Ο **Φραγκίσκος Α΄ Κρίσπος** (Ιταλικά : *Francesco I Crispo*, πέθανε το 1397) ήταν δούκας του Αρχιπελάγους και κύριος των 2/3 της Εύβοιας (1383 - 1397). Στη Νάξο διαδέχθηκε τον Οίκο των Σανούδων και είναι ο πρώτος δούκας από τον Οίκο των Κρίσπων. Ο Φραγκίσκος Α΄ γεννήθηκε πιθανότατα στη Βερόνα. Με τον γάμο του με τη Φιορέντσα Σανούδου κυρία της Μήλου, εγγονή του δούκα του Αρχιπελάγους Γουλιέλμου Α΄ Σανούδου, η οποία είχε κληρονομήσει την ηγεμονία της Μήλου, έγινε και ο ίδιος Κύριος της Μήλου.

Άνοδος στο δουκάτο
------------------

Ο Φραγκίσκος Α΄ ήταν πιθανότατα πειρατής και απεστάλη από τη Δημοκρατία της Βενετίας στη Νάξο, επειδή ανησυχούσαν έντονα με την ανικανότητα του προκατόχου του Νικολάου Γ΄ από την Οικογένεια νταλλε Κάρτσερι, που ήταν γιος της Φιορέντσας Σανούδου δούκισσας της Νάξου. Οι κτήσεις της Βενετίας στο Αιγαίο Πέλαγος υπέφεραν έντονα από τις επιδρομές των Οθωμανών και ο Νικόλαος Γ΄ με προδοτικές πράξεις εξαγρίωσε τη Βενετία· επίσης οι πιέσεις του στους υπηκόους τον έκαναν αντιπαθή.
Τότε ο Φραγκίσκος Α΄ οργάνωσε τη δολοφονία του με ένα κυνήγι, στο οποίο συμμετείχαν ο ίδιος ο Νικόλαος Γ΄ νταλε Κάρτσερι και οι σύντροφοι του Φραγκίσκου Α΄. Οι σύντροφοι σκότωσαν τον Νικόλαο Γ΄ και δήλωσαν, ότι δέχτηκε επίθεση από άγνωστους ληστές και πέθανε πέφτοντας από το άλογο του. Αμέσως μετά παρότρυναν τον Φραγκίσκο να αναλάβει ο ίδιος την κυβέρνηση του δουκάτου, κάτι που δέχτηκε. Η Δημοκρατία της Βενετίας τον αναγνώρισε αμέσως και τον συνεχάρη. 
Με την άνοδό του στο δουκάτο ο Φραγκίσκος Α΄ έστειλε τον επίσκοπο της Μήλου στη Βενετία για τη συγκατάθεση: της παραχωρούσε τις δύο βαρονίες του Νικολάου Γ΄ νταλε Κάρτσερι στην Εύβοια. Η Βενετία, μια και ο Νικόλαος Γ΄ είχε συνωμοτήσει εναντίον της, συμβιβάστηκε με το νέο δούκα, μάλιστα τον είδε ως δυναμικό υπερασπιστή του δουκάτου εναντίον των Οθωμανών. Οι βαρόνοι της Νάξου τάχθηκαν με το μέρος του.

Η υπόθεση της Άνδρου
--------------------

O Φραγκίσκος Α΄ αφαίρεσε την Άνδρο από την κυριότητα της Μαρίας Σανούδου -ομομήτριας αδελφής του Νικκολό νταλλε Κάρτσερι και κόρης του τελευταίου δούκα από το Οίκο των Σανούδων Νικολάου Β΄ *Σπετσαμπάντα* και την έδωσε στην κόρη του Πετρονίλα. H Μαρία διαμαρτυρήθηκε στον Βενετό βάιλο της Χαλκίδας Τζένο. Τότε ο νέος δούκας πάντρεψε την Πετρονίλα με το γιο του βάιλου, τον Πιέτρο Τζένο και αποζημίωσε τη Μαρία Σανούδου με την κυριότητα της Πάρου. Η Μαρία εξακολουθούσε να ζητά το δίκαιό της, αλλά η υπόθεσή της έπαιρνε συνέχεια αναβολές. Επίσης η σύζυγος του Νικολάου Γ΄ νταλε Κάρτσερι αποζημιώθηκε με κτήματα στη βόρειο Εύβοια. Ο δούκας έγινε υποτελής της Βενετίας, μια και ο επικυρίαρχος του πρίγκιπας της Αχαΐας Ιάκωβος των Μπω απεβίωσε το 1383. Πράγματι η Βενετία τον βοήθησε με πλοία εναντίον του Βαγιαζήτ Α΄. 

