Η **Φαράχ Παχλαβή** ( περσικά: فرح پهلوی‎‎ , 14 Οκτωβρίου 1938) είναι η χήρα του Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί και αυτοκράτειρα του Ιράν.

Η Φαράχ γεννήθηκε σε μια ευημερούσα οικογένεια, της οποίας η περιουσία αφανίστηκε μετά τον πρόωρο θάνατο του πατέρα της. 

Ενώ σπούδαζε αρχιτεκτονική στο Παρίσι, γνωρίστηκε με τον Σάχη στην Πρεσβεία του Ιράν και παντρεύτηκαν τον Δεκέμβριο του 1959. Ο Σάχης, από τους δυο πρώτους του γάμους, δεν είχε αποκτήσει ακόμα έναν γιο, απαραίτητο για τη διαδοχή, οπότε υπήρξε μεγάλη χαρά με τη γέννηση του Πρίγκιπα Ρεζά Παχλαβί. 

Η Φαράχ έπειτα είχε την ελευθερία να επιδιώκει ενδιαφέροντα εκτός των οικιακών καθηκόντων, αν και δεν της επιτράπηκε πολιτικός ρόλος. Εργάστηκε για πολλές φιλανθρωπικές οργανώσεις και ίδρυσε το πρώτο πανεπιστήμιο αμερικανικού τύπου του Ιράν, επιτρέποντας σε περισσότερες γυναίκες να γίνουν φοιτήτριες. Διευκόλυνε επίσης την αγορά ιρανικών αρχαιοτήτων από μουσεία στο εξωτερικό.

Μέχρι το 1978, υπήρχαν σαφή σημάδια επικείμενης επανάστασης και το αυτοκρατορικό ζεύγος έφυγε από τη χώρα τον Ιανουάριο του 1979 υπό απειλή θανατικής ποινής. Για το λόγο αυτό, οι περισσότερες χώρες δίσταζαν να τις φιλοξενήσουν, με εξαίρεση τον Πρόεδρο Ανουάρ Σαντάτ στην Αίγυπτο. Ωστόσο, η υγεία του Σάχη έφθινε και πέθανε τον Ιούλιο του 1980. Ως χήρα, η Φαράχ συνέχισε το φιλανθρωπικό της έργο, μοιράζοντας το χρόνο της μεταξύ Ουάσιγκτον και Παρισιού.

Παιδική ηλικία
--------------

 Φαράχ Ντίμπα, με Ιρανούς προσκόπους στο Παρίσι
Η Φαράχ Ντίμπα γεννήθηκε στις 14 Οκτωβρίου 1938 στην Τεχεράνη από μια οικογένεια ανώτερης τάξης . Ήταν η μοναχοκόρη του καπετάνιου Σοχράμπ Ντίμπα (1899–1948) και της συζύγου του, Φαριντέχ Γκότμπι (1920-2000). Η οικογένεια του πατέρα της Φαράχ είναι ιρανικής αζερικής καταγωγής. Στα απομνημονεύματά της, γράφει ότι η οικογένεια της μητέρας της ήταν καταγωγής Γκιλάκων, από το Λαχιτζάν στις ακτές της Κασπίας.

Λόγω του πατέρα της, η Φαράχ προερχόταν από ένα σχετικά εύπορο υπόβαθρο. Στα τέλη του 19ου αιώνα, ο παππούς της ήταν πετυχημένος διπλωμάτης, που υπηρετούσε ως Πέρσης Πρέσβης στην αυλή των Ρομανώφ στην Αγία Πετρούπολη της Ρωσίας. Ο πατέρας της ήταν αξιωματικός στις αυτοκρατορικές ιρανικές ένοπλες δυνάμεις και απόφοιτος της διάσημης Γαλλικής Στρατιωτικής Ακαδημίας Σεν Συρ.

Η Φαράχ έγραψε επίσης ότι είχε στενό δεσμό με τον πατέρα της και ο απροσδόκητος θάνατός του το 1948 την επηρέασε βαθιά. Η νεαρή οικογένεια βρισκόταν σε δύσκολη οικονομική κατάσταση. Σε αυτές τις συνθήκες, αναγκάστηκαν να μετακινηθούν από τη μεγάλη οικογενειακή βίλα τους στη βόρεια Τεχεράνη σε ένα κοινό διαμέρισμα με έναν από τους αδελφούς της Φαριντέχ Γκότμπι.

