Συντεταγμένες: 35°15′19″N 25°14′11″E﻿ / ﻿35.25528°N 25.23639°E﻿ / 35.25528; 25.23639

Ναός Αγίου Μηνά και Κοίμησης της Θεοτόκου
Η **Επισκοπή** είναι μεγάλο χωριό και έδρα ομώνυμης κοινότητος, καθώς ομώνυμης δημοτικής ενότητος του Δήμου Χερσονήσου στην Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου της Κρήτης. Παλιότερα ανήκε στην Επαρχία Πεδιάδος ενώ υπήρξε και έδρα ομώνυμου δήμου.

Υπήρξε έδρα του επισκόπου Χερρονήσου και σε αυτό το γεγονός οφείλεται το όνομα του οικισμού. Οι κάτοικοι ασχολούνται με την ελαιοκομία και με την αμπελοκαλλιέργεια. Παράγει σταφίδες, σταφύλια και λάδι. Έχει περιφερειακό ιατρείο, ΚΕΠ, ταχυδρομείο, ΟΤΕ, αστυνομία, νηπιαγωγείο, Δημοτικό, Γυμνάσιο, Λύκειο και 14 ναούς με τοιχογραφίες. Σημαντικότεροι από τους ναούς είναι ο Άγιος Ιωάννης, ο Μιχαήλ Αρχάγγελος, η Αγία Παρασκευή και ο πολιούχος Άγιος Μηνάς (δίκλιτος ναός του 1882 με το βόρειο κλίτος να είναι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου), με τέμπλο από μάρμαρο. Πανηγυρίζει στις 11 Νοεμβρίου.

Ιστορικά στοιχεία
-----------------

### Αρχαιολογική σημασία

Ο ναός της Παναγίας
To 1952 στη θέση Κάμπος ανασκάφηκε λαξευτός τάφος, όπου βρέθηκε κιβωτιόσχημη λάρνακα. Στη θέση Καλυβότοπος βρέθηκε άλλος τάφος, με δύο κιβωτιόσχημες λάρνακες με κτερίσματα, ξυράφι, μαχαίρι και χάλκινο σκύφο, όπως επίσης και πήλινα αγγεία. Κοντά στη βυζαντινή εκκλησία της Παναγίας στη θέση Κεφάλα βρέθηκαν άλλοι τάφοι της τρίτης υστερομινωικής περιόδου και στη θέση Μαλαθρέ μικρός λαξευτός τάφος των ΥΜ ΙΙΙβ χρόνων.Λαξευτοί τάφοι βρέθηκαν και στη θέση Παλιάλωνα των Σταμνών αλλά και νότια του χωριού αυτού. Οι αρχαιολόγοι υποθέτουν ότι υπήρχε εκεί ο οικισμός Ίσταμνος.

### Νεότερα χρόνια

Στην ενετική απογραφή του 1583 αναφέρεται *Piscopi Chierissonisso*  με 690 κατοίκους. To 1834 ζούσαν 322 μουσουλμανοι κάτοικοι και μόνο 95 Χριστιανοί. Τα χρόνια της Οθωμανικης περιόδου το χωριό ήταν βακουφικόν. Το 1856 όλοι οι κάτοικοι δήλωσαν ομόφωνα τη χριστιανική τους πίστη, με την ανακήρυξη του Χάτι Χουμαγιούν, ενώπιον του τότε Γενικού Διοικητή Βελή Πασά. Στην απογραφή του 1881 απογράφηκαν 608 Χριστιανοί κάτοικοι και μόνο 87 μουσουλμάνοι κάτοικοι στην Επισκοπή.

Σε συμβόλαιο του 1271 αναφέρεται και ο οικισμός Σταμνοί, με το όνομα *Stamio* και το 1583 *Stamnus* με 197 κατοίκους.Από τον αρχαίο οικισμό Ίσταμνο, ο οποίος πιθανότατα υφίστατο στην αρχαιότητα, έλαβε την ονομασία του και το χωριό.

Τα Σκόπελα αναφέρονται το 1583 *Scopella* με 110 κατοίκους. Μέχρι την ανταλλαγή των πληθυσμών τα Σκόπελα ήταν ένα μουσουλμανικό χωριό. Το 1881 απογράφηκαν 139 μουσουλμάνοι κάτοικοι και μόνο ένας χριστιανός. Οι περισσότεροι κάτοικοι σήμερα κατάγονται από τη Μικρά Ασία.
Οι Χοχλακιές αντίθετα δεν αναφέρονται στις ενετικές απογραφές ούτε στις τουρκικές των ετών 1671, 1881 και 1900. Αποτελούν μεταγενέστερο οικισμό. Οι κάτοικοι της κατάγονται από το Οροπέδιο Λασιθίου και συγκεκριμένα από τον Άγιο Γεώργιο.

