Η **Γιούνις Νιούτον Φουτ** (**Eunice Newton Foote**, 17 Ιουλίου 1819 - 30 Σεπτεμβρίου 1888) ήταν Αμερικανίδα επιστήμονας, εφευρέτρια και αγωνίστρια για τα δικαιώματα των γυναικών. Ήταν η πρώτη επιστήμονας που κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ορισμένα αέρια θερμαίνονται όταν εκτίθενται στο φως του ήλιου και ότι η αύξηση των επιπέδων διοξειδίου του άνθρακα (CO2) θα άλλαζε τη θερμοκρασία της ατμόσφαιρας και θα μπορούσε να επηρεάσει το κλίμα, ένα φαινόμενο που σήμερα αναφέρεται ως φαινόμενο του θερμοκηπίου. Γεννημένη στο Κονέκτικατ, η Φουτ μεγάλωσε στη Νέα Υόρκη, στο κέντρο των κοινωνικών και πολιτικών κινημάτων της εποχής της, όπως η κατάργηση της δουλείας, ο ακτιβισμός κατά του αλκοόλ και τα δικαιώματα των γυναικών. Φοίτησε στο Σεμινάριο Θηλέων του Τρόι και στο σχολείο Ρενσέλερ από την ηλικία των 17-19 ετών, αποκτώντας μια ευρεία εκπαίδευση στην επιστημονική θεωρία και πρακτική

Αφού παντρεύτηκε τον δικηγόρο Ελίσα Φουτ το 1841, η Φουτ εγκαταστάθηκε στο Σενέκα Φολς της Νέας Υόρκης. Υπέγραψε τη Διακήρυξη των Συναισθημάτων και ήταν μία από τις συντάκτριες των πρακτικών της Συνέλευσης του Σενέκα Φολς του 1848, της πρώτης συγκέντρωσης που ασχολήθηκε αποκλειστικά με τα δικαιώματα των γυναικών. Το 1856 δημοσίευσε μια εργασία αξιοσημείωτη για την απόδειξη της απορρόφησης θερμότητας από το CO2 και τους υδρατμούς και την υπόθεση ότι η μεταβολή των ποσοτήτων CO2 στην ατμόσφαιρα θα άλλαζε το κλίμα. Ήταν η πρώτη γνωστή δημοσίευση σε επιστημονικό περιοδικό από Αμερικανίδα στον τομέα της φυσικής. Δημοσίευσε μια δεύτερη εργασία το 1857, σχετικά με τον στατικό ηλεκτρισμό στα ατμοσφαιρικά αέρια. Αν και δεν ήταν μέλος της Αμερικανικής Ένωσης για την Προώθηση της Επιστήμης ("American Association for the Advancement of Science", AAAS), και οι δύο εργασίες της παρουσιάστηκαν στα ετήσια συνέδρια της οργάνωσης - αυτές ήταν οι μόνες εργασίες στον τομέα της φυσικής που γράφτηκαν από Αμερικανίδα μέχρι το 1889. Στη συνέχεια κατοχύρωσε αρκετές εφευρέσεις με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας.

Η Φουτ πέθανε το 1888 και για σχεδόν εκατό χρόνια η συμβολή της ήταν άγνωστη, πριν ανακαλυφθεί ξανά από γυναίκες ακαδημαϊκούς τον εικοστό αιώνα. Τον εικοστό πρώτο αιώνα, νέο ενδιαφέρον για την Φουτ προέκυψε όταν έγινε αντιληπτό ότι το έργο της προηγήθηκε των ανακαλύψεων του Τζον Τίνταλ (John Tyndall), ο οποίος είχε αναγνωριστεί από τους επιστήμονες ως ο πρώτος που έδειξε πειραματικά τον μηχανισμό του φαινομένου του θερμοκηπίου που αφορούσε την υπέρυθρη ακτινοβολία. Η λεπτομερής εξέταση του έργου της από σύγχρονους επιστήμονες επιβεβαίωσε ότι τρία χρόνια πριν από τη δημοσίευση της εργασίας του Τίνταλ το 1859, η Φουτ ανακάλυψε ότι οι υδρατμοί και το CO2 απορροφούν θερμότητα από το ηλιακό φως. Επιπλέον, η άποψή της ότι οι διακυμάνσεις στα ατμοσφαιρικά επίπεδα των υδρατμών και του CO2 θα είχαν ως αποτέλεσμα την κλιματική αλλαγή προηγήθηκε της δημοσίευσης του Τίνταλ το 1861 κατά πέντε χρόνια. Λόγω των ορίων του πειραματικού της σχεδιασμού και πιθανώς της έλλειψης γνώσεων για την υπέρυθρη ακτινοβολία, η Φουτ δεν εξέτασε ούτε εντόπισε την απορρόφηση και την εκπομπή ακτινοβολίας στην περιοχή της θερμικής υπέρυθρης ακτινοβολίας, η οποία είναι η αιτία του φαινομένου του θερμοκηπίου. Το 2022, η Αμερικανική Γεωφυσική Ένωση καθιέρωσε προς τιμήν της το μετάλλιο Eunice Newton Foote για την επιστήμη της Γης-Ζωής για να αναγνωρίσει την εξαιρετική επιστημονική έρευνα.

Παιδική ηλικία και εκπαίδευση
-----------------------------

Σκίτσο σκηνής δρόμου με ανθρώπους που περπατούν στο πεζοδρόμιο μπροστά από έναν φράχτη από σφυρήλατο σίδερο. Παράλληλα και πίσω από τον φράχτη υπάρχει ένα μικρό κτίριο στα αριστερά που συνδέεται με ένα υπόστεγο με ανοιχτή πρόσοψη στην πίσω πλευρά και κάτω στη δεξιά πλευρά ένα μεγάλο, πέτρινο, τετραώροφο κτίριο. Γυναικείο Σεμινάριο Troy, 1822
Σκίτσο κτιρίου αποικιακού γεωργιανού ρυθμού με δύο καμινάδες στις δύο αντίθετες πλευρές της στέγης. Σχολή Rensselaer, 1824
Η Γιούνις Νιούτον γεννήθηκε στις 17 Ιουλίου 1819, στο Γκόσεν του Κονέκτικατ, από τη Θίρζα (Thirza) και τον Ισαάκ Νιούτον τον Νεώτερο (Isaac Newton Jr.). Το 1820 η οικογένεια μετακόμισε στην κομητεία Οντάριο της δυτικής Νέας Υόρκης. Ο πατέρας της ήταν αγρότης και επιχειρηματίας στο East Bloomfield, συγκεντρώνοντας πλούτο και χάνοντάς τον με κερδοσκοπίες. Η Γιούνις ήταν μακρινή συγγενής του επιστήμονα Ισαάκ Νεύτωνα. Η Γιούνις είχε έξι αδελφές και πέντε αδελφούς, αν και η μεγαλύτερη αδελφή πέθανε σε ηλικία δύο ετών. Ο πατέρας της πέθανε το 1835 και το πέμπτο παιδί, μια κόρη που ονομαζόταν Αμάντα, ανέλαβε να απαλλάξει τα ακίνητα από τα χρέη και να γίνει αποκλειστική ιδιοκτήτρια για να μην πουληθεί η οικογενειακή φάρμα. Η περιοχή της Νέας Υόρκης όπου η Γιούνις μεγάλωσε και πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής της ήταν το κέντρο του κοινωνικού ακτιβισμού της εποχής. Θα πρέπει να είχε έρθει σε επαφή με υποστηρικτές της κατάργησης του νόμου, ακτιβιστές της μεταρρύθμισης της ένδυσης, μυστικιστές, υπέρμαχους της εγκράτειας και αγωνιστές για τα δικαιώματα των γυναικών.

Η Νιούτον σπούδασε στο Troy Female Seminary, ένα πρωτοποριακό προπαρασκευαστικό σχολείο για γυναίκες, που ιδρύθηκε από τη φεμινίστρια Έμμα Γουίλαρντ. Οι μαθήτριες του σεμιναρίου ενθαρρύνονταν να παρακολουθούν μαθήματα φυσικών επιστημών στο παρακείμενο σχολείο Rensselaer, του οποίου ηγείτο ο Amos Eaton, καθηγητής και υπέρμαχος της εκπαίδευσης των γυναικών. Οι καινοτόμες μέθοδοι του Eaton περιλάμβαναν διαλέξεις επιστημονικής θεωρίας που συνοδεύονταν από πρακτικά πειράματα στο εργαστήριο και όχι από απομνημόνευση. Η Νιούτον φοίτησε σε αυτά τα σχολεία μεταξύ 1836 και 1838.

Κατά τη διάρκεια της φοίτησης της Νιούτον, βοηθός διευθυντή της σχολής ήταν η αδελφή του Γουίλαρντ, Αλμίρα Χαρτ Λίνκολν Φελπς, η οποία προετοίμαζε τα προγράμματα σπουδών της σχολής και έγραφε βιβλία για τις μαθήτριες. Οι μαθήτριες είχαν τη δυνατότητα να αμφισβητούν τους βαθμούς τους πριν από την εβδομαδιαία συνάντηση που αξιολογούσε τα ηθικά τους κενά. Αντί για το τυπικό πρόγραμμα σπουδών του τελικού σχολείου που προσφερόταν στα κορίτσια, οι μαθήτριες μελετούσαν χορό, ιστορία, γλώσσες (αγγλικά, γαλλικά, ιταλικά, λατινικά), λογοτεχνία, μαθηματικά (γενικά, άλγεβρα, γεωμετρία), μουσική, ζωγραφική, φιλοσοφία, ρητορική και επιστήμες (βοτανική, οικιακή επιστήμη). Στη σχολή Rensselaer, η Νιούτον έμαθε πώς να διεξάγει έρευνα, καθώς και εργαστηριακές δοκιμές. Τα κορίτσια που φοιτούσαν στο σχολείο μπορούσαν να σπουδάσουν αστρονομία, χημεία, γεωγραφία, μετεωρολογία και φυσική φιλοσοφία.

Γάμος και οικογενειακή ζωή
--------------------------

Στις 12 Αυγούστου 1841, στο Ιστ Μπλούμφιλντ (East Bloomfield), η Νιούτον παντρεύτηκε τον Ελίσα Φουτ Τζούνιορ (Elisha Foote Jr. 1809-1883), δικηγόρο. Ο Φουτ είχε εκπαιδευτεί στο Τζονστάουν της Νέας Υόρκης υπό τον δικαστή Ντάνιελ Κέιντι, πατέρα της ακτιβίστριας για τα δικαιώματα των γυναικών Ελίζαμπεθ Κάντι Στάντον. Το 1844, σε μια κυβερνητική δημοπρασία, ο Ελίσα αγόρασε το σπίτι στο οποίο μετακόμισε η οικογένεια Στάντον το 1847. Το μεταβίβασε τον επόμενο χρόνο στον Ντάνιελ Κέιντι (Daniel Cady), ο οποίος με τη σειρά του το έδωσε στην κόρη του, Ελίζαμπεθ, το 1846. Η συγγραφέας Ερμίνα Λέοναρντ (Ermina Leonard) περιέγραψε την Γιούνις ως «εξαιρετική ζωγράφο πορτραίτων και τοπίων», η οποία ήταν επίσης γνωστή ως ερασιτέχνης επιστήμονας και εφευρέτης. Στην αίτηση διαβατηρίου που υπέβαλε το 1862, οι υπάλληλοι περιέγραψαν την Φουτ ως ψηλή λίγο κάτω από 1,57 μ. με γαλαζοπράσινα μάτια, ένα "μάλλον μεγάλο" στόμα, με οβάλ πρόσωπο, ωχρό δέρμα και σκούρα καστανά μαλλιά. Από το γάμο τους απέκτησαν δύο κόρες, τη Μαίρη (Mary), που γεννήθηκε στις 21 Ιουλίου 1842 και έγινε καλλιτέχνης, συγγραφέας και υπέρμαχος των δικαιωμάτων των γυναικών, και την Ογκούστα (Augusta), που γεννήθηκε στις 24 Οκτωβρίου 1844 και έγινε συγγραφέας. Και οι δύο κόρες γεννήθηκαν στο Σενέκα Φολς (Seneca Falls). Ο Ελίσα έγινε δικαστής στο Court of Common Pleas της κομητείας Σένεκα, αλλά παραιτήθηκε από τη θέση του το 1846. Συνέχισε να εργάζεται ως δικηγόρος και η Γιούνις σχεδίασε και κατασκεύασε ένα εργαστήριο στο σπίτι τους. Την άνοιξη του 1860, η οικογένεια είχε μετακομίσει στο Σαρατόγκα Σπρινγκς (Saratoga Springs) της Νέας Υόρκης, όπου η Αυγούστα φοιτούσε σε ιδιωτικό σχολείο. Ο Ελίσα διατηρούσε ιδιωτικό γραφείο και ήταν ειδικός στο δίκαιο των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας.