Εκπαίδευση και δέσμευση
-----------------------

 Επίσημη φωτογραφία αρραβώνων της Φαράχ
Η νεαρή Φαράχ ξεκίνησε την εκπαίδευσή της στην Ιταλική Σχολή της Τεχεράνης και μετά στη Γαλλική Σχολή Ζαν ντ' Αρκ μέχρι την ηλικία των δεκαέξι ετών και αργότερα στο Λύκειο Ραζή. Ήταν ικανή αθλήτρια στα εφηβικά της χρόνια και έγινε αρχηγός της ομάδας μπάσκετ του σχολείου της. Μετά το τέλος των σπουδών της, ακολούθησε σπουδές στην αρχιτεκτονική στο Παρίσι, όπου ήταν μαθήτρια του Αλμπέρ Μπεσόν.

Πολλοί Ιρανοί φοιτητές, που σπούδαζαν στο εξωτερικό, εξαρτώνταν από κρατικές υποτροφίες. Ως εκ τούτου, όταν ο Σάχης, ως αρχηγός του κράτους, πραγματοποίησε επίσημες επισκέψεις σε ξένες χώρες, συναντιόταν συχνά με μια επιλογή Ιρανών φοιτητών εκεί. Κατά τη διάρκεια μιας τέτοιας συνάντησης το 1959 στην Ιρανική Πρεσβεία στο Παρίσι, η Φαράχ Ντίμπα παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στον Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί.

Αφού επέστρεψε στην Τεχεράνη το καλοκαίρι του 1959, ξεκίνησαν ένα προσεκτικά "χορογραφημένο" φλερτ, ενορχηστρωμένο εν μέρει από την κόρη του Σάχη, πριγκίπισσα Σαχνάζ. Το ζευγάρι ανακοίνωσε τη δέσμευσή τους στις 23 Νοεμβρίου 1959.

Γάμος και οικογένεια
--------------------

 Η Φαράχ με την οικογένειά της το 1978
 Ο Μοχάμαντ Ρεζά στέφει την Φαράχ, 26 Οκτωβρίου 1967
Η Φαράχ Ντίμπα παντρεύτηκε τον Σάχη Μοχάμεντ Ρεζά στις 20 Δεκεμβρίου 1959, σε ηλικία 21 ετών. Η νεαρή Βασίλισσα του Ιράν (όπως ήταν η προσφώνησή της εκείνη την εποχή) ήταν το αντικείμενο μεγάλης περιέργειας και ο γάμος της έλαβε παγκόσμια προσοχή από τον Τύπο. Το νυφικό της ήταν σχεδιασμένο από τον Yves Saint Laurent, τότε σχεδιαστής στον οίκο Ντιόρ, και φορούσε τη διαμαντένια τιάρα Νουρ-ολ-Αΐν.

Μετά τους εορτασμούς για τον αυτοκρατορικό γάμο, η επιτυχία αυτής της ένωσης εξαρτιόταν από την ικανότητα της βασίλισσας να φέρει στον κόσμο έναν άνδρα κληρονόμο. Παρόλο που είχε προηγουμένως παντρευτεί δύο φορές, οι προηγούμενοι γάμοι του Σάχη του έδωσαν μόνο μια κόρη η οποία δεν μπορούσε να κληρονομήσει το θρόνο. Η πίεση για τη νεαρή βασίλισσα ήταν οξεία. Ο ίδιος ο Σάχης ήταν πολύ ανήσυχος να αποκτήσει άνδρα κληρονόμο, όπως και τα μέλη της κυβέρνησής του. Επιπλέον, ήταν γνωστό ότι η διάλυση του προηγούμενου γάμου του Σάχη με τη βασίλισσα Σοράγια οφειλόταν στην υπογονιμότητά της. 

