [μία] σταθερή επιστημονική κοσμολογία η οποία προϋποθέτει την απόλυτη πραγματικότητα από μια αμείωτη ωμή ύλη, ή ύλη, που διαδίδεται μέσα στον χώρο σε μια ροή των συνθέσεων. Μέσα σε αυτήν ένα τέτοιο υλικό είναι παράλογο, χωρίς αξία, χωρίς σκοπό. Απλά κάνει ότι κάνει, μετά από μια σταθερή ρουτίνα που επιβάλλεται από εξωτερικές σχέσεις που δεν πηγάζουν από τη φύση της. Είναι αυτή η περίπτωση που εγώ αποκαλώ "επιστημονικού υλισμού." Επίσης, είναι μια υπόθεση που θα σε προκαλέσει, καθώς είναι εντελώς ακατάλληλη για την επιστημονική κατάσταση στην οποία έχουμε φτάσει."
> 
> 

Από την πλευρά του Γουάιτχεντ, υπάρχουν μια σειρά από προβλήματα με την έννοια της "αμείωτης ωμής ύλης." Πρώτον, η ύλη αυτή να συσκοτίζει και να μειώνει τη σημασία της αλλαγής. Η σκέψη ενός οποιοδήποτε υλικού πράγματος (όπως ένας βράχος, ή ένα άτομο) είναι ουσιαστικά το *ίδιο* πράγμα όλη την ώρα, γιατί με οποιαδήποτε αλλαγή είναι υποδεέστερος στη "φύση" του, αφού ο επιστημονικός υλισμός κρύβει το γεγονός ότι τίποτα δεν μένει το ίδιο. Για τον Γουάιτχεντ, η αλλαγή είναι σημαντική και αναπόφευκτη \* τονίζει ότι "όλα τα πράγματα είναι ρευστά."

Από την πλευρά του Γουάιτχεντ, έννοιες όπως "ποιότητα", "θέμα", και "μορφή" είναι προβληματικές. Αυτές οι "κλασικές" έννοιες αδυνατούν για επαρκή αλλαγή και παραβλέπουν την ενεργό και βιωματική φύση από τα πιο βασικά στοιχεία του κόσμου. Είναι χρήσιμες αφηρημένες έννοιες, αλλά δεν είναι τα βασικά δομικά στοιχεία του κόσμου. Τι συνήθως συλλαμβάνουμε ως ένα μόνο άτομο, για παράδειγμα, περιγράφεται φιλοσοφικά ως συνεχείς επικαλυπτόμενες εκδηλώσεις. Μετά από όλα, οι άνθρωποι αλλάζουν όλη την ώρα, επειδή μεγαλώνουν ηλικιακά ανά δευτερόλεπτο και έχουν κάποια περαιτέρω εμπειρία. Αυτές οι περιπτώσεις εμπειρίας είναι διακριτά λογικές, αλλά σταδιακά έχουν συνδεθεί με το τι ονομάζει "κοινωνία" των γεγονότων ο Γουάιτχεντ. Υποθέτοντας ότι τα διαρκή αντικείμενα είναι τα πιο αληθινά και θεμελιώδη πράγματα στο σύμπαν, υλιστές έχουν κάνει λάθος στην περίληψη για το σκυρόδεμα (αυτό που ο Γουάιτχεντ ονομάζει "πλάνη της άστοχης ορθότητας").

Για να το θέσω με άλλο τρόπο, ένα πράγμα ή ένα άτομο θεωρείται συχνά ως "τον καθορισμό ουσία" ή του "πυρήνα Ταυτότητα" που είναι αμετάβλητη, και περιγράφει το πράγμα ή το πρόσωπο τι *πραγματικά είναι*. Με αυτόν τον τρόπο σκέψης, τα πράγματα και οι άνθρωποι θεωρούνται ουσιαστικά ίδια μέσα στον χρόνο, με οποιεσδήποτε αλλαγές που γίνονται ποιοτικά και δευτεροβάθμια στον πυρήνα της ταυτότητα τους (π. χ. "Του Μαρκ τα μαλλιά έχουν γκριζάρει, αφού ο ίδιος έχει μεγαλώσει, αλλά είναι ακόμα το ίδιο άτομο"). Αλλά στην κοσμολογία του Γουάιτχεντ, τα μόνα ουσιαστικά ανύπαρκτα πράγματα είναι διακεκριμένα "περιπτώσεις από την εμπειρία" που επικαλύπτουν το ένα το άλλο στον χώρο και τον χρόνο, και από κοινού συνθέτουν τo διαρκή πρόσωπο ή πράγμα. Από την άλλη πλευρά, είμαστε συνηθισμένοι να σκεφτόμαστε συχνά ότι "η ουσία του πράγματος" ή "η ταυτότητα/πυρήνας του ατόμου" είναι μια αφηρημένη γενίκευση του τι θεωρείται το πρόσωπο ή το πράγμα που είναι το πιο σημαντικό ή τα κυριότερα χαρακτηριστικά όλη την ώρα. Οι ταυτότητες δεν καθορίζουν τους ανθρώπους, οι άνθρωποι ορίζουν την ταυτότητα. Αλλάζουν τα πάντα από στιγμή σε στιγμή, και να σκεφτώ τίποτα ως μια "διαρκή ουσία" χάνει το γεγονός ότι "όλα τα πράγματα είναι ρευστά", αν και συχνά είναι ένας χρήσιμος τρόπος του λέγειν.

Ο Γουάιτχεντ έδειξε τα όρια της γλώσσας ως ένας από τους κύριους ενόχους στη διατήρηση του υλιστικού τρόπου σκέψης, και αναγνωρίζεται ότι μπορεί να είναι δύσκολο να ξεπεράσουμε εξ΄ολοκλήρου αυτές τις ιδέες στην καθημερινή ομιλία. Μετά από όλα, για κάθε στιγμή της ζωή του κάθε ατόμου δύσκολα μπορεί να δοθεί ένα διαφορετικό όνομα, και είναι εύκολο και βολικό να σκεφτόμαστε ανθρώπους και αντικείμενα, καθώς απομένουν ουσιαστικά τα ίδια πράγματα, παρά συνεχώς έχοντας κατά νου ότι κάθε πράγμα είναι διαφορετικό από ό, τι ήταν πριν από ένα λεπτό. Ωστόσο, οι περιορισμοί της καθημερινής ζωής και της καθημερινής ομιλίας δεν θα πρέπει να εμποδίζουν τους ανθρώπους να συνειδητοποιούν ότι "υλικές ουσίες" ή "αποστάγματα" είναι μία γενικευμένη βολική περιγραφή από συνεχείς συγκεκριμένες διαδικασίες. Κανείς δεν αμφισβητεί ότι ένα δεκάχρονο άτομο είναι αρκετά διαφορετικό από τον χρόνο που αυτός ή αυτή γίνει τριάντα χρονών, και με πολλούς τρόπους, δεν είναι το ίδιο πρόσωπο \*ο Γουάιτχεντ επισημαίνει ότι δεν είναι φιλοσοφικά ή οντολογικά αποδεκτό να πιστεύουν ότι ένα άτομο είναι το ίδιο από το ένα δευτερόλεπτο στο άλλο.

Ο Τζων Λοκ ήταν ένας από αυτούς που πρώτα επηρρέασαν τον Γουάιτχεντ. Στον πρόλογο *Διαδικασία και Πραγματικότητα*, ο Γουάιτχεντ, έγραψε: "Ο συγγραφέας ο οποίος έχει αναμείνει πλήρως τις βασικές θέσεις της φιλοσοφία του οργανισμού είναι ο Τζον Λοκ στο Δοκίμιο."
Ένα δεύτερο πρόβλημα με τον υλισμό είναι ότι συσκοτίζει τη σημασία των *σχέσεων*. Βλέπει κάθε αντικείμενο ως ξεχωριστό και διακριτό από τα άλλα αντικείμενα. Κάθε αντικείμενο είναι απλά μια αδρανή μάζα της ύλης που μόνο *εξωτερικά* σχετίζεται με άλλα πράγματα. Πρωταρχικά η ιδέα της ύλης κάνει τους ανθρώπους να σκέφτονται αντικείμενα ουσιαστικά ξεχωριστά στον χώρο και τον χρόνο και όχι απαραίτητα να σχετίζονται με κάτι. Αλλά από την πλευρά του Γουάιτχεντ, οι σχέσεις έχουν πρωταρχικό ρόλο, ίσως ακόμη πιο σημαντικό από τον ίδιο τον εαυτό τους. Ένας φοιτητής που κρατούσε σημειώσεις σε ένα από τα μαθήματα του Γουάιτχεντ το φθινόπωρο του 1924 έγραψε ότι:

> "Η πραγματικότητα ισχύει και για *τις συνδέσεις*, και μόνο σχετικά με πράγματα που συνδέονται. Το (Α) είναι πραγματικό για το (Β), και το(Β) είναι πραγματικό για το (Α), αλλά [είναι] δεν είναι απολύτως ανεξάρτητα από κάθε άλλα."
> 
> 

Στην πραγματικότητα, ο Γουάιτχεντ περιγράφει οποιαδήποτε οικονομική οντότητα, κατά μία έννοια, τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο από το άθροισμα των σχέσεών της με άλλες οντότητες – τη *σύνθεση* και την *αντίδραση από* τον κόσμο γύρω του. Αληθινό είναι αυτό που αναγκάζει το υπόλοιπο σύμπαν κατά κάποιο τρόπο να είναι σύμφωνο με αυτό, δηλαδή, αν, θεωρητικά, ένα πράγμα δεν έκανε καμία απολύτως διαφορά σε οποιαδήποτε άλλη οντότητα (δηλαδή δεν *σχετίζεται* με οποιαδήποτε άλλη οντότητα), μπορεί να θεωρηθεί ότι δεν υπάρχει πραγματικά. Οι σχέσεις δεν είναι δευτερεύον για το τι είναι ένα πράγμα, *είναι* αυτό το πράγμα.

Πρέπει να τονιστεί, ωστόσο, ότι μια οντότητα δεν είναι *απλώς* ένα άθροισμα των σχέσεων, αλλά και μια αποτίμηση της αξίας τους και την αντίδραση τους. Για τον Γουάιτχεντ, η δημιουργικότητα είναι η απόλυτη αρχή της ύπαρξης, και κάθε οντότητα (είτε πρόκειται για ένα ανθρώπινο ον, ένα δέντρο ή ένα ηλεκτρόνιο) έχει κάποιο βαθμό καινοτομίας κατά τον τρόπο που ανταποκρίνεται σε άλλες οντότητες, και δεν έχει πλήρως καθοριστεί από αιτιώδης ή μηχανιστικούς νόμους. Φυσικά, οι περισσότεροι φορείς δεν έχουν συνείδηση. Ως ανθρώπινες δράσεις δεν μπορούν πάντα να προβλεφθούν, το ίδιο μπορεί να πει κάποιος και για ένα δέντρο που οι ρίζες του θα μεγαλώσουν, ή πώς ένα ηλεκτρόνιο θα κινηθεί, ή αν θα βρέξει αύριο. Επιπλέον, η αδυναμία να προβλεφθεί η κίνηση ενός ηλεκτρονίου (για παράδειγμα) δεν οφείλεται σε λανθασμένη κατανόηση ή ανεπαρκή τεχνολογία \* αντίθετα, η θεμελιώδης δημιουργικότητα/ελευθερία όλων των οντοτήτων σημαίνει ότι δεν θα παραμείνουν για πάντα φαινόμενα που είναι απρόβλεπτα.

