Συντεταγμένες: 37°43′15.97″N 21°39′21.34″E﻿ / ﻿37.7211028°N 21.6559278°E﻿ / 37.7211028; 21.6559278

Το **Κρυονέρι** είναι χωριό στον νομό Ηλείας βορειοανατολικά της Αρχαίας Ολυμπίας και σε απόσταση εννιά χιλιομέτρων σε ευθεία. Από το 1998 είναι Δημοτικό Διαμέρισμα του Δήμου Αρχαίας Ολυμπίας. Τα παλιότερο όνομα του χωριού ήταν **Μπάστα**. Ο πληθυσμός είναι 264 κάτοικοι.

Ιστορία
-------

Ο μεγάλος λοιμός που ξέσπασε στα μέσα του 14ου αιώνα (1347-1350) και η ελονοσία, μείωσαν δραματικά τον πληθυσμό της Ηλείας. Στο λοιμό αυτό, οι κάτοικοι των χωριών, Μπάστα και Καλολετσή του Δήμου Ωλένης και Μηλιές του Δήμου Ολυμπίων, απεβίωσαν όλοι. Μετά το λοιμό ήρθαν και κατοίκησαν στα χωριά αυτά Αρβανίτες, ορθόδοξοι χριστιανοί. Σε αντικατάσταση του ανθρώπινου δυναμικού, κλήθηκαν από τον Εμμανουήλ Κατακουζηνό (1348 – 1380) και αργότερα τους Παλαιολόγους και ήρθαν στην Ηλεία δέκα χιλιάδες Αλβανοί.

### Όνομα του χωριού

Το όνομα του χωριού Μπάστα είναι λέξη Ιταλική. Σήμερα είναι σε καθημερινή χρήση στη γείτονα χώρα. Στα Ελληνικά σημαίνει: *φτάνει*, *ως εδώ*, *ως εδώ και μη παρέκει*, αλλά και το *όριο*. Η αρχαία ελληνική λέξη *βαστάζω*, πέρασε στη Λατινική και από κει στην Ιταλική και ξαναγύρισε στην Ελληνική με τη γλωσσική αυτή μορφή (αντιδάνειο).

Οι κατάσπαρτες ενετικές ελιές, το μισοτελειωμένο ενετικό Κάστρο στα Κιόνια, η δυτικής τεχνοτροπίας εικόνες στην εκκλησιά, η αρχιτεκτονική των ναών και των καμπαναριών , ιδιαίτερα το παλιό, τα πάμπολλα ιταλόηχα τοπωνύμια, που ακόμα δεν έχουν αλλάξει, καθώς και πολλές λέξεις στο καθημερινό Μπασταίικο λεξιλόγιο, παραπέμπουν σε γεννητούρια Ενετικά και σε χρόνους πιο πριν και από το 1204.

Μετά την επανάσταση του 1821, κατά την πρώτη καταγραφή των οικισμών του Μοριά, το έτος 1828, αναφέρεται το χωριό ως: «*Οικισμός Μπάστα - Διοίκηση Γαστούνη*». Στις πρώτες προσπάθειες συγκρότησης του Ελληνικού κράτους, το 1836, καταγράφεται και πάλι ως: «*Οικισμός Μπάστα - Δήμος Ώλενος - Διοίκηση Ηλείας*». Στις καταγραφές που έγιναν κατά τα έτη 1840 , 1841  και 1842 , αναφέρεται: «*Οικισμός Μπάστα - Δήμος Ωλενιαίων - Διοίκηση Ηλείας*». Στην καταγραφή του 1845 , το χωριό Μπάστα αναφέρεται έτσι: «*οικισμός Μπάστα - Δήμος Ωλένης - Διοίκηση Ηλείας*». Το 1912, με την κατάργηση του Δήμου Ωλένης, οι συνοικισμοί Μπάστα και Χελιδόνι απαρτίζουν κοινότητα με έδρα το Χελιδόνι. Το 1928, με κυβέρνηση Ε. Βενιζέλου, το Υπουργείο Εσωτερικών, άλλαξε το όνομα του χωριού Μπάστα σε Κρυονέριον. Το 1932 αναγνωρίζεται, για πρώτη φορά, σαν ανεξάρτητη κοινότητα με έδρα το Κρυονέριον .