Το ζευγάρι είχε τέσσερα παιδιά:

* Πρίγκιπας Ρεζά Παχλαβί του Ιράν (31 Οκτωβρίου 1960)
* Πριγκίπισσα Φαραχνάζ Παχλαβί του Ιράν (12 Μαρτίου 1963)
* Πρίγκιπας Αλί Ρεζά Παχλαβί του Ιράν (28 Απριλίου 1966 - 4 Ιανουαρίου 2011)
* Η πριγκίπισσα Λεϊλά Παχλαβί του Ιράν (27 Μαρτίου 1970 - 10 Ιουνίου 2001)

Ως βασίλισσα και αυτοκράτειρα
-----------------------------

 
 Η Φαράχ εργάζεται στο γραφείο της στην Τεχεράνη τη δεκαετία του '70.
Mετά τη γέννηση του Πρίγκιπα, η βασίλισσα ήταν ελεύθερη να αφιερώσει περισσότερο χρόνο της σε άλλες δραστηριότητες. Ο Μοχάμεντ Ρεζά προτιμούσε τις ψηλές γυναίκες και η Φαράχ ήταν ψηλότερη από τον σύζυγό της, γεγονός που τον οδήγησε να φορά παπούτσια με ενίσχυση για να συγκαλύψει αυτό το γεγονός. Συνήθως όταν φωτογραφιζόταν το αυτοκρατορικό ζευγάρι, ο ένας ή και οι δύο κάθονταν σε καρέκλα ή εναλλακτικά ο Σάχης και η σύζυγός του φωτογραφίζονταν σε σκάλα με τον Μοχάμεντ Ρεζά να στέκεται κάποια σκαλιά παραπάνω.

Η βασίλισσα αρχικά περιορίστηκε σε έναν τελετουργικό ρόλο. Το 1961 κατά τη διάρκεια επίσκεψης στη Γαλλία, η γαλλόφιλη Φαράχ έγινε φίλη με τον Γάλλο υπουργό Πολιτισμού Αντρέ Μαλρώ οδηγώντας την να οργανώσει την ανταλλαγή πολιτιστικών αντικειμένων μεταξύ γαλλικών και ιρανικών γκαλερί τέχνης και μουσείων, ένα εμπόριο που συνεχίστηκε μέχρι την ισλαμική επανάσταση του 1979.

Η Φαράχ και ο Μοχάμεντ Ρεζά μιλούσαν συνήθως γαλλικά και όχι φαρσί στα παιδιά τους.

Πέρασε το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου της στα εγκαίνια διαφόρων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και ιδρυμάτων υγειονομικής περίθαλψης. Ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου, αυτή η θέση άλλαξε. Η βασίλισσα συμμετείχε πολύ πιο ενεργά σε κυβερνητικές υποθέσεις, όταν αφορούσαν θέματα, που την ενδιέφεραν. Χρησιμοποίησε την εγγύτητά της και την επιρροή της με τον σύζυγό της, τον Σάχη, για να εξασφαλίσει χρηματοδότηση και να εστιάσει την προσοχή ιδιαίτερα στους τομείς των δικαιωμάτων των γυναικών και της πολιτιστικής ανάπτυξης.

Οι ανησυχίες της Φαράχ ήταν η εκπαίδευση, η υγεία, ο πολιτισμός και τα κοινωνικά θέματα, με την πολιτική να αποκλείεται από τις αρμοδιότητές της. Ωστόσο, η πολιτικά ισχυρή δίδυμη αδελφή του Μοχάμεντ Ρεζά, πριγκίπισσα Ασράφ, έβλεπε την Φαράχ ως αντίπαλο. Η αναντιπαλότητα με την πριγκίπισσα Ασράφ οδήγησε τη Φαράχ να πιέσει τον άντρα της να μειώσει την επιρροή της στην Αυλή. 

 Η αυτοκράτειρα Φαράχ μετά τη στέψη της
Μία από τις κύριες πρωτοβουλίες της Αυτοκράτειρας Φαράχ ήταν η ίδρυση του Πανεπιστημίου του Σιράζ, το οποίο προοριζόταν να βελτιώσει την εκπαίδευση των Ιρανών γυναικών και ήταν το πρώτο πανεπιστήμιο αμερικανικού τύπου στο Ιράν.