Σημεία Ενδιαφέροντος στη Δημοτική Ενότητα Επισκοπής
---------------------------------------------------

### Αργυράκειο Εθνολογικό Πολεμικό Μουσείο

Το Αργυράκειο Εθνολογικό Πολεμικό Μουσείο βρίσκεται στην Δημοτική Ενότητα Επισκοπής, και φιλοξενεί μία πολύ σημαντική συλλογή του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου από λάφυρα πολέμου του ιδρυτή του, Αργυράκη Μιχαήλ. Ο σκοπός του είναι να διασώσει, να διατηρήσει, να εκθέσει και να παρουσιάσει αντικείμενα λαογραφικού και εθνολογικού χαρακτήρα. Κατά την διάρκεια της παρουσίασης, οι επισκέπτες μπορούν να δουν στρατιωτικά αντικείμενα του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου όπως επίσης και έγγραφα και φωτογραφίες.

Διοικητικά στοιχεία
-------------------

### Κοινότητα Επισκοπής Πεδιάδος

Εκτός από την έδρα της, η Κοινότητα Επισκοπής περιλαμβάνει και τους οικισμούς Κακόπετρα, Σκόπελα, Σταμνοί και Χοχλακιές. Η απογραφή του 2011 αναφέρει:

* Επισκοπή, η (962)
* Κακόπετρα, η (13)
* Σκόπελα, τα (41)
* Σταμνοί, οι (191)
* Χοχλακιές, οι (2)

Συνολικά η κοινότητα έχει 1.209 κατοίκους.

Η Κοινότητα εκπροσωπείται από πενταμελές Συμβούλιο με επικεφαλής τον Πρόεδρο κ. Μηνά Καραπιπεράκη.

### Κοινοτάρχες Επισκοπής

Οι κάτωθι εκλέχθηκαν και υπηρέτησαν (ή υπηρετούν) ως Πρόεδροι της Κοινότητος Επισκοπής.

Πρόεδροι Κοινότητος Επισκοπής| περίοδος | όνομα |
| --- | --- |
| 1978–1982 | Πιτσουλάκης Ιωάννης |
| 1982–1986 | Χατζάκης Ευάγγελος |
| 1986–1994 | Παπαδάκης Ιωάννης |
| 1994–1998 | Κασαπάκης Ιωάννης |
|  |
| 2010–2019 |  |
| 2019– | Καραπιπεράκης Μηνάς |

Πηγές
-----

* *Το Ηράκλειον και ο νομός του*. Ηράκλειο: Νομαρχία Ηρακλείου. 1971.

Παραπομπές
----------

1. ↑  (Ελληνικά) *Βάση δεδομένων της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής*.
2. ↑  «Δήμος Χερσονήσου | Δημοτική Ενότητα Επισκοπής | Δημοτική Ενότητα Επισκοπής | Περιήγηση στο Δήμο». *www.hersonisos.gr*. Ανακτήθηκε στις 15 Μαρτίου 2022.
3. ↑  «ΕΕΤΑΑ-Διοικητικές Μεταβολές των ΟΤΑ». *www.eetaa.gr*. Ανακτήθηκε στις 15 Μαρτίου 2022.
4. ↑  Κρητικά Χρονικά, ΙΖ΄, 385
5. 1 2 3  Καστροφύλακας, Κ 95, 1583.
6. ↑  N. Καλομενόπουλου, Κρητικά, 135
7. ↑  Σταυράκης, Νικόλαος (1881). «Στατιστική Νήσου Κρήτης 1881». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 10 Απριλίου 2019.
8. ↑  *A. Lombardo, Documenti ecc.* 56
9. ↑  «ΦΕΚ αποτελεσμάτων ΜΟΝΙΜΟΥ πληθυσμού», σελ. 10871 (σελ. 397 του pdf)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Οικισμοί του Δήμου Χερσονήσου |
| --- |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Γούβων | 
* Αγία Πελαγία
* Άγιος Γεώργιος
* Άγιος Ιωάννης
* Άγιος Ρωμανός
* Ανώπολη
* Βαθειανός Κάμπος
* Βορός
* Βραχόκηπος
* Γούρνες
* Γούβες
* Δία
* Ελαία
* Επάνω Βάθεια
* Καλιβομούρης
* Καλό Χωριό
* Καρτερός
* Κάτω Βάθεια
* Κάτω Γούβες
* Κόξαρη
* Μονή Αγίου Ιωάννου Θεολόγου
* Πελεκητά
* Σκοτεινό
* Σταυρωμένο
* Χάνι του Κοκκίνη
* Χαρασό
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Επισκοπής | 
* Αϊτάνια
* Γάλιπε
* Γαλίφα
* Επισκοπή
* Καινούργιο Χωριό
* Κακόπετρα
* Σγουροκεφάλι
* Σκόπελα
* Σταμνοί
* Χοχλακιές
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Μαλίων | 
* Μάλια
* Μοχός
* Σταλίδα
* Κράσι
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Χερσονήσου | 
* Αβδού
* Άγιος Ιωάννης
* Αγκισαράς
* Αγριανά
* Ανάληψη
* Ανισσαράς
* Άνω Κερά
* Αποσελέμης
* Γωνιές
* Δράπανος
* Κερά
* Κουτουλουφάρι
* Λιμένας Χερσονήσου
* Μονή Καρδιωτίσσης
* Πισκοπιανό
* Ποταμιές
* Σφενδύλι
* Χατζανά
* Χερσόνησος
 |
|  |
| 
* Έδρα: Γούρνες
* \*(Οικισμοί με μη μόνιμο πληθυσμό)
 |

