Ποτήρι με φραπέ
Η **φραπεδούρα**, στα βαρετά ελληνικά **φραπές** είναι ελληνικής επινόησης αφρώδης κρύος καφές. Τα βασικά συστατικά του είναι στιγμιαίος καφές και νερό, ενώ προαιρετικά προστίθενται ζάχαρη ή/και γάλα. Άρχισε να διαδίδεται στα τέλη της δεκαετίας του '50. Αποτελεί σύμβολο χαλαρότητας, κύρους και του ελληνικού τρόπου σιέστας.

Παρασκευή
---------

Τα συστατικά του φραπέ είναι στιγμιαίος καφές, νερό, ζάχαρη και προαιρετικά γάλα και παγάκια. Ο καφές φραπέ χαρακτηρίζεται «σκέτος», «μέτριος» ή «γλυκός» ως προς τις αναλογίες των βασικών συστατικών του. Κατασκευάζεται βάζοντας την επιθυμητή αναλογία καφέ και ζάχαρης σε ένα ψηλό ποτήρι ή σε σέικερ. Προσθέτοντας νερό σε ύψος ενός εκατοστού από τον πάτο του ποτηριού το μείγμα χτυπιέται στο σέικερ ή με ηλεκτρικό αναδευτήρα (συνιστάται αναδευτήρας με μεγάλη περιστροφική ισχύ) μέχρι να σχηματιστεί σταθερός αφρός. Ακολούθως γίνεται προσθήκη νερού και προαιρετικά γάλακτος και πάγου. Σερβίρεται και πίνεται με καλαμάκι (σπαστό κατά προτίμηση). Ο φραπέ είναι ευχάριστος και δροσιστικός καφές, ιδίως το καλοκαίρι. Όμως είναι αρκετά διεγερτικός και με υπακτική δράση.

Ιστορία
-------

Αστικός μύθος λέει ότι η δημιουργία του φραπέ ήταν τυχαία και συνέβη κατά τη διάρκεια της Διεθνούς Έκθεσης στη Θεσσαλονίκη το 1957. Ο αντιπρόσωπος της ελβετικής εταιρίας Nestlé στην Ελλάδα Γιάννης Δρίτσας παρουσίαζε ένα νέο προϊόν για παιδιά, ένα σοκολατούχο ρόφημα, που παρασκευαζόταν στιγμιαία αναμιγνύοντάς το με γάλα και χτυπώντας το με σέικερ. Ο Δημήτρης Βακόνδιος, υπάλληλος του Δρίτσα, συνήθιζε να πίνει Nescafé, στιγμιαίο καφέ που παρασκευάζεται από τη Nestlé. Σε ένα διάλειμμα που έκανε κατά τη διάρκεια της έκθεσης θέλησε να πιει καφέ, αλλά επειδή δεν έβρισκε ζεστό νερό σκέφτηκε να χρησιμοποιήσει το σέικερ για να φτιάξει τον καφέ του με κρύο νερό. Έβαλε καφέ, ζάχαρη και νερό, τα κούνησε και δημιούργησε τον πρώτο καφέ φραπέ της ιστορίας. Η ιστορία αυτή, υιοθετήθηκε και από την εταιρεία Nestlé αλλά και τη HELEXPO-ΔΕΘ.

Αμφιβολίες για αυτή την ιστορία είχε εκφράσει πρώτος ο Νίκος Μπακουνάκης το 2006, και αργότερα παρουσιάστηκαν περισσότερα στοιχεία από το περιοδικό *Γαστρονόμος* το 2013. Με βάση διαφημιστικές καταχωρήσεις της Nestlé σε εφημερίδες της εποχής *πριν* από τη ΔΕΘ του 1957, φαίνεται ότι ήδη το προϊόν προωθείτο ως «Nescafé φραππέ», είτε ως κρύος καφές με παγάκια, είτε και ως χτυπημένος όπως προδίδεται και από την ονομασία του (frappé = χτυπημένος) ίσως όχι σε σέικερ αλλά μόνο με κουτάλι. Επιπλέον στην ταινία *Προπαντός ψυχραιμία* του 1951 με τους Μίμη Φωτόπουλο και Ντίνο Ηλιόπουλο γίνεται ευθεία αναφορα στον καφέ φραπέ από τον Ηλιόπουλο όπου παρασκευάζαν με σέικερ οι 2 πρωταγωνίστες στο ζαχαροπλαστείο Παυλίδη στην Πλατεία Αμερικής στην Αθήνα.