 Η Πρώτη Κυρία των ΗΠΑ Μπέτι Φορντ (αριστερά) με τη Φαράχ Παχλαβί, 1975

Συνεισφορές στην τέχνη και τον πολιτισμό
----------------------------------------

 Η Φαράχ επισκέπτεται ένα ορφανοτροφείο.
Από την αρχή της βασιλείας της, η αυτοκράτειρα ενδιαφέρθηκε για την προώθηση του πολιτισμού και των τεχνών στο Ιράν. Μέσω της υποστήριξής της, δημιουργήθηκαν και καλλιεργήθηκαν πολυάριθμοι οργανισμοί για να προωθήσει τη φιλοδοξία της να φέρει την ιστορική και σύγχρονη ιρανική τέχνη σε εξέχουσα θέση τόσο στο Ιράν όσο και στον δυτικό κόσμο.

Εκτός από τις δικές της προσπάθειες, η αυτοκράτειρα προσπάθησε να επιτύχει αυτόν τον στόχο με τη βοήθεια διαφόρων ιδρυμάτων και συμβούλων. Η πιο αναγνωρισμένη προσπάθειά της να υποστηρίξει τις παραστατικές τέχνες ήταν η προστασία της στο Φεστιβάλ Τεχνών Σιράζ. Αυτή η περιστασιακά αμφιλεγόμενη εκδήλωση διεξήχθη κάθε χρόνο από το 1967 έως το 1977 και περιελάμβανε ζωντανές παραστάσεις από Ιρανούς και Δυτικούς καλλιτέχνες. 

Η πλειοψηφία του χρόνου της, ωστόσο, αφιερωνόταν στη δημιουργία μουσείων και στην ανάπτυξη των συλλογών τους.

 Η Φαράχ στην Κίνα

Ιρανική Επανάσταση
------------------

Στο Ιράν, στις αρχές του 1978, ορισμένοι παράγοντες συνέβαλαν, ώστε η εσωτερική δυσαρέσκεια με την Αυτοκρατορική Κυβέρνηση να γίνει πιο έντονη.

Η δυσαρέσκεια στη χώρα εξακολούθησε να αυξάνεται και αργότερα μέσα στο έτος οδήγησε σε διαδηλώσεις κατά της μοναρχίας. Η Παχλαβί έγραψε στα απομνημονεύματά της ότι κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου "υπήρχε μια όλο και πιο μεγάλη αίσθηση ανησυχίας". Υπό αυτές τις συνθήκες, οι περισσότερες από τις επίσημες δραστηριότητές της ακυρώθηκαν λόγω ανησυχιών για την ασφάλειά της. 

Καθώς το έτος έφτανε στο τέλος του, η πολιτική κατάσταση επιδεινώθηκε περαιτέρω. Οι ταραχές αυξήθηκαν, με αποκορύφωμα τον Ιανουάριο του 1979. Η κυβέρνηση θέσπισε στρατιωτικό νόμο στις περισσότερες μεγάλες ιρανικές πόλεις και η χώρα ήταν στα πρόθυρα μιας ανοιχτής επανάστασης.

Ως απάντηση στις βίαιες διαμαρτυρίες, ο Μοχάμεντ Ρεζά και η Φαράχ αποφάσισαν να φύγουν από τη χώρα. Και οι δύο αναχώρησαν από το Ιράν με αεροσκάφος στις 16 Ιανουαρίου 1979.

Μετά την έξοδο από το Ιράν
--------------------------

Το ζήτημα του πού θα πάνε ο Σάχης και η σύζυγός του μετά την έξοδο από το Ιράν αποτέλεσε αντικείμενο συζητήσεων, ακόμη και μεταξύ του μονάρχη και των συμβούλων του.  Κατά τη διάρκεια της βασιλείας του, ο Ρεζά είχε διατηρήσει στενές σχέσεις με τον Πρόεδρο της Αιγύπτου, Ανουάρ Σαντάτ, και η Φαράχ είχε αναπτύξει στενή φιλία με τη σύζυγο του Προέδρου. Ο Αιγύπτιος Πρόεδρος εξέδωσε πρόσκληση στο Αυτοκρατορικό Ζεύγος για άσυλο στην Αίγυπτο, την οποία δέχτηκαν.

