**Οστομάχιον** ονομαζόταν ένα μαθηματικό κείμενο του Αρχιμήδη. Μόνο λίγα αποσπάσματα σε αραβικά και βυζαντινά χειρόγραφα έχουν διασωθεί. Ενώ τα αραβικά χειρόγραφα αποδίδουν λάθος τον τίτλο, (*Στομάχιον*), ο Ρωμαίος συγγραφέας Ausonius ορθώς το ονομάζει "Ostomachion" ("*quod Graeci ostomachion vocavere*"), όπως αποκαλύπτει ο Johann L. Heiberg, ο Δανός μελετητής του Αρχιμήδη. 

Η λέξη *οστομάχιον* προέρχεται από τις λέξεις *οστούν* και *μάχη* και σημαίνει *η μάχη των οστών*. 

Ήταν διαδεδομένο παιχνίδι στην αρχαιότητα και έμοιαζε με το σημερινό τάνγκραμ. Παιζόταν με 14 γεωμετρικά σχήματα (οστά) με τα οποία δύο ή και περισσότεροι παίχτες κάναν διάφορες γεωμετρικές φιγούρες και ανταγωνίζονταν μεταξύ τους. 

Δεν είναι γνωστό, ποιο από τα δύο (το παιχνίδι ή το μαθηματικό πρόβλημα) είναι αρχαιότερο του άλλου.

Περιγραφή του παιχνιδιού
------------------------

Παίζεται με 14 γεωμετρικά σχήματα που στο σύνολο τους σχηματίζουν ένα τετράγωνο.

Ο Αυσόνιος και άλλοι αρχαίοι συγγραφείς αναφέρουν τις εξής φιγούρες:

* μια περικεφαλαία
* μια χήνα που πετάει
* έναν πύργο geiaaaaaa
* μια κολόνα
* έναν ελέφαντα
* ένα αγριογούρουνο
* ένα σκυλί που γαβγίζει
* έναν κυνηγό που παραμονεύει
* έναν αρματωμένο πολεμιστή.

Το μαθηματικό πρόβλημα
----------------------

Το μαθηματικό πρόβλημα αναφέρεται στο αραβικό κείμενο που μετέφρασε ο Heinrich Suter στα γερμανικά (Archimedis opera omnia, vol. 2, S. 420 ff. ed. J. L. Heiberg, Leipzig 1881):

Τα σημεία του Οστομαχίου: Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, Θ, Κ, Λ, Μ, Ν, Ο, Σ, Τ, Φ

> "Σχεδιάζουμε ένα ορθογώνιο παραλληλόγραμμο με γωνίες ΑΒΓΔ,  
> 
> 
> 
> τέμνουμε την πλευρά ΒΓ στο σημείο κέντρου Ε,  
> 
> σχεδιάζουμε το τμήμα ΕΖ κάθετα στο ΒΓ,  
> 
> τραβούμε την διαγώνιο ΑΓ, ΒΖ και ΖΓ,  
> 
> τέμνουμε το ΒΕ στο σημείο κέντρου Η,  
> 
> και τραβούμε την κάθετο ΗΤ κάθετα στην ΒΕ.  
> 
> Κατόπιν, βάζουμε τον χάρακα στο σημείο Η  
> 
> και με στόχο το Α σχηματίζουμε την γραμμή ΗΚ,  
> 
> τέμνουμε την ΑΛ στην μέση στο σημείο Μ  
> 
> και τραβούμε την γραμμή ΒΜ.  
> 
>   
> 
> Το αρχικό τετράγωνο ΑΒΓΔ χωρίστηκε σε επτά γεωμετρικές επιφάνειες.  
> 
> Σημειώνουμε το κεντρικό σημείο Ν του τμήματος ΓΔ,  
> 
> το κεντρικό σημείο Σ του ΖΓ,  
> 
> τραβούμε το ΕΣ,  
> 
> τοποθετούμε τον χάρακα στα σημεία Β και Σ  
> 
> και τραβούμε τις γραμμές ΣΟ και ΣΝ  
> 
> Έτσι χωρίσαμε το τετράγωνο Ζ-Γ σε επτά γεωμετρικές επιφάνειες,  
> 
> και ολόκληρο το τετράγωνο σε 14 γεωμετρικές επιφάνειες.
>   
> 
>   
> 
> *Θα αποδείξουμε, ότι για κάθε ένα από τα 14 κομμάτια ισχύει, ότι το εμβαδόν του τετραγώνου είναι ακέραιο πολλαπλάσιο του εμβαδού του τμήματος.*
>   
> 
>   
> εδώ ακολουθεί η απόδειξη
>   
> 
> 
> 
>

Βιβλιογραφία
------------

* J. L. Heiberg: *Archimedis opera omnia.* Leipzig: Teubner, 1881, Bd. 2, S. 420 ff.
* Ch. Mugler: *Archimède.* 4 Bde. Paris 1971.
* J. Väterlein: *Roma ludens.* Amsterdam: B. R. Grüner, 1976. (Heuremata - Studien zu Literatur, Sprachen und Kultur der Antike, Bd. 5.)
* Reviel Netz; William Noel: *Der Kodex des Archimedes. Das berühmteste Palimpsest der Welt wird entschlüsselt.* München: C. H. Beck, 2007, ISBN 978-3-406-56336-2.

Παραπομπές
----------

1. ↑  ὀστομάχιον, 
Henry George Liddell, Robert Scott, *A Greek-English Lexicon*, on Perseus Digital Library
2. ↑  «Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, ὀστέον». *www.perseus.tufts.edu*. Ανακτήθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2023.
3. ↑  «In Archimedes' Puzzle, a New Eureka Moment (Published 2003)». *www.nytimes.com* (στα Αγγλικά). 14 Δεκεμβρίου 2003. Ανακτήθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2023.
4. ↑  «Appendix A: a Transcription of the Palimpsest - Fragment of the Stomachion -σελ.90 - αρχαίο κείμενο» (PDF). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 4 Οκτωβρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2023.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Commons logoCommons logo | Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα   **Οστομάχιον** |

* Τα αρχαία κείμενα του Οστομαχίου
* Οστομάχιον online

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* VIAF: 199734953
* LCCN: no2014000248
* GND: 4504423-5
* BNF: cb12190016v (data)

 |

 |