Η **ελαιοκράμβη** (*Brassica napus* subsp. *napus*) είναι ανθοφόρο μέλος της οικογένειας Κραμβοειδών (οικογένεια λάχανου), που καλλιεργείται κυρίως για τους πλούσιους σε λάδι σπόρους του, οι οποίοι φυσικά περιέχουν αξιόλογες ποσότητες του ερουκικού οξέος. Η κανόλα είναι μια ομάδα ποικιλιών ελαιοκράμβης που έχουν εκτραφεί για να έχουν πολύ χαμηλά επίπεδα ερουκικού οξέος και είναι ιδιαίτερα πολύτιμη ως ανθρώπινη και ζωική τροφή. Η ελαιοκράμβη είναι η τρίτη μεγαλύτερη πηγή φυτικών ελαίων και η δεύτερη μεγαλύτερη πηγή πρωτεϊνικού γεύματος στον κόσμο.

 Χωράφια με ελαιοκράμβη

Περιγραφή
---------

Στο περιβάλλον
 Ανθισμένη ελαιοκράμβη
 Καρπός ελαιοκράμβης με σπόρους μέσα
 Χωράφι με ελαιοκράμβη
Η ελαιοκράμβη φτάνει σε ύψος το ένα μέτρο με άτριχα, σαρκώδη, πτεροειδή και γλααυκά κάτω φύλλα οποία είναι με μίσχο ενώ τα πάνω φύλλα δεν έχουν μίσχους. Η ελαιοκράμβη μπορεί να διακριθεί από την *Brassica nigra* από τα πάνω φύλλα που δεν περιβάλλουν το στέλεχος και από τη *Brassica rapa* από τα μικρότερα πέταλά του που είναι μικρότερα από 13 χιλιοστά σε διάμετρο.

Τα άνθη της ελαιοκράμβης είναι λαμπερά κίτρινα και με διάμετρο περίπου 17 χιλιοστά. Είναι ακτινωτά και αποτελούνται από τέσσερα πέταλα σε τυπική σταυροειδή μορφή, που εναλλάσσονται με τέσσερα σέπαλα. Τα κάτω άνθη μοιάζουν με βότρυ και μεγαλώνει προς τα πάνω τις επόμενες ημέρες. Τα άνθη έχουν δύο πλευρικούς στήμονες με κοντά νημάτια και τέσσερις μεσαίους στήμονες με μακρύτερα νημάτια των οποίων οι ανθήρες χωρίζονται από το κέντρο του λουλουδιού κατά την ανθοφορία.

Οι καρποί της ελαιοκράμβης είναι πράσινοι και επιμήκεις χέδρωπες κατά την ανάπτυξη που τελικά ωριμάζουν και γίνονται καφέ. Αναπτύσσονται σε μίσχους μήκους 1-3 εκατοστών και μπορεί να κυμαίνεται από 5 έως 10 εκατοστά σε μήκος. Κάθε λοβός έχει δύο διαμερίσματα που χωρίζονται από ένα εσωτερικό κεντρικό τοίχωμα μέσα στο οποίο αναπτύσσεται μια σειρά από σπόρους. Οι σπόροι είναι στρογγυλοί και έχουν διάμετρο 1,5 με 3 χιλιοστά. Η επιφάνειά τους έχει δικτυωτή υφή και είναι μαύρα και σκληρά όταν είναι ώριμα.

Χρήσεις
-------

 Ψημένοι σπόροι κανόλα
Η ελαιοκράμβη καλλιεργείται για την παραγωγή ζωοτροφών, βρώσιμων φυτικών ελαίων και βιοντίζελ. Η ελαιοκράμβη ήταν η τρίτη κορυφαία πηγή φυτικών ελαίων στον κόσμο το 2000, μετά τη σόγια και το φοινικέλαιο. Είναι η δεύτερη κορυφαία πηγή πρωτεϊνικού γεύματος στον κόσμο μετά τη σόγια.

### Ζωοτροφή

Η επεξεργασία της ελαιοκράμβης για την παραγωγή λαδιού παράγει φαγώσιμη ελαιοκράμβη ως υποπροϊόν. Το υποπροϊόν είναι μια ζωοτροφή με υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες, αντίστοιχη με τη σόγια. Η τροφή χρησιμοποιείται κυρίως για τη διατροφή των βοοειδών, αλλά χρησιμοποιείται επίσης για χοίρους και πουλερικά. Ωστόσο, το φυσικό κραμβέλαιο περιέχει 50% ερουκικό οξύ και υψηλά επίπεδα γλυκοζινολικών που μειώνουν σημαντικά τη θρεπτική αξία της ελαιοκράμβης για ζωοτροφές.

