Τα **Επτάνησα** ήταν υπερπόντιες κτήσεις της Ενετικής Δημοκρατίας από τα μέσα του 14ου ως τα τέλη του 18ου αιώνα (1386-1797). Η κατάκτηση των νησιών ήταν σταδιακή. Το πρώτο νησί που κατακτήθηκε ήταν τα Κύθηρα και το γειτονικό νησίδιο των Αντικυθήρων. Το 1386, το νησί της Κέρκυρας εντάχθηκε εκουσίως στις κτήσεις της Βενετίας. Έπειτα από έναν περίπου αιώνα, οι Ενετοί κατέλαβαν τη Ζάκυνθο το 1485, την Κεφαλλονιά το 1500 και την Ιθάκη το 1503. Η κατάληψη των Επτανήσων ολοκληρώθηκε με την κατάκτηση της Λευκάδας, το 1718. Καθένα από τα νησιά παρέμεινε μέρος του Ενετικού Κράτους της Θάλασσας (Stato da Màr) μέχρι τη κατάλυση της Ενετικής Δημοκρατίας (en) από το Ναπολέοντα Α΄ Βοναπάρτη, το 1797. Τα Επτάνησα βρίσκονται στο Ιόνιο Πέλαγος, ανοικτά της δυτικής ακτής της Ελλάδας. Τα Κύθηρα, το νοτιότερο νησί, βρίσκεται κοντά στο νότιο άκρο της Πελοποννήσου και η Κέρκυρα, το βορειότερο, βρίσκεται στην είσοδο της Αδριατικής Θάλασσας. Στα ελληνικά, η περίοδος της Ενετικής κυριαρχίας σε Ελληνικά εδάφη είναι γνωστή ως «Ενετοκρατία» ή «Βενετοκρατία». Γενικά, θεωρείται πως η Βενετική κυριαρχία στα Επτάνησα ήταν ήπια, ειδικά σε σχέση με την παράλληλη Τουρκοκρατία στις υπόλοιπες ελληνόφωνες περιοχές.

Ο διοικητής των Επτανήσων στη διάρκεια της Ενετικής περιόδου ήταν ο Γενικός Προβλεπτής της Θάλασσας (en), ο οποίος διέμενε στην Κέρκυρα. Επιπροσθέτως, οι αρχές κάθε νησιού διακρινόταν στις Ενετικές και στις εγχώριες αρχές. Η οικονομία των νησιών την περίοδο αυτή βασιζόταν κυρίως στην εξαγωγή τοπικών προϊόντων, κυρίως σταφίδων, ελαιόλαδου και κρασιού, ενώ η Βενετική λίρα, το νόμισμα της μητρόπολης, ήταν επίσης το νόμισμα των νήσων. Κάποια στοιχεία του Ενετικού πολιτισμού ενσωματώθηκαν στον Επτανησιακό πολιτισμό. Η Ιταλική γλώσσα, παραδείγματος χάριν, η οποία εισήχθη στα νησιά κατά την Ενετική περίοδο ως επίσημη γλώσσα και υιοθετήθηκε από την ανώτατη τάξη, είναι ακόμη δημοφιλής στα νησιά.

Σχέσεις Βενετίας και Βυζαντίου
------------------------------

Άποψη της Βενετίας το 1565.
Η Βενετία ιδρύθηκε το 421 μετά από την καταστροφή γειτονικών οικισμών από τους Λομβαρδούς. Στις μετατοπίσεις των Ιταλικών συνόρων των επόμενων αιώνων, η Βενετία επωφελήθηκε από την παραμονή της κάτω από τον έλεγχο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, και πολύ περισσότερο ως το βορειοδυτικό προπύργιο της κεντρικής εξουσίας στην Κωνσταντινούπολη. Κατά την επανάκτηση των Ιταλικών κτήσεων από τον Ιουστινιανό, η Βενετία ήταν ένα σημαντικό οχυρό για το Αυτοκρατορικό Εξαρχάτο της Ραβέννας. Το πολιτικό κέντρο του εξαρχάτου και οι ανώτεροι στρατιωτικοί αξιωματούχοι της Αυτοκρατορίας βρίσκονταν στη Ραβέννα. Οι δευτερεύοντες στρατιωτικοί αξιωματικοί που ήταν οι εκπρόσωποί τους στην Ενετική λιμνοθάλασσα ονομάζονταν χιλίαρχοι (tribuni) και μόλις το 697 η λιμνοθάλασσα απέκτησε ξεχωριστή στρατιωτικοί διοίκηση υπό έναν *δούκα* (Δόγης). Παρά την εκλογή του πρώτου δόγη, στοιχεία υποτέλειας, όπως τιμές και παράσημα από τον Αυτοκράτορα στο δόγη, καταδεικνύουν πως η Βενετία θεωρείτο μέρος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας ακόμη και μετά την κατάληψη της Ραβέννας από τους Λομβαρδούς. Ανεξάρτητα από τη σύναψη της Pax Nicephori (803), η οποία αναγνώριζε τη Βενετία ως Βυζαντινό έδαφος, η επιρροή του Βυζαντινού Αυτοκράτορα άρχισε σταδιακά να εξασθενεί. Μέχρι το έτος 814, η Βενετία είχε αρχίσει να λειτουργεί ως μια πλήρως ανεξάρτητη δημοκρατία. Ακόμη κι έτσι, η Βενετία έγινε εταίρος της Αυτοκρατορίας, και της παραχωρήθηκαν εμπορικά προνόμια από τον Αυτοκράτορα μέσω συμφωνιών όπως η Βυζαντινο–Ενετική Συνθήκη του 1082.

Η Τέταρτη Σταυροφορία (1202–1204) σκόπευε αρχικά στην εισβολή σε Μουσουλμανικές περιοχές· αντιθέτως, οι Σταυροφόροι επιτέθηκαν εναντίον της πρωτεύουσας της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, την Κωνσταντινούπολη, με αποτέλεσμα την προσωρινή διάλυση της Αυτοκρατορίας και την άλωση της πρωτεύουσας της. Καθώς η Βενετία ήταν ένα από τα συμμετέχοντα κράτη στη Σταυροφορία, οι σχέσεις της με τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία εντάθηκαν κατά την περίοδο αυτή. Ακόμη, με το να προσαγορεύσει τον εαυτό του "Κύριο του ενός τετάρτου και μισού ολόκληρης της αυτοκρατορίας της Ρωμανίας", ο τότε Δόγης της Βενετίας, Ερρίκος Δάνδολος, συνέβαλε στην επιδείνωση των σχέσεων μεταξύ των δύο κρατών. Προσπάθειες για βελτίωση των σχέσεων, για παράδειγμα μέσω της Συνθήκη του 1219, απεδείχθησαν ανεπιτυχείς. Μια περίοδος φιλικών σχέσεων ακολούθησε μόνο μετά τους Σικελικούς Εσπερινούς το 1282, όταν η Βενετία, προβλέποντας την πτώση του Καρόλου, του Γάλλου βασιλιά της Σικελίας, άρχισε να συγκροτεί στενότερες σχέσεις με το Βυζάντιο. Η Βενετία είχε δεσμευτεί μέσω συνθήκης με τον Κάρολο εναντίον του Βυζαντίου το 1281.

