Το ***Τόρα! Τόρα! Τόρα!'*** (Ιαπωνικά**: ト ラ ト ラ ト ラ** ) ,(**Αγγλικά Tora! Tora! Tora!**), γνωστό επίσης και ως **Η Εποποιία του Περλ Χάρμπορ**, είναι μια επική πολεμική ταινία του 1970 σε συμπαραγωγη των ΗΠΑ και της Ιαπωνίας.
Γνωστή ως η πιο αξιόπιστη κινηματογραφική ταινία της επίθεσης του ιαπωνικού στόλου στο Περλ Χάρμπορ στις 7 Δεκεμβρίου 1941 και τα γεγονότα που προηγήθηκαν. Η ταινία είναι σε σκηνοθεσία Ρίτσαρντ Φλάισερ και σενάριο των Λάντισλας Φαράγκο και Λάρι Φόρεστερ. Πρωταγωνιστούν οι Μάρτιν Μπάλσαμ και ο Τζέισον Ρόμπαρντς.

Το όνομα της ταινίας είναι ένα υπό όρους σήμα που μεταδόθηκε κατά τη στιγμή που άρχισε η επίθεση και ανέφερε ότι επιτεύχθηκε η πλήρης έκπληξη της επίθεσης, την οποία οι Ιάπωνες βασίζονταν. Η μετάφραση από την ιαπωνική φράση σημαίνει "Tiger! Tiger! Tiger! ", Ωστόσο, μπορεί επίσης να ερμηνευτεί ως μια φράση κώδικα που σχηματίζεται από "totsugeki (突 撃) - raigeki (雷 撃)" ("επίθεση-τορπιλικό επίθεση").

Η ταινία ήταν υποψήφια για πέντε Βραβεία Όσκαρ και κέρδισε ένα (Καλύτερων Οπτικών Εφέ).

Πλοκή
-----

Οι Ηνωμένες Πολιτείες σταματούν την προμήθεια πετρελαίου στην Ιαπωνία και η κυβέρνησή της αποφασίζει να ξεκινήσει έναν πόλεμο. Ο ναύαρχος Γιαμαμότο, ο οποίος μόλις ανέλαβε τη θέση του διοικητή του αυτοκρατορικού στόλου, συμμετέχει στην ανάπτυξη ενός σχεδίου επίθεσης. Ο επιτελάρχης του, ο αντιναύαρχος Γκέντα, αναπτύσσει τις λεπτομέρειες του σχεδίου επίθεσης. Ο Γιαμαμότο και ο Γκέντα αποφασίζουν να πραγματοποιήσουν μια προληπτική αεροπορική επίθεση στην αμερικανική ναυτική βάση του Περλ Χάρμπορ στη Χαβάη, για να προκαλέσουν τις μεγαλύτερες στρατηγικές ζημίες το συντομότερο δυνατό και να στερήσουν στο ναυτικό των ΗΠΑ τη δυνατότητα να έχει μια στρατηγική ναυτική βάση στον Ειρηνικό Ωκεανό. 

Για την αμερικανική στρατιωτική υπηρσία πληροφοριών, τα σχέδια της Ιαπωνίας για την έναρξη μιας επίθεσης γίνονται εμφανή, μόνο οι στόχοι και ο συγχρονισμός είναι άγνωστοι. Οι αναλυτές στην Ουάσινγκτον μελετούν την ιαπωνική κρυπτογράφηση. Μία αρκετά περίπλοκη γραφειοκρατική διαδικασία καταρτίζεται για να ειδοποιεί μόνο ένα στενό κύκλο ανθρώπων που θα λαμβάνει τις πληροφορίες, οι οποίες, σύμφωνα με το Πεντάγωνο, θα πρέπει να διασφαλίζουν την μυστικότητα των αποκωδικοποιητών μηνυμάτων.