Το 1865, ο Ελίσα διορίστηκε για να υπηρετήσει τη μαθητεία του στο Συμβούλιο των επικεφαλής εξεταστών του Γραφείου Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας και Εμπορικών Σημάτων των Ηνωμένων Πολιτειών. Όλη η οικογένεια μετακόμισε εκείνη την εποχή στην Ουάσινγκτον. Ενώ βρίσκονταν στην Ουάσινγκτον, και οι δύο κόρες παντρεύτηκαν. Η Μαίρη παντρεύτηκε τον Τζον Μπ. Χέντερσον (John B. Henderson), γερουσιαστή των ΗΠΑ από το Μιζούρι, συν-συγγραφέα της 13ης τροπολογίας για την κατάργηση της δουλείας και υπέρμαχο της 15ης τροπολογίας για τη χορήγηση δικαιώματος ψήφου στους πρώην σκλάβους. Πραγματοποίησαν μια πολυτελή τελετή το 1868, στην οποία παρευρέθηκαν πολλοί αξιωματούχοι, συμπεριλαμβανομένου του προέδρου των ΗΠΑ Άντριου Τζόνσον. Τον επόμενο χρόνο, η Ογκούστα παντρεύτηκε τον Φράνσις Μπέντζαμιν Άρνολντ, εισαγωγέα καφέ από τη Νέα Υόρκη.

Αφού ολοκλήρωσε τη μαθητεία του, ο Ελίσα διορίστηκε Επίτροπος Πατεντών, υπηρετώντας από τις 25 Ιουλίου 1868 έως τις 25 Απριλίου 1869. Όταν έληξε η θητεία του ως Επιτρόπου, παρέμεινε στο Συμβούλιο των επικεφαλής εξεταστών (Examiners-in-Chief) για αρκετά χρόνια. Το ζευγάρι ζούσε στο Ιστ Μπλούμφιλντ (East Bloomfield) το 1872 και το 1873, επέστρεψε στην Ουάσινγκτον το 1874, αλλά επέστρεψε στη Νέα Υόρκη το 1878. Ζούσαν στη Νέα Υόρκη το 1881. Ενώ επισκέπτονταν το Σεντ Λούις, Μιζούρι, το 1883, ο Ελίσα πέθανε στο σπίτι της Μαίρης. Μετά το θάνατο του Ελίσα, η Γιούνις έζησε εν μέρει στο Μπρούκλιν και εν μέρει στο Λένοξ της Μασαχουσέτης.

Ακτιβίστρια για τα δικαιώματα των γυναικών
------------------------------------------

Photograph of a typed page surrounded by a yellow border of leaves with several title lines at the top and three columns of signatures in the body. Η σελίδα υπογραφής της Δήλωσης Συναισθημάτων, που φέρει την υπογραφή της Φουτ στα αριστερά
Η Γιούνις Φουτ ήταν γειτόνισσα και φίλη της σουφραζέτας Ελίζαμπεθ Κέιντι Στάντον (Elizabeth Cady Stanton) και συμμετείχε στο συνέδριο του Σενέκα Φολς το 1848, το πρώτο συνέδριο για τα δικαιώματα των γυναικών. Ως μέλος της συντακτικής επιτροπής του συνεδρίου, η Φουτ και ο σύζυγός της Ελίσα υπέγραψαν τη «Διακήρυξη των Αισθημάτων» του συνεδρίου. Η διακήρυξη, γραμμένη από τη Στάντον, απαιτούσε κοινωνικά και νομικά δικαιώματα ίσα με εκείνα των ανδρών, καθώς και το δικαίωμα ψήφου. Η Φουτ ήταν μία από τις πέντε γυναίκες που προετοίμασαν τα πρακτικά του συνεδρίου για δημοσίευση- οι άλλες ήταν η Στάντον, η Ελίζαμπεθ Μ'Κλίντοκ, η Μαίρη Ανν Μ'Κλίντοκ και η Έιμι Ποστ.

Επιστημονική σταδιοδρομία
-------------------------

### «Περιστάσεις που επηρεάζουν τη θερμότητα των ακτίνων του ήλιου» ("Circumstances Affecting the Heat of the Sun's Rays")

Ως ερασιτέχνης επιστήμονας, η Φουτ διεξήγαγε μια σειρά πειραμάτων που κατέδειξαν τις αλληλεπιδράσεις του ηλιακού φωτός με διαφορετικά αέρια. Χρησιμοποίησε μια αντλία αέρα, δύο γυάλινους κυλίνδρους και τέσσερα γυάλινα θερμόμετρα υδραργύρου. Σε κάθε κύλινδρο τοποθέτησε δύο θερμόμετρα και στη συνέχεια χρησιμοποίησε την αντλία για να εκκενώσει τον αέρα από τον έναν κύλινδρο και να τον συμπιέσει στον άλλο κύλινδρο. Όταν και οι δύο κύλινδροι έφτασαν σε ίσες θερμοκρασίες περιβάλλοντος, τοποθετήθηκαν στο φως του ήλιου και μετρήθηκαν οι αποκλίσεις της θερμοκρασίας. Τοποθέτησε επίσης τα δοχεία στη σκιά για σύγκριση και εξέτασε τα αποτελέσματα της θερμοκρασίας αφυδατώνοντας τον έναν κύλινδρο και προσθέτοντας νερό στον άλλο, για να μετρήσει την επίδραση του ξηρού έναντι του υγρού αέρα. Η Φουτ σημείωσε ότι η ποσότητα της υγρασίας στον αέρα επηρέασε τα αποτελέσματα της θερμοκρασίας. Πραγματοποίησε αυτό το πείραμα με αέρα, διοξείδιο του άνθρακα (CO2) (το οποίο στην εποχή της ονομαζόταν αέριο ανθρακικό οξύ) και υδρογόνο, διαπιστώνοντας ότι ο σωλήνας που ήταν γεμάτος με διοξείδιο του άνθρακα γινόταν θερμότερος από τους άλλους όταν εκτίθετο στο φως του ήλιου. Έγραψε: «Το δοχείο που περιείχε αυτό το αέριο θερμάνθηκε ο ίδιος πολύ -αρκετά περισσότερο από τους άλλους- και όταν απομακρύνθηκε [από τον ήλιο], χρειάστηκε πολλές φορές περισσότερο χρόνο για να κρυώσει».

Photograph of pages 382 and 393 of a journal describing a scientific experiment. Eunice Foote – "Circumstances Affecting the Heat of the Sun's Rays" (1856), *American Journal of Science and Arts*. Η Φουτ αναγνώρισε τις επιπτώσεις των ιδιοτήτων του διοξειδίου του άνθρακα που δεσμεύει τη θερμότητα - το φαινόμενο του θερμοκηπίου - για ολόκληρο τον πλανήτη.
Η Φουτ σημείωσε ότι το CO2 έφτανε σε θερμοκρασία 52 °C και ότι η ποσότητα υγρασίας στον αέρα συνέβαλε στις διακυμάνσεις της θερμοκρασίας. Σε σχέση με την ιστορία της Γης, η Φουτ διατύπωσε τη θεωρία ότι «μια ατμόσφαιρα από αυτό το αέριο θα έδινε στη Γη μας υψηλή θερμοκρασία - και αν, όπως υποθέτουν ορισμένοι, σε μια περίοδο της ιστορίας της, ο αέρας είχε αναμιχθεί με αυτό σε μεγαλύτερο ποσοστό από ό,τι σήμερα, μια αυξημένη θερμοκρασία από την ίδια του τη δράση, καθώς και από το αυξημένο βάρος, πρέπει να ήταν αναγκαστικά το αποτέλεσμα». Η θεωρία της ήταν μια σαφής διατύπωση της υπερθέρμανσης του πλανήτη που προκαλείται από τα αυξημένα επίπεδα CO2 στην ατμόσφαιρα.

Η Φουτ περιέγραψε τα ευρήματά της σε μια εργασία με τίτλο "Circumstances Affecting the Heat of the Sun's Rays", την οποία υπέβαλε για τη δέκατη ετήσια συνάντηση της AAAS, που πραγματοποιήθηκε στις 23 Αυγούστου 1856 στο Όλμπανι της Νέας Υόρκης. Για λόγους που δεν είναι σαφείς, η Φουτ δεν παρουσίασε την εργασία της στους παρευρισκόμενους -οι γυναίκες είχαν κατ' αρχήν δικαίωμα να μιλούν δημόσια στο συνέδριο- και αντ' αυτού η εργασία της παρουσιάστηκε από τον Τζόζεφ Χένρι (Joseph Henry) του Ινστιτούτου Σμιθσόνιαν. Ο Χένρι προλόγισε την εργασία της Φουτ δηλώνοντας ότι «η επιστήμη δεν είχε καμία χώρα και κανένα φύλο. Η σφαίρα της γυναίκας περιλαμβάνει όχι μόνο το όμορφο και το χρήσιμο, αλλά και το αληθινό». Ωστόσο, στο άρθρο της New-York Daily Tribune σχετικά με την παρουσίαση, μείωσε τη σημασία των ευρημάτων της, λέγοντας ότι «αν και τα πειράματα ήταν ενδιαφέροντα και πολύτιμα, υπήρχαν [πολλές] [δυσκολίες] για [κάθε] προσπάθεια ερμηνείας της σημασίας τους».

Η έκδοση του 1856 του American Journal of Science and Arts δημοσίευσε ολόκληρη την εργασία της Φουτ με το ονοματεπώνυμό της, αμέσως μετά την εργασία του συζύγου της, Ελίσα. Εκτός από εκείνες που αφορούσαν την αστρονομία, η εργασία αυτή ήταν η πρώτη γνωστή δημοσίευση φυσικής σε επιστημονικό περιοδικό από Αμερικανίδα. Δεν συμπεριλήφθηκε ωστόσο από την AAAS στην ετήσια έκδοσή της για τις συνεδριάσεις της ένωσης. Περιλήψεις των εργασιών της Φουτ συμπεριλήφθηκαν στην έκδοση του 1857 του The Annual of Scientific Discovery, στο Canadian Journal of Industry, Science and Art (1857), στο Jahresbericht über die Fortschritte der reinen, pharmaceutischen und technischen Chemie, Physik, Mineralogie und Geologie, 1856 (Annual Report on the Progress of Pure, Pharmaceutical, and Industrial Chemistry, Physics, Mineralogy, and Geology, 1856 (Giessen, 1857), στο New Philosophical Journal του Εδιμβούργου (1857), στην εφημερίδα New-York Daily Tribune και στο περιοδικό Scientific American (1856). Τόσο οι περιλήψεις του Giessen όσο και του Εδιμβούργου παρέλειπαν τα άμεσα συμπεράσματά της σχετικά με την επίδραση του διοξειδίου του άνθρακα στο κλίμα. Η περίληψη που γράφτηκε στο New Philosophical Journal του Εδιμβούργου ανέφερε ότι είχαν γραφτεί δύο άρθρα, ένα από τον Ελίσα και ένα από την κυρία Ελίσα Φουτ, αλλά ο τίτλος του άρθρου του Ελίσα, "On the Heat in the Sun's Rays", δόθηκε και για τα δύο άρθρα, αν και η περίληψη ήταν εξ ολοκλήρου αφιερωμένη στο άρθρο της Γιούνις. Η Φουτ επαινέθηκε στο τεύχος Scientific American της 13ης Σεπτεμβρίου 1856. Αν και το άρθρο είχε τίτλο "Scientific Ladies-Experiments with Condensed Gases" (Επιστημονικές κυρίες-Πειράματα με συμπυκνωμένα αέρια), η Φουτ ήταν το κύριο θέμα. Εντυπωσιασμένοι από το γεγονός ότι οι θεωρίες της υποστηρίζονταν από πειράματα, οι συγγραφείς δήλωσαν: «Αυτό είμαστε ευτυχείς να πούμε ότι έγινε από μια κυρία», και σημείωσαν ότι «ήταν βαθιά εξοικειωμένη με σχεδόν κάθε κλάδο της φυσικής επιστήμης».

