Συντεταγμένες: 39°46′4″N 46°44′40″E﻿ / ﻿39.76778°N 46.74444°E﻿ / 39.76778; 46.74444

Η **Εκκλησία του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή** (αρμενικά: Սուրբ հովհաննես Մկրտիչ Եկեղեցի‎‎), κοινώς γνωστή ως **Κανάτς Ζαμ** (**Kanach Zham)** (αρμενικά: Կանաչ Ժամ‎‎) είναι αρμενική αποστολική εκκλησία στη Σουσά (γνωστή στους Αρμένιους ως *Σουσί*) στο Αζερμπαϊτζάν, στην αμφισβητούμενη περιοχή του Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Βρίσκεται ακριβώς ανηφορικά από τον Καθεδρικό Ναό Γκαζαντσέτσοτς. *Κανάτς Ζαμ* σημαίνει "Πράσινο Παρεκκλήσι" στα Αρμενικά. Το όνομα αυτό αναφέρεται στους πρώην πράσινους τρούλους της εκκλησίας. Η εκκλησία μερικές φορές ονομάζεται επίσης ***Καραμπαχτσότς** (Gharabakhtsots)*, το όνομα της παλιάς ξύλινης εκκλησίας, που βρισκόταν προηγουμένως στην ίδια θέση με το *Κανάτς Ζαμ*, και η οποία ονομάστηκε έτσι προς τιμή των αγροτών του Ναγκόρνο-Καραμπάχ, που την έχτισαν. 

Έχουν αναφερθεί αναφορές για καταστροφή ή κατεδάφισή του μετά τον πόλεμο του Ναγκόρνο-Καραμπάχ του 2020, με βάση δορυφορικές εικόνες,   αν και η κυβέρνηση του Αζερμπαϊτζάν και η Επαρχία του Μπακού της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας υποστηρίζουν ότι η εκκλησία, η οποία υπέστη ζημιές κατά τη διάρκεια του πολέμου, στέκεται ακόμη και υφίσταται «ανακαίνιση».

Ιστορία
-------

Η εκκλησία χτίστηκε το 1818 στην ίδια θέση με την πρώην ξύλινη εκκλησία *Καραμπαχτσότς*.  Ο ναός είναι χτισμένος σύμφωνα με ένα μοναδικό σταυροειδές σχήμα, με την ανατολική πρόσοψη του ναού να γειτνιάζει με το δυτικό τμήμα του παρεκκλησίου και ο ψηλός τρούλος του ναού και το παρεκκλήσι του φαίνονται καθαρά από απόσταση σε όλη την πόλη. Το εσωτερικό της εκκλησίας έχει επίσης μερικά μοναδικά αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά. Πάνω από την είσοδο της εκκλησίας, υπάρχει μια επιγραφή του 1847 που λέει «Μπαμπαγιάν Στεπάνος Χοβχάνες. Στη μνήμη του αποθανόντος αδελφού του Μκρτιτς.»

Υλικές ζημιές
-------------

Γύρω στο Νοέμβριο του 2020, αρμενικές και ξένες πηγές ανέφεραν ότι οι πύργοι της εκκλησίας είχαν καταστραφεί από το Αζερμπαϊτζάν μετά την κατάληψη της πόλης στον πόλεμο του Ναγκόρνο-Καραμπάχ του 2020, αναφερόμενοι σε φωτογραφίες και βίντεο, που κυκλοφορούσαν στο διαδίκτυο της μερικώς κατεστραμμένης εκκλησίας.    Η Μητέρα Έδρα του Ιερού Ετσμιατζίν της Αρμενικής Αποστολικής Εκκλησίας καταδίκασε τη ζημιά σε ανακοίνωσή της τον Νοέμβριο. 

Δορυφορικές εικόνες που τραβήχτηκαν στις 15 Φεβρουαρίου 2021 έδειξαν ότι η εκκλησία είχε υποστεί σημαντικές ζημιές από τότε, που τέθηκε υπό την κυριαρχία του Αζερμπαϊτζάν. Αυτό έλαβε κάλυψη σε αρμενικά και διεθνή μέσα Τύπου, συμπεριλαμβανομένου του *Le Monde*.    Η καταστροφή της εκκλησίας φαίνεται στους Χάρτες Google τον Απρίλιο του 2021.  Ένα πρακτορείο ειδήσεων του Αζερμπαϊτζάν αρνήθηκε την καταστροφή του Κανάτς Ζαμ, ενώ αρνήθηκε επίσης την αρμενική κληρονομιά της εκκλησίας (Αζερμπαϊτζανικές πηγές αποδίδουν ρωσική προέλευση στην εκκλησία, υποστηρίζοντας ότι τροποποιήθηκε σύμφωνα με ένα "αρμενοποιημένο" στυλ τη δεκαετία του 1840.  ). Ανέφερε ότι η εκκλησία, η οποία είχε υποστεί σοβαρές ζημιές κατά τη διάρκεια του πολέμου, ανακαινιζόταν και ο τρούλος της ξαναχτιζόταν.  Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία του Μπακού ισχυρίζεται επίσης ότι η εκκλησία πρόκειται να ανακαινιστεί.  Βίντεο από έναν Ρώσο ρεπόρτερ του BBC που επισκέφτηκε τη Σουσά τον Σεπτέμβριο του 2021 έδειξαν ότι η εκκλησία υφίστατο φαινομενική ανακαίνιση. 