Στο Περλ Χάρμπορ, οι διοικητές των μονάδων ενημερώνονται από το Πεντάγωνο και προσπαθούν να οργανώσουν επειγόντως μια άμυνα. Ωστόσο, αντιμετωπίζουν απρόβλεπτες δυσκολίες, για παράδειγμα, η Εθνική Υπηρεσία Προστασίας της Φύσης εμποδίζει την τοποθέτηση ραντάρ στην επικράτεια του νησιού Oahu Nature Reserve. Οι διπλωματικές σχέσεις μεταξύ Ιαπωνίας και Ηνωμένων Πολιτειών οξύνονται. Ο Ιάπωνας πρεσβευτής, χωρίς μεγάλη επιτυχία, προσπαθεί να καθυστερήσει την έναρξη του πολέμου με διαπραγματεύσεις. Τελικά, οι Ιάπωνες στείλουν μια σειρά από 14 τηλεγραφήματα στις 6 Δεκεμβρίου, στο τέλος των οποίων ανακοινώνουν την αποτυχία των ειρηνευτικών συνομιλιών, και το τελευταίο τηλεγράφημα, το οποίο είναι στην πραγματικότητα κήρυξη πολέμου, θα πρέπει να φθάσει στις 13:00 στις 7 Δεκεμβρίου. 

Οι διοικητές των αμερικανικών μονάδων δεν είναι σε θέση να μεταδώσουν εγκαίρως τα μηνύματα συναγερμού από τις στρατιωτικές πληροφορίες, καθώς η 7η Δεκεμβρίου είναι μια ημέρα ελεύθερη. Αφού κατάφερε να ενημερώσει τον επικεφαλής ναυτικών επιχειρήσεων, ο Σταρκ για την επικείμενη επίθεση, δίστασε να αναφέρει οτιδήποτε στη Χαβάη, χωρίς πρώτα να συμβουλευτεί τον πρόεδρο.

Το πρωί της 7ης Δεκεμβρίου, μικτές και συγκεχυμένες αναφορές παρουσίας του εχθρού εμπόδισαν τους Αμερικανούς να προετοιμαστούν εγκαίρως για να αποκρούσουν την ιαπωνική επίθεση. Ενώ ο Ιάπωνας πρεσβευτής συντάσσει τα τελευταία τηλεγραφήματα στην Ουάσινγκτον και ο γραμματέας της πρεσβείας προσπαθεί να μεταφράσει 14 τηλεγραφήματα στα αγγλικά, τα ιαπωνικά αεροπλάνα απογειώνονται από τα αεροπλανοφόρα σύμφωνα με το σχέδιο επίθεσης του Γιαμαμότο. Οι πιλότοι δεν συναντούν καμία αντίσταση και στέλνουν ένα μήνυμα σχετικά με την επιτυχή έναρξη της λειτουργίας «Tora!, Tora!, Tora!». Τα αμερικανικά αεροπλάνα είναι γεμάτα σε θέσεις στάθμευσης λόγω των εντολών να αυξηθεί η προστασία από τους πολιτικούς σαμποτέρ και, έχοντας γίνει εύκολος στόχος για βομβαρδιστικά, καταστρέφονται. Μόνο δύο P-40 κατάφεραν να πετάξουν για να αποκρούσουν την επίθεση 330 ιαπωνικών αεροσκαφών.

Τα θωρηκτά πλοία του Περλ Χάρμπορ δεχονται επίθεση από βομβαρδισμούς. Το θωρηκτό Αριζόνα καταστρέφεται άμεσα, ενώ το Οκλαχόμα βουλιάζει. Το Νεβάδα προσπαθεί να εγκαταλείψει τη βάση, αλλα οι Ιάπωνες πιλότοι προσπαθούν να καταστρέψουν το πλοίο στην έξοδο από τον κόλπο για να μπλοκάρουν τη βάση. Οι ναυτικοί πηδούν στα νερά του κόλπου, αναμειγνύονται με καμένο πετρέλαιο. Μέσα από την επίθεση, οι Αμερικανοί διοικητές λαμβάνουν τελικά προειδοποιητικά τηλεγραφήματα από την Ουάσινγκτον για την επικείμενη ιαπωνική επίθεση. Ο ναύαρχος Γιαμαμότο μαθαίνει ότι η ιαπωνική πρεσβεία δεν μπόρεσε να παραδώσει εγκαίρως τη δήλωση του πολέμου στην Ουάσινγκτον, με αποτέλεσμα μια ύπουλη επίθεση και λέγοντας: «Φοβάμαι ότι μόνο ξύπνησα τον ύπνο γίγαντα και ενσταλάξαμε την τρομερή αποφασιστικότητα σε αυτό».