Η άλλη πλευρά της δημιουργικότητας/ελευθερίας ως απόλυτη αρχή είναι ότι κάθε οντότητα περιορίζεται από την κοινωνική δομή της ύπαρξης (δηλαδή, τις σχέσεις) – κάθε πραγματική οντότητα πρέπει να συμμορφώνεται με τις πάγιες συνθήκες του κόσμου γύρω του. Η ελευθερία υπάρχει πάντα εντός ορίων. Αλλά μια οικονομική οντότητα έχει τη μοναδικότητα και την ατομικότητα οι οποίες προκύπτουν από το δικό του αυτο-προσδιορισμό ως προς το πόσο θα λάβει υπόψη του τον κόσμο, εντός των ορίων που έχουν τεθεί.

Σε περίληψη, ο Γουάιτχεντ, απορρίπτει την ιδέα του διαχωρισμού και της μη μεταβολής των κομματιών της ύλης ως τα πιο βασικά δομικά στοιχεία της πραγματικότητας, υπέρ της ιδέας της πραγματικότητας ως αλληλένδετα γεγονότα στη διαδικασία. Δεν αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα που αποτελείται από τις διεργασίες της δυναμικής "να γίνει" και όχι της στατικής "είναι", τονίζοντας ότι όλα τα φυσικά πράγματα αλλάζουν και εξελίσσονται, και ότι αμετάβλητα "αποστάγματα" όπως το θέμα, είναι απλώς αφηρημένες έννοιες από τα αλληλένδετα γεγονότα που είναι τα τελικά πραγματικά πράγματα που συνθέτουν τον κόσμο.

### Θεωρία της αντίληψης

Από τότε που ο Γουάιτχεντ στη μεταφυσική του περιγράφει ένα σύμπαν με τις εμπειρίες που έχουν όλες οι οντότητες, χρειαζόταν ένα νέο τρόπο να περιγράφει την αντίληψη που δεν περιορίζεται στο να ζει δηλαδή αυτοσυνείδητα όντα. Ο όρος αυτός επινοήθηκε από το "prehension", το οποίο προέρχεται από τη λατινική *prehensio*, που σημαίνει "να εκμεταλλευτούμε." Ο όρος ήταν γραφτός να δείχνει ένα είδος αντίληψης που μπορεί να είναι συνειδητή ή ασυνείδητη, που ισχύει για τους ανθρώπους όσο και τα ηλεκτρόνια. Προορίζεται επίσης, να καταστεί σαφής η απόρριψη του Γουάιτχεντ για τη θεωρία του την *αντιπροσωπευτική* αντίληψη, κατά την οποία το μυαλό του έχει μόνο ιδιωτικές ιδέες για άλλες οντότητες. Για τον Γουάιτχεντ, ο όρος "prehension" δείχνει ότι ο διορών στην πραγματικότητα ενσωματώνει πτυχές της αντίληψης στον εαυτό του. Με αυτό τον τρόπο, οι οντότητες έχουν συσταθεί από τις αντιλήψεις τους και τις σχέσεις τους, αντί να είναι ανεξάρτητες από αυτές. Περαιτέρω, ο Γουάιτχεντ, σε ότι αφορά την αντίληψη συμβαίνει με δύο τρόπους, *αιτιώδης αποτελεσματικότητα* (ή "φυσική prehension") και *παρουσιαστική αμεσότητα* (ή "εννοιολογική prehension").

Ο Γουάιτχεντ περιγράφει την αιτιώδη αποτελεσματικότητα ως "η εμπειρία να κυριαρχούν οι πρωτόγονοι ζώντες οργανισμοί, οι οποίοι έχουν μια αίσθηση για τη μοίρα, από την οποία έχουν προκύψει, και η μοίρα τους κατευθύνει." Είναι, με άλλα λόγια, η αίσθηση από τις αιτιώδεις σχέσεις μεταξύ των οντοτήτων, μια αίσθηση που είναι επηρεασμένη και θα επηρεάζεται από το γύρω περιβάλλον, αδιαμεσολάβητη από τις αισθήσεις. Η παρουσιαστική αμεσότητα, από την άλλη πλευρά, είναι αυτό που συνήθως αναφέρεται ως "καθαρή αίσθηση της αντίληψης", αδιαμεσολάβητη από οποιαδήποτε αιτιώδη ή συμβολική ερμηνεία, ακόμα και ασυναίσθητη ερμηνεία. Με άλλα λόγια, είναι καθαρή εμφάνιση, η οποία μπορεί να είναι ή να μην είναι απατηλή (π. χ. μπερδεύει την εικόνα από έναν καθρέφτη με "το πραγματικό πράγμα").

Σε ανώτερους οργανισμούς (όπως οι άνθρωποι), οι δύο αυτές λειτουργίες της αντίληψης συνδυάζονται με τους όρους "συμβολική αναφορά"του Γουάιτχεντ, οι οποίοι συνδέουν την εμφάνιση με την αιτιώδη συνάφεια, σε μια διαδικασία που είναι αυτόματη και τόσο οι άνθρωποι όσο και τα ζώα έχουν δυσκολία αποχής από αυτό. Ενδεικτικά, ο Γουάιτχεντ, χρησιμοποιεί το παράδειγμα ενός ατόμου που έρχεται αντιμέτωπος με μια καρέκλα. Ένα συνηθισμένο άτομο βλέπει ένα χρωματιστό σχήμα, και αμέσως συμπεραίνει ότι πρόκειται για μια καρέκλα. Ωστόσο, ένας καλλιτέχνης, όπως προϋποθέτει ο Γουάιτχεντ, "μπορεί να μην έχει μεταπηδήσει στην έννοια της μιας καρέκλας", αλλά αντίθετα "μπορεί να έχει σταματήσει στην απλή ενατένιση του ενός όμορφου χρώματος και μιας όμορφης μορφής." Αυτή δεν είναι η φυσιολογική ανθρώπινη αντίδραση, οι περισσότεροι άνθρωποι κατηγοριοποιούν τα αντικείμενα μα βάση συνήθεια και το ένστικτο, χωρίς καν να το σκεφτούν. Επιπλέον και τα ζώα κάνουν το ίδιο πράγμα. Χρησιμοποιώντας το ίδιο παράδειγμα, ο Γουάιτχεντ επισημαίνει ότι ένας σκύλος ", θα είχε ενεργήσει αμέσως γιατί θα καταλάβαινε ότι είναι μια καρέκλα και θα πηδούσε επάνω της και θα καθόταν κάθως αύτη είναι η χρήση της." Με αυτό τον τρόπο η συμβολική αναφορά είναι ένα πάντρεμα από τη μία πλευρά της καθαρής αντιλήψης και των αιτιωδών σχέσεων από την άλλη, στην πραγματικότητα όμως, οι αιτιώδεις σχέσεις κυριαρχούν στην πιο βασική νοοτροπία (όπως φάνηκε από το παράδειγμα του σκύλου), ενώ η αίσθηση της αντιλήψης δείχνει έναν υψηλότερο βαθμό νοοτροπίας (όπως ο καλλιτέχνης απεικονίζει).

### Εξέλιξη και αξία

Ο Γουάιτχεντ πίστευε ότι όταν κάνουν ερωτήσεις σχετικά με τα βασικά στοιχεία της ύπαρξης, τα ερωτήματα σχετικά με την αξία και τον σκοπό δεν μπορουν ποτέ να είναι πλήρως απαντημένα. Αυτό επιβεβαιώνεται στις σκέψεις του σχετικά με την αβιογέννεση, ή την υποθετική φυσική διαδικασία με την οποία η ζωή προκύπτει από απλές οργανικές ενώσεις.

Ο Γουάιτχεντ κάνει την αναπάντεχη παρατήρηση ότι "η ζωή είναι συγκριτικά ανεπαρκής σε σχέση με την αξία της επιβίωσης." Αν οι άνθρωποι μπορούν να υπάρξουν μόνο για περίπου εκατό χρόνια, και οι βράχοι για οκτακόσια εκατομμύρια, τότε αναγκάζομαι να ρωτήσω γιατί οι σύνθετοι οργανισμοί ποτέ δεν μπορούν να εξελιχθούν στην πρώτη θέση, καθώς ο Γουάιτχεντ με χιούμορ σημειώνει, "σίγουρα δεν φαίνονται γιατί ήταν καλύτεροι σε αυτό το παιχνίδι από τα βράχια που βρίσκονται γύρω τους." Στη συνέχεια παρατηρεί ότι το σημάδι των ανώτερων μορφών ζωής είναι ότι είναι ενεργά μέλη στην τροποποίηση του περιβάλλοντος τους, μια δραστηριότητα που θεωρεί ότι κατευθύνεται προς τρεις στόχους ζωής, να ζουν καλά, και να ζούνε καλύτερα. Με άλλα λόγια, ο Γουάιτχεντ βλέπει τη ζωή να κατευθύνεται με σκοπό να αυξήσουν τη δική τους ικανοποίηση. Χωρίς ένα τέτοιο επίτευγμα, βλέπει την άνοδο της ζωή εντελώς ακατάληπτη.

Για τον Γουάιτχεντ, δεν υπάρχει τέτοιο πράγμα εξ ολοκλήρου αδρανής ύλης. Αντ' αυτού, όλα τα πράγματα έχουν κάποιο μέτρο ελευθερίας και δημιουργικότητας, ωστόσο είναι μικρό και τους επιτρέπει να είναι τουλάχιστον εν μέρει αυτοκατευθυνόμενα. Ο φιλόσοφος της διαδικασίας Ντέιβιντ Ρέι Γκρίφιν επινόησε τον όρο "Παμψυχισμός (panexperientialism)" (την ιδέα ότι όλες οι οντότητες έχουν εμπειρίες) για να περιγράψει την άποψη του Γουάιτχεντ, και να τη διακρίνουν από τον Παμψυχισμό (την ιδέα ότι όλη η ύλη έχει συνείδηση).

