Ο **Λυκούργος** θεωρείται ο νομοθέτης της αρχαίας Σπάρτης που καθιέρωσε τον στρατιωτικό προσανατολισμό της σπαρτιατικής κοινωνίας σύμφωνα με χρησμό του Απόλλωνα από το μαντείο των Δελφών. Όλες οι μεταρρυθμίσεις του απευθύνονταν στις τρεις αρετές των Σπαρτιατών: ισότητα (μεταξύ των πολιτών), στρατιωτική ικανότητα και λιτότητα.

Αναφέρεται από τους αρχαίους ιστορικούς και φιλόσοφους Ηρόδοτο, Ξενοφώντα, Πλάτωνα, Πολύβιο, Πλούταρχο και Επίκτητο. Πολλοί αρχαίοι ιστορικοί πίστευαν ότι ήταν υπεύθυνος για τις κοινοβουλευτικές και μιλιταριστικές μεταρρυθμίσεις που μεταμόρφωσαν τη σπαρτιατική κοινωνία και κυρίως τη Μεγάλη Ρήτρα.

Βιογραφία
---------

Λυκούργος
Αναπαράσταση του Λυκούργου στην Βουλή των Αντιπροσώπων (ΗΠΑ).
Ο Λυκούργος θεωρείται ο νομοθέτης της αρχαίας Σπάρτης, παρότι δεν είναι γνωστό αν αυτή η νομοθεσία είναι έργο ενός ή πολλών προσώπων και μίας ή πολλών περιόδων. Άγνωστο επίσης παραμένει αν ο Λυκούργος ήταν ιστορικό ή μυθικό πρόσωπο. Τη ζωή και το νομοθετικό έργο του Λυκούργου την καλύπτει η ομίχλη των μύθων και των θρύλων της αρχαιότητας και μερικοί ιστορικοί των νεότερων χρόνων υποστήριξαν ότι αυτός δεν ήταν ιστορικό πρόσωπο αλλά συμβολική μορφή. Είναι χαρακτηριστικός ο μύθος που θέλει να του έχουν δοθεί οι νόμοι από το μαντείο των Δελφών. Σύμφωνα με την επικρατέστερη παράδοση, ο Λυκούργος έζησε γύρω στο 800 π.Χ. και υπήρξε κηδεμόνας του ανιψιού του βασιλιά της Σπάρτης, Χαρίλαου. Ταξίδεψε σε πολλά μέρη της γης, μελετώντας την οργάνωση του κράτους, στην Κρήτη, την Αίγυπτο, την Ιωνία, τη Λιβύη, την Ιβηρική Χερσόνησο και στην Ινδία. Επιστρέφοντας στη Σπάρτη φρόντισε να μεταρρυθμίσει το σπαρτιατικό πολίτευμα. 

Στον Λυκούργο αποδίδεται η περίφημη Μεγάλη Ρήτρα, που αναφέρεται στα κύρια στοιχεία του σπαρτιατικού πολιτεύματος. Δικό του έργο θεωρείται η διαίρεση της χώρας σε αναπαλλοτρίωτους ίσους κλήρους (που τους μοίρασε στους ελεύθερους πολίτες), η εισαγωγή βαριών και σιδερένιων νομισμάτων αντί των χρυσών και ασημένιων (για να αποθαρρύνεται η συσσώρευση πλούτου), η σιδερένια πειθαρχία των πολιτών, η ανάθεση της ανατροφής των παιδιών στην πολιτεία, η υποχρέωση της υποταγής των νεότερων στους γεροντότερους καθώς και η θέσπιση της γερουσίας, με τη συμμετοχή των δύο βασιλιάδων. Η διαμόρφωση των νόμων ήταν δικό της έργο, ενώ η τελική τους έγκριση ανήκε στην Απέλλα. Αυτοί οι θεσμοί στάθηκαν ως οι θεμελιώδεις αρχές του σπαρτιατικού πολιτεύματος.

Σύμφωνα πάντα με την παράδοση, όταν ολοκληρώθηκε το έργο του αποσύρθηκε στην Κίρρα Φωκίδας ή στην Κρήτη, όπου αφέθηκε να πεθάνει από ασιτία. Εν τω μεταξύ, είχε υποχρεώσει τους συμπολίτες του να ορκιστούν ότι θα τηρούσαν τους νόμους του ως την επιστροφή του. Ο μύθος λέει ότι έφυγε από τη Σπάρτη για πάντα, ώστε να μην αλλάζουν τη νομοθεσία του οι συμπολίτες του, που είχαν ορκιστεί να μην το κάνουν παρά μόνο αν κάποτε επέστρεφε.

