Επικεφαλής αντιπροσωπειών στη διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών στο Παρίσι του 2015.
Η **πολιτική της κλιματικής αλλαγής** προκύπτει από διαφορετικές προοπτικές σχετικά με τον τρόπο αντιμετώπισης της απειλής της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Η υπερθέρμανση του πλανήτη οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου λόγω της ανθρώπινης οικονομικής δραστηριότητας, ιδίως της καύσης ορυκτών καυσίμων, ορισμένων βιομηχανιών όπως η παραγωγή τσιμέντου και χάλυβα, της χρήσης γης για γεωργία και της δασοκομίας. Μετά τη βιομηχανική επανάσταση, τα ορυκτά καύσιμα έγιναν η κύρια πηγή ενέργειας για την οικονομική και τεχνολογική ανάπτυξη. Η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και τις βιομηχανίες υψηλής έντασης πόρων και ενέργειας προκαλεί ισχυρές αντιστάσεις προς τη φιλική για το κλίμα πολιτική, παρά την ευρεία επιστημονική συναίνεση ότι μια τέτοια πολιτική είναι αναγκαία.

Οι προσπάθειες για τον μετριασμό της αλλαγής του κλίματος εμφανίστηκαν στη διεθνή πολιτική ατζέντα από τη δεκαετία του 1990 και αντιμετωπίζονται όλο και περισσότερο σε εθνικό και τοπικό επίπεδο. Η κλιματική αλλαγή είναι ένα σύνθετο παγκόσμιο πρόβλημα. Οι εκπομπές αερίων θερμοκηπίου συμβάλλουν στην υπερθέρμανση του πλανήτη, ανεξάρτητα από το πού προέρχονται οι εκπομπές. Ωστόσο, οι επιπτώσεις της υπερθέρμανσης του πλανήτη ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό ανάλογα με το πόσο ευάλωτη είναι μια τοποθεσία ή μια οικονομία. Ενώ η υπερθέρμανση του πλανήτη έχει συνολικά αρνητικό αντίκτυπο, ο οποίος προβλέπεται να επιδεινωθεί καθώς αυξάνεται η θερμοκρασία, ορισμένες περιοχές επωφελούνται από την κλιματική αλλαγή. Τα δυνητικά οφέλη τόσο από τα ορυκτά καύσιμα όσο και από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ποικίλλουν σημαντικά από χώρα σε χώρα.

Οι διαφορές στην ευθύνη και τα οφέλη από τις οικονομίες υψηλής έντασης άνθρακα και άλλες διαφορές οδήγησαν τις πρώιμες διεθνείς διασκέψεις για την κλιματική αλλαγή να παράγουν πενιχρά αποτέλεσματα και να περιοριστούν σε γενικόλογες δηλώσεις προθέσεων για την αντιμετώπιση του προβλήματος και μη δεσμευτικές αναφορές των ανεπτυγμένων χωρών για τη μείωση των εκπομπών. Τον 21ο αιώνα, δόθηκε μεγαλύτερη προσοχή σε μηχανισμούς όπως η χρηματοδότηση του κλίματος, προκειμένου τα ευάλωτα έθνη να προσαρμοστούν στην κλιματική αλλαγή. Από ορισμένα έθνη και τοπικές δικαιοδοσίες, έχουν υιοθετηθεί φιλικές προς το κλίμα πολιτικές που υπερβαίνουν κατά πολύ τις δεσμεύσεις που έχουν γίνει σε διεθνές επίπεδο. Ωστόσο, οι τοπικές μειώσεις των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που επιτυγχάνονται από τέτοιες πολιτικές δεν θα επιβραδύνουν την υπερθέρμανση του πλανήτη, παρά μόνο εάν ο συνολικός όγκος των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου μειωθεί σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Με την είσοδο στη δεκαετία του 2020, η δυνατότητα αντικατάστασης ενέργειας από ορυκτά καύσιμα με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας αυξήθηκε σημαντικά, με ορισμένες χώρες να παράγουν πλέον το μεγαλύτερο μέρος της ηλεκτρικής τους ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η ευαισθητοποίηση του κοινού για την απειλή της κλιματικής αλλαγής έχει αυξηθεί, σε μεγάλο βαθμό λόγω του κοινωνικού κινήματος των νέων και της εμφάνισης των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, όπως τα ακραία καιρικά φαινόμενα και οι πλημμύρες που προκαλούνται από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας. Πολλές έρευνες δείχνουν ότι ένα αυξανόμενο ποσοστό ψηφοφόρων υποστηρίζει την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής ως υψηλή προτεραιότητα, διευκολύνοντας τους πολιτικούς να δεσμευτούν σε πολιτικές που περιλαμβάνουν δράση για το κλίμα. Η πανδημία COVID-19 και η οικονομική ύφεση οδήγησαν σε εκτεταμένες εκκλήσεις για «πράσινη ανάκαμψη», με την Ευρωπαϊκή Ένωση να ενσωματώνει επιτυχώς τη δράση για το κλίμα στην αλλαγή πολιτικής. Η πλήρης άρνηση της κλιματικής αλλαγής έχει χάσει την επιρροή της μετά το 2019, οπότε η αντιπολίτευση έχει στραφεί σε στρατηγικές ενθάρρυνσης καθυστέρησης ή αδράνειας.

Επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής
---------------------------------

Η ανθρωπογενής υπερθέρμανση του πλανήτη αντιπροσωπεύει μια υπαρξιακή απειλή για τον ανθρώπινο πολιτισμό και μεγάλο μέρος της χλωρίδας και της πανίδας της γης. Η παγκόσμια θέρμανση προκαλείται από τις ανθρωπογενείς εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Από το 2021, οι μέσες θερμοκρασίες έχουν ήδη αυξηθεί περίπου 1,2 ° C πάνω από τα προ-βιομηχανικά επίπεδα. Αυτή η άνοδος έχει ήδη συμβάλει στην εξαφάνιση πολλών φυτών και ζώων και σε χιλιάδες θανάτους ανθρώπων. Στη διάσκεψη του Παρισιού το 2015, τα έθνη συμφώνησαν να καταβάλουν προσπάθειες για να διατηρήσουν την υπερθέρμανση κάτω από τους 2 °C και να προσπαθήσουν να την περιορίσουν κάτω από 1,5 °C. Με τις υπάρχουσες πολιτικές και δεσμεύσεις, η υπερθέρμανση του πλανήτη προβλέπεται να φτάσει περίπου τους 3 °C έως το 2100. Οι επιπτώσεις της υπερθέρμανσης του πλανήτη θα μπορούσε να επιδεινωθούν από την πιθανή ενεργοποίηση μη αναστρέψιμων σημείων καμπής του κλίματος.

Στη χειρότερη περίπτωση, η ανατροφοδότηση από την αμοιβαία ενίσχυση κλιμακωτών σημείων καμπής θα μπορούσε να οδηγήσει σε ανεξέλγκτη κλιματική αλλαγή πέρα από την ανθρώπινη ικανότητα ελέγχου, αν και αυτό θεωρείται εξαιρετικά απίθανο.  Προβλέπεται σημαντική οικονομική αναστάτωση ακόμη και αν η πολιτική συμφωνία είναι αρκετά ισχυρή για να επιτύχει το σενάριο RCP 2.6, το οποίο προβλέπει αύξηση της θερμοκρασίας μεταξύ 1,5 °C και 2 °C. Μεταξύ των κινδύνων της αύξησης κατά 2 °C είναι η άνοδος της στάθμης της θάλασσας που μπορεί να καταστρέψει ορισμένα νησιωτικά έθνη, μαζί με ευάλωτες χώρες και περιοχές με πολύ χαμηλό υψόμετρο, όπως το Μπαγκλαντές ή η Φλόριντα. Μια αύξηση 3 °C θα αυξήσει απότομα τα περιστατικά θανάσιμων θερμοκρασίων υγρού και σφαιρικού θερμομέτρου, που πιθανόν θα οδηγήσει στο θάνατο δεκάδων εκατομμυρίων ανθρώπων που ζουν σε τροπικές περιοχές, εκτός εάν είναι σε θέση να μεταναστεύσουν ή να αναζητήσουν καταφύγιο σε αξιόπιστα κλιματιζόμενες περιοχές. Άνοδος άνω των 5 °C αναμένεται να απειλήσει την ύπαρξη του ανθρώπινου πολιτισμού.

Πολιτικός διάλογος
------------------

Όπως κάθε είδους πολιτικός διάλογος, ο πολιτικός διάλογος για την κλιματική αλλαγή αφορά ουσιαστικά τη δράση. Διάφορα ξεχωριστά επιχειρήματα στηρίζουν την πολιτική της αλλαγής του κλίματος - όπως διαφορετικές εκτιμήσεις του επείγοντος χαρακτήρα της απειλής και σχετικά με τη σκοπιμότητα, τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα των διαφόρων απαντήσεων. Αλλά ουσιαστικά, όλα αυτά σχετίζονται με πιθανές απαντήσεις στην κλιματική αλλαγή. 

Οι δηλώσεις που αποτελούν πολιτικά επιχειρήματα μπορούν να χωριστούν σε δύο τύπους: τις θετικές και τις κανονιστικές δηλώσεις. Οι θετικές δηλώσεις μπορούν γενικά να αποσαφηνιστούν ή να αντικρουστούν από προσεκτικό ορισμό όρων και από επιστημονικά στοιχεία. Ενώ οι κανονιστικές δηλώσεις σχετικά με το τι «πρέπει» να γίνει συχνά σχετίζονται τουλάχιστον εν μέρει με την ηθική και είναι ουσιαστικά θέμα κρίσης. Η εμπειρία έχει δείξει ότι συχνά σε ένα διάλογο η καλύτερη πρόοδος σημειώνεται εάν οι συμμετέχοντες προσπαθήσουν να απεμπλέξουν τα θετικά από τα κανονιστικά μέρη των επιχειρημάτων τους, καταλήγοντας πρώτα σε συμφωνία για τις θετικές δηλώσεις. Στα αρχικά στάδια του διαλόγου, οι κανονιστικές θέσεις των συμμετεχόντων μπορούν να επηρεαστούν έντονα από τις αντιλήψεις τους για τα συμφέροντα του εκλογικού σώματος που αντιπροσωπεύουν. Για την επίτευξη εξαιρετικής προόδου στο συνέδριο του Παρισιού του 2015, η Κριστιάνα Φιγκέρες και άλλοι σημείωσαν ότι ήταν χρήσιμο οι βασικοί συμμετέχοντες να μπορέσουν να προχωρήσουν πέρα από την ανταγωνιστική νοοτροπία σχετικά με τα αντικρουόμενα συμφέροντα, σε κανονιστικές δηλώσεις που αντικατοπτρίζουν μια κοινή συλλογική νοοτροπία.  

