Ο **Ιερός Ναός** **Αγίου Ζαχαρία** είναι ένα διατηρητέο μοναστήρι στην Περιφερειακή Ενότητα Καστοριάς. Ιδρύθηκε κοντά στα τέλη του 16ου αιώνα και παράλληλα είχε αναπτυχθεί περιμετρικά ένας μικρός οικισμός που έφερε την ίδια ονομασία, τα ίχνη του οποίου όμως, δεν εντοπίζονται εύκολα. Τον οικισμό κατέστρεψαν οι Τούρκοι στα μέσα περίπου του 18ου αιώνα.

Ο ναός είναι χτισμένος σχεδόν εξ ολοκλήρου από πέτρα εκτός από τον τρούλο που έχει επένδυση και από κεραμίδι. Οι τοιχογραφίες, δείγμα υψηλής τέχνης των αγιογράφων της εποχής, ανάγονται στον 17ο αιώνα και πολλές από αυτές έχουν ανάγλυφες παραστάσεις.

Γεωγραφία
---------

Βρίσκεται δίπλα στα Ελληνοαλβανικά σύνορα, στον κεντρικό Γράμμο (υψόμετρο 1.200 μ.) και δίπλα στις αρχές του ποταμού Αλιάκμονα. Απέχει 30 χλμ. δυτικά από το Νεστόριο.

Ιστορία της Μονής
-----------------

Το μοναστήρι ιδρύθηκε περίπου στα τέλη του 16ου αιώνα. Μετά την καταστροφή του Λινοτοπίου το 1769 από τους Τουρκαλβανούς, μετά τα Ορλωφικά, εγκαταστάθηκε εκεί μουσουλμανικός πληθυσμός που μετέτρεψε την εκκλησία σε τζαμί. Αργότερα ο ναός μετατράπηκε σε έναν αχυρώνα. Μετά την ενσωμάτωση και αυτής της περιοχής στην ελληνική επικράτεια το 1913 έγιναν προσπάθειες συντήρησης και ανακατασκευής της.

Στις 18 Μαΐου του 2021, εγκρίθηκε από την Οικονομική Επιτροπή της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας, το σχέδιο και οι όροι της Προγραμματικής Σύμβασης μεταξύ της Π.Δ.Μ. – Π.Ε. Καστοριάς και του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού,  για την υλοποίηση του έργου: **«**Ευπρεπισμός περιβάλλοντα χώρου, βελτίωση προσβασιμότητας και αντιπλημμυρική προστασία του Ιερού Ναού Αγίου Ζαχαρία Γράμμου στην Π.Ε. Καστοριάς». Οι εργασίες ολοκληρώθηκαν πριν τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους.

##### Εσωτερικός διάκοσμος

Εσωτερικά ο σταυροειδής με τρούλο ναός ήταν κατάγραφος με τοιχογραφίες που πιστοποιούν την αξία των καλλιτεχνών και τις αναζητήσεις της μεταβυζαντινής τέχνης. Η ζωγραφική είναι του 17ου αιώνα, όπως επιβεβαιώνεται από μια επιγραφή που υπάρχει στη νότια πλευρά, πάνω από το παράθυρο.

"ΔΕΗĊΙĊ ΤΟΥ ΔΟΥΛΟΥ ΤΟΥ ΘΕ....ΕΝ ΕΤΕΙ ΑΧΟΑ" 1671

Το 1990 ο ναός ανακηρύχθηκε πολιτιστικό μνημείο.

##### Εσωτερικές εικονογραφήσεις

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Διοικητικά
----------

Ο οικισμός αναφέρεται το 1918 με το όνομα *Ζαγάρι* στο ΦΕΚ 259Α - 29/12/1918 να προσαρτάται στην τότε κοινότητα Γιαννοβαίνης (Γιαννοχωρίου) που ανήκε στο νομό Φλωρίνης. Το 1927 μετονομάζεται σε Άγιος Ζαχαρίας και το 1940 καταργείται ως οικισμός.