Ονομασία
--------

Τα Επτάνησα αναφέρονταν τόσο συλλογικά όσο και καθένα ξεχωριστά με διάφορα ονόματα. Μετά από την ανακατάληψη της Κεφαλονιάς από τη Βενετία στις 24 Δεκεμβρίου 1500, η διοίκηση της άμυνας των νησιών ανατέθηκε σε έναν αξιωματούχο με έδρα την Κέρκυρα. Αυτό αναφερόταν ως "Γενικός Προβλεπτής των Τριών Νήσων" (*Provveditore Generale delle Tre Isole*). Ο όρος *Τρεις Νήσοι* αναφέρεται στην Κέρκυρα, την Κεφαλονιά και τη Ζάκυνθο, τα τρία μεγαλύτερα από τα νησιά Το Βενετικό ισοδύναμο του ονόματος *Ιόνια Νησιά* είναι *Ixołe Jonie* και το Ιταλικό *Isole Ionie*.

Ακολουθούν τα επτά κύρια νησιά από το πιο βόρειο στο πιο νότιο, συμπεριλαμβανομένων και των Ιταλικών ονομάτων τους.

* Κέρκυρα (Corfù)
* Παξοί (Passo)
* Λευκάδα (Santa Maura or Lèucade)
* Κεφαλλονιά (Cefalonia)
* Ιθάκη (Itaca, Val di Compare or Piccola Cefalonia)
* Ζάκυνθος (Zante or Zacinto)
* Κύθηρα (Cerigo)

Τα Κύθηρα και η Λευκάδα ονομάζονταν και *Çuha Adası* ή *Çuka Adası* και *Ayamavra* αντιστοίχως από τους Οθωμανούς κατά την Οθωμανική περίοδο κατοχής τους.

Ιστορία
-------

### Ρωμαϊκή και Βυζαντινή περίοδος

Κατά την περίοδο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, τα Επτάνησα ήταν μέρος διαφορετικών ρωμαϊκών επαρχιών της Αχαΐας και της Παλαιάς Ηπείρου. Τελικά τα νησιά, με εξαίρεση τα Κύθηρα, θα σχηματίσουν το Βυζαντινό θέμα της Κεφαλληνίας, στα τέλη του 8ου αιώνα. Από τα τέλη του 11ου αιώνα, τα Επτάνησα έγιναν πεδίο μάχης στους πολέμους μεταξύ των Βυζαντινών και των Νορμανδών. Το νησί της Κέρκυρας ανήκε στους Νορμανδούς στις περιόδους 1081-1085 και 1147–1149, ενώ οι Ενετοί το πολιόρκησαν ανεπιτυχώς το 1122–1123. Το νησί της Κεφαλονιάς πολιορκήθηκε και αυτό ανεπιτυχώς το 1085, αλλά λεηλατήθηκε το 1099 από την Πίζα και το 1126 από τους Ενετούς. Τελικά, η Κέρκυρα και το υπόλοιπο θέμα, εκτός της Λευκάδας, καταλήφθηκαν από τους Νορμανδούς υπό τον Γουλιέλμος Β΄ της Σικελίας το 1185. Παρά το γεγονός ότι η Κέρκυρα επανακτήθηκε από του Βυζαντινούς το 1191, το Βυζάντιο έχασε εφεξής τα υπόλοιπα νησιά, τα οποία σχημάτισαν το Παλατινή Κομητεία της Κεφαλληνίας και της Ζακύνθου υπό τον Έλληνα ναύαρχο του Γουλιέλμου, Μαργαριτώνη.

|  |
| --- |
| 
Δυναστείες της Παλατινής Κομητείας Κεφαλληνίας και Ζακύνθου
 |
| * Θυρεός του Οίκου των ΑνδεγαυώνΘυρεός του Οίκου των Ανδεγαυών
* Θυρεός της οικογένειας των Τόκκων, των τελευταίων κυβερνώντων της Κομητείας.Θυρεός της οικογένειας των Τόκκων, των τελευταίων κυβερνώντων της Κομητείας.
 |

### Φραγκοκρατία

Μετά την Τέταρτη Σταυροφορία και την υπογραφή της *Partitio Terrarum Imperii Romaniae*, της συνθήκης διανομής των εδαφών της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, η Κέρκυρα βρέθηκε υπό Ενετική κυριαρχία. Ωστόσο, το 1207, ο δόγης Πιέτρο Τζιάνι παραχώρησε το νησί ως φέουδο σε δέκα Ενετούς αριστοκράτες, με την προϋπόθεση ότι θα επιδείξουν αφοσίωση στη Βενετική Δημοκρατία και ότι θα πληρώνουν φόρους. Η Κέρκυρα όμως πέρασε στα χέρια του Δεσποτάτου της Ηπείρου γύρω στο 1214 και πέρασε ως προίκα το 1257 στον Μανφρέδο της Σικελίας, ο οποίος τοποθέτησε εκεί επικεφαλής των ανατολικών κτήσεων του, το ναύαρχο Φιλίπ Σινάρ. Εντούτοις, μετά την ήττα του Μανφρέδου στη Μάχη του Μπενεβέντο και την υπογραφή της Συνθήκης του Βιτέρμπο στις 27 Μαΐου 1267, η Κέρκυρα έγινε κτήση του Ανδεγαυικού Βασιλείου της Νάπολης. Εν τω μεταξύ, τα υπόλοιπα νησιά συνέχισαν να αποτελούν μέρος της Παλατινής Κομητείας, το οποίο κατά τη διάρκεια της ύπαρξής του διοικείτο από τρεις οικογένειες: την Οικογένεια Ορσίνι, τον Οίκο των Ανδεγαυών και την οικογένεια των Τόκκων. Η διοίκηση των Τόκκων διήρκεσε 122 χρόνια, μέχρι το 1479, όταν οι Οθωμανοί κατέλαβαν την Κεφαλονιά, τη Ζάκυνθο και την Ιθάκη.

### Ενετική κατάληψη

Στις 13 Φεβρουαρίου 1386 η Κέρκυρα έγινε για ακόμη μια φορά Ενετική κτήση, και αυτή τη φορά θα διαρκούσε μέχρι το τέλος της Δημοκρατίας. Η ενσωμάτωση στις κτήσεις της Βενετίας έγινε οικειοθελώς από τους πολίτες της Κέρκυρας. Στις 10 Μαΐου, οι Κερκυραίοι διόρισαν πέντε πρεσβευτές να θέσουν τις υπηρεσίες τους στην Ενετική Γερουσία. Οι Οθωμανοί έκαναν αρκετές προσπάθειες να καταλάβουν την Κέρκυρα, η πρώτη από τις οποίες ήταν το 1537. Αυτή η επίθεση οδήγησε τη Βενετία σε συμμαχία με τον Πάπα και τον Κάρολο Κουίντο εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, γνωστή και ως Ιερό Συνασπισμό. Μία άλλη ανεπιτυχής επίθεση των Οθωμανών ήταν αυτή του Ιουλίου του 1716.

Μετά το διαμελισμό των εδαφών της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας το 1204, τα Κύθηρα έπεσαν σε Βενετικά χέρια· Η Βενετία έστειλε εκεί το Μάρκο Βενιέρι, το 1207. Τ Κύθηρα και τα Αντικύθηρα αποτέλεσαν μέρος του Ενετικού *Stato da Mar* για πρώτη φορά το 1363, το οποίο ακολούθησε μια διακοπή από την τρίχρονη τουρκική κατοχή, μεταξύ 1715 και 1718. Με την υπογραφή της Συνθήκης του Πασάροβιτς τα Κύθηρα και τα γειτονικά Αντικύθηρα πέρασαν στην Ενετική Δημοκρατία και έμειναν κάτω από την κυριαρχία της μέχρι τη διάλυσή της, το 1797.