Οι δράσεις για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής μπορούν να χωριστούν σε τρεις κατηγορίες: μετριασμός (δράσεις για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου), προσαρμογή (δράσεις για την άμυνα ενάντια στα αρνητικά αποτελέσματα της υπερθέρμανσης του πλανήτη) και μηχανική του κλίματος (άμεση ανθρώπινη παρέμβαση στο κλίμα, με στόχο τη μείωση του μέσου όρου παγκόσμια θερμοκρασία).

Οι περισσότεροι διεθνείς διάλογοι του 20ου αιώνα για την αλλαγή του κλίματος επικεντρώθηκαν σχεδόν αποκλειστικά στον μετριασμό. Μερικές φορές θεωρήθηκε ηττοπαθές να δοθεί μεγάλη προσοχή στην προσαρμογή. Επίσης, σε σύγκριση με τον μετριασμό, η προσαρμογή είναι περισσότερο ένα τοπικό ζήτημα, με διαφορετικά μέρη του κόσμου να αντιμετωπίζουν πολύ διαφορετικές απειλές και ευκαιρίες από την κλιματική αλλαγή. Στις αρχές του 21ου αιώνα, ενώ ο μετριασμός εξακολουθεί να λαμβάνει την περισσότερη προσοχή στις πολιτικές συζητήσεις, δεν είναι πλέον το μοναδικό επίκεντρο. Κάποιος βαθμός προσαρμογής θεωρείται πλέον ευρέως απαραίτητος και συζητείται διεθνώς τουλάχιστον σε υψηλό επίπεδο. Αν και οι συγκεκριμένες ενέργειες που πρέπει να αναληφθούν παραμένουν κυρίως τοπικό ζήτημα. Στη Διάσκεψη Κορυφής της Κοπεγχάγης συμφωνήθηκε χρηματοδότηση ύψους 100 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως προς τις αναπτυσσόμενες χώρες. Στο Παρίσι, διευκρινίστηκε ότι η κατανομή της χρηματοδότησης θα πρέπει να περιλαμβάνει ένα ισορροπημένο μίγμα προσαρμογής και μετριασμού, αν και ως το Δεκέμβριο του 2020, δεν είχε παρασχεθεί όλη η χρηματοδότηση, και αυτό που είχε παραδοθεί προοριζόταν κυρίως για έργα μετριασμού. Από το 2019, οι δυνατότητες της γεωμηχανικής συζητούνται επίσης όλο και περισσότερο και αναμένεται να εμφανιστούν στις μελλοντικές συζητήσεις.

  

Ο πολιτικός διάλογος σχετικά με το ποιες συγκεκριμένες δράσεις επιτυγχάνουν αποτελεσματικό μετριασμό ποικίλει ανάλογα με την κλίμακα της διακυβέρνησης. Υπάρχουν διαφορετικά ζητήματα στο διεθνή διάλογο, σε σύγκριση με το διάλογο σε εθνικό και τοπικό επίπεδο. Κατά τη δεκαετία του 1990, όταν η αλλαγή του κλίματος πρωτοεμφανίστηκε στην πολιτική ατζέντα, υπήρχε αισιοδοξία ότι το πρόβλημα θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί με επιτυχία. Η τότε πρόσφατη υπογραφή του Πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ το 1987 για την προστασία του στρώματος του όζοντος είχε δείξει ότι ο κόσμος ήταν σε θέση να ενεργήσει συλλογικά για να αντιμετωπίσει μια απειλή που προειδοποίησαν οι επιστήμονες, ακόμη και όταν δεν προκαλούσε ακόμη σημαντική ζημιά στους ανθρώπους. Ωστόσο, στις αρχές της δεκαετίας του 2000, οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου συνέχισαν να αυξάνονται, με ελάχιστα σημάδια συμφωνίας για την επιβολή κυρώσεων στους ρυπαντές ή την επιβράβευση της φιλικής προς το κλίμα συμπεριφοράς. Έχει καταστεί σαφές ότι η επίτευξη παγκόσμιας συμφωνίας για αποτελεσματική δράση με σκοπό τον περιορισμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη θα ήταν εξαιρετικά απαιτητική. 

### Πολυμερείς φορείς

Η αλλαγή του κλίματος ήρθε στο προσκήνιο της παγκόσμιας πολιτικής ατζέντας στις αρχές της δεκαετίας του 1990, με τις διασκέψεις των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή που διοργανώνονται κάθε χρόνο. Αυτές οι ετήσιες εκδηλώσεις καλούνται επίσης Συνέδρια των Μερών (ΣτΜ). Σημαντικά ΣτΜ-ορόσημα ήταν το Πρωτόκολλο του Κιότο το 1997, η Διάσκεψη της Κοπεγχάγης το 2009 και η Διάσκεψη του Παρισιού του 2015. Το Κιότο θεωρήθηκε αρχικά υποσχόμενο, αλλά στις αρχές της δεκαετίας του 2000 τα αποτελέσματά του αποδείχθηκαν απογοητευτικά. Η Κοπεγχάγη αποτέλεσε μια μεγάλη προσπάθεια να προχωρήσει πέρα από το Κιότο με ένα πολύ ισχυρότερο πακέτο δεσμεύσεων, αλλά σε μεγάλο βαθμό απέτυχε. Το Παρίσι θεωρήθηκε ευρέως επιτυχημένο, αλλά παραμένει ανοικτό το πόσο αποτελεσματικό θα είναι στη μείωση της μακροχρόνιας υπερθέρμανσης του πλανήτη. 

Σε διεθνές επίπεδο, υπάρχουν τρεις ευρείες προσεγγίσεις για τη μείωση των εκπομπών που οι χώρες μπορούν να επιχειρήσουν να διαπραγματευτούν. Πρώτον, η υιοθέτηση στόχων μείωσης των εκπομπών. Δεύτερον, ο καθορισμός τιμής άνθρακα. Τέλος, δημιουργώντας σε μεγάλο βαθμό εθελοντικό σύνολο διαδικασιών για την ενθάρρυνση της μείωσης των εκπομπών, οι οποίες περιλαμβάνουν την ανταλλαγή πληροφοριών και τις αξιολογήσεις προόδου. Αυτές οι προσεγγίσεις είναι σε μεγάλο βαθμό συμπληρωματικές, αν και σε διάφορα συνέδρια μεγάλο μέρος της εστίασης ήταν συχνά σε μια ενιαία προσέγγιση. Μέχρι περίπου το 2010, οι διεθνείς διαπραγματεύσεις επικεντρώθηκαν σε μεγάλο βαθμό στους στόχους εκπομπών. Η επιτυχία της συνθήκης του Μόντρεαλ στη μείωση των εκπομπών που έβλαψαν το στρώμα του όζοντος υποδηλώνει ότι οι στόχοι θα μπορούσαν να είναι αποτελεσματικοί. Ωστόσο, στην περίπτωση των μειώσεων των αερίων του θερμοκηπίου, οι στόχοι γενικά δεν οδήγησαν σε σημαντική μείωση των εκπομπών. Κατά κανόνα δεν έχουν επιτευχθεί φιλόδοξοι στόχοι. Οι προσπάθειες επιβολής αυστηρών κυρώσεων που θα ενθάρρυναν τις πιο αποφασιστικές προσπάθειες για την επίτευξη προκλητικών στόχων, ήταν πάντα εκτός τραπεζιού από τουλάχιστον ένα ή δύο έθνη. 

Τον 21ο αιώνα, υπάρχει ευρεία συμφωνία ότι η τιμή του άνθρακα είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για τη μείωση των εκπομπών, τουλάχιστον θεωρητικά.  Σε γενικές γραμμές όμως, τα έθνη ήταν απρόθυμα να υιοθετήσουν μια υψηλή τιμή άνθρακα, ή στις περισσότερες περιπτώσεις οποιαδήποτε τιμή. Ένας από τους κύριους λόγους αυτής της απροθυμίας είναι το πρόβλημα της διαρροής άνθρακα - τα φαινόμενα όπου οι δραστηριότητες που παράγουν εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου μετακινούνται εκτός της δικαιοδοσίας που επιβάλλει την τιμή του άνθρακα στερώντας έτσι τη δικαιοδοσία των θέσεων εργασίας και των εσόδων, και χωρίς κανένα όφελος, καθώς οι εκπομπές θα κυκλοφορήσουν αλλού. Παρ' όλα αυτά, το ποσοστό των παγκόσμιων εκπομπών που καλύπτονται από μια τιμή άνθρακα αυξήθηκε από 5% το 2005, σε 15% έως το 2019 και θα έπρεπε να φτάσει πάνω από 40% μόλις τεθεί πλήρως σε ισχύ η τιμή του άνθρακα της Κίνας. Τα υφιστάμενα καθεστώτα τιμών άνθρακα έχουν εφαρμοστεί ανεξάρτητα, κυρίως από την Ευρωπαϊκή Ένωση, τα έθνη και τις υποεθνικές δικαιοδοσίες που ενεργούν αυτόνομα. 

Το σε μεγάλο βαθμό εθελοντικό σύστημα «δέσμευσης και επανεξέτασης» όπου τα κράτη κάνουν τα δικά τους σχέδια για τη μείωση των εκπομπών χρησιμοποιήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1990, αλλά εγκαταλείφθηκε πριν από τη συνθήκη του Κιότο του 1997, όπου η εστίαση ήταν στους στόχους εκπομπών. Η προσέγγιση ανανεώθηκε με τη Συμφωνία του Παρισιού του 2015, με δεσμεύσεις που τώρα ονομάζονται εθνικά καθορισμένες συνεισφορές (ΕΚΣ), οι οποίες πρόκειται να υποβάλλονται εκ νέου σε βελτιωμένη μορφή κάθε 5 χρόνια. Δεν έχει εκτιμηθεί πόσο αποτελεσματική είναι αυτή η προσέγγιση. Η πρώτη υποβολή εθνικών ΕΚΣ αναμένεται να πραγματοποιηθεί στο συνέδριο της Γλασκόβης το 2021. Υπάρχουν σχέδια για συμφωνία σε ένα διεθνές σύστημα για τις συναλλαγές που σχετίζονται με τις τιμές του άνθρακα, επίσης στη συνάντηση των μερών της Γλασκόβης του 2021. 

