Map of Poland with a region marked. The region is in the upper middle and covers about 2% of the land area. Η Γη του Χέουμνο (σκούρο πράσινο) στον χάρτη της Πολωνίας
Η **Γη του Χέουμνο** (πολωνικά: Ziemia Chełmińska‎, γερμανικά: Culmer Land ή Kulmerland, παλαιά πρωσικά: *Kulma*, λιθουανικά: Kulmo žemė‎) είναι ιστορική περιοχή στην κεντρική-βόρεια Πολωνία.

Η Γη του Χέουμνο πήρε το όνομά της από την πόλη Χέουμνο (ιστορικά επίσης γνωστή ως Κουλμ). Η μεγαλύτερη πόλη της περιοχής είναι το Τόρουν, με μια άλλη μεγαλύτερη πόλη να είναι το Γκρούντζιοντς.

Βρίσκεται στη δεξιά όχθη του ποταμού Βιστούλα, από τις εκβολές του Ντρβέντσα (νότιο όριο) μέχρι την Όσα (στα βόρεια). Τα ανατολικά της σύνορα είναι η Γη της Λουμπάβα.

Η περιοχή, ανάλογα με την περίοδο και την ερμηνεία, μπορεί να συμπεριληφθεί σε άλλες μεγαλύτερες περιοχές: Μασοβία, Πομερανία ή Πρωσία. Επί του παρόντος στην Πολωνία ταξινομείται ως μέρος της Πομερανίας, λόγω των ισχυρών συνδέσεων με την Ανατολική Πομερανία τους τελευταίους αιώνες, με την οποία ονομάζεται συλλογικά η Πομερανία του Βιστούλα (*Pomorze Nadwiślańskie*), αν και έχει επίσης στενούς δεσμούς με τη γειτονική Κουγιαβία. Ως αποτέλεσμα, αποτελεί μέρος του Βοεβοδάτου Κουγιαβίας-Πομερανίας, αν και ένα μικρό τμήμα της Γης του Χέουμνο βρίσκεται στο Βοεβοδάτο Βαρμίας-Μαζουρίας. Αρχικά ήταν το δυτικότερο τμήμα της Μασοβίας εντός της μεσαιωνικής Πολωνίας, ιδιαίτερα μετά τον κατακερματισμό της Πολωνίας. Σύμφωνα με τη γερμανική ιστοριογραφία, ταξινομείται ως τμήμα της Πρωσίας, αν και δεν αποτελούσε μέρος της προχριστιανικής Πρωσίας και δεν κατοικήθηκε από τους Παλαιούς Πρώσους, αλλά από Σλάβους Λεχίτες, που τον 10ο αιώνα έγινε μέρος του αναδυόμενου πολωνικού κράτους.

Ιστορία
-------

 Χέουμνο, η ιστορική πρωτεύουσα της Γης του Χέουμνο
Η πρώτη ιστορική αναφορά για το Χέουμνο και τη Γη του Χέουμνο χρονολογείται από το 1065 όταν ο Μπολέσλαφ Β΄ ο Γενναιόδωρος παραχώρησε φορολογικό προνόμιο σε ένα αβαείο στο κοντινό Μογκίλνο. Το έγγραφο αναφέρει το Χέουμνο (*Culmine*) μαζί με άλλες πόλεις που ανήκαν τότε στην επαρχία της Μασοβίας. Η περιοχή, όντας πιο κοντά στους Πολωνούς, κατοικήθηκε από τους Κουγιάβιους Λεχίτες και φυλές από τη Μείζων Πολωνία. Ηγέτης των Μασόβιων ήταν ο Μάσος, ο οποίος άφησε τον Πολωνό δούκα Μπολέσλαφ Α΄ και αναζήτησε καταφύγιο στους Πρώσους. Όταν αυτή η περιοχή υποτάχθηκε από τους ηγεμόνες των Πολωνών, το Χέουμνο έγινε τοπικό κέντρο της καστελάνιας (kasztelania). Η Γη του Χέουμνο εκχριστιανίστηκε τον 11ο αιώνα.

Σύμφωνα με τη διαθήκη του Δούκα Μπολέσλαφ Γ΄ του Στραβόστομου, η Γη του Χέουμνο, μετά τον θάνατό του το 1138 έγινε μέρος του Δουκάτου της Μασοβίας που διοικούταν από τον γιο του, Μπολέσλαφ Δ΄ το Σγουρό και τους απογόνους του κατά τη διάρκεια του φεουδαρχικού κατακερματισμού της Πολωνίας.