### Ο Θεός

Η ιδέα του Θεού για τον Γουάιτχεντ διαφέρει από τις παραδοσιακές μονοθεϊστικές αντιλήψεις. Ίσως η πιο διάσημη και αιχμηρή κριτική του για τη Χριστιανική αντίληψη του Θεού είναι ότι "η Εκκλησία έδωσε στον Θεό τα χαρακτηριστικά που ανήκαν αποκλειστικά στον Καίσαρα." Εδώ ο Γουάιτχεντ κάνει κριτική στον Χριστιανισμό για τον ορισμό του Θεού ως θείο βασιλιά, ο οποίος επιβάλλει τη θέλησή του στον κόσμο, και του οποίου το πιο σημαντικό χαρακτηριστικό είναι η δύναμη. Σε αντίθεση με την πιο ευρέως αποδεκτή μορφή του Χριστιανισμού, ο Γουάιτχεντ τόνισε την ιδέα του Θεού, που αποκαλούσε "το σύντομο όραμα ενός Γαλιλαίου για ταπεινότητα":

> "Δεν τονίζουν την αποφασιστικότητα του Καίσαρα, ή την αδίστακτη ηθικολογία, ή την ανυποχώρητη κινησιολογία του. Κατοικεί επί των στοιχείων του κόσμου, που σιγά-σιγά και με ησυχία λειτουργεί από αγάπη \* και βρίσκει σκοπό στην παρούσα αμεσότητα του βασιλείου όχι αυτού του κόσμου. Η αγάπη ούτε κυριαρχεί, ούτε είναι αμετακίνητη επίσης είναι λίγο ανυποψίαστη ως προς το ήθος. Δεν κοιτάζει προς το μέλλον για να βρει τη δική του αμοιβή στο άμεσο παρόν."
> 
> 

Θα πρέπει να τονιστεί, ωστόσο, ότι για τον Γουάιτχεντ ο Θεός δεν είναι απαραίτητα συνδεδεμένος με τη θρησκεία. Αντί να προκύπτει κυρίως από τη θρησκευτική πίστη, ο Γουάιτχεντ θεωρεί τον Θεό απαραίτητο για το μεταφυσικό σύστημα. Το συστήμα του απαιτεί μια παραγγελία που υπάρχει ανάμεσα σε δυνατότητες, μια διαταγή που επιτρέπεται για καινοτομία στον κόσμο και έχει στόχο όλες τις οντότητες. Ο Γουάιτχεντ δήλωσε ότι αυτές οι διαταγές υπάρχουν σε αυτό που ονομάζεται η *αρχέγονη φύση* του Θεού. Ωστόσο, ο Γουάιτχεντ ενδιαφέρονταν για τη θρησκευτική εμπειρία. Αυτό τον οδήγησε πιο εντατικά για το τι θεωρούσε ως δεύτερη φύση του Θεού, η *συνακόλουθη φύση*. Η αντίληψη του Γουάιτχεντ για τον Θεό ως "διπολική" οντότητα οδήγησε σε καινούρια θεολογική σκέψη.

Η αρχέγονη φύση περιγράφεται ως "η απεριόριστη εννοιολογική συνειδητοποίηση του απόλυτου πλούτου της δυνατότητας," δηλαδή η απεριόριστη δυνατότητα του σύμπαντος. Αυτή η αρχέγονη φύση είναι αιώνια και αμετάβλητη, παρέχοντας οντότητες στο σύμπαν με δυνατότητες για υλοποίηση. Ο Γουάιτχεντ επίσης καλεί αυτήν την αρχέγονη πτυχή ως "το δέλεαρ για το συναίσθημα, την αιώνια επιθυμία της επιθυμίας," τραβώντας τις οντότητες στο σύμπαν προς τα εκεί που δεν έχουν ακόμα υπάρξει δυνατότητες.

Η συνακόλουθη φύση του Θεού, από την άλλη πλευρά, είναι τίποτα παρά αμετάβλητη – είναι η υποδοχή του Θεού για τη δραστηριότητα του κόσμου. Όπως ο Γουάιτχεντ λέει, "[ο Θεός] σώζει τον κόσμο, καθώς περνά μέσα από την αμεσότητα της δικής του ζωής. Είναι η κρίση της τρυφερότητας που δεν χάνει τίποτα το οποίο μπορεί να σωθεί." Με άλλα λόγια, ο Θεός σώζει και καλλιεργεί όλες οι εμπειρίες για πάντα, και αυτές οι εμπειρίες αλλάζουν τον τρόπο που ο Θεός αλληλεπιδρά με τον κόσμο. Με αυτό τον τρόπο, ο Θεός πραγματικά αλλάζει από το τι συμβαίνει στον κόσμο και στο ευρύτερο σύμπαν, δανείζοντας στις δράσεις των πεπερασμένων πλάσματων αιώνια σημασία.

Ο Γουάιτχεντ βλέπει τον Θεό και τον κόσμο ότι πληρούν το ένα το άλλο. Βλέπει οντότητες στον κόσμο ως ρευστές και αλλάζει πράγματα που λαχταρούν για μια μονιμότητα την οποία μόνο ο Θεός μπορεί να παρέχει παίρνοντάς τους κοντά του, οι οποίες στη συνέχεια αλλάζουν τον Θεό και επηρεάζουν το υπόλοιπο σύμπαν για όλο τον χρόνο. Από την άλλη πλευρά, βλέπει τον Θεό ως μόνιμη αλλά ανεπαρκή στην πραγματικότητα και στην αλλαγή: μόνος, ο Θεός είναι απλώς μια αιώνια απραγματοποίητη δυνατότητα, και απαιτεί από τον κόσμο να την πραγματοποιήσει. Ο θεός δίνει πλάσματα μονιμότητας, ενώ τα πλάσματα δίνουν στον Θεό πραγματικότητα και αλλαγή. Εδώ αξίζει να αναφέρουμε από τον Γουάιτχεντ:

> "Με αυτό τον τρόπο ο Θεός έχει ολοκληρωθεί από ατομικές, ευφραδής ικανοποιήσεις των πεπερασμένων γεγονότων, και οι χρονικές περιπτώσεις έχουν ολοκληρωθεί από την αιώνια ένωση με τη μεταμόρφωσή αυτών, καθορισμένες σε συμμόρφωση με την αιώνια τάξη που είναι και η τελική απόλυτη σοφία.' Η τελική σύνοψη μπορεί να εκφραστεί μόνο με όρους μιας ομάδας θέσεων, των οποίων η φαινομενική αυτοαντίφαση εξαρτάται από αμέλεια για τις διάφορες κατηγορίες της ύπαρξης. Σε κάθε αντίθεση υπάρχει μια μετατόπιση από την έννοια η οποία μετατρέπει την αντιπολίτευση σε μια αντίθεση.
> 
> 
> "Είναι αλήθεια ότι ο Θεός είναι μόνιμος και ο Κόσμος ρευστός, όπως και ότι ο Κόσμος είναι μόνιμος και ο Θεός είναι ρευστός.
> 
> 
> "Είναι αλήθεια ότι ο Θεός είναι ένας και ο Κόσμος πολύς, όπωςκαι ότι ο Κόσμος είναι ένας και ο Θεός πολύς.
> 
> 
> "Είναι αλήθεια ότι, σε σύγκριση με τον Κόσμο, ο Θεός είναι πραγματικά εξαιρετικός, όπως και ότι, σε σύγκριση με τον Θεό, ο Κόσμος είναι πραγματικά εξαιρετικός.
> 
> 
> "Είναι αλήθεια ότι ο Κόσμος είναι έμφυτος στον Θεό, και ότι ο Θεός είναι έμφυτος στον Κόσμο.
> 
> 
> "Είναι αλήθεια ότι ο Θεός υπερβαίνει τον Κόσμο, όπως και ότι ο Κόσμος υπερβαίνει τον Θεό.
> 
> 
> "Είναι αλήθεια ότι ο Θεός δημιουργεί τον Κόσμο, όπως και ότι ο Κόσμος δημιουργεί τον Θεό ...
> 
> 
> 
> "Το τι γίνεται στον κόσμο μετατρέπεται σε μια πραγματικότητα στον ουρανό, και η πραγματικότητα στον παράδεισο περνά πίσω στον κόσμο ... Με αυτή την έννοια, ο Θεός είναι ο μεγάλος σύντροφος – ο πάσχοντας που καταλαβαίνει."
> 
> 

Τα παραπάνω είναι μερικά από την πιο υποβλητική γραφή για τον Θεό από τον Γουάιτχεντ, και ήταν αρκετά ισχυρά για να εμπνεύσουν το κίνημα, γνωστό ως θεολογία της διαδικασίας, μια ζωντανή θεολογική σχολή σκέψης που συνεχίζει να αναπτύσσεται μέχρι και σήμερα.

### Θρησκεία

Για τον Γουάιτχεντ ο πυρήνας της θρησκείας ήταν μεμονωμένος. Ενώ αναγνώρισε ότι τα άτομα δεν μπορούν ποτέ να είναι πλήρως διαχωρισμένα από την κοινωνία τους, υποστήριξε ότι η ζωή είναι ένα εσωτερικό γεγονός για τους δικούς της λόγους, πριν να είναι ένα εξωτερικό γεγονός που αφορά άλλους. Η πιο διάσημη παρατήρηση του για τη θρησκεία είναι ότι "η θρησκεία είναι ότι το άτομο πράττει ανεξάρτητα με τη δική του μοναξιά ... και αν ποτέ δεν είναι μόναχικο, ποτέ δεν είναι θρησκευτικό". Ο Γουάιτχεντ είδε τη θρησκεία ως σύστημα με γενικές αλήθειες που μεταμορφώνει τον χαρακτήρα του ατόμου. Φρόντισε ιδιαίτερα να σημειωθεί ότι ενώ η θρησκεία είναι συχνά μια καλή επιρροή, όμως δεν είναι *απαραίτητα* καλή – μια ιδέα την οποία αποκάλεσε "επικίνδυνη αυταπάτη" (π. χ. μια θρησκεία θα μπορούσε να ενθαρρύνει τη βίαιη εξόντωση της αντίπαλης θρησκείας οπαδών).

Ωστόσο, ενώ ο Γουάιτχεντ είδε τη θρησκεία ως *αρχή* της μοναξιάς, επίσης είδε τη θρησκεία ότι ρέπει απαραίτητα να επεκταθεί πέρα από το άτομο. Σύμφωνα με τη διαδικασία μεταφυσικής, στην οποία οι σχέσεις είναι πρωταρχικές, έγραψε ότι η θρησκεία απαιτεί την υλοποίηση του ότι "η αξία του αντικειμενικού κόσμου που είναι ένα κοινοτικό παράγωγο των αλληλεπιδράσεων των συστατικών των ατόμων." Με άλλα λόγια, το σύμπαν είναι μια κοινότητα γεμάτη από συγγένειες της κάθε οντότητας με όλους τους άλλους – η έννοια και η αξία του δεν υπάρχει για το μεμονωμένο άτομο, αλλά μόνο σε σχέση με την καθολική κοινότητα. Ο Γουάιτχεντ γράφει επίσης ότι κάθε οντότητα "μπορεί να βρεί τέτοια τιμή μέχρι να έχει συγχωνευθεί η ατομική αξίωση με το αντικειμενικό σύμπαν. Η θρησκεία είναι παγκόσμια αφοσίωση. Το πνεύμα ταυτόχρονα παραδίδεται μόνο του σε αυτή την καθολική αξίωση και οικειοποιείται για τον εαυτό του". Με αυτό τον τρόπο οι ατομικές και οι καθολικές/κοινωνικές πτυχές της θρησκείας είναι αμοιβαία εξαρτώμενες.

