Μπροστινό μέρος του άτλαντα του Μερκάτορ του 1595
 Παγκόσμιος χάρτης *Theatrum Orbis Terrarum* (*Θέατρο της* *σφαίρας* *του κόσμου*) του Αβραάμ Ορτέλιους, 1570
 Σελίδα τίτλου του *Speculum Orbis Terrae*, του Κορνέλη ντε Τζόντε. Ο Κορνέλης ήταν γιος του Γεράρδου ντε Τζόντε. Όταν ο πατέρας του πέθανε το 1591, ο Κορνέλης ντε Τζοντέ ανέλαβε τη δουλειά του μη ολοκληρωμένου προγράμματος άτλαντα του πατέρα του (*Speculum Orbis Terrarum*, που δημοσιεύθηκε αρχικά το 1578), το οποίο τελικά δημοσίευσε το 1593.
 Ο παγκόσμιος χάρτης του Μπλάου, που αρχικά ετοίμασε ο Joan Blaeu για το *Atlas Maior του,* που δημοσιεύτηκε στο πρώτο βιβλίο του *Atlas Van Loon* (1664).
 *Imperii Orientalis et Circumjacentium Regionum* από Guillaume Delisle (1742)
Ο **άτλας** είναι μια συλλογή χαρτών. Συνήθως είναι μια δέσμη χαρτών της Γης ή μιας περιοχής της Γης.

Οι άτλαντες παραδοσιακά είναι δεμένοι σε μορφή βιβλίου, αλλά σήμερα πολλοί ατλάντες είναι σε μορφή πολυμέσων. Εκτός από την παρουσίαση γεωγραφικών χαρακτηριστικών και πολιτικών ορίων, πολλοί άτλαντες συχνά διαθέτουν γεωπολιτικά, κοινωνικά, θρησκευτικά και οικονομικά στατιστικά. Έχουν επίσης πληροφορίες σχετικά με το χάρτη και τα μέρη σε αυτόν.

Ετυμολογία
----------

Η έννοια του άτλαντα με τη σύγχρονη έννοια και η κατηγορία του άτλαντα ήταν το πνευματικό τέκνο και μεταξύ των πρωτοποριακών συνεισφορών των πρώιμων σύγχρονων χαρτογράφων, γεωγράφων και κοσμογράφων των Κάτω Χωρών, κυρίως του Γεράρδου Μερκάτορ (ο οποίος χρησιμοποίησε για πρώτη φορά τον όρο «άτλας» για μια συλλογή χαρτών) και του Αβραάμ Ορτέλιου (που συχνά αναγνωριζόταν ως δημιουργός του πρώτου αληθινού άτλαντα με τη σύγχρονη έννοια). Η χρήση της λέξης «άτλας» σε γεωγραφικό πλαίσιο χρονολογείται από το 1595 όταν ο Γερμανοφλαμανδός γεωγράφος Γεράρδος Μερκάτορ δημοσίευσε το *Atlas Sive Cosmographicae Meditationes de Fabrica Mundi et Fabricati Figura* (*Άτλας ή κοσμογραφικοί διαλογισμοί για τη δημιουργία του σύμπαντος, και το σύμπαν όπως δημιουργήθηκε*). Αυτός ο τίτλος παρέχει τον ορισμό του Μερκάτορ για τη λέξη ως περιγραφή της δημιουργίας και της μορφής ολόκληρου του σύμπαντος, όχι απλώς ως συλλογή χαρτών. Ο τόμος που δημοσιεύθηκε ένα χρόνο μετά το θάνατό του είναι ένα κειμένου με μεγάλο εύρος, αλλά, καθώς εξελίχθηκαν οι εκδόσεις, έγινε απλώς μία συλλογή χαρτών και από τα μέσα του δέκατου έβδομου αιώνα η λέξη χρησιμοποιήθηκε με αυτή την έννοια. Ο νεολογισμός που επινοήθηκε από τον Μερκάτορ ήταν ένα σημάδι του σεβασμού του για τον Τιτάνα Άτλαντα, τον «βασιλιά της Μαυριτανίας», τον οποίο θεωρούσε ως τον πρώτο σπουδαίο γεωγράφο.

