Ο **Φραγκίσκος Σκάρινα** ή **Σκόρινα** (λευκορωσικά: *Францыск* και *Францішак Скарына*, πολωνικά: *Franciszek Skaryna*, περ. 1490 - προ του 1552) ήταν Λευκορώσος λόγιος, τυπογράφος και ουμανιστής που άκμασε κατά τον 16ο αιώνα. Θεωρείται ο πρώτος χρονικά τυπογράφος του Μεγάλου Δουκάτου της Λιθουανίας.

Βιογραφία
---------

Απόσπασμα από τη «Σοφία Σολομώντος» του Σκάρινα (1518).
Γεννήθηκε στο Πόλοτσκ της σημερινής Λευκορωσίας, το οποίο εκείνη την εποχή υπαγόταν στο Μεγάλο Δουκάτο της Λιθουανίας. Αν και δεν είναι γνωστή η ακριβής χρονολογία της γέννησής του, υπολογίζεται πως γεννήθηκε μεταξύ των ετών 1485 και 1490. Εικάζεται πως πραγματοποίησε εγκύκλιες σπουδές σε σχολεία της γενέτειράς του και του Βίλνιους, ενώ το 1504 εισήχθη στο Γιαγκελόνιο Πανεπιστήμιο της Κρακοβίας από όπου αποφοίτησε το 1506. Αργότερα μετέβη για περαιτέρω σπουδές στην Πάδοβα της Ιταλίας.

Το 1517, όντας στην Πράγα εκτύπωσε - ξεκινώντας από το Βιβλίο των Ψαλμών - ένα μεγάλο κομμάτι της Βίβλου γράφοντας σε μια ρουθενιανή ή λευκορωσική εκδοχή της εκκλησιαστικής σλαβονικής γλώσσας, προχωρώντας σε αντικατάσταση των αρχαϊσμών με βάση την καθομιλουμένη της εποχής του. Στις μεταφράσεις του Σκάρινα πάνω στα βιβλικά κείμενα, παρατηρούνται διαφορές στη γλώσσα που χρησιμοποιείται, καθώς σε ορισμένα από αυτά (όπως π.χ. στους Αριθμούς και το Άσμα Ασμάτων) είναι εμφανέστερη η επιρροή της καθομιλουμένης ρουθενιανής γλώσσας. Αργότερα προχώρησε στην έκδοση και άλλων βιβλίων όπως η συλλογή προσευχών υπό την ονομασία *Μικρός Ταξιδιωτικός Οδηγός* (*Малая падарожная кніжка,* 1522) οι Πράξεις και οι Επιστολές των Αποστόλων (Βίλνιους, 1525) κ.ά.

Τα επόμενα χρόνια έζησε μεταξύ άλλων στο Πόζναν, το Κένιγκσμπεργκ και τη Μόσχα, ενώ η τελευταία αναφορά προς το πρόσωπό του ανάγεται στο 1534. Απεβίωσε στην Πράγα, χωρίς ωστόσο να υπάρχει ασφαλής μαρτυρία σχετικά με το έτος του θανάτου του.

Υστεροφημία
-----------

Ο Σκάρινα ήταν ο χρονολογικά ο πρώτος τυπογράφος του Μεγάλου Δουκάτου της Λιθουανίας, αλλά και ο δεύτερος τυπογράφος που χρησιμοποίησε το κυριλλικό αλφάβητο. Παράλληλα, θεωρείται ως ο άνθρωπος που έβαλε τα θεμέλια για τη χρήση της λευκορωσικής γλώσσας στον γραπτό λόγο και ως εκ τούτου τιμάται ιδιαιτέρως στη σημερινή Λευκορωσία, όπου υπάρχουν μνημεία προς τιμήν του, καθώς και δρόμοι, μετάλλια και εκπαιδευτικά ιδρύματα που φέρουν το όνομά του. Μνημεία αφιερωμένα στον Σκάρινα υπάρχουν επίσης στο Βίλνιους της Λιθουανίας, στην Πράγα κ.α. ενώ το 1990 η μορφή του απεικονίστηκε στο σοβιετικό κέρμα του ενός ρουβλιού.