Γλωσσολογία του φραπέ
---------------------

Η λέξη frappé είναι γαλλική και σημαίνει χτυπημένος. Ως ξένη λέξη κανονικά είναι ουδέτερη και άκλιτη (το φραπέ). Όμως, σε αντίθεση με τις περισσότερες γαλλικές λέξεις που έχουμε δανειστεί και παραμένουν άκλιτες, η συγκεκριμένη κατά την ενσωμάτωση στην ελληνική γλώσσα και τη χρήση της υπέστη *μετάπλαση* μετατρεπόμενη σε κλιτή με αλλαγή του γένους σε αρσενικό (ο φραπές, του φραπέ, οι φραπέδες κλπ.), κυρίως στην καθομιλουμένη, κατ' αναλογίαν της κλίσης της λέξης «καφές». Ενίοτε στον προφορικό λόγο απαντάται η μορφή «φραπεδιά» (π.χ.: «Πιάσε μια φραπεδιά») ή σπανιότερα «φραπόγαλο», που είναι ο φραπές με γάλα. Επίσης «τουριστικός» ονομάζεται ο φραπές γλυκός με γάλα, κυρίως σε τουριστικά θέρετρα της Ελλάδος από τον εντόπιο πληθυσμό, λόγω της συχνής κατανάλωσής του από τους τουρίστες.

Ο φραπές χαρακτηρίζει την ειδική αυτή σχέση που έχει τις ρίζες της στην αρχαία επιθυμία για δημόσια συζήτηση και επικοινωνία, λόγω του γεγονότος ότι συνήθως πίνεται με παρέα, συζητώντας ή παίζοντας πνευματικά παιχνίδια όπως είναι το τάβλι. Ο φραπές πίνεται άλλοτε κάτω από συνθήκες εργασίας και άλλοτε «ανέμελα».

Στη Γαλλία frappé καλείται ένα παγωμένο ρόφημα, που παρασκευάζεται επίσης χτυπώντας το σε σέικερ, αλλά από γάλα ή χυμό φρούτων χωρίς καφέ και δεν έχει σχέση με τον ελληνικό φραπέ. Στην Ελλάδα το Nesquik της Nestlé λανσαρίστηκε και ως σκόνη για ανάμειξη με κρύο γάλα και χτύπημα σε σέικερ, με την ονομασία Νεσκουίκ Φραπέ.

Εξάπλωση - διαθεσιμότητα στο εξωτερικό
--------------------------------------

Το προϊόν λανσαρίστηκε και έγινε επιτυχία σε όλη την Ελλάδα και καταναλώνεται όλο τον χρόνο. Από τη δεκαετία του 1990 καταναλώνεται και στην Κύπρο, όπου συνήθως σερβίρεται ελαφρύς.

Εκτός Ελλάδας, ο καφές φραπέ μπορεί να βρεθεί σε όλες τις επίσημες ελληνικές υπηρεσίες και μόνιμες ελληνικές αντιπροσωπίες στο εξωτερικό, σε όλα τα υπό ελληνική σημαία εμπορικά πλοία καθώς και σε εκείνα των οποίων τα πληρώματα είναι Έλληνες. Επίσης στα αεροπλάνα των ελληνικών αεροπορικών εταιρειών και ξένων που προσεγγίζουν ελληνικά αεροδρόμια, καθώς και σε όλα τα «στέκια» των Ελλήνων του εξωτερικού. Τα τελευταία χρόνια υπάρχει σε σουπερμάρκετ της Γερμανίας, ενώ ένα παρόμοιο ρόφημα με την ονομασία *Frappucino* σερβίρεται από την αλυσίδα Starbucks σε επιλεγμένα σημεία. Καφές φραπέ έχει βρεθεί να προσφέρεται στο Βουκουρέστι, στο Μπιλμπάο της Ισπανίας (απέναντι από το πανεπιστήμιο), στο Όσλο της Νορβηγίας (στο Μουσείο Μουνκ) και στην Αγία Πετρούπολη. Αρκετοί καταστηματάρχες στο κέντρο της Κωνσταντινούπολης έχουν πάντα διαθέσιμο φραπέ για τους Έλληνες τουρίστες-πελάτες τους. Τέλος, αξιοσημείωτο είναι ότι το περίπτερο της Nescafé στο Hip Hop Kemp, ένα φεστιβάλ χιπ χοπ μουσικής που γίνεται κάθε Αύγουστο στο Χράντετς Κράλοβε της Τσεχίας, σερβίρει και αυτό φραπέ. Όμως σε πολλές περιπτώσεις στο εξωτερικό, παρόλο που πωλείται σαν φραπέ, παρασκευάζεται από άλλου είδους καφέ (συνήθως εσπρέσο) ή προσφέρεται με σαντιγί.