### Περιφερειακοί, εθνικοί και υποεθνικοί φορείς

Οι πολιτικές για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου καθορίζονται είτε από εθνικές είτε υποεθνικές δικαιοδοσίες ή σε περιφερειακό επίπεδο στην περίπτωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πολλές από τις πολιτικές μείωσης των εκπομπών που έχουν τεθεί σε εφαρμογή ήταν πέραν εκείνων που απαιτούνται από τις διεθνείς συμφωνίες. Στα παραδείγματα περιλαμβάνεται η εισαγωγή μιας τιμής άνθρακα από ορισμένες μεμονωμένες πολιτείες των ΗΠΑ ή το επίτευγμα της Κόστα Ρίκα που έφτασε να παράγει το 99% της ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές το 2010. Οι πραγματικές αποφάσεις για τη μείωση των εκπομπών ή την ανάπτυξη καθαρών τεχνολογιών συνήθως δεν λαμβάνονται από τις ίδιες τις κυβερνήσεις, αλλά από άτομα, επιχειρήσεις και άλλους οργανισμούς. Ωστόσο, οι εθνικές και τοπικές κυβερνήσεις θέτουν πολιτικές για την ενθάρρυνση της φιλικής προς το κλίμα δραστηριότητας. Σε γενικές γραμμές, αυτές οι πολιτικές μπορούν να χωριστούν σε τέσσερις τύπους: πρώτον, την εφαρμογή ενός μηχανισμού τιμών άνθρακα και άλλων οικονομικών κινήτρων. Δεύτερον κανονιστικές ρυθμίσεις, που επιβάλλουν, π.χ. ότι ένα ορισμένο ποσοστό παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας πρέπει να προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές. Τρίτον, άμεσες κυβερνητικές δαπάνες για φιλική προς το κλίμα δραστηριότητα ή έρευνα. Και τέταρτον, προσεγγίσεις που βασίζονται στην ανταλλαγή πληροφοριών, στην εκπαίδευση και στην ενθάρρυνση της εθελοντικής φιλικής προς το κλίμα συμπεριφοράς.

### Μη κυβερνητικοί φορείς

Άτομα, επιχειρήσεις και ΜΚΟ μπορούν να επηρεάσουν την πολιτική της κλιματικής αλλαγής τόσο άμεσα όσο και έμμεσα. Οι μηχανισμοί περιλαμβάνουν ατομική ρητορική, συνολική έκφραση γνώμης μέσω δημοσκοπήσεων και μαζικές διαμαρτυρίες. Ιστορικά, ένα σημαντικό ποσοστό αυτών των διαμαρτυριών ήταν κατά πολιτικών φιλικών προς το κλίμα. Από τις διαδηλώσεις καυσίμων στο Ηνωμένο Βασίλειο το 2000, υπήρξαν δεκάδες διαμαρτυρίες σε όλο τον κόσμο κατά των φόρων καυσίμων ή του τερματισμού των επιδοτήσεων καυσίμων. Από το 2019 και την έλευση της σχολικής απεργίας και της εξέγερσης εξαφάνισης, οι διαδηλώσεις υπέρ του κλίματος έχουν γίνει πιο εμφανείς. Οι έμμεσοι δίαυλοι για τους πολιτικούς παράγοντες για να επηρεάσουν την πολιτική της κλιματικής αλλαγής περιλαμβάνουν τη χρηματοδότηση ή την εργασία σε πράσινες τεχνολογίες και το κίνημα αποεπένδυσης απο ορυκτά καύσιμα. 

#### Ειδικά ενδιαφέροντα και πιέσεις από μη εθνικούς φορείς

 Η υπερθέρμανση του πλανήτη έχει προσελκύσει την προσοχή των αριστερών ομάδων, όπως εδώ με τους Δημοκρατικούς Σοσιαλιστές της Αμερικής .
Υπάρχουν πολλές ομάδες ειδικών ενδιαφερόντων, οργανισμοί και εταιρείες που έχουν δημόσιες και ιδιωτικές θέσεις στο πολύπλευρο θέμα της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Ακολουθεί μια μερική λίστα των ομάδων ειδικού ενδιαφέροντος που έχουν δείξει ενδιαφέρον για την πολιτική της υπερθέρμανσης του πλανήτη:

* **Εταιρείες ορυκτών καυσίμων** : Οι παραδοσιακές εταιρείες ορυκτών καυσίμων χάνουν από τους αυστηρότερους κανονισμούς για την υπερθέρμανση του πλανήτη, αν και υπάρχουν εξαιρέσεις. Το γεγονός ότι οι εταιρείες ορυκτών καυσίμων ασχολούνται με την εμπορία ενέργειας μπορεί να σημαίνει ότι η συμμετοχή τους σε εμπορικά συστήματα και άλλοι τέτοιοι μηχανισμοί θα μπορούσαν να τους δώσουν ένα μοναδικό πλεονέκτημα, οπότε δεν είναι σαφές εάν κάθε παραδοσιακή εταιρεία ορυκτών καυσίμων θα ήταν πάντα ενάντια στις αυστηρότερες πολιτικές υπερθέρμανσης του πλανήτη.  Για παράδειγμα, η Enron, μια παραδοσιακή εταιρεία αγωγών φυσικού αερίου με ένα μεγάλο γραφείο συναλλαγών άσκησε μεγάλη πίεση στην κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών για τη ρύθμιση των εκπομπών του διοξειδίου του άνθρακα: νόμιζαν ότι θα κυριαρχήσουν στην ενεργειακή βιομηχανία αν μπορούσαν να βρίσκονται στο κέντρο του εμπορίου ενέργειας.
* **Οι αγρότες και η αγροτική επιχείρηση** αποτελούν σημαντικό λόμπι, αλλά διαφέρουν στις απόψεις τους σχετικά με την κλιματική αλλαγή και τη γεωργία   και, για παράδειγμα, τον ρόλο της κοινής γεωργικής πολιτικής της ΕΕ.
* **Χρηματοπιστωτικά ιδρύματα**: Τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα υποστηρίζουν γενικά πολιτικές κατά της υπερθέρμανσης του πλανήτη, ιδίως την εφαρμογή συστημάτων εμπορίας άνθρακα και τη δημιουργία μηχανισμών αγοράς που συνδέουν μια τιμή με τον άνθρακα. Αυτές οι νέες αγορές απαιτούν εμπορικές υποδομές, τις οποίες μπορούν να παρέχουν τα τραπεζικά ιδρύματα. Τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα είναι επίσης σε θέση να επενδύσουν, να ανταλλάξουν και να αναπτύξουν διάφορα χρηματοοικονομικά μέσα από τα οποία θα μπορούσαν να επωφεληθούν μέσω κερδοσκοπικών θέσεων σχετικά με τις τιμές του άνθρακα και τη χρήση χρηματιστηριακών και άλλων χρηματοοικονομικών λειτουργιών όπως τα ασφαλιστικά και παράγωγα μέσα.
* **Περιβαλλοντικές ομάδες**: Οι ομάδες περιβαλλοντικής υπεράσπισης γενικά προτιμούν αυστηρούς περιορισμούς στις εκπομπές διοξειδίου. Οι περιβαλλοντικές ομάδες, ως ακτιβιστές, συμμετέχουν στην ευαισθητοποίηση.
* **Εταιρείες ανανεώσιμης ενέργειας και ενεργειακής απόδοσης**: εταιρείες αιολικής, ηλιακής και ενεργειακής απόδοσης υποστηρίζουν γενικά αυστηρότερες πολιτικές υπερθέρμανσης του πλανήτη. Αναμένουν ότι το μερίδιό τους στην αγορά ενέργειας θα επεκταθεί καθώς τα ορυκτά καύσιμα γίνονται πιο ακριβά μέσω εμπορικών συστημάτων ή φόρων.
* **Εταιρείες πυρηνικής ενέργειας**: υποστηρίζουν και επωφελούνται από την τιμολόγηση του άνθρακα ή τις επιδοτήσεις παραγωγής ενέργειας χαμηλού άνθρακα, καθώς η πυρηνική ενέργεια παράγει ελάχιστες εκπομπές αερίων θερμοκηπίου.
* **Εταιρείες διανομής ηλεκτρικής ενέργειας**: μπορεί να χάσουν από τους ηλιακούς συλλέκτες αλλά να επωφεληθούν από τα ηλεκτρικά οχήματα.
* **Παραδοσιακοί λιανοπωλητές και έμποροι**: οι παραδοσιακοί έμποροι λιανικής πώλησης, οι έμποροι και οι γενικές εταιρείες ανταποκρίνονται υιοθετώντας πολιτικές που ανταποκρίνονται στους πελάτες τους. Εάν το "να είσαι πράσινος" παρέχει ελκυστικότητα στους πελάτες, τότε θα μπορούσαν να αναλάβουν μέτρια προγράμματα για να ευχαριστήσουν και να ευθυγραμμιστούν καλύτερα με τους πελάτες τους. Ωστόσο, δεδομένου ότι η γενική εταιρεία δεν αποκομίζει κέρδος από τη συγκεκριμένη θέση τους, είναι απίθανο να ασκήσουν έντονη πίεση είτε υπέρ είτε κατά μιας αυστηρότερης θέσης πολιτικής για την υπερθέρμανση του πλανήτη.
* **Γιατροί**: λένε συχνά ότι η αλλαγή του κλίματος και η ατμοσφαιρική ρύπανση μπορούν να αντιμετωπιστούν μαζί και έτσι σώζουν εκατομμύρια ζωές.
* **Εταιρείες τεχνολογίας πληροφοριών και επικοινωνιών**: λένε ότι τα προϊόντα τους βοηθούν άλλους να καταπολεμήσουν την κλιματική αλλαγή, τείνουν να επωφελούνται από τις μειώσεις των ταξιδιών και πολλές αγοράζουν πράσινη ηλεκτρική ενέργεια.