Λόγω της πολιτικής κατάστασης που εξελισσόταν στο Ιράν, πολλές κυβερνήσεις, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που είχαν φιλικές επαφές με την Ιρανική Μοναρχία πριν από την επανάσταση, είδαν την παρουσία του Σάχη στα σύνορά τους ως ευθύνη. Η επαναστατική κυβέρνηση στο Ιράν διέταξε τη σύλληψη (και αργότερα θανάτωση) τόσο του Σάχη όσο και της συζύγου του. Η νέα ιρανική κυβέρνηση απαίτησε έντονα την έκδοσή τους αρκετές φορές.

Το αυτοκρατορικό ζευγάρι γνώριζε τον πιθανό κίνδυνο, που η παρουσία τους έφερε στους οικοδεσπότες τους. Σε απάντηση, έφυγαν από την Αίγυπτο, ξεκινώντας μια 14μηνη αναζήτηση για μόνιμο άσυλο και ένα ταξίδι που τους οδήγησε σε πολλές χώρες. Μετά την Αίγυπτο, ταξίδεψαν στο Μαρόκο, όπου ήταν σύντομα οι φιλοξενούμενοι του Βασιλιά Χασάν Β ' .

Μετά το Μαρόκο, ο Σάχης και η αυτοκράτειρα βρήκαν προσωρινό καταφύγιο στις Μπαχάμες. Μετά τη λήξη και μη ανανέωση της βίζας τους στις Μπαχάμες, έκαναν έκκληση στο Μεξικό, η οποία έγινε δεκτή, και ενοικίασαν μια βίλα στην Κουερναβάκα κοντά στην Πόλη του Μεξικού .

Αφού έφυγε από την Αίγυπτο, η υγεία του Σάχη άρχισε να επιδεινώνεται λόγω μιας μακροχρόνιας μάχης με λέμφωμα. Η σοβαρότητα αυτής της ασθένειας έφερε σύντομα το εξόριστο αυτοκρατορικό ζευγάρι στις Ηνωμένες Πολιτείες για αναζήτηση ιατρικής περίθαλψης. Η παρουσία του ζευγαριού στις Ηνωμένες Πολιτείες πυροδότησε περαιτέρω τις ήδη τεταμένες σχέσεις μεταξύ της Ουάσιγκτον και των επαναστατών στην Τεχεράνη. Η διαμονή του Σάχη στις ΗΠΑ, αν και για ιατρικούς σκοπούς, έγινε το σημείο εκκίνησης για νέες εχθροπραξίες μεταξύ των δύο εθνών. Αυτά τα γεγονότα οδήγησαν τελικά στην επίθεση και την κατάληψη της αμερικανικής πρεσβείας στην Τεχεράνη σε αυτό που έγινε γνωστό ως Κρίση των Ομήρων του Ιράν.

Υπό αυτές τις δύσκολες συνθήκες, δεν δόθηκε άδεια στον Σάχη και την αυτοκράτειρα να παραμείνουν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Λίγο μετά τη βασική ιατρική φροντίδα, το ζευγάρι αναχώρησε και πάλι για τη Λατινική Αμερική, αν και αυτή τη φορά ο προορισμός ήταν το νησί Κονταδόρα στον Παναμά .

Μέχρι τώρα, τόσο ο Σάχης όσο και η αυτοκράτειρα είδαν την κυβέρνηση Τζίμι Κάρτερ με κάποια αντιπάθεια ως απάντηση στην έλλειψη υποστήριξης και αρχικά χάρηκαν που θα έφευγαν. Ωστόσο, προέκυψε ότι η κυβέρνηση του Παναμά επιδίωκε να συλλάβει τον Σάχη και να τον εκδώσει στο Ιράν. Υπό αυτές τις συνθήκες, ο Σάχης και η αυτοκράτειρα κάλεσαν εκ νέου τον Πρόεδρο Σαντάτ για να επιστρέψουν στην Αίγυπτο. Το αίτημά τους έγινε δεκτό και επέστρεψαν στην Αίγυπτο τον Μάρτιο του 1980, όπου παρέμειναν μέχρι το θάνατο του Σάχη τέσσερις μήνες αργότερα στις 27 Ιουλίου 1980.

