Ο **Ναμ Τζουν Πάικ** (αγγλικά: Nam June Paik‎‎, κορεατικά: 백남준, 20 Ιουλίου 1932 - 29 Ιανουαρίου 2006) ήταν Αμερικανοκορεάτης καλλιτέχνης. Δούλεψε με διάφορα μέσα και θεωρείται ο θεμελιωτής της βιντεοτέχνης. Του αποδίδεται η πρώτη χρήση (1974) του όρου "information superhighway" (*υπεραυτοκινητόδρομος πληροφοριών*) για την περιγραφή του μέλλοντος των τηλεπικοινωνιών.

Βιογραφία
---------

Γεννημένος στη Σεούλ το 1932 στην τότε Ιαπωνική Κορέα, ο μικρότερος από πέντε αδέλφια, ο Πάικ είχε δύο μεγαλύτερους αδελφούς και δύο μεγαλύτερες αδελφές. Ο πατέρας του (ο οποίος το 2002 αποκαλύφθηκε ότι ήταν Τσινίλπα ή Κορεάτης που συνεργάστηκε με τους Ιάπωνες κατά τη διάρκεια της κατοχής της Κορέας από τους τελευταίους) ήταν ιδιοκτήτης μιας μεγάλης εταιρείας κατασκευής υφασμάτων. Καθώς μεγάλωνε, εκπαιδεύτηκε ως κλασικός πιανίστας. Λόγω του εύπορου υπόβαθρου του, ο Πάικ έλαβε εκπαίδευση ανωτέρου επιπέδου στη σύγχρονη (κυρίως δυτική) μουσική μέσω των δασκάλων του.:43 

Το 1950, κατά τη διάρκεια του πολέμου της Κορέας, ο Πάικ και η οικογένειά του έφυγαν από το σπίτι τους στην Κορέα, καταφεύγοντας αρχικά στο Χονγκ Κονγκ, αλλά αργότερα μετακόμισαν στην Ιαπωνία. Ο Πάικ έλαβε πτυχίο αισθητικής από το Πανεπιστήμιο του Τόκιο το 1956, όπου έγραψε διατριβή για τον συνθέτη Άρνολντ Σένμπεργκ.

Ο Πάικ μετακόμισε στη Δυτική Γερμανία το 1957 για να σπουδάσει ιστορία της μουσικής με τον συνθέτη Θρασύβουλο Γεωργιάδη στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου.:19 Κατά τη διάρκεια των σπουδών του στη Γερμανία, ο Πάικ γνώρισε τους συνθέτες Καρλχάιντς Στοκχάουζεν και Τζων Κέιτζ και τους εννοιολογικούς καλλιτέχνες Σάρον Γκρέις, καθώς και τους Τζορτζ Ματσιούνας, Γιόζεφ Μπόις και Βολφ Φόστελ.

Το 1961, ο Πάικ επέστρεψε στο Τόκιο για να εξερευνήσει τις προηγμένες τεχνολογίες της χώρας.:14 Ζώντας στην Ιαπωνία μεταξύ 1962 και 1963, ο Πάικ απέκτησε για πρώτη φορά ένα Port-a-Pak της Sony, την πρώτη εμπορικά διαθέσιμη συσκευή εγγραφής βίντεο, ίσως λόγω της στενής φιλίας του με τον Νομπουγιούκι Ιντέι, ο οποίος ήταν στέλεχος (και αργότερα πρόεδρος) της εταιρείας Sony.:19–20

Από το 1962, ο Πάικ ήταν μέλος του πειραματικού καλλιτεχνικού κινήματος Fluxus.

Το 1964, ο Πάικ μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και έζησε στη Νέα Υόρκη, όπου άρχισε να συνεργάζεται με την κλασική τσελίστρια Σαρλότ Μούρμαν, για να συνδυάσει το βίντεο, τη μουσική και την περφόρμανς.:20 

Από το 1979 έως το 1996 ο Πάικ ήταν καθηγητής στην Ακαδημία Τέχνης του Ντίσελντορφ.

Μετά από σχεδόν τριάντα πέντε χρόνια εξορίας από την πατρίδα του, την Κορέα,:43 ο Πάικ επέστρεψε στη Νότια Κορέα στις 22 Ιουνίου 1984.:152 Από τα μέσα της δεκαετίας του 1980 έως τα μέσα της δεκαετίας του 1990, ο Πάικ διαδραμάτισε αναπόσπαστο ρόλο στην κορεατική καλλιτεχνική σκηνή, γεγονός που, όπως υποστήριξε ο επιμελητής Λι Σουγιόν, τον κατέστησε όχι απλώς έναν επιφανή επισκέπτη της Κορέας, αλλά έναν ηγέτη που βοήθησε στο άνοιγμα της κορεατικής καλλιτεχνικής σκηνής στον ευρύτερο διεθνή κόσμο της τέχνης.:154 Εκτός από τη διοργάνωση ατομικών εκθέσεων στην Κορέα και τη δημιουργία δύο έργων παγκόσμιας μετάδοσης για τους Ασιατικούς Αγώνες του 1986 και τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1988 (και οι δύο φιλοξενήθηκαν στη Σεούλ), ο Πάικ οργάνωσε επίσης μια σειρά από εκθέσεις στην Κορέα. Ορισμένες εκθέσεις που συντόνισε ο Πάικ εισήγαγαν τους Τζων Κέιτζ, Μερς Κάνινγκχαμ και τον Γιόζεφ Μπόις στην κορεατική καλλιτεχνική σκηνή, ενώ άλλες έφεραν τις πρόσφατες εξελίξεις στην τέχνη του βίντεο και τη διαδραστικότητα από την Ευρώπη και τις ΗΠΑ στην Κορέα, με τρόπους που γεφύρωσαν παρόμοιες δραστηριότητες στην κορεατική καλλιτεχνική σκηνή.:154 Ο Πάικ συμμετείχε επίσης στη διοργάνωση της Μπιενάλε του Γουίτνεϊ το 1993 στη Σεούλ, καθώς και στην ίδρυση της Μπιενάλε της Γκουανγκτζού και στη δημιουργία του περιπτέρου της Κορέας στη Μπιενάλε της Βενετίας.