Παραπομπές
----------

1. ↑  «Ναός Αγίου Ζαχαρία». *listedmonuments.culture.gr*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 21 Μαρτίου 2022. Ανακτήθηκε στις 21 Μαρτίου 2022.
2. 1 2 3  «Στη Μονή του Προφήτου Ζαχαρία». *www.cyberotsarka.gr*. Ανακτήθηκε στις 21 Μαρτίου 2022.
3. ↑  www.arxaiologikoktimatologio.gov.gr/el/monuments\_info?id=149964&type=Monument.
4. ↑  «Μνημεία και Ιστορικοί Τόποι». *Δήμος Νεστορίου*. 21 Οκτωβρίου 2015. Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2019.
5. 1 2  Διαρκής κατάλογογος των κηρυγμένων αρχαιολογικών χώρων και μνημείων της Ελλάδας Αρχειοθετήθηκε 2022-05-06 στο Wayback Machine. listedmonuments.culture.gr
6. ↑  «436.480,00 € για έργα στον Ιερό Ναό Αγίου Ζαχαρία Γράμμου». *OlaDeka*. 18 Μαΐου 2021. Ανακτήθηκε στις 21 Μαρτίου 2022.
7. ↑  «Θεία Λειτουργία στην Ιερά Μονή Αγίου Ζαχαρία στον Γράμμο». *OlaDeka*. 2 Σεπτεμβρίου 2021. Ανακτήθηκε στις 21 Μαρτίου 2022.
8. ↑  Συλλογικό έργο, επιμ.Νίκος Δόϊκος «Καστοριανά μνημεία-Μακεδονική κληρονομιά» σ. 137 εκδ. Χρωμογραφή, 1995
9. ↑  «Διοικητικές Μεταβολές Οικισμών». *ΕΕΤΑΑ*. Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2019.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Οικισμοί του Δήμου Νεστορίου |
| --- |
|  |
| Δημοτική ενότητα Ακριτών | 

|  |  |
| --- | --- |
| Σύγχρονοι οικισμοί | 
* Διποταμία
* Καλή Βρύση\*
* Κομνηνάδες
* Μεσόβραχο
* Πολυάνεμο
* Χιονάτο
 |
|  |
| Ιστορικοί οικισμοί | 
* Κορφούλα
* Πριόνιο
 |

 | Χάρτης των δημοτικών ενοτήτων του Δήμου Νεστορίου |
|  |
| Δημοτική ενότητα Αρρένων | 

|  |  |
| --- | --- |
| Σύγχρονοι οικισμοί | 
* Επταχώρι
* Ζούζουλη
* Πευκόφυτο
* Χρυσή
 |
|  |
| Ιστορικοί οικισμοί | 
* Μυροβλήτης
 |

 |
|  |
| Δημοτική ενότητα Γράμου | 

|  |  |
| --- | --- |
| Σύγχρονοι οικισμοί | 
Γράμος |
|  |
| Ιστορικοί οικισμοί | 
* Άγιος Ζαχαρίας
* Βετέρνικο
* Λινοτόπι
* Φούσια
 |

 |
|  |
| Δημοτική ενότητα Νεστορίου | 

|  |  |
| --- | --- |
| Σύγχρονοι οικισμοί | 
* Αγία Άννα
* Γιαννοχώρι\*
* Κάτω Πτελιά
* Κρανοχώρι
* Κυψέλη
* Λειβαδοτόπι
* Μονόπυλο\*
* Νέα Κοτύλη
* Νεστόριο
* Πεύκος
* Πτελιά
* Στενά
* Τρίλοφος
 |
|  |
| Ιστορικοί οικισμοί | 
* Αρχάγγελος
* Γλυκονέρι
* Κοτύλη
* Λιβάδι
* Λιτσινάρι
* Περιστέρα
 |

 |
|  |
| Μονές | 
* Μονή Αγίου Ζαχαρία\*
* Μονή Αγίου Γεωργίου Επταχωρίου
* Μονή Αγίου Παντελεήμονος\*
* Μονή Ζωοδόχου Πηγής\*
* Μονή Παμμεγίστων Ταξιαρχών\*
 |
|  |
| 
* Έδρα: Νεστόριο
* \*(Οικισμοί με μη μόνιμο πληθυσμό)
* Ιστότοπος: nestorio.gr
 |

 |