Η τουρκική κατοχή των τριών νησιών της Κεφαλονιάς, της Ζακύνθου και της Ιθάκης ήταν βραχύβια. Το 1481, δύο χρόνια μετά την έναρξη της Τουρκικής κατοχής, ο Αντόνιο Τόκκο, εισέβαλε και κατέλαβε για λίγο την Κεφαλονιά και τη Ζάκυνθο αλλά σύντομα απομακρύνθηκε από τους Ενετούς. Η Ζάκυνθος επανακτήθηκε επίσημα από τους Ενετούς το 1485 Έπειτα, η Κεφαλονιά, μετά από δεκαέξι χρόνια τουρκικής κατοχής (1484–1500), εντάχθηκε στο *Stato da Mar* στις 24 Δεκεμβρίου 1500, μετά την Πολιορκία του Αγίου Γεωργίου. Εντέλει, η Ιθάκη, ακολουθώντας την τύχη της Κεφαλονιάς, καταλήφθηκε από τους Ενετούς το 1503.

Η Λευκάδα, τμήμα του Δεσποτάτου της Ηπείρου από την ίδρυσή του το 1205, εντάχθηκε στην Παλατινή Κομητεία της Κεφαλονιάς από τον Λεονάρδο το 1362. Το Δεσποτάτο της Ηπείρου ήταν μία από τις τρεις εξόριστες Βυζαντινές Αυτοκρατορίες, ένα από τα τρία Ελληνικά διάδοχα κράτη που δημιουργήθηκαν μετά την Τέταρτη Σταυροφορία το 1204. Ακολουθώντας την τύχη των υπόλοιπων κεντρικών Επτανήσων, καταλήφθηκε από τους Τούρκους το 1479 και έπειτα από τους Ενετούς το 1502. Ωστόσο, αυτή η Ενετική κατοχή δεν κράτησε για πολύ, καθώς η Λευκάδα δόθηκε πίσω στους Οθωμανούς ένα χρόνο αργότερα. Η Τουρκική κατοχή της Λευκάδας διήρκεσε πάνω από 200 χρόνια, από το 1479 έως το 1684, όταν ο Φραντζέσκο Μοροζίνι επιτέθηκε και υπέταξε το νησί στη διάρκεια του Πολέμου του Μωρέα. Η Λευκάδα, ωστόσο, δεν έγινε επίσημα Ενετική μέχρι το 1718, με την υπογραφή της Συνθήκης του Πασάροβιτς.

### Διάλυση της Δημοκρατίας και επακόλουθα

Κύριο λήμμα: Γαλλοκρατία των Επτανήσων
Ο Ναπολέων Α΄ Βοναπάρτης κήρυξε πόλεμο ενάντια στη Βενετία στις 3 Μαΐου 1797. Η υπογραφή της Συνθήκη του Καμποφόρμιο, στις 17 Οκτωβρίου 1797, συνετέλεσε στη διάλυση της Δημοκρατίας της Βενετίας και στο διαμελισμό των εδαφών της μεταξύ της Γαλλίας και της Αυστρίας. Τα εδάφη του *Terraferma* μέχρι τον ποταμό Αδίγης, η ίδια η πόλη και οι βαλκανικές κτήσεις της Ίστριας και της Δαλματίας παραχωρήθηκαν στην Αυστρία. Τα Επτάνησα, τμήμα των θαλάσσιων κτήσεων, παραχωρήθηκαν στη Γαλλία. Ο Ναπολέων οργάνωσε τα νησιά σε τρία διαμερίσματα (départements): *Corcyre*, *Ithaque*, και *Mer-Égée*. Το πρώτο διαμέρισμα συμπεριελάμβανε την Κέρκυρα και τους Παξούς, καθώς επίσης και τις πρώην Βενετικές κτήσεις της Βουθρωτού και της Πάργας που βρίσκονται στην Ήπειρο. Το δεύτερο αποτελείτο από τα νησιά της Κεφαλονιάς, της Ιθάκης και της Λευκάδας, ενώ η Ζάκυνθος και α Κύθηρα ήταν τμήμα του τρίτου διαμερίσματος. Η Γαλλική κατοχή, ωστόσο, δεν διήρκεσε πολύ, καθώς Η Ρωσική Αυτοκρατορία συμμάχησε με την Οθωμανική Αυτοκρατορία το Σεπτέμβριο του 1798, και το 1799 μία Ρωσο-Οθωμανική ναυτική εκστρατεία κατέλαβε τα νησιά. με την υπογραφή μιας συνθήκης μεταξύ της Ρωσίας και της Υψηλής Πύλης στις 21 Μαρτίου 1800, ιδρύθηκε μία ανεξάρτητη νησιωτική δημοκρατία υπό την προστασία και των δύο αυτοκρατοριών. Το όνομα του νέου κράτους συμφωνήθηκε να είναι *"Επτάνησος Πολιτεία"* και περιελάμβανε όλα τα εδάφη των τριών πρώην γαλλικών διαμερισμάτων, εξαιρουμένων των ηπειρωτικών κτήσεων της Πάργας, της Πρέβεζας, της Βόνιτσας και του Βουθρωτού. Με τη Συνθήκη του Τιλσίτ το 1807, τα νησιά δόθηκαν πίσω στη Γαλλία από τη Ρωσία. Τον Οκτώβριο του 1809, η Μεγάλη Βρεταννία έλαβε υπό την κατοχή της όλα τα νησιά εκτός της Κέρκυρας, η οποία παραδόθηκε από τους Γάλλους το 1814. Το 1815, τα Επτάνησα έγιναν Βρετανική αποκία υπό το όνομα Ηνωμένον Κράτος των Ιονίων Νήσων.

Διοίκηση
--------

Το Παλαιό Φρούριο της Κέρκυρας το 1573.
Ο πολιτικός και στρατιωτικός διοικητής των Επτανήσων ήταν ο *Provveditore generale da Mar* (Γενικός Προβλεπτής της Θάλασσας), ο οποίος διέμενε στη Κέρκυρα και είχε την ανώτατη ηγεσία του ένοπλου Ενετικού στόλου. Τα πρώτα χρόνια της Ενετικής κυριαρχίας ο Προβλεπτής εκλεγόταν μόνο σε περιπτώσεις ανάγκης και σε μερικές περιστάσεις εν καιρώ ειρήνης και διοριζόταν ως *Provveditore generale delle tre Isole*, "*Γενικός Προβλεπτής* των Τριών Νήσων".

Οι αρχές σε κάθε νησί διακρίνονταν σε δύο είδη: στις Ενετικές, που καταλαμβάνονταν από Ενετούς και αντιπροσώπευαν το κυρίαρχο κράτος και την πολιτική και στρατιωτική του δύναμη πάνω στα νησιά και οι εγχώριες αρχές που διορίζονταν από το Κοινοτικό Συμβούλιο (*Consiglio della Comunità*). Οι Ενετοί διορίζονταν από το Μεγάλο Συμβούλιο της Βενετίας. Υπήρχαν τρεις αξιωματούχοι που συγκροτούσαν το *reggimento* ("διοίκηση") κάθε νησιού. Ο επικεφαλής του *reggimento* είχε τον τίτλο του *Provveditore* (Προβλεπτής) σε όλα τα νησιά εκτός της Κέρκυρας, όπου αποκαλείτο *Bailo*. Τους τίτλους αυτούς μπορούσαν μόνο να κατέχουν ευγενείς. Οι κατώτεροι Ενετοί αξιωματούχοι ήταν οι *consiglieri* (σύμβουλοι), δύο σε κάθε νησί, που εκτελούσαν διοικητικά και δικαστικά καθήκοντα μαζί με τον *Provveditore* κάθε νησιού. Οι αρμοδιότητες των *Provveditore* περιελάμβαναν επίσης ασφάλεια από εχθρικές επιδρομές, φορολόγηση, θρησκευτικά και άλλα θέματα.