Τα διάφορα ενδιαφερόμενα μέρη μερικές φορές ευθυγραμμίζονται μεταξύ τους για να ενισχύσουν το μήνυμά τους, για παράδειγμα οι εταιρείες ηλεκτρικής ενέργειας χρηματοδοτούν την αγορά ηλεκτρικών σχολικών λεωφορείων για να ωφελήσουν τους γιατρούς μειώνοντας το φορτίο στην υπηρεσία υγείας, ενώ ταυτόχρονα πωλούν περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια. Μερικές φορές οι βιομηχανίες θα χρηματοδοτήσουν εξειδικευμένους μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς για να ευαισθητοποιήσουν και να ασκήσουν πιέσεις κατόπιν εντολής τους.

Συλλογική δράση
---------------

Η τρέχουσα πολιτική για το κλίμα επηρεάζεται από μια σειρά από κοινωνικά και πολιτικά κινήματα που επικεντρώνονται σε διάφορα μέρη της οικοδόμησης πολιτικής βούλησης για δράση για το κλίμα. Αυτό περιλαμβάνει το κίνημα για τη δικαιοσύνη για το κλίμα, το κίνημα της νεολαίας για το κλίμα και τα κινήματα για αποεπένδυση από τις βιομηχανίες ορυκτών καυσίμων.

### Κίνημα αποεπένδυσης

Μέχρι το 2021, 1.300 ιδρύματα που διαθέτουν 14,6 τρισεκατομμύρια δολάρια αποεπένδυσαν από τη βιομηχανία ορυκτών καυσίμων.
Η αποεπένδυση από ορυκτά καύσιμα και οι επενδύσεις σε κλιματικές λύσεις είναι μια προσπάθεια μείωσης της κλιματικής αλλαγής ασκώντας κοινωνική, πολιτική και οικονομική πίεση για τη θεσμική εκποίηση περιουσιακών στοιχείων, συμπεριλαμβανομένων αποθεμάτων, ομολόγων και άλλων χρηματοοικονομικών μέσων που συνδέονται με εταιρείες που συμμετέχουν στην εξόρυξη ορυκτών καυσίμων.

Οι εκστρατείες αποεπένδυσης από τα ορυκτά καύσιμα εμφανίστηκαν σε πανεπιστημιουπόλεις στις Ηνωμένες Πολιτείες το 2011, με φοιτητές να παροτρύνουν τις διοικήσεις τους να μετατρέψουν τις επενδύσεις στη βιομηχανία ορυκτών καυσίμων σε επενδύσεις σε καθαρή ενέργεια και κοινότητες που επηρεάζονται περισσότερο από την κλιματική αλλαγή.

Μέχρι το 2015, η αποεπένδυση από τα ορυκτά καύσιμα ήταν η ταχύτερα αναπτυσσόμενη κίνηση αποεπένδυσης στην ιστορία. Τον Απρίλιο του 2020, συνολικά 1.192 ιδρύματα και πάνω από 58.000 άτομα που αντιπροσωπεύουν περιουσιακά στοιχεία 14 τρισεκατομμυρίων δολαρίων παγκοσμίως είχαν αρχίσει ή δεσμεύθηκαν για αποεπένδυση από τα ορυκτά καύσιμα.

### Κίνημα της νεολαίας

Οι μαθητικές κινητοποιήσεις για το κλίμα, δηλαδή οι αποχές των μαθητών από τα μαθήματά τους ως διαμαρτυρία για την κλιματική αλλαγή, είναι ένα αυξανόμενο διεθνές κίνημα μαθητών που αποφασίζουν αντί να παρακολουθήσουν μαθήματα να λάβουν μέρος σε διαδηλώσεις απαιτώντας δράση για να αποτραπεί η περαιτέρω υπερθέρμανση του πλανήτη και η κλιματική αλλαγή. Η δημοσιότητα και διαδεδομένη διοργάνωση ξεκίνησε όταν η Γκρέτα Τούνμπεργκ οργάνωσε δράση έξω από το σουηδικό Ρίκσνταγκ (κοινοβούλιο), κρατώντας πινακίδα που έγραφε στα σουηδικά "Skolstrejk för klimatet" (μετάφραση: σχολική απεργία για το κλίμα) ξεκινώντας στις 20 Αυγούστου 2018.

Τρέχουσες προοπτικές
--------------------

Οι ιστορικές πολιτικές προσπάθειες να συμφωνήσουν σε πολιτικές για τον περιορισμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη έχουν σε μεγάλο βαθμό αποτύχει. Οι σχολιαστές έχουν εκφράσει την αισιοδοξία ότι η δεκαετία του 2020 μπορεί να είναι πιο επιτυχημένη, λόγω των διαφόρων πρόσφατων εξελίξεων και ευκαιριών που δεν υπήρχαν κατά τις προηγούμενες περιόδους. Άλλοι σχολιαστές έχουν εκφράσει προειδοποιήσεις ότι τώρα υπάρχει πολύ λίγος χρόνος για να ενεργήσουμε προκειμένου να έχουμε οποιαδήποτε πιθανότητα να διατηρήσουμε την αύξηση θερμοκρασίας κάτω από τον 1,5 °C, ή ακόμη και να έχουμε μια καλή πιθανότητα να διατηρήσουμε την παγκόσμια αύξηση κάτω από τους 2 °C.   

### Ευκαιρίες

Στα τέλη της δεκαετίας του 2010, διάφορες εξελίξεις που ευνοούν την φιλική προς το κλίμα πολιτική έκανε τους σχολιαστές να εκφράζουν αισιοδοξία ότι η δεκαετία του 2020 μπορεί φέρει καλή πρόοδο στην αντιμετώπιση της απειλής της παγκόσμιας θέρμανσης.  

#### Σημείο καμπής για την κοινή γνώμη

 Η Γκρέτα Τούνμπεργκ σε στάση διαμαρτυρίας τον Αύγουστο του 2018. Το κίνημα "Παρασκευές για το μέλλον" ήταν σημαντικό για την ευαισθητοποίηση του κοινού για την απειλή από την υπερθέρμανση του πλανήτη.
Το 2019 έχει χαρακτηριστεί ως «η χρονιά που ο κόσμος ξύπνησε την κλιματική αλλαγή», λόγω παραγόντων όπως η αυξανόμενη αναγνώριση της απειλής της υπερθέρμανσης του πλανήτη που προέκυψε από τα πρόσφατα ακραία καιρικά φαινόμενα, το φαινόμενο Γκρέτα και την έκθεση IPPC 1,5 °C  

Το 2019, ο γενικός γραμματέας του ΟΠΕΚ αναγνώρισε το κίνημα απεργίας στα σχολεία ως τη μεγαλύτερη απειλή που αντιμετωπίζει η βιομηχανία ορυκτών καυσίμων. Σύμφωνα με την Κριστιάνα Φιγκέρες, μόλις περίπου το 3,5% του πληθυσμού αρχίσει να συμμετέχει σε μη βίαιη διαμαρτυρία, είναι σίγουρο ότι θα προκαλέσει πολιτικές αλλαγές, με την επιτυχία των Παρασκευών για το μέλλον της Γκρέτας Τούνμπεργκ να υποδηλώνει ότι μπορεί να επιτευχθεί αυτό το κατώφλι.

#### Μειωμένη επιρροή της άρνησης αλλαγής του κλίματος

Μετά το 2019, η απόλυτη άρνηση της κλιματικής αλλαγής είχε πολύ μικρότερη επιρροή από ό, τι τα προηγούμενα χρόνια. Οι λόγοι για αυτό περιλαμβάνουν την αυξανόμενη συχνότητα ακραίων καιρικών φαινομένων, την πιο αποτελεσματική επικοινωνία από την πλευρά των επιστημόνων του κλίματος και το φαινόμενο της Γκρέτας. Για παράδειγμα, το 2019 το Ινστιτούτο Κάτε έκλεισε το κατάστημα του για το κλίμα.    

#### Ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας

Από το 2020, η δυνατότητα αντικατάστασης ενέργειας από ορυκτά καύσιμα με πυρηνική και ιδιαίτερα ανανεώσιμη ενέργεια έχει αυξηθεί πολύ, με δεκάδες χώρες να παράγουν πλέον περισσότερο από το ήμισυ της ηλεκτρικής τους ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές .

#### Πράσινη ανάκαμψη

Η πράσινη ανάκαμψη είναι ένα ευρέως αποδεκτό όνομα για ένα προτεινόμενο πακέτο περιβαλλοντικών, κανονιστικών και φορολογικών μεταρρυθμίσεων για την ανάκαμψη της ευημερίας μετά την πανδημία COVID-19. Υπήρξε ευρεία υποστήριξη από πολιτικά κόμματα, κυβερνήσεις, ακτιβιστές και ακαδημαϊκούς σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, το Ηνωμένο Βασίλειο, τις Ηνωμένες Πολιτείες, και άλλες χώρες για να διασφαλιστεί ότι οι επενδύσεις για την απομάκρυνση των χωρών από την οικονομική ύφεση δαπανούνται με τρόπο που καταπολεμά την κλιματική αλλαγή, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης του άνθρακα, του πετρελαίου και της χρήσης φυσικού αερίου, καθώς και τις επενδύσεις σε καθαρές μεταφορές, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οικολογικά κτίρια και βιώσιμες εταιρικές ή χρηματοοικονομικές πρακτικές. Αυτές οι πρωτοβουλίες υποστηρίζονται από τα Ηνωμένα Έθνη και τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης.

### Προκλήσεις

Παρά τις πολλά υποσχόμενες συνθήκες, οι σχολιαστές τείνουν να προειδοποιούν ότι παραμένουν πολλές δύσκολες προκλήσεις, οι οποίες πρέπει να ξεπεραστούν εάν η πολιτική της κλιματικής αλλαγής πρόκειται να οδηγήσει σε σημαντική μείωση των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου.

#### Επείγον χαρακτήρας

Ήδη από το 2021, τα επίπεδα διοξειδίου έχουν ήδη αυξηθεί κατά περίπου 50% σε σύγκριση με την προ-βιομηχανική εποχή, με δισεκατομμύρια τόνους περισσότερους να εκπέμπονται κάθε χρόνο. Η υπερθέρμανση του πλανήτη έχει ήδη ξεπεράσει το σημείο όπου αρχίζει να έχει καταστροφικές επιπτώσεις σε ορισμένες περιοχές. Επομένως, πρέπει να εφαρμοστούν πολύ σύντομα σημαντικές αλλαγές πολιτικής, προκειμένου να αποφευχθεί ο κίνδυνος κλιμάκωσης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων.

