**Φοίβος**, ελληνικό αντρικό κύριο όνομα.

Ετυμολογία του ονόματος
-----------------------

Στην αρχαιοελληνική μυθολογία, όνομα του θεού Απόλλωνα. 
Σύμφωνα με τον Γ. Μπαμπινιώτη, το όνομα προέρχεται από το αρχαιοελληνικό επίθετο *φοῖβος* «καθαρός, αγνός», αβέβαιου ετύμου. 
Το επίθετο συσχετίζεται με τις «γλώσσες» του Ησυχίου *ἀφικτόν· ἀκάθαρτον*, *μισητόν* και *ἀφικτρός*· *ἀκάθαρτος*, *μιαρός*, επομένως οι θεματικοί τύποι *φοιβ-* και *φικ-* αποτελούν μεταπτωτικό βαθμό Ι.Ε. ρίζας με ληκτικό *-gʷ* (και τροπή σε *-κ-* προ του οδοντικού *-τ-*)· ωστόσο οποιαδήποτε σύνδεση με άλλους Ι.Ε. τύπους παραμένει ανεπιβεβαίωτη, όπως με τον αρχαίο πρωσικό *swāigstan* «λάμψη», τον λετονικό *zvāigzne* «αστέρι» ή τον αρχαίο σλαβικό *dzvězda* «αστέρι», οι οποίοι προϋπέθεταν αρχική ρίζα *\*ĝhʷoigʷ-*.

Το *Online Etymology Dictionary Αρχειοθετήθηκε 2015-12-05 στο Wayback Machine.* ερμηνεύει το *φοῖβος* ως «φωτεινός, λαμπρός ακτινοβόλος». 
Συνεπώς, το όνομα με αυτήν τη σημασία είναι παρεμφερές με ονόματα όπως Λούκιος, Φωτεινός, Ανουάρ, Εμβέρ κτλ.

Διάδοση του ονόματος
--------------------

Το *Φοίβος* ανήκει στα αρχαιοελληνικά ονόματα που επανήλθαν στο ελληνικό ονοματολόγιο ύστερα από αιώνες, τις παραμονές της επανάστασης του 1821, μαζί με άλλα ονόματα σαν σύμβολο της συνέχειας του ελληνισμού και της επιθυμίας του έθνους να ζήσει ελεύθερο. 
Ενδεικτικά, σήμερα στον ελλαδικό χώρο, σε μια προσπάθεια στατιστικής αποτίμησης της συχνότητας των ελληνικών ονομάτων από τον Απρίλιο του 2009, το βαφτιστικό *Φοίβος* παρουσιάζεται ανάμεσα στις θέσεις 691η–790ή των πιο συχνών ονομάτων (186ο–211ο ανάμεσα στα αντρικά). 
Το φέρουν γύρω στους 470 Έλληνες ή ποσοστό 0,003%. 
Στην Κύπρο, κατά την απογραφή του πληθυσμού το 2011, το όνομα *Φοίβος* παρουσιάζεται 195ο σε συχνότητα, με 474 εμφανίσεις σε σύνολο 145.612 ή ποσοστό 0,33%.

Σύμφωνα με τη *Θετίμα*, το όνομα *Φοῖβος* εμφανίζεται στο *Lexicon of Greek Personal Names (LGPN)* να το φέρουν 120 άτομα, με παράλληλους τύπους *Phoebus* (1ος αι. π.Χ.–1ος αι. μ.Χ. Κάτω Ιταλία· αυτοκρατορική περίοδος, Κάτω Ιταλία, Σικελία· 1ος/2ος αι. μ.Χ. Φίλιπποι· 1ος–2ος αι. μ.Χ. 2ος αι. μ.Χ. Κάτω Ιταλία, Μικρά Σκυθία· 2ος/3ος αι. μ.Χ. Φίλιπποι), *Φῦβος* (2ος/3ος αι. μ.Χ. Λυδία) και με 
γεωγραφική διασπορά: στην Πελοπόννησο (Αρκαδία, Ήλιδα, Σπάρτη), στην Αθήνα, στην Εύβοια, στη Θεσσαλία (Πελασγιώτις), στο Αιγαίο (Λήμνος, Χίος), στη Μακεδονία (Φίλιπποι, Στύβερρα), στη Θράκη (Νεάπολις), στη Μικρά Ασία (Αιολίδα/Αιολία, Ιωνία, Λυκία, Λυδία, Καρία, Μυσία, Κιλικία Τραχεία, Κιλικία Πεδιάς, Βιθυνία), στη Μικρά Σκυθία, στην Ταυρίδα, στην Ιταλία (Σικελία, Καμπανία, Καλαβρία, Απουλία).

Στο *LGPN* καταχωρίζεται και το παράγωγο όνομα *Φοιβίδης*, 1ος αι. π.Χ./1ος αι. μ.Χ. Το φέρουν 2 πρόσωπα, στους Φιλίππους και την Αθήνα. 
Στην ιστορία, με το όνομα αυτό αναφέρεται ο Λακεδαιμόνιος στρατηγός Φοιβίδας (4ος αι. π.Χ.) (Ξενοφών Ελληνικά v. 2. §§ 24 κεξ.· 4. §§41–46).