Καλλιτεχνικές απεικονίσεις
--------------------------

* Αναμνηστική πλάκα στο Πανεπιστήμιο της Πάδοβας.Αναμνηστική πλάκα στο Πανεπιστήμιο της Πάδοβας.
* Λευκορωσικό μετάλλιο της Τάξης του Φραγκίσκου Σκάρινα.Λευκορωσικό μετάλλιο της Τάξης του Φραγκίσκου Σκάρινα.
* Ανδριάντας στο Πόλοτσκ της Λευκορωσίας.Ανδριάντας στο Πόλοτσκ της Λευκορωσίας.
* Ανδριάντας στο Μινσκ.Ανδριάντας στο Μινσκ.
* Λεπτομέρεια από μνημείο στην Πράγα.Λεπτομέρεια από μνημείο στην Πράγα.

Παραπομπές
----------

1. 1 2  Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας, Κρατική Βιβλιοθήκη του Βερολίνου, Βαυαρική Κρατική Βιβλιοθήκη, Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας: (Γερμανικά, Αγγλικά) *Gemeinsame Normdatei*. 118892193. Ανακτήθηκε στις 16  Οκτωβρίου 2015.
2. ↑  Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας, Κρατική Βιβλιοθήκη του Βερολίνου, Βαυαρική Κρατική Βιβλιοθήκη, Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας: (Γερμανικά, Αγγλικά) *Gemeinsame Normdatei*. Ανακτήθηκε στις 15  Δεκεμβρίου 2014.
3. 1 2  psb.30183.1.
4. ↑  Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας: (Γαλλικά) *καθιερωμένοι όροι της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας*. 123489037.
5. ↑  Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας, Κρατική Βιβλιοθήκη του Βερολίνου, Βαυαρική Κρατική Βιβλιοθήκη, Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας: (Γερμανικά, Αγγλικά) *Gemeinsame Normdatei*. Ανακτήθηκε στις 31  Δεκεμβρίου 2014.
6. 1 2  rus-bse.slovaronline.com/72370-%D0%A1%D0%BA%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%20%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%81%D0%BA.
7. ↑  *The Fine Art Archive*. cs.isabart.org/person/131093. Ανακτήθηκε στις 1  Απριλίου 2021.
8. 1 2 3  Timothy Snyder, *The Reconstruction of Nations. Poland, Ukraine, Lithuania, Belarus, 1569-1999*, Yale University Press, New Haven & London, 2003, σελ. 19.
9. 1 2  Philip Gaskell, *The Book Collector*, τόμος 18, τεύχος 3-4, Queen Anne Press, London, 1969, σελ. 393.
10. ↑  Snyder, 2003, σελ. 21.
11. 1 2  Joze Krasovec (επιμ.), *The Interpretation of the Bible. The International Symposium in Slovenia*, A&C Black, 1999, σελ. 667.
12. ↑  Энцыклапедыя ВКЛ, Мінск, 2007, τόμος 3ος, σελ. 576.
13. 1 2  Bernice Glatzer Rosenthal, *The Occult in Russian and Soviet Culture*, Cornell University Press, 1997, σελ. 42.
14. ↑  Krasovec (επιμ.), 1999, σελ. 826, 875.
15. ↑  Krasovec (επιμ.), 1999, σελ. 667 - 668.
16. 1 2  V. A. (31 Ιανουαρίου 2017). «A Slavic scholar. Francysk Skaryna, the Martin Luther of Belarus». *economist.com*. The Economist. Ανακτήθηκε στις 26 Μαρτίου 2018.
17. ↑  Krasovec (επιμ.), 1999, σελ. 669.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* VIAF: 79402693
* LCCN: n80125079
* ISNI: 0000 0001 0602 5995
* GND: 118892193
* SUDOC: 074523791
* BNF: cb123489037 (data)
* BIBSYS: 90525605
* ULAN: 500326100
* NKC: jn19981002134
* BNE: XX1123632

 |

 |