Είναι πολύ δημοφιλής σε τουρίστες που επισκέπτονται την Ελλάδα, ορισμένοι εκ των οποίων, τον αναμειγνύουν με διάφορες χαρακτηριστικές ελληνικές γεύσεις, όπως π.χ. με ούζο.

Ο φραπέ πίνεται επίσης σε μικρές ποσότητες στην Ταϊλάνδη, στη Μαλαισία, ενώ τα τελευταία χρόνια οι Βαλκάνιοι μετανάστες στην Ελλάδα τον μετέφεραν στις πατρίδες τους, αλλά με διαφορές (π.χ. στη Βουλγαρία πολλές φορές χρησιμοποιείται κόκα-κόλα αντί νερού, ενώ στη Σερβία προστίθεται πάντα παγωτό). Εισήχθη πριν κάποια χρόνια και σε άλλες μεσογειακές χώρες, όπως η Ισπανία. Επίσης, πωλείται και στην Τυνησία.

Παραπομπές
----------

1. ↑  «φραπέ». *Χρηστικό Λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας*. Ακαδημία Αθηνών. Ανακτήθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 2024.
2. ↑  «φραπές». *Λεξικό της κοινής νεοελληνικής*. Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. Ανακτήθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 2024.
3. ↑  Μπακουνάκης, Νίκος (25 Νοεμβρίου 2008). «Φραπέ, όπως χτυπημένος». *Ειδήσεις - νέα - Το Βήμα Online*. Ανακτήθηκε στις 20 Ιανουαρίου 2021.
4. ↑  Κύρα, Ειρήνη· Καρακώστα, Νεκταρία (22 Σεπτεμβρίου 2015). «Η κουλτούρα του φραπέ». *medΝutrition*. Ανακτήθηκε στις 20 Ιανουαρίου 2021.
5. ↑  «Ο φραπές ανακαλύφθηκε τυχαία, το 1957 στη Θεσσαλονίκη κατά τη διάρκεια της Διεθνούς Έκθεσης. Αποτελεί ελληνική πατέντα και δεν σερβίρεται σε κανένα άλλο μέρος του κόσμου. Ποιο ήταν το μυστικό του θρυλικού Λέντζου». *ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ*. 7 Σεπτεμβρίου 2015. Ανακτήθηκε στις 10 Μαρτίου 2019.
6. ↑  «Ο Καφές στη ΔΕΘ». *HELEXPO*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 1 Ιουλίου 2019. Ανακτήθηκε στις 18 Ιανουαρίου 2021.
7. ↑  Κατσίγερας, Μιχάλης Ν (6 Σεπτεμβρίου 2017). «Συμβολή στην Ιστορία του Φραπέ». *Η Καθημερινή*. Ανακτήθηκε στις 18 Ιανουαρίου 2021.
8. ↑  «Λεξικό της κοινής νεοελληνικής». *www.greek-language.gr*. Ανακτήθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 2024.

Πηγές
-----

* Frappé nation - ώρα για καφέ (Δικτυακός τόπος και βιβλίο των Bίβιαν Κωσταντινοπούλου και Ντάνιελ Γιανγκ)