### Φυτικό λάδι

Το κραμβέλαιο είναι ένα από τα παλαιότερα γνωστά φυτικά έλαια, αλλά ιστορικά χρησιμοποιήθηκε σε περιορισμένες ποσότητες λόγω των υψηλών επιπέδων ερουκικού οξέος, το οποίο βλάπτει τον καρδιακό μυ των ζώων, και γλυκοσινολικών, που το καθιστούσαν λιγότερο θρεπτικό στις ζωοτροφές. Το κραμβέλαιο μπορεί να περιέχει έως και 54% ερουκικό οξύ. Το έλαιο κανόλα για τρόφιμα που προέρχεται από ποικιλίες κραμβόσπορου, επίσης γνωστό ως κραμβέλαιο 00, κραμβέλαιο με χαμηλή περιεκτικότητα σε ερουκικό οξύ, λάδι LEAR και έλαιο ισοδύναμο με κραμβέλαιο, έχει αναγνωριστεί γενικά ως ασφαλές από την Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων των Ηνωμένων Πολιτειών. Το λάδι κανόλα περιορίζεται από κυβερνητικούς κανονισμούς σε μέγιστο 2% ερουκικό οξύ κατά βάρος στις ΗΠΑ και 2% στην ΕΕ, με ειδικούς κανονισμούς για τις βρεφικές τροφές. Αυτά τα χαμηλά επίπεδα ερουκικού οξέος δεν πιστεύεται ότι προκαλούν βλάβη στα βρέφη.

### Βιοντίζελ

Το κραμβέλαιο χρησιμοποιείται ως καύσιμο ντίζελ, είτε ως βιοντίζελ, κατευθείαν σε συστήματα θερμαινόμενων καυσίμων, είτε αναμεμειγμένο με προϊόντα πετρελαίου για την τροφοδοσία μηχανοκίνητων οχημάτων. Το βιοντίζελ μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε καθαρή μορφή σε νεότερους κινητήρες χωρίς ζημιά στον κινητήρα και συχνά συνδυάζεται με ντίζελ ορυκτών καυσίμων σε αναλογίες που κυμαίνονται από 2% έως 20% βιοντίζελ. Λόγω του κόστους καλλιέργειας, σύνθλιψης και διύλισης βιοντίζελ ελαιοκράμβης, το βιοντίζελ που προέρχεται από κράμβη από νέο λάδι κοστίζει περισσότερο η παραγωγή από το τυπικό καύσιμο ντίζελ, επομένως τα καύσιμα ντίζελ κατασκευάζονται συνήθως από το χρησιμοποιημένο λάδι. Το κραμβέλαιο είναι το προτιμώμενο για την παραγωγή βιοντίζελ στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 80% της πρώτης ύλης,  εν μέρει επειδή η ελαιοκράμβη παράγει περισσότερο λάδι ανά μονάδα έκτασης σε σύγκριση με άλλες πηγές ελαίου, όπως η σόγια, αλλά κυρίως επειδή το λάδι κανόλα έχει σημαντικά χαμηλότερο σημείο γέλης από τα περισσότερα άλλα φυτικά έλαια.

### Άλλες

Η ελαιοκράμβη χρησιμοποιείται επίσης ως καλλιέργεια κάλυψης στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του χειμώνα, καθώς αποτρέπει τη διάβρωση του εδάφους, παράγει μεγάλες ποσότητες βιομάζας, καταστέλλει τα ζιζάνια και μπορεί να βελτιώσει τις ιδιότητες του εδάφους με το ριζικό του σύστημα. Ορισμένες ποικιλίες ελαιοκράμβης χρησιμοποιούνται επίσης για βοσκή των ζώων, καθώς είναι έτοιμο για κατανάλωση 80 έως 90 ημέρες μετά τη φύτευση.