#### Κεντρικότητα ορυκτών καυσίμων

Η ενέργεια από ορυκτά καύσιμα παραμένει κεντρική για την παγκόσμια οικονομία, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 80% της παραγωγής ενέργειας για το 2019. Η μείωση των εκπομπών αυξάνοντας το κόστος της ενέργειας για τους καταναλωτές έχει συχνά προκαλέσει διαμαρτυρίες. Το να καταστεί η ενέργεια πιο ακριβή για τη βιομηχανία μπορεί να μειώσει το ποσό της οικονομικής δραστηριότητας εντός μιας δικαιοδοσίας, η οποία έχει επιπτώσεις στις θέσεις εργασίας και στα έσοδα. Ενώ η καθαρή ενέργεια μπορεί μερικές φορές να είναι φθηνότερη,   η παροχή μεγάλων ποσοτήτων ανανεώσιμης ενέργειας σε σύντομο χρονικό διάστημα συνήθως είναι δύσκολη.   Σύμφωνα με μια έκθεση του 2021 του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας οι εκπομπές από ορυκτά καύσιμα που σχετίζονται με την ενέργεια αναμένεται να αυξηθούν το 2021 κατά 4,8%. Αυτή θα είναι η δεύτερη υψηλότερη άνοδος ποτέ, που οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην αυξημένη καύση άνθρακα. 

#### Αδράνεια

Ενώ η πλήρης άρνηση της κλιματικής αλλαγής είναι πολύ λιγότερο διαδεδομένη τη δεκαετία του 2020 σε σύγκριση με τις προηγούμενες δεκαετίες, πολλά επιχειρήματα εξακολουθούν να υπάρχουν κατά της ανάληψης δράσης για τον περιορισμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Τέτοια επιχειρήματα περιλαμβάνουν την άποψη ότι υπάρχουν καλύτεροι τρόποι για να δαπανηθούν τα διαθέσιμα κεφάλαια, ότι θα ήταν καλύτερα να περιμένουμε μέχρι η νέα τεχνολογία να αναπτυχθεί και να κάνει φθηνότερο το μετριασμό και ότι οι μελλοντικές αρνητικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής θα πρέπει να υποβαθμιστούν σε μεγάλο βαθμό σε σχέση με τις τρέχουσες ανάγκες.  

#### Καταστροφολογία

Στο πλαίσιο της πολιτικής για την κλιματική αλλαγή, η καταστροφολογία αναφέρεται σε απαισιόδοξες αφηγήσεις που ισχυρίζονται ότι είναι πλέον πολύ αργά για να κάνουμε κάτι για την κλιματική αλλαγή. Η καταστροφολογία μπορεί να περιλαμβάνει υπερβολή της πιθανότητας κλιμακωτών σημείων καμπής του κλίματος και την πιθανότητά τους να πυροδοτήσουν τη ανεξέλεγκτη παγκόσμια θέρμανση πέρα από την ανθρώπινη ικανότητα ελέγχου, ακόμη και αν η ανθρωπότητα ήταν σε θέση να σταματήσει αμέσως κάθε καύση ορυκτών καυσίμων. Στις ΗΠΑ, οι δημοσκοπήσεις διαπίστωσαν ότι ο πιο συνηθισμένος λόγος για τη μη ανάληψης δράσης για τον περιορισμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη, είναι η πεποίθηση ότι είναι πολύ αργά για να γίνει κάτι.  

#### Έλλειψη συμβιβασμού

Αρκετές φιλικές προς το κλίμα πολιτικές έχουν μπλοκαριστεί στη νομοθετική διαδικασία από περιβαλλοντικές και / ή αριστερές ομάδες πίεσης και κλίσεις. Για παράδειγμα, το 2009, το αυστραλιανό πράσινο κόμμα ψήφισε κατά του προγράμματος μείωσης της ρύπανσης άνθρακα, καθώς θεώρησαν ότι δεν επέβαλε αρκετά υψηλή τιμή άνθρακα. Στις ΗΠΑ, ο περιβαλοντικός οργανισμός Σιέρα Κλαμπ βοήθησε να μην περάσει ένα νομοσχέδιο για κλιματικό φόρο του 2016, το οποίο θεώρησε ότι δεν ήταν κοινωνικά δίκαιο. Ορισμένες από τις απόπειρες επιβολής τιμής άνθρακα στις πολιτείες των ΗΠΑ έχουν αποκλειστεί από τους πολιτικούς της αριστερής πτέρυγας επειδή έπρεπε να εφαρμοστούν με μηχανισμό ανώτατου ορίου και εμπορίου, παρά με φόρο. 

#### Πολυτομεακή διακυβέρνηση

Το ζήτημα της κλιματικής αλλαγής ταιριάζει συνήθως σε διάφορους τομείς, πράγμα που σημαίνει ότι απαιτείται συχνά η ενσωμάτωση των πολιτικών για την αλλαγή του κλίματος σε άλλους τομείς πολιτικής.  Συνεπώς, το πρόβλημα είναι δύσκολο, καθώς πρέπει να αντιμετωπιστεί σε πολλαπλές κλίμακες με διαφορετικούς παράγοντες που συμμετέχουν στη σύνθετη διαδικασία διακυβέρνησης. 

#### Κακή προσαρμογή

Η επιτυχής προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή απαιτεί εξισορρόπηση ανταγωνιστικών οικονομικών, κοινωνικών και πολιτικών συμφερόντων. Ελλείψει τέτοιας εξισορρόπησης, οι βλαβερές ακούσιες συνέπειες μπορούν να αναιρέσουν τα οφέλη των πρωτοβουλιών προσαρμογής. Για παράδειγμα, οι προσπάθειες προστασίας των κοραλλιογενών υφάλων στην Τανζανία ανάγκασαν τους ντόπιους χωρικούς να στραφούν από τις παραδοσιακές αλιευτικές δραστηριότητες στη γεωργία που παρήγαγε υψηλότερες εκπομπές αερίων θερμοκηπίου. 

### Τεχνολογία

Η υπόσχεση της τεχνολογίας θεωρείται τόσο απειλή όσο και πιθανή ευλογία. Οι νέες τεχνολογίες μπορούν να ανοίξουν δυνατότητες για νέες και πιο αποτελεσματικές πολιτικές για το κλίμα. Τα περισσότερα μοντέλα που δείχνουν μια πορεία στον περιορισμό της θέρμανσης σε 2 °C έχουν μεγάλο ρόλο στην απομάκρυνση του διοξειδίου του άνθρακα, μία από τις δύο κύριες μορφές μηχανικής του κλίματος. Οι σχολιαστές από όλο το πολιτικό φάσμα τείνουν να καλωσορίζουν την αφαίρεση διοξειδίου. Αλλά μερικοί είναι δύσπιστοι αν θα είμαστε ποτέ σε θέση να αφαιρέσουμε αρκετό διοξείδιο για την επιβράδυνση της υπερθέρμανσης του πλανήτη χωρίς να υπάρξουν επίσης γρήγορες περικοπές στις εκπομπές και προειδοποιούν ότι η υπερβολική αισιοδοξία για μια τέτοια τεχνολογία μπορεί να δυσκολέψει τη θέσπιση πολιτικών μετριασμού.  

Υπάρχει μια κάπως αντίθετη άποψη προς την άλλη κύρια μορφή της μηχανικής του κλίματος, τη διαχείριση της ηλιακής ακτινοβολίας. Τουλάχιστον για την έγχυση αερολύματος με βάση το θείο, υπάρχει ευρεία συμφωνία ότι θα ήταν αποτελεσματικό στη μείωση των μέσων παγκόσμιων θερμοκρασιών. Ωστόσο, η προοπτική θεωρείται ανεπιθύμητη από πολλούς επιστήμονες του κλίματος. Προειδοποιούν ότι οι ανεπιθύμητες ενέργειες θα περιλαμβάνουν πιθανές επιπτώσεις στην υγεία, μειώσεις των γεωργικών αποδόσεων λόγω μειωμένου ηλιακού φωτός και βροχοπτώσεων, καθώς και πιθανές τοπικές αυξήσεις θερμοκρασίας και άλλες διαταραχές του καιρού. Σύμφωνα με τον Μάικλ Μαν, η προοπτική της χρήσης ηλιακής διαχείρισης για τη μείωση των θερμοκρασιών είναι ένα άλλο επιχείρημα που χρησιμοποιείται για τη μείωση της προθυμίας για τη θέσπιση πολιτικής μείωσης εκπομπών.

Διαφορετικές απαντήσεις από το πολιτικό φάσμα
---------------------------------------------

 Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι Δημοκρατικοί (μπλε) και οι Ρεπουμπλικάνοι (κόκκινο) έχουν από καιρό διαφορετικές απόψεις σχετικά με τη σημασία της αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, με το χάσμα να διευρύνεται στα τέλη του 2010 κυρίως μέσω του μεριδίου των Δημοκρατών που αυξάνεται κατά περισσότερο από 30 μονάδες.   
(Η ασυνέχεια το 2015 προέκυψε από την αλλαγή στον όρο από «υπερθέρμανση του πλανήτη» σε «κλιματική αλλαγή».)
Οι φιλικές προς το κλίμα πολιτικές υποστηρίζονται γενικά από όλο το πολιτικό φάσμα. Αν και υπήρξαν πολλές εξαιρέσεις μεταξύ των ψηφοφόρων και των πολιτικών που κλίνουν στη δεξιά, ακόμη και οι πολιτικοί της αριστεράς σπάνια έκαναν την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής κορυφαία προτεραιότητα. Τον 20ο αιώνα, οι δεξιοί πολιτικοί οδήγησαν σε πολύ σημαντική δράση κατά της κλιματικής αλλαγής, τόσο διεθνώς όσο και εσωτερικά, με τον Ρίτσαρντ Νίξον και τη Μάργκαρετ Θάτσερ να αποτελούν εξέχοντα παραδείγματα. Ωστόσο, μέχρι τη δεκαετία του 1990, ειδικά σε ορισμένες αγγλόφωνες χώρες και κυρίως στις ΗΠΑ, το ζήτημα άρχισε να πολώνεται. Τα δεξιά μέσα ενημέρωσης άρχισαν να υποστηρίζουν ότι η κλιματική αλλαγή επινοήθηκε ή τουλάχιστον υπερβάλλεται από την αριστερά για να δικαιολογήσει τη μεγέθυνση των κυβερνήσεων. Από το 2020, ορισμένες δεξιές κυβερνήσεις έχουν θεσπίσει εξαιρετικά φιλικές προς το κλίμα πολιτικές. Διάφορες έρευνες έδειξαν μια μικρή τάση ακόμη και για τους Αμερικανούς δεξιούς ψηφοφόρους να γίνουν λιγότερο σκεπτικιστές για την υπερθέρμανση του πλανήτη. Αν και κατά την άποψη του Ανατόλ Λίεβεν, για ορισμένους δεξιούς ψηφοφόρους των ΗΠΑ, η αμφιβολία για την κλιματική αλλαγή έχει γίνει μέρος της ταυτότητάς τους, οπότε η θέση τους επί του θέματος δεν μπορεί εύκολα να μετατοπιστεί με ορθολογικά επιχειρήματα.