Στα τέλη της δεκαετίας του 1770, ο Οράς-Μπενεντίκτ ντε Σωσύρ είχε χρησιμοποιήσει μια παρόμοια συσκευή με αυτή του Φουτ και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το υψόμετρο επηρέαζε την ηλιακή θερμότητα σε έναν κλειστό κύλινδρο. Ο Ζοζέφ Φουριέ είχε θεωρήσει στη δεκαετία του 1820 ότι τα ατμοσφαιρικά αέρια παγιδεύουν την ηλιακή θερμότητα. Κανένας από αυτούς δεν είχε αναγνωρίσει την αύξηση της ηλιακής θερμότητας από το CO2 και τους υδρατμούς στην ατμόσφαιρα, η οποία ήταν μοναδική στα ευρήματα της Φουτ. Το 1859, ο John Tyndall ανέφερε την πιο εξελιγμένη έρευνά του, χρησιμοποιώντας έναν κύβο Leslie και ένα διαφορικό φασματόμετρο, δείχνοντας ότι διάφορα αέρια τόσο παγίδευαν όσο και εξέπεμπαν υπέρυθρη θερμική ακτινοβολία αντί για το ηλιακό φως. Το έργο του, "Σημείωση για τη μετάδοση της ακτινοβολούμενης θερμότητας μέσω αερίων σωμάτων", δημοσιεύθηκε το ίδιο έτος στα Πρακτικά της Βασιλικής Εταιρείας, της οποίας ήταν μέλος.

Ο Tyndall έδωσε τα εύσημα στο έργο του Claude Pouillet για την ηλιακή ακτινοβολία μέσω της ατμόσφαιρας, αλλά φαίνεται ότι δεν γνώριζε το έργο της Φουτ ή δεν το θεωρούσε σχετικό. Ο Tyndall δεν έκανε καμία αναφορά στους υδρατμούς, το διοξείδιο του άνθρακα ή το κλίμα μέχρι την τέταρτη δημοσίευσή του επί του θέματος, η οποία εμφανίστηκε στο γαλλόφωνο περιοδικό Bibliothèque Universelle de Genève το 1859, και ακόμη και εκεί, δεν έκανε καμία σύνδεση με την κλιματική αλλαγή. Αφού πραγματοποίησε περαιτέρω δοκιμές, το 1861 το θεμελιώδες έργο του για το κλίμα, "Η διάλεξη του Μπακεριάν: On the Absorption and Radiation of Heat by Gases and Vapours, and on the Physical Connexion of Radiation, Absorption, and Conduction" παρουσιάστηκε ως διάλεξη στη Βασιλική Εταιρεία. Δημοσιεύθηκε αργότερα το ίδιο έτος στο περιοδικό Philosophical Transactions of the Royal Society (Φιλοσοφικές Συναλλαγές της Βασιλικής Εταιρείας).

### «Σχετικά με μια νέα πηγή ηλεκτρικής διέγερσης» ("On a New Source of Electrical Excitation")

Μέχρι το 1857, η Φουτ διεξήγαγε πειράματα για τον στατικό ηλεκτρισμό, τον οποίο ονόμασε "ηλεκτρική διέγερση". Οι μελέτες σχεδιάστηκαν για να ελέγξουν την περιεκτικότητα σε υγρασία και ποια αέρια στον αέρα μπορούσαν να δημιουργήσουν στατικό ηλεκτρισμό. Χρησιμοποίησε μια αντλία αέρα με περιορισμένη ισχύ για να ρυθμίζει την πίεση του αέρα σε έναν γυάλινο σωλήνα μήκους περίπου δύο μέτρων και διαμέτρου τριών ιντσών, ο οποίος σφραγίστηκε στα άκρα με ορειχάλκινα καπάκια. Στο ένα καπάκι ήταν προσαρτημένο ένα ηλεκτρόμετρο με φύλλα χρυσού, το οποίο της επέτρεπε να μετράει τα ηλεκτρικά φορτία και το άλλο καπάκι ήταν προσαρτημένο στην αντλία. Αφαιρώντας τον ατμοσφαιρικό αέρα, τον αντικατέστησε με οξυγόνο, υδρογόνο και CO2, καθώς και με ξηρό και υγρό αέρα για να ελέγξει την επίδρασή τους στο ηλεκτρικό φορτίο. Με τη διαστολή ή τη συστολή του αέρα, η Φουτ παρατήρησε ότι η περιεκτικότητα σε υγρασία άλλαζε, γεγονός που με τη σειρά του επηρέαζε την ποσότητα του στατικού ηλεκτρισμού που μπορούσε να παραχθεί. Εργαζόταν με βάση την υπόθεση ότι τα ηλεκτρικά φορτία και οι διακυμάνσεις της ατμοσφαιρικής πίεσης θα μπορούσαν να εξηγήσουν το μαγνητικό πεδίο και την πολικότητα της Γης, κάτι που αργότερα αποδείχθηκε από άλλους επιστήμονες ότι δεν ισχύει.

Η εργασία της Φουτ, "On a New Source of Electrical Excitation", διαβάστηκε και πάλι από τον Χένρι στο ετήσιο συνέδριο της AAAS που πραγματοποιήθηκε στο Μόντρεαλ, την τρίτη ημέρα των εργασιών, στις 14 Αυγούστου 1857. Τον Νοέμβριο του 1857, τα ευρήματά της δημοσιεύθηκαν στα Πρακτικά της Αμερικανικής Ένωσης για την Πρόοδο της Επιστήμης. Η δημοσίευση αυτής της εργασίας ήταν η πρώτη φορά που το έργο μιας Αμερικανίδας στη φυσική συμπεριλήφθηκε στο περιοδικό. Κατά τη διάρκεια του δέκατου ένατου αιώνα, μόνο δεκαέξι εργασίες στη φυσική δημοσιεύθηκαν από Αμερικανίδες. Οι μόνες δύο που δημοσιεύτηκαν πριν από το 1889 ήταν οι εργασίες της Φουτ το 1856 και το 1857.

Η εργασία της Φουτ συντομεύτηκε και δημοσιεύθηκε στο American Journal of Science and Arts και στο Philosophical Magazine. Το Philosophical Magazine είχε απορρίψει τη δημοσίευση της πρώτης της εργασίας υπέρ της αναδημοσίευσης της εργασίας του Ελίσα του 1856. Το άρθρο σχετικά με τα ευρήματα της Φουτ που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα The New-York Daily Times στις 18 Αυγούστου 1857, εξήρε το έργο της, υποστηρίζοντας ότι τα ευρήματά της "δεν είχαν αποδειχθεί ποτέ στο παρελθόν", αν και στην πραγματικότητα επιβεβαίωναν τον νόμο των ιδανικών αερίων, που είχε δημοσιευθεί το 1834. Απέδειξε ότι η αδιαβατική θέρμανση ή ψύξη, ή οι αλλαγές στη θερμοκρασία που συμβαίνουν χωρίς την προσθήκη ή την απομάκρυνση θερμότητας, είναι αποτέλεσμα της μεταβολής της πίεσης. Οι μεταβολές της θερμοκρασίας μεταβάλλουν την πίεση των ατμών στον αέρα, η οποία με τη σειρά της επηρεάζει τη δημιουργία στατικού ηλεκτρισμού.

### Εφευρέσεις

Sketch showing a machine in a box and three different internal mechanisms of it. Μηχανή κατασκευής χαρτιού της Φουτ, 1864
Η Γιούνις Φουτ και ο σύζυγός της Ελίσα ήταν και οι δύο εφευρέτες. Η Rachel Brazil, επιστημονική συγγραφέας του Chemistry World, σημείωσε το 2020 ότι ο Ελίσα κατέθεσε δίπλωμα ευρεσιτεχνίας το 1842 για μια θερμοστατικά ελεγχόμενη κουζίνα μαγειρέματος, την οποία είχε εφεύρει η Eunice. Σύμφωνα με την Brazil, η Γιούνις κατοχύρωνε τις εφευρέσεις της κυρίως στο όνομα του συζύγου της, επειδή ως παντρεμένη γυναίκα δεν θα μπορούσε να υπερασπιστεί τις πατέντες στο δικαστήριο. Η ίδια η Φουτ αναγνώρισε την πρακτική αυτή το 1868, όταν ο Στάντον την επισκέφθηκε στο γραφείο διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας. Είπε στον Στάντον ότι κατά τη γνώμη της οι μισές πατέντες που κατατίθεντο αφορούσαν εφευρέσεις γυναικών, αλλά επειδή οι άνδρες έλεγχαν τα χρήματα που απαιτούνταν για την κατασκευή ενός μοντέλου και επιδίωκαν το κύρος, έβγαζαν τις πατέντες των γυναικών στο όνομά τους. Το 1857, ο Ελίσα κέρδισε έναν σημαντικό διακανονισμό για παραβίαση της πατέντας της σόμπας του 1842.

Η Γιούνις κατέθεσε δίπλωμα ευρεσιτεχνίας στο όνομά της το 1860 για ένα ένθετο παπουτσιών και μπότας κατασκευασμένο από ένα ενιαίο κομμάτι βουλκανισμένου καουτσούκ για την «αποτροπή του τριξίματος των μποτών και των παπουτσιών».Ένα πατίνι που εφηύρε, το οποίο δεν είχε λουριά, αναφέρθηκε στην εφημερίδα The Emporia News το 1868. Το 1864, η Γιούνις ανέπτυξε μια νέα μηχανή παραγωγής χαρτιού κυλινδρικού τύπου. Η Daily Evening Star ανέφερε ότι η μηχανή επέτρεπε την κατασκευή καλύτερης ποιότητας χαρτιού περιτυλίγματος και χαρτιού εκτύπωσης με μικρότερο κόστος. Μια εταιρεία από το Fitchburg της Μασαχουσέτης, η οποία χρησιμοποιούσε τη μηχανή, ανέφερε ότι εξοικονομούσε 157 δολάρια (που αντιστοιχούν σε 2.720 δολάρια το 2021) ημερησίως σε πρώτες ύλες.

Θάνατος
-------

Η Φουτ πέθανε στις 29 ή 30 Σεπτεμβρίου 1888 στο Lenox της Μασαχουσέτης. Τάφηκε στο νεκροταφείο Green-Wood στο Μπρούκλιν της Νέας Υόρκης.

Επανανακάλυψη
-------------

### Ιστορικό

Οι προκαταλήψεις κατά της αναγνώρισης των γυναικών επιστημόνων για το έργο τους οδήγησαν σε έλλειψη τεκμηρίωσης σχετικά με τις συνεισφορές και τα επιστημονικά της επιτεύγματα, και η Φουτ έπεσε στην αφάνεια. Οι επιστήμονες και οι δημοσιογράφοι συμφωνούν γενικά ότι αυτό συνέβη επειδή ήταν γυναίκα και ερασιτέχνης επιστήμονας και επειδή εκείνη την εποχή οι Αμερικανοί επιστήμονες δεν έχαιραν τόσο μεγάλου σεβασμού όσο οι Ευρωπαίοι. Η αποτυχία της να κατονομάσει τα συγκεκριμένα έργα των επιστημόνων που την είχαν επηρεάσει χαρακτήρισε τη Φουτ ως ερασιτέχνη. Οι Αμερικανοί ερευνητές αναγνωρίζονταν στην εποχή της για τη φυσική ιστορία, αλλά η φυσική ήταν ακόμη ένας αναπτυσσόμενος τομέας και λίγοι Αμερικανοί φυσικοί είχαν διεθνή φήμη. Ο Tyndall έγινε το πρόσωπο που πιστώνεται συχνότερα με την ανακάλυψη του φαινομένου του θερμοκηπίου. Ορισμένοι συγγραφείς αποδίδουν το φαινόμενο του θερμοκηπίου στον Σβάντε Αρρένιους, τον Σουηδό νομπελίστα χημικό, ο οποίος χρησιμοποίησε τη φυσική χημεία για να υπολογίσει πώς η αύξηση της ποσότητας του ατμοσφαιρικού διοξειδίου του άνθρακα μπορεί να προκαλέσει θέρμανση της Γης και απέδειξε ότι η ανθρώπινη αλληλεπίδραση με το περιβάλλον ήταν άμεση αιτία της κλιματικής αλλαγής.  