Ξεκινώντας από την καλλιτεχνική του σταδιοδρομία στη Γερμανία τη δεκαετία του 1960 -και συνεχίζοντας με τη μετανάστευσή του στις ΗΠΑ, τη μετέπειτα συμμετοχή του στην καλλιτεχνική σκηνή της Νότιας Κορέας και την ευρύτερη συμμετοχή του σε διεθνή καλλιτεχνικά ρεύματα- η διεθνής πορεία του Παίκ έχει διαμορφώσει με πολύπλοκους τρόπους τόσο την ταυτότητά του όσο και την καλλιτεχνική του πρακτική.:48 Στην αρχή της καριέρας του στην Ευρώπη, ο Πάικ δήλωσε: «Ο κίτρινος κίνδυνος! C'est moi! [Αυτός είμαι!]», σε ένα φυλλάδιο του 1964, μια αναφορά στην ασιατική του ταυτότητα που, όπως σημείωσαν οι επιμελητές Τζουν Γιαπ και Λι Σου-γιόν, οικειοποιείται μια ξενοφοβική φράση που είχε επινοήσει ο Κάιζερ Γουλιέλμος Β΄, καθώς ο Πάικ αναφερόταν στην ασιατική του ταυτότητα.:158  Ο επιμελητής Τζον Χάνχαρντ παρατήρησε ότι ορισμένα έργα παραπέμπουν στη βιωμένη εμπειρία του Πάικ από τη διακρατική μετανάστευση από τη Νότια Κορέα στην Ιαπωνία, τη Γερμανία και στις ΗΠΑ- ένα παράδειγμα είναι το *Guadalcanal Requiem* (1977), το οποίο αναφέρεται «στην ιστορία και τις αναμνήσεις του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στον Ειρηνικό».:43 Ο Χάνχαρντ κατέληξε επίσης στο συμπέρασμα ότι -αν και «καμία ενιαία ιστορία» του Ναμ Τζουν Πάικ δεν μπορεί να συλλάβει την πολυπλοκότητα αυτού που ήταν και των τόπων που τον διαμόρφωσαν- καθώς ο Πάικ μεγάλωνε σε δημόσια, διαπολιτισμική και παγκόσμια αναγνώριση, διατηρούσε τη σημασία του τόπου γέννησής του στην Κορέα.:48 Παρομοίως, η επιμελήτρια Λι Σουκ-κιούνγκ έχει χαρακτηρίσει «μάταιη» προσπάθεια τον εντοπισμό του κορεατικού, ιαπωνικού, αμερικανικού ή γερμανικού στοιχείου του Ναμ Τζουν Πάικ.:9 Ωστόσο έχει παρατηρήσει ότι ο Πάικ τόνισε σταθερά την κορεατική κληρονομιά του και τη «μογγολική» καταγωγή του.:135

Έργα
----

*Pre-Bell-Man*, άγαλμα μπροστά από το «Museum für Kommunikation», Φρανκφούρτη επί του Μάιν, Γερμανία
Στη συνέχεια, ο Ναμ Τζουν Πάικ άρχισε να συμμετέχει στο καλλιτεχνικό κίνημα Neo-Dada, γνωστό ως Fluxus, το οποίο ήταν εμπνευσμένο από τον συνθέτη Τζων Κέιτζ και τη χρήση καθημερινών ήχων και θορύβων στη μουσική του. Έκανε το μεγάλο ντεμπούτο του το 1963 σε μια έκθεση γνωστή ως *Έκθεση Μουσικής-Ηλεκτρονικής Τηλεόρασης* στην Galerie Parnass στο Βούπερταλ, στην οποία διασκόρπισε τηλεοράσεις παντού και χρησιμοποίησε μαγνήτες για να αλλοιώσει ή να παραμορφώσει τις εικόνες τους. Σε μια παράσταση πιάνου το 1960 στην Κολωνία, έπαιξε Σοπέν, έπεσε πάνω στο πιάνο και όρμησε στο κοινό, επιτιθέμενος στον Κέιτζ και στον πιανίστα Ντέιβιντ Τούντορ, κόβοντας τα ρούχα τους με ψαλίδι και ρίχνοντας σαμπουάν στα κεφάλια τους.

Ο Κέιτζ πρότεινε στον Πάικ να ασχοληθεί με τον Ζεν Βουδισμό. Αν και ο Πάικ ήταν ήδη εξοικειωμένος με τον Βουδισμό από την παιδική του ηλικία στην Κορέα και την Ιαπωνία, το ενδιαφέρον του Κέιτζ για τη φιλοσοφία του Ζεν ανάγκασε τον Πάικ να επανεξετάσει τα δικά του πνευματικά και πολιτιστικά θεμέλια.:13

Κατά τη διάρκεια του 1963 και του 1964 οι μηχανικοί Χιντέο Ουτσίντα και Σούγια Άμπε έδειξαν στον Πάικ πώς να παρεμβαίνει στη ροή των ηλεκτρονίων στις έγχρωμες τηλεοράσεις, εργασία που οδήγησε στο συνθεσάιζερ βίντεο Abe-Paik, βασικό στοιχείο για το μελλοντικό τηλεοπτικό του έργο.

Το 1965, ο Πάικ απέκτησε ένα Sony TCV-2010, μια συνδυαστική μονάδα που περιείχε το πρώτο βίντεο-κασετόφωνο CV-2000 της καταναλωτικής αγοράς. Ο Πάικ χρησιμοποίησε αυτό το VTR για να καταγράφει τηλεοπτικές εκπομπές, τροποποιώντας συχνά τις ιδιότητες της εκπομπής και της μαγνητικής ταινίας κατά τη διαδικασία. Το 1967 η Sony παρουσίασε το πρώτο πραγματικά φορητό VTR, το οποίο διέθετε φορητό τροφοδοτικό και φορητή κάμερα, το Sony Portapak. Με αυτό, ο Πάικ μπορούσε και να μετακινείται και να καταγράφει πράγματα, καθώς ήταν ο πρώτος φορητός εγγραφέας βίντεο και ήχου. Από εκεί και πέρα, ο Πάικ έγινε διεθνής διασημότητα, γνωστός για τα δημιουργικά και διασκεδαστικά έργα του.