Η ελαιοκράμβη έχει υψηλό δυναμικό παραγωγής μελιού και αποτελεί κύρια καλλιέργεια για τις μέλισσες. Το μονόανθο μέλι από ελαιοκράμβη έχει υπόλευκο ή γαλακτοκίτρινο χρώμα, πιπεράτη γεύση και, λόγω του γρήγορου χρόνου κρυστάλλωσής του, απαλή-στερεή υφή. Κρυσταλλώνεται μέσα σε 3 έως 4 εβδομάδες και μπορεί να ζυμωθεί με την πάροδο του χρόνου εάν αποθηκευτεί ακατάλληλα. Η χαμηλή αναλογία φρουκτόζης προς γλυκόζη στο μέλι από ελαιοκράμβη προκαλεί γρήγορη κοκκιοποίηση στην κηρήθρα, αναγκάζοντας τους μελισσοκόμους να εξαγάγουν το μέλι εντός 24 ωρών από την κάλυψη του.

Ως βιολιπαντικό, η ελαιοκράμβη έχει πιθανές χρήσεις για βιοϊατρικές εφαρμογές (π.χ. λιπαντικά για τεχνητές αρθρώσεις) και τη χρήση προσωπικού λιπαντικού για σεξουαλικούς σκοπούς. Το βιολιπαντικό που περιέχει 70% ή περισσότερο λάδι ελαιοκράμβης έχει αντικαταστήσει το λάδι για αλυσοπρίονο με βάση το πετρέλαιο στην Αυστρία, αν και είναι συνήθως πιο ακριβό.

Η ελαιοκράμβη έχει ερευνηθεί ως μέσο για τον περιορισμό των ραδιονουκλεϊδίων που μόλυναν το έδαφος μετά την καταστροφή του Τσέρνομπιλ καθώς έχει ρυθμό πρόσληψης έως και τρεις φορές περισσότερο από άλλα φυτά και μόνο περίπου 3 έως 6% των ραδιονουκλεϊδίων καταλήγουν στους ελαιούχους σπόρους.

Το άλευρο ελαιοκράμβης χρησιμοποιείται κυρίως ως λίπασμα εδάφους παρά για ζωοτροφές στην Κίνα.

Καλλιέργεια
-----------

Οι καλλιέργειες από το γένος Βρασσική, συμπεριλαμβανομένης της ελαιοκράμβης, ήταν από τα πρώτα φυτά που καλλιεργήθηκαν ευρέως από την ανθρωπότητα ήδη πριν από 10.000 χρόνια. Η ελαιοκράμβη καλλιεργούνταν στην Ινδία ήδη από το 4000 π.Χ. και εξαπλώθηκε στην Κίνα και την Ιαπωνία πριν από 2000 χρόνια.

Το κραμβέλαιο καλλιεργείται κυρίως στη χειμερινή του μορφή στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης και της Ασίας λόγω της απαίτησης της εαρινοποίησης για να ξεκινήσει η διαδικασία της ανθοφορίας. Σπέρνεται το φθινόπωρο και παραμένει σε μορφή ρόδακα φύλλων στην επιφάνεια του εδάφους τον χειμώνα. Το φυτό αναπτύσσει ένα μακρύ κάθετο μίσχο την επόμενη άνοιξη που ακολουθείται από ανάπτυξη πλευρικών κλαδιών. Ανθίζει γενικά στα τέλη της άνοιξης με τη διαδικασία ανάπτυξης και ωρίμανσης λοβών να εμφανίζεται σε μια περίοδο 6-8 εβδομάδων μέχρι τα μέσα του καλοκαιριού.

Στην Ευρώπη, η χειμερινή ελαιοκράμβη καλλιεργείται ως ετήσιες καλλιέργειες διαλείμματος σε αμειψισπορά τριών έως τεσσάρων ετών με δημητριακά όπως σιτάρι και κριθάρι, και καλλιέργειες σπόρων όπως μπιζέλια και φασόλια. Αυτό γίνεται για να μειωθεί η πιθανότητα μεταφοράς παρασίτων και ασθενειών από τη μια καλλιέργεια στην άλλη. Η χειμερινή κράμβη είναι λιγότερο επιρρεπής στην αποτυχία της καλλιέργειας, καθώς είναι πιο ζωηρή από την καλοκαιρινή ποικιλία και μπορεί να αντισταθμίσει τη ζημιά που προκαλείται από παράσιτα.

Η ανοιξιάτικη ελαιοκράμβη καλλιεργείται στον Καναδά, τη βόρεια Ευρώπη και την Αυστραλία καθώς δεν είναι ανθεκτική στο χειμώνα και δεν χρειάζεται εαρινοποίηση. Η σπορά της καλλιέργειας γίνεται την άνοιξη και η ανάπτυξη του στελέχους γίνεται αμέσως μετά τη βλάστηση.