Απεβίωσε το 1397 και τον διαδέχθηκε ο μεγαλύτερος γιος του Ιάκωβος Α΄ Κρίσπος.

Οικογένεια
----------

Με τη σύζυγό του Φιορέντσα Α΄ Σανούδου, κυρία της Μήλου, κόρη του Μάρκου Σανούδου, κύριου της Μήλου και εξαδέλφη της Φιορέντσα Σανούδου δούκισσας της Νάξου, απέκτησε:

* Ιάκωβος Α΄ Κρίσπος δούκας της Νάξου, σύζυγος της Φιορέντσας Σομμαρίπα, κόρης του Γάσπαρο Σομμαρίπα και της Μαρίας Σανούδου.
* Ιωάννης Β΄ Κρίσπος κύριος της Μήλου και έπειτα δούκας της Νάξου, σύζυγος της Φραντσέσκας Μοροζίνι.
* Γουλιέλμος Β΄ Κρίσπος κύριος της Ανάφης και έπειτα δούκας της Νάξου, σύζυγος της Ελιζαμπέτας ντα Πέζαρο.
* Νικολό κύριος της Σύρου, σύζυγος της Ευδοκίας (Βαλέντζας) Μεγάλης Κομνηνής, κόρης του Δαυίδ ηγεμόνα της Τραπεζούντας. Παιδιά του ήταν ο Φραγκίσκος Β΄ και η Φιορέντσα, μητέρα της Αικατερίνης Κορνάρο.
* Μάρκος, κύριος της Ίου. Παιδιά του ήταν ο Σοφρέντο, κύριος της Νισύρου, σύζυγος της Ελεονόρας Πουατιέ-Λουζινιάν (4ης εξαδέλφης του Ιακώβου Γ΄) και ο Μάρκος, συζύγου της Αγνής Γαβαλά της Ρόδου.
* Πετρονίλα, κυρία της Άνδρου, σύζυγος του Πιέτρο Ζένο, γιου του Βενετού βάιλου Ευβοίας.
* Αγνή 1386-1428 κυρία της Νισύρου, σύζυγος του Δραγονέτο Κλαβέλι.

Παραπομπές
----------

1. ↑  C. Frazee, op. cit. p. 42.
2. ↑  C. Frazee, op. cit. p. 42.
3. ↑  C. Frazee, op. cit. p. 63.
4. ↑  C. Frazee, op. cit. p. 63-64.

Πηγές
-----

* W. Miller *Η Φραγκοκρατία στην Ελλάδα 1204-1566*, Γ' έκδοση 1997
* (in English) Frazee, Charles A. (1988). The Island Princes of Greece: The Dukes of the Archipelago. Amsterdam: Adolf M. Hakkert.
* (in English) Hetherington, Paul (2001). The Greek Islands: Guide to the Byzantine and Medieval Buildings and their Art. London: Quiller.
* (in French) Slot, B. (1982). Archipelagus turbatus: Les Cyclades entre colonisation latine et occupation ottomane. c.1500-1718. [Istanbul]: L'Institut historique-archéologique Néerlandais de Stamboul.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* Οικογένεια Κρίσπι

|  |
| --- |
| Φραγκίσκος Α΄ Κρίσπος **Οίκος των Κρίσπων** **Θάνατος:** 1397 |
| Βασιλικοί τίτλοι |
| ΠροκάτοχοςΝικκολό νταλλε Κάρτσερι | **Δούκας του Αρχιπελάγους**1383 - 1397 | ΔιάδοχοςΙάκωβος Α΄ Κρίσπος |