Σχετικά με τη χρονολόγηση του βίου του υπάρχουν ιδιαίτερα πολλές αντιφάσεις. Ο Αριστοτέλης τον τοποθετεί ως σύγχρονο του Ιφίτου, ο οποίος έζησε γύρω στα 884 π.Χ. Με τη συνδρομή του Ιφίτου ο Λυκούργος εγκαθίδρυσε την ιερή εκεχειρία της Ολυμπίας, σύμφωνα με την οποία απαγορεύονταν όλες οι πολεμικές συγκρούσεις κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων και προστάτευε τους Ηλείους από οποιαδήποτε ενδεχόμενη εχθρική επίθεση (Müller, Dor. 1.7.7.) Ο Ξενοφών διαφοροποιείται σημαντικά από τον Αριστοτέλη, τοποθετώντας τον περισσότερο από 200 χρόνια νωρίτερα, δηλαδή στην εποχή των Ηρακλειδών (Xen. Rep. Lac. 10.8.) Ο Τίμαιος[*χρειάζεται αποσαφήνιση*], προκειμένου πιθανόν να υπερκεράσει αυτή τη δυσχέρεια, υπέθεσε ότι υπήρχαν δύο πρόσωπα με το όνομα "Λυκούργος". (Plut. Lyc. 1.) Από αυτές τις αποκλίσεις φαίνεται ότι το όνομα του Λυκούργου δεν εμφανίζεται στον κατάλογο των Σπαρτιατών βασιλέων, ένα από τα παλαιότερα "έγγραφα" στην ελληνική ιστορία (Müller, Dor. 1.7.3.). Ως εκ τούτου, είναι κατανοητό πως ο Ηρόδοτος μπορούσε (1.65) να αποκαλεί "Λυκούργο" τον κηδεμόνα του ανεψιού του Λαβώτα, ενώ ο Σιμωνίδης (Aelian, Ael. VH 9.41) τον αναφέρει ως γιο του Πρύτανι, αδελφού του Ευνόμου, Ο Διονύσιος (2.49) τον θέλει θείο του Ευνόμου και οι κοινότερες αναφορές (Plut. Lyc. 2; Arist. Pol. 2.7. 1; Ephor. apud Strab. x. p. 482) τον θέλουν γιο του Ευνόμου και κηδεμόνα του ανεψιού του Χαριλάου.

Παραπομπές
----------

1. ↑  *Czech National Authority Database*. jn20040219005. Ανακτήθηκε στις 8  Ιουνίου 2022.
2. ↑  «The Internet Classics Archive, Πανεπιστήμιο M.I.T.». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 24 Μαΐου 2011. Ανακτήθηκε στις 10 Φεβρουαρίου 2016.
3. ↑  A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, William Smith, Ed. Πανεπιστήμιο Tufts

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Commons logoCommons logo | Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα   **Λυκούργος (νομοθέτης)** |

