Συντεταγμένες: 35°21′40″N 24°10′27″E﻿ / ﻿35.36106°N 24.17413°E﻿ / 35.36106; 24.17413

Ο **Βαφές** είναι χωριό και έδρα ομώνυμης κοινότητας του δήμου Αποκορώνου στην περιφερειακή ενότητα Χανίων της Κρήτης. Βρίσκεται σε υψόμετρο 210 μέτρων. Απέχει από τα Χανιά 37 χιλιόμετρα. Ο οικισμός έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο μνημείο.

Ιστορικά στοιχεία
-----------------

Το χωριό πιθανόν δημιουργήθηκε από τους κατοίκους του χωριού Κούρτα (αργότερα Σκούτζα), το οποίο βρίσκεται ανατολικά του Βαφέ, το οποίο καταστράφηκε από πειρατές. Είναι πιθανόν να δημιουργήθηκε κατά τη Β΄ βυζαντινή περίοδο και αναφέρεται σε έγγραφα της οικογένειας Σκορδύλη. Σε ενετικές πηγές αναφέρεται ως «Βαφές, Βαμμένος ποταμός». Το χωριό αναφέρεται από τον Φραντσέσκο Μπαρότσι ως *Vaffea* στην επαρχία Αποκορώνου το 1577. Η πιο πιθανή ετυμολογία του ονόματος είναι να προέρχεται από κάποιον βαφέα. Στην ενετική απογραφή του 1583 από τον Καστροφύλακα, το χωριό αναφέρεται ως *Vaffe*, με 193 κατοίκους, και ως *Vaffea* με 50 οφειλόμενες αγγαρίες. Ο Βασιλικάτα το 1630 το αναφέρει ως *Vaffes* και ο Αντόνιο Τριβάν στο χρονικό του ως *Vaffea*.

Άποψη της εισόδου του σπηλαίου Κρυονερίδα.
Κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας, το χωριό ήταν βακουφικό, αφιερωμένο στο τζαμί του Φιντίκ Χατζή Μεχμέτ στον Χάνδακα. Τον Αύγουστο του 1821, κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1821, στο σπήλαιο Κρυονερίδα, στη χαράδρα Λαγγός, νοτιοδυτικά του Βαφέ, οι Οθωμανοί έπνιξαν με καπνό 130 κατοίκους του χωριού οι οποίοι είχαν καταφύγει στο σπήλαιο. Κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1866, στον Βαφέ δόθηκε στις 12 Οκτωβρίου 1866 μάχη ανάμεσα στον Μουσταφά πασά και τον Ιωάννη Ζυμβρακάκη, η οποία έληξε με νίκη των Τούρκων. Στην αιγυπτιακή απογραφή του 1834, στον Βαφέ κατοικούσαν 65 χριστιανικές και 3 μουσουλμανικές οικογένειες. Στην απογραφή του 1881, ο Βαφές υπαγόταν στον δήμο Φρε και είχε 700 κατοίκους.

*Δείτε: **Κοινότητα Βαφέ***

Το χωριό κατά τη διάρκεια της κατοχής έγινε κέντρο φιλοξενίας των συμμαχικών δυνάμεων που είχαν απομείνει μετά την μάχη της Κρήτης. Ένας κάτοικος με το όνομα Νίκος Βανδουλάκης φιλοξένησε τόσους πολλούς που έγινε γνωστός με το όνομα "Βρετανός Πρόξενος". Τις 12 Δεκεμβρίου 1944, οι Γερμανοί επιτέθηκαν με τανκ στον Βαφέ, αλλά δεν κατάφεραν να προχωρήσουν. Αποτέλεσμα της μάχης ήταν ο τραυματισμός 40 Γερμανών και 5 Ελλήνων.