Σε ένα περιβόητο περιστατικό του 1967, η Μούρμαν συνελήφθη επειδή ήταν γυμνόστηθη ενώ εμφανιζόταν στην *Opera Sextronique* του Πάικ. Δύο χρόνια αργότερα, το 1969, πραγματοποίησαν την παράσταση *TV Bra for Living Sculpture*, στην οποία η Μούρμαν φορούσε ένα σουτιέν με μικρές οθόνες τηλεόρασης πάνω από τα στήθη της. Καθ' όλη αυτή την περίοδο στόχος του Πάικ ήταν να φέρει τη μουσική σε επαφή με την τέχνη και τη λογοτεχνία και να κάνει το σεξ αποδεκτό θέμα. Ένα από τα εννοιολογικά έργα του Fluxus ("Playable Pieces") δίνει εντολή στον ερμηνευτή να «σκαρφαλώσει μέσα στον κόλπο μιας ζωντανής θηλυκής φάλαινας». Από τα "Playable Pieces", το μόνο που έχει πράγματι εκτελεστεί ήταν από τον συνθέτη του Fluxus Τζόζεφ Μπερντ («Κόψτε το αριστερό σας αντιβράχιο σε απόσταση δέκα εκατοστών») το 1964 στο New Music Workshop του UCLA.

Το 1971, ο Πάικ και η Μούρμαν δημιούργησαν το *TV Cello*, ένα βιολοντσέλο που σχηματίστηκε από τρεις τηλεοράσεις τοποθετημένες η μία πάνω στην άλλη και μερικές χορδές βιολοντσέλου. Κατά τη διάρκεια της παράστασης της Μούρμαν με το αντικείμενο, τράβηξε το δοξάρι της πάνω στο «βιολοντσέλο», καθώς στις οθόνες εμφανίζονταν εικόνες από την ίδια και άλλους τσελίστες που έπαιζαν. Ο Πάικ και η Μούρμαν δημιούργησαν ένα άλλο τηλεοπτικό βιολοντσέλο το 1976 στο πλαίσιο του Kaldor Public Art Project στο Σίδνεϊ της Αυστραλίας.
Το 1974, ο Ναμ Τζουν Πάικ χρησιμοποίησε τον όρο "super highway" σε εφαρμογή στις τηλεπικοινωνίες, γεγονός που οδήγησε στην άποψη ότι μπορεί να είναι ο εμπνευστής της φράσης "information super highway". Στην πραγματικότητα, στην πρότασή του το 1974 με τίτλο "Media Planning for the Postindustrial Society - The 21st Century is now only 26 years away" προς το Ίδρυμα Ροκφέλερ χρησιμοποίησε μια ελαφρώς διαφορετική φράση, "electronic highway":

> «Η κατασκευή νέων ηλεκτρονικών αυτοκινητοδρόμων θα γίνει μια ακόμη μεγαλύτερη υπόθεση. Αν υποθέσουμε ότι θα συνδέσουμε τη Νέα Υόρκη με το Λος Άντζελες μέσω ενός ηλεκτρονικού τηλεπικοινωνιακού δικτύου που θα λειτουργεί σε ισχυρές εμβέλειες μετάδοσης, καθώς και με ηπειρωτικούς δορυφόρους, κυματοδηγούς, ομαδοποιημένα ομοαξονικά καλώδια, και αργότερα επίσης μέσω οπτικών ινών ακτίνων λέιζερ: η δαπάνη θα είναι περίπου η ίδια με εκείνη για την προσελήνωση, μόνο που τα οφέλη σε όρους υποπροϊόντων θα είναι μεγαλύτερα.
> 
> 

Επίσης, τη δεκαετία του 1970, ο Πάικ φαντάστηκε μια παγκόσμια κοινότητα θεατών για αυτό που ονόμασε κοινή αγορά βίντεο, η οποία θα διέδιδε ελεύθερα τα βίντεο. Το 1978, ο Πάικ συνεργάστηκε με τον Ντιμίτρι Ντεβγιάτκιν για να δημιουργήσουν μια ανάλαφρη σύγκριση της ζωής σε δύο μεγάλες πόλεις, το *Media Shuttle: Νέα Υόρκη-Μόσχα* στο WNET. Το βίντεο βρίσκεται σε συλλογές μουσείων σε όλο τον κόσμο.

Πιθανώς το πιο διάσημο έργο του Πάικ, το *TV Buddha* είναι μια εγκατάσταση βίντεο που απεικονίζει ένα άγαλμα του Βούδα να βλέπει τη δική του ζωντανή εικόνα σε ένα κλειστό κύκλωμα τηλεόρασης. Ο Πάικ δημιούργησε πολλές εκδοχές αυτού του έργου χρησιμοποιώντας διαφορετικά αγάλματα, η πρώτη εκδοχή είναι από το 1974.

Ένα άλλο έργο, το *Positive Egg*, απεικονίζει ένα λευκό αυγό σε μαύρο φόντο. Σε μια σειρά από οθόνες βίντεο, που αυξάνονται σε μέγεθος, η εικόνα στην οθόνη γίνεται όλο και μεγαλύτερη, μέχρι που το ίδιο το αυγό γίνεται ένα αφηρημένο, μη αναγνωρίσιμο σχήμα. Στο *Video Fish*, από το 1975, μια σειρά από ενυδρεία τοποθετημένα σε οριζόντια γραμμή περιέχουν ζωντανά ψάρια που κολυμπούν μπροστά από ισάριθμες οθόνες που προβάλλουν βιντεοσκοπημένες εικόνες άλλων ψαριών. Ο Πάικ ολοκλήρωσε μια εγκατάσταση το 1993 στο NJN Building στο Τρέντον του Νιου Τζέρσει. Το έργο αυτό ανατέθηκε στο πλαίσιο του νόμου του 1978 για την ένταξη των τεχνών σε δημόσια κτίρια. Το μέσο της εγκατάστασης είναι φώτα νέον που ενσωματώνονται γύρω από οθόνες βίντεο.

