Συντεταγμένες: 39°24′49″N 21°3′2″E﻿ / ﻿39.41361°N 21.05056°E﻿ / 39.41361; 21.05056

Το **Κάτω Γραικικό** είναι οικισμός της Ηπείρου στην Περιφερειακή Ενότητα Άρτας.

Γενικά στοιχεία
---------------

Τα Τζουμέρκα, δεσπόζουν πάνω από το Γραικικό.
Το Κάτω Γραικικό βρίσκεται κοντά στα όρια με τις Περιφερειακές Ενότητες Ιωαννίνων και Πρέβεζας, στις νοτιοδυτικές πλαγιές των Τζουμέρκων, σε υψόμετρο 520 μέτρων στους πρόποδες των κορυφών Καταφίδι (2.393 μ.) και Πάνω Κουστελάτα του βουνού της Τζούμας. Οι λιγοστοί κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Παλιότερα το χωριό φημιζόταν, όπως και τα περισσότερα των Τζουμέρκων για τους τεχνίτες του, κυρίως της πέτρας. Μέχρι το 1927 έφερε το όνομα *Γρετσίστα*. Πιθανότατα προέρχεται από τη Σλαβική λέξη *Γκρέτσι* που σημαίνει Έλληνας. Μια εκδοχή για την ονομασία των Ελλήνων ως Γραικοί, πιθανώς να προέρχεται από την Λατινική *Graeca* που σημαίνει ορεινός.

Το Κάτω Γραικικό είναι κοντά στους οικισμούς Γουριανά και Ρωμανός. Οι παλαιοί κάτοικοι λένε ότι τα Γουριανά παλαιότερα επί Βυζαντινής Αυτοκρατορίας ονομάζονταν *Καριανά*. Παλαιότερα ο οικισμός Γουριανά χωροθετούνταν στην κορυφή Πάνω Κουτσελάτα αλλά εγκαταλείφθηκε από τους κατοίκους το 16ο αιώνα λόγω επιδημίας χολέρας. Τμήματα του παλαιού οικισμού υπάρχουν μέχρι σήμερα. Ο οικισμός Ρωμανός είναι νεότερος και δημιουργήθηκε από Σουλιώτες που ήρθαν από τον ομώνυμο οικισμό από τη Λάκα Σουλίου μετά την καταστροφή του Σουλίου από τον Αλή Πασά. Σε χάρτη του 1823 του Γερμανού *Reinchert* ο οικισμός Ρωμανός που βρίσκεται στη Λάκα Σουλίου μέχρι σήμερα σημειώνεται ως *Romannades*.

Αξιοθέατα
---------

Ι.Μ. Παναγίας Χρυσοσπηλιώτισσας.
Στον οικισμό Γουριανά (σε μικρή απόσταση από το χωριό), βρίσκεται το μοναστήρι της **Παναγίας Χρυσοσπηλιώτισσας**, το οποίο είναι μετόχι της μονής Θεοτοκίου και τιμά τη Γέννηση της Θεοτόκου. Την προσωνυμία της χρωστάει η μονή σε γειτονική σπηλιά όπου, κατά την παράδοση, βρέθηκε η εικόνα της Παναγίας. Από το άλλοτε μοναστήρι σώζεται μόνο το καθολικό.

Πηγαίνοντας προς τη μονή.Ο Μητροπολίτη Άρτης Σεραφείμ Ξενόπουλος ο Βυζάντιος στο "Δοκιμιόν" του αναφέρει ότι ο ναός κτίστηκε τον 11ο αιώνα. Φυσικά πρόκειται για το αρχικό κτίσμα γιατί από εντοιχισμένη πλάκα στην κόγχη του νότιου τοίχου του ναού μαθαίνουμε ότι το 1663 ανακατασκευάστηκε εκ βάθρων το μνημείο, οπότε πήρε και τη σημερινή του μορφή η οποία παραπέμπει στον πιο διαδεδομένο τύπο ηπειρωτικού ναού κατά την Τουρκοκρατία, δηλαδή τη μονόκλιτη σταυρεπίστεγη θολωτή βασιλική με τρούλο. Οι τοιχογραφίες -εξαιρετικής τέχνης, αν και σε άσχημη κατάσταση σήμερα- χρονολογούνται το 1801. Η εκκλησία έχει ωραίο ξυλόγλυπτο τέμπλο με φυτικό διάκοσμο, ευαγγελικές σκηνές, ζώα και πτηνά. 

Ο κεντρικός ναός του χωριού τιμά τον Προφήτη Ηλία ενώ διάσπαρτα βρίσκονται αρκετά ξωκλήσια στα όρια του χωριού που καταδεικνύουν το βαθύ θρησκευτικό συναίσθημα που χαρακτηρίζει τους ντόπιους. Στην περιοχή των Γουριανών βρίσκεται επίσης ένα σπήλαιο το οποίο μέχρις στιγμής δεν έχει εξερευνηθεί. 
Στη Νοτιοδυτική πλευρά των Γουριανών υπάρχουν αρχαία τείχη που κατά τους θρύλους χρησιμοποιούνταν ως φυλακές του Πύρρου.