Μια μελέτη του 2014 από το Πανεπιστήμιο του Ντόρτμουντ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι χώρες του ΟΟΣΑ με κεντρώες και αριστερές κυβερνήσεις είχαν υψηλότερες μειώσεις εκπομπών από αυτές με δεξιές κυβερνήσεις για το χρονικό διάστημα 1992-2008. Ιστορικά, οι εθνικιστικές κυβερνήσεις είχαν τις χειρότερες επιδόσεις στη θέσπιση πολιτικών. Αν και σύμφωνα με τον Λίεβεν, καθώς η κλιματική αλλαγή θεωρείται όλο και περισσότερο ως απειλή για τη συνεχιζόμενη ύπαρξη εθνικών κρατών, ο εθνικισμός είναι πιθανό να γίνει μια από τις πιο αποτελεσματικές δυνάμεις που θα οδηγήσουν σε αποφασιστικές προσπάθειες μετριασμού. Η αυξανόμενη τάση να θεωρείται η απειλή για την κλιματική αλλαγή ως θέμα εθνικής ασφαλείας μπορεί να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική για την αύξηση της υποστήριξης μεταξύ των εθνικιστών και των συντηρητικών.

Σχέση με την επιστήμη του κλίματος
----------------------------------

Στην επιστημονική βιβλιογραφία, υπάρχει μια συντριπτική συναίνεση ότι οι παγκόσμιες επιφανειακές θερμοκρασίες έχουν αυξηθεί τις τελευταίες δεκαετίες και ότι η τάση προκαλείται κυρίως από τις ανθρωπογενείς εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.   

Η πολιτικοποίηση της επιστήμης με την έννοια της χειραγώγησης της επιστήμης για πολιτικά κέρδη είναι μέρος της πολιτικής διαδικασίας. Είναι μέρος των αντιπαραθέσεων σχετικά με τον έξυπνο σχεδιασμό (συγκρίνετε τη στρατηγική Wedge) ή τους εμπόρους της αμφιβολίας, δηλαδή τους επιστήμονες που είναι ύποπτοι για πρόθυμη απόκρυψη ευρημάτων, π.χ. για θέματα όπως ο καπνός του τσιγάρου, η μείωση του όζοντος, η υπερθέρμανση του πλανήτη ή η όξινη βροχή. Ωστόσο, π.χ. στην περίπτωση εξάντλησης του όζοντος, ο παγκόσμιος κανονισμός που βασίστηκε στο Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ ήταν επιτυχής, σε ένα κλίμα υψηλής αβεβαιότητας και ενάντια σε έντονη αντίσταση ενώ στην περίπτωση της αλλαγής του κλίματος, το Πρωτόκολλο του Κιότο απέτυχε.

Ενώ η διαδικασία IPCC προσπαθεί να βρει και να ενορχηστρώσει τα ευρήματα της παγκόσμιας έρευνας για την κλιματική αλλαγή για να διαμορφώσει μια παγκόσμια συναίνεση επί του θέματος , η ίδια ήταν το αντικείμενο μιας ισχυρής πολιτικοποίησης. Η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή εξελίχθηκε από ένα απλό επιστημονικό ζήτημα σε ένα κορυφαίο παγκόσμιο θέμα πολιτικής. 

Η διαδικασία IPCC που έχει δημιουργήσει μια ευρεία επιστημονική συναίνεση δεν σταματά τις κυβερνήσεις να ακολουθούν διαφορετικούς, αν όχι αντίθετους στόχους. Στην περίπτωση της πρόκλησης της μείωσης του όζοντος, η παγκόσμια ρύθμιση είχε ήδη τεθεί σε εφαρμογή πριν από την επίτευξη επιστημονικής συναίνεσης. Έτσι, ένα γραμμικό μοντέλο χάραξης πολιτικής, με βάση όσο *περισσότερες γνώσεις έχουμε, τόσο καλύτερη είναι η* άποψη της πολιτικής απόκρισης δεν είναι απαραίτητα ακριβής. Αντίθετα η πολιτική γνώσης, δηλαδή η επιτυχής διαχείριση της γνώσης και των αβεβαιοτήτων ως θεμέλιο για τη λήψη πολιτικών αποφάσεων, απαιτεί καλύτερη κατανόηση της σχέσης μεταξύ επιστήμης, δημόσιας κατανόησης (ή απουσία κατανόησης) και πολιτικής   

Το μεγαλύτερο μέρος του πολιτικού διαλόγου σχετικά με τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής πλαισιώθηκε από προβλέψεις για τον 21ο αιώνα. Οι ακαδημαϊκοί το έχουν επικρίνει ως βραχυπρόθεσμη σκέψη, καθώς οι αποφάσεις που λαμβάνονται τις επόμενες δεκαετίες θα έχουν περιβαλλοντικές συνέπειες που θα διαρκέσουν για πολλές χιλιετίες. 

Έχει εκτιμηθεί ότι μόνο το 0,12% της συνολικής χρηματοδότησης για έρευνα που σχετίζεται με το κλίμα δαπανάται για την κοινωνική επιστήμη του μετριασμού της κλιματικής αλλαγής.  Πολύ περισσότερη χρηματοδότηση δαπανάται για φυσικές επιστημονικές μελέτες για την κλιματική αλλαγή και σημαντικά ποσά δαπανώνται επίσης για μελέτες του αντίκτυπου και της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή. Υποστηρίχθηκε ότι πρόκειται για εσφαλμένη κατανομή των πόρων, καθώς το πιο επείγον παζλ στη σημερινή συγκυρία είναι να βρει πώς να αλλάξει την ανθρώπινη συμπεριφορά για να μετριάσει την κλιματική αλλαγή, ενώ η φυσική επιστήμη της κλιματικής αλλαγής είναι ήδη καλά εδραιωμένη και θα υπάρξουν δεκαετίες και αιώνες για τον χειρισμό της προσαρμογής.

Δείτε επίσης
------------

* Επιχειρηματική δράση για την κλιματική αλλαγή
* Εμπόριο εκπομπών άνθρακα
* Αποτύπωμα άνθρακα
* Κλιματική δράση
* Κίνημα για την κλιματική αλλαγή
* Μηχανισμός Καθαρής Ανάπτυξης
* Νομοθεσία για το κλίμα
* Οικονομικά της υπερθέρμανσης του πλανήτη
* Περιβαλλοντικές συμφωνίες
* Δίκαιο του περιβάλλοντος
* Περιβαλλοντική πολιτική
* Κατάργηση ορυκτών καυσίμων
* Νέα Πράσινη Συμφωνία
* Κατάλογος πρωτοβουλιών για την κλιματική αλλαγή
* Κατάλογος διεθνών περιβαλλοντικών συμφωνιών
* Οικονομία χαμηλού άνθρακα‎
* Βιωσιμότητα

Σημειώσεις
----------

1. ↑  Ο Μάικλ Ε. Μαν υποστηρίζει ότι δεν υπάρχουν αξιόλογες επιστημονικές αποδείξεις για τη ανεξέλεγκτη υπερθέρμανση του πλανήτη (βλ. Mann 2021, κεφ. 8, σελ. 204) Η ειδική έκθεση για την υπερθέρμανση του πλανήτη 1,5 °C, θεωρεί τον κίνδυνο σημαντικό. Οι προειδοποιήσεις για την απειλή της υπερθέρμανσης του φαινομένου εμφανίζονται σε διάφορα βιβλία για την πολιτική της κλιματικής αλλαγής που δημοσιεύθηκαν μετά το 2019, για παράδειγμα Λάιβεν (2020), Φιγκέρες (2020), Τσόμσκι (2020).
2. ↑  Ο Ντέσλερ (2020), συμφωνεί σε γενικές γραμμές ότι αυτή η συνεργατική προσέγγιση ήταν το κλειδί για την επιτυχία στο Παρίσι, αν και προειδοποίησε ότι ένα από τα κύρια μέρη που οδήγησαν την αλλαγή (η Κίνα) επέστρεψε έως το 2018 σε μια λιγότερο φιλική προσέγγιση, επιδιώκοντας να μεγεθύνει τις διαφορές μεταξύ των ανεπτυγμένων και λιγότερο ανεπτυγμένων κρατών.
3. ↑  Εκτός από τα κανονικά προβλήματα συλλογικής δράσης, περιλαμβάνονται και άλλες δυσκολίες: 1) Το γεγονός ότι η χρήση ορυκτών καυσίμων ήταν κοινή σε ολόκληρη την οικονομία, σε αντίθεση με τις σχετικά λίγες εταιρείες που ελέγχουν την κατασκευή προϊόντων που περιέχουν χλωροφθοράνθρακες, που έβλαπταν τη στιβάδα του όζοντος. 2) Μη συμβατές απόψεις από διαφορετικά έθνη σχετικά με το επίπεδο ευθύνης που είχαν οι ιδιαίτερα ανεπτυγμένες χώρες για να βοηθήσουν λιγότερο ανεπτυγμένους ελέγχους για τον έλεγχο των εκπομπών τους χωρίς να εμποδίσουν την οικονομική τους ανάπτυξη. 3) Δυσκολία να αναγκάσει τους ανθρώπους να λάβουν σημαντική δράση για τον περιορισμό μιας απειλής που είναι πολύ μακριά στο μέλλον. 4) Το δίλημμα μεταξύ των συγκρουόμενων πρέπει να επιτευχθούν συμφωνίες που θα μπορούσαν να γίνουν αποδεκτές από όλους, έναντι της επιθυμίας της συμφωνίας να έχει σημαντική πρακτική επίδραση στην ανθρώπινη δραστηριότητα. Δείτε π.χ. Dryzek (2011) κεφ. 3, και Dessler (2020) κεφ. 1, 4 και 5.
4. ↑  Το αν είναι πραγματικά φθηνότερο εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως η κυμαινόμενη τιμή των ορυκτών καυσίμων στην παγκόσμια αγορά, τα προνόμια που απολαμβάνει η δικαιοδοσία (ηλιακό φως, ποσότητα ρέοντος νερού κ.λπ.) και εάν η νέα υποδομή ανανεώσιμης ενέργειας αντικαθιστά ένα υπάρχον ορυκτό καύσιμο εργοστάσιο, στο υπό εξέταση χρονοδιάγραμμα, το οποίο καθορίζει εάν το κόστος κατασκευής μπορεί να αντισταθμιστεί.
5. ↑   Η μεγάλη κάλυψη των μέσων ενημέρωσης για αυτές τις θέσεις πληρώθηκε από τη βιομηχανία ορυκτών καυσίμων, με την βιομηχανία Κοχ να είναι μία από τις πιο σημαντικές εταιρείες που συμμετείχαν. Ωστόσο, στις αρχές της δεκαετίας του 2010, οι αδελφοί Κοχ πίεσαν για φόρους στα νοικοκυριά με ηλιακούς συλλέκτες που πωλούσαν πλλεονάζουσα ενέργεια πίσω στο δίκτυο, οδηγώντας τον Μάικλ Μαν να προτείνει ότι η προτίμηση για τα μικρά κυβερνητικά σχήματα μπορεί να μην ήταν το βασικό κίνητρό τους. Βλέπε Mann (2021) κεφ. 6, σελ. 124-127.