Κατά τη διάρκεια του εορτασμού της Πρωτοχρονιάς την 1η Ιανουαρίου 1984, μετέδωσε την εκπομπή *Good Morning, Mr. Orwell*, μια ζωντανή σύνδεση μεταξύ του WNET της Νέας Υόρκης, του Κέντρου Ζωρζ Πομπιντού του Παρισιού και της Νότιας Κορέας. Με τη συμμετοχή των Τζων Κέιτζ, Σαλβαδόρ Νταλί, Λόρι Άντερσον, Γιόζεφ Μπόις, Μερς Κάνινγκχαμ, Άλεν Γκίνσμπεργκ και Πίτερ Ορλόφσκι, Τζορτζ Πλίμπτον και άλλων καλλιτεχνών, ο Πάικ έδειξε ότι ο Μεγάλος Αδελφός του Τζορτζ Όργουελ δεν είχε φτάσει.

Όπως παρατήρησε ο επιμελητής Σου Τζινσούκ, μετά την επιστροφή του στην Κορέα το 1984, ο Ναμ Τζουν Πάικ εξερεύνησε όλο και περισσότερο τα σύμβολα της παγκόσμιας επικοινωνίας με την Ασία, όπως ο Δρόμος του Μεταξιού και η Ευρασία.:22  Επιπλέον, καθώς ο Πάικ εμπλεκόταν στην καλλιτεχνική σκηνή της Κορέας, ηγήθηκε έργων που βασίζονταν στις διασυνδέσεις του με επιχειρηματικούς και κυβερνητικούς κύκλους στη Νότια Κορέα. Το *Bye Bye Bye Kipling*, μια ταινία που ανακάτευε ζωντανά γεγονότα από τη Σεούλ της Νότιας Κορέας, το Τόκιο της Ιαπωνίας και τη Νέα Υόρκη των ΗΠΑ, καταδεικνύει αυτή τη νέα φάση στην πρακτική του Πάικ. Μεταδόθηκε με αφορμή τους Ασιατικούς Αγώνες στη Σεούλ, και ο τίτλος του *Bye Bye Kipling* παρέπεμπε σε ένα ποίημα του Ρούντγιαρντ Κίπλινγκ, «Η Ανατολή είναι Ανατολή, και η Δύση είναι Δύση, και ποτέ τα δύο δεν θα συναντηθούν», καθώς προώθησε συνεργασίες όπως μεταξύ του Αμερικανού καλλιτέχνη Κιθ Χάρινγκ και του σχεδιαστή μόδας Ισέι Μιγιάκε με έδρα την Ιαπωνία.:145 Όπως υποστήριξε ο επιμελητής Λι Σουγιόν, το Bye Bye Kipling συνέβαλε επίσης στην ατζέντα της κυβέρνησης της Κορέας για την «προώθηση και διεθνοποίηση του πολιτισμού», φέρνοντας σε επαφή βίντεο-σκίτσα από τελετουργίες σαμάνων και Κορεάτες χορευτές τυμπάνων με το «οικονομικό θαύμα» της Σεούλ και την έντονη επιχειρηματική δραστηριότητα της αγοράς Ναμνταεμούν.:162

Δύο χρόνια αργότερα, το 1988, ο Πάικ εγκατέστησε το έργο *The More the Better* στο αίθριο του Εθνικού Μουσείου Μοντέρνας και Σύγχρονης Τέχνης στο Γκουατσέον. Το έργο, ένας γιγάντιος πύργος, αποτελείται από 1.003 οθόνες - ένας αριθμός που παραπέμπει στην 3η Οκτωβρίου, ημέρα ίδρυσης της Κορέας από τον Ντανγκούν, σύμφωνα με τον θρύλο. Το *The More the Better* εμφανίζεται σε περίοπτη θέση στην εκπομπή του Πάικ *Wrap Around the World* του 1988, η οποία έγινε για τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Σεούλ.:152

Για το γερμανικό περίπτερο στην Μπιενάλε της Βενετίας του 1993, ο Πάικ δημιούργησε μια σειρά από ρομποτικά γλυπτά ιστορικών προσωπικοτήτων, όπως η Μεγάλη Αικατερίνη και ο θρυλικός ιδρυτής της Κορέας, Ντανγκούν, για να τονίσει τους δεσμούς μεταξύ Ευρώπης και Ασίας.:135

Το έργο του Πάικ του 1995, *Electronic Superhighway: Continental U.S. Alaska, Hawaii*, βρίσκεται σε μόνιμη έκθεση στη γκαλερί Λίνκολν του Μουσείου Αμερικανικής Τέχνης Σμιθσόνιαν. Ο Πάικ ήταν γνωστός για την κατασκευή ρομπότ από τηλεοράσεις. Αυτά κατασκευάστηκαν χρησιμοποιώντας κομμάτια σύρματος και μετάλλου, αλλά αργότερα ο Πάικ χρησιμοποίησε εξαρτήματα από ραδιόφωνο και τηλεοπτικές συσκευές.

Παρά το εγκεφαλικό του επεισόδιο, το 2000, δημιούργησε μια δορυφορική εκπομπή για τη χιλιετία με τίτλο *Tiger is Alive* και το 2004 σχεδίασε την εγκατάσταση οθονών και βιντεοπροβολών *Global Groove 2004* για το Deutsche Guggenheim στο Βερολίνο.

Εκθέσεις
--------

Είσοδος στην αναδρομική έκθεση *Nam June Paik* στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης του Σαν Φρανσίσκο το 2021.
Η πρώτη έκθεση του Πάικ, με τίτλο *Exposition of Music - Electronic Television*, πραγματοποιήθηκε το 1963 στην Galerie Parnass στο Βούπερταλ της Γερμανίας. Μια αναδρομική έκθεση του έργου του Πάικ πραγματοποιήθηκε στο Μουσείο Αμερικανικής Τέχνης Γουίτνεϊ την άνοιξη του 1982. Μεγάλες αναδρομικές εκθέσεις του έργου του Πάικ διοργάνωσαν το Kölnischer Kunstverein (1976), το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Παρισιού (1978), το Μουσείο Αμερικανικής Τέχνης Γουίτνεϊ στη Νέα Υόρκη (1982), το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης του Σαν Φρανσίσκο (1989) και το Kunsthalle Basel (1991).