Στην Κέρκυρα, οι Ενετικές αρχές περιελάμβαναν έναν *Bailo*, έναν *Provveditore* και έναν *Capitano*, δύο*Consiglieri*, έναν *Capitano della cittadella* και έναν *Castellano della fortezza*. Στην Κεφαλονιά και στη Ζάκυνθο υπήρχαν μόνο ένας *Provveditore* και δύο *Consiglieri*. Ωστόσο, το 1595, ένας άλλος *provveditore* διορίστηκε στο Φρούριο της Άσσου (Fortezza d'Asso), στην Κεφαλονιά. Όταν ενσωματώθηκε και η Λευκάδα ένας *Provveditore ordinario* και ένας *Provveditore straordinario* έγιναν οι αντιπρόσωποι της Βενετίας στο νησί. Στα Κύθηρα, το *reggimento* αποτελείτο τόσο από έαν *Provveditore* όσο και από έναν *castellano*. Οι εγχώριες αρχές σε κάθε νησί περιελάμβαναν το *Consiglio Maggiore* (Μεγάλο Συμβούλιο) και το *Consiglio Minore* (Μικρό Συμβούλιο) τοοποίο απαρτιζόταν από μέλη της τοπικής αριστοκρατίας.

Υπήρχαν δέκα φρούρια σε όλα τα νησιά, με ένα σε κάθε νησί που χρησίμευε ως πρωτεύουσα.  Στην Κέρκυρα, πάραυτα, υπήρχαν τρία φρούρια· δύο μέσα στην πόλη της Κέρκυρας (Παλαιό και Νέο Φρούριο, *Fortezza Vecchia* και *Fortezza Nuova*) και το Αγγελόκαστρο. Στην Κεφαλονιά υπήρχαν δύο, το Κάστρο του Αγίου Γεωργίου ή Φρούριο της Κεφαλονιάς (*Città di Cefalonia*) και το Φρούριο της Άσσου (*Fortezza d'Asso*) στο βόρειο μέρος.

Οικονομία
---------

Νόμισμα δύο σόλντι.
Η επτανησιακή οικονομία κατά την περίοδο της Ενετικής κυριαρχίας βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στην εξαγωγή τοπικών προϊόντων. Το πιο σημαντικό από τα αγροτικά προϊόντα της Κέρκυρας ήταν το ελαιόλαδο.  Στα νησιά της Κεφαλονιάς και της Ζακύνθου οι κυριότερες εξαγωγές αφορούσαν τις σταφίδες, το ελαιόλαδο και το κρασί. Ένα από τα σημαντικότερα προϊόντα που εξάγονταν από όλα τα νησιά ήταν το ελαιόλαδο. Ελαιώνες είχαν φυτευτεί σε όλα τα νησιά κατά τη διάρκεια της Ενετικής περιόδου, καθώς το ελαιόλαδο ήταν σημαντικό για την οικονομία της Βενετίας. Παρά το γεγονός ότι η παραγωγή ήταν επιτυχής, η Δημοκρατία επέτρεπε την εξαγωγή του ελαιολάδου μόνο στη Βενετία. Στατιστικά για τα έτη 1766-1770 δείχνουν 1.905.917 ελιές στην Κέρκυρα, 113.161 στη Ζάκυνθο, 38.516 στην Κεφαλονιά, 44.146 τη Λευκάδα και 31.884 στα Κύθηρα.

Μολαταύτα, η εξαγωγή σταφίδας ήταν το σημαντικότερο εξαγώγιμο προϊόν κατά την Ενετική περίοδο. Μέχρι τις αρχές του 18ου αιώνα, η Ζάκυνθος, η Κεφαλονιά και ένα μέρος της Ιθάκης είχαν γίνει ένα σημαντικό κέντρο του εμπορίου σταφίδας. Εξαιτίας του άγριου ανταγωνισμού μεταξύ Βενετίας και Ηνωμένου Βασιλείου, η Ενετοί απαγόρευσαν την ελεύθερη εξαγωγή σταφίδας από τα νησιά. Ένα άλλο μέτρο ήταν ο *nuova imposta*, ένας βαρύς εξαγωγικός δασμός για τα ξένα πλοία.

Το νόμισμα των νησιών κατά την Ενετική περίοδο ήταν η Βενετική λίρα, όπως και στη Βενετία. Συγκεκριμένα, υπήρχε μια ειδική κυκλοφορία για τα Επτάνησα· από τη μία πλευρά του νομίσματος υπήρχε η πλήρης ή η σύντομη επιγραφή CORFU/CEFALONIA/ZANTE σε τρεις γραμμές. Η άλλη πλευρά του νομίσματος απεικονίζει τον φτερωτό λέοντα του Αγίου Μάρκου, κρατώντας την Αγία Γραφή στα μπροστινά του πόδια.

Δημογραφία
----------

Όταν τα κεντρικά Επτάνησα καταλήφθηκαν από τους Ενετούς, ο πληθυσμός τους ήταν πολύ χαμηλός· η Ιθάκη ήταν τελείως ακατοίκητη. Προκειμένου να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα αυτό, πραγματοποιήθηκε στα νησιά ένας μικρός εποικισμός. Ρωμαιοκαθολικοί Ιταλοί από το *Terraferma* (ηπειρωτικές ιταλικές κτήσεις) και Ορθόδοξοι Έλληνες από το *Stato da Mar* (υπερπόντιες κτήσεις) μεταφέρθηκαν στα νησιά ως μέρος του εποικισμού. Ο πληθυσμός τελικά αυξήθηκε: την περίοδο 1765-1766 είχε φτάσει τους 111.439 κατοίκους· το 1780, ο πληθυσμός των νησιών ήταν 150.908. Δεκατέσσερα χρόνια μετά, υπήρχαν 155.770 κάτοικοι σε όλα τα Επτάνησα.