* Ιωάννα Ζούλα, Ο δημιουργός της σπαρτιατικής πολιτείας, εφ. Το Βήμα, 9/11/2003

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Αρχαία Σπάρτη |
| --- |
|  |
| Ιστορία | 
* Ιστορία της Σπάρτης
* Κάθοδος των Δωριέων
* Πρώτος Μεσσηνιακός Πόλεμος
* Δεύτερος Μεσσηνιακός Πόλεμος
* Σπαρτιατική Συμμαχία
* Σεισμός του 464 π.Χ.
* Μηδικοί Πόλεμοι
* Συνωμοσία του Κινάδωνα
* Πελοποννησιακός Πόλεμος
* Σπαρτιατική ηγεμονία
* Κορινθιακός Πόλεμος
* Χρεμωνίδειος Πόλεμος
* Κοινό των Ελευθερολακώνων
 |  |
|  |
| Πολιτεία | 
* Μεγάλη Ρήτρα
* Βασιλείς
* Έφοροι
* Γερουσία
* Απέλλα
 |
|  |
| Κοινωνία | 
* Όμοιοι
* Περίοικοι
* Είλωτες
* Νεοδαμώδεις
* Μόθακες
* Τρόφιμοι
* Υπομείονες
* Κοινωνική θέση γυναικών
 |
|  |
| Στρατός | 
* Αγωγή
* Κρυπτεία
* Φάλαγγα
* Μόρα
* Οπλίτης
 |
|  |
| Πολιτισμός | 
* Λακωνική τέχνη
* Μέλανας ζωμός
* Συσσίτια
* Παιδεραστία
* Ξενηλασία
* Καιάδας
* Βίβασις
* Λακωνοφιλία
* Λακωνισμός
 |
|  |
| Αθλητισμός | 
Αγώνες σφαιροβολίας |
|  |
| Θρησκεία | 
* Διόσκουροι
* Μενέλαος
* Ωραία Ελένη
* Ηρακλής
* Ιερό Ορθίας Αρτέμιδος
* Κάρνεια
* Γυμνοπαιδίες
* Υακίνθια
* Διαβατήρια
* Λεωνίδεια
* Ταινάρια
* Τιθηνίδια
 |
|  |
| Αποικίες | 
* Θήρα
* Λάπαθος
* Σέλγη
* Τάρας
 |
|  |
| Πρόσωπα | 
* Λυκούργος
* Χίλων
* Λεωνίδας
* Λύσανδρος
* Ευρυβιάδης
* Κλεομένης Α'
* Δημάρατος
* Κλεομένης Γ'
* Παυσανίας
* Αγησίλαος Β'
* Άγις Β΄
* Νάβις
* Τυρταίος
* Πλειστοάναξ
* Γύλιππος
 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Βασιλείς της αρχαίας Σπάρτης και Λακωνίας |
| --- |
|  |
| Λελεγίδες | 
* Λέλεγας
* Μύλης
* Ευρώτας
 |  |
|  |
| Λακεδαιμονίδες | 
* Λακεδαίμονας
* Αμύκλας
* Άργαλος
* Κυνόρτας
* Περιήρης
* Οίβαλος
* Ιπποκόων
* Τυνδάρεως
 |
|  |
| Ατρείδες | 
* Μενέλαος
* Ορέστης
* Τισαμενός
* Δίων
 |
|  |
| Ηρακλείδες | 
* Αριστόδημος
* Θήρας (αντιβασιλέας)
 |
|  |
| Αγιάδες | 
* Ευρυσθένης
* Άγις Α΄
* Εχέστρατος
* Λαβώτας
* Δόρυσσος
* Αγησίλαος Α΄
* Αρχέλαος
* Τήλεκλος
* Αλκαμένης
* Πολύδωρος
* Ευρυκράτης
* Ανάξανδρος
* Ευρυκρατίδας
* Λέων
* Αναξανδρίδας Β΄
* Κλεομένης Α΄
* Λεωνίδας Α΄
* Πλείσταρχος
* Πλειστοάναξ
* Παυσανίας
* Αγησίπολις Α΄
* Κλεόμβροτος Α΄
* Αγησίπολις Β΄
* Κλεομένης Β΄
* Αρεύς Α΄
* Ακρότατος
* Αρεύς Β΄
* Λεωνίδας Β΄
* Κλεόμβροτος Β΄
* Κλεομένης Γ΄
* Αγησίπολις Γ΄
 |
|  |
| Ευρυποντίδες | 
* Προκλής
* Σόος
* Ευρυπών
* Πρύτανις
* Πολυδέκτης
* Εύνομος
* Χάριλλος
* Νίκανδρος
* Θεόπομπος
* Αναξανδρίδας Α΄
* Ζευξίδαμος
* Αναξίδαμος
* Αρχίδαμος Α΄
* Αγασικλής
* Αρίστων
* Δημάρατος
* Λεωτυχίδας
* Αρχίδαμος Β΄
* Άγις Β΄
* Αγησίλαος Β΄
* Αρχίδαμος Γ΄
* Άγις Γ΄
* Ευδαμίδας Α΄
* Αρχίδαμος Δ΄
* Ευδαμίδας Β΄
* Άγις Δ΄
* Ευδαμίδας Γ΄
* Αρχίδαμος Ε΄
* Ευκλείδας
* Λυκούργος
* Πέλοψ
 |
|  |
| Άλλοι | 
* Μαχανίδας
* Νάβις
* Λακωνικός
 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Έργα του Πλουτάρχου |
| --- |
|  |
| Έργα | 
* *Βίοι Παράλληλοι*
* *Ηθικά*
 |
|  |
| Βίοι | 
* Αγησίλαος και Πομπήιος1
* Άγις & Κλεομένης και Τιβέριος Γράκχος & Γάιος Γράκχος1
* Αλέξανδρος ο Μέγας και Ιούλιος Καίσαρ
* Αλκιβιάδης και Κοριολανός1
* Άρατος & Αρταξέρξης & Γάλβας & Όθων2
* Αριστείδης και Κάτων ο Πρεσβύτερος1
* Δημήτριος και Αντώνιος1
* Δημοσθένης και Κικέρων1
* Δίων και Βρούτος1
* Ευμένης και Σερτώριος1
* Θεμιστοκλής και Κάμιλλος
* Θησέας και Ρωμύλος1
* Κίμων και Λεύκολλος1
* Λυκούργος και Νουμάς Πομπίλιος1
* Λύσανδρος και Σύλλας1
* Νικίας και Κράσσος1
* Πελοπίδας και Μάρκελλος1
* Περικλής και Φάβιος1
* Πύρρος και Μάριος
* Σόλων και Ποπλικόλας1
* Τιμολέων και Αιμίλιος Παύλος1
* Φιλοποίμην και Φλαμινίνος1
* Φωκίων και Κάτων ο νεότερος
 |
|  |
| Άλλα | 
Ψευδοπλούταρχος |
|  |
| 
* 1 Σύγκριση διαθέσιμη
* 2 Τέσσερις βίοι χωρίς ζευγάρι
 |

 |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* VIAF: 54941719
* LCCN: n85202757
* GND: 118640674
* SUDOC: 238266516
* NLA: 49783661
* NKC: jn20040219005
* BNE: XX5676407

 |

 |