Η πρώτη μεγάλη αναδρομική έκθεση του Ναμ Τζουν Πάικ στην Κορέα, *Video Time - Video Space*, εγκαινιάστηκε στο Εθνικό Μουσείο Μοντέρνας και Σύγχρονης Τέχνης της Κορέας, στην τοποθεσία Γκουατσέον, στις 30 Ιουλίου 1992.:154 Αν και η έκθεση διήρκεσε μόλις 34 ημέρες, δέχτηκε 117.961 επισκέπτες με εισιτήριο. Ο ανεπίσημος αριθμός των επισκεπτών έφτασε σχεδόν τους 200.000.:154 Στην έκθεση συμμετείχαν σημαντικές προσωπικότητες των μέσων και των επιχειρήσεων, μεταξύ των οποίων η Εταιρεία Ραδιοτηλεόρασης της Κορέας και η Samsung Electronics.:154 Στην έκθεση παρουσιάστηκαν περίπου 150 έργα τέχνης, ξεκινώντας με το *The More the Better* ως αφετηρία της έκθεσης.:156 Σύμφωνα με τον Λι Σουγιόν, ο Πάικ προσάρμοσε προσεκτικά τα έργα της έκθεσης στο κοινό του. Γνωρίζοντας ότι το κοινό της Κορέας δεν ήταν εξοικειωμένο με τις διεθνείς συζητήσεις του κόσμου της τέχνης για τη βιντεοτέχνη, το Fluxus και την παραστατική τέχνη, ο Πάικ επέλεξε έργα που απευθύνονταν σε δημοφιλή θέματα του κορεατικού πολιτισμού και της ιστορίας.:156 Στην έκθεση παρουσιάστηκαν επίσης έργα από τις σειρές του Πάικ *TV Buddha* και *My Faust*.:156

Μια τελευταία αναδρομική έκθεση του έργου του πραγματοποιήθηκε το 2000 στο Μουσείο Γκούγκενχαϊμ της Νέας Υόρκης, με την ειδική εγκατάσταση *Modulation in Sync* (2000) η οποία ενσωμάτωσε τον μοναδικό χώρο του μουσείου στην ίδια την έκθεση. Αυτό συνέπεσε με μια έκθεση σε γκαλερί στο κέντρο της πόλης με έργα βίντεο από τη σύζυγό του Σιγκέκο Κουμπότα, που αφορούσαν κυρίως την ανάρρωσή του από το εγκεφαλικό επεισόδιο που υπέστη το 1996.

Το 2011, μια έκθεση με επίκεντρο το βίντεο-γλυπτό του Πάικ *One Candle, Candle Projection* (1988-2000) εγκαινιάστηκε στην Εθνική Πινακοθήκη της Ουάσιγκτον Μια άλλη αναδρομική έκθεση διοργανώθηκε στο Μουσείο Αμερικανικής Τέχνης Σμιθσόνιαν στην Ουάσινγκτον το 2012-2013. Ως κορυφαίος ειδικός στο έργο του Πάικ, ο ιστορικός τέχνης Τζον Χάνχαρντ ήταν ο επιμελητής τριών σημαντικών εκθέσεων αφιερωμένων στον καλλιτέχνη, αυτών στο Μουσείο Γουίτνεϊ, στο Μουσείο Γκούγκενχαϊμ και στο Μουσείο Αμερικανικής Τέχνης του Σμιθσόνιαν.

Το έργο του Πάικ παρουσιάστηκε επίσης σε σημαντικές ομαδικές εκθέσεις όπως η Μπιενάλε του Σάο Πάολο (1975), η Μπιενάλε του Γουίτνεϊ (1977, 1981, 1983, 1987 και 1989), η Documenta 6 και 8 (1977 και 1987) και η Μπιενάλε της Βενετίας (1984 και 1993).

Αρχείο
------

Δεδομένης της σε μεγάλο βαθμό απαρχαιωμένης τεχνολογίας του, το έργο του Πάικ αποτελεί μοναδική πρόκληση για τη συντήρηση του. Το 2006, το κληροδότημα του Ναμ Τζουν Πάικ ζήτησε από μια ομάδα μουσείων να υποβάλουν προτάσεις για το πώς θα χρησιμοποιούσε το καθένα το αρχείο. Από μια ομάδα που περιλάμβανε το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης, το Μουσείο Γκέτι, το Μουσείο Γκούγκενχαϊμ και το Μουσείο Αμερικανικής Τέχνης Γουίτνεϊ, επέλεξε το Μουσείο Αμερικανικής Τέχνης Σμιθσόνιαν. Το αρχείο περιλαμβάνει τα πρώιμα γραπτά του Πάικ για την ιστορία της τέχνης, την ιστορία και την τεχνολογία, την αλληλογραφία με άλλους καλλιτέχνες και συνεργάτες όπως η Σαρλότ Μούρμαν, ο Τζων Κέιτζ, ο Τζορτζ Ματσιούνας και ο Βολφ Φόστελ, καθώς και μια πλήρη συλλογή από βιντεοκασέτες που χρησιμοποίησε στο έργο του, αλλά και σημειώσεις παραγωγής, τηλεοπτικές εργασίες, σκίτσα, σημειωματάρια, μοντέλα και σχέδια για βίντεο. Περιλαμβάνει επίσης τηλεοράσεις και βιντεοπροβολείς πρώιμων μοντέλων, ραδιόφωνα, πικάπ, φωτογραφικές μηχανές και μουσικά όργανα, παιχνίδια, λαϊκά γλυπτά και το γραφείο όπου ζωγράφιζε στο στούντιό του στο Σόχο.