Διανομή ρόλων
-------------

Η ταινία δημιουργήθηκε σκόπιμα με ηθοποιούς που δεν ήταν μεγαλα αστερια στο box-office, συμπεριλαμβανομένων πολλών Ιαπώνων ερασιτεχνών, για να δώσουν έμφαση στην ιστορία και όχι στους ηθοποιούς που ήταν μέσα σε αυτήν.

### Σύμμαχοι

| Ηθοποιός | Ρόλος | Σημειώσεις |
| --- | --- | --- |
| Μάρτιν Μπάλσαμ | ναύαρχος | Αρχηγός, Στόλος του Ειρηνικού των ΗΠΑ |
| Τζόζεφ Κότεν | γραμματέας Χένρι Στίμσον | Υπουργός Πόλεμου των ΗΠΑ |
| E. G. Marshall | Lt. Colonel Rufus S. Bratton | Chief, Far Eastern Section, Military Intelligence Division, War Department |
| Τζέιμς Γουίτμορ | αντιναύαρχος William Halsey Jr. | Commander, Aircraft Battle Force, U.S. Pacific Fleet |
| Τζέισον Ρόμπαρντς | General Walter Short | Commander-in-Chief, U.S. Army Forces Hawaii |
| Wesley Addy | αντιστράτηγος | Κρυπτογράφος, OP-20-G |
| Frank Aletter | αντιστράτηγος | Command Duty Officer, USS *Nevada* |
| Leon Ames | γραμματέας Φρανκ Νοξ | U.S. Secretary of the Navy |
| Richard Anderson | Captain John Earle | Chief of Staff, 14th Naval District |
| Keith Andes | General George C. Marshall | Chief of Staff of the U.S. Army |
| Edward Andrews | Admiral Harold Rainsford Stark | Chief of Naval Operations |
| Neville Brand | Lt. Harold Kaminski | Duty Officer, 14th Naval District |
| George Macready | γραμματέας Κορνέλ Χαλ | Secretary of State |
| Norman Alden | ταγματάρχης Truman Landon | Commanding Officer, 38th Reconnaissance Squadron |
| Walter Brooke | Captain Theodore Wilkinson | Director of Naval Intelligence |
| Rick Cooper | 2nd Lt. George Welch | Pilot, 47th Pursuit Squadron |
| Carl Reindel | 2nd Lt. Kenneth Taylor | Pilot, 47th Pursuit Squadron |
| Karl Lukas | Captain Harold C. Train | Chief of Staff, Battle Force, U.S. Pacific Fleet |
| Ron Masak | Lieutenant Lawrence E. Ruff | Communications Officer, USS *Nevada* |
| Richard Erdman | Colonel Edward F. French | Chief, War Department Signal Center |
| Jerry Fogel | Lt. Commander William W. Outerbridge | Commanding Officer, USS *Ward* |
| Elven Havard | Messman 3rd Class Doris Miller | Crew member, USS *West Virginia* |
| G. D. Spradlin | Cmdr. Maurice E. Curts | Communications Officer, U.S. Pacific Fleet |
| Edmon Ryan | Rear Admiral Patrick Bellinger | Commander, Patrol Wing Two |
| Bill Zuckert | ναύαρχος James O. Richardson | Commander, United States Fleet |
| Francis De Sales | Capt. Arthur H. McCollum | Naval Intelligence officer |
| Dave Donnelly | Maj. Gordon Blake | Hickam Field Operations Officer |
| Bill Edwards | Col. Kendall J. Fielder | Assistant Chief of Staff, Intelligence, Hawaiian Department |
| Jerry Cox | Lt. Kermit Tyler | Pilot, 78th Pursuit Squadron |
| Dick Fair | Lt. Col. Carrol A. Powell | Radar officer |
| Dick Cook | Lt. Cmdr. Logan C. Ramsey | Commander, Naval Base Περλ Χάρμπορ |
| Robert Karnes | Maj. John H. Dillon | Knox's aide |
| Ken Lynch | Rear Adm. John H. Newton | Commander, *USS Lexington* |
| Walter Reed | Vice Adm. William S. Pye | Interim Commander, Aircraft Battle Force, U.S. Pacific Fleet |
| Robert Shayne | Cmdr. William H. Buracker | Operations Officer, Aircraft Battle Force, U.S. Pacific Fleet |
| Larry Thor | Maj. Gen. Frederick L. Martin | Commander, Hawaiian Air Force |
| Harlan Warde | Brig. Gen. Leonard T. Gerow | Commander, 29th Infantry Division |

