Συντεταγμένες: 53°58′N 18°32′E﻿ / ﻿53.967°N 18.533°E﻿ / 53.967; 18.533

Το **Σταρόγκαρντ Γκντάνσκι** (πολωνικά: *Starogard Gdański*), μέχρι το 1950 **Σταρόγκαρντ** (*Starogard*, πομερανικά/κασουβικά: *Starogarda*, γερμανικά: *Preußisch Stargard*) είναι πόλη του Βοεβοδάτου Πομερανίας στη βόρεια Πολωνία. Ο πληθυσμός της πόλης είναι 48.328 κάτοικοι (2004).

Το Σταρόγκαρντ είναι η πρωτεύουσα του Πόβιατ Σταρόγκαρντ. Είναι επίσης η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη (μετά το Ττσεφ) της εθνοπολιτισμικής περιοχής Κοτσιέβιε και κατοικείται από τους Κοτσιεβιανούς.

Γεωγραφική τοποθεσία
--------------------

Το Σταρόγκαρντ Γκντάνσκι βρίσκεται στην Πομερανία στον μικρό ποταμό Βιεζίτσα, περίπου 21 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά του Ττσεφ, 40 χιλιόμετρα νότια του Γκντανσκ και 67 χιλιόμετρα βορειοανατολικά του Χοϊνίτσε. Βρίσκεται 50 χιλιόμετρα από την Τρίπολη (πολωνικά: *Trójmiasto*), στην ακτή του Κόλπου του Γκντανσκ.

Ετυμολογία
----------

Το όνομα *Starogard* σημαίνει «παλιά πόλη» στη πομερανική γλώσσα. Το *Gdański* προστέθηκε στον 20ο αιώνα στο όνομα για να το διαφοροποιήσει από άλλα μέρη που ονομάζονταν Σταρόγκαρντ. Το γερμανικό όνομα *Preußisch Stargard* χρησιμοποιείται επίσης για να το αποσαφηνίσει από άλλα μέρη που ονομάζονται Στάργκαρντ.

Ιστορία
-------

 Μεσαιωνικός Πύργος του Γκντανσκ (*Baszta Gdańska*)
Αρχαιολογικά στοιχεία δείχνουν κατάλοιπα ενός νεολιθικού οικισμού πριν από τέσσερις έως πέντε χιλιάδες χρόνια.

Η περιοχή έγινε μέρος του αναδυόμενου πολωνικού κράτους υπό τον πρώτο ηγεμόνα, Μιέσκο Α΄ της Πολωνίας, τον 10ο αιώνα, και κατά την περίοδο κατακερματισμού στην Πολωνία ήταν μέρος ενός πομερανικού δουκάτου, το οποίο διαχωρίστηκε από την Πολωνία το 1227. Το Σταρόγκροντ (ως Σταρίγκορντ) αναφέρθηκε για πρώτη φορά το 1198 όταν ο Δούκας Γκζιμίσουαφ Β΄ της Πομερανίας παραχώρησε τον οικισμό στους Οσπιτάλιους Ιππότες. Το σλαβικό όνομα *Stargarde* αναφέρθηκε το 1269. Το 1282, ο Μέστβιν Β΄ και ο Πολωνός Δούκας Πσέμισλ Β΄ υπέγραψαν τη Συνθήκη του Κέμπνο, η οποία μετέφερε την κυριαρχία επί της Ανατολικής Πομερανίας, συμπεριλαμβανομένου του Σταρόγκαρντ, στον Πσέμισλ Β΄ και επανένωσε την περιοχή με την Πολωνία. Μαζί με την Πομερέλια, τέθηκε υπό την κυριαρχία του Τευτονικού Τάγματος κατά τη διάρκεια της εξαγοράς του Ντάντσιγκ (Γκντανσκ) το 1308. Το 1348 η πόλη έλαβε προνόμια πόλης βάσει του νόμου Κουλμ από τον Χάινριχ Ντούσεμερ.

