***Ο Cubicularius***, εξελληνισμένα ***κουβικουλάριος***, ήταν ένας τίτλος που χρησιμοποιήθηκε για τους ευνούχους θαλαμηπόλους του αυτοκρατορικού παλατιού στη μεταγενέστερη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Η γυναικεία εκδοχή που χρησιμοποιείτο για μία κυρία των τιμών της αυτοκράτειρας, ήταν η ***κουβικουλαρία***.

Ιστορία
-------

Ο όρος προέρχεται από την υπηρεσία τους στο *sacrum cubiculum*, τον «ιερό κοιτώνα» του Αυτοκράτορα. Στην ύστερη ρωμαϊκή περίοδο, οι *cubicularii* ή *κουβικουλάριοι* ήταν πολυάριθμοι: σύμφωνα με τον Ιωάννη Μαλάλα, η ακολουθία της αυτοκράτειρας Θεοδώρας αριθμούσε έως και 4.000 *πατρίκιους* και *κουβικουλάριους*.  Ήταν υπό τις διαταγές του *praepositus sacri cubiculi* και του *primicerius sacri cubiculi*, ενώ οι άλλοι υπηρέτες του παλατιού υπάγονταν είτε στο *castrensis sacri palatii* είτε στο *magister officiorum*.  Υπήρχαν επίσης *ειδικοί κουβικουλάριοι* για την αυτοκράτειρα (μερικές φορές περιλάμβαναν και γυναίκες *κουβικουλάριες*), και το αξίωμα εισήχθη και στη Ρωμαϊκή Εκκλησία, πιθανότατα υπό τον πάπα Λέοντα Α΄. 

Στο Βυζάντιο διαδραμάτισαν πολύ σημαντικό ρόλο, κατέχοντας ανώτερα ανακτορικά αξιώματα όπως του *παρακοιμώμενου* ή του *επί της τραπεέζης*, αλλά υπηρέτησαν και σε θέσεις στα κεντρικά οικονομικά τμήματα, ως διοικητές της επαρχίας και μερικές φορές ακόμη και ως στρατηγοί.  Σταδιακά, τον 7ο-8ο αι. οι ευνούχοι του αυτοκρατορικού κοιτώνος (στα αρχ. ελληνικά *[βασιλικός] κοιτών*) διαχωρίστηκαν από τους άλλους *κουβικουλάριους* και ξεχώρισαν ως οι κοιτωνῖται και περιήλθαν στην εξουσία του *παρακοιμούμενου*. Ταυτόχρονα, η αυτοκρατορική ιματιοθήκη (*βασιλικόν βεστιάριον*) και οι αξιωματούχοι της έγιναν επίσης ξεχωριστό τμήμα υπό τον *πρωτοβεστιάριο*.   Οι υπόλοιπο συνέχισαν ως οι "κουβικουλάριοι τοῦ κουβουκλείου", ακόμη κάτω από τον *praepositus* (ελληνικά: πραιπόσιτος τοῦ εὐσεβεστάτου κοιτῶνος), μαζί με τον *primicerius* (πριμηκήριος τοῦ κουβουκλείου) συνεχίζοντας ως κύριοι βοηθοί του.  Το αξίωμα εγκαταλείφθηκε τελικά από τους Βυζαντινούς, αλλά δεν είναι σαφές πότε: ο Νικόλαος Οικονομίδης προτείνει το δεύτερο μισό του 11ου αι. αλλά ο Ροντόλφ Γκιγιάν υποστήριξε τη συνέχιση της ύπαρξής του μέχρι τις αρχές του 13ου αι. 

Τον 9ο αι. εκτός από τη γενική του χρήση που υποδηλώνει τον ευνούχο υπηρέτη του παλατιού, ο *κουβικουλάριος* είχε επίσης αποκτήσει μια πιο τεχνική σημασία ως βαθμός ή διάκριση στη βυζαντινή ανακτορική ιεραρχία: σύμφωνα με το *Κλητορολόγιον* του 899, η σειρά του *κουβικουλαρίου* ήταν η δεύτερη-χαμηλότερη μεταξύ εκείνων που προορίζονται για τους ευνούχους, που βρισκόταν μετά τον *σπαθαροκουβικουλάριο* και πριν από τον *νιψιστιάριο*. Και πάλι σύμφωνα με το *Κλητορολόγιο*, τα διακριτικά σημεία του βαθμού ήταν ένα *καμίσιον* (μία επάνω κάππα παρόμοιο με την *paenula*) με πορφυρό άκρο και ένα *παραγαύδιον* (ένας χιτώνας).

Δείτε επίσης
------------

* Eξόλητος

Βιβλιογραφικές αναφορές
-----------------------

1. 1 2 3 4 5  Kazhdan 1991.
2. 1 2  Bury 1911.
3. ↑  Bury 1911.
4. ↑  Bury 1911.

Πηγές
-----

* 
* (Αγγλικά) Kazhdan, Alexander (1991). «Koubikoularios». Στο: Kazhdan, Alexander, επιμ. *The Oxford Dictionary of Byzantium*. Οξφόρδη και Νέα Υόρκη: Oxford University Press, σελ. 1154. ISBN 0-19-504652-8.