Ιστορία των ατλάντων
--------------------

Το πρώτο έργο που περιείχε συστηματικά διατεταγμένους χάρτες ομοιόμορφου μεγέθους που αντιπροσωπεύουν τον πρώτο σύγχρονο άτλαντα δημιουργήθηκε από τον Ιταλό χαρτογράφο Πιέτρο Κόπο στις αρχές του 16ου αιώνα, ωστόσο δεν δημοσιεύθηκε τότε, οπότε συμβατικά δεν θεωρείται ο πρώτος άτλας. Αντίθετα, αυτός ο τίτλος απονέμεται στη συλλογή χαρτών *Theatrum Orbis Terrarum* που δημιουργήθηκε από τον χαρτογράφο Αβραάμ Ορτέλιους, από το Δουκάτο της Βραβάντης, η οποία εκτυπώθηκε το 1570. Υπάρχει, ωστόσο, πολύ μεγάλη διαφορά στον τρόπο με τον οποίο οι άτλαντες εκδίδονταν τον 16ο-19ο αιώνα και σήμερα. Σε αντίθεση με σήμερα, οι περισσότεροι ατλάντες δεν ήταν βιβλιοδετημένοι και έτοιμοι για αγορά από τον πελάτη, αλλά τα πιθανά συστατικά μέρη τους αποθηκεύονταν ξεχωριστά. Ο πελάτης θα μπορούσε να αλλάξει το περιεχόμενο σύμφωνα με τις προτιμήσεις του, να έχει τους χάρτες χρωματισμένους/επιχρυσωμένους ή όχι και αφού ο εκδότης και ο πελάτης συμφωνούσαν, τότε γινόταν η βιβλιοδεσία του άτλαντα. Επομένως, είναι πιθανό πρώιμοι τυπωμένοι άτλαντες με την ίδια σελίδα τίτλου να έχουν διαφορετικό περιεχόμενο.

Τύποι ατλάντων
--------------

Ένας *ταξιδιωτικός άτλας* κατασκευάζεται για εύκολη χρήση κατά τη διάρκεια του ταξιδιού και συχνά έχει σπειροειδείς συνδέσεις, ώστε να μπορεί να διπλωθεί επίπεδα (για παράδειγμα διάσημοι ατλάντες A-Z της εταιρείας Α-Ζ Χάρτες Γεωγράφων). Έχει χάρτες σε μεγάλη μεγένθυνση, ώστε οι χάρτες να μπορούν να εξεταστούν εύκολα. Ένας ταξιδιωτικός άτλας μπορεί επίσης να αναφέρεται ως *οδικός χάρτης.*

Ένας *επιτραπέζιος άτλας* είναι παρόμοιος με ένα βιβλίο αναφοράς. Μπορεί να είναι σε σκληρόδετη μορφή ή με χαρτόδετο εξώφυλο.

Υπάρχουν άτλαντες των άλλων πλανητών (και των δορυφόρων τους) του Ηλιακού Συστήματος.

Υπάρχουν άτλαντες ανατομίας, που χαρτογραφούν τα όργανα του ανθρώπινου σώματος ή άλλων οργανισμών.

Επιλεγμένοι άτλαντες
--------------------

Ορισμένοι χαρτογραφικά ή εμπορικά σημαντικοί άτλαντες είναι οι ακόλουθοι:

17ος αιώνας και νωρίτερα
* *Atlas Sive Cosmographicae* (Μερκάτορ, Ντούισμπουργκ, στη σημερινή Γερμανία, 1595)
* *Atlas Novus* (Μπλάου, Ολλανδία, 1635–1658)
* *Atlas Maior* (Μπλάου, Ολλανδία, 1662–1667)
* *Cartes générales de toutes les πάρτι du monde* (Γαλλία, 1658–1676)
* *Dell'Arcano del Mare* (Αγγλία / Ιταλία, 1645–1661)
* *Χάρτης Piri Reis* (Οθωμανική Αυτοκρατορία, 1570–1612)
* *Theatrum Orbis Terrarum* (Ορτέλιους, Ολλανδία, 1570–1612)
* *Klencke Atlas* (1660, ένα από τα μεγαλύτερα βιβλία στον κόσμο)
* *Η Βρετάνη* (John Ogilby, 1670–1676)

18ος αιώνας
* *Atlas Nouveau* (Άμστερνταμ, 1742)
* *Britannia Depicta* (Λονδίνο, 1720)
* *Cary's New and Correct English Atlas* (Λονδίνο, 1787)

19ος αιώνας
* *Andrees Allgemeiner Handatlas* (Γερμανία, 1881–1939 · στο Ηνωμένο Βασίλειο ως *Times Atlas of the World*, 1895)
* *Rand McNally Atlas* (Ηνωμένες Πολιτείες, 1881 – σήμερα)
* *Stielers Handatlas* (Γερμανία, 1817–1944)
* *Times Atlas of the World* (Ηνωμένο Βασίλειο, 1895 – σήμερα)

20ος αιώνας
* *Atlante Internazionale del Touring Club Italiano* (Ιταλία, 1927–1978)
* *Atlas Linguisticus* (Αυστρία, 1934)
* *Atlas Mira* (Σοβιετική Ένωση / Ρωσία, 1937 – σήμερα)
* *Geographers 'A – Z Street Atlas* (Ηνωμένο Βασίλειο, 1938 – σήμερα)
* *Gran Atlas Aguilar* (Ισπανία, 1969/1970)
* *Ο ιστορικός άτλας της Κίνας* (Κίνα)
* *National Geographic Atlas* του κόσμου (Ηνωμένες Πολιτείες, 1963 – σήμερα)
* *Pergamon World Atlas* (1962/1968)