Ζωή στην εξορία
---------------

 Η Φαράχ Παχλαβί στην Ουάσινγκτον το 2016
Μετά το θάνατο του Σάχη, η Φαράχ παρέμεινε στην Αίγυπτο για σχεδόν δύο χρόνια. Ήταν αντιβασίλισσα από τις 27 Ιουλίου έως 31 Οκτωβρίου 1980. Λίγους μήνες μετά τη δολοφονία του Προέδρου Σαντάτ τον Οκτώβριο του 1981, αυτή και η οικογένειά της έφυγαν από την Αίγυπτο. Ο Πρόεδρος Ρόναλντ Ρέιγκαν την ενημέρωσε ότι ήταν ευπρόσδεκτη στις Ηνωμένες Πολιτείες. 

Εγκαταστάθηκε για πρώτη φορά στη Μασαχουσέτη, αλλά αργότερα αγόρασε ένα σπίτι στο Κονέκτικατ. Μετά το θάνατο της κόρης της, πριγκίπισσας Λέιλα, το 2001, αγόρασε ένα μικρότερο σπίτι στο Μέριλαντ, κοντά στην Ουάσιγκτον, για να είναι πιο κοντά στον γιο και τα εγγόνια της. Μοιράζει τώρα το χρόνο της μεταξύ Ουάσιγκτον και Παρισιού. Κάνει επίσης μια ετήσια επίσκεψη τον Ιούλιο στο μαυσωλείο του αείμνηστου Σάχη στο Κάιρο.

Η Φαράχ παρακολούθησε την κηδεία του Προέδρου Ρόναλντ Ρήγκαν στις 11 Ιουνίου 2004 στην Ουάσιγκτον.

### Εγγόνια

Έχει σήμερα τρεις εγγονές από τον γιο της, Ρεζά Παχλαβί, Πρίγκιπα του Ιράν, και της συζύγου του, Γιασμίν.

* Πριγκίπισσα Νουρ Παχλαβί (γεννήθηκε στις 3 Απριλίου 1992)
* Πριγκίπισσα Ιμάν Παχλαβί (γεννήθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 1993)
* Πριγκίπισσα Φαράχ Παχλαβί (γεννήθηκε στις 17 Ιανουαρίου 2004)

Έχει επίσης μια εγγονή από τον αείμνηστο γιο της, Αλί Ρεζά Παχλαβί, και της συντρόφου του, Ραχά Ντιντεβάρ. 

* Ιριάνα Λέιλα Παχλαβί (γεννήθηκε στις 26 Ιουλίου 2011)