Το 1902, η Σούζαν Μπ. Άντονι έκανε μια ομιλία καλώντας τις νεότερες φεμινίστριες να αναλάβουν τα ηνία από τις ιδρύτριες του κινήματος όπως «η Elizabeth Cady Stanton, η Lucretia Mott, η Eunice Newton Foote, η Mary Livermore και η Isabella Beecher Hooker». Η θεσμοθετημένη παραμέληση της ιστορίας των γυναικών και η διαστρέβλωση της ιστορικής καταγραφής από ιστορικούς που δεν ανέλυαν ή δεν συμπεριλάμβαναν τις εμπειρίες των γυναικών οδήγησαν στο να είναι ελάχιστα γνωστά για τις πρώιμες φεμινίστριες. Πριν από το 1960 μόνο δεκατρία κείμενα που δημοσιεύτηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες ασχολήθηκαν με την ιστορία των γυναικών. Από αυτά, τα πέντε επικεντρώνονταν στις γυναίκες της αποικιοκρατίας και τα τρία στις γυναίκες του Νότου της Ανατολής. Οι ακτιβίστριες της γυναικείας απελευθέρωσης άρχισαν να διατυπώνουν αιτήματα για μεγαλύτερη εκπροσώπηση των γυναικών στον ακαδημαϊκό χώρο στα τέλη της δεκαετίας του 1960. Ήθελαν να διευρυνθεί η έρευνα για την ιστορία των γυναικών και ομάδες όπως οι έγχρωμοι και άλλες περιθωριοποιημένες κοινότητες να αποτελέσουν μέρος της ιστορικής καταγραφής. Το 1969, αυτές οι ακτιβίστριες δημιούργησαν τη Συντονιστική Επιτροπή για τις Γυναίκες στο Ιστορικό Επάγγελμα ως παράρτημα της Αμερικανικής Ιστορικής Ένωσης, ελπίζοντας να αντιμετωπίσουν τις ιστορικές παραλείψεις και να εξαλείψουν τις διακρίσεις και τα προβλήματα πρόσληψης στο επάγγελμα των ιστορικών. Η πίεση για την ένταξη των γυναικών τόσο ως ιστορικών θεμάτων όσο και ως πεδίου μελέτης για τους ακαδημαϊκούς είχε ως αποτέλεσμα την έναρξη του πρώτου πανεπιστημιακού προγράμματος γυναικείων σπουδών στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1970. Τα πρώτα κείμενα που γράφτηκαν ειδικά για τις φεμινίστριες του πρώτου κύματος γράφτηκαν μετά το 1975.

### Αναγνώριση του ρόλου της Φουτ

Οι γυναίκες μελετητές άρχισαν να ανακτούν τον ρόλο της Φουτ ως επιστήμονα του δέκατου ένατου αιώνα τη δεκαετία του 1970. Το 1976, η ιστορικός Sally Gregory Kohlstedt σημείωσε τη συμμετοχή της Φουτ ως της μοναδικής γυναίκας στη συνεδρίαση της AAAS το 1857 στην ιστορία του οργανισμού αυτού. Η Kohlstedt σημείωσε επίσης τόσο τη συμμετοχή του Ελίσα στην AAAS από το 1856 έως το 1860, όσο και την παρουσίαση εργασιών από την Γιούνις ως μη μέλος. Η Deborah Jean Warner ανέφερε τα άρθρα της Φουτ, καθώς και τη συμμετοχή της στα συνέδρια της AAAS του 1856 και του 1857, στο άρθρο της "Science Education for Women in Antebellum America" που δημοσιεύθηκε το 1978 στο περιοδικό Isis. Η Lois Barber Arnold, η οποία δίδασκε στο Τμήμα Επιστημονικής Εκπαίδευσης του Teachers College του Πανεπιστημίου Columbia, περιέγραψε λεπτομερώς τα πειράματα της Φουτ και τη συμμετοχή της στα συνέδρια της AAAS το 1984, αλλά σημείωσε ότι δεν υπήρχαν βιογραφικά στοιχεία γι' αυτήν. Η Ελίζαμπεθ Βάγκνερ Ριντ, γενετίστρια και μελετήτρια που μελέτησε τις προκαταλήψεις απέναντι στις γυναίκες στην επιστήμη, συμπεριέλαβε ένα κεφάλαιο με τίτλο "Eunice Newton Foote: 1819-1888" στο βιβλίο της "American Women in Science Before the Civil War" (Αμερικανίδες στην επιστήμη πριν από τον εμφύλιο πόλεμο), το 1992.

Μετά την έλευση του Διαδικτύου και της ψηφιοποίησης, το ανανεωμένο ενδιαφέρον για την Φουτ προκλήθηκε από ένα άρθρο που δημοσιεύθηκε από τον συνταξιούχο γεωλόγο πετρελαίου Ρέι Σόρενσον (Ray Sorenson), τον Ιανουάριο του 2011, στο διαδικτυακό περιοδικό Search and Discovery της Αμερικανικής Ένωσης Γεωλόγων Πετρελαίου (American Association of Petroleum Geologists). Η Katharine Hayhoe, διευθύντρια του Climate Science Center στο Texas Tech University, έπεσε πάνω στο έργο της Φουτ όταν προσπαθούσε να απαντήσει σε μια ερώτηση μιας συναδέλφου της, της Patricia Solís, σχετικά με την έλλειψη γυναικών στην πρώιμη κλιματική έρευνα. Δημοσίευσε ένα άρθρο με τίτλο "John v Eunice - A Fascinating Tale of Early Climate Science, Women's Rights and Accidental Poisoning" στο Facebook το 2016. Η Leila McNeill, κοινή αρχισυντάκτρια του περιοδικού Lady Science, δημοσίευσε ένα άρθρο στο περιοδικό Smithsonian τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους, αφού συζήτησε την υπόθεση της Φουτ με την Σόρενσον. Περίπου την ίδια εποχή, ο φυσικός John Perlin, ο οποίος σύμφωνα με τον Nick Welsh, εκτελεστικό συντάκτη της Santa Barbara Independent, είναι συγγραφέας δύο οριστικών ιστοριών για την ηλιακή ενέργεια, έλαβε γνώση της Φουτ και άρχισε να ερευνά την ιστορία της. Μέχρι το 2019, και επειδή ήταν η 200ή επέτειος από τη γέννηση της Φουτ, τόσο ακαδημαϊκοί όσο και δημοσιογράφοι από πολλά μέρη του πλανήτη είχαν αρχίσει να γράφουν τακτικά για τη Φουτ και τον σεξισμό και τις προκαταλήψεις στην επιστημονική κοινότητα, που είχαν ως αποτέλεσμα οι γυναίκες, και ιδιαίτερα οι γυναίκες επιστήμονες, να μην αναγνωρίζονται.

#### Αξιολόγηση των πειραμάτων της Φουτ

Ο Roland Jackson, επισκέπτης μελετητής στο Βασιλικό Ίδρυμα του Λονδίνου, ξεκίνησε το 2019 να αναλύσει τα ζητήματα προτεραιότητας του έργου της Φουτ, όπως είχε κάνει και η Hayhoe το 2016. Σύμφωνα με τους Jackson και Hayhoe, η απλή συσκευή της Φουτ δεν μπορούσε να κάνει διάκριση μεταξύ των αποτελεσμάτων της ενέργειας που εκπέμπεται από τον ήλιο και της υπέρυθρης ενέργειας που εκπέμπει η Γη. Επειδή ο Tyndall διέθετε πιο εξελιγμένο εξοπλισμό, ο Hayhoe σημείωσε ότι ήταν σε θέση να κάνει αυτές τις διακρίσεις και να μετρήσει οριστικά τις «ιδιότητες παγίδευσης θερμότητας» διαφόρων αερίων, διαφοροποιώντας την υπέρυθρη ενέργειά τους και την ικανότητα των μορίων να απορροφούν ή να εκπέμπουν ακτινοβολία. Ο Τζάκσον αναγνώρισε ότι ήταν πιθανό η Φουτ να μην «είχε αναγνωρίσει, τη διάκριση μεταξύ της ηλιακής ακτινοβολίας και της ακτινοβολούμενης θερμότητας από τη γη». Ο Ralph Lorenz αξιολόγησε το έργο της Φουτ σε ένα σύγχρονο πλανητικό κλιματικό πλαίσιο και σημείωσε ότι η απορρόφηση της ακτινοβολίας στο εγγύς υπέρυθρο (0,8 έως 3 μm) που ανέφερε η Φουτ είναι ουσιαστικά ένα φαινόμενο κατά του θερμοκηπίου, επειδή αφορά κυρίως την απορρόφηση της ηλιακής ακτινοβολίας και όχι την απορρόφηση και επανακτινοβολία της γήινης μακροκυματικής («θερμικής») υπέρυθρης ακτινοβολίας.

Μια ανάλυση και των δύο εγγράφων της Φουτ δημοσιεύθηκε στο διαδίκτυο το 2020 από τον Joseph D. Ortiz, καθηγητή γεωλογίας στο Kent State University, και τον Τζάκσον. Τα έντυπα ευρήματά του το 2022 περιέχουν μια περιγραφή της μεθοδολογίας της Φουτ. Επισήμαναν ότι αν και δεν ανέφερε συγκεκριμένα έργα άλλων επιστημόνων, αναφέρθηκε στους de Saussure, Αλεξάντερ φον Χούμπολντ και Έντουαρντ Σαμπίν. (Ο Reed είχε προηγουμένως σημειώσει ότι η Foote είχε επίσης αναφερθεί στους Ανρί Μπεκερέλ, Ζαν-Μπατίστ Μπιό και Ζοζέφ Λουί Γκαι-Λυσσάκ). Σημείωσαν επίσης ότι η Φουτ «δεν μέτρησε το φυσικό φαινόμενο του θερμοκηπίου της γήινης ατμόσφαιρας», αλλά μελέτησε τη θέρμανση των αερίων μέσα σε γυάλινα δοχεία. Τα τοιχώματα αυτών των δοχείων θα εμπόδιζαν την υπέρυθρη ακτινοβολία μεγάλου μήκους κύματος είτε να εισέλθει είτε να εξέλθει, ενώ θα επέτρεπαν σε κάποια θερμότητα να διαφύγει μέσω αγωγιμότητας. Κατά συνέπεια, τα αποτελέσματά της δεν έδειχναν άμεσα πώς λειτουργεί το φαινόμενο του θερμοκηπίου σε μια φυσική ατμόσφαιρα, αλλά παρείχαν ποσοτικές πληροφορίες για το πώς τα αέρια, συμπεριλαμβανομένων των αερίων του θερμοκηπίου, απορροφούν και εκπέμπουν θερμότητα.

Η ανάλυση των Ortiz και Jackson εντόπισε την προέλευση των ιδεών της Φουτ και διερεύνησε τον τρόπο με τον οποίο δημιούργησε, πραγματοποίησε και ερμήνευσε τα πειράματά της. Διαπίστωσαν ότι διεξήγαγε τα πειράματά της χρησιμοποιώντας ένα δοχείο ελέγχου και ένα δοχείο δοκιμής, τα οποία ήταν κατασκευασμένα όσο το δυνατόν πιο παρόμοια. Ο πειραματικός της σχεδιασμός επαναλάμβανε την αντιστοίχιση έτσι ώστε να μπορεί να μετρά τις αλλαγές μεταξύ πλήρους ήλιου και σκιάς, κενού και συμπυκνωμένου αέρα, υγρού και ξηρού αέρα, και ατμόσφαιρας περιβάλλοντος και CO2 για κάθε δοχείο. Παρόλο που δεν προσπάθησε να απαντήσει πώς ή γιατί συνέβη η θέρμανση, τα αποτελέσματά της επιβεβαίωσαν τα ερωτήματα που επεδίωκε να απαντήσει: «Επηρεάζει η συγκέντρωση των αερίων στην ατμόσφαιρα την απόκριση της θέρμανσης στις ακτίνες του ήλιου;», «Επηρεάζει η σύνθεση των αερίων στην ατμόσφαιρα την απόκριση της θέρμανσης στις ακτίνες του ήλιου;» και «Μπορεί να γίνει κατάταξη της επίδρασης των διαφορετικών αερίων στην απόκριση της θέρμανσης στις ακτίνες του ήλιου;».