Διοικητικά στοιχεία
-------------------

Αναφέρεται επίσημα ως ξεχωριστός οικισμός το 1940 να απογράφεται στην τότε κοινότητα Γραικικού. Σύμφωνα με το πρόγραμμα «Καλλικράτης» μαζί με το Άνω Γραικικό, τα Γουριανά, τη Γραβιά, τον Ρωμανό και το Σελί αποτελούν την Κοινότητα Γραικικού, που ανήκει στη Δημοτική Ενότητα Αγνάντων του Δήμου Κεντρικών Τζουμέρκων και σύμφωνα με την απογραφή του 2011 έχει πληθυσμό 66 κατοίκους ενώ κατά την απογραφή του 2001 αριθμούσε 170 κατοίκους.

Παραπομπές
----------

1. 1 2  *Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα*. **19**. Εκδοτικός Οργανισμός Πάπυρος. 1996. σελ. 171.
2. ↑  *Εγκυκλοπαίδεια Νέα Δομή*. **24**. Αθήνα: Τεγόπουλος - Μανιατέας. 1996. σελ. 303.
3. 1 2  «ΓΡΑΙΚΙΚΟ». *www.dhmosktzoumerkwn.gr*. Ανακτήθηκε στις 25 Φεβρουαρίου 2024.
4. ↑  «Διοικητικές Μεταβολές Οικισμών». *ΕΕΤΑΑ*. Ανακτήθηκε στις 25 Φεβρουαρίου 2024.
5. ↑  «Νόμος 4555/2018 - Πρόγραμμα «ΚΛΕΙΣΘΕΝΗΣ Ι»». *e-nomothesia.gr | Τράπεζα Πληροφοριών Νομοθεσίας*. Ανακτήθηκε στις 25 Φεβρουαρίου 2024.
6. ↑  «ΦΕΚ αποτελεσμάτων ΜΟΝΙΜΟΥ πληθυσμού Απογραφής 2011», σελ. 10583 (σελ. 109 του pdf)
7. ↑   *Πραγματικός πληθυσμός της Ελλάδος - Απογραφή 2001*, σελ. 41 του pdf. .

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Οικισμοί του Δήμου Κεντρικών Τζουμέρκων |
| --- |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Αγνάντων | 
* Άγναντα
* Άνω Γραικικό
* Άρτισσα
* Βατάτσι
* Βλάγκαδα
* Γεροβρύση
* Γουριανά
* Γραβιά
* Ελαφοπήδημα
* Καταρράκτης
* Καταφύγι
* Κάτω Γραικικό
* Κονάκια
* Κουκκούλια
* Κρυοπηγή
* Κτιστάδες
* Λεπιανά
* Λιβάδι
* Μακρύκαμπος
* Μηλιά
* Μικροσπηλιά
* Ντάρα
* Ξηρικό
* Παλαιοχώρι Αγνάντων
* Ράμια
* Ρωμανός
* Σγάρα
* Σελιό
* Φράστα
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Αθαμανίας | 
* Αγγελαίικα
* Άγιος Γεώργιος Κάτω Αθαμανίου
* Άγιος Γεώργιος Κυψέλης
* Άγιος Κωνσταντίνος
* Άγιος Μηνάς
* Άγιος Στέφανος
* Άγιος Χαράλαμπος
* Αθαμάνιο
* Αμπέλια Αθαμανίου
* Αμπέλια Παλαιοκάτουνου
* Ανδρεάς
* Ανεμορράχη
* Αριά
* Βαθύκαμπος
* Βουργαρέλι
* Γιαννίτσι
* Γωνιά
* Δαφνούλα
* Δίστρατο
* Δροσιά
* Ζάλος
* Θανάσια
* Καλλονή
* Κάμπος
* Καρυά
* Κάτω Καλεντίνη
* Κάτω Χώρα
* Κάψαλα
* Κεράνι
* Κεντρικό
* Κορακάδα
* Κουβέλι
* Κρυονέρι
* Κυψέλη
* Λαγκάδια
* Λογαρού
* Λούτσα
* Μεσούντα
* Μητσορούβα
* Μονή Ευαγγελιστρίας
* Νεβρόπολη
* Ομαλή
* Παλαιοκάτουνο
* Παλαιοχώρι Αθαμανίου
* Παλαιοχώρι Βουργαρελίου
* Παναγία
* Πέρα Νεβρόπολη
* Πετράλωνο
* Πεύκος
* Πηγή
* Πλάτανος\*
* Ποταμιά
* Πτέρη
* Ρουπακιά
* Σκαλούλα
* Σκιαδάδες
* Στενό
* Ταύλα
* Τελήσι Αθαμανίου
* Τελήσι Τετρακώμου
* Τερπνά
* Τετράκωμο
* Τζαπάδα
* Τραπεζάκι
* Φωταίικα
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Θεοδωριάνων | 
* Θεοδώριανα
* Σκαρπάρι
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Μελισσουργών | 
Μελισσουργοί |
|  |
| 
* Έδρα: Βουργαρέλι
* \*(Οικισμοί με μη μόνιμο πληθυσμό)
 |

 |