Ο Γουάιτχεντ, επίσης, περιγράφει τη θρησκεία περισσότερο τεχνικά ως "μια απόλυτη λαχτάρα να ενσταλάξει την επίμονη ιδιαιτερότητα που έχει το συναίσθημα ότι η μη χρονική γενικότητα που κατά κύριο λόγο ανήκει στην εννοιολογική σκέψη και μόνο." Με άλλα λόγια, η θρησκεία δημιουργεί βαθιά συναισθήματα και τοποθετεί μέσα τους ένα σύστημα από γενικές αλήθειες για τον κόσμο, βοηθώντας τους ανθρώπους να προσδιορίσουν την ευρύτερη έννοια και σημασία. Για τον Γουάιτχεντ, η θρησκεία υπηρέτησε ως ένα είδος γέφυρας μεταξύ της φιλοσοφίας και των συναισθημάτων και των σκοπών μιας συγκεκριμένης κοινωνίας. Είναι το έργο της θρησκείας να κάνει τη φιλοσοφία να εφαρμόζεται στην καθημερινή ζωή των απλών ανθρώπων.

Επίδραση και κληρονομιά
-----------------------

Η Isabelle Stengers έγραψε ότι οι "Γουάιτχεντians προσλαμβάνονται μεταξύ τους δύο φιλόσοφοι και θεολόγοι, και η παλέτα έχει εμπλουτιστεί με επαγγελματίες από τους πιο διαφορετικους ορίζοντες, από την οικολογία μέχρι τον φεμινισμό, πρακτικές που ενώνουν τον πολιτικό αγώνα και την πνευματικότητα με τις επιστήμες της αγωγής." Πράγματι, κατά τις τελευταίες δεκαετίες οι δουλειά του Γουάιτχεντ έχει γίνει πιο διαδεδομένη, με το ενδιαφέρον να έχει επέκταθει στους διανοουμένους σε Ευρώπη και Κίνα, όπου έρχονται από τόσο διαφορετικούς τομείς όπως η οικολογία, η φυσική, η βιολογία, την εκπαίδευση, την οικονομία, και την ψυχολογία. Ένας από τους πρώτους θεολόγους που προσπάθησε να αλληλεπιδράσει με τον Γουάιτχεντ ήταν ο μελλοντικός Αρχιεπίσκοπος του Καντέρμπουρι, William Temple. Στον Ναό του Γκίφορντ Διαλέξεις του 1932-1934 (όπου δημοσιεύεται στη συνέχεια, ως "Η Φύση του Ανθρώπου και του Θεού"), ο Γουάιτχεντ ήταν από μια σειρά από τους φιλοσόφους από την αναδυόμενη εξέλιξη που αλληλεπίδρασε με τον Ναό. Ωστόσο, δεν ήταν μέχρι τη δεκαετία του 1970 και του 1980 που η σκέψη του Γουάιτχεντ επέστησε την προσοχή έξω από μια μικρή ομάδα φιλοσόφων και θεολόγων, κυρίως Αμερικανών, και ακόμη και σήμερα δεν θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό εκτός από σχετικά ειδικευμένους κύκλους.

Οι πρώτοι οπαδοί του Γουάιτχεντ βρέθηκαν κυρίως στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο Divinity School, όπου ο Χένρι Νέλσον Wieman οπου τον κίνησε το ενδιαφέρον το έργο του Γουάιτχεντ, και διήρκησε για περίπου τριάντα χρόνια. Καθηγητές όπως ο Wieman, Charles Hartshorne, Bernard Loomer, Bernard Meland, και ο Daniel Day Ουίλιαμς έκαναν τη φιλοσοφία του Γουάιτχεντ αναμφισβήτητα το πιο σημαντικό πνευματικό νήμα που διάτρεχε το Divinity School. Αυτοί δίδαξαν γενιές απο μελετητές του Γουάιτχεντ, με τον πιο αξιοσημείωτο από αυτους να είναι ο John B. Cobb, Jr.

Αν και το ενδιαφέρον για τον Γουάιτχεντ από τότε έχει ξεθωριάσει στο Σικάγο, Divinity School, ο Κομπ αποτελεσματικά άρπαξε την ευκαιρία και τη φύτευσε σταθερά στο Claremont, στην Καλιφόρνια, όπου άρχισε να διδάσκει στο Claremont School of Theology, το 1958, και ίδρυσε το κέντρο διαδικασίας μελέτης με τον Ντέιβιντ Ρέι Γκρίφιν το 1973. σε μεγάλο Βαθμό λόγω της επιρροής του Κομπ, σήμερα το Claremont παραμένει μια ισχυρή ταύτιση με τη διαδικασία σκέψης του Γουάιτχεντ.

Ενώ το Claremont παραμένει το πιο συμπυκνωμένο κέντρο της δραστηριότητας τον Γουάιτχεντian, το μέρος όπου οι σκέψεις του Γουάιτχεντ φαίνονται να αυξάνονται πιο γρήγορα είναι στην Κίνα. Προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις του εκσυγχρονισμού και της εκβιομηχάνισης, η Κίνα έχει αρχίσει να συνδυάζει τις παραδόσεις του Ταοϊσμού, Βουδισμού και Κομφουκιανισμού με την "εποικοδομητική μετα-μοντέρνα" φιλοσοφία του Γουάιτχεντ, προκειμένου να δημιουργήσει έναν "οικολογικό πολιτισμό". Έως και σήμερα, η Κινεζική κυβέρνηση έχει ενθαρρύνει την οικοδόμηση είκοσι τριών πανεπιστημιακών κέντρων για τη μελέτη της φιλοσοφιας του Γουάιτχεντ, βιβλία από τους διαδικασίακους φιλόσοφους John Cobb και Ντέιβιντ Ρέι Γκρίφιν γίνονται υποχρεωτικα για τους Κινέζους μεταπτυχιακούς φοιτητές. Ο Κομπ έχει αποδόσει το ενδιαφέρον της Κίνας στη διαδικασιακή φιλοσοφία, εν μέρει, στο άγχος του Γουάιτχεντ, σχετικά με την αμοιβαία αλληλεξάρτηση της ανθρωπότητας και της φύσης, καθώς και στην έμφαση ενός εκπαιδευτικού συστήματος που περιλαμβάνει τη διδασκαλία των αξιών και όχι απλών γεγονότων.

Ωστόσο, η επιρροή του Γουάιτχεντ είναι πολύ δύσκολο να χαρακτηριστεί. Στις αγγλόφωνες χώρες, τα κύρια έργα του έχουν ελάχιστα μελετηθεί έξω από το Claremont και σε ένα επιλεγμένο αριθμό φιλελευθέρων μεταπτυχιακού επιπέδου θεολογικών και φιλοσοφικών προγραμμάτων. Εκτός αυτών των κύκλων η επιρροή του είναι σχετικά μικρή και διάχυτη, και έχει την τάση να έρχεται κυρίως μέσα από το έργο των μαθητών του και των θαυμαστών του αντί από τον ίδιο τον Γουάιτχεντ. Για παράδειγμα, ο Γουάιτχεντ ήταν δάσκαλος και φίλος και συνεργάτης του Μπέρτραντ Ράσελ, και δίδαξε, επίσης, και την επίβλεψη της διατριβής του Ουίλαρντ βαν Όρμαν Κουίν, και οι δύο από τους οποίους είναι σημαντικές μορφές στην Αναλυτική φιλοσοφία – το κυρίαρχο στέλεχος της φιλοσοφίας στις αγγλόφωνες χώρες τον 20ο αιώνα. Ο Γουάιτχεντ είχε επίσης υψηλό προφίλ θαυμαστών στην ηπειρωτική παράδοση, όπως η γαλλική μεταστρουκτουραλιστική φιλόσοφος Gilles Deleuze, που κάποτε παρατήρησε ότι ο Γουάιτχεντ "στέκεται προσωρινά ως ο τελευταίος μεγάλος Αγγλο-Αμερικανός φιλόσοφος πριν οι μαθητές του Βίτγκενσταϊν εξαπλώσουνε την ομιχλώδη σύγχυση, την επάρκεια και την τρομοκρατία." Ο γάλλος κοινωνιολόγος και ανθρωπολόγος Bruno Latour, ακόμη προχώρησε τόσο πολύ ώστε να αποκαλέσει τον Γουάιτχεντ ως "ο μεγαλύτερος φιλόσοφος του 20ου αιώνα."

Οι απόψεις του Ντελέζ και του Λατούρ, ωστόσο, είναι λιγότερο διαδεδομένες, αφού η επιρροή του Γουάιτχεντ δεν έχει αναγνωριστεί ιδιαίτερα εντός των πιο κυρίαρχων φιλοσοφικών σχολών. Είναι αδύνατο να πω ακριβώς γιατί η επιρροή του Γουάιτχεντ δεν ήταν ευρέως διαδεδομένη, αλλά μπορεί εν μέρει, λόγω των μεταφυσικών ιδεών, να φαίνεται κάπως αντιδιαισθητική (όπως τον ισχυρισμό του ότι το θέμα είναι ένα εμπόδιο), ή η ένταξη των θεϊστικών στοιχείων στη φιλοσοφία, ή η αντίληψη της μεταφυσικής του ως ξεπερασμένη, ή απλά η τεράστια δυσκολία και η πυκνότητα της πεζογραφίας του.

### Η φιλοσοφία της διαδικασίας και θεολογία

Ο φιλόσοφος Nicholas Rescher. Ο Rescher είναι υπέρμαχος της Γουάιτχεντian φιλοσοφίας της διαδικασίας και του Αμερικανικού πραγματισμού.
Ιστορικά το έργο του Γουάιτχεντ έχει μεγαλύτερη επιρροή στον τομέα της Αμερικανικής προοδευτικής θεολογίας. Ο πιο σημαντικός υποστηρικτής της σκέψης του Γουάιτχεντ σε ένα θεολογικό πλαίσιο ήταν οCharles Hartshorne, ο οποίος πέρασε ένα εξάμηνο στο Χάρβαρντ ως βοηθός διδασκαλίας του Γουάιτχεντ το 1925, και είναι ευρέως γνωστός με την ανάπτυξη της φιλοσοφίας της διαδικασίας του Γουάιτχεντ σε μια πλήρη θεολογική διαδικασία. Άλλοι αξιοσημείωτοι θεολόγοι της διαδικασίας είναι οι John B. Cobb, Jr. Ντέιβιντ Ρέι Γκρίφιν, η Μάρτζορι Hewitt Suchocki, C. Robert Mesle, Roland Faber, και Catherine Κέλερ.