Η ελαιοκράμβη μπορεί να καλλιεργηθεί σε μεγάλη ποικιλία εδαφών με καλή στράγγιση, προτιμά pH μεταξύ 5,5 και 8,3 και έχει μέτρια ανοχή στην αλατότητα του εδάφους. Είναι κυρίως ένα φυτό που επικονιάζεται από τον άνεμο, αλλά παρουσιάζει σημαντικά αυξημένες αποδόσεις σε κόκκους όταν επικονιάζεται με μέλισσα, σχεδόν διπλάσια από την τελική απόδοση αλλά το αποτέλεσμα εξαρτάται από την ποικιλία. Αυτή τη στιγμή καλλιεργείται με μεγάλες ποσότητες λιπασμάτων που περιέχουν άζωτο και η παρασκευή τους παράγει N2O. Υπολογίζεται ότι το 3-5% του αζώτου που παρέχεται ως λίπασμα για την ελαιοκράμβη μετατρέπεται σε N2O.

### Ιστορία των ποικιλιών

Το 1973, Καναδοί γεωπόνοι ξεκίνησαν μια εκστρατεία μάρκετινγκ για την προώθηση της κατανάλωσης κανόλα. Σπόροι, έλαια και πρωτεϊνικά άλευρα που προέρχονται από ποικιλίες ελαιοκράμβης που έχουν χαμηλή περιεκτικότητα σε ερουκικό οξύ και χαμηλή περιεκτικότητα σε γλυκοζινολικές ενώσεις καταχωρήθηκε αρχικά ως εμπορικό σήμα, το 1978, του Συμβουλίου Κανόλα του Καναδά, ως "canola". Αυτός είναι τώρα ένας γενικός όρος για εδώδιμες ποικιλίες ελαιοκράμβης, αλλά εξακολουθεί να ορίζεται επίσημα στον Καναδά ως κραμβέλαιο που «πρέπει να περιέχει λιγότερο από 2% ερουκικό οξύ και λιγότερο από 30 μmol γλυκοζινολικών ανά γραμμάριο ξηρανθέντος στον αέρα γεύμα χωρίς λάδι».

Μετά την οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τα βιοκαύσιμα μεταφορών το 2003 για την προώθηση της χρήσης βιοκαυσίμων, η καλλιέργεια της χειμερινής ελαιοκράμβης αυξήθηκε δραματικά στην Ευρώπη.

Παραγωγή
--------

Ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας αναφέρει παγκόσμια παραγωγή 36 εκατομμυρίων τόνων ελαιοκράμβης την περίοδο 2003-2004 και εκτιμάται ότι ανήλθε σε 58,4 εκατομμύρια τόνους την περίοδο 2010-2011.

Η παγκόσμια παραγωγή ελαιοκράμβης (συμπεριλαμβανομένης της ελαιοκράμβης) έχει εξαπλασιαστεί μεταξύ 1975 και 2007. Η παραγωγή κανόλα από το 1975 άνοιξε την αγορά βρώσιμων ελαίων στο κραμβέλαιο. Από το 2002, η παραγωγή βιοντίζελ αυξάνεται σταθερά στην ΕΕ και τις ΗΠΑ σε 6 εκατομμύρια μετρικούς τόνους το 2006. Το κραμβέλαιο είναι τοποθετημένο για να παρέχει ένα μεγάλο μέρος των φυτικών ελαίων που απαιτούνται για την παραγωγή αυτού του καυσίμου. Συνεπώς, η παγκόσμια παραγωγή αναμενόταν να αυξηθεί περαιτέρω μεταξύ 2005 και 2015 καθώς οι απαιτήσεις περιεκτικότητας σε βιοντίζελ στην Ευρώπη θα τίθονταν σε ισχύ.