### Ιάπωνες

| Ηθοποιός | Ρόλος | Σημειώσεις |
| --- | --- | --- |
| So Yamamura | Admiral Isoroku Yamamoto | Commander-in-Chief, Combined Fleet |
| Tatsuya Mihashi | Commander Minoru Genda | Air Staff, 1st Air Fleet |
| Takahiro Tamura | Lt. Commander Mitsuo Fuchida | Commander, Air Group, *Akagi* |
| Eijirō Tōno | Admiral Chuichi Nagumo | Commander-in-Chief, 1st Air Fleet |
| Shōgo Shimada | Ambassador Kichisaburo Nomura | Ιάπωνας πρέσβης στις ΗΠΑ |
| Koreya Senda | Prince Fumimaro Konoye | Πρωθυπουργός της Ιαπωνίας |
| Junya Usami | Ναύαρχος Zengo Yoshida | Minister of the Navy |
| Kazuo Kitamura | Υπουργός Yosuke Matsuoka | Υπουργός εξωτερικών της Ιαπωνίας |
| Susumu Fujita | Rear Admiral Tamon Yamaguchi | Commander, Second Carrier Division |
| Bontaro Miyake | Ναύαρχος Koshiro Oikawa | Υπουργός Ναυτικού |
| Ichiro Reuzaki | Rear Admiral Ryūnosuke Kusaka | Chief of Staff, 1st Air Fleet |
| Asao Uchida | General Hideki Tojo | Υπουργός Πολέμου της Ιαπωνίας |
| Hiroshi Akutagawa | Marquis Koichi Kido | Lord Keeper of the Privy Seal |
| Shunichi Nakamura | Captain Kameto "Gandhi" Kuroshima | Senior Staff Officer, Combined Fleet |
| Kan Nihonyanagi | Rear Admiral Chuichi Hara | Commander, 5th Carrier Division |
| Toshio Hosokawa | Lieutenant Commander Shigeharu Murata | Commander, 1st Torpedo Attack Unit, *Akagi* |
| Hisashi Igawa | Lt. Mitsuo Matsuzaki | Fuchida's pilot |
| Hideo Murota | Lt. Zenji Abe | Pilot, Air Group, *Akagi* |

### Πολίτες

| Ηθοποιός | Ρόλος | Σημειώσεις |
| --- | --- | --- |
| Leora Dana | Ileana Kramer | Lt. Cdr. Kramer's wife |
| Harold Conway | Eugene Dooman | Σύμβουλος Αμερικανικής πρεσβείας |
| June Dayton | Ray Cave | Γραμματέας |
| Meredith Weatherby | Joseph Grew | Αμερικανίδα πρέσβειρα στην Ιαπωνία |
| Akira Kume | Katsuzo Okumura | Ιάπωνας διπλωμάτης |
| Jeff Donnell | Cornelia Fort | Civilian flying instructor |
| Hank Jones | Davey | Civilian student pilot |
| Kazuko Ichikawa | Emiko | Geisha in Kagoshima |
| Randall Duk Kim | Tadao | Messenger boy |

Αρκετά μέλη του καστ είχαν υπηρετήσει στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο:

| Ηθοποιός | Υπηρεσία | Σημειώσεις |
| --- | --- | --- |
| Μάρτιν Μπάλσαμ | Αμερικανική Πολεμική Αεροπορία | B-24 radio operator |
| Τζέιμς Γουίτμορ | Σώμα Πεζοναυτών των ΗΠΑ |  |
| Τζέισον Ρόμπαρντς | Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ | USS *Northampton* and the USS *Nashville* |
| Wesley Addy | Στρατός Ξηράς των ΗΠΑ |  |
| Norman Alden | Στρατός Ξηράς των ΗΠΑ |  |
| Richard Anderson | Στρατός Ξηράς των ΗΠΑ |  |
| Keith Andes | Σώμα Πεζοναυτών των ΗΠΑ | λοχίας |
| Neville Brand | Στρατός Ξηράς των ΗΠΑ | won a Purple Heart and Silver Star |

Παραγωγή
--------

Η παραγωγη της ταινιας πήρε τρία χρόνια για να προγραμματίστει και να προετοιμαστεί η κινηματογράφιση για τους οκτώ μήνες.