Η θεολογική διαδικασία συνήθως τονίζει ο Θεός σχετίζεται με τη φύση. Αντί να βλέπουμε τον Θεό ως απαθή ή χωρίς συναισθήματα, οι θεολόγοι της διαδικασίας βλέπουν τον Θεό ως "ο πάσχων που καταλαβαίνει", και ως το ον που επηρεάζεται από τις χρονικές εκδηλώσεις. Ο Hartshorne επισημαίνει ότι οι άνθρωποι δεν θα επαινούν έναν ανθρώπινο κυβερνήτη που δεν επηρεάζεται ούτε από τις χαρές ή τις θλίψεις των οπαδών του – γιατί αυτό να είναι ένας ποιοτικός έπαινος που να αξίζει για τον Θεό;, Αντί, ως ον που έχει πληγεί περισσότερο από τον κόσμο, ο Θεός είναι το ον που μπορεί πλέον να ανταποκρίνεται κατάλληλα στον κόσμο. Ωστόσο, η θεολογία της διαδικασίας έχει διατυπωθεί σε μια ευρεία ποικιλία από τρόπους. Ο C. Robert Mesle, για παράδειγμα, υποστηρίζει μια "διαδικασία νατουραλισμού", δηλαδή μια θεολογική διαδικασία χωρίς Θεό.

Στην πραγματικότητα, η θεολογική διαδικασία είναι δύσκολο να προσδιοριστεί, επειδή οι θεολόγοι της διαδικασίας έχουν τόσο διαφορετικές και διεπιστημονικές απόψεις και συμφέροντα. Ο John B. Cobb, Jr. είναι ένας θεολόγος της διαδικασίας που έχει γράψει επίσης βιβλία βιολογίας και οικονομίας. Ο Roland Faber και η Κάθριν Κέλερ ενσωμάτωσαν τον Γουάιτχεντ με μεταδομιστική, αποικιακή, και φεμινιστική θεωρία. Ο Τσάρλυ Μπιρτς ήταν και θεολόγος και γενετιστής. Ο Franklin Ι. Gamwell γράφει για τη θεολογία και την πολιτική θεωρία. Στη *Syntheism - Δημιουργία του Θεού στην Εποχή Του Διαδικτύου*, οι μελλοντολόγοι Alexander Bard και Jan Söderqvist επανειλημμένα χρέωναν τον Γουάιτχεντ για τη θεολογική διαδικασία, οι οποίοι βλέπουν να αναδύεται από τη συμμετοχική κουλτούρα, η οποία αναμένεται να κυριαρχήσει στην ψηφιακή εποχή.

Η φιλοσοφία της διαδικασίας είναι ακόμα πιο δύσκολο να γίνει αντιληπτή από τη θεολογική διαδικασία. Στην πράξη, τα δύο πεδία δεν μπορούν να είναι χωρισμένα. Οι 32 τόμοι της σειράς του State University of New York στην εποικοδομητική μεταμοντέρνα σκέψη δέχτηκαν επεξεργασία από τον φιλόσοφο της διαδικασίας και θεολόγο Ντέιβιντ Ρέι Γκρίφιν ο οποίος εμφανίζει το εύρος των περιοχών στις οποίες διαφορετικοί φιλόσοφοι της διαδικασίας εργάζονται, συμπεριλαμβανομένων της φυσικής, της οικολογίας, της ιατρικής, της δημόσιας πολιτικής, της μη βιαιοπραγίας, της πολιτικής, και της ψυχολογίας.

Μία φιλοσοφική σχολή, που ιστορικά είχε μια στενή σχέση με τη φιλοσοφία της διαδικασίας είναι ο Αμερικανικός πραγματισμός. Ο ίδιος ο Γουάιτχεντ πίστευε ιδιαίτερα τον Γουίλιαμ Τζέιμς και ο Τζον Ντιούι, και αναγνώρισε το χρέος τους στον πρόλογο Διαδικασία και Πραγματικότητα. Charles Hartshorne (μαζί με τον Paul Weiss) επεξεργάστηκαν τα συλλεχθέντα χαρτιά του Τσαρλς Σάντερς Πιρς, ένας από τους ιδρυτές του πραγματισμού. Σημειώνεται ότι ο νεοπραγματιστής Richard Rorty ήταν με τη σειρά του μαθητής του Hartshorne. Σήμερα, ο Nicholas Rescher είναι ένα παράδειγμα ενός φιλοσόφου, ο οποίος υποστηρίζει τόσο τη φιλοσοφία της διαδικασίας όσο και τον πραγματισμό.

Επιπλέον, ενώ ίσως δεν ονομάζονται σωστά φιλόσοφοι της διαδικασίας, ο Γουάιτχεντ έχει επιρροή στη φιλοσοφία του Ζιλ Ντελέζ, Milič Čapek, Isabelle Stengers, Bruno Latour, Susanne Langer, και Μωρίς Μερλώ-Ποντί.[*παραπομπή που απαιτείται*]

### Επιστήμη

Ο θεωρητικός φυσικός David Bohm. Ο Μπομ είναι ένα παράδειγμα επιστήμονα που επηρεάστηκε από τη φιλοσοφία του Γουάιτχεντ.
Τα τελευταία χρόνια, η σκέψη του Γουάιτχεντ έχει γίνει μια τονωτική επίδραση στην επιστημονική έρευνα. Η *Φυσική* των Timothy E. Ίστμαν και Χανκ Κίτον, η *Κβαντική Μηχανική* των *Γουάιτχεντ* (2004) και Μάικλ Epperson *και η Φιλοσοφία του Άλφρεντ Νορθ Γουάιτχεντ* (2004) έχουν ως στόχο να προσφέρουν προσεγγίσεις του Γουάιτχεντ για τη φυσική, ενώ *ο Πέρα από τον Μηχανισμό* του Brian G. Henning, ο Αδάμ Scarfe, και Dorion Sagan (2013) και *Επιστήμη Ελεύθερη* του Rupert Sheldrake's (2012) είναι πρόσφατα παραδείγματα προσεγγίσεων του Γουάιτχεντ στη βιολογία.

Στη φυσική, η σκέψη του Γουάιτχεντ είχε κάποια επιρροή. Δεν άρθρωσαν μια άποψη που θα μπορούσε ίσως να θεωρηθεί ως διπλή σε σχέση με τη γενική θεωρία της σχετικότητας του Αϊνστάιν, δείτε τη θεωρία της βαρύτητας του Γουάιτχεντ. Έχει υποστεί σοβαρή κριτική. Ο Yutaka Τανάκα, ο οποίος προτείνει ότι η βαρυτική σταθερά διαφωνεί με τα πειραματικά ευρήματα, προτείνει ότι η εργασία του Αϊνστάιν δεν αναιρεί τη φόρμουλα του Γουάιτχεντ. Η άποψη του Γουάιτχεντ έχει καταστεί άνευ αντικειμένου, με την ανακάλυψη των βαρυτικών κυμάτων. Είναι φαινόμενα που παρατηρούνται σε τοπικό επίπεδο που σε μεγάλο βαθμό παραβιάζουν την τοπική επιπεδότητα του χώρου όπως ο Γουάιτχεντ αναλαμβάνει. Κατά συνέπεια, η κοσμολογία του Γουάιτχεντ πρέπει να θεωρηθεί ως μια τοπική προσέγγιση, και η παραδοχή του για την ομοιόμορφη χωροχρονική γεωμετρία, ειδικότερα Minkowskian, ως συχνά-σε τοπικό επίπεδο-με κατάλληλη προσέγγιση. Μια ακριβή αντικατάσταση της κοσμολογίας του Γουάιτχεντ, θα πρέπει να ομολογήσω ότι είναι η Riemannian γεωμετρία. Επίσης, αν και ο Γουάιτχεντ, ο ίδιος έδωσε μόνο δευτερεύουσα σημασία για την κβαντική θεωρία, η μεταφυσική των διαδικασιών του έχει αποδειχθεί ελκυστική για κάποιους φυσικούς στον τομέα αυτό. Ο Henry Stapp και ο David Bohm είναι ανάμεσα σε εκείνους των οποίων η εργασία τους επηρεάζεται από τον Γουάιτχεντ.

Άλλοι επιστήμονες, για τους οποίους η δουλειά του Γουάιτχεντ έχει μεγάλη επιρροή περιλαμβάνουν τους : η σωματική χημικός Ilya Prigogine, βιολόγος Κόνραντ Χαλ Waddington, και γενετιστές Charles Σημύδα και Σιούαλ Ράιτ.

### Οικολογία, οικονομία και αειφορία

Μία από τις πολλά υποσχόμενες εφαρμογές της σκέψης του Γουάιτχεντ τα τελευταία χρόνια έχει σημειωθεί στον τομέα του οικολογικού πολιτισμού, της  βιωσιμότητας και της περιβαλλοντικής ηθικής.

"Επειδή η ολιστική μεταφυσική αξία του Γουάιτχεντ προσφέρεται τόσο εύκολα για οικολογική άποψη, πολλοί βλέπουν τη δουλειά του ως μια πολλά υποσχόμενη εναλλακτική λύση για την παραδοσιακή μηχανιστική κοσμοθεωρία, παρέχοντας μια λεπτομερή μεταφυσική εικόνα ενός κόσμου που αποτελείται από ένα ιστό αλληλεξαρτώμενων σχέσεων."

Ο πρωτοπόρος του έργου αυτού ήταν ο John B. Cobb, Jr. του οποίου το βιβλίο είναι το *Είναι Πολύ Αργά; Μια Θεολογία της Οικολογίας* (1971) ήταν το πρώτο βιβλίο για την περιβαλλοντική ηθική που γράφτηκε από έναν μόνο συγγραφέα. Ο Κομπ, επίσης, συνέγραψε και ένα βιβλίο με κορυφαία την οικολογική οικονομολόγος και σταθερή κατάσταση θεωρητικός Herman Daly με τίτλο *Για το Κοινό Καλό: τον Αναπροσανατολισμό της Οικονομίας προς την Κοινότητα, το Περιβάλλον, και ένα Βιώσιμο Μέλλον* (1989), το οποίο εφαρμόζεται στη σκέψη του Γουάιτχεντ για την οικονομία, και έλαβε το Grawemeyer Βραβείο για τις Ιδέες για τη Βελτίωση της Παγκόσμιας Τάξης. Μετά ακολουθεί ένα δεύτερο βιβλίο του Cobb *η Διατήρηση του Κοινού Καλού: Μια Χριστιανική Προοπτική για την Παγκόσμια Οικονομία* (1994), ο οποίος αποσκοπούσε στο να προκαλέσει στους "οικονομολόγους" ζήλο για την πίστη στον θεό της ανάπτυξης."

### Εκπαίδευση

Ο Γουάιτχεντ ήταν ευρέως γνωστός για την επιρροή του στην εκπαιδευτική θεωρία. Η φιλοσοφία του ενέπνευσε τον σχηματισμό του Συλλόγου για τη Φιλοσοφία της Διαδικασίας της Παιδείας (APPE), το οποίο δημοσίευσε έντεκα τόμους του περιοδικού με τίτλο *Διαδικασιακά Έγγραφα* σχετικά με τη φιλοσοφία της διαδικασίας και την εκπαίδευση από το 1996 έως το 2008. ΟΙ θεωρίες του Γουάιτχεντ για την εκπαίδευση, επίσης, οδήγησαν στον σχηματισμό νέων τρόπων μάθησης και νέων μοντέλων διδασκαλίας.