Μέχρι τον 13ο αιώνα η περιοχή δεχόταν επιδρομές από παγανιστές Παλαιούς Πρώσους, οι οποίοι λεηλάτησαν το Χέουμνο, την κύρια πόλη της επαρχίας, το 1216. Το 1220, ο Κορράδος Α΄ της Μασοβίας με τη συμμετοχή των άλλων δούκων της Πολωνίας, ηγήθηκε μιας μερικής ανακατάκτησης της επαρχίας, αλλά το σχέδιο για την ίδρυση μιας πολωνικής άμυνας της επαρχίας απέτυχε λόγω των συγκρούσεων μεταξύ των δουκών. Έφερε τους σταυροφόρους Ιππότες του Ντόμπζιν στη Μασοβία, όπου έχτισαν ένα κάστρο στο Ντόμπζιν το 1224 ως βάση για επιθέσεις κατά των Πρώσων. Ως αποτέλεσμα, η περιοχή λεηλατήθηκε και πάλι και καταστράφηκε από τις πρωσικές επιδρομές, που οδήγησαν σε ερήμωση της επαρχίας.

 Σιταποθήκες του Γκρούντζιοντς, ένα από τα πιο διάσημα ορόσημα της περιοχής
Έχοντας εμπλακεί σε δυναστικούς αγώνες αλλού και πολύ αδύναμος για να αντιμετωπίσει μόνος του τους Πρώσους, ο Κορράδος χρειαζόταν να προστατεύσει και να δημιουργήσει σύνορα ενάντια στους ειδωλολατρικούς Παλαιούς Πρώσους, επειδή η επικράτειά του της Μασοβίας κινδύνευε επίσης, αφού οι Πρώσοι πολιόρκησαν το Πουότσκ. Ο Κορράδος απένειμε την ήδη κατεστραμμένη Γη του Χέουμνο στους Τεύτονες Ιππότες, δίνοντάς τους αρχικά τη Νιεσάβα. Έφερε επίσης Γερμανούς αποίκους στο Πουότσκ.

Το 1226, ο Δούκας Κορράδος Α΄ της Μασοβίας ζήτησε τη βοήθεια του Τευτονικού Τάγματος για να προστατεύσει τη Μασοβία και να βοηθήσει τους Πρώσους να προσηλυτιστούν στον Χριστιανισμό. Σε αντάλλαγμα, οι ιππότες έπρεπε να κρατήσουν τη Γη του Χέουμνο ως φέουδο. Η γη αποτέλεσε τη βάση του Μοναστικού Κράτους των Τεύτονων Ιπποτών και την μετέπειτα κατάκτηση της Πρωσίας.

 Λάβαρο της Γης του Χέουμνο στη Μάχη του Γκρούνβαλντ (1410)
Το Τευτονικό Τάγμα απέκτησε έναν αυτοκρατορικό διάταγμα από τον Αυτοκράτορα Φρειδερίκο Β΄ πριν εισέλθει στην Πρωσία. Το 1243, ο παπικός λεγάτος Γουλιέλμος της Μοντένα διαίρεσε την Πρωσία σε τέσσερις επισκοπές υπό τον αρχιεπίσκοπο της Ρίγας, με την πόλη να γίνεται η ονομαστική έδρα της Ρωμαιοκαθολικής Επισκοπής του Χέουμνο (ωστόσο, ο καθεδρικός ναός και η κατοικία του επισκόπου βρίσκονταν στην πραγματικότητα στην παρακείμενη Χέουμζα).

 Οικόσημο του πρώην Βοεβοδάτου Χέουμνο
Το 1440 ιδρύθηκε η αντι-τευτονική Πρωσική Συνομοσπονδία και μεταξύ των ιδρυτών της ήταν πόλεις της Γης του Χέουμνο, μεταξύ των οποίων οι Τόρουν, Χέουμνο, Γκρούντζιοντς και Μπροντνίτσα. Το 1454, η συνομοσπονδία ξεκίνησε μια εξέγερση ενάντια στο Τευτονικό Τάγμα και στράφηκε στον Πολωνό βασιλιά Καζίμιρ Δ΄ της Πολωνίας με αίτημα να συμπεριλάβει την περιοχή στην Πολωνία. Ο βασιλιάς συμφώνησε και υπέγραψε την πράξη σύστασης, μετά την οποία ξέσπασε ο Δεκατριετής Πόλεμος (1454-1466). Τελείωσε με πολωνική νίκη και με τη Δεύτερη Ειρήνη του Θορν το 1466, η οποία επιβεβαίωσε την επιστροφή της Γης του Χέουμνο στο Πολωνικό Στέμμα. Διαμόρφωσε διοικητικά το Βοεβοδάτο Χέουμνο, που βρισκόταν στην Επαρχία της Βασιλικής Πρωσίας, αργότερα επίσης στη ευρύτερη Επαρχία Μείζονος Πολωνίας του Πολωνικού Στέμματος. Πρωτεύουσά της ήταν το Χέουμνο, ενώ η μεγαλύτερη πόλη ήταν το Τόρουν, το οποίο ως βασιλική πόλη έγινε μια από τις μεγαλύτερες και πλουσιότερες πόλεις της Πολωνίας και ήταν ο τόπος πολλών σημαντικών γεγονότων στην ιστορία της Πολωνίας. Το 1997, η Μεσαιωνική Πόλη του Τόρουν χαρακτηρίστηκε Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO και το 2007 το ιστορικό κέντρο του Τόρουν προστέθηκε στον κατάλογο των Επτά Θαυμάτων της Πολωνίας.