Η ταινία δημιουργήθηκε σε δύο ξεχωριστές παραγωγές, μία με έδρα στις Ηνωμένες Πολιτείες, σε σκηνοθεσία Ρίτσαρντ Φλέισερ και μία με έδρα την Ιαπωνία. Η ιαπωνική πλευρά ήταν αρχικά να διευθύνεται από τον Ακίρα Κουροσάβα, ο οποίος εργάστηκε για στην ανάπτυξη σεναρίου και την προπαραγωγήτης ταινιας για δύο χρόνια. Αλλά μετά από δύο εβδομάδες γυρίσματα, αντικαταστάθηκε από τον Toshio Masuda και τον Kinji Fukasaku, οι οποίοι σκηνοθέτησαν τα ιαπωνικά μέρη.

Ο Ρίτσαρντ Φλέισερ δήλωσε για το ρόλο του Ακίρα Κουροσάβα στη ταινία:

> Πάντα πίστευα ότι παρόλο που ο Κουροσάβα ήταν μια ιδιοφυΐα στην παραγωγή ταινιών και μάλιστα ήταν, πιστεύω ειλικρινά ότι ήταν κακός για αυτή την ταινία, αυτό δεν ήταν το είδος της ταινίας που θα έκανε, ποτέ δεν έκανε κάτι τέτοιο και αυτό απλά δεν ήταν το ύφος του. 
> 
> 
> Ένιωσα ότι δεν ήταν μόνο άβολο στη σκηνοθεσία αυτού του είδους της ταινίας, αλλά επίσης δεν είχε συνηθίσει να του λέει κάποιος πώς 
> θα έπρεπε να κάνει την ταινία του. Είχε πάντα πλήρη αυτονομία 
> και κανείς δεν θα τολμούσε να κάνει μια πρόταση στον Κουροσάβα σχετικά με τον προϋπολογισμό ή το πρόγραμμα γυρισματων ή κάτι τέτοιο. Και τότε ήταν, με τον Ντάριλ Ζάνουκ στην πλάτη του και τον Ελμο Γουίλιαμς και τους υπεύθυνους παραγωγής, και όλα ήταν πράγματα που δεν είχε ξαναδεί, γιατί ήταν πάντα ανέγγιχτος. 
> Νομίζω ότι γινοταν όλο και πιο νευρικός και πιο ανασφαλής για το πώς θα δουλέψει σε αυτή την ταινία. Και φυσικά, ο Τύπος έμαθε πολλές διαμαχες στο σετ και έκαναν πολλά από αυτό στην Ιαπωνία και ήταν μεγαλύτερη πίεση γι 'αυτόν και δεν είχε συνηθίσει σε αυτό το είδος πίεσης.
> 
> 
> 

Οι κινηματογραφιστές ενημερώθηκαν από βετεράνους πολέμου και από τις δύο πλευρές, συμπεριλαμβανομένου του Minoru Genda, του άνθρωπου που σχεδίαζε και οδήγησε σε μεγάλο βαθμό την επίθεση στο Περλ Χάρμπορ, ο οποιος ήταν ένας ανεξάρτητος τεχνικός σύμβουλος για την ταινία.