Ένα τέτοιο πρότυπο είναι η ANISA μοντέλο που αναπτύχθηκε από τον Daniel C. Jordan, η οποία επεδίωκε να αντιμετωπίσει μια έλλειψη κατανόησης της φύσης των ανθρώπων σε τρέχοντα εκπαιδευτικά συστήματα. Όπως η Ιορδανία και ο Ρέιμοντ Π. Σέπαρντ διατύπωσαν: "Επειδή δεν έχει καθοριστεί η φύση του ανθρώπου, η εκπαίδευση είναι στη δύσκολη θέση να πρέπει να αφιερώσει τις ενέργειές της για την ανάπτυξη του προγράμματος των σπουδών, χωρίς καμία συνεκτική ιδέα για τη φύση του δημιουργήματος για το οποίο προορίζονται."

Ένα άλλο μοντέλο είναι το FEELS μοντέλο που αναπτύχθηκε από Xie Bangxiu και εφαρμόστηκε με επιτυχία στην Κίνα. Το FEELS σημαίνει πέντε πράγματα στο πρόγραμμα σπουδών και στην εκπαίδευση: ο Εύκαμπτος στόχος, Ενασχόληση με τον μαθητή, Ενσωμάτωση της γνώσης, Μάθηση μέσω αλληλεπιδράσεων, Υποστηρικτικός δάσκαλος. Αυτοί οι στόχοι χρησιμοποιούνται για την κατανόηση και την αξιολόγηση εκπαιδευτικών προγραμμάτων σπουδών με βάση την παραδοχή, ότι ο σκοπός της εκπαίδευσης είναι να "βοηθήσει ένα άτομο να γίνει ολόκληρο." Το έργο αυτό είναι εν μέρει προϊόν της συνεργασίας μεταξύ των Κινεζικών κυβερνητικών οργανώσεων, και του Ινστιτούτου για τη Μεταμοντέρνα Ανάπτυξη της Κίνας.

Η φιλοσοφία της παιδείας του Γουάιτχεντ έχει επίσης βρει θεσμική στήριξη στον Καναδά, όπου το Πανεπιστήμιο του Σασκάτσουαν δημιούργησε μια Φιλοσοφική Διαδικαστική Ερευνητική Μονάδα και υποστήριξει αρκετές διασκέψεις για τη φιλοσοφία της διαδικασίας και την εκπαίδευση. ο Δρ Χάουαρντ Woodhouse στο Πανεπιστήμιο του Saskatchewan παραμένει ισχυρός υποστηρικτής της Γουάιτχεντian εκπαίδευσης.

Δύο πρόσφατα βιβλία που προσφέρουν περαιτέρω ανάπτυξη της φιλοσοφίας της εκπαίδευσης του Γουάιτχεντ είναι: *Τρόποι Μάθησης: Η Μεταφυσική και τα Στάδια της Εκπαίδευσης του Γουάιτχεντ* (2012) από τον Γιώργο Allan και *Η Περιπέτεια της Εκπαίδευσης:Φιλόσοφοι της διαδικασίας για την Εκμάθηση, τη Διδασκαλία και την Έρευνα* (2009) από τον Adam Scarfe.

### Διοίκηση επιχειρήσεων

Ο Γουάιτχεντ είχε κάποια επιρροή στη φιλοσοφία της διοίκησης επιχειρήσεων και την οργανωτική θεωρία. Αυτό οδήγησε κατά ένα μέρος στο να επικεντρωθεί σχετικά με τον προσδιορισμό και τη διερεύνηση της επίδρασης των χρονικών εκδηλώσεων (σε αντιδιαστολή με τα στατικά πράγματα) μέσα στους οργανισμούς μέσω της "οργάνωσης" λόγου που μπορεί να φιλοξενήσει μια ποικιλία από "αδύναμες" και "ισχυρές"προοπτικές από μια σειρά από φιλοσόφους. Ένα από τα κύρια πρόσωπα που έχει ρητή Γουάιτχεντian και panexperientialist στάση προς τη διαχείριση είναι ο Mark Dibben, που λειτουργεί σε αυτό που ο ίδιος αποκαλεί "εφαρμοσμένη διαδικασία σκέψης" με στόχο να αρθρώσει μια φιλοσοφία για τη διαχείριση και τη διοίκηση επιχειρήσεων, ως μέρος μιας ευρύτερης εξέτασης των κοινωνικών επιστημών μέσα από τον φακό της μεταφυσικής διαδικασίας. Για τον Dibben, αυτό επιτρέπει "μια ολοκληρωμένη εξερεύνηση της ζωής, όπως μονίμως ενεργά αντιμετωπίζουν, σε αντίθεση με περιστασιακή – και καλά παθητικά να συμβεί." Ο Dibben έχει δημοσιεύσει δύο βιβλία για την εφαρμοσμένη διαδικασία σκέψης, *Εφαρμόζεται η Διαδικασία Νόμιζα ότι: Αρχική Εξερευνήσεις στη Θεωρία και την Έρευνα* (2008), και *Εφαρμόζεται η Διαδικασία Σκέψης ΙΙ: Μετά από μια Διαδρομή Φλέγεται* (2009), καθώς και άλλες δημοσιεύσεις με αυτό το πνεύμα στα πεδία της φιλοσοφίας, της διαχείρισης και επιχειρηματικής ηθικής.

Η Margaret Stout και η Carrie M.Staton έχουν επίσης γραφτεί πρόσφατα για την αμοιβαία επιρροή των Γουάιτχεντ και Mary Parker Follett, πρωτοπόρος στους τομείς της οργανωτικής θεωρίας και οργανωσιακής συμπεριφοράς. Οι Stout και Staton είδαν και τον Γουάιτχεντ και τη Φόλλετ να μοιράζονται μια οντολογία που "κατανοεί τα πάντα όπως μια σχεσιακή διαδικασία διαφορές στη συσχέτιση, αλλά μοναδικά, και με σκοπό να γίνουν μια εναρμοσμένη διαφορά." Αυτή η σύνδεση είναι σε περαιτέρω ανάλυση από την Stout και την Jeannine M. Love στην *Ενοποιητική Διαδικασία:Η σκέψη της Follett από την Οντολογία στη Διοίκηση*

Κύρια έργα
----------

Βιβλία γραμμένα από τον Γουάιτχεντ, που αναφέρονται από την ημερομηνία της δημοσίευσης.

* *A Treatise on Universal Algebra*. Cambridge: Cambridge University Press, 1898. ISBN 1-4297-0032-7. Available online at  Αρχειοθετήθηκε 2014-09-03 στο Wayback Machine..
* *The Axioms of Descriptive Geometry*. Cambridge: Cambridge University Press, 1907. Available online at .
* with Μπέρτραντ Ράσελl. *Principia Mathematica, Volume I*. Cambridge: Cambridge University Press, 1910. Available online at. Vol. 1 to \*56 is available as a CUP paperback.
* *An Introduction to Mathematics*. Cambridge: Cambridge University Press, 1911. Available online at. Vol. 56 of the *Great Books of the Western World* series.
* with Μπέρτραντ Ράσελl. *Principia Mathematica, Volume II*. Cambridge: Cambridge University Press, 1912. Available online at .
* with Μπέρτραντ Ράσελl. *Principia Mathematica, Volume III*. Cambridge: Cambridge University Press, 1913. Available online at .
* *The Organization of Thought Educational and Scientific*. London: Williams & Norgate, 1917. Available online at https://archive.org/details/organisationofth00whit.
* *An Enquiry Concerning the Principles of Natural Knowledge*. Cambridge: Cambridge University Press, 1919. Available online at https://archive.org/details/enquiryconcernpr00whitrich.
* *The Concept of Nature*. Cambridge: Cambridge University Press, 1920. Based on the November 1919 Tarner Lectures delivered at Trinity College. Available online at https://archive.org/details/cu31924012068593.
* *The Principle of Relativity with Applications to Physical Science*. Cambridge: Cambridge University Press, 1922. Available online at https://archive.org/details/theprincipleofre00whituoft.
* *Science and the Modern World*. New York: Macmillan Company, 1925. Vol. 55 of the *Great Books of the Western World* series.
* *Religion in the Making*. New York: Macmillan Company, 1926. Based on the 1926 Lowell Lectures.
* *Symbolism, Its Meaning and Effect*. New York: Macmillan Co. 1927. Based on the 1927 Barbour-Page Lectures delivered at the University of Virginia.
* *Process and Reality: An Essay in Cosmology*. New York: Macmillan Company, 1929. Based on the 1927–28 Gifford Lectures delivered at the University of Edinburgh. The 1978 Free Press "corrected edition" edited by David Ray Griffin and Donald W. Sherburne corrects many errors in both the British and American editions, and also provides a comprehensive index.
* *The Aims of Education and Other Essays*. New York: Macmillan Company, 1929.
* *The Function of Reason*. Princeton: Princeton University Press, 1929. Based on the March 1929 Louis Clark Vanuxem Foundation Lectures delivered at Princeton University.
* *Adventures of Ideas*. New York: Macmillan Company, 1933. Also published by Cambridge: Cambridge University Press, 1933.
* *Nature and Life*. Chicago: University of Chicago Press, 1934.
* *Modes of Thought*. New York: MacMillan Company, 1938.
* "Mathematics and the Good." In *The Philosophy of Άλφρεντ Νορθ* Whitehead, edited by Paul Arthur Schilpp, 666–681. Evanston and Chicago: Northwestern University Press, 1941.
* "Immortality." In *The Philosophy of Άλφρεντ Νορθ* Whitehead, edited by Paul Arthur Schilpp, 682–700. Evanston and Chicago: Northwestern University Press, 1941.
* *Essays in Science and Philosophy*. London: Philosophical Library, 1947.
* with Allison Heartz Johnson, ed. *The Wit and Wisdom of Γουάιτχεντ*. Boston: Beacon Press, 1947.