 Για εκατοντάδες χρόνια, το Τόρουν παρέμεινε η μεγαλύτερη πόλη στη Γη του Χέουμνο.
Το 1772, ως αποτέλεσμα του πρώτου διαμελισμού της Πολωνίας, η Γη του Χέουμνο (με εξαίρεση το Τόρουν, που προσαρτήθηκε το 1793) καταλήφθηκε από το Βασίλειο της Πρωσίας. Μεταξύ 1807 και 1815, η Γη του Χέουμνο ήταν μέρος του πολωνικού Δουκάτου της Βαρσοβίας και το Τόρουν ήταν ακόμη και η προσωρινή πρωτεύουσα του δουκάτου τον Απρίλιο και τον Μάιο του 1809. Το 1815 προσαρτήθηκε ξανά από την Πρωσία, πρώτα έγινε μέρος του Μεγάλου Δουκάτου του Πόζεν, αλλά το 1817 ενσωματώθηκε στην επαρχία της Δυτικής Πρωσίας.

Μετά τη Συνθήκη των Βερσαλλιών, η Γη του Χέουμνο επιστράφηκε στην Πολωνία τον Ιανουάριο του 1920, αφού οι Πολωνοί ανέκτησαν την ανεξαρτησία τους το 1918. Στο Μεσοπόλεμο αποτελούσε το νότιο τμήμα του Βοεβοδάτου Πομερανίας (1919-1939) με πρωτεύουσα το Τόρουν. Καταλήφθηκε μετά την εισβολή στην Πολωνία τον Σεπτέμβριο του 1939 από τη Ναζιστική Γερμανία και προσαρτήθηκε μονομερώς τον Οκτώβριο, χωρίς ωστόσο να έχει διεθνή αναγνώριση. Κατά τη διάρκεια της κατοχής, οι Γερμανοί πραγματοποίησαν την Ιντελιγκέντσακτιον, μια προγραμματισμένη μαζική δολοφονία των ντόπιων Πολωνών ελίτ. Ήδη το φθινόπωρο του 1939, δολοφονήθηκαν περίπου 23.000 Πολωνοί του προπολεμικού Βοεβοδάτου Πομερανίας. Τον Ιανουάριο του 1945 καταλήφθηκε από τον Κόκκινο Στρατό και έληξε η γερμανική κατοχή αυτού του τμήματος της Πολωνίας.

Παραπομπές
----------

1. 1 2  Paweł Molewski, Bogusz Wasik, Marcin Wiewióra. «An attempt to reconstruct selected elements of the original site topography of the Teutonic castles at Unisław and Starogród (Chełmno Land, Northern Poland) based on archaeological and cartographic data». Ανακτήθηκε στις 19 Οκτωβρίου 2020. CS1 maint: Πολλαπλές ονομασίες: authors list (link)
2. ↑  Wojciech Chudziak, *Stan badań nad wczesnym średniowieczem ziemi chełmińskiej – główne tezy i perspektywy badawcze, Studia nad osadnictwem średniowiecznym ziemi chełmińskiej*, tom 5, Toruń 2003
3. ↑  Anton Friedrich Büsching (1771). *Géographie... par Ant. Fréd. Busching*. σελίδες 163–.
4. 1 2  Wiesław Sieradzan (2012). *Arguments and Counter-Arguments: The Political Thought of the 14th-and 15th Centuries during the Polish-Teutonic Order Trials and Disputes*. Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. σελίδες 39–. ISBN 978-83-231-2925-7.
5. ↑  Mikolaj Gladysz (2 Μαρτίου 2012). *The Forgotten Crusaders: Poland and the Crusader Movement in the Twelfth and Thirteenth Centuries*. BRILL. σελίδες 205–. ISBN 978-90-04-22336-3.
6. ↑  *Altpreussische Bibliographie*. Thomas & Oppermann. 1873. σελίδες 146–.
7. ↑  «Toruń stolicą Polski? Przez trzy tygodnie». *Interia Nowa Historia* (στα Πολωνικά). Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2019.
8. ↑  *Statistischer Umriss der Sammtlichen Europaischen und der Vornhemsten Aufseuropaischen Staaten*. 1823. σελίδες 43–.
9. ↑  Jan Moor-Jankowski. «Holocaust of Non-Jewish Poles During WWII». *WarsawUprising.com. Courtesy of Polish American Congress, Washington Metropolitan Area Division* (στα Πολωνικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Αυγούστου 2019. Ανακτήθηκε στις 18 Οκτωβρίου 2019.
10. ↑  Halik Kochanski (13 Νοεμβρίου 2012). *The Eagle Unbowed: Poland and the Poles in the Second World War*. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-07105-6.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Commons logoCommons logo | Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα   **Γη του Χέουμνο** |

* Χάρτης του 1500 της Παλαιάς Πρωσικής Γης (Altpreussen) με τις Culmerland, Sassen, Galindia (Michelau και Löbau) στα σύνορα με τη Μασοβία στα νότια της Πρωσίας, πριν από την άφιξη των Τεύτονων Ιπποτών