#### Ανάλυση του πρωτοποριακού ρόλου της Φουτ στην επιστήμη του κλίματος

Το κεφάλαιο του Reed έδωσε βιογραφικά στοιχεία για την Γιούνις και την οικογένειά της και παρουσίασε μια λεπτομερή ανάλυση του επιστημονικού της έργου. Αναγνώρισε ότι τα πειράματα της Φουτ επιβεβαίωσαν ότι, όταν το διοξείδιο του άνθρακα υποβάλλεται στο φως του ήλιου, γίνεται θερμότερο από τον αέρα «αποδεικνύοντας έτσι αυτό που σήμερα ονομάζουμε φαινόμενο του θερμοκηπίου». Το 2010, όταν ο Sorenson ανακάλυψε μια περίληψη της εργασίας της Foote σε έναν τόμο του 1857 του περιοδικού The Annual of Scientific Discovery, δεν γνώριζε ότι είχε δημοσιευτεί η πλήρης εργασία. Δεν γνώριζε επίσης πόσα από όσα έγραφε ο εκδότης David Ames Wells στην περίληψη «αποδίδονταν στην [Foote]». Ο Sorenson αναγνώρισε ότι η εργασία της Φουτ είχε προηγηθεί της εργασίας του Τίνταλ για τη σύνδεση μεταξύ του διοξειδίου του άνθρακα και της κλιματικής αλλαγής, αλλά πίστευε ότι η έλλειψη αναγνώρισης της ανακάλυψης οφειλόταν στο γεγονός ότι η εργασία της ήταν απλώς μια προφορική παρουσίαση. Δημοσίευσε μια επικαιροποίηση των αρχικών του ευρημάτων για την Φουτ το 2018 και ανέφερε ότι «πραγματοποιήθηκε μια εξέταση του American Journal of Science and Arts (AJS) και η αρχική εργασία [της Φουτ] βρέθηκε στο τεύχος του Νοεμβρίου 1856» ... «Το δημοσιευμένο έγγραφο της AJS δείχνει σαφώς ότι η ιδέα της υπερθέρμανσης του κλίματος λόγω της αύξησης των επιπέδων του ατμοσφαιρικού CO2 ξεκίνησε από την Γιουνίς Φουτ».

Η εργασία του Τζάκσον το 2019 επιβεβαίωσε ότι τα πειράματα της Φουτ που έδειξαν ότι οι υδρατμοί και το CO2 απορροφούν θερμότητα έγιναν τρία χρόνια πριν ο Τίνταλ διατυπώσει παρόμοιο ισχυρισμό. Επικύρωσε επίσης ότι η παρατήρησή της ότι οι διαφορές στα ατμοσφαιρικά επίπεδα των υδρατμών και του CO2 θα οδηγούσαν σε κλιματική αλλαγή προηγήθηκε του ισχυρισμού του Tyndall κατά πέντε χρόνια. Ο Lorenz ανέφερε το 2019 στο έργο του Exploring Planetary Climate ότι η Φουτ είχε κάνει τις ανακαλύψεις της που αποδείκνυαν ότι ο υγρός αέρας παρήγαγε μεγαλύτερη αύξηση της θερμοκρασίας από τον ξηρό αέρα και ότι οι διαφορές στην πυκνότητα του αέρα επηρέαζαν την αύξηση της θερμοκρασίας, πριν από τον Tyndall. Ο Perlin συμφώνησε, περιγράφοντας τη Φουτ ως «τη Ρόζα Παρκς της επιστήμης, ... την πρώτη γυναίκα που διάβασε μια εργασία σε μια μεγάλη επιστημονική συνάντηση ... την πρώτη γυναίκα που δημοσίευσε μια εργασία στα πρακτικά μιας μεγάλης επιστημονικής συνάντησης ... [και] τη μόνη γυναίκα που είχε δημοσιεύσεις σε σοβαρά περιοδικά φυσικής μέχρι την Μαντάμ Κιουρί». Οι Ortiz και Jackson κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η Φουτ ήταν η πρώτη που απέδειξε την απορρόφηση θερμότητας από το διοξείδιο του άνθρακα και τους υδρατμούς, αλλά δεν απομόνωσε ούτε εντόπισε την απορρόφηση και την εκπομπή ακτινοβολίας στην περιοχή της θερμικής υπέρυθρης ακτινοβολίας, η οποία προκαλεί το φαινόμενο του θερμοκηπίου.

#### Συζήτηση για το αν ο Τίνταλ γνώριζε το έργο της Φουτ

Η εκ νέου ανακάλυψη της Φουτ προκάλεσε επίσης ακαδημαϊκή συζήτηση σχετικά με το αν ο Τίνταλ γνώριζε το έργο της. Η θέση της Hayhoe το 2018 ήταν ότι δεν υπήρχαν επαρκείς πληροφορίες για να εξακριβωθεί κάτι τέτοιο. Ο Perlin πίστευε ακράδαντα ότι ο Tyndall γνώριζε, επειδή μία από τις εργασίες του δημοσιεύθηκε στο American Journal of Science του 1856 μαζί με εκείνη της Φουτ. Ο Τζάκσον, ο οποίος έγραψε επίσης μια βιογραφία του Τίνταλ, πιστεύει ότι ο Τίνταλ πιθανότατα δεν γνώριζε ποτέ για την Φουτ. Αναγνωρίζει την πιθανότητα ότι ο Tyndall θα μπορούσε να γνωρίζει, καθώς ήταν ένας από τους συντάκτες του Philosophical Magazine και θα μπορούσε να συμμετέχει στην επιλογή των άρθρων που επέλεγε να δημοσιεύσει. Ο Jackson σημειώνει επίσης ότι πολλοί Ευρωπαίοι επιστήμονες, συμπεριλαμβανομένων των George Stokes και Ουίλιαμ Τόμσον, δεν γνώριζαν το έργο της Φουτ, καθώς το όνομά της δεν αναφέρεται σε καμία «αλληλογραφία, περιοδικό ή δημοσιευμένη εργασία των κρίσιμων φυσικών» της εποχής της.

Ο Πέρλιν αντέκρουσε την άποψη του Τζάκσον επειδή, σε ένα προηγούμενο περιστατικό, ο Τίνταλ δεν είχε πιστώσει προηγούμενο έργο του Χένρι και ο Τίνταλ ήταν γνωστό ότι δεν έδινε ιδιαίτερη σημασία στις πνευματικές ικανότητες των γυναικών. Ο Jeff Hecht, συγγραφέας επιστημονικών και τεχνολογικών άρθρων, αναγνώρισε ότι οι λόγοι για τους οποίους ο Tyndall δεν αναγνώρισε την Φουτ παραμένουν άγνωστοι, αλλά ότι «...μπορεί να αγνόησε μια ανακάλυψη που υποστήριξε μια γυναίκα». Όπως και ο Perlin, ο Hecht επεσήμανε ότι ο Tyndall «...απέτυχε να πιστώσει ανακαλύψεις ανδρών όπως ο Colladon και διαπληκτίστηκε για την προτεραιότητα με ορισμένους άλλους εξέχοντες επιστήμονες της εποχής του». Ο Τζάκσον αντέκρουσε ότι ο Τίνταλ είχε περιορισμένο μόνο ενδιαφέρον για το κλίμα και μετά το 1861 δεν δημοσίευσε ποτέ ξανά για το θέμα, καθώς το ενδιαφέρον του ήταν η μελέτη της επίδρασης της ακτινοβολίας στα μόρια. Ο Jackson δήλωσε ότι ήταν οι επιστήμονες που έδωσαν στον Tyndall τον τίτλο του «θεμελιωτή της επιστήμης του κλίματος» και όχι έναν τίτλο που ο Tyndall είχε διεκδικήσει για τον εαυτό του.

Παρακαταθήκη και αναγνώριση
---------------------------

Τον Μάιο του 2018, διοργανώθηκε συμπόσιο για το έργο της Φουτ, με τίτλο Science Knows No Gender: In Search of Eunice Foote Who 162 Years Ago Discovered the Principal Cause of Global Warming (Σε αναζήτηση της Γιούνις Φουτ που πριν από 162 χρόνια ανακάλυψε την κύρια αιτία της υπερθέρμανσης του πλανήτη) πραγματοποιήθηκε στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, Σάντα Μπάρμπαρα. Κύριος εισηγητής στο συμπόσιο, το πρώτο συνέδριο που διοργανώθηκε ειδικά προς τιμήν της Φουτ, ήταν η Πέρλιν. Μια ταινία μικρού μήκους για τη ζωή της Φουτ, Γιούνις, δημιουργήθηκε το 2018 από τους Eric Garro και Paul Bancilhon. Την ίδια χρονιά, το Cornell University Press κυκλοφόρησε ένα εγχειρίδιο Communicating Climate Change: A Guide for Educators επιβεβαιώνοντας ότι το έργο της Φουτ προηγήθηκε εκείνου του Τίνταλ. Η Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στη Σάντα Μπάρμπαρα εγκαινίασε τον Νοέμβριο του 2019 μια επτάμηνη έκθεση με τίτλο From Eunice Foote to UCSB: A Story of Women, Science, and Climate Change (Από την Γιούνις Φουτ στο UCSB: Μια ιστορία γυναικών, επιστήμης και κλιματικής αλλαγής) για να τιμήσει το έργο και την κληρονομιά της Φουτ.

Το έργο της Φουτ αναγνωρίζεται σήμερα ως η πρώτη γνωστή επιστημονική έρευνα που αποδεικνύει την ύπαρξη των αερίων του θερμοκηπίου και τη δυνατότητά τους να επιφέρουν αλλαγές στο κλίμα. Η δημοσίευση της εργασίας της στην έκδοση του 1856 του American Journal of Science and Arts αναγνωρίζεται ως η πρώτη γνωστή δημοσίευση σε επιστημονικό περιοδικό για τη φυσική από γυναίκα. Η δημοσίευση της εργασίας της το 1857 στην έκδοση Proceedings of the American Association for the Advancement of Science του ίδιου έτους αναγνωρίζεται ως η πρώτη φορά που δημοσιεύεται εργασία Αμερικανίδας στο περιοδικό. Η Αμερικανική Γεωφυσική Ένωση θέσπισε το 2022 το μετάλλιο Eunice Newton Foote για τις επιστήμες της Γης-Ζωής για να αναγνωρίσει εξαιρετικά επιστημονικά επιτεύγματα στην έρευνα που επικεντρώνεται στη σύγκλιση των επιστημών της Γης και της ζωής.