Παραπομπές
----------

1. 1 2  Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας: (Γαλλικά) *καθιερωμένοι όροι της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας*. data.bnf.fr/ark:/12148/cb12176147f. Ανακτήθηκε στις 10  Οκτωβρίου 2015.
2. 1 2  *MacTutor History of Mathematics archive*. Ανακτήθηκε στις 22  Αυγούστου 2017.
3. 1 2  «Encyclopædia Britannica» (Αγγλικά) biography/Alfred-North-Whitehead. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
4. ↑  David Ray Griffin: *Reenchantment Without Supernaturalism: A Process Philosophy of Religion* (Ithaca: Cornell University Press, 2001), vii.
5. 1 2  "The Modern Library's Top 100 Nonfiction Books of the Century", last modified April 30, 1999, *New York Times*, accessed November 21, 2013, .
6. 1 2  C. Robert Mesle, *Process-Relational Philosophy: An Introduction to Alfred North Whitehead* (West Conshohocken: Templeton Foundation Press, 2009), 9.
7. 1 2 3 4 5  Philip Rose, *On Whitehead* (Belmont: Wadsworth, 2002), preface.
8. 1 2 3  Victor Lowe, *Alfred North Whitehead: The Man and his Work, Vol I* (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1985), 2.
9. 1 2  Victor Lowe, *Alfred North Whitehead: The Man and his Work, Vol I* (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1985), 13.
10. ↑  Victor Lowe, *Alfred North Whitehead: The Man and his Work, Vol I* (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1985), 27.
11. ↑  Victor Lowe, *Alfred North Whitehead: The Man and his Work, Vol I* (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1985), 44.
12. ↑  Victor Lowe, *Alfred North Whitehead: The Man and his Work, Vol I* (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1985), 32–33.
13. ↑  Victor Lowe, *Alfred North Whitehead: The Man and his Work, Vol I* (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1985), 54–60.
14. 1 2  Victor Lowe, *Alfred North Whitehead: The Man and his Work, Vol I* (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1985), 63.
15. ↑  Victor Lowe, *Alfred North Whitehead: The Man and his Work, Vol I* (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1985), 72.
16. ↑  Alfred North Whitehead at the Mathematics Genealogy Project
17. ↑  Victor Lowe, *Alfred North Whitehead: The Man and his Work, Vol I* (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1985), 103.
18. ↑  On Whitehead the mathematician and logician, see Ivor Grattan-Guinness, *The Search for Mathematical Roots 1870–1940: Logics, Set Theories, and the Foundations of Mathematics from Cantor through Russell to Gödel* (Princeton: Princeton University Press, 2000), and Quine's chapter in Paul Schilpp, *The Philosophy of Alfred North Whitehead* (New York: Tudor Publishing Company, 1941), 125–163.
19. ↑  Victor Lowe, *Alfred North Whitehead: The Man and his Work, Vol I* (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1985), 112.
20. ↑  Victor Lowe, *Alfred North Whitehead: The Man and his Work, Vol II* (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1990), 34.
21. ↑  Victor Lowe, *Alfred North Whitehead: The Man and his Work, Vol II* (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1990), 2.
22. ↑  Victor Lowe, *Alfred North Whitehead: The Man and his Work, Vol II* (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1990), 6-8.
23. 1 2  Victor Lowe, *Alfred North Whitehead: The Man and his Work, Vol II* (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1990), 26-27.
24. ↑  Victor Lowe, *Alfred North Whitehead: The Man and his Work, Vol II* (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1990), 72-74.
25. ↑  Victor Lowe, *Alfred North Whitehead: The Man and his Work, Vol II* (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1990), 127.
26. 1 2  Victor Lowe, *Alfred North Whitehead: The Man and his Work, Vol II* (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1990), 132.
27. ↑  Victor Lowe, *Alfred North Whitehead: The Man and his Work, Vol I* (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1985), 3–4.
28. ↑  Victor Lowe, *Alfred North Whitehead: The Man and his Work, Vol II* (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1990), 262.
29. ↑  Victor Lowe, *Alfred North Whitehead: The Man and his Work, Vols I & II* (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1985 & 1990).
30. 1 2  Victor Lowe, *Alfred North Whitehead: The Man and his Work, Vol I* (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1985), 7.
31. ↑  "Critical Edition of Whitehead", last modified July 16, 2013, Whitehead Research Project, accessed November 21, 2013,  Αρχειοθετήθηκε 2013-12-09 στο Wayback Machine..
32. 1 2  Christoph Wassermann, "The Relevance of An Introduction to Mathematics to Whitehead's Philosophy", *Process Studies* 17 (1988): 181.
33. ↑  "Whitehead, Alfred North", last modified May 8, 2007, Gary L. Herstein, *Internet Encyclopedia of Philosophy*, accessed November 21, 2013, .
34. 1 2 3  George Grätzer, *Universal Algebra* (Princeton: Van Nostrand Co. Inc. 1968), v.
35. ↑  Cf. Michel Weber and Will Desmond (eds.
36. ↑  Alexander Macfarlane, "Review of A Treatise on Universal Algebra", *Science* 9 (1899): 325.
37. ↑  G. B. Mathews (1898) A Treatise on Universal Algebra from Nature 58:385 to 7 (#1504)
38. ↑  Victor Lowe, *Alfred North Whitehead: The Man and his Work, Vol I* (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1985), 190–191.
39. ↑  Alfred North Whitehead, *A Treatise on Universal Algebra* (Cambridge: Cambridge University Press, 1898), v.
40. ↑  Barron Brainerd, "Review of *Universal Algebra* by P. M. Cohn", *American Mathematical Monthly*, 74 (1967): 878–880.
41. ↑  Alfred North Whitehead, *Principia Mathematica Volume 2*, Second Edition (Cambridge: Cambridge University Press, 1950), 83.
42. 1 2  Hal Hellman, *Great Feuds in Mathematics: Ten of the Liveliest Disputes Ever* (Hoboken: John Wiley & Sons, 2006).
43. 1 2  "*Principia Mathematica*", last modified December 3, 2013, Andrew David Irvine, ed.
44. ↑  Stephen Cole Kleene, *Mathematical Logic* (New York: Wiley, 1967), 250.
45. ↑  "'Principia Mathematica' Celebrates 100 Years", last modified December 22, 2010, *NPR*, accessed November 21, 2013,
46. ↑  Alfred North Whitehead, *An Introduction to Mathematics*, (New York: Henry Holt and Company, 1911), 8.
47. ↑  Christoph Wassermann, "The Relevance of An Introduction to Mathematics to Whitehead's Philosophy", *Process Studies* 17 (1988): 181–182.
48. ↑  Christoph Wassermann, "The Relevance of An Introduction to Mathematics to Whitehead's Philosophy", *Process Studies* 17 (1988): 182.
49. ↑  Committee To Inquire Into the Position of Classics in the Educational System of the United Kingdom, *Report of the Committee Appointed by the Prime Minister to Inquire into the Position of Classics in the Educational System of the United Kingdom*, (London: His Majesty's Stationery Office, 1921), 1, 282.
50. 1 2  Alfred North Whitehead, *The Aims of Education and Other Essays* (New York: The Free Press, 1967), 1–2.
51. ↑  Alfred North Whitehead, *The Aims of Education and Other Essays* (New York: The Free Press, 1967), 2.
52. 1 2 3 4 5 6  "China embraces Alfred North Whitehead", last modified December 10, 2008, Douglas Todd, *The Vancouver Sun*, accessed December 5, 2013,  Αρχειοθετήθηκε 2016-03-10 στο Wayback Machine..
53. ↑  Alfred North Whitehead, *The Aims of Education and Other Essays* (New York: The Free Press, 1967), 13.
54. ↑  Alfred North Whitehead, *The Aims of Education and Other Essays* (New York: The Free Press, 1967), 93.
55. ↑  Alfred North Whitehead, *The Aims of Education and Other Essays* (New York: The Free Press, 1967), 98.
56. ↑  "An Iconic College View: Harvard University, circa 1900.
57. ↑  Alfred North Whitehead to Bertrand Russell, February 13, 1895, Bertrand Russell Archives, Archives and Research Collections, McMaster Library, McMaster University, Hamilton, Ontario, Canada.
58. ↑  A. J. Ayer, *Language, Truth and Logic*, (New York: Penguin, 1971), 22.
59. ↑  George P. Conger, "Whitehead lecture notes: Seminary in Logic: Logical and Metaphysical Problems", 1927, Manuscripts and Archives, Yale University Library, Yale University, New Haven, Connecticut.
60. ↑  Alfred North Whitehead, *Process and Reality* (New York: The Free Press, 1978), 4.
61. ↑  Alfred North Whitehead, *Process and Reality* (New York: The Free Press, 1978), 11.
62. 1 2  Alfred North Whitehead, *Science and the Modern World* (New York: The Free Press, 1967), 17.
63. 1 2 3 4  Alfred North Whitehead, *Process and Reality* (New York: The Free Press, 1978), 18.
64. ↑  Victor Lowe, *Alfred North Whitehead: The Man and his Work, Vol II* (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1990), 127, 133.
65. 1 2 3  Gary Dorrien, *The Making of American Liberal Theology: Crisis, Irony, and Postmodernity, 1950–2005* (Louisville: Westminster John Knox Press, 2006), 123–124.
66. ↑  Victor Lowe, *Alfred North Whitehead: The Man and his Work, Vol II* (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1990), 250.
67. 1 2  Gary Dorrien, "The Lure and Necessity of Process Theology", *CrossCurrents* 58 (2008): 320.
68. ↑  Henry Nelson Wieman, "A Philosophy of Religion", *The Journal of Religion* 10 (1930): 137.
69. ↑  Peter Simons, "Metaphysical systematics: A lesson from Whitehead", *Erkenntnis* 48 (1998), 378.
70. 1 2  Isabelle Stengers, *Thinking with Whitehead: A Free and Wild Creation of Concepts*, trans.
71. ↑  David Ray Griffin, *Whitehead's Radically Different Postmodern Philosophy: An Argument for Its Contemporary Relevance* (Albany: State University of New York Press, 2007), viii–ix.
72. ↑  Alfred North Whitehead, *Process and Reality* (New York: The Free Press, 1978), 208.
73. ↑  Alfred North Whitehead, *Science and the Modern World* (New York: The Free Press, 1967), 52–55.
74. ↑  Alfred North Whitehead, *Process and Reality* (New York: The Free Press, 1978), 34–35.
75. ↑  Alfred North Whitehead, *Process and Reality* (New York: The Free Press, 1978), 34.
76. ↑  Alfred North Whitehead, *Science and the Modern World* (New York: The Free Press, 1967), 54–55.
77. ↑  Alfred North Whitehead, *Process and Reality* (New York: The Free Press, 1978), 183.
78. ↑  Alfred North Whitehead, *Process and Reality* (New York: The Free Press, 1978), xi.
79. ↑  Alfred North Whitehead, *Symbolism: Its Meaning and Effect* (New York: Fordham University Press, 1985), 38–39.