 Η αυτοκράτειρα το 1962

Παραπομπές
----------

1. ↑  (Αγγλικά) *SNAC*. w6nm5sf5. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
2. ↑  (Γερμανικά) *Εγκυκλοπαίδεια Μπρόκχαους*. farah-diba. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
3. ↑  (Γερμανικά, Αγγλικά) *FemBio database*. 9374.
4. ↑  Ανακτήθηκε στις 17  Ιουνίου 2019.
5. ↑  p70635.htm#i706346. Ανακτήθηκε στις 7  Αυγούστου 2020.
6. 1 2 3  Darryl Roger Lundy: (Αγγλικά) *The Peerage*.
7. ↑  «Orden und Ehrenzeichen an ehemalige in- und ausländische Regierungsmitglieder und sonstige Persönlichkeiten (10542/AB)». *10542/AB XXIV. GP - Anfragebeantwortung*. σελ. 193.
8. ↑  «Modtagere af danske dekorationer». *Modtagere af danske dekorationer*. Βασιλική Οικογένεια της Δανίας.
9. ↑  www.kongehuset.no.
10. ↑  Ανακτήθηκε στις 9  Ιανουαρίου 2022.
11. ↑  Antti Matikkala: «Suomen Valkoisen Ruusun ja Suomen Leijonan ritarikunnat» (Φινλανδικά) Edita. Ελσίνκι. 2017. σελ. 498. ISBN-13 978-951-37-7005-1.
12. ↑  Afkhami, Gholam Reza (12 Ιανουαρίου 2009). *The life and times of the Shah* (1 έκδοση). University of California Press. σελ. 44. ISBN 978-0-520-25328-5.
13. ↑  Shakibi, Zhand (2007). *Revolutions and the Collapse of Monarchy: Human Agency and the Making of Revolution in France, Russia, and Iran*. I.B. Tauris. σελ. 90. ISBN 978-1-84511-292-9.
14. ↑  Taheri, Amir. *The Unknown Life of the Shah*. Hutchinson, 1991. (ISBN 0-09-174860-7); p. 160
15. 1 2  Pahlavi, Farah. 'An Enduring Love: My life with The Shah. A Memoir' 2004
16. ↑  «Empress Farah Pahlavi Official Site - سایت رسمی‌ شهبانو فرح پهلوی». *farahpahlavi.org*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 15 Ιουλίου 2012. Ανακτήθηκε στις 2 Ιουνίου 2013.
17. ↑  Meng, J. I. (29 Ιουλίου 2013). *Translation, History and Arts: New Horizons in Asian Interdisciplinary Humanities Research* (στα Αγγλικά). Cambridge Scholars Publishing. ISBN 9781443851176.
18. ↑  «The Royal Order of Sartorial Splendor: Wedding Wednesday: Empress Farah's Gown». *orderofsplendor.blogspot.com*. 22 Φεβρουαρίου 2012.
19. ↑  Snodgrass, Mary Ellen (17 Μαρτίου 2015). *World Clothing and Fashion: An Encyclopedia of History, Culture, and Social Influence* (στα Αγγλικά). Routledge. ISBN 9781317451679.
20. 1 2  Pahlavi, Farah. 'An Enduring Love: My Life with The Shah. A Memoir', 2004.
21. ↑  Queen of Iran Accepts Divorce As Sacrifice, The New York Times, 15 March 1958, p. 4.
22. ↑  Zonis, Marvin *Majestic Failure The Fall of the Shah*, Chicago: University of Chicago Press, 1991 page 14.
23. ↑  Milani, Abbas *The Shah*, London: Macmillan, 2011 page 279
24. ↑  Milani, Abbas *The Shah*, London: Macmillan, 2011 page 347
25. 1 2  Zonis, Marvin *Majestic Failure The Fall of the Shah*, Chicago: University of Chicago Press, 1991 page 138.
26. ↑  Zonis, Marvin *Majestic Failure The Fall of the Shah*, Chicago: University of Chicago Press, 1991 page 129.
27. ↑  Robert Gluck (2007). «The Shiraz Arts Festival: Western Avant-Garde Arts in 1970s Iran». *Leonardo* **40**: 20–28. doi:10.1162/leon.2007.40.1.20.
28. ↑  «1978: Iran's PM steps down amid riots». *BBC News*. 5 November 1978.. Ανακτήθηκε στις 2 May 2010.
29. ↑  Mohammad Reza Pahlavi, Answer to History, Stein & Day Pub, 1980
30. ↑  «Former Iranian Crown Prince Reza Pahlavi will proclaim himself the new shah of Iran», *United Press International*, 17 October 1980, ανακτήθηκε στις 25 January 2019
31. ↑  Pahlavi, Farah. "An Enduring Love: My life with Shah. A Memoir" 2004
32. ↑  «Announcement of Birth». Reza Pahlavi. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Σεπτεμβρίου 2011. Ανακτήθηκε στις 5 Αυγούστου 2011.

Eξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* Επίσημος ιστότοπος

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* VIAF: 97805584
* **ΕΒΕ**: 201449
* LCCN: n50009202
* ISNI: 0000 0001 1078 8696
* GND: 128841214
* SELIBR: 319623
* SUDOC: 050560239
* BNF: cb12605099k (data)
* BIBSYS: 6095585
* MusicBrainz: 146e61f3-9da3-4777-8244-08d6e6cd8d11
* NLA: 53859218
* NKC: xx0017892
* BNE: XX1652320
* CiNii: DA14684287

 |

 |