Αναλυτικά η δημογραφική πορεία του χωριού σύμφωνα με τις απογραφές:

| Απογραφή | 1900 | 1920 | 1928 | 1940 | 1951 | 1961 | 1971 | 1981 | 1991 | 2001 | 2011 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Πληθυσμός | 761 | 485 | 563 | 544 | 535 | 406 | 312 | 203 | 163 | 194 | 212 |

Αξιοθέατα
---------

Ο οικισμός αποτελείται από δύο τμήματα του συνεκτικού πυρήνα και μεμονωμένα κτίσματα και γειτονιές στις παρυφές τους. Τα περισσότερα από τα κτίσματα διασώζουν σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό το αρχικό τους τμήμα που χρονολογείται στην όψιμη Βενετοκρατία ή την πρώιμη Τουρκοκρατία. Ο Βαφές υπέστη εκτεταμένες επεμβάσεις κατά το δεύτερο μισό του 19ου αι. οπότε εμφανίζονται νεοκλασικιστικά στοιχεία που συμπληρώνουν τα κτίσματα.
Μεταξύ των κτισμάτων, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα εξής:

* μεγάλο συγκρότημα κατοικίας του Εμμανουήλ Ιερέως Σκορδύλη, χρονολογημένο στα 1745,
* σειρά θολωτών κατασκευών που αποδίδονται στον γενίτσαρο Αληδάκη,
* ο δίκλιτος Ιερός Ναός του Χριστού και αρκετές κατοικίες των χρόνων της πρώιμης Τουρκοκρατίας.

Στη θέση Αμπαδιά βρίσκεται ο ναός του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή, με ενετική καμπάνα του 1581. Λίγο ψηλότερα από το χωριό βρίσκεται ο ναός του Αγίου Ιωάννη του Ερημίτη. Βορειοανατολικά του χωριού βρίσκεται ο βυζαντινός ναός Ασωμάτων.

Στο χωριό επίσης έχουν χαρακτηριστεί ως διατηρητέα μνημεία οι οίκιες:

* Κ. Ι. Φουράκη, ως τυπικό δείγμα της τοπικής αρχιτεκτονικής των χρόνων της Τουρκοκρατίας,
* Εμμ. Βαλσαμάκη, ως τυπικό δείγμα της τοπικής αρχιτεκτονικής των χρόνων της πρώιμης Τουρκοκρατίας,
* Στ. Μπουντουράκη, ως τυπικό δείγμα της τοπικής αρχιτεκτονικής του 18ου αιώνα

Στη χαράδρα Λάγγος, 1 χιλιόμετρο νοτιοανατολικά του χωριού, πέρα από το σπήλαιο Κρυονερίδα βρίσκεται σπήλαιο στη θέση Καλαμάτο, με όμορφη διακόσμηση και μικρούς θαλάμους και βάραθρα. Έχουν εντοπιστεί ίχνη κατοίκησης από την νεολιθική και ελληνιστική εποχή.

Βαφιανοί
--------

* Κωσταρός Βολουδάκης: επαναστάτης
* Χρήστος Βολουδάκης (πολιτικός)

Οικονομία
---------

Οι κάτοικοι του χωριού ασχολούνται με την κτηνοτροφία και τη γεωργία. Το χωριό παράγει κτηνοτροφικά προϊόντα, λάδι, χαρούπια και κρασί.