Κορυφαίοι παραγωγοί ελαιοκράμβης σε εκατομμύρια τόνουςes| Country | 1965 | 1975 | 1985 | 1995 | 2000 | 2005 | 2007 | 2009 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Καναδάς Καναδάς  | 0.5 | 1.8 | 3.5 | 6.4 | 7.2 | 9.4 | 9.6 | 11.8 | 14.2 | 15.4 | 17.9 | 15.5 | 18.4 | 18.4 | 21.3 | 20.3 | 18.6 |
| Κίνα Κίνα  | 1.1 | 1.5 | 5.6 | 9.8 | 11.3 | 13.0 | 10.5 | 13.5 | 13.4 | 14.0 | 14.4 | 14.8 | 14.9 | 15.3 | 13.3 | 13.3 | 13.5 |
| Ινδία Ινδία  | 1.5 | 2.3 | 3.1 | 5.8 | 5.8 | 7.6 | 7.4 | 7.2 | 8.2 | 6.8 | 7.8 | 7.9 | 6.3 | 6.8 | 7.9 | 8.4 | 9.3 |
|  Γαλλία | 0.3 | 0.5 | 1.4 | 2.8 | 3.5 | 4.5 | 4.7 | 5.6 | 5.4 | 5.5 | 4.4 | 5.5 | 5.3 | 4.7 | 5.3 | 5.0 | 3.5 |
| Πακιστάν Πακιστάν  | <0.007 | <0.06 | <0.03 | <0.1 | 0.1 | 0.3 | 1.0 | 1.9 | 1.4 | 1.2 | 2.4 | 2.2 | 1.7 | 1.1 | 2.2 | 2.8 | 3.3 |
|  Γερμανία | 0.3 | 0.6 | 1.2 | 3.1 | 3.6 | 5.0 | 5.3 | 6.3 | 3.9 | 4.8 | 5.8 | 6.2 | 5.0 | 4.6 | 4.3 | 3.7 | 2.8 |
|  Αυστραλία | <0.007 | <0.06 | 0.1 | 0.6 | 1.8 | 1.4 | 1.1 | 1.9 | 2.4 | 3.4 | 4.1 | 3.8 | 3.5 | 2.9 | 4.3 | 3.9 | 2.4 |
|  Πολωνία | 0.5 | 0.7 | 1.1 | 1.4 | 1.0 | 1.4 | 2.1 | 2.5 | 1.9 | 1.9 | 2.7 | 3.3 | 2.7 | 2.2 | 2.7 | 2.1 | 2.3 |
|  Ρωσία | N/A | N/A | N/A | 0.1 | 0.1 | 0.3 | 0.6 | 0.7 | 1.1 | 1.0 | 1.4 | 1.3 | 1.0 | 1.0 | 1.5 | 2.0 | 2.1 |
| Ηνωμένο Βασίλειο Ηνωμένο Βασίλειο  | <0.007 | 0.06 | 0.9 | 1.2 | 1.2 | 1.9 | 2.1 | 2.0 | 2.8 | 2.6 | 2.1 | 2.5 | 2.5 | 1.8 | 2.2 | 2.0 | 1.8 |
|  ΗΠΑ | <0.007 | <0.06 | <0.03 | 0.2 | 0.9 | 0.7 | 0.7 | 0.7 | 0.7 | 1.1 | 0.9 | 1.1 | 1.3 | 1.4 | 1.4 | 1.6 | 1.6 |
|  Τσεχία | 0.07 | 0.1 | 0.3 | 0.7 | 0.8 | 0.7 | 1.0 | 1.1 | 1.0 | 1.1 | 1.4 | 1.5 | 1.3 | 1.4 | 1.2 | 1.4 | 1.2 |
|  Ουγγαρία  | 0.008 | 0.1 | 0.1 | 0.1 | 0.2 | 0.3 | 0.5 | 0.6 | 0.5 | 0.4 | 0.5 | 0.7 | 0.6 | 0.6 | 0.9 | 1.0 | 0.9 |
|  Ρουμανία | 0.01 | 0.02 | 0.04 | 0.04 | 0.1 | 0.1 | 0.4 | 0.6 | 0.7 | 0.2 | 0.7 | 1.1 | 0.9 | 1.3 | 1.7 | 1.6 | 0.8 |
|  Δανία | 0.05 | 0.1 | 0.5 | 0.3 | 0.3 | 0.3 | 0.6 | 0.6 | 0.5 | 0.5 | 0.7 | 0.7 | 0.8 | 0.5 | 0.7 | 0.5 | 0.7 |
|  Λιθουανία | N/A | N/A | N/A | 0.02 | 0.1 | 0.2 | 0.3 | 0.4 | 0.5 | 0.6 | 0.5 | 0.5 | 0.5 | 0.4 | 0.5 | 0.4 | 0.7 |
| Λευκορωσία Λευκορωσία  | N/A | N/A | N/A | 0.03 | 0.07 | 0.1 | 0.2 | 0.6 | 0.4 | 0.7 | 0.7 | 0.7 | 0.4 | 0.5 | 0.6 | 0.5 | 0.6 |
| **Παγκόσμιο Σύνολο** | 5.2 | 8.8 | 19.2 | 34.2 | 39.5 | 46.4 | 50.5 | 61.6 | 62.5 | 64.8 | 72.5 | 73.8 | 71.2 | 68.9 | 76.6 | 75.2 | 70.5 |