Δημοσιευμένα έργα
-----------------

* Foote, Eunice (September 1856). «Circumstances Affecting the Heat of the Sun's Rays». *The American Journal of Science and Arts* (New York, New York: G. P. Putnam & Company) **22** (66): 382–383. ISSN 0099-5363. OCLC 1280516952. .
* Foote, Eunice (August 1857). «On a New Source of Electrical Excitation». *Proceedings of the American Association for the Advancement of Science: Eleventh Meeting* (Cambridge, Massachusetts: Joseph Lovering): 123–126. OCLC 923936325. .
* , "Filling for Soles of Boots and Shoes"
* , "Improvement in Paper-Making Machines"

Δείτε επίσης
------------

* Ιστορία της επιστήμης της κλιματικής αλλαγής
* Φαινόμενο Matilda – μια προκατάληψη ενάντια στην αναγνώριση των επιτευγμάτων των γυναικών επιστημόνων
* Οι γυναίκες στην κλιματική αλλαγή

Σημειώσεις
----------

1. ↑  Η Θίρζα, η μητέρα του Newton, πέθανε στις 15 Απριλίου 1849. Η Αμάντα παρέμεινε στο αγρόκτημα μέχρι το 1882. Έπεσε από τις σκάλες σε ατύχημα στις 17 Νοεμβρίου και πέθανε τρεις ημέρες αργότερα.
2. ↑  Μεταξύ άλλων σπουδαστριών του Troy Female Seminary ήταν και η μελλοντική ακτιβίστρια για τα δικαιώματα των γυναικών Elizabeth Cady, (μετέπειτα Stanton), η οποία φοίτησε το 1830.  Η αδελφή της Κέιντι, Μάργκαρετ, φοίτησε στο σχολείο μεταξύ 1834 και 1836 και μια άλλη αδελφή τους, η Κάθριν, φοίτησε μεταξύ 1835 και 1837. Η αναμνηστική έκδοση για τα πενήντα χρόνια *Emma Willard and her Pupils or Fifty Years of Troy Female Seminary 1822-1872* (1898) δεν αναφέρει τον Νεύτωνα, αλλά η εισαγωγή εξηγεί ότι μια επιτροπή χώρισε περίπου 7.000 μαθητές σε γεωγραφικές περιοχές και τα μέλη της επιτροπής προσπάθησαν να ερευνήσουν τους μαθητές. Πραγματοποιήθηκαν έρευνες σε εν ζωή μαθητές, μέλη οικογενειών, φίλους και υπαλλήλους που μπορεί να είχαν πληροφορίες για γνωστές μαθήτριες. Τα βιογραφικά στοιχεία που περιλαμβάνονται στο έργο αντλήθηκαν από την προσωπική αλληλογραφία που ελήφθη από τα ερωτήματα των μελών της επιτροπής. Στην εισαγωγή σημειώνεται επίσης ότι τα αρχεία των αποφοίτων πριν από το 1843 τηρούνταν σποραδικά, καθώς τα διπλώματα δεν χορηγούνταν μέχρι εκείνο το έτος.  Τη στιγμή της δημοσίευσης το 1898, η Φουτ είχε πεθάνει ήδη μια δεκαετία νωρίτερα.
3. ↑  Η Φελπς ήταν πρωτοπόρος των γυναικών στην επιστήμη και ειδικός στη βοτανική, η οποία ήταν η τέταρτη γυναίκα που έγινε μέλος της American Association for the Advancement of Science (AAAS).
4. ↑  Ο σύζυγος της Ελίζαμπεθ, Χένρι Στάντον, εκπαιδεύτηκε επίσης στα νομικά με τον πατέρα της από το 1840 έως το 1843, οπότε και πέρασε τις εξετάσεις του δικηγορικού συλλόγου.
5. ↑  Η Norma Rosado-Blake, αρχειονόμος της AAAS, σημείωσε ότι η εργασία της Φουτ πιθανότατα παρουσιάστηκε επειδή ο Ελίσα ήταν μέλος της ένωσης. Η ιστορικός Margaret Rossiter αναγνώρισε ότι αν και η AAAS επέτρεπε στις γυναίκες να είναι μέλη από το 1850, δεν μπορούσαν να τους δοθούν οι τίτλοι "professional" ή "fellow", καθώς αυτοί προορίζονταν για τους άνδρες. Η Katharine Wilkinson, ακτιβίστρια και συγγραφέας για το κλίμα, αναγνώρισε το 2019 ότι οι κοινωνικές συνθήκες μπορεί να έπαιξαν ρόλο στο ότι η Φουτ δεν παρουσίασε την εργασία της η ίδια, και η δημοσιογράφος της *Washington Post* Τζίλιαν Μπρόκελ έγραψε το 2021 ότι ίσως η Χένρι παρουσίασε την εργασία έτσι ώστε οι άνδρες επιστήμονες να την πάρουν στα σοβαρά.
6. ↑  Οι Ortiz και Jackson δίνουν λανθασμένα την ημερομηνία ως 8 Αυγούστου 1857.
7. ↑  Ο Ελίσα κατέθεσε δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για ένα παγοπέδιλο που συνδεόταν στην μπότα με βίδες το 1864.
8. ↑  Στην κριτική του άρθρου του Ronald L. Numbers επισημάνθηκε το γεγονός ότι από τα 2.200 μέλη της AAAS πριν από το 1860 μόνο τέσσερα ήταν γυναίκες και η Γιούνις, η οποία δεν ήταν μέλος, ήταν η μόνη γυναίκα που είχε παρουσιάσει εργασία.
9. ↑  Οι κριτικές για το έργο της Arnold, σημείωσαν τη συμβολή του στην ανάκτηση της ιστορίας των γυναικών επιστημόνων. Κανείς δεν συζήτησε την συμπερίληψη της Φουτ, ούτε αξιολόγησε την αξία οποιασδήποτε από τις επιστημονικές συνεισφορές των γυναικών.

Βιβλιογραφικές αναφορές
-----------------------

### Αναφορές

1. 1 2  (Αγγλικά) *Library of Congress Authorities*. Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου. no2020093846. Ανακτήθηκε στις 17  Ιουλίου 2023.
2. 1 2 3 4  www.smithsonianmag.com/science-nature/lady-scientist-helped-revolutionize-climate-science-didnt-get-credit-180961291/. Ανακτήθηκε στις 15  Αυγούστου 2018.
3. ↑  Γιούνις Νιούτον Φουτ: Circumstances Affecting the Heat of the Sun's Rays 0099-5363.
4. ↑  923936325.
5. ↑  Ανακτήθηκε στις 11  Νοεμβρίου 2021.
6. ↑  
Huddleston 2019· Leonard 1915, σελίδες 719–720· Schwartz 2020· Passport application 1862, σελ. 1242.
7. ↑  US census 1820, σελ. 381.
8. 1 2 3  Leonard 1915, σελ. 719.
9. 1 2 3 4 5 6  Schwartz 2020.
10. ↑  *Ontario Repository and Messenger* 1882a, σελ. 3.
11. ↑  *Ontario Repository and Messenger* 1882b, σελ. 3.
12. 1 2 3  Welsh 2018.
13. ↑  Fairbanks 1898, σελίδες 147–148.
14. ↑  Fairbanks 1898, σελ. 149.
15. ↑  Fairbanks 1898, σελίδες 3–4.
16. ↑  Fairbanks 1898, σελ. 5.
17. ↑  Fairbanks 1898.
18. 1 2 3  *New-York Tribune* 1888, σελ. 7.
19. 1 2 3 4 5 6 7  Perkowitz 2019.
20. 1 2  Edwards 2018.
21. ↑  Hilger 2008, σελίδες 282–283.
22. ↑  Hilger 2008, σελ. 282.
23. ↑  Reed 1992, σελίδες 141–142.
24. ↑  *American Ladies' Magazine* 1835, σελ. 702.
25. ↑  *Encyclopædia Britannica* 2017.
26. 1 2  Herrmann 2019.
27. 1 2 3 4  Leonard 1915, σελ. 720.
28. ↑  Wilson & Fiske 1887, σελ. 495.
29. ↑  Wellman 2004, σελ. 158.
30. ↑  Stanton 1898, σελ. 127.
31. ↑  Yocum 1998, σελίδες 14–16.
32. ↑  Passport application 1862, σελ. 1243.
33. ↑  Reed 1992, σελ. 65.
34. 1 2 3  Wellman 2004, σελ. 223.
35. ↑  Leonard και άλλοι 1907, σελ. 41.
36. 1 2  US Patent Office 1936.
37. ↑  Gates 1906, σελ. 42.
38. ↑  *Intelligencer Journal* 1868, σελ. 1.
39. ↑  Stratton 1906, σελίδες 11–12.
40. ↑  *The Topeka Weekly Times* 1871, σελ. 4.
41. ↑  Foote & Smith 1872.
42. ↑  *Democrat and Chronicle* 1874, σελ. 4.
43. ↑  *St. Joseph Gazette* 1878, σελ. 1.
44. ↑  Foote 1881.
45. ↑  *St. Louis Post-Dispatch* 1883, σελ. 5.
46. 1 2  Death registry 1888, σελ. 47.
47. 1 2 3 4  Huddleston 2019.
48. ↑  Wellman 2004, σελίδες 203–204.
49. 1 2 3 4 5 6 7 8  McNeill 2016.
50. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Shapiro 2021.
51. ↑  
Reed 1992, σελ. 66· Perkowitz 2019· McNeill 2016· Wilkinson 2019.
52. ↑  Sorenson 2018, σελ. 2.
53. 1 2  Brockell 2021.
54. 1 2 3  Mandel 2018.
55. ↑  Wilkinson 2019.
56. ↑  Jackson 2019, σελίδες 111–112.
57. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Hecht 2020.
58. 1 2 3  Jackson 2019, σελ. 112.
59. ↑  Jackson 2019, σελ. 113.
60. ↑  *Scientific American* 1856, σελ. 5.
61. 1 2  Ortiz & Jackson 2022, σελ. 71.
62. 1 2 3  Jackson 2019, σελ. 106.
63. 1 2  Jackson 2019, σελ. 111.
64. 1 2  Jackson 2019, σελ. 114.
65. 1 2 3  Ortiz & Jackson 2022, σελ. 69.
66. 1 2  Ortiz & Jackson 2022, σελ. 73.
67. 1 2 3  Reed 1992, σελ. 66.
68. 1 2  Ortiz & Jackson 2022, σελ. 70.
69. ↑  Jackson 2019, σελ. 117.
70. ↑  *The New-York Daily Times* 1908, σελ. 2.
71. ↑  Ortiz & Jackson 2022, σελίδες 69–70.
72. ↑  Brazil 2020.
73. ↑  Stanton 1868, σελ. 226.
74. ↑  *The Emporia News* 1868, σελ. 1.
75. ↑  Foote 1864b.
76. ↑  *The Saratogian* 1868, σελ. 3.
77. ↑  *The Daily Evening Star* 1868, σελ. 3.
78. 1 2  
Brockell 2021· Darby 2016· Garrett 2018, σελ. 1· Brazil 2020· McNeill 2016.
79. ↑  
Huddleston 2019· Shapiro 2021· Jackson 2019, σελίδες 115–116· Ortiz & Jackson 2022, σελ. 68.
80. ↑  Jackson 2019, σελίδες 115–116.
81. 1 2  Lorca 2019.
82. ↑  Kühn 2020.
83. ↑  *The Evening Star* 1902, σελ. 29.
84. 1 2  Lerner 1988.
85. ↑  Salper 2011, σελίδες 657–658.
86. ↑  Boris & Chaudhuri 1999, σελ. xiii.
87. ↑  Salper 2011, σελ. 656.
88. ↑  
Kohlstedt 1976, σελίδες 103, 222· Warner 1978· Arnold 1984, σελ. 65· Reed 1992, σελίδες 65–68.
89. ↑  Kohlstedt 1976, σελίδες 103, 222.
90. ↑  Kohlstedt 1976, σελίδες 311, 329.
91. ↑  Numbers 1976, σελ. 500.
92. ↑  Warner 1978, σελ. 65.
93. ↑  Arnold 1977, σελ. 493.
94. ↑  Arnold 1984, σελίδες 125–126.
95. ↑  Kohlstedt 1984, σελίδες 728-729.
96. ↑  McGrath 1985, σελ. 416.
97. ↑  Velasco Martín 2020.
98. 1 2  Sheffield 2004, σελίδες 88–89.
99. 1 2 3 4  Hayhoe 2016.
100. 1 2  Jackson 2019, σελ. 105.
101. ↑  Mosier 2018.
102. ↑  Darby 2016.
103. ↑  Ortiz & Jackson 2022, σελ. 68.
104. ↑  
Mandel 2018· Huddleston 2019· Garrett 2018, σελίδες 1–4· Lorca 2019· Herrmann 2019.
105. ↑  Jackson, Jackson & Brown 2020, σελ. x.
106. 1 2  Jackson 2019, σελ. 109.
107. 1 2  Lorenz 2019, σελ. 36.
108. ↑  Ortiz & Jackson 2022, σελίδες 74–76.
109. ↑  Ortiz & Jackson 2022, σελ. 74.
110. ↑  Ortiz & Jackson 2022, σελ. 72.
111. ↑  Reed 1992, σελίδες 65–66.
112. ↑  Ortiz & Jackson 2022, σελίδες 67–68.
113. 1 2  Jacobs 2019.
114. ↑  Ortiz & Jackson 2022, σελ. 84.
115. ↑  Jackson 2019, σελ. 115.
116. ↑  Mitchell 2018.
117. ↑  Armstrong, Krasny & Schuldt 2018, σελίδες 10–11.
118. ↑  Sorenson 2018, σελ. 1.
119. ↑  Ortiz & Jackson 2022, σελ. 76.
120. ↑  Ortiz & Jackson 2022, σελίδες 69, 73.
121. ↑  American Geophysical Union 2022.