Παραπομπές
----------

1. 1 2 3  «Χαρακτηρισμός του οικισμού Βαφέ, επαρχ. Αποκορώνου, νομού Χανίων, ως ιστορικού διατηρητέου μνημείου». Υπουργείο Πολιτισμο΄τ. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 5 Μαρτίου 2016. Ανακτήθηκε στις 7 Μαρτίου 2017.
2. 1 2 3 4  «Κρυονερίδα». Δήμος Αποκορώνου. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 29 Ιουνίου 2016. Ανακτήθηκε στις 7 Μαρτίου 2017.
3. 1 2 3 4 5  Σπανάκης, Στέργιος (1993). *Πόλεις και χωριά της Κρήτης στο πέρασμα των αιώνων, τόμος Α*. Ηράκλειο: Γραφικές Τέχνες Γ. Δετοράκης. σελ. 181.
4. ↑  Beevor, Antony· Προκοπίου, Αριστείδης (2004). *Κρήτη: η μάχη και η αντίσταση*. Αθήνα: Εκδόσεις Γκοβοστή. ISBN 9602709278. 1245306645.
5. ↑  «Χαρακτηρισμός ως ιστορικού διατηρητέου μνημείου της οικίας Κ.Ι. Φουράκη, στο Βαφέ Αποκορώνου Χανίων». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 19 Μαΐου 2022. Ανακτήθηκε στις 7 Μαρτίου 2017.
6. ↑  «Χαρακτηρισμός ως ιστορικού διατηρητέου μνημείου της οικίας ιδ. Ε.Γ. Βαλσαμάκη, στο Βαφέ Αποκορώνου Χανιών.». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Μαΐου 2022. Ανακτήθηκε στις 7 Μαρτίου 2017.
7. ↑  «Χαρακτηρισμός ως ιστορικού διατηρητέου μνημείου της οικίας ιδ. Στ. Μπουντουράκη, στο Βαφέ Αποκορώνου Χανίων». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Μαΐου 2022. Ανακτήθηκε στις 7 Μαρτίου 2017.
8. ↑  «Περί χαρακτηρισμού αρχαιολογικών χώρων και ιστορικών διατηρητέων μνημείων». *ΦΕΚ 527/Β/24-8-1967*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Μαΐου 2022. Ανακτήθηκε στις 7 Μαρτίου 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| Commons logoCommons logo | Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα   **Βαφές Χανίων** |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Οικισμοί του Δήμου Αποκορώνου (ανά δημοτική ενότητα) |
| --- |
|  |
| Δημοτική ενότητα Αρμένων | 
* Αρμένοι
* Καλύβες
* Καρές
* Κυριακοσέλλια
* Μαχαιροί
* Νέο Χωριό
* Πρόβαρμα
* Ραμνή
* Σαμωνάς
* Στύλος
* Τσιβαράς
* Φαράγγι
* Χιλιομουδού
 |
|  |
| Δημοτική ενότητα Ασή Γωνίας | 
* Ασή Γωνιά Χανίων
 |
|  |
| Δημοτική ενότητα Βάμου | 
* Αλμυρίδα
* Άσπρο
* Βάμος
* Γαβαλοχώρι
* Δουλιανά
* Δράπανος
* Κάινα
* Καμπιά
* Πλάτανος
* Καλαμίτσι Αλεξάνδρου
* Κεφαλάς
* Λικοτιναρέα
* Κόκκινο Χωριό
* Λιτσάρδα
* Ξηροστέρνι
* Παλαιλώνι
* Πλάκα
* Σελλία
* Σούρη
 |
|  |
| Δημοτική ενότητα Γεωργιούπολης | 
* Ασπρουλιάνοι
* Γεωργιούπολη
* Δράμια
* Εξώπολη
* Κάβαλλος
* Καλαμίτσι Αμυγδάλι
* Κάστελλος
* Κουρνά
* Μαθές
* Μεταμόρφωση
* Μουρί
* Παραλία Κουρνά
* Πάτημα
* Φυλακή
 |
|  |
| Δημοτική ενότητα Κρυονερίδας | 
* Αλίκαμπος
* Αρεβίτης
* Αχατζηκιά
* Βατουδιάρης
* Βαφές
* Βρύσες
* Εμπρόσνερος
* Μάζα
* Μετόχι
* Νίπος
* Φίλιππος
* Φονές
* Χάμπαθα
 |
|  |
| Δημοτική ενότητα Φρε | 
* Άγιοι Πάντες
* Μελιδόνι
* Παϊδοχώρι
* Πεμόνια
* Τζιτζιφές
* Φρες
 |
|  |
| 
* Έδρα: Βρύσες
 |

 |