Παραπομπές
----------

1. ↑  Martin 1965.
2. 1 2 3  Parnell, Curtis & Webb 2012.
3. ↑  Webb, Parnell & Doogue 1996.
4. 1 2 3  Callihan και άλλοι 2000, σελ. 6.
5. 1 2 3  Snowdon, Lühs & Friedt 2006, σελ. 56.
6. 1 2  Alford 2008.
7. ↑  USDA 2002, σελ. 26.
8. 1 2  Heuzé και άλλοι 2020.
9. ↑  Potts, Rakow & Males 1999.
10. ↑  O'Brien 2008, σελ. 37.
11. ↑  Sahasrabudhe 1977, σελ. 323.
12. 1 2 3  USFDA 2010.
13. ↑  «Regulation (EC) No 1881/2006 as regards maximum levels of erucic acid and hydrocyanic acid in certain foodstuffs». *eur-lex.europa.eu* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 21 Απριλίου 2021.
14. ↑  EC 1980.
15. 1 2  AgMRC 2018.
16. 1 2 3 4  Bertazzini & Forlani 2016, σελ. 2.
17. ↑  Lixandru 2017.
18. ↑  Salimon, Salih & Yousif 2010, σελ. 522.
19. ↑  Garrett 1998.
20. 1 2  Smith 2004.
21. ↑  Walker 2010.
22. ↑  Bonjean και άλλοι 2016, σελ. 6.
23. ↑  Snowdon, Lühs & Friedt 2006, σελ. 54.
24. ↑  Alford 2008, σελ. 3.
25. ↑  Alford 2008, σελ. 4.
26. ↑  Chambó και άλλοι 2014, σελ. 2087.
27. ↑  Lindström και άλλοι 2015, σελ. 759.
28. ↑  Lewis Jr. 2007.
29. ↑  Thiyam-Holländer, Eskin & Matthäus 2013, σελ. 4.
30. ↑  Mag 1983, σελ. 380.
31. 1 2  Roché 2015, σελ. 5.
32. ↑  CFIA 2017.
33. ↑  «Oilseeds: World Markets and Trade» (PDF). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 8 Φεβρουαρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 17 Φεβρουαρίου 2012.
34. ↑  Canola, Growing Great 2016, The Canola Council of Canada, 2007, page 3, 10