 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Οικισμοί του Δήμου Χερσονήσου (ανά κοινότητα) |
| --- |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Γούβων | 

|  |  |
| --- | --- |
| Κοινότητα Ανωπόλεως Πεδιάδος | 
Ανώπολη · Γούρνες · Μονή Αγίου Ιωάννου Θεολόγου · Χάνι του Κοκκίνη |
|  |
| Κοινότητα Γουβών | 
Αγία Πελαγία · Γούβες · Καλιβομούρης · Κάτω Γούβες · Πελεκητά · Σκοτεινό |
|  |
| Κοινότητα Ελαίας | 
Άγιος Ρωμανός · Δία · Ελαία · Καρτερός · Σταυρωμένο |
|  |
| Κοινότητα Επάνω Βάθειας | 
Άγιος Ιωάννης · Επάνω Βάθεια |
|  |
| Κοινότητα Καλού Χωριού Χερσονήσου | 
Καλό Χωριό |
|  |
| Κοινότητα Κάτω Βάθειας | 
Βαθειανός Κάμπος · Βραχόκηπος · Κάτω Βάθεια |
|  |
| Κοινότητα Κόξαρης | 
Άγιος Γεώργιος · Κόξαρη |
|  |
| Κοινότητα Χαράσου | 
Βορός · Χαρασό |

 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Επισκοπής | 

|  |  |
| --- | --- |
| Κοινότητα Αϊτανίων | 
Αϊτάνια |
|  |
| Κοινότητα Γαλίφας | 
Γαλίφα |
|  |
| Κοινότητα Επισκοπής Πεδιάδος | 
Επισκοπή · Κακόπετρα · Σκόπελα · Σταμνοί · Χοχλακιές |
|  |
| Κοινότητα Καινουργίου Χωρίου | 
Γάλιπε · Καινούργιο Χωριό |
|  |
| Κοινότητα Σγουροκεφαλίου | 
Σγουροκεφάλι |

 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Μαλίων | 

|  |  |
| --- | --- |
| Κοινότητα Μαλίων | 
Μάλια |
|  |
| Κοινότητα Μοχού | 
Μοχός · Σταλίδα |
|  |
| Κοινότητα Κρασίου | 
Κράσι |

 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Χερσονήσου | 

|  |  |
| --- | --- |
| Κοινότητα Λιμένος Χερσονήσου | 
Ανισσαράς · Δράπανος · Κουτουλουφάρι · Λιμένας Χερσονήσου · Πισκοπιανό |
|  |
| Κοινότητα Χερσονήσου | 
Άγιος Ιωάννης · Αγκισαράς · Αγριανά · Ανάληψη · Αποσελέμης · Χατζανά · Χερσόνησος |
|  |
| Κοινότητα Αβδού | 
Αβδού |
|  |
| Κοινότητα Γωνίων Πεδιάδος | 
Γωνιές |
|  |
| Κοινότητα Κεράς | 
Άνω Κερά · Κερά · Μονή Καρδιωτίσσης |
|  |
| Κοινότητα Ποταμιών | 
Ποταμιές · Σφενδύλι |

 |
|  |
| 
Έδρα δήμου: Γούρνες Ανωπόλεως Πεδιάδος
\*(Οικισμοί με μη μόνιμο πληθυσμό) |

 |


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Δημοτικά διαμερίσματα του Δήμου Επισκοπής |
| --- |
|  |
| 
* Επισκοπή
* Αϊτάνια
* Γαλίφα
* Καινούργιο Χωριό
* Σγουροκεφάλι
 |

 |