### Βιβλιογραφία

* Armstrong, Anne K.· Krasny, Marianne E.· Schuldt, Jonathon P. (2018). «1: Climate Change Science: The Facts». *Communicating Climate Change: A Guide for Educators*. Ithaca, New York: Cornell University Press. σελίδες 7–20. doi:10.7591/j.ctv941wjn (inactive 31 Δεκεμβρίου 2022). ISBN 978-1-5017-3079-5. JSTOR 10.7591/j.ctv941wjn.5.
* Arnold, Lois Barber (August 1977). «A Historical Perspective: American Women in Geology». *Geology* (Boulder, Colorado: Geological Society of America) **5** (8): 493–494. doi:10.1130/0091-7613(1977)5<493b:AHP>2.0.CO;2. ISSN 0091-7613. OCLC 7083084164. .
* Arnold, Lois Barber (1984). «6. Eunice Foot and Others». *Four Lives in Science: Women's Education in the Nineteenth Century*. New York, New York: Schocken Books. σελίδες 125–137. ISBN 978-0-8052-3865-5.
* Boris, Eileen· Chaudhuri, Nupur, επιμ. (1999). *Voices of Women Historians: The Personal, the Political, the Professional*. Bloomington, Indiana: Indiana University Press. ISBN 978-0-253-33494-7.
* Brazil, Rachel (May 2020). «Eunice Foote: The Mother of Climate Change». *Chemistry World* (London: Royal Society of Chemistry) **17** (5): 36–37. ISSN 1473-7604. OCLC 8699135304.. Ανακτήθηκε στις July 10, 2022.
* Brockell, Gillian (November 17, 2021). «Did the 'Father of Climate Science' Steal His Discovery From Eunice Newton Foote?». *The Washington Post* (Washington, D.C.). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις November 17, 2021.. Ανακτήθηκε στις July 7, 2022.
* Darby, Megan (2 Σεπτεμβρίου 2016). «Meet the Woman Who First Identified the Greenhouse Effect». *Climate Home News*. Broadstairs, Kent: Climate Change News Ltd. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 24 Απριλίου 2022. Ανακτήθηκε στις 13 Ιουλίου 2022.
* Edwards, Lynda (May 15, 2018). «'Cool woman surrounded by hot air': Local Female Scientist Discovered Greenhouse Effect Before Cars Existed». *Times Union* (Albany, New York). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις November 24, 2021. .
* Fairbanks, Mary J. Mason (Mrs. Abel W.) (1898). *Emma Willard and her Pupils or Fifty Years of Troy Female Seminary 1822–1872*. New York, New York: Margaret Olivia Slocum Sage. OCLC 6957648.
* US patent 45,148, Foote, Elisha, "Skate", published November 22, 1864
* US patent 124,944, Foote, Elisha & Marshall P. Smith, "Improvement in Driers", published March 26, 1872
* US patent 135,899, Foote, Elisha, "Improvement in Grain-Bands, Bag-Ties, &c.", published February 18, 1873
* US patent 244,876, Foote, Elisha, "Machinery for Reaping and Binding Grain", published July 26, 1881
* Garrett, Laurie (December 13, 2018). «The Trouble With Girls: Obstacles to Women's Success in Medicine and Research». *British Medical Journal* (London: BMJ Publishing Group) **363**: 1–4. ISSN 0959-8146. OCLC 7991844852.. Ανακτήθηκε στις July 13, 2022.
* Gates, Merrill Edwards, επιμ. (1906). «John Brooks Henderson». *Men of Mark in America*. **II**. Washington, D.C.: Men of Mark Publishing Co. σελίδες 41–43. OCLC 6082245.
* Goodwin, Nathaniel (1849). *The Foote Family*. Hartford, Connecticut: Case, Tiffany and Company. OCLC 1048535339.
* Hayhoe, Katharine (2 Σεπτεμβρίου 2016). «John v Eunice – A Fascinating Tale of Early Climate Science, Women's Rights and Accidental Poisoning». *Facebook*. Texas. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 20 Μαΐου 2018. Ανακτήθηκε στις 13 Ιουλίου 2022.
* Hecht, Jeff (March 1, 2020). «Something's a-Foote with Climate Science History». *SPIE News* (Bellingham, Washington: International Society for Optics and Photonics). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις July 12, 2022.. Ανακτήθηκε στις July 12, 2022.
* Herrmann, Ulrike (December 13, 2019). «Mit Glaskolben und Sonnenlicht» (στα German). *Die Tageszeitung* (Berlin, Germany). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις June 22, 2022.. Ανακτήθηκε στις July 13, 2022.
* Hilger, Christine Marie (2008). «Almira Hart Lincoln Phelps: (July 15, 1793 – July 15, 1884)». Στο: Patterson, Daniel· Thompson, Roger· Bryson, J. Scott. *Early American Nature Writers: A Biographical Encyclopedia*. Westport, Connecticut: Greenwood Press. σελίδες 281–287. ISBN 978-0-313-34681-1.
* Huddleston, Amara (17 Ιουλίου 2019). Mariotti, Annarita, επιμ. «Happy 200th Birthday to Eunice Foote, Hidden Climate Science Pioneer». *NOAA Climate.gov*. Silver Spring, Maryland: National Oceanic and Atmospheric Administration. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 15 Ιουνίου 2022. Ανακτήθηκε στις 28 Δεκεμβρίου 2021.
* Jackson, Roland (2019). «Eunice Foote, John Tyndall and a Question of Priority». *Notes and Records* (London: The Royal Society) **74** (1): 105–118. doi:10.1098/rsnr.2018.0066. ISSN 0035-9149. OCLC 7997985355.
* Jackson, Roland· Jackson, Nicola· Brown, Daniel, επιμ. (2020). *The Poetry of John Tyndall*. London: UCL Press. ISBN 978-1-78735-910-9.
* Jacobs, Tom (November 6, 2019). «More Than a Historical Foote Note: Library Exhibit Honors Pioneering Female Scientist Eunice Foote». *The Current* (Santa Barbara, California: University of California). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις January 27, 2022.. Ανακτήθηκε στις December 29, 2021.
* Johnson, Rossiter· Brown, John Howard, επιμ. (1904). «Henderson, Mary Foote». *The Twentieth Century Biographical Dictionary of Notable Americans*. V: Habb—Izard. Boston, Massachusetts: The Biographical Society. σελ. 208. OCLC 726486267.
* Kohlstedt, Sally Gregory (1976). *The Formation of the American Scientific Community: The American Association for the Advancement of Science, 1848–60*. Urbana, Illinois: University of Illinois Press. ISBN 978-0-252-00419-3.
* Kohlstedt, Sally Gregory (May 18, 1984). «Scientific Educations: Four Lives in Science. Women's Education in the Nineteenth Century. Lois Barber Arnold. Schocken, New York, 1983. xii, 179 pp. illus. $14.95.». *Science* (New York, New York: American Association for the Advancement of Science) **224** (4650): 728–729. doi:10.1126/science.224.4650.728. ISSN 0036-8075. OCLC 674139721. PMID 17780608.. Ανακτήθηκε στις July 12, 2022. Πρότυπο:Subscription needed
* Kühn, Volker (31 Δεκεμβρίου 2020). «Pioniere der Klimaforschung: Die CO2-Detektive» [Pioneers of Climate Research: The CO2 Detectives]. *EnergieWinde* (στα German). Hamburg, Germany: Ørsted. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 Ιουλίου 2021. Ανακτήθηκε στις 13 Ιουλίου 2022. CS1 maint: Μη αναγνωρίσιμη γλώσσα (link)
* Leonard, Ermina Newton (1915). *Newton Genealogy, Genealogical, Biographical, Historical, Being a Record of the Descendants of Richard Newton of Sudbury and Marlborough, Massachusetts 1638, with Genealogies of Families Descended from the Immigrants, Rev. Roger Newton of Milford, Connecticut, Thomas Newton of Fairfield, Connecticut, Matthew Newton of Stonington, Connecticut, Newtons of Virginia, Newtons Near Boston*. De Pere, Wisconsin: Bernard Ammidown Leonard. OCLC 1723979.
* Leonard, John William· Mohr, William Frederick· Holmes, Frank R.· Knox, Herman Warren· και άλλοι. επιμ. (1907). *Who's Who in New York City and State* (3rd έκδοση). New York: L.R. Hamersly Company. OCLC 228667645.
* Lerner, Gerda (1 Απριλίου 1988). «Priorities and Challenges in Women's History Research». *Perspectives on History*. Washington, D.C.: American Historical Association. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 21 Οκτωβρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 21 Οκτωβρίου 2022.
* Lorca, Manuel Peinado (December 2, 2019). «Eunice Foote, la primera científica (y sufragista) que teorizó sobre el cambio climático» (στα es). *National Geographic España* (Barcelona, Spain: National Geographic Society). ISSN 1138-1434.. Ανακτήθηκε στις July 13, 2022.
* Lorenz, Ralph D. (2019). *Exploring Planetary Climate: A History of Scientific Discovery on Earth, Mars, Venus and Titan*. Cambridge, Cambridgeshire: Cambridge University Press. ISBN 978-1-108-47154-1.
* Mandel, Kyla (18 Μαΐου 2018). «This Woman Fundamentally Changed Climate Science—And You've Probably Never Heard of Her». *ThinkProgress*. Washington, D.C.: Center for American Progress Action Fund. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 14 Απριλίου 2022. Ανακτήθηκε στις 17 Δεκεμβρίου 2018.
* Maxwell, Jim (August 26, 2020). «Geology Professor and Science Historian Co-Author Article Exploring Eunice Foote's Climate Experiments from 1856». *College of Arts and Sciences News* (Kent, Ohio: Kent State University). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις April 18, 2021.. Ανακτήθηκε στις July 14, 2022.
* McGrath, Sylvia Wallace (September 1985). «Book Review: Four Lives in Science: Women's Education in the Nineteenth Century. By Lois Barber Arnold. (New York: Schocken, 1984. xii + 179 pp. Illustrations, chart, notes, and index. $14.95.)». *The Journal of American History* (Bloomington, Indiana: Organization of American Historians) **72** (2): 416. doi:10.2307/1903421. ISSN 0021-8723. OCLC 5545204285.. Ανακτήθηκε στις July 12, 2022.
* McNeill, Leila (December 5, 2016). «This Lady Scientist Defined the Greenhouse Effect But Didn't Get the Credit, Because Sexism». *Smithsonian* (Washington, D.C.: Smithsonian Institution). ISSN 0037-7333.. Ανακτήθηκε στις December 17, 2018.
* Mitchell, Jeff (May 10, 2018). «Science Knows No Gender: In Search of Eunice Foote Who 162 Years Ago Discovered the Principal Cause of Global Warming». *The Current* (Santa Barbara, California). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις January 14, 2022.. Ανακτήθηκε στις December 28, 2021.
* Mosier, Jeff (April 17, 2018). «Dallas Earth Day Festival at Fair Park This Weekend Bridging Conservative-Liberal Divide». *The Dallas Morning News* (Dallas, Texas). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις April 9, 2022.. Ανακτήθηκε στις July 13, 2022.
* Numbers, Ronald L. (December 1976). «Review: Together but not Equal: Amateurs and Professionals in Early American Scientific Societies — Reviewed Works: The Formation of the American Scientific Community: The American Association for the Advancement of Science, 1848–60. by Sally Gregory Kohlstedt; et al.». *Reviews in American History* (Baltimore, Maryland: Johns Hopkins University Press) **4** (4): 497–503. doi:10.2307/2701422. ISSN 0048-7511. OCLC 7021524805.. Ανακτήθηκε στις July 12, 2022.
* Ortiz, Joseph; Jackson, Roland (March 2022). «Understanding Eunice Foote's 1856 Experiments: Heat Absorption by Atmospheric Gases». *Notes and Records* (London: Royal Society) **76** (1): 67–84. doi:10.1098/rsnr.2020.0031. ISSN 0035-9149. OCLC 1314905530. .
* Perkowitz, Sidney (November 27, 2019). «If Only 19th-Century America Had Listened to a Woman Scientist». *Nautilus* (New York, New York: NautilusThink Inc.) (78). ISSN 2372-1766. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2020-09-30.. Ανακτήθηκε στις December 29, 2021.