Η αξιοπιστία και η ποιότητα των σκηνών μάχης ήταν και παραμένει τόσο υψηλή που τα πλάνα από το Τόρα! Τορα! Τορα! χρησιμοποιουνται επανειλημμένα σε επόμενες ταινίες ως "ντοκιμαντέρ". Είναι ενδιαφέρον ότι όταν απελευθερώθηκε η ταινία, οι αμερικανοί κριτικοί κινηματογράφου κατηγόρησαν τους δημιουργούς της ταινίας ότι η μακέτες του στρατιωτικού εξοπλισμού φαινόταν σαν «χαρτόνι».

box office
----------

Η ταινία με προϋπολογισμό παραγωγής 25.5 εκατομμύρια δολάρια την στιγμή της αρχικής κυκλοφοριας της, θεωρήθηκε ότι ηταν μια απογοήτευση του box office στη Βόρεια Αμερική , αν και το εγχώριο box office της, αξίας $29.548.291, κατέστησε την ένατη υψηλότερη ταινία του 1970 Ήταν μια μεγάλη επιτυχία στην Ιαπωνία και με την πάροδο των ετών, οι εγχώριες κυκλοφορίες έδωσαν ένα μεγαλύτερο συνολικό κέρδος.

Κριτικές
--------

Ο Ρότζερ Ίμπερτ θεώρησε ότι το Τόρα! Τόρα! Τόρα! ήταν "μια απο τις πιο νεκρές πολεμικές ταινιες που έγιναν ποτέ" και υπέφεραν από το να μην έχουν "μερικούς χαρακτήρες να ταυτιστούν". Επιπλέον, επέκρινε την ταινία για φτωχή δράση 
και ειδικά εφέ στην αναθεώρησή του το 1970. Ο Vincent Canby, κριτικός για τους *The New York Times.* ήταν ομοίως επικριτικός, σημειώνοντας ότι η ταινία δεν ήταν "τίποτα λιγότερο από 25 εκατομμύρια δολάρια άνευ σημασίας". Το *Variety* βρήκε επίσης την ταινία βαρετή. Ωστόσο, το περιοδικό επαίνεσε τις ακολουθίες δράσης της ταινίας και τις αξίες παραγωγής. Ο James Berardinelli, ωστόσο, δήλωσε ότι ήταν «σπάνιο για μια ταινία μεγάλου μήκους να επιτύχει το τρίπτυχο της διασκέδασης, ενημέρωσης και εκπαίδευσης». Ο Charles Champlin, στην επανεξέτασή του για τους *Los Angeles Times* στις 23 Σεπτεμβρίου 1970, θεωρούσε τις κύριες αρετές της ταινίας ως "θεαματική" και την προσεκτική αναπαλαίωση ενός ιστορικού γεγονότος.

Υποδοχή
-------

Οι κριτικές ανασκόπησης στην ιστοσελίδα Rotten Tomatoes, δίνουν βαθμολογία θετικής έγκρισης σε ποσοστό 55%, με βάση 29 κριτικές και μέση βαθμολογία 6/10.

Βιβλιογραφία
------------

* Agawa, Hiroyuki. *The Reluctant Admiral: Yamamoto and the Imperial Navy*. Tokyo: Kodansha International, 2000. (ISBN 4-7700-2539-4).
* Dolan, Edward F. Jr. *Hollywood Goes to War*. London: Bison Books, 1985. (ISBN 0-86124-229-7).
* Galbraith, Stuart, IV. *The Emperor and the Wolf: The Lives and Films of Akira Kurosawa and Toshiro Mifune.* New York: Faber & Faber, Inc. 2002. (ISBN 0-571-19982-8).
* Hardwick, Jack and Ed Schnepf. "A Viewer's Guide to Aviation Movies." *The Making of the Great Aviation Films*. General Aviation Series, Volume 2, 1989.
* Hathaway, John. "Tora! Tora! Tora!" *Flying Review*, Vol. 25, No. 3, July 1969.
* O'Hara, Bob. "Tora Tora Tora: A great historical flying film." *Air Classics,* Volume 6, No. 1, October 1969.
* Carnes, Mark C. "Tora! Tora! Tora!" *Past Imperfect: History According to the Movies*. New York: Holt, 1996. (ISBN 978-0-8050-3760-9).
* Orriss, Bruce. *When Hollywood Ruled the Skies: The Aviation Film Classics of World War II*. Hawthorn, California: Aero Associates Inc. 2014, first edition 1984. (ISBN 978-0-692-02985-5).
* Parish, James Robert. *The Great Combat Pictures: Twentieth-Century Warfare on the Screen.* Metuchen, New Jersey: The Scarecrow Press, 1990. (ISBN 978-0-8108-2315-0).
* Prange, Gordon. "Tora! Tora! Tora!" *Reader's Digest*, November 1963 and December 1963.
* Robertson, Bruce. *Aircraft Camouflage and Markings, 1907–1954. London: Harleyford Publications, 1961. (ISBN 978-0-8168-6355-6).*
* Shinsato, Douglas and Tadanori Urabe. *For That One Day: The Memoirs of Mitsuo Fuchida, Commander of the Attack on Pearl Harbor.* Kamuela, Hawaii: eXperience, inc. 2011. (ISBN 978-0-9846745-0-3).
* Thorsten, Marie and Geoffrey White. "Binational Pearl Harbor?: Tora! Tora! Tora! and the Fate of (Trans)national Memory." *The Asia-Pacific Journal: Japan Focus*, December 27, 2010.