Ο επιμελητής Τζον Χάνχαρντ, παλιός φίλος του Πάικ, δήλωσε για το αρχείο: «Ήρθε σε μεγάλη αταξία, γεγονός που το έκανε ακόμα πιο περίπλοκο. Δεν είναι ότι ο χώρος του ήταν τέλεια οργανωμένος. Νομίζω ότι το αρχείο είναι σαν μια τεράστια μηχανή μνήμης. Ένα wunderkammer, ένα θαυματουργό ντουλάπι της ζωής του». Ο Χάνχαρντ περιγράφει το αρχείο στον κατάλογο για την έκθεση του Σμιθσόνιαν το 2012 στο βιβλίο *Nam June Paik: Global Visionary*.

Ο Μάικλ Μάνσφιλντ, αναπληρωτής επιμελητής κινηματογράφου και τεχνών μέσων στο Μουσείο Αμερικανικής Τέχνης του Σμιθσόνιαν, επέβλεψε την πολύπλοκη εγκατάσταση αρκετών εκατοντάδων τηλεοράσεων CRT, την καλωδίωση για τη σύνδεσή τους, καθώς και το λογισμικό και τους διακομιστές για τη λειτουργία τους. Ανέπτυξε μια εφαρμογή στο τηλέφωνό του για να χειρίζεται κάθε ηλεκτρονικό έργο τέχνης που εκτίθεται.

Επιρροή
-------

Ως πρωτοπόρος της βιντεοτέχνης, η επιρροή του προήλθε από μια φοιτήτρια που γνώρισε στο CalArts, τη Σάρον Γκρέις, την οποία περιέγραψε ως «καθαρή ιδιοφυΐα» από τη στιγμή που συναντήθηκαν. Οι δυο τους γνωρίστηκαν ενώ εκείνη βιντεοσκοπούσε τυχαία συμφοιτητές της με το Sony Portapak της ως μια καλλιτεχνική κοινωνιολογική πρακτική που μοιάζει με τον καλλιτέχνη στο στούντιο. Αυτό οδήγησε στο *TV Buddha* και στο μοντέλο των ανθρώπων του διαδικτύου όπως το γνωρίζουμε σήμερα με έργα τέχνης όπως το "Send / Receive". Τα έργα τέχνης και οι ιδέες του Ναμ Τζουν Πάικ αποτέλεσαν σημαντική επιρροή στην τέχνη του τέλους του 20ού αιώνα και συνεχίζουν να εμπνέουν μια νέα γενιά καλλιτεχνών. Στους σύγχρονους καλλιτέχνες που θεωρούνται επηρεασμένοι από την Πάικ περιλαμβάνονται οι Κρίστιαν Μάρκλεϊ, Τζον Κέσλερ, Κόρι Αρκάντζελ, Ράιαν Τρεκάρτιν και Χαρούν Μίρζα.

Το έργο του Ναμ Τζουν Πάικ προβλήθηκε για πρώτη φορά στην Κορέα στις 20 Μαρτίου 1974, στο Κέντρο Πληροφόρησης των Ηνωμένων Πολιτειών στη Σεούλ.:196 Η προβολή ενέπνευσε τον καλλιτέχνη Παρκ Χιουνκί, ο οποίος βρισκόταν μεταξύ των θεατών, να πειραματιστεί για πρώτη φορά με το βίντεο.:196

Αγορά τέχνης
------------

Ο οίκος Christie's κατέχει το ρεκόρ δημοπρασιών για το έργο του Πάικ, καθώς σημείωσε 646.896 δολάρια στο Χονγκ Κονγκ το 2007 για το έργο του *Wright Brothers*, έναν πίνακα του 1995 που μοιάζει με αεροπλάνο-προπέλα και αποτελείται από 14 οθόνες τηλεόρασης.

Το 2015, η γκαλερί Γκαγκόσιαν απέκτησε το δικαίωμα εκπροσώπησης του καλλιτεχνικού κληροδοτήματος του Πάικ.

Προσωπική ζωή και θάνατος
-------------------------

Ο Πάικ μετακόμισε στη Νέα Υόρκη το 1964. Το 1977 παντρεύτηκε την καλλιτέχνιδα βίντεο Σιγκέκο Κουμπότα.

Ο Πάικ ήταν Βουδιστής σε όλη του τη ζωή, δεν κάπνιζε ποτέ, δεν έπινε αλκοολούχα ποτά και δεν οδηγούσε ποτέ αυτοκίνητο.

Το 1996, ο Πάικ υπέστη εγκεφαλικό επεισόδιο, το οποίο παρέλυσε την αριστερή του πλευρά. Χρησιμοποιούσε αναπηρικό καροτσάκι την τελευταία δεκαετία της ζωής του, αν και μπορούσε να περπατάει με βοήθεια. Πέθανε στις 29 Ιανουαρίου 2006, στο Μαϊάμι της Φλόριντα, λόγω επιπλοκών από το εγκεφαλικό επεισόδιο. Κατά τη στιγμή του θανάτου του, ζούσε μαζί με τη σύζυγό του, καθώς και με έναν αδελφό, τον Κεν Πάικ, και έναν ανιψιό, τον Κεν Πάικ Χακούτα, έναν εφευρέτη και τηλεοπτική προσωπικότητα, γνωστό για τη δημιουργία του παιχνιδιού Wacky WallWalker, ο οποίος διαχειριζόταν το στούντιο του Πάικ στη Νέα Υόρκη.