* Reed, Elizabeth Wagner (1992). «Eunice Newton Foote: 1819–1888». *American Women in Science before the Civil War* (PDF). Minneapolis, Minnesota: University of Minnesota. σελίδες 65–68. OCLC 28126164. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 8 Ιουλίου 2016.
* Ricketts, Palmer C. (1895). *History of the Rensselaer Polytechnic Institute, 1824–1894*. New York, New York: John Wiley & Sons. OCLC 11072170.
* Salper, Roberta (November 2011). «San Diego State 1970: The Initial Year of the Nation's First Women's Studies Program». *Feminist Studies* (College Park, Maryland: Feminist Studies, Inc.) **37** (3): 658–682. doi:10.1353/fem.2011.0055. ISSN 0046-3663. OCLC 5790776516.. Ανακτήθηκε στις July 12, 2022. Πρότυπο:Subscription needed
* Schwartz, John (April 27, 2020). «Overlooked No More: Eunice Foote, Climate Scientist Lost to History». *The New York Times* (New York, New York). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις May 24, 2022.. Ανακτήθηκε στις December 28, 2021.
* Shapiro, Maura (August 23, 2021). «Eunice Newton Foote's Nearly Forgotten Discovery». *Physics Today* (Woodbury, New York: American Institute of Physics) **2021** (4): 823a. doi:10.1063/PT.6.4.20210823a. ISSN 0031-9228.. Ανακτήθηκε στις December 29, 2021.
* Sheffield, Suzanne Le-May (2004). *Women and Science: Social Impact and Interaction*. Santa Barbara, California: ABC-CLIO. ISBN 978-0-8135-3737-5.
* Sorenson, Raymond P. (2011). «Eunice Foote's Pioneering Research on CO2 and Climate Warming». *Search and Discovery* (Tulsa, Oklahoma: American Association of Petroleum Geologists). #70092. .
* Sorenson, Raymond P. (2018). «Eunice Foote's Pioneering Research on CO2 and Climate Warming: Update\*». *Search and Discovery* (Tulsa, Oklahoma: American Association of Petroleum Geologists). #70317. .
* Stanton, Elizabeth Cady (1898). *Eighty Years and More (1815–1897): Reminiscences of Elizabeth Cady Stanton*. New York, New York: European Publishing Company. ISBN 9780876810828. OCLC 706357438.
* Stanton, Elizabeth Cady (April 16, 1868). «Washington». *The Revolution* (New York, New York): σελ. 226. .
* Stratton, Charles E. (1906). «Francis Benjamin Arnold». *Secretary's Report of the Class of 1866 of Harvard College (June 1901 June 1906)* (Boston, Massachusetts: Harvard Class of 1866) **11**: 11–12. OCLC 27064952. .
* Troy Female Seminary (1837). «Students». *Catalogue of the Officers and Pupils of the Troy Female Seminary, for the Academic Year, Commencing September 21, 1836, and Ending August 9, 1837 Together with the Conditions of Admittance, Etc.* (Troy, New York: N. Tuttle). OCLC 41492784.
* Tyndall, John (1859). «Note on the Transmission of Radiant Heat through Gaseous Bodies». *Proceedings of the Royal Society* (London: Royal Society) **10**: 37–39. ISSN 0370-1662. OCLC 5552091876. Bibcode: 1859RSPS...10...37T.. Ανακτήθηκε στις July 11, 2022.
* Velasco Martín, Marta (March–April 2020). «Women and Partnership Genealogies in Drosophila Population Genetics». *Perspectives on Science* (Cambridge, Massachusetts: MIT Press) **28** (2): 277–317. doi:10.1162/posc\_a\_00341. Πρότυπο:EBSCOhost. ISSN 1063-6145. OCLC 8594950765.
* Warner, Deborah Jean (March 1978). «Science Education for Women in Antebellum America». *Isis* (Chicago, Illinois: University of Chicago Press for the History of Science Society) **69** (1): 58–67. doi:10.1086/351933. ISSN 0021-1753. OCLC 772494144. PMID 387657.. Ανακτήθηκε στις July 12, 2022.
* Wellman, Judith (2004). *The Road to Seneca Falls: Elizabeth Cady Stanton and the First Woman's Rights Convention*. Champaign, Illinois: University of Illinois Press. ISBN 978-0-252-09282-4.
* Welsh, Nick (May 10, 2018). «John Perlin Rediscovers Feminist Crusader Who Discovered Climate Change». *Santa Barbara Independent* (Santa Barbara, California). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις February 2, 2022.. Ανακτήθηκε στις July 13, 2022.
* Wilkinson, Katherine (July 17, 2019). «Why History Forgot the Woman Who Discovered the Cause of Global Warming». *Time* (New York, New York: Time USA LLC). ISSN 0040-781X.. Ανακτήθηκε στις January 30, 2020.
* «American Association for the Advancement of Science: Thermal Effect of the Sun's Rays». *The Canadian Journal of Industry, Science, and Art* (Toronto, Ontario: Canadian Institute) **2** (7): 63–72. January 1857. ISSN 0381-8616. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2022-07-07.. Ανακτήθηκε στις July 28, 2021.
* Wilson, James Grant· Fiske, John, επιμ. (1887). «Foote, Elisha» (PDF). *Appletons' Cyclopædia of American Biography*. II: Crane-Grimshaw. New York, New York: D. Appleton & Company. σελ. 495. OCLC 906067060.
* Yocum, Barbara A. Pearson (1998). *The Stanton House Historic Structure Report: Women's Rights National Historical Park, Seneca Falls, New York*. Lowell, Massachusetts: Northeast Cultural Resources Center of the National Park Service. OCLC 191223863.
* «1820 US Federal Census: Bloomfield, Ontario County, New York». *FamilySearch*. Washington, D.C.: National Archives and Records Administration. 1820. σελ. 381. NARA Microfilm Series M33, Roll 62, line=452. Ανακτήθηκε στις 7 Ιουλίου 2022. Πρότυπο:Subscription needed
* «1850 US Federal Census: Town of Seneca Falls, Seneca County, New York». *FamilySearch*. Washington, D.C.: National Archives and Records Administration. 24 Οκτωβρίου 1850. σελ. 302. NARA Microfilm Series M432, Roll 597, lines 3–7. Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2022. Πρότυπο:Subscription needed
* «American Association for the Advancement of Science». *New-York Daily Tribune* (New York, New York): σελ. 6. August 17, 1857. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις July 10, 2022.. Ανακτήθηκε στις July 10, 2022.
* «Another Mandamus». *St. Joseph Gazette* (St. Joseph, Missouri): σελ. 1. September 19, 1878.. Ανακτήθηκε στις July 9, 2022.
* «Appointments by the Governor». *New York Daily Tribune* (New York, New York): σελ. 1. March 16, 1846.. Ανακτήθηκε στις July 8, 2022.
* «Biographical Sketches of the Commissioners of Patents: Elisha Foote (1868–1869)». *United States Patent and Trademark Office*. Washington, D.C.: United States Department of Commerce. 1936. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 Νοεμβρίου 2021. Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2022.
* «Death Registry: Lenox, Massachusetts». *FamilySearch*. Boston, Massachusetts: Massachusetts State Archives. 29 Σεπτεμβρίου 1888. σελ. 47. line #35. Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2022. age: 69 y 1 mo 12 d; residence: Lennox & Brooklyn, New York; parents: Isaac & Thirza R. Newton
* «Died: Newton». *Ontario Repository and Messenger* (Canandaigua, New York) **20** (47): σελ. 3. November 23, 1882. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις July 7, 2022.. Ανακτήθηκε στις July 7, 2022.
* «Electrical Excitation». *The New-York Daily Times* (New York, New York): σελ. 2. August 18, 1857.. Ανακτήθηκε στις July 12, 2022.
* «Equal Suffragists». *The Evening Star* (Washington, D.C.): σελ. 29. February 8, 1902. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις July 10, 2022.. Ανακτήθηκε στις July 10, 2022.
* «Information on the Foote Medal». *American Geophysical Union*. Washington, D.C. 2022. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 13 Ιουλίου 2022. Ανακτήθηκε στις 13 Ιουλίου 2022.
* «Foote». *New-York Tribune* (New York, New York): σελ. 7. October 3, 1888.. Ανακτήθηκε στις July 8, 2022.
* «From Our East Bloomfield Correspondent». *Ontario Repository and Messenger* (Canandaigua, New York) **20** (47): σελ. 3. November 23, 1882. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις July 7, 2022.. Ανακτήθηκε στις July 7, 2022.
* «Hon. Elisha Foote». *St. Louis Post-Dispatch* (St. Louis, Missouri): σελ. 5. October 22, 1883.. Ανακτήθηκε στις July 10, 2022.
* «Improved Paper». *The Daily Evening Star* (Schenectady, New York) **XIII** (275): σελ. 3, column 1. March 20, 1868. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις July 10, 2022.. Ανακτήθηκε στις July 10, 2022.
* «Invention by Mrs. Judge Foote». *The Saratogian* (Saratoga Springs, New York) **16** (12): σελ. 3, column 2. March 12, 1868. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις July 10, 2022.. Ανακτήθηκε στις July 10, 2022.
* «Married». *New York Daily Herald* (New York, New York): σελ. 9. March 8, 1869.. Ανακτήθηκε στις July 9, 2022.
* «Miscellaneous». *The Steuben Courier* (Bath, New York) **XXV** (12): σελ. 2, column 6. November 20, 1867. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις July 10, 2022.. Ανακτήθηκε στις July 10, 2022.
* «Passport Applications: Vol. 233 July 14–24, 1862». *FamilySearch*. Washington, D.C.: National Archives and Records Administration. 21 Ιουλίου 1862. NARA Microfilm Series M1372, Roll 108, images=1242–1245. Ανακτήθηκε στις 7 Ιουλίου 2022. Πρότυπο:Subscription needed
* «Patent Office People». *The Emporia News* (Emporia, Kansas): σελ. 1. November 27, 1868.. Ανακτήθηκε στις July 9, 2022.
* «Personal». *Democrat and Chronicle* (Rochester, New York): σελ. 4. April 23, 1874.. Ανακτήθηκε στις July 9, 2022.
* «Scientific Ladies—Experiments with Condensed Gases». *Scientific American* (New York, New York: Munn & Co.) **XII** (1): 5. September 13, 1956. ISSN 0036-8733. OCLC 7792950105.. Ανακτήθηκε στις July 11, 2022.
* «The Wedding of Senator Henderson and Miss Foote—The Guests, the Toilets, the Presents, etc. etc.». *Intelligencer Journal* (Lancaster, Pennsylvania): σελ. 1. July 9, 1868.. Ανακτήθηκε στις July 9, 2022.
* «Troy Female Seminary». *American Ladies' Magazine* (Boston, Massachusetts: Putnam & Hunt) **8** (12): 700–711. December 1835.. Ανακτήθηκε στις July 13, 2022.
* «Troy Female Seminary». *Encyclopædia Britannica*. Chicago, Illinois: Encyclopædia Britannica, Inc. 17 Αυγούστου 2017. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 11 Ιουλίου 2022. Ανακτήθηκε στις 10 Οκτωβρίου 2022.
* «United States Patent Office, Washington, D.C.». *The Topeka Weekly Times* (Topeka, Kansas): σελ. 4. August 17, 1871.. Ανακτήθηκε στις July 9, 2022.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Commons logoCommons logo | Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα   **Γιούνις Νιούτον Φουτ** |

* "Μια ξεχασμένη πρωτοπόρος της επιστήμης του κλίματος: Eunice Newton Foote", 40-λεπτο podcast BBC World, Σεπτέμβριος 2022
* "Eunice Foote: A Once Forgotten Climate Science Pioneer", podcast Initial Conditions, Απρίλιος 2022
* 17 Ιουλίου 2023, το Google Doodle για την 204η επέτειο γέννησής της.

  


|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| * Πύλη:Βιογραφίες
 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* VIAF: 3247159764130608170005
* LCCN: no2020093846
* GND: 1257119869

 |

 |