Η αλλαγή του ονόματος δεν έγινε αποδεκτή από τους Μπασταίους, για πολλούς και διαφόρους λόγους. Αυτό φαίνεται κι από τις ενέργειες  της διοίκησης της Μεταξικής δικτατορίας στην προσπάθειά της να τους πείσει, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Έτσι το 1940, μετονόμασε το συνοικισμό και κοινότητα Κρυονερίου σε *Μοναστήριον*. Αυτή η ενέργεια της διοίκησης, εξόργισε τους Μπασταίους. Το 1953 μετονόμασε το συνοικισμό και κοινότητα Μοναστηρίου σε κοινότητα Κρυονερίου .

Παραπομπές
----------

1. ↑  Απογραφή 2001, Εθνική Στατιστική Υπηρεσία Ελλάδας
2. ↑  Δείτε επίσης: www.mpasta.gr Αρχειοθετήθηκε 2007-09-29 στο Wayback Machine.
3. ↑  Τ. Γριτσόπουλος, «Οικισμοί του Μοριά κατά το έτος 1828», *Πελοποννησιακά*, 8 (1971).
4. ↑  Οι οικισμοί της Ελλάδας ΦΕΚ 80 28/12/1836 .
5. ↑  Οι οικισμοί της Ελλάδας ΦΕΚ 22 18/12/1840
6. ↑  Οι οικισμοί της Ελλάδας ΦΕΚ 5 8/3/1841
7. ↑  Οι οικισμοί της Ελλάδας ΦΕΚ 25 25/10/1842
8. ↑  Οι οικισμοί της Ελλάδας Νόμος ΚΕ΄ 5/12/1845
9. ↑  Β. Δ. 18-8-1912 , ΦΕΚ. 256/ 1912
10. ↑  Δ. 19-7-1928 ΦΕΚ. Α 156 / 1928
11. ↑  Δ. 20-2-1932 , ΦΕΚ. Α 49/ 1932
12. ↑  Επίσκεψη του Νομάρχη το 1937
13. ↑  Β. Δ. 28-8-1940 , ΦΕΚ. 271/1940
14. ↑  Β. Δ. 23-7-1953 , ΦΕΚ , Α 195/1953

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Oικισμοί του Δήμου Αρχαίας Ολυμπίας |
| --- |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Αρχαίας Ολυμπίας | 
* Άγιος Γεώργιος
* Αμπάρι
* Αρχαία Ολυμπία
* Αρχαία Πίσα
* Άσπρα Σπίτια
* Βασιλάκι
* Γύρος
* Διεθνής Ολυμπιακή Ακαδημία
* Δρούβα
* Ηράκλεια
* Κάμενα
* Καρούτες
* Καυκωνία
* Κλάδεος
* Κοσκινάς
* Κρυονέρι
* Λιναριά
* Λούβρο
* Μάγειρας
* Μουριά
* Νέα Κάμενα
* Ξηρόκαμπος
* Πελόπιο
* Πεύκες
* Πλάτανος
* Πουρνάρι
* Σμίλα
* Στρέφι
* Κάτω Στρέφι
* Υψηλό
* Φαναράς
* Φλόκας
* Χελιδόνι
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Λαμπείας | 
* Αμυγδαλή
* Αστράς
* Καλύβια Αστρά
* Λάμπεια
* Ορεινή
* Παλιοφυτιά
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Λασιώνος | 
* Αγία Κυριακή
* Αγία Τριάδα
* Άγιος Ανδρέας
* Άγιος Γεώργιος (Ζαχαραίικα)
* Αντρώνι
* Κακοτάρι
* Καλύβια
* Κερέσοβα
* Κρυόβρυση
* Πανόπουλος
* Τσιπιανά
* Χάνια Σπαρτουλιά
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Φολόης | 
* Άι Γιαννάκης
* Αχλαδινή
* Βίλλια
* Δούκας
* Κάμπος (Νεμούτα)
* Κάμπος (Νεράιδα)
* Καστανιά\*
* Κούμανης
* Κουτσουρούμπας
* Λάλας
* Λάσδικας
* Μηλιές
* Νέα Πέρσαινα
* Νεμούτα
* Νεράιδα
* Πέρσαινα\*
* Πόθος
* Τσαπαραίικα
* Φολόη
 |
|  |
| 
* Έδρα: Αρχαία Ολυμπία
* \* (Οικισμοί με μη μόνιμο πληθυσμό)
 |

 |