Αναφορές
--------

1. ↑  Mann 2021, chpt. 8 , p.213
2. ↑  IPCCSR 2018
3. ↑  Lenton, Timothy M.; Rockström, Johan; Gaffney, Owen; Rahmstorf, Stefan; Richardson, Katherine; Steffen, Will; Schellnhuber, Hans Joachim (2019). «Climate tipping points — too risky to bet against» (στα αγγλικά). *Nature* **575** (7784): 592–595. doi:10.1038/d41586-019-03595-0. PMID 31776487. Bibcode: 2019Natur.575..592L. .
4. ↑  Lieven 2020
5. ↑  Mann 2021
6. ↑  Figueres 2020
7. ↑  Chomsky 2020
8. 1 2 3  
«Why tackling global warming is a challenge without precedent». *The Economist*. April 2020.. Ανακτήθηκε στις 5 April 2021.
9. ↑  Roshen Fernando, Weifeng Liu, and Warwick McKibbin (31 Μαρτίου 2021). «Global economic impacts of climate shocks, climate policy, and changes in climate risk assessment». *Brookings Institution*. Ανακτήθηκε στις 7 Απριλίου 2021. CS1 maint: Πολλαπλές ονομασίες: authors list (link)
10. ↑  Dessler 2020
11. ↑  «Positive and normative economics». *Introduction to Environmental Economics and Policy*. Centre for Development, Environment and Policy, University of London. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 20 Απριλίου 2021. Ανακτήθηκε στις 19 Ιουνίου 2021.
12. ↑  Figueres 2020
13. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Dessler 2020
14. ↑  «António Guterres on the climate crisis: ‘We are coming to a point of no return’». *The Guardian*. 11 June 2021. .
15. ↑  «DELIVERING ON THE $100 BILLIONCLIMATE FINANCE COMMITMENTAND TRANSFORMING CLIMATE FINANCE» (PDF). *www.UN.org* (στα Αγγλικά). Δεκεμβρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 19 Ιουνίου 2021.
16. 1 2 3  Elaine Kamarck (Σεπτεμβρίου 2019). «The challenging politics of climate change». *Brookings Institution*. Ανακτήθηκε στις 7 Απριλίου 2021.
17. ↑  Dessler 2020
18. ↑  Mann 2021
19. ↑  Dessler 2020
20. ↑  Dessler 2020
21. ↑  «Road to Glasgow: Key summit asks». *Energy and Climate Intelligence Unit*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 24 Ιουνίου 2021. Ανακτήθηκε στις 6 Απριλίου 2021.
22. ↑  Sabine Frank (28 Ιανουαρίου 2021). «The lengthened and stony road to Glasgow». *Carbon Market Watch*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 15 Ιουνίου 2021. Ανακτήθηκε στις 6 Απριλίου 2021.
23. ↑  Coren, Michael J. «Oil companies and utilities are buying up all the electric car charging startups». *Quartz* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 24 Νοεμβρίου 2019.
24. ↑  «Enron Sought Global Warming Regulation, Not Free Markets». Competitive Enterprise Institute. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 21 Σεπτεμβρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 4 Δεκεμβρίου 2012.
25. ↑  David Michaels (2008) *Doubt is Their Product: How Industry's Assault on Science Threatens Your Health*.
26. ↑  Hoggan, James· Littlemore, Richard (2009). *Climate Cover-Up: The Crusade to Deny Global Warming*. Vancouver: Greystone Books. ISBN 978-1-55365-485-8. Ανακτήθηκε στις 19 Μαρτίου 2010.  See, e.g. p31 *ff*, describing industry-based advocacy strategies in the context of climate change denial, and p73 *ff*, describing involvement of free-market think tanks in climate-change denial.
27. ↑  «How Climate Change in Iowa is Changing U.S. Politics». *Time*. Ανακτήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2020.
28. ↑  «Political will is the most important driver of climate-neutral agriculture». *D+C* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2020.
29. ↑  «The CAP and climate change». *European Commission - European Commission* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2020.
30. ↑  «Banking on carbon trading: Can banks stop climate change?». CNN. 20 July 2008.. Ανακτήθηκε στις 22 February 2013.
31. ↑  «The climate lobby from soup to nuts». Center for Public Integrity. 27 Δεκεμβρίου 2009. Ανακτήθηκε στις 23 Φεβρουαρίου 2013.
32. ↑  «Under Obama, Spain's Solar, Wind Energy Companies Invest Big In US». Huffington Post. 18 January 2013.. Ανακτήθηκε στις 22 February 2013.
33. ↑  «The inclusive route to low-carbon electricity : Energy & Environment - World Nuclear News». *www.world-nuclear-news.org*. Ανακτήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2020.
34. ↑  Nhede, Nicholas (10 Απριλίου 2019). «DSOs as key actors in e-mobility». *Smart Energy International* (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Αυγούστου 2020. Ανακτήθηκε στις 24 Νοεμβρίου 2019.
35. ↑  «25 Big Companies That Are Going Green». Business Pundit. 29 Ιουλίου 2008. Ανακτήθηκε στις 22 Φεβρουαρίου 2013.
36. ↑  Shindell D, Faluvegi G, Seltzer K, Shindell C (2018). «Quantified, Localized Health Benefits of Accelerated Carbon Dioxide Emissions Reductions.». *Nat Clim Change* **8** (4): 291–295. doi:10.1038/s41558-018-0108-y. PMID 29623109. PMC 5880221. Bibcode: 2018NatCC...8..291S. .
37. ↑  «How ICTs can tackle the climate crisis». *www.telecomreview.com*. Ανακτήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2020.
38. ↑  «Climate change lobbying dominated by 10 firms». Politico. Ανακτήθηκε στις 23 Φεβρουαρίου 2013.
39. ↑  «Greenpeace informal alliance with Wind and Solar». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 3 Ιανουαρίου 2014. Ανακτήθηκε στις 23 Φεβρουαρίου 2013.
40. 1 2  «Divestment Commitments». *Gofossilfree.org*. Ανακτήθηκε στις 11 Απριλίου 2020.
41. ↑  «Fossil fuel divestment: a brief history». *The Guardian*. Ανακτήθηκε στις 25 Μαρτίου 2015.
42. ↑  «Major milestone: 1000+ divestment commitments». *Gofossilfree.org*. Ανακτήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 2018.
43. ↑  Carrington, Damian (12 December 2016). «Fossil fuel divestment funds double to $5tn in a year». *The Guardian* (London, United Kingdom). ISSN 0261-3077.. Ανακτήθηκε στις 12 December 2016.
44. ↑  «The Swedish 15-year-old who's cutting class to fight the climate crisis». *The Guardian* (London, United Kingdom). 1 September 2018. ISSN 0261-3077.. Ανακτήθηκε στις 1 September 2018.
45. ↑  «The youth have seen enough». Greenpeace International. 4 January 2019.. Ανακτήθηκε στις 22 January 2019.
46. 1 2 3 4 5 6  Mann 2021
47. 1 2 3 4  Figueres 2020
48. ↑  Simon Lewis (3 Μαρτίου 2021). «The climate crisis can't be solved by carbon accounting tricks». *The Guardian*. Ανακτήθηκε στις 6 Απριλίου 2021.
49. ↑  Vaughan, Adam (18 December 2019). «The Year the World Woke up to Climate Change». *New Scientist* **244** (3261/62): σελ. 20–21. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 22 December 2019.. Ανακτήθηκε στις 3 January 2020.
50. ↑  Mann 2021
51. ↑  Figueres 2020
52. ↑  Mann 2021
53. ↑  Waldman, Scott (29 Μαΐου 2020). «Cato closes its climate shop; Pat Michaels is out». *Environment & Energy Publishing* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Ιουλίου 2020.
54. ↑  Pilta Clark (23 Φεβρουαρίου 2021). «The new politics of climate change». *Financial Times*. Ανακτήθηκε στις 6 Απριλίου 2021.
55. 1 2  
Peter Franklin (Φεβρουαρίου 2020). «Bigger than Brexit: the new politics of climate change». *unHerd*. Ανακτήθηκε στις 10 Απριλίου 2021.
56. ↑  
Michael J. I. Brown (Ιουνίου 2019). «Why old-school climate denial has had its day». *The Conversation*. Ανακτήθηκε στις 10 Απριλίου 2021.
57. ↑  Mann 2021
58. ↑  Dessler 2020
59. ↑  'Boosting the EU's green recovery: Commission invests €1 billion in innovative clean technology projects' (3 July 2020)
60. ↑  'Building back a green and resilient recovery' (8 July 2020) gov.uk. E McGaughey, M Lawrence and Common Wealth, 'The Green Recovery Act 2020 Αρχειοθετήθηκε 2020-07-15 στο Wayback Machine.', proposed UK law, and pdf
61. ↑  e.g. Tom Steyer, 'A fair, green recovery for all Californians Αρχειοθετήθηκε 2021-10-19 στο Wayback Machine.'. New York City, COVID-19 Green Recovery.
62. ↑  M Holder, 'OECD and UN institutions demand green economic recovery from Covid-19' (5 June 2020) Business Green
63. ↑  «China 'can save $1.6 trillion by scrapping coal', report says» (στα αγγλικά). *BBC News*. 2021-04-15.. Ανακτήθηκε στις 2021-04-15.
64. ↑  IEA staffers (Απριλίου 2021). «Global Energy Review 2021». *International Energy Agency*. Ανακτήθηκε στις 22 Απριλίου 2021.
65. ↑  Mann 2021
66. ↑  Dessler 2020
67. ↑  Mann 2021
68. ↑  Jonathan Watts (27 Φεβρουαρίου 2021). «Climatologist Michael E Mann: 'Good people fall victim to doomism. I do too sometimes'». *The Guardian*. Ανακτήθηκε στις 22 Απριλίου 2021.
69. ↑  Mann 2021
70. ↑  OECD (2009) *Policy Guidance on Integrating Climate Change Adaptation into Development Co-operation Αρχειοθετήθηκε 2019-09-03 στο Wayback Machine.*, Organisation for Economic Co-operation and Development, Paris.
71. ↑  Rabe, B.G. (2007). «Beyond Kyoto: Climate Change Policy in Multilevel Governance Systems». *Governance* **20** (3): 423–44. doi:10.1111/j.1468-0491.2007.00365.x.
72. ↑  Editorial (November 2015). «Adaptation trade-offs». *Nature Climate Change* **5** (11): 957. doi:10.1038/nclimate2853. Bibcode: 2015NatCC...5Q.957..  See also Sovacool, B. and Linnér, B.-O. (2016), *The Political Economy of Climate Change Adaptation,* Palgrave Macmillan UK.
73. ↑  Dessler 2020
74. ↑  Ray Pierrehumbert and Michael E. Mann (22 Απριλίου 2021). «Some say we can 'solar-engineer' ourselves out of the climate crisis. Don't buy it». *The Guardian*. Ανακτήθηκε στις 22 Απριλίου 2021.
75. 1 2  «As Economic Concerns Recede, Environmental Protection Rises on the Public's Policy Agenda / Partisan gap on dealing with climate change gets even wider». *PewResearch.org*. Pew Research Center. 13 Φεβρουαρίου 2020. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 16 Ιανουαρίου 2021.
76. ↑  How Margaret Thatcher Made the Conservative Case for Climate Action, James West, Mother Jones, Mon 8 Apr. 2013
77. ↑  An Inconvenient Truth About Margaret Thatcher: She Was a Climate Hawk, Will Oremus, Slate (magazine) 8 April 2013
78. ↑  Lieven 2020
79. ↑  Dessler 2018
80. ↑  Dryzek 2011
81. ↑  Garmann, Sebastian (2014). «Do government ideology and fragmentation matter for reducing CO2-emissions? Empirical evidence from OECD countries». *Ecological Economics* **105**: 1–10. doi:10.1016/j.ecolecon.2014.05.011. ISSN 0921-8009.
82. ↑  Lieven 2020, *Passim*, esp. Chpt. 1
83. ↑  
Oreskes, Naomi (December 2004). «BEYOND THE IVORY TOWER: The Scientific Consensus on Climate Change». *Science* **306** (5702): 1686. doi:10.1126/science.1103618. PMID 15576594. *«Such statements suggest that there might be substantive disagreement in the scientific community about the reality of anthropogenic climate change. This is not the case. [...] Politicians, economists, journalists, and others may have the impression of confusion, disagreement, or discord among climate scientists, but that impression is incorrect.»*.
84. ↑  
America's Climate Choices: Panel on Advancing the Science of Climate Change; National Research Council (2010). *Advancing the Science of Climate Change*. Washington, D.C.: The National Academies Press. ISBN 978-0-309-14588-6. (p1) ... there is a strong, credible body of evidence, based on multiple lines of research, documenting that climate is changing and that these changes are in large part caused by human activities. While much remains to be learned, the core phenomenon, scientific questions, and hypotheses have been examined thoroughly and have stood firm in the face of serious scientific debate and careful evaluation of alternative explanations. \* \* \* (p21-22) Some scientific conclusions or theories have been so thoroughly examined and tested, and supported by so many independent observations and results, that their likelihood of subsequently being found to be wrong is vanishingly small. Such conclusions and theories are then regarded as settled facts. This is the case for the conclusions that the Earth system is warming and that much of this warming is very likely due to human activities.
85. ↑  «Understanding and Responding to Climate Change» (PDF). United States National Academy of Sciences. 2008. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 23 Απριλίου 2013. Ανακτήθηκε στις 30 Μαΐου 2010. Most scientists agree that the warming in recent decades has been caused primarily by human activities that have increased the amount of greenhouse gases in the atmosphere.
86. ↑  Intelligent Judging—Evolution in the Classroom and the Courtroom George J. Annas, New England Journal of Medicine, Volume 354:2277-2281 25 May 2006
87. ↑  Oreskes, Naomi· Conway, Erik (25 Μαΐου 2010). *Merchants of Doubt: How a Handful of Scientists Obsecured the Truth on Issues from Tobacco Smoke to Global Warming* (first έκδοση). Bloomsbury Press. ISBN 978-1-59691-610-4.
88. ↑  Boykoff, M.T.; Boykoff, J.M. (2004). «Balance as bias: Global warming and the US prestige press». *Global Environmental Change* **14** (2): 125–136. doi:10.1016/j.gloenvcha.2003.10.001.
89. 1 2  Of Montreal and Kyoto: A Tale of Two Protocols Αρχειοθετήθηκε 2014-08-26 στο Wayback Machine. by Cass R. Sunstein 38 ELR 10566 8/2008
90. ↑  Ungar, Sheldon (July 2000). «Knowledge, ignorance and the popular culture: climate change versus the ozone hole, by Sheldon Ungar». *Public Understanding of Science* **9**: 297–312. doi:10.1088/0963-6625/9/3/306. .
91. ↑  Michael Oppenheimer et al. The limits of consensus, in Science Magazine's State of the Planet 2008-2009: with a Special Section on Energy and Sustainability, Donald Kennedy, Island Press, 01.12.2008, separate as CLIMATE CHANGE, The Limits of Consensus Michael Oppenheimer, Brian C. O'Neill, Mort Webster, Shardul Agrawal, in Science 14 September 2007: Vol. 317 no. 5844 pp. 1505-1506 DOI: 10.1126/science.1144831
92. ↑  Clark, Peter U.; Shakun, Jeremy D.; Marcott, Shaun A.; Mix, Alan C.; Eby, Michael; Kulp, Scott; Levermann, Anders; Milne, Glenn A. *και άλλοι*. (2016-02-08). «Consequences of twenty-first-century policy for multi-millennial climate and sea-level change» (στα αγγλικά). *Nature Climate Change* **6** (4): 360–369. doi:10.1038/nclimate2923. ISSN 1758-6798. Bibcode: 2016NatCC...6..360C. .
93. ↑  Overland, Indra; Sovacool, Benjamin K. (2020-04-01). «The misallocation of climate research funding» (στα αγγλικά). *Energy Research & Social Science* **62**: 101349. doi:10.1016/j.erss.2019.101349. ISSN 2214-6296. .