Παρακάτω δίδονται κάποια στοιχεία σχετικά με τον πληθυσμό κάθε νησιού κατά την Ενετική περίοδο.

| Island | 1470 | 1500 | 1528 | 1532 | 1568 | 1583 | 1675 | 1684 | 1760 | 1766 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Κέρκυρα |  |  |  | 14.246 |  | 19.221 | 20.000 |  |  | 44.333 |
| Παξοί |  |  |  |  |  |  |  |  | 4.150 |  |
| Λευκάδα |  |  |  |  |  |  |  | 9.000 | 12.000 | 11.760 |
| Ιθάκη |  |  |  |  | 300 |  |  |  | 2.500 |  |
| Κεφαλλονιά |  | 14.000 |  |  |  | 25.543 |  |  |  | 21.659 |
| Ζάκυνθος |  |  | 17.255 |  |  | 14.054 | 25.000 |  |  | 25.325 |
| Κύθηρα | 500 |  |  |  |  |  |  |  | 6.000 | 6.183 |

### Γλώσσα και εκπαίδευση

Κατά την Ενετική εποχή, όλες οι διοικητικές πράξεις συντάσσονταν στη Βενετική γλώσσα, την επίσημη γλώσσα του κράτους. Η ελληνική γλώσσα εξακολούθησε να ομιλείται από τους χωρικούς, ενώ τα Ιταλικά (Βενετικά) υιοθετήθηκαν από την ανώτερη τάξη και προτιμείτο στις πόλεις. Έτσι, η Βενετική γλώσσα έγινε, αν όχι η κυρίαρχη γλώσσα των Επτανησίων, τουλάχιστον πιο συχνή. Οι Βενετοί δεν έκαναν πολλά στον τομέα της εκπαίδευσης, κυρίως γιατί η μόρφωση δεν ήταν κρατική υπόθεση αλλά ιδιωτική. Άλλοι συγγραφείς, όμως, θεωρούν πως αυτό έγινε σκοπίμως εκ μέρους της κεντρικής διοίκησης, ως μέρος της αποικιακής πολιτικής της Βενετίας. Άνθρωποι που ανήκαν στις ανώτερες τάξεις, αυτή των ευγενών και των αστών) ήταν περισσότερο πιθανόν να είναι μορφωμένοι και να έχουν σπουδάσει σε ένα ιταλικό πανεπιστήμιο, και ιδίως στο Πανεπιστήμιο της Πάδοβας. Η πρώτη λογοτεχνική ακαδημία στα νησιά, η *Accademia degli Assicurati*, που ιδρύθηκε στην Κέρκυρα το 1656 από ιδιώτες, βασίστηκε στις ακαδημίες που λειτουργούσαν εκείνη την περίοδο στη Μητρόπολη. Είχε ως έμβλημα δύο βράχους κάτω από έναν φτερωτό λέοντα, με την επιγραφή *His Semper* να αιωρείται στον αέρα.

### Θρησκεία

Η Καθολική Μητρόπολη της Κέρκυρας, έδρα της Ρωμαιοκαθολικής Αρχιεπισκοπής Κέρκυρας, Ζακύνθου και Κεφαλληνίας.
Οι Βενετοί, όντας Καθολικοί, διατήρησαν τα προνόμια που απολάμβανε ο Καθολικός κλήρος στα νησιά από την περίοδο της Παλατινής Κομητείας. Οι Ρωμαιοκαθολικοί δεν ήταν μεγάλη κοινότητα και, κατά την Ενετική περίοδο, ήταν κυρίως συγκεντρωμένοι στην Κέρκυρα και στην Κεφαλονιά. Οι περισσότεροι από αυτούς ήταν απόγονοι Ιταλών εποίκων αλλά υπήρχαν επίσης και περιπτώσεις αλλαγής δόγματος από ορθόδοξους. Σύμφωνα με το νόμο, οι Έλληνες Ορθόδοξοι ιερείς και μοναχοί έπρεπε να δεχτούν τος Καθολικούς ως ανωτέρους τους, ωστόσο οι Βενετοί έβαζαν τα συμφέροντα της Δημοκρατίας πάνω από τα συμφέροντα του Βατικανού. Επιπλέον, οι μεικτοί γάμοι μεταξύ Καθολικών και Ορθοδόξων Χριστιανών ήταν επιτρεπτοί. Αυτοί ήταν οι δύο κυριότεροι παράγοντες για την παρακμή του Καθολικισμού στα Επτάνησα.

Οι Εβραίοι ήταν επίσης αυτόχθονη θρησκευτική ομάδα στα νησιά κατά την Ενετική περίοδο. ήταν ακόμη λιγότεροι σε αριθμό από ότι οι Καθολικοί· το 1797 ο πληθυσμός των Εβραίων στην Κέρκυρα φαίνεται να είναι μόλις 2.000 Η Εβραϊκή παρουσία στην Κέρκυρα ανιχνεύεται από τον 12ο-13ο αιώνα. Στην Κεφαλονιά, υπάρχουν στοιχεία Εβραϊκής παρουσίας στην παλαιά πρωτεύουσα, το Κάστρο του Αγίου Γεωργίου, από τις αρχές του 17ου αιώνα. Όταν η πρωτεύουσα του νησιού μεταφέρθηκε στο Αργοστόλι, οι Εβραίοι εγκαταστάθηκαν εκεί.

### Κοινωνική δομή

Η κοινωνική διαστρωμάτωση της κοινωνίας είναι ίδια με αυτή της Βενετίας. Όλος ο πληθυσμός χωριζόταν σε τρεις τάξεις· στους αριστοκράτες (gi*nobili*),στους αστούς (*citadini*) και στους απλούς ανθρώπους (*populari*).

Παρακαταθήκη
------------

Το Έμβλημα της Επτανήσου Πολιτείας, βασισμένο στη σημαία της Βενετίας.
Στις παλιές κτήσεις της Βενετίας, αλλά κυρίως στα Επτάνησα, η μνήμη της της Ενετικής περιόδου είναι βαθιά ριζωμένη στους κατοίκους, που την ανακαλούν με νοσταλγία ακόμη και μετά από τόσο καιρό και τόσα γεγονότα. Εξαιτίας της μακράς Ενετικής περιόδου κατοχής, τα ήθη και οι παραδόσεις των κατοίκων των Επτανήσων είναι ένα μείγμα Ελληνικών και Ιταλικών.  Η Βενετική επιρροή απεικονίζεται σε όλες τις πτυχές του πολιτισμού και της καθημερινής ζωής. Το 1800 ιδρύθηκε η Επτάνησος Πολιτεία; η σημαία της βασίστηκε στη σημαία της Βενετίας. Επιπρόσθετα, η Ιταλική γλώσσα ήταν η επίσημη γλώσσα (μαζί με τα ελληνικά) τόσο της Επτανήσου Πολιτείας όσο και του Ηνωμένου Κράτους των Ιονίων Νήσων. Εξαιτίας της θέσης της, η Ιταλική διδασκόταν επίσης στα σχολεία, μαζί με τα Ελληνικά και τα Αγγλικά (τα Επτάνησα ήταν προτεκτοράτο του Ηνωμένου Βασιλείου από το 1815 μέχρι1864). Τον Πρώτο Χρόνο της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, παραδείγματος χάριν, τα Ελληνικά διδάσκονταν τέσσερις φορές την εβδομάδα, τα Ιταλικά τρεις και τα Αγγλικά δύο. Στην ελληνική απογραφή του 1907, 4.675 άτομα από τα Επτάνησα δήλωσαν ως δόγμα τους τον Καθολικισμό, δηλαδή το 1,8% του συνολικού πληθυσμού (254.494), ενώ 2.541 (1%) Επτανήσιοι δήλωσαν την Ιταλική ως τη μητρική τους γλώσσα, κάνοντάς την τη δεύτερη γλώσσα στα Επτάνησα σε αριθμό ομιλητών. Η Ιταλική γλώσσα παραμένει ακόμη δημοφιλής στα νησιά. Η Ένωση Επτανησίων Ελλάδας, μια αστική μη κερδοσκοπική εταιρία που εργάζεται για την προώθηση του Επτανησιακού πολιτισμού, αντιτάχθηκε στην απόφαση του Υπουργείου να καταργήσει τη διδασκαλία των Ιταλικών στα σχολεία, δηλώνοντας ότι "Ειδικά για τα Ιόνια νησιά η επιλογή της Ιταλικής γλώσσας αποτελεί πλέον μια παράδοση για τα σχολεία τους, αλλά και μια αναγκαία γλώσσα λόγω της μεγάλης τουριστικής κίνησης από την Ιταλία και των λοιπών σχέσεων π.χ. πολιτιστικών, εμπορικών κλπ. των νησιών με τη χώρα αυτή." και προτείνουν "σεβασμό στους μαθητές, και στις επιλογές γλωσσομάθειας τους (...) και αναγνώριση του δικαιώματος τους να διδάσκονται τη γλώσσα που επιθυμούν και ειδικά τα Ιταλικά που είναι η γλώσσα με τη μεγαλύτερη προτίμηση στα νησιά του Ιονίου πελάγους και όχι μόνο".