Παραπομπές
----------

1. 1 2  Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας: (Γερμανικά) *Gemeinsame Normdatei*. Ανακτήθηκε στις 26  Απριλίου 2014.
2. 1 2  Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας: (Γαλλικά) *καθιερωμένοι όροι της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας*. data.bnf.fr/ark:/12148/cb123685444. Ανακτήθηκε στις 10  Οκτωβρίου 2015.
3. 1 2  «Nam June Paik». (Ολλανδικά) *RKDartists*. 207453.
4. ↑  Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας: (Γερμανικά) *Gemeinsame Normdatei*. Ανακτήθηκε στις 11  Δεκεμβρίου 2014.
5. 1 2  data.bnf.fr/ark:/12148/cb123685444.
6. 1 2 3 4 5 6  *Artnet*. nam-june-paik.
7. ↑  westbeth.org/event/bungalow-group-show/.
8. ↑  (Αγγλικά) *Union List of Artist Names*. vocab.getty.edu/page/ulan/500118744. Ανακτήθηκε στις 21  Ιουνίου 21.
9. ↑  (Αγγλικά) *Museum of Modern Art online collection*. 4469. Ανακτήθηκε στις 4  Δεκεμβρίου 2019.
10. 1 2  rkd.nl/nl/explore/artists/207453. Ανακτήθηκε στις 9  Σεπτεμβρίου 2021.
11. ↑  rkd.nl/nl/explore/artists/207453. Ανακτήθηκε στις 6  Ιουλίου 2022.
12. ↑  *CONOR.SI*. 70436963.
13. ↑  Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας: (Γαλλικά) *καθιερωμένοι όροι της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας*. data.bnf.fr/ark:/12148/cb123685444. Ανακτήθηκε στις 10  Οκτωβρίου 2015.
14. 1 2  *The Fine Art Archive*. cs.isabart.org/person/6979. Ανακτήθηκε στις 1  Απριλίου 2021.
15. ↑  57792. Ανακτήθηκε στις 4  Δεκεμβρίου 2019.
16. ↑  www.eai.org/artists/nam-june-paik/titles. Ανακτήθηκε στις 16  Φεβρουαρίου 2019.
17. ↑  www.vdb.org/artists/nam-june-paik. Ανακτήθηκε στις 23  Φεβρουαρίου 2021.
18. ↑  lightcone.org/fr/cineastes-en-distribution. Ανακτήθηκε στις 29  Απριλίου 2021.
19. ↑  1734. Ανακτήθηκε στις 18  Μαρτίου 2022.
20. ↑  nam-june-paik.
21. ↑  www.kyotoprize.org/en/laureates/.
22. ↑  www.goethe.de/resources/files/pdf290/liste\_preistraegerinnen\_goethe-medaille\_1955-20222023.pdf.
23. ↑  www.latimes.com/archives/la-xpm-1986-02-01-ca-3164-story.html. Ανακτήθηκε στις 6  Μαρτίου 2021.
24. ↑  Noah Wardrip-Fruin και Nick Montfort, *The New Media Reader*, MIT Press, 2003, σελ. 227. (ISBN 0-262-23227-8)
25. ↑  Judkis, Maura (2012-12-12). «"Father of video art" Nam June Paik gets American Art Museum exhibit (Photos)». *The Washington Post*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2017-08-09.. Ανακτήθηκε στις 2022-09-01.
26. ↑  Danzico, Matt; O'Brien, Jane (2012-12-17). «Visual artist Nam June Paik predicted internet age». BBC News. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2017-04-11.. Ανακτήθηκε στις 2022-09-01.
27. 1 2 3 4 5 6 7 8  Hanhardt, John G. (2012). *Nam June Paik : global visionary*. Ken Hakuta, Smithsonian American Art Museum. Washington, DC. ISBN 978-1-907804-20-5.
28. ↑  Nam June Paik Αρχειοθετήθηκε 2014-03-11 στο Wayback Machine. Solomon R. Guggenheim Museum, New York.
29. 1 2 3 4 5 6  *Nam June Paik*. Sook-Kyung Lee, Rudolf Frieling, Tate Modern. London. 2019. ISBN 1-84976-635-5.
30. ↑  Christiane Paul, *Digital Art*, Thames & Hudson, London, σσ. 14–15
31. ↑  Petra Stegmann. *The lunatics are on the loose - EUROPEAN FLUXUS FESTIVALS 1962-1977*, DOWN WITH ART!, Potsdam, 2012, (ISBN 978-3-9815579-0-9).
32. ↑  Charlotte Moorman & Nam June Paik Αρχειοθετήθηκε 2018-04-20 στο Wayback Machine.
33. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  Lee, Sooyon (2021). «Paik Nam June Effect». *MMCA Studies* (Seoul, South Korea: National Museum of Modern and Contemporary Art, Korea) (13). ISSN 2093-0712.
34. ↑  Yap, June (28 Αυγούστου 2022). «Nam June Paik in Asia». *Nam June Paik: The Future Is Now*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 Αυγούστου 2022. Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2022.
35. ↑  «Media Art Net | Paik, Nam June: Exposition of Music – Electronic Television». Media Art Net. 22 Μαρτίου 2017. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 15 Απριλίου 2017. Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2022.
36. ↑  Suzanne Muchnic (31 Ιανουαρίου 2006), Nam June Paik, 74; Free-Spirited Video Artist Broke Radical New Ground Αρχειοθετήθηκε 2014-12-20 στο Wayback Machine. *Los Angeles Times*.
37. ↑  Wulf Herzogenrath: *Videokunst der 60er Jahre in Deutschland*, Kunsthalle Bremen, 2006
38. ↑  «It's All Baseball: Nam June Paik Starts Out». *museumzero*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 29 Ιουνίου 2020. Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2022.
39. ↑  «The Year Video Art Was Born». Guggenheim. 15 Ιουνίου 2010. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 22 Μαρτίου 2017. Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2022.
40. ↑  «Nam June Paik Starts Making Video». *museumzero*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Ιουνίου 2020. Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2022.
41. ↑  Christiane Paul, *Digital Art*, Thames & Hudson, London, σελ. 21
42. ↑  Paik, Nam June; Moorman, Charlotte (1970). «TV-Bra for Living Sculpture (1969)». Cologne: Media Art Net (medienkunstnetz.de). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2006-10-12.. Ανακτήθηκε στις 2022-09-01.
43. ↑  Nyman, Michael (1999). *Experimental Music*. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-65383-1.
44. ↑  «Nam June Paik: Television Has Attacked Us for a Lifetime». *walkerart.org*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 1 Οκτωβρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2022.
45. ↑  «TV Cello 1976». *artgallery.nsw.gov.au*. Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2022.
46. ↑  Netart Αρχειοθετήθηκε 2009-03-12 στο Wayback Machine.
47. ↑  Paik, Nam June (1974), *Media Planning for the Postindustrial Society – The 21st Century is now only 26 years away*, Media Art Net (medienkunstnetz.de), ανακτήθηκε στις 2022-09-01