Τέλος, στο *Athenian Onomasticon*, αναφέρονται και δύο ακόμη παράγωγα ονόματα: *Φοιβοτέλης* (4ος αι. π.Χ.), *Φοιβιανός* (2ος–3ος αι. μ.Χ.).

Ονομαστική εορτή
----------------

* Στις 3 Σεπτεμβρίου, ημέρα κατά την οποία η Ορθόδοξη και η Καθολική Εκκλησία τιμούν τη μνήμη της διακόνισσας Φοίβης. Η διάκονος Φοίβη, από τις Κεχριές Κορινθίας, αναφέρεται από τον απόστολο Παύλο στην επιστολή Προς Ρωμαίους (ιϛ΄ 1)· ή
* Των αγίων Πάντων, την πρώτη Κυριακή μετά την Πεντηκοστή, ημέρα κατά την οποία η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τη μνήμη όλων των αγίων. (Στην Καθολική εκκλησία και τις Προτεσταντικές την 1η Νοεμβρίου.)

Γυναικείος τύπος
----------------

Φοίβη (όνομα).

Το όνομα σε άλλες γλώσσες
-------------------------

Το όνομα διαδόθηκε και σε άλλες γλώσσες μέσω του λατινικού τύπου *Phoebus*.

* αγγλικά: *Phoebus*.
* βουλγαρικά, ουκρανικά, ρωσικά: *Феб*.
* γερμανοεβραϊκά: פַײבֿוּשׁ (Φάιβις), פַײבוּשׁ (Φάιμπους)· פַײבֶֿעל ,פַײוֶעל (Φάιβελ).
* ιταλικά: *Febo*.

Πρόσωπα με το όνομα Φοίβος
--------------------------

Foebusas Levinas ή Fishel Levin ή Phoebus Levene (1863–1940), Αμερικανός βιοχημικός.
* Messius Phoebus Severus (5ος αι.), Ρωμαίος πολιτικός και φιλόσοφος.
* Φοίβος των Λουζινιάν (15ος αι. πορτ. Febo ή Febos), του οίκου των Λουζινιάν, τιτουλάριος της Αρμενίας.
* Φραγκίσκος Φοίβος (1469-1483, γαλλ. François Fébus, ισπ. Francisco Febo), βασιλιάς της Ναβάρρας και κόμης της Φουά.
* Foebusas Levinas (1863–1940), Αμερικανός βιοχημικός, εβραϊκής καταγωγής από τη Λιθουανία (εβρ. Fishel Levin, αγγλ. Phoebus Levene).
* Φοίβος Δέλφης (1909–1988, πραγματικό όνομα Γιώργος Κανέλλος), ποιητής.
* Φοίβος Ανωγειανάκης (1915–2003), μουσικολόγος και κριτικός της μουσικής.
* Φοίβος Ταξιάρχης (1926–2007, πραγματικό όνομα Φοίβος Κόλλιας), ηθοποιός του θεάτρου και του κινηματογράφου.
* Αναστάσιος-Φοίβος Χριστίδης (1946–2004), γλωσσολόγος.
* Φοίβος (1971, πραγματικό όνομα Ευάγγελος Τασσόπουλος), συνθέτης και στιχουργός.
* Φοίβος Δεληβοριάς (1973), τραγουδιστής και συνθέτης.
* Φοίβος Παναγιωτίδης (1973, Ευθύβουλος Παναγιωτίδης), γλωσσολόγος, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου.

Το όνομα στη λογοτεχνία
-----------------------

* Κάπτεν Φοίβος, χαρακτήρας στο μυθιστόρημα του Βίκτορα Ουγγώ *Η Παναγία των Παρισίων* (1831).

Δείτε επίσης
------------

* Φοίβος.
* Φοίβος και Αθηνά, μασκότ των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004 της Αθήνας.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| wiktionary logowiktionary logo | Το *Βικιλεξικό* έχει σχετικό λήμμα:  **Φοίβος**  |

Παραπομπές
----------

1. ↑  Ομήρου Ιλιάς, Α΄ 443· Βιργιλίου Αινειάδα, iii. 251.
2. ↑  Γεώργιος Μπαμπινιώτης, *Λεξικό της Ελληνικής Γλώσσας*, Κέντρο Λεξικολογίας, Αθήνα, δεύτερη έκδοση, ανατύπωση, 2005.
3. ↑  «Phoebus», *Online Etymology Dictionary*.
4. ↑  Χάρης Φουνταλής, «Ελληνικά ονόματα (και ολίγη από στατιστική)» Αρχειοθετήθηκε 2015-06-22 στο Wayback Machine..
5. ↑  «Πληθυσμός – Συχνότητα Ονομάτων, 2011», *Στατιστική Υπηρεσία Κύπρου*.
6. ↑  *Θετίμα[*νεκρός σύνδεσμος*]*.
7. ↑  *Θετίμα[*νεκρός σύνδεσμος*]*.
8. ↑   *Athenian Onomasticon.*
9. ↑  «Διακόνου Φοίβης».
10. ↑  «Santa Febe (Phoebe)».
11. ↑  *Behind the Name*.
12. ↑  Emidio De Felice, *Dizionario dei nomi italiani*, Mondadori, Μιλάνο 1986, ISBN 978-88-04-42791-9, σ. 165.