Από τις 31 Μαρτίου 1440, το Σταρόγκαρντ ήταν μέλος της Πρωσικής Συνομοσπονδίας. Συμμετείχε ενεργά στην εξέγερση του 1454 κατά του Τευτονικού Τάγματος που οδήγησε στον Δεκατριετή Πόλεμος (1454-1466). Το 1454, ο Πολωνός Βασιλιάς Καζίμιρ Δ΄ επανέφερε την περιοχή στο Βασίλειο της Πολωνίας κατόπιν αιτήματος της Συνομοσπονδίας, και η πόλη αναγνώρισε τον Βασιλιά ως νόμιμο κυβερνήτη. Το 1461, οι Τεύτονες Ιππότες κατέλαβαν το Σταρόγκαρντ, το οποίο στη συνέχεια ανακτήθηκε από την Πολωνία τον Ιούλιο του 1466. Στην ειρηνευτική συνθήκη που υπογράφηκε στο Τόρουν μερικούς μήνες αργότερα το 1466, οι Τεύτονες Ιππότες παραιτήθηκαν από αξιώσεις στην πόλη και την αναγνώρισαν ως μέρος της Πολωνίας. Έγινε μέρος του Βοεβοδάτου Πομερανίας στην επαρχία της Βασιλικής Πρωσίας στην Επαρχία Μείζονος Πολωνίας του Πολωνικού Στέμματος. Παρέμεινε υπό την πολωνική κυριαρχία μέχρι τον πρώτο διαμελισμό της Πολωνίας το 1772, όταν έγινε μέρος του Βασιλείου της Πρωσίας.

Το 1871, ένα μεγάλο αποστακτήριο βότκας χτίστηκε στο δυτικό άκρο της πόλης, το οποίο επέζησε και από τους δύο παγκόσμιους πολέμους και σήμερα παράγει τις Sobieski και Κρούπνικ. Είναι ένα από τα παλαιότερα αποστακτήρια βότκας που λειτουργούν αδιάλειπτα στην Ευρώπη και ένα από τα ελάχιστα αποστακτήρια βότκας που δημιουργήθηκαν πριν από το 1945.

Μέχρι το 1920, το Στάργκαρντ ανήκε στη διοικητική περιφέρεια του Ράιχσγκαου Ντάνζιγκ στην επαρχία της Δυτικής Πρωσίας. Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το Στάργκαρντ επανεντάχθηκε στην Πολωνία, η οποία μόλις ανέκτησε την ανεξαρτησία της ως η Δεύτερη Πολωνική Δημοκρατία. Στον μεσοπόλεμο ήταν έδρα ενός πόβιατ που ανήκε διοικητικά στο Βοεβοδάτο Πομερανίας της Πολωνίας.

### Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος

 Ψυχιατρικό νοσοκομείο στην περιοχή Κοτσμπορόβο
Κατά τη διάρκεια της από κοινού γερμανικής-σοβιετικής εισβολής στην Πολωνία, η οποία πυροδότησε το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο τον Σεπτέμβριο του 1939, στην πόλη έγινε εισβολή από τη Ναζιστική Γερμανία και στη συνέχεια τα γερμανικά *Einsatzkommando 16* και *SS Heimwehr Danzig* μπήκαν στην πόλη για να διαπράξουν διάφορα εγκλήματα κατά των Πολωνών. Υπό τη γερμανική κατοχή, η πόλη προσαρτήθηκε στο νεοσυσταθέν Ράιχσγκαου Ντάνζιγκ στη νέα επαρχία Ράιχσγκαου Ντάνζιγκ-Δυτικής Πρωσίας. Ο πολωνικός πληθυσμός υπέστη μαζικές συλλήψεις, φυλάκιση, βασανιστήρια, σφαγές, απελάσεις, μεταφορές σε ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης και καταναγκαστική εργασία.

Οι Γερμανοί πραγματοποίησαν αμέσως μαζικές συλλήψεις Πολωνών δασκάλων, ιερέων και τοπικών ακτιβιστών στην πόλη και το πόβιατ ως μέρος του *Ιντελιγκέντσακτιον*. Στη συνέχεια, οι Πολωνοί που συνελήφθησαν κρατήθηκαν τόσο στην προπολεμική φυλακή όσο και στον μεσαιωνικό Πύργο του Γκντανσκ και συχνά υποβλήθηκαν σε βάναυσους ξυλοδαρμούς και κακομεταχείριση, ειδικά οι κληρικοί, σε μερικούς από τους οποίους χάραξαν ακόμη και σβάστικα στα μέτωπά τους. Ήδη τον Σεπτέμβριο του 1939, οι Γερμανοί είχαν δολοφόνησαν 150 Πολωνούς, συμπεριλαμβανομένων των κατοίκων των Σταρόγκαρντ, Σκουρτς και Γκντίνια, στην πόλη και τα περίχωρά τους.