21ος αιώνας
* *Περιβαλλοντικός Άτλας της Βόρειας Αμερικής*

Βιβλιογραφικές αναφορές
-----------------------

1. ↑  Including notable contributors like Gerardus Mercator, Abraham Ortelius, Gerard de Jode, Cornelis de Jode, Lucas Waghenaer, Jodocus Hondius, Henricus Hondius, Johannes Janssonius, Willem Blaeu, Johannes Blaeu, Claes Visscher, Andreas Cellarius, Frederik de Wit. Also, some atlases published by Netherlandish cartographers such as *Theatrum Orbis Terrarum* (*Theatre of the Orb of the World*), *Speculum Orbis Terrarum*, *Speculum Orbis Terrae* (*Mirror of the World*), *Spieghel der Zeevaerdt* (*Mariner's Mirror*), *Mercator-Hondius Atlas*, *Atlas Blaeu-Van der Hem*, *Atlas Maior*, *Atlas van Loon*, *Klencke Atlas*, and *Harmonia Macrocosmica* are considered masterpieces in the history of mapmaking.
2. ↑  Van der Krogt, Peter (2015), 'Chapter 6: Gerhard Mercator and his Cosmography: How the 'Atlas' became an Atlas,'; in: Gerhard Holzer, et al. (eds.), *A World of Innovation: Cartography in the Time of Gerhard Mercator*. (Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 2015), pp. 112–130
3. ↑  Binding, Paul: *Imagined Corners: Exploring the World's First Atlas*. (London: Headline Book Publishing, 2003)
4. ↑  Jan Smits, Todd Fell (2011). Early printed atlases: shaping Plato's 'Forms' into bibliographic descriptions. In: *Journal of map & geography libraries : advances in geospatial information, collections & archives*, (ISSN 1542-0353), 7(2011)2, p. 184-210.
5. ↑  «Road map». *Road map*.. Ανακτήθηκε στις 2012-05-31.
6. ↑  Greeley, Ronald· Batson, Raymond. *The NASA Atlas of the Solar System*. ISBN 978-0521561273.
7. ↑  Schwartz, John (2008-04-22). «The Body in Depth». *The New York Times*.. Ανακτήθηκε στις 2015-05-07.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

Πηγές
* Σχετικά με την προέλευση του όρου "Άτλας" Αρχειοθετήθηκε 2020-07-26 στο Wayback Machine.

Διαδικτυακοί άτλαντες
* Παγκόσμιος Άτλας
* OKROK-Atlas Online: Άτλας για τη χωρική ανάπτυξη στην Αυστρία
* Δίκτυο Γεωγραφίας
* MapChart EarthAtlas, δωρεάν διαδικτυακός άτλας με διαδραστικούς χάρτες για θέματα όπως η δημογραφία, η οικονομία, η υγεία και το περιβάλλον.
* National Geographic MapMachine

Ιστορία των ατλάντων
* Atlases, στον ιστότοπο της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου των ΗΠΑ - μια συζήτηση πολλών σημαντικών ατλάντων, με μερικές εικόνες. Μέρος της Γεωγραφίας και των Χαρτών, ένας εικονογραφημένος οδηγός.

Ιστορικοί άτλαντες online
* Centennia Historical Atlas απαραίτητο υλικό στην Αμερικανική Ναυτική Ακαδημία για πάνω από μια δεκαετία.
* Λίστα ιστοτόπων ιστοτόπων χαρτών, Βιβλιοθήκη Perry – Castañeda, Πανεπιστήμιο του Τέξας
* Ryhiner Collection Σύνθετος άτλας με χάρτες, σχέδια και απόψεις από τον 16ο έως τον 18ο αιώνα, καλύπτοντας τον κόσμο, με περίπου 16.000 εικόνες συνολικά.
* Χειρόγραφοι Άτλαντες που βρίσκονται στις βιβλιοθήκες του Πανεπιστημίου της Πενσυλβανίας Αρχειοθετήθηκε 2022-07-06 στο Wayback Machine. - πλήρως ψηφιοποιημένες με περιγραφές
* Historical Atlas in Persuasive Cartography, The PJ Mode Collection, Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Κορνέλ

Άλλοι σύνδεσμοι
* Google Earth: ένας οπτικός 3D διαδραστικός άτλας.
* Το λογισμικό World Wind της NASA .
* Wikimapia ένα wikiproject που έχει σχεδιαστεί για να περιγράψει ολόκληρο τον κόσμο.