Παραπομπές
----------

1. 1 2  www.imdb.com/title/tt0066473/. Ανακτήθηκε στις 27  Μαΐου 2016.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16  www.filmaffinity.com/en/film240724.html. Ανακτήθηκε στις 27  Μαΐου 2016.
3. 1 2 3  stopklatka.pl/film/tora-tora-tora. Ανακτήθηκε στις 27  Μαΐου 2016.
4. 1 2 3 4 5 6 7  (Τσεχικά) *Česko-Slovenská filmová databáze*. 2001.
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24  www.imdb.com/title/tt0066473/fullcredits. Ανακτήθηκε στις 27  Μαΐου 2016.
6. ↑  «Tora! Tora! Tora! πληροφορίες διανομής». Ανακτήθηκε στις 12 Απριλίου 2020.
7. ↑  Steffen, James. "Tora, Tora, Tora." *Turner Classic Movies.* Retrieved: February 12, 2012.
8. ↑  Orriss 1984, pp. 194–195.
9. ↑  Solomon, Aubrey. *Twentieth Century Fox: A Corporate and Financial History (The Scarecrow Filmmakers Series)*. Lanham, Maryland: Scarecrow Press, 1989. (ISBN 978-0-8108-4244-1). p256
10. ↑  "Flop! Flop! Flop! (Box office receipts of war film 'Tora! Tora! Tora!')." *Variety.* Retrieved: February 12, 2012.
11. ↑  Silverman, Stephen M (1988). *The Fox that got away : the last days of the Zanuck dynasty at Twentieth Century-Fox*Απαιτείται δωρεάν εγγραφή. L. Stuart. σελ. 329.
12. ↑  "Tora! Tora! Tora! Domestic Box Office." *The Numbers.* Retrieved: February 12, 2012.
13. ↑  Ebert, Roger. "Tora! Tora! Tora! (review)" Αρχειοθετήθηκε 2013-03-11 στο Wayback Machine. *Chicago Sun-Times*, October 12, 1970. Retrieved: April 1, 2008.
14. ↑  Canby, Vincent. "Tora! Tora! Tora! (1970)" *The New York Times*, September 24, 1970. Retrieved: August 27, 2011.
15. ↑  Variety staff. "Excerpt from the 1970 *Variety* review." *Variety*, January 1, 1970. Retrieved: April 1, 2008.
16. ↑  Berardinelli, James. "Tora, Tora, Tora." *Movie Reviews.* Retrieved: February 12, 2012.
17. ↑  Orriss 1984, p. 200.
18. ↑  «Η υποδοχή και οι κριτικές ανασκοπησεις». Rottentomatoes.com. Ανακτήθηκε στις 4 Μαρτίου 2020.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Commons logoCommons logo | Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα   **Τόρα! Τόρα! Τόρα!** |

* *Τόρα! Τόρα! Τόρα!*   στην IMDb
* *Tora! Tora! Tora!* στο AllMovie
* *Τόρα! Τόρα! Τόρα!* στο AlloCine
* *Τόρα! Τόρα! Τόρα!* στο Rotten Tomatoes
* Prange, Gordon W.

|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| * Πύλη:Τέχνη
* Πύλη:Κινηματογράφος
 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* VIAF: 267962946
* GND: 103660604X

 |

 |