ἡ ῥητορική ἐστιν ἀντίστροφος τῇ διαλεκτικῇ: ἀμφότεραι γὰρ περὶ τοιούτων τινῶν εἰσιν ἃ κοινὰ τρόπον τινὰ ἁπάντων ἐστὶ γνωρίζειν καὶ οὐδεμιᾶς ἐπιστήμης ἀφωρισμένης: διὸ καὶ πάντες τρόπον τινὰ μετέχουσιν ἀμφοῖν: πάντες γὰρ μέχρι τινὸς καὶ ἐξετάζειν καὶ ὑπέχειν λόγον καὶ ἀπολογεῖσθαι καὶ κατηγορεῖν ἐγχειροῦσιν.

⸺
Η ρητορική είναι αντίστοιχη με τη διαλεκτική, διότι και οι δύο έχουν να κάνουν με πράγματα ενός είδους, τα οποία, κοινά κατά κάποιον τρόπο, μπορούν να τα γνωρίζουν όλοι οι άνθρωποι και δεν [αποτελούν] καμιάς συγκεκριμένης επιστήμης [αντικείμενο]. Γι΄αυτό και όλοι μετέρχονται κατά κάποιον τρόπο και τις δύο [αυτές τέχνες], δεδομένου ότι όλοι μέχρις ενός σημείου επιχειρούν τόσο να κρίνουν και να υποστηρίζουν ένα επιχείρημα, όσο και να απολογούνται και να κατηγορούν. Αριστοτέλης, Ρητορική 1/κεφάλαιο 1.1   
 
μεταφρ. Η.Π. Νικολούδης, Αριστοτέλης «Ρητορική 1» 1995 εκδ. ΚΑΚΤΟΣ 

Εξώφυλλο της έκδοσης 1720 του Institutio Oratoria που δείχνει τον Κουιντιλιανό σε ώρα διδασκαλίας.
Με τον όρο **Ρητορική**, (από την ελληνική λέξη *ῥήτωρ*), στο σύγχρονο εννοιολογικό του πλαίσιο εννοείται εκείνος ο τομέας μελέτης και τεχνικής που ασχολείται με τη σύνθεση του προφορικού και του γραπτού λόγου στις σύγχρονες μορφές εκφοράς του, προκειμένου να καταστεί μέσον πειστικότητας και αποτελεσματικότητας επί κάποιου αιτίου. Η ρητορική είναι μια πολυσύνθετη τεχνική σπουδή.

Γενικά
------

Ιστορικά η κλασική ρητορική ανάγεται στη σχολή των προσωκρατικών φιλοσόφων και τους Σοφιστές. Στους μεταγενέστερους μεσαιωνικούς χρόνους έγινε μαζί με τη Γραμματική και τη Διαλεκτική τμήμα του λεγόμενου
*trivium*, (τριπλής φιλολογικής μελέτης), στον δυτικό πολιτισμό. Στους αρχαίους και μεσαιωνικούς χρόνους η γραμματική σχετιζόταν με την ακριβή και αποτελεσματική χρήση της γλώσσας μέσω της μελέτης και της κριτικής συγκεκριμένων φιλολογικών μοντέλων. Η διαλεκτική με τη σειρά της σχετιζόταν με τη δοκιμασία και επινόηση νέας γνώσης μέσω μιας διαδικασίας ερωταποκρίσεων και τέλος η ρητορική με την πειθώ του δημόσιου προφορικού λόγου, πιθανώς σε πολιτικές συγκεντρώσεις ή σε δικανικές διαδικασίες. Υπό αυτή την έννοια η ρητορική σχετίσθηκε στη σύγχρονη εποχή με τις αποκαλούμενες δημοκρατικές κοινωνίες με δικαιώματα ελευθερίας του λόγου και ελεύθερης συγκέντρωσης, ενώ αυτή η συσχέτιση υπήρχε στον ελλαδικό χώρο από την αρχαιότητα.