48. ↑  Laura Cumming (19 Δεκεμβρίου 2010), Nam June Paik – review Αρχειοθετήθηκε 2016-11-26 στο Wayback Machine. *The Guardian*.
49. ↑  «Electronic Arts Intermix: Media Shuttle: Moscow/New York, Dimitri Devyatkin; Nam June Paik». *www.eai.org*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 Ιουνίου 2020. Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2022.
50. ↑  «TV-Buddha (1974) - Stedelijk Museum Amsterdam». *stedelijkmuseum.nl*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 10 Οκτωβρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2022.
51. ↑  «Looking at Buddha Watching TV - Art + Science». 2 Ιουνίου 2015. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 29 Ιουνίου 2020. Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2022.
52. ↑  «Arup Barua, Stress, 2012». *Guggenheim*. 22 Απριλίου 2013. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Ιουνίου 2020. Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2022.
53. ↑  «Video innovator Nam June Paik dies at 74». *TODAY.com*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 1 Ιουλίου 2020. Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2022.
54. ↑  Paik, Nam June (1974), *Video-fish*, World Visit Guide (insecula), ανακτήθηκε στις 2022-09-01
55. ↑  Evans, Bryan (8 Οκτωβρίου 2019). «World Renowned Nam June Paik Structure Lights Up Trenton Building». *www.trentondaily.com* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2022.
56. ↑  «'Good Morning Mr. Orwell': A Look Back at the Nam June Paik Video That Greeted 1984». *Asia Society* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2022.
57. ↑  Do, Hyung-Teh· Suh, Jin-suk (2016). *Nam June Paik: When he was in Seoul*. Seoul, South Korea: Gallery Hyundai.
58. ↑  «Electronic Superhighway: Continental U.S. Alaska, Hawaii | Smithsonian American Art Museum». *americanart.si.edu*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 10 Οκτωβρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 1 Σεπτεμβρίου 2022.
59. ↑  Βίντεο της εγκατάστασης αυτής βρίσκεται στο Πειραματικό Κέντρο Τηλεόρασης και το αποθετήριό του «Αρχειοθετημένο αντίγραφο». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 17 Μαΐου 2020. Ανακτήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2022. CS1 maint: Unfit url (link)  στη Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Cornell
60. ↑  Mark Stevens (21 Φεβρουαρίου 2000), Surfing the Guggenheim Αρχειοθετήθηκε 2014-02-03 στο Wayback Machine. *New York Magazine*.
61. ↑  «The Worlds of Nam June Paik». *pastexhibitions.guggenheim.org*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 14 Φεβρουαρίου 2015. Ανακτήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2022.
62. ↑  Press Release: First Nam June Paik Exhibition at National Gallery of Art, Washington, Includes Most Ambitious Installation to Date of "One Candle, Candle Projection" Αρχειοθετήθηκε 2013-01-02 στο Wayback Machine. National Gallery of Art, Washington, D.C.
63. ↑  Karen Rosenberg (11 Ιανουαρίου 2013), He Tickled His Funny Bone, and Ours Αρχειοθετήθηκε 2017-03-31 στο Wayback Machine. *New York Times*.
64. ↑  *Nam June Paik: Global Visionary* Αρχειοθετήθηκε 2013-01-06 στο Wayback Machine. Smithsonian American Art Museum, December 13, 2012-August 11, 2013.
65. ↑  Carol Vogel (30 Απριλίου 2009), Nam June Paik Archive Goes to the Smithsonian Αρχειοθετήθηκε 2018-01-27 στο Wayback Machine. *New York Times*.
66. ↑  Rachel Wolff (14 Δεκεμβρίου 2012), Technological Masterpieces Αρχειοθετήθηκε 2018-06-22 στο Wayback Machine. *Wall Street Journal*.
67. ↑  «Americanart.si.edu». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Ιουνίου 2013. Ανακτήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2022.
68. ↑  «Nam June Paik». *www.goodreads.com*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Απριλίου 2021. Ανακτήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2022.
69. ↑  Anderson, John (2013-02-06). «Nam June Paik: Preserving the Human Televisions». *Art in America*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2017-05-20.. Ανακτήθηκε στις 2022-09-02.
70. ↑  «Sharon Grace». *www.videohistoryproject.org*. 25 Μαρτίου 2012. Ανακτήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2022.
71. 1 2  *Hanguk bidio ateu 7090*. Isik Myeong, Hwasu Mun, 명이식, 문화수, Gungnip Hyeondae Misulgwan, Seoul Kolleksyeon. Gwacheon: Gungnip Hyeondae Misulgwan. 2019. ISBN 978-89-6303-227-6.
72. ↑  Burns, Charlotte. «Gagosian nets estate of Nam June Paik, grandfather of video art». *The Art Newspaper*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2015-09-05.. Ανακτήθηκε στις 2022-09-02.
73. ↑  Palmer, Lauren. «6 Fascinating Facts About Nam June Paik on His Birthday». Art News. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Σεπτεμβρίου 2015. Ανακτήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2022.
74. 1 2 3  Smith, Roberta (2006-01-31). «Nam June Paik, 73, Dies; Pioneer of Video Art Whose Work Broke Cultural Barriers». *The New York Times*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2021-04-23.. Ανακτήθηκε στις 2022-09-02.
75. ↑  «Obituary: Video Artist Nam June Paik Dies at 74» (στα αγγλικά). *The New York Times*. 2006-01-31. ISSN 0362-4331.. Ανακτήθηκε στις 2022-09-02.
76. ↑  Abrams, Amah-Rose (2 Δεκεμβρίου 2016). «Nam June Paik's Nephew Gift to Harvard Museums». Artnet News. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 5 Σεπτεμβρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2022.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* VIAF: 112271274
* **Europeana**: agent/base/147438
* LCCN: n81089468
* ISNI: 0000 0001 2148 0566
* GND: 118739018
* SELIBR: 277270
* SUDOC: 032706723
* BNF: cb123685444 (data)
* BIBSYS: 90132828
* ULAN: 500118744
* MusicBrainz: 40d95b34-b523-48ff-bd61-fcf586ae3f58
* NLA: 35406057
* NDL: 00452018
* NKC: js20051017050
* ICCU: CFIV119133
* BNE: XX977842
* CiNii: DA06171119
* RKD: 207453

 |

 |