Ξεκινώντας τον Σεπτέμβριο του 1939 στο κοντινό δάσος του Σπένγκαφσκ (βορειοανατολικά της πόλης), οι Γερμανοί σκότωσαν σε μαζικές εκτελέσεις περίπου 7.000 Πολωνούς, μεταξύ των οποίων 1.680 ψυχασθενείς από τα ψυχιατρεία του Κοτσμπορόβο (συνοικία του Σταρόγκαρντ) και του Σφιέτσιε. Περίπου 500 άτομα με ειδικές ανάγκες σκοτώθηκαν στο νοσοκομείο, στο Πρόγραμμα Ευθανασίας T-4. 2.842 ασθενείς πέθαναν μεταξύ 1940-1944. Το πολωνικό νοσοκομειακό προσωπικό είτε δολοφονήθηκε στο δάσος του Σπένγκαφσκ είτε απελάθηκε σε ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης ή σε καταναγκαστική εργασία στη Γερμανία. Ένας ντόπιος ιερέας δολοφονήθηκε σε σφαγή περίπου 230 Πολωνών στο Πουουτόβο. Οι Γερμανοί δημιούργησαν επίσης και χρησιμοποιούσαν ένα υποστρατόπεδο του στρατοπέδου συγκέντρωσης Στούχτοφ στην πόλη.

Παρά αυτές τις συνθήκες, οι Πολωνοί οργάνωσαν ένα υπόγειο κίνημα αντίστασης, συμπεριλαμβανομένων των οργανώσεων του Πολωνικού Εσωτερικού Στρατού και της Γιαστσούρκα.

Το 1945 η γερμανική κατοχή τελείωσε και η πόλη αποκαταστάθηκε στην Πολωνία, ωστόσο με ένα σοβιετικό κομμουνιστικό καθεστώς, το οποίο παρέμεινε στην εξουσία μέχρι την πτώση του κομμουνισμού στη δεκαετία του 1980.

### Σύγχρονη ιστορία

Η αντικομμουνιστική αντιστασιακή οργάνωση νεολαίας Jord-Just ιδρύθηκε στο Σταρόγκαρντ το 1951 από την 16χρονη Τερέσα Μπλοτσκ. Η οργάνωση τελικά συντρίφθηκε από τους κομμουνιστές, οι οποίοι καταδίκασαν 17 έφηβους σε 1,5 έως 9 χρόνια φυλάκισης.

Αριθμός κατοίκων ανά έτος
-------------------------

Sights of Starogard Gdański (examples)Πλατεία Αγοράς (*Rynek*) με τα ιστορικά σπίτιαΕκκλησία της Αγίας ΑικατερίνηςΜνημείο του Άνταμ ΜιτσκιέβιτςΠαλάτι του Βίεχερτ

| Έτος | Αριθμός κατοίκων |
| --- | --- |
| 1772 | 1.103 |
| 1782 | 1.410 |
| 1831 | 3.145 |
| 1875 | 6.022 |
| 1880 | 6.253 |
| 1890 | 7.080 |
| 1905 | 10.485 |
| 1921 | 13.360 |
| 1943 | 17.895 |
| 1960 | 25.800 |
| 1970 | 33.700 |
| 1980 | 44.200 |
| 1990 | 49.500 |
| 2001 | 49.884 |
| 2012 | 49.072 |

Σημειώστε ότι ο παραπάνω πίνακας βασίζεται σε πρωταρχικές, πιθανώς μεροληπτικές πηγές.