Σύγχρονη ρητορική
-----------------

Οι σύγχρονες σπουδές στη ρητορική θεμελιώνονται σε διαφορετικό φάσμα πρακτικών και νοημάτων απ’ ότι στην αρχαιότητα. Οι μελετητές της ρητορικής θεωρούν ότι η κλασική κατανόηση της ρητορικής είναι περιορισμένη, καθώς η πειθώ εξαρτάται από την επικοινωνία, η οποία με τη σειρά της σχετίζεται με την παραγωγή νοήματος. Έτσι η έννοια της ρητορικής σήμερα περιλαμβάνει κάτι περισσότερο από την απλή δημόσια επικοινωνία και αλληλεπίδραση. Τούτη η έμφαση στο νόημα και την παραγωγή του έλκει την προσοχή των μελετητών σε ένα μεγάλο σώμα κριτικής και κοινωνικής θεωρίας (βλ. κυρίως *Μετα-δομισμός και Ερμηνευτική*), καθώς επίσης και στα προβλήματα που εγείρονται εξαιτίας της μεθοδολογίας των κοινωνικών επιστημών. Παρόλο που παραδοσιακά η ρητορική σχετιζόταν με την πολιτική, το δίκαιο, τις δημόσιες σχέσεις, την αγορά και τη διαφήμιση, η μελέτη της εισήλθε πλέον σε διαφορετικούς τομείς που σχετίζονται με τις ανθρωπιστικές επιστήμες τη θρησκεία και τις κοινωνικές επιστήμες, τη δημοσιογραφία, την ιστορία, τη λογοτεχνία, ακόμα και τη χαρτογραφία ή την αρχιτεκτονική, ως οπτικές γλώσσες που μεταφέρουν νόημα. Υπό αυτή την έννοια κάθε όψη της ανθρώπινης ζωής που εξαρτάται από τη δημιουργία και μεταφορά νοήματος εμπλέκει στοιχεία ρητορικής. "*Κατά τα τελευταία δέκα έτη, πολλοί μελετητές διερεύνησαν τον ακριβή τρόπο με τον οποίο εμπλέκεται η ρητορική σε ιδιαίτερους τομείς μελέτης*".

Παραπομπές
----------

1. ↑  John S. Nelson, Allan Megill, and Donald N. McCloskey *The Rhetoric of Human Sciences: Language and Argument in Scholarship and Public Affairs Αρχειοθετήθηκε 2009-11-24 στο Wayback Machine.*, London: University of Wisconsin Press, 1987
2. ↑  Theodora Polito, *Educational Theory as Theory of Culture: A Vichian perspective on the educational theories of John Dewey and Kieran Egan* Educational Philosophy and Theory, Vol. 37, No. 4, 2005
3. ↑  Deirdre N. McCloskey (1985) *The Rhetoric of Economics[*νεκρός σύνδεσμος*]*  (Madison, University of Wisconsin Press).
4. ↑  Nelson, J. S. (1998) Tropes of Politics (Madison, University of Wisconsin Press).
5. ↑  Brown, R. H. (1987) Society as Text (Chicago, University of Chicago Press).

Βιβλιογραφία
------------

* Ρητορική Αριστοτέλη, τρεις τόμοι εκδ. Κάκτος
* Αριστοτέλης, *Ρητορική* (Α΄ Τόμος) εκδ. Ζήτρος ISBN 960-7760-85-9
* Αριστοτέλης, *Ρητορική* (Β΄ και Γ΄ τόμος) ISBN 960-8437-14-8
* Αριστοτέλης, *Τέχνη Ρητορική*, μτφρ-επιμ.-εισαγωγή Παντελής Μπασάκος, εκδόσεις Νήσος, 2016
* Τόμας Χομπς, *Η τέχνη της ρητορικής*, μτφρ Γιώργος Καράμπελας, εκδόσεις Ηριδανός, 2016

|  |  |
| --- | --- |
| Wikiquote logoWikiquote logo | Στα Βικιφθέγματα υπάρχει υλικό σχετικό με το λήμμα:   **Ρητορική** |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Ανθρωπιστικές επιστήμες |
| --- |
|  |
| 
* Ανθρωπολογία
* Αρχαιολογία
* Γλωσσολογία
* Εικαστικές τέχνες (Γλυπτική, Ζωγραφική, Κινηματογράφος)
* Θρησκειολογία
* Ιστορία
* Κλασικές σπουδές
* Λογοτεχνία
* Νομική
* Παραστατικές τέχνες (Θέατρο, Μουσική, Χορός)
* Ποίηση
* Ρητορική
* Φιλοσοφία
* Ψηφιακές Ανθρωπιστικές Επιστήμες
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| wiktionary logowiktionary logo | Το *Βικιλεξικό* έχει σχετικό λήμμα:  **ρητορική**  |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* LCCN: sh00007543
* GND: 4076704-8
* BNF: cb119452384 (data)
* NDL: 00572475
* NKC: ph125389
* BNE: XX525949

 |

 |