### Πηγές

* AgMRC (2018). «Rapeseed». Agricultural Marketing Resource Center. Ανακτήθηκε στις 20 Μαρτίου 2019.
* Alford, David V. (2008). *Biocontrol of Oilseed Rape Pests*. Wiley. ISBN 9781405171564. Ανακτήθηκε στις 23 Μαρτίου 2019.
* Beckie, Hugh J.; Harker, K Neil; Légère, Anne; Morrison, Malcolm J; Séguin-Swartz, Ginette; Falk, Kevin C (2011). «GM Canola: The Canadian Experience». *Farm Policy Journal* **8** (1): 43–49.. Ανακτήθηκε στις 20 August 2012.
* Beesley, Stan· Wilde, John (1997). *Urban Flora of Belfast*. Queen's University of Belfast. ISBN 9780853896951.
* Bertazzini, Michele; Forlani, Giuseppe (16 March 2016). «Intraspecific Variability of Floral Nectar Volume and Composition in Rapeseed (Brassica napus L. var. oleifera)». *Frontiers in Plant Science* **7**: 288. doi:10.3389/fpls.2016.00288. ISSN 1664-462X. PMID 27014311.  open access
* Bonjean, Alain. P.; Dequidt, Céline; Sang, Tina; Limagrain, Groupe (18 November 2016). «Rapeseed in China». *OCL* **23** (6): D605. doi:10.1051/ocl/2016045. ISSN 2272-6977.. Ανακτήθηκε στις 20 March 2019.  open access
* Callihan, Robert H.· Brennan, Jeff· Miller, Tim· Brown, Jack· Moore, Mary (2000). *Mustards in Mustards: Guide to Identification of Canola, Mustard, Rapeseed and Related Weeds*. University of Idaho.
* CFIA (22 Δεκεμβρίου 2017). «The Biology of *Brassica napus* L. (Canola/Rapeseed)». Plant and Biotechnology Risk Assessment Unit, Plant Health Science Division, Canadian Food Inspection Agency. Ανακτήθηκε στις 18 Απριλίου 2020.
* Chambó, E. D.; De Oliveira, N. T.; Garcia, R. C.; Duarte-Júnior, J. B.; Ruvolo-Takasusuki, M. C.; Toledo, V. A. (December 2014). «Pollination of rapeseed (Brassica napus) by Africanized honeybees (Hymenoptera: Apidae) on two sowing dates.». *Ann. Acad. Bras. Cienc* **86** (4): 2087–2100. doi:10.1590/0001-3765201420140134. ISSN 0001-3765. PMID 25590743.
* Downey, R. K.· Rimmer, S. R. (14 Οκτωβρίου 1993). *Advances in Agronomy*. Academic Press. ISBN 9780080563633. Ανακτήθηκε στις 24 Απριλίου 2020.
* EC (1980). «Commission Directive 80/891/EEC of 25 July 1980 relating to the Community method of analysis for determining the erucic acid content in oils and fats intended to be used as such for human consumption and foodstuffs containing added oils or fats». *Official Journal of the European Communities* **254**. .
* Garrett, Skip (Νοεμβρίου 1998). «Vegetable Oil For Lubricating Chain Saws». United States Forest Service. Ανακτήθηκε στις 22 Απριλίου 2012.
* GRIN (2010a). «Taxon: *Brassica napus* L». *Taxonomy for Plants*. USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Ανακτήθηκε στις 25 Νοεμβρίου 2013.
* GRIN (2010b). «Taxon:  *Brassica napus* L. subsp. *napus* var. *pabularia* (DC.) Alef». *Taxonomy for Plants*. USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Ανακτήθηκε στις 18 Απριλίου 2020.
* GRIN (2012a). «Taxon: *Brassica napus* L. subsp. *napus*». *Taxonomy for Plants*. USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Ανακτήθηκε στις 18 Απριλίου 2020.
* GRIN (2012b). «Taxon:  *Brassica napus* L. subsp. *rapifera* Metzg». *Taxonomy for Plants*. USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Ανακτήθηκε στις 18 Απριλίου 2020.
* Hartley, Matt (20 March 2008). «Grain Farmer Claims Moral Victory in Seed Battle Against Monsanto». *The Globe and Mail*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2014-02-02.. Ανακτήθηκε στις 30 August 2011.
* Heuzé, V.· Tran, G.· Sauvant, D.· Lessire, M.· Lebas, F. (31 Ιανουαρίου 2020). «Rapeseed meal». *Feedipedia*. Ανακτήθηκε στις 18 Απριλίου 2020.
* Hulse-Kemp, Amanda M; Lemm, Jana; Plieske, Joerg; Ashrafi, Hamid; Buyyarapu, Ramesh; Fang, David D; Frelichowski, James; Giband, Marc *και άλλοι*. (2015-06-01). «Development of a 63K SNP Array for Cotton and High-Density Mapping of Intraspecific and Interspecific Populations of *Gossypium* spp.». *G3: Genes, Genomes, Genetics* (Genetics Society of America (OUP)) **5** (6): 1187–1209. doi:10.1534/g3.115.018416. ISSN 2160-1836.