Το Παρατηρητήριο Κληρονομιάς του Καυκάσου (Caucasus Heritage Watch), μια ομάδα παρακολούθησης, που αποτελείται από ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Περντιού και το Κορνέλ, αναφέρει επί του παρόντος την κατάσταση του Κανάτς Ζαμ ως "κατεστραμμένη" στον ιστότοπό του, που τεκμηριώνει την τύχη των αρχιτεκτονικών μνημείων στην περιοχή.

Εικόνες
-------

* Η εκκλησία το 2019Η εκκλησία το 2019
* Η εκκλησία όπως φαίνεται από μακριά, το 2018Η εκκλησία όπως φαίνεται από μακριά, το 2018
* Η εκκλησία το 2010Η εκκλησία το 2010
* Εσωτερικό της εκκλησίας, 2009Εσωτερικό της εκκλησίας, 2009
* Η εκκλησία το 1979Η εκκλησία το 1979

Παραπομπές
----------

1. 1 2  «Kanach Zham Church». *360GreatArmenia.am*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 22 Μαΐου 2017. Ανακτήθηκε στις 12 Ιουνίου 2022.
2. ↑  «Azeri Vandalism to Armenian Church Incites Plea for Protection». *Persecution* (στα Αγγλικά). 29 Μαρτίου 2021. Ανακτήθηκε στις 26 Μαΐου 2021.
3. ↑  «Awaiting Biden, Armenians Fear Cultural Genocide in Azerbaijan». *News & Reporting* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 26 Μαΐου 2021.
4. 1 2 3  «Баку объяснил реставрационными работами демонтаж купола храма в Шуше». *Caucasian Knot*. 5 Μαΐου 2021.
5. ↑  «Hovhannes Mkrtich Church of Shushi or Kanach Zham (Green Church)». *Monument Watch* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 7 Μαρτίου 2022.
6. ↑  «6 Christian Sites Armenia Fears It Has Lost to Azerbaijan». *Christianity Today*. 5 Ιανουαρίου 2021.
7. ↑  «Azeris destroy domes of Armenian church in Karabakh's Shushi». *PanArmenian.Net*. 20 Νοεμβρίου 2020.
8. ↑  Nazaretyan, Hovhannes (19 Νοεμβρίου 2020). «The Kanach Zham Church in Shushi has been partially destroyed». *Fact Investigation Platform (FIP)*.
9. ↑  «Nagorno-Karabakh: If the truce does not bring peace (in German)». .
10. ↑  Siranush Ghazanchyan (19 Νοεμβρίου 2020). «Armenian St. John the Baptist church in Shushi vandalized». *Public Radio of Armenia (Armradio)*.
11. ↑  «After the war in Nagorno-Karabakh, Armenian cultural heritage threatened (in French)». .
12. ↑  «Conflict in Nagorno-Karabakh is far from over». *emerging-europe.com*. 5 Μαΐου 2021.
13. ↑  «Azeris destroy Armenian church in Karabakh's Shushi». *panorama.am*. 17 Μαρτίου 2021.
14. ↑  Կանաչ Ժամ եկեղեցի, Google Maps, accessed on 23 April 2021.
15. ↑  «Православному храму в Шуше возвращается первоначальный облик». *Turan Information Agency*. 19 Μαρτίου 2021. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 19 Απριλίου 2021. Ανακτήθηκε στις 12 Ιουνίου 2022.
16. ↑  «Город-призрак. Как живет Шуша после войны». *BBC Russian* (στα Ρωσικά). 24 Σεπτεμβρίου 2021. Ανακτήθηκε στις 25 Σεπτεμβρίου 2021.
17. ↑  "Caucasus Heritage Watch Monitoring Dashboard Αρχειοθετήθηκε 2022-06-11 στο Wayback Machine." Caucasus Heritage Watch. Accessed 3 October 2021.
18. ↑  Mkrtchian, Shahen. "Շուշիի պատմական հուշարձանները [Shushi's historical monuments]," *Ejmiatsin* 3 (1979): pp. 50-60.

|  |  |
| --- | --- |
| Commons logoCommons logo | Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα   **Κανάτς Ζαμ** |