Μεγάλες εταιρείες
-----------------

 Κτίριο παραγωγής φαρμακευτικών προϊόντων Polpharma
* Polpharma SA
* Destylarnia Sobieski SA

Αθλητισμός
----------

Ο πιο αξιοσημείωτος αθλητικός σύλλογος της πόλης είναι η ομάδα καλαθοσφαίρισης ΣΚΣ Σταρόγκαρντ Γκντάνσκι, η οποία αγωνίζεται στο Πρωτάθλημα Πολωνίας και η οποία κατέκτησε το Κύπελλο Πολωνίας το 2011. Ο τοπική ποδοσφαιρική ομάδα είναι η ΚΠ Σταρόγκαρντ Γκντάνσκι, η οποία αγωνίζεται στην τέταρτη κατηγορία Πολωνίας.

Αδελφοποιημένες πόλεις
----------------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Φοσάν, Κίνα
 | * Όσατς, Γερμανία
 | * Λίμερικ, Ιρλανδία
 |

Παραπομπές
----------

|  |  |
| --- | --- |
| Commons logoCommons logo | Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα   **Σταρόγκαρντ Γκντάνσκι** |

1. ↑  bdl.stat.gov.pl/api/v1/data/localities/by-unit/042214213031-0934837?var-id=1639616&format=jsonapi. Ανακτήθηκε στις 6  Οκτωβρίου 2022.
2. ↑  Πάβεου Τσαπλέφσκι *Senatorowie świeccy, podskarbiowie i starostowie Prus Królewskich, 1454-1772*, Tomy 26-28 z Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu, 1921, σελ. 178 Google Books
3. ↑  Γκούρσκι, Κάρολ (1949). *Związek Pruski i poddanie się Prus Polsce: zbiór tekstów źródłowych* (στα Πολωνικά). Πόζναν: Instytut Zachodni. σελίδες 89, 207.
4. ↑  «Destylarnia Sobieski S.A. w Starogardzie Gdańskim». *www.wodki.gda.pl* (στα Πολωνικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 17 Μαΐου 2019. Ανακτήθηκε στις 19 Απριλίου 2018.
5. ↑  Βαρντζίνσκα, Μάρια (2009). *Był rok 1939. Operacja niemieckiej policji bezpieczeństwa w Polsce. Intelligenzaktion* (στα Πολωνικά). Βαρσοβία: Ινστιτούτο Εθνικής Μνήμης. σελ. 106.
6. ↑  *The Pomeranian Crime 1939*. Βαρσοβία: IPN. 2018. σελ. 9.
7. ↑  Βαρντζίνσκα (2009), σελ. 108
8. ↑  Βαρντζίνσκα (2009), σελ. 108, 120
9. ↑  *The Pomeranian Crime 1939*, σελ. 13
10. ↑  Βαρντζίνσκα (2009), σελ. 151-152
11. ↑  Βαρντζίνσκα (2009), σελ. 166
12. ↑  «Preußisch-Stargard (Starogard)» (στα Γερμανικά). Ανακτήθηκε στις 2 Ιανουαρίου 2021.
13. ↑  Μαουγκοζάτα Ρογκάλα. «Upamiętnili Jaszczurkowców». *Starogard.pl* (στα Πολωνικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 21 Απριλίου 2021. Ανακτήθηκε στις 2 Ιανουαρίου 2021.
14. ↑  «Uroczyste odsłonięcie tablicy upamiętniającej członków Młodzieżowej Antykomunistycznej Organizacji Jord-Just – Starogard Gdański, 1 marca 2019». *ΙΕΜ* (στα Πολωνικά). Ανακτήθηκε στις 2 Ιανουαρίου 2021.
15. ↑  Γιόχαν Φρίντριχ Γκόλντμπεκ: *Volständige Topographie des Königreichs Preußen*. Part II: *Topographie von West-Preussen*, Marienwerder 1789, pσελ. 62–63.
16. ↑  *Meyers Großes Konversations-Lexikon*, 6th edition, Vol. 18, Leipzig and Vienna 1909, σελ. 857.
17. ↑  Michael Rademacher: *Deutsche Verwaltungsgeschichte Westpreußen, Kreis Preußisch Stargard Αρχειοθετήθηκε 2017-12-25 στο Wayback Machine.* (2006).
18. ↑  August Eduard Preuß: *Preußische Landes- und Volkskunde*. Königsberg 1835, S. 388–389, Nr. 21.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* VIAF: 163278200
* LCCN: n85307825
* GND: 4290239-3
* NKC: ge722134

 |

 |