* Lewis Jr. Marlo (12 Νοεμβρίου 2007). «Biofuel mandates cause global warming, scientists say». Openmarket.org. Ανακτήθηκε στις 22 Απριλίου 2012.
* Lindström, Sandra A. M.; Herbertsson, Lina; Rundlöf, Maj; Smith, Henrik G.; Bommarco, Riccardo (9 December 2015). «Large-scale pollination experiment demonstrates the importance of insect pollination in winter oilseed rape» (στα αγγλικά). *Oecologia* **180** (3): 759–769. doi:10.1007/s00442-015-3517-x. ISSN 0029-8549. PMID 26650584.
* Lixandru, Marius (27 Μαρτίου 2017). «Properties and Benefits of Rapeseed Honey». *natureword.com*. Ανακτήθηκε στις 20 Μαρτίου 2019.
* Martin, William K. (1965). *The Concise British Flora in Colour*. Ebury Press & Michael Joseph.
* Mag, T. K. (1983). «Canola oil processing in Canada». *Journal of the American Oil Chemists' Society* **60** (2Part2): 380–384. doi:10.1007/BF02543522.
* NCBI (2013). «Brassica napus subsp. rapifera». *NCBI taxonomy database*. Ανακτήθηκε στις 18 Απριλίου 2020.
* OED (2016). «rape (n.2)». *Online Etymology Dictionary*. Douglas Harper. Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2016.
* O'Brien, Richard D. (2008). *Fats and Oils Formulating and Processing for Applications* (3 έκδοση). CRC Press. ISBN 9781420061666. Ανακτήθηκε στις 18 Απριλίου 2020.
* Parnell, John· Curtis, Tom· Webb, David A. (2012). *Webb's an Irish Flora*. Cork University Press. ISBN 9781859184783.
* Potts, Derek A.· Rakow, Gerhard W.· Males, Daryl R. (1999). «Canola Quality Brassica juncea, A New Oilseed Crop for the Canadian Prairies». Global Council for Innovation in Rapeseed and Canola. Ανακτήθηκε στις 18 Απριλίου 2020.
* Rasheed, Awais; Hao, Yuanfeng; Xia, Xianchun; Khan, Awais; Xu, Yunbi; Varshney, Rajeev K.; He, Zhonghu (2017). «Crop Breeding Chips and Genotyping Platforms: Progress, Challenges, and Perspectives». *Molecular Plant* (Chin Acad Sci+Chin Soc Plant Bio+Shanghai Inst Bio Sci (Elsevier)) **10** (8): 1047–1064. doi:10.1016/j.molp.2017.06.008. ISSN 1674-2052. PMID 28669791.
* Roché, Kenneth J. (27 Νοεμβρίου 2015). *Canola: A Modern Crop for a Modern Era* (PhD). Doctor of Plant Health Program (DPH), University of Nebraska-Lincoln. Ανακτήθηκε στις 18 Απριλίου 2020.  open access
* Sahasrabudhe, M. R. (1977). «Crismer values and erucic acid contents of rapeseed oils». *Journal of the American Oil Chemists' Society* **54** (8): 323–324. doi:10.1007/BF02672436. .
* Salimon, Jumat; Salih, Nadia; Yousif, Emad (2010). «Biolubricants: Raw materials, chemical modifications and environmental benefits» (στα αγγλικά). *European Journal of Lipid Science and Technology* **112** (5): 519–530. doi:10.1002/ejlt.200900205. ISSN 1438-9312.
* Smith, Marilyn (29 Ιανουαρίου 2004). «Ecological reservation in Belarus fosters new approaches to soil remediation». IAEA. Ανακτήθηκε στις 20 Οκτωβρίου 2012.
* Snowdon, Rod· Lühs, Wilfried· Friedt, Wolfgang (2006). *Genome Mapping and Molecular Breeding in Plants - Oilseeds*. Springer. ISBN 9783540343875. Ανακτήθηκε στις 21 Μαρτίου 2019.
* Thiyam-Holländer, Usha· Eskin, Michael· Matthäus, Bertrand (2013). *Canola and Rapeseed: Production, Processing, Food Quality, and Nutrition*. Boca Raton, FL: CRC Press. ISBN 9781466513884. Ανακτήθηκε στις 25 Νοεμβρίου 2015.
* USDA (2002). *Agricultural Statistics 2002*. United States Department of Agriculture. ISBN 0160511135. Ανακτήθηκε στις 20 Μαρτίου 2019.
* USFDA (1 Απριλίου 2010). «CFR – Code of Federal Regulations Title 21». Food and Drug Administration. Ανακτήθηκε στις 19 Απριλίου 2020.
* Walker, Shaun (18 November 2010). «Return to the fields of Chernobyl». *The Independent*.. Ανακτήθηκε στις 31 October 2012.
* Webb, David A.· Parnell, John· Doogue, D. (1996). *An Irish Flora*. Dundalgan Press. ISBN 9780852211311.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* Πολυμέσα σχετικά με το θέμα  Brassica napus στο Wikimedia Commons

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* LCCN: sh85111405
* GND: 4129767-2
* NKC: ph230279

 |

 |