  

Αυτά τα πολιτισμικά κατάλοιπα της ενετικής περιόδου αποτέλεσαν και το κύριο αίτιο της επιθυμίας του Μουσολίνι να εντάξει τα Ιόνια Νησιά στο Βασίλειο της Ιταλίας. Ακόμη και πριν το ξέσπασμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και του Ελληνοϊταλικού Πολέμου, ο Μουσολίνι είχε εκφράσει την επιθυμία του για προσάρτηση των Ιονίων Νήσων ως μέρος των ευρύτερων σχεδίων του για μια Ιταλική Αυτοκρατορία με επίκεντρο τη Μεσόγειο Θάλασσα. Στις 15 Οκτωβρίου, σε ένα συμβούλιο που πραγματοποιήθηκε στο *Palazzo Venezia*, έλαβε την τελική απόφαση για την κατάληψη της Ελλάδας. Αρχικός του στόχος ήταν η κατάληψη της Κέρκυρας, της Ζακύνθου και της Κεφαλονιάς. Μετά την ολοκληρωτική κατάκτηση της Ελλάδας, στις αρχές Απριλίου του 1941, οι εισβολείς διαίρεσαν τα εδάφη της σε τρεις κατοχικές ζώνες. Οι Ιταλοί κατείχαν το μεγαλύτερο τμήμα της χώρας, συμπεριλαμβανομένων των Ιονίων Νήσων. Ο Μουσολίνι ενημέρωσε τον Στρατηγό Κάρλο Τζελόσο ότι τα Ιόνια Νησιά θα αποτελούσαν ξεχωριστή Ιταλική Επαρχία μέσω μιας *de facto* προσάρτησης, ωστόσο οι Γερμανοί δεν ήσαν θετικοί σε ένα τέτοιο σενάριο. Πάραυτα, οι ιταλικές Αρχές συνέχισαν απρόσκοπτα την προετοιμασία του εδάφους για την προσάρτηση αυτή. Τελικά, στις 22 Απριλίου του 1941, έπειτα από σειρά συζητήσεων μεταξύ γερμανικών και ιταλικών Αρχών, ο Γερμανός *führer* Αδόλφος Χίτλερ συμφώνησε στο να προχωρήσει η Ιταλία στην *de facto* προσάρτηση των νησιών. Έκτοτε, και μέχρι το τέλος του πολέμου, τα νησιά υπέστησαν μια διαδικασία ιταλοποίησής τους σε όλους τους τομείς, από την τοπική τους διοίκηση έως την τοπική τους οικονομία.

Παραπομπες
----------

1. ↑  Brame, Saporta, Contreras & Newmeyer, σελ. 213.
2. ↑  Τσιτσέλης, σελ. 529.
3. ↑  Thiriet, σελ. 32.
4. ↑  Mauskopf Deliyannis, σελ. 278.
5. ↑  Grafton, Most & Settis, σελ. 806.
6. ↑  Lane, σελ. 4.
7. 1 2  Lane, σελ. 5.
8. ↑  Luttwak, σελ. 151.
9. ↑  Nicol, p. 16.
10. ↑  Laiou, σελ. 154.
11. 1 2  Nicol, σελ. 66.
12. ↑  Nicol, σελ. 254.
13. ↑  Novoselova, σελ. 547.
14. 1 2  Novoselova, p. 599.
15. 1 2  Archivio di Stato di Venezia, σελ. 5.
16. 1 2 3 4  Fréchet, Meghraoui & Stucchi, σελ. 44.
17. ↑  Smyth, σελ. 53.
18. ↑  Soreide, σελ. 48.
19. ↑  Macmillan, σελ. 84.
20. ↑  Davies & Davis, σελ. 37.
21. ↑  Archivum ottomanicum, σελ. 240.
22. ↑  Kazhdan, σελ. 1007.
23. ↑  Zakythinos, σελ. 529.
24. ↑  Soustal & Koder, σελ. 56–57, 176.
25. ↑  Kazhdan, σελ. 1123.
26. ↑  Soustal & Koder, σελ. 58, 176.
27. ↑  Herrin & Saint-Guillain, σελ. 82.
28. ↑  Miller, σελ. 88.
29. ↑  Nicol, σελ. 401–402.
30. ↑  Τσιτσέλης, σελ. 400.
31. ↑  Mercati, σελ. 17-18.
32. 1 2 3  Haberstumpf, σελ. 57–70.
33. 1 2  Durrell, σελ. 95.
34. ↑  Durrell, σελ. 160.
35. ↑  Black, σελ. 56.
36. ↑  Isom-Verhaaren, σελ. 40.
37. ↑  A History of the Ottoman Empire to 1730, σελ. 210.
38. ↑  Liddell, σελ. 236.
39. ↑  Μαλτέζου, σελ. 33.
40. ↑  Miller, σελ. 633–638.
41. ↑  Babinger, σελ. 384.
42. ↑  Ward, σελ. 26.
43. 1 2  McCabe, Harlaftis & Minoglou, σελ. 98.
44. 1 2  Setton, σελ. 515.
45. ↑  Scammell, σελ. 119.
46. ↑  Heurtley, σελ. 57.
47. ↑  Nicol, σελ. 4.
48. ↑  De Roo, σελ. 56.
49. ↑  Miller, σελ. 570–571.
50. ↑  Heurtley, σελ. 65.
51. ↑  Foreign Office of Great Britain, σελ. 353.
52. ↑  Alison, σελ. 283.
53. ↑  Jervis-White-Jervis, σελ. 159.
54. ↑  Schroeder, σελ. 171.
55. ↑  Alison, σελ. 308.
56. ↑  Rodger, σελ. 88.
57. 1 2  Rulhière, σελ. 1.
58. ↑  Rulhière, σελ. 2.
59. ↑  Schroeder, σελ. 182.
60. ↑  Pratt, σελ. 81.
61. 1 2  The Quarterly review, σελ. 118.
62. ↑  Xenos, σελ. 224.
63. ↑  Fleming, σελ. 114.
64. ↑  Roberts, p. 306.
65. 1 2 3  «L'archivio di Stato di Venezia 306 σελίδες» (PDF). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 4 Μαρτίου 2016. Ανακτήθηκε στις 25 Ιουλίου 2012.
66. ↑  Miller, σελ. 604.
67. ↑  Dudan, σελ. 166.
68. ↑  Lunzi, σελ. 251.
69. 1 2  Zorzi, σελ. 136.
70. ↑  Saint-Sauveur, σελ. 56–63.
71. ↑  Lunzi, σελ. 102, 150.
72. 1 2 3 4  Fréchet, Meghraoui & Stucchi, σελ. 46.
73. ↑  Pratt, σελ. 19.
74. ↑  Fortress of Cefalonia
75. ↑  McCabe, Harlaftis & Minoglou, σελ. 101.
76. ↑  Thiriet, σελ. 174–189.
77. ↑  Partsch, σελ. 97–98.
78. ↑  Rulhière, σελ. 5.
79. 1 2  The Portfolio, σελ. 112.
80. ↑  Miller, σελ. 614.
81. ↑  Christensen, σελ. 40.
82. ↑  Fusaro, σελ. 161-168.
83. ↑  Ortalli, σελ. 205.
84. ↑  Lampros, σελ. 11.
85. ↑  Lampros, σελ. 12.
86. ↑  Sathas, σελ. 155.
87. ↑  Konomos, σελ. 9.
88. 1 2  Kosmatou, σελ. 611.
89. ↑  Paparrigopoulos, σελ. 213.
90. ↑  Brewster, σελ. 396.
91. ↑  FitzMaurice, σελ. 39.
92. ↑  Miller, σελ. 613.
93. ↑  Saint-Sauveur, σελ. 189–190.
94. ↑  Lunzi, σελ. 496.
95. ↑  Lane, σελ. 313.
96. ↑  Davy, σελ. 31. Chapter 1 *Historical Notices on the Ionian Islands and Malta* by John Davy: "No people or government better understood the value of the old adage, that knowledge is power, than the Venetians; and the method they pursued to retain the Ionians in ignorance, was strictly in conformity with the rest of their policy"
97. ↑  Lunzi, σελ. 248.
98. ↑  Augliera, σελ. 83–84.
99. 1 2  Lunzi, p. 448.
100. 1 2  Miller, σελ. 208.
101. 1 2 3  Miller, σελ. 209.
102. 1 2  Clogg, σελ. 26.
103. ↑  Young, σελ. 96.
104. ↑  FitzMaurice, σελ. 52.
105. ↑  FitzMaurice, σελ. 47.
106. ↑  Chasiotes, σελ. 97.
107. ↑  FitzMaurice, σελ. 53.
108. ↑  Bires & Kardamitse-Adame, σελ. 32.
109. ↑  Zorzi, σελ. 229. "In the ancient Venetian kingdoms, above all in the Ionian islands, the memory of the Republic is deeply rooted in the population, who recall it with a shade of nostalgia even after so much time and so many events."
110. ↑  Vaudoncourt & Walton, σελ. 409.
111. ↑  Smyth, σελ. 52.
112. ↑  Le tre costituzioni (1800, 1803, 1817) delle Sette Isole Jonie, σελ. 191.
113. 1 2  The Quarterly journal of education, σελ. 83.
114. ↑  1907 Census of the Kingdom of Greece 387 pages
115. ↑  Press Release for the abolition of the Italian language - Hellenic Union of Eptanisians, 1-8-2011
116. ↑  Rodogno, p. 72.
117. ↑  Rodogno, p. 84.
118. ↑  Knox, p. 140.
119. ↑  Hoyt, p. 190.
120. ↑  Schreiber, Stegemann & Voge, p. 410.
121. ↑  Wever, Goethem & Wouters, p. 250.
122. 1 2  Rodogno, p. 85.
123. ↑  Corvaja & Miller, p. 170.
124. ↑  Rodogno, p. 104.
125. ↑  Rodogno, p. 258.