80. ↑  Louise R. Heath, "Notes on Whitehead's Philosophy 3b: Philosophical Presuppositions of Science", September 27, 1924, Whitehead Research Project, Center for Process Studies, Claremont, California.
81. ↑  Alfred North Whitehead, *Symbolism: Its Meaning and Effect* (New York: Fordham University Press, 1985), 26.
82. 1 2  Alfred North Whitehead, *Symbolism: Its Meaning and Effect* (New York: Fordham University Press, 1985), 39.
83. ↑  Alfred North Whitehead, *Process and Reality* (New York: The Free Press, 1978), 19.
84. ↑  Alfred North Whitehead, *Process and Reality* (New York: The Free Press, 1978), 21.
85. 1 2  Alfred North Whitehead, *Process and Reality* (New York: The Free Press, 1978), 23.
86. ↑  Charles Hartshorne, "Freedom Requires Indeterminism and Universal Causality", *The Journal of Philosophy* 55 (1958): 794.
87. ↑  John B. Cobb, *A Christian Natural Theology* (Louisville: Westminster John Knox Press, 1978), 52.
88. 1 2 3  David Ray Griffin, *Reenchantment Without Supernaturalism: A Process Philosophy of Religion* (Ithaca: Cornell University Press, 2001), 79.
89. ↑  Alfred North Whitehead, *Symbolism: Its Meaning and Effect* (New York: Fordham University Press, 1985), 44.
90. ↑  Alfred North Whitehead, *Symbolism: Its Meaning and Effect* (New York: Fordham University Press, 1985), 24.
91. ↑  Alfred North Whitehead, *Symbolism: Its Meaning and Effect* (New York: Fordham University Press, 1985), 3.
92. ↑  Alfred North Whitehead, *Symbolism: Its Meaning and Effect* (New York: Fordham University Press, 1985), 4.
93. ↑  Alfred North Whitehead, *Symbolism: Its Meaning and Effect* (New York: Fordham University Press, 1985), 49.
94. ↑  Alfred North Whitehead, *The Function of Reason* (Boston: Beacon Press, 1958), 4.
95. ↑  Alfred North Whitehead, *The Function of Reason* (Boston: Beacon Press, 1958), 4–5.
96. ↑  Alfred North Whitehead, *The Function of Reason* (Boston: Beacon Press, 1958), 8.
97. ↑  David Ray Griffin, *Reenchantment Without Supernaturalism: A Process Philosophy of Religion* (Ithaca: Cornell University Press, 2001), 97.
98. ↑  Roland Faber, *God as Poet of the World: Exploring Process Theologies* (Louisville: Westminster John Knox Press, 2008), chapters 4–5.
99. ↑  Alfred North Whitehead, *Process and Reality* (New York: The Free Press, 1978), 342.
100. 1 2  Alfred North Whitehead, *Process and Reality* (New York: The Free Press, 1978), 343.
101. 1 2  Alfred North Whitehead, *Process and Reality* (New York: The Free Press, 1978), 207.
102. ↑  Alfred North Whitehead, *Process and Reality* (New York: The Free Press, 1978), 345.
103. ↑  Alfred North Whitehead, *Process and Reality* (New York: The Free Press, 1978), 344.
104. ↑  Alfred North Whitehead, *Process and Reality* (New York: The Free Press, 1978), 346.
105. ↑  Alfred North Whitehead, *Process and Reality* (New York: The Free Press, 1978), 347–348, 351.
106. 1 2  Bruce G. Epperly, *Process Theology: A Guide for the Perplexed* (New York: T&T Clark, 2011), 12.
107. ↑  Roland Faber, *God as Poet of the World: Exploring Process Theologies* (Louisville: Westminster John Knox Press, 2008), chapter 1.
108. ↑  Alfred North Whitehead, *Religion in the Making* (New York: Fordham University Press, 1996), 15–16.
109. ↑  Alfred North Whitehead, *Religion in the Making* (New York: Fordham University Press, 1996), 16–17.
110. ↑  Alfred North Whitehead, *Religion in the Making* (New York: Fordham University Press, 1996), 15.
111. ↑  Alfred North Whitehead, *Religion in the Making* (New York: Fordham University Press, 1996), 18.
112. ↑  Alfred North Whitehead, *Religion in the Making* (New York: Fordham University Press, 1996), 59.
113. ↑  Alfred North Whitehead, *Religion in the Making* (New York: Fordham University Press, 1996), 60.
114. ↑  Alfred North Whitehead, *Process and Reality* (New York: The Free Press, 1978), 16.
115. ↑  Alfred North Whitehead, *Process and Reality* (New York: The Free Press, 1978), 15.
116. ↑  George Garin, "Theistic Evolution in a Sacramental Universe: The Theology of William Temple Against the Background of Process Thinkers (Whitehead, Alexander, Etc.
117. ↑  Gary Dorrien, "The Lure and Necessity of Process Theology", *CrossCurrents* 58 (2008): 321–322.
118. ↑  David Ray Griffin, "John B. Cobb, Jr.: A Theological Biography", in *Theology and the University: Essays in Honor of John B. Cobb, Jr.*, ed.
119. ↑  Gary Dorrien, "The Lure and Necessity of Process Theology", *CrossCurrents* 58 (2008): 334.
120. 1 2  Victor Lowe, *Alfred North Whitehead: The Man and his Work, Vol I* (Baltimore: The Johns Hopkins Press, 1985), 5.
121. ↑  "About Us", The Institute for the Postmodern Development of China, accessed November 21, 2013,  Αρχειοθετήθηκε 2013-12-02 στο Wayback Machine.
122. ↑  "Whitehead, Alfred North", last modified May 8, 2007, Gary L. Herstein, *Internet Encyclopedia of Philosophy*, accessed July 20, 2015, .
123. ↑  "Quine Biography", last modified October 2003, John J. O'Connor and Edmund F. Robertson, *MacTutor History of Mathematics archive*, University of St Andrews, accessed December 5, 2013, .
124. ↑  John Searle, "Contemporary Philosophy in the United States", in N. Bunnin and E.P. Tsui-James, eds. *The Blackwell Companion to Philosophy*, 2nd ed. (Oxford: Blackwell, 2003), 1.
125. ↑  Gilles Deleuze, *The Fold: Leibniz and the Baroque*, trans.
126. ↑  Bruno Latour, preface to *Thinking with Whitehead: A Free and Wild Creation of Concepts*, by Isabelle Stengers, trans.
127. ↑  "Alfred North Whitehead", last modified March 10, 2015, Andrew David Irvine, ed.
128. ↑  "Alfred North Whitehead", last modified October 1, 2013, Andrew David Irvine, ed.
129. ↑  Charles Hartshorne, *A Christian Natural Theology*, 2nd edition (Louisville, Westminster John Knox Press, 2007), 112.
130. ↑  Alfred North Whitehead, *Process and Reality* (New York: The Free Press, 1978), 351.
131. ↑  Charles Hartshorne, *The Divine Relativity: A Social Conception of God* (New Haven: Yale University Press, 1964), 42–43.
132. ↑  See part IV of Mesle's *Process Theology: A Basic Introduction* (St. Louis: Chalice Press, 1993).
133. ↑  "Search Results For: SUNY series in Constructive Postmodern Thought", Sunypress.edu, accessed December 5, 2013, http://www.sunypress.edu/Searchadv.aspx? Αρχειοθετήθηκε 2013-11-19 στο Wayback Machine.
134. ↑  Alfred North Whitehead, *Process and Reality* (New York: The Free Press, 1978), xii.
135. ↑  "Richard Rorty", last modified June 16, 2007, Bjørn Ramberg, ed.
136. 1 2  See David Ray Griffin, *Physics and the Ultimate Significance of Time* (Albany: State University of New York Press, 1986).
137. ↑  Timothy E. Eastman and Hank Keeton, eds. *Physics and Whitehead: Quantum, Process, and Experience* (Albany: State University of New York Press, 2004).
138. ↑  Chandrasekhar, S. (1979).
139. ↑  Will, C.M. (1981/1993).
140. ↑  Yutaka Tanaka, "The Comparison between Whitehead's and Einstein's Theories of Relativity", *Historia Scientiarum* 32 (1987).
141. ↑  Charles Birch, "Why Aren't We Zombies?
142. ↑  "History of Environmental Ethics for the Novice", last modified March 15, 2011, The Center for Environmental Philosophy, accessed November 21, 2013, .
143. ↑  John B. Cobb, Jr. *Sustaining the Common Good: A Christian Perspective on the Global Economy* (Cleveland: The Pilgrim Press, 1994), back cover.
144. ↑  See *Process Papers*, a publication of the Association for Process Philosophy of Education.
145. ↑  Daniel C. Jordan and Raymond P. Shepard, "The Philosophy of the ANISA Model", *Process Papers* 6, 38–39.
146. ↑  "FEELS: A Constructive Postmodern Approach To Curriculum and Education", Xie Bangxiu, JesusJazzBuddhism.org, accessed December 5, 2013,  Αρχειοθετήθηκε 2013-11-02 στο Wayback Machine..
147. ↑  "International Conferences – University of Saskatchewan", University of Saskatchewan, accessed December 5, 2013,  Αρχειοθετήθηκε 2016-05-07 στο Wayback Machine..
148. ↑  "Dr. Howard Woodhouse" Αρχειοθετήθηκε 2015-04-16 στο Wayback Machine. University of Saskatchewan, accessed December 5, 2013
149. ↑  Tor Hernes, *A Process Theory of Organization* (Oxford University Press, 2014)
150. ↑  Mark R. Dibben and John B. Cobb, Jr. "Special Focus: Process Thought and Organization Studies," in *Process Studies 32* (2003).
151. ↑  "Mark Dibben – School of Management – University of Tasmania, Australia", last modified July 16, 2013, University of Tasmania, accessed November 21, 2013,  Αρχειοθετήθηκε 2013-12-13 στο Wayback Machine..
152. ↑  Mark Dibben, "Exploring the Processual Nature of Trust and Cooperation in Organisations: A Whiteheadian Analysis," in *Philosophy of Management 4* (2004): 25-39; Mark Dibben, "Organisations and Organising: Understanding and Applying Whitehead’s Processual Account," in *Philosophy of Management 7* (2009); Cristina Neesham and Mark Dibben, "The Social Value of Business: Lessons from Political Economy and Process Philosophy," in *Applied Ethics: Remembering Patrick Primeaux* (Research in Ethical Issues in Organizations, Volume 8), ed.
153. ↑  Margaret Stout & Carrie M. Staton, "The Ontology of Process Philosophy in Follett's Administrative Theory" *Administrative Theory & Praxis* 33 (2011): 268.
154. ↑  Margaret Stout & Jeannine M. Love, *Integrative Process: Follettian Thinking from Ontology to Administration*, (Anoka, MN: Process Century Press 2015).
155. ↑  F.W. Owens, "Review: *The Axioms of Descriptive Geometry* by A. N. Whitehead", *Bulletin of the American Mathematical Society* 15 (1909): 465–466.
156. ↑  James Byrnie Shaw, "Review: *Principia Mathematica* by A. N. Whitehead and B. Russell, Vol.
157. ↑  Benjamin Abram Bernstein, "Review: *Principia Mathematica* by A. N. Whitehead and B. Russell, Vol.
158. ↑  Alonzo Church, "Review: *Principia Mathematica* by A. N. Whitehead and B. Russell, Volumes II and III, Second Edition, 1927", *Bulletin of the American Mathematical Society* 34 (1928): 237–240.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* VIAF: 17265242
* **Europeana**: agent/base/145377
* **ΕΒΕ**: 86470
* **BiblioNet**: **81876**
* LCCN: n79058622
* ISNI: 0000 0001 2277 0020
* GND: 118632175
* SELIBR: 248665
* SUDOC: 030321778
* BNF: cb12176147f (data)
* BIBSYS: 90057142
* MGP: 78732
* NLA: 35604942
* NDL: 00460792
* NKC: jn19990009098
* ICCU: RAVV037966
* BNE: XX877886
* CiNii: DA00231499

 |

 |