Βιβλιογραφικές αναφορές
-----------------------

* Dryzek, John, επιμ. (2011). *The Oxford Handbook of Climate Change and Society*. Oxford University Press. ISBN 978-0199566600.
* IPCC (2018). Masson-Delmotte, επιμ. *Global Warming of 1.5°C. An IPCC Special Report on the impacts of global warming of 1.5°C above pre-industrial levels and related global greenhouse gas emission pathways, in the context of strengthening the global response to the threat of climate change, sustainable development, and efforts to eradicate poverty* (PDF). Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος.
* Νόαμ Τσόμσκι and Robert Pollin (2020). *Climate Crisis and the Global Green New Deal: The Political Economy of Saving the Planet*. Verso Books. ISBN 978-1-78873-985-6.
* Andrew Dessler , Edward A Parson (2020). *The Science and Politics of Global Climate Change: A Guide to the Debate*. Cambridge University Press. ISBN 978-1-316-63132-4.
* Christiana Figueres and Tom Rivett-Carnac (2020). *The Future We Choose: Surviving the Climate Crisis*. Manilla Press. ISBN 978-1-838-770-82-2.
* Anatol Lieven (2020). *Climate Change and the Nation State*. Penguin Random House. ISBN 978-0-241-39407-6.
* Michael E. Mann (2021). *The New Climate War: The Fight to Take Back Our Planet*. PublicAffairs. ISBN 978-1-541-75822-3.

Περαιτέρω ανάγνωση
------------------

* Ναόμι Κλάιν (2019). *On Fire: The Burning Case for a Green New Deal*, Allen Lane,(ISBN 978-0241410721) .

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* Πολιτική Οικονομία της Κλιματικής Αλλαγής

### Περιβαλλοντικές ομάδες

* Panda - το Παγκόσμιο Ταμείο για τη Φύση (WWF)
* Greenpeace Αρχειοθετήθηκε 2011-06-21 στο Wayback Machine. - Greenpeace
* Stop Climate Chaos - Αρχειοθετήθηκε 2022-10-05 στο Wayback Machine. Συνασπισμός φιλανθρωπικών οργανώσεων του Ηνωμένου Βασιλείου

### Επιχειρήσεις

* Carbon Disclosure Project Το Carbon Disclosure Project, υποστηριζόμενο από περισσότερους από 150 θεσμικούς επενδυτές, στοχεύει στη διαφάνεια στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου των εταιρειών