Βιβλιογραφία
------------



|  |  |
| --- | --- |
| 
* *A History of the Ottoman Empire to 1730*. Cambridge University Press. 1976. Ανακτήθηκε στις 3 Σεπτεμβρίου 2011.
* Alison, Archibald (1835). *History of Europe from the commencement of the French Revolution in MDCCLXXXIX to the Restoration of the Bourbons in MDCCCXV, Volume III*. Blackwood. Ανακτήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2011.
* Augliera, Letterio (1996). *Libri, politica, religione nel Levante del Seicento* (στα Ιταλικά). Istituto veneto di scienze, lettere ed arti. ISBN 88-86166-29-X. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Archivio di Stato di Venezia (1937). *L'Archivio di stato di Venezia: indice generale, storico, descrittivo ed analitico* (στα Ιταλικά). Biblioteca d'arte editrice. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* *The Quarterly review Volume XXIII*. J. Murray. 1820. Ανακτήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2011.
* *Archivum ottomanicum Volume XXIII*. Mouton. 2006. Ανακτήθηκε στις 29 Αυγούστου 2011.
* Babinger, Franz (1992). *Mehmed the Conqueror and His Time*. Princeton University Press. ISBN 0-691-01078-1. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Baghdiantz-McCabe, Ina· Harlaftis, Gelina· Pepelase Minoglou, Ioanna (2005). *Diaspora entrepreneurial networks: four centuries of history*. Berg. ISBN 1-85973-880-X. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Bires, Manos G.· Kardamitse-Adame, Maro (2004). *Neoclassical architecture in Greece*. Getty Publications. ISBN 0-89236-775-X. Ανακτήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 2011.
* Black, Jeremy (2002). *European warfare, 1494-1660*. Routledge. ISBN 0-415-27531-8. Ανακτήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 2011.
* Brame, Michael K.· Saporta, Sol· Contreras, Heles· Newmeyer, Frederick J. (1986). *A Festschrift for Sol Saporta*. Noit Amrofer. ISBN 0-932998-06-2. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Brewster, David (1832). *The Edinburgh encyclopædia conducted by David Brewster, with the assistance of gentlemen eminent in science and literature, Volume XI*. J. and E. Parker. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Chasiotes, Ioannes K.· Hidryma Meleton Chersonesou tou Haimou (1997). *The Jewish communities of southeastern Europe: from the fifteenth century to the end to World War II*. Institute for Balkan Studies. ISBN 960-7387-03-1. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Christensen, Peter L. (2000). *Raisin production manual*. ANR Publications. ISBN 1-879906-44-9. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Clayton, Charles (2005). *Round the Mulberry Bush*. Lulu.com. ISBN 1-4116-5396-3. Ανακτήθηκε στις 30 Αυγούστου 2011.
* Corvaja, Santi· Miller, Robert L. (2008). *Hitler & Mussolini: The Secret Meetings*. Enigma Books. ISBN 1-929631-42-1. Ανακτήθηκε στις 23 Φεβρουαρίου 2012.
* Clogg, Richard (2002). *Minorities in Greece: aspects of a plural society*. C. Hurst & Co. Publishers. ISBN 1-879906-44-9. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Davies, Siriol· Davis, Jack L. (2007). *Between Venice and Istanbul:colonial landscapes in early modern Greece*. ASCSA. ISBN 0-87661-540-X. Ανακτήθηκε στις 28 Αυγούστου 2011.
* Davy, John (1842). *Notes and observations on the Ionian islands and Malta:with some remarks on Constantinople and Turkey, and on the system of quarantine as at present conducted, Volume I*. Smith, Elder & co. Ανακτήθηκε στις 4 Σεπτεμβρίου 2011.
* De Roo, Peter (1924). *Material for a history of Pope Alexander VI: his relatives and his time*. The Universal knowledge foundation. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Dudan, Bruno (1938). *Il dominio veneziano di Levante* (στα Ιταλικά). Zanichelli. Ανακτήθηκε στις 14 Αυγούστου 2011.
* Durrell, Lawrence (1967). *Prospero's cell: a guide to the landscape and manners of the island of Corcyra*. Olympia Press. ISBN 1-60872-097-7. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* FitzMaurice, 6th Earl of Orkney, George William Hamilton (1864). *Four years in the Ionian Islands: Their political and social condition. With a history of the British protectorate, Volume I*. Chapman and Hall. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Fleming, Katherine Elizabeth (1999). *The Muslim Bonaparte: diplomacy and orientalism in Ali Pasha's Greece*. Princeton University Press. ISBN 0-691-00194-4. Ανακτήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2011. [*νεκρός σύνδεσμος*]
* Fréchet, Julien· Meghraoui, Mustapha· Stucchi, Massimiliano (2008). *Historical seismology: interdisciplinary studies of past and recent earthquakes, Second Volume*. Springer. ISBN 1-4020-8221-5. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Fusaro, Maria (1996). *Uva passa: una guerra commerciale tra Venezia e l'Inghilterra (1540-1640)* (στα Ιταλικά). il Cardo. ISBN 88-8079-081-1. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Grafton, Anthony· Most, Glenn W.· Settis, Salvatore (2010). *The Classical Tradition*. Harvard University Press. ISBN 0-674-03572-0. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Haberstumpf, Walter (2005). *I Tocco, duchi di Leucade, e il principato d'Acaia (secoli XIV-XVI)*. Venezia e le Isole Ionie (στα Ιταλικά).
* Herrin, Judith· Saint-Guillain, Guillaum (2011). *Identities and Allegiances in the Eastern Mediterranean After 1204*. Ashgate Publishing, Ltd. ISBN 1-4094-1098-6. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Heurtley, W. A. (1967). *A Short history of Greece from early times to 1964*. CUP Archive. ISBN 0-521-09454-2. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Hoyt, Edwin Palmer (1994). *Mussolini's empire: the rise and fall of the fascist vision*. J. Wiley. ISBN 0-471-59151-3. Ανακτήθηκε στις 23 Φεβρουαρίου 2012.
* Isom-Verhaaren, Christine (2001). *Allies with the Infidel: The Ottoman and French Alliance in the Sixteenth Century*. I.B.Tauris. ISBN 1-84885-728-4. Ανακτήθηκε στις 3 Σεπτεμβρίου 2011.
* Jervis-White-Jervis, Henry (1852). *History of the island of Corfú, and of the Republic of the Ionian Islands*. Colburn and co. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Kazhdan, Alexander Petrovich (1991). *The Oxford Dictionary of Byzantium*. Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Knox, MacGregor (1986). *Mussolini unleashed, 1939-1941:politics and strategy in fascist Italy's last war*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-33835-2. Ανακτήθηκε στις 23 Φεβρουαρίου 2012.
* Konomos, Ntinos (1968). *Crete and Zakynthos*.
* Kosmatou, Eftychia (2000). *La population des îles Ioniennes XVIIIème à XIXème siècle* (στα Γαλλικά). Paris Ι.
* Laiou, Angeliki E. (2005). *Urbs capta: the Fourth Crusade and its consequences*. Lethielleux. ISBN 2-283-60464-8. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Lampros, Paulos (1968). *Coins and medals of the Ionian Islands*. John Benjamins Publishing Company. ISBN 90-6032-311-4.
* Lane, Frederic Chapin (1973). *Venice, a maritime republic*. JHU Press. ISBN 0-8018-1460-X. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.

 | 
* *Le tre costituzioni (1800, 1803, 1817) delle Sette Isole Jonie* (στα Ιταλικά). C.N. Filadelfeo. 1849. Ανακτήθηκε στις 19 Οκτωβρίου 2011.
* Liddell, Robert (1958). *The Morea*. J. Cape. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Lunzi, Ermanno (1858). *Della condizione politica delle Isole Jonie sotto il dominio Veneto: preceduta da un compendio della storia delle Isole stesse dalla divisione dell'impero Bizantino* (στα Ιταλικά). Tip. del Commercio. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Luttwak, Edward (2009). *The grand strategy of the Byzantine Empire*. Harvard University Press. ISBN 0-674-03519-4. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Macmillan, inc (1994). *Guide to the eastern Mediterranean: including Greece and the Greek islands, Constantinople, Smyrna, Ephesus, etc*. Macmillan and co. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Maltezou, Chryssa (1980). *Cythère: Société et économie pendant la période de la domination vénitienne* (στα Γαλλικά). Balkan Studies.
* Mauskopf Deliyannis, Deborah (2009). *Ravenna in late antiquity*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-83672-7. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Mercati, Paolo (1811). *Saggio storico statistico della città et isola di Zante* (στα Ιταλικά).
* Miller, William (1921). *Essays on the Latin Orient*. Cambridge University Press. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Miller, William (1908). *The Latins in the Levant: a history of Frankish Greece (1204-1566)*. Dutton. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Nicol, Donald M. (1992). *Byzantium and Venice: A Study in Diplomatic and Cultural Relations*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-34157-4. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Nicol, Donald M. (2010). *The Despotate of Epiros 1267-1479: A Contribution to the History of Greece*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-13089-1. Ανακτήθηκε στις 29 Αυγούστου 2011.
* Novoselova, Aleksandra Vasil'evna (1971). *History of the Byzantine Empire Second Volume*. University of Wisconsin Press. ISBN 0-299-80926-9. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Ortalli, Gherardo (1998). *Venezia e Creta: atti del convegno internazionale di studi Iraklion-Chaniaà* (στα Ιταλικά). Istituto veneto di scienze, lettere ed arti. ISBN 88-86166-69-9. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Paparrigopoulos, Constantine (1860). *History of the Greek Nation, XI*.
* Partsch, Joseph (1890). *Kephallenia und Ithaka :Eine geographische Monographie* (στα Γερμανικά). J. Perthes. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* *The Portfolio, or, a collection of state papers: illustrative of the history of our times*. James Ridgway and Sons. 1836. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Pratt, Michael (1978). *Britain's Greek empire: reflections on the history of the Ionian Islands from the fall of Byzantium*. Collings. ISBN 0-86036-025-3. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Roberts, Browne H. E. (1861). *History of the colonial empire of Great Britain*. Longman, Green, Longman, and Roberts. Ανακτήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2011.
* Rodogno, Davide (2006). *Fascism's European empire*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-84515-7. Ανακτήθηκε στις 24 Φεβρουαρίου 2012.
* Rodger, Alexander Bankier (1964). *The War of the Second Coalition:1798 to 1801, a strategic commentary*. Clarendon Press. Ανακτήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2011.
* Rulhière, Chriseuil (1800). *Essai sur les isles de Zante, de Cerigo, de Cérigotto et des Strophades : composant le département de la Mer-Egée* (στα Γαλλικά). Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Saint-Sauveur, André Grasset de (1800). *Voyage historique, litteraire et pittoresque dans les isles et possessions ci-devant venitiennes du Levant* (στα Γαλλικά).
* Sathas, Konstantinos N. (1972). *Documents inédits relatifs à l'histoire de la Grèce au moyen âge* (στα Γαλλικά). Gregoriades. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011. [*νεκρός σύνδεσμος*]
* Scammell, Geoffrey Vaughn (1981). *The world encompassed: the first European maritime empires, c. 800-1650*. University of California Press. ISBN 0-520-04422-3. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Schreiber, Gerhard· Stegemann, Bernd· Vogel, Detlef (1995). *The Mediterranean, south-east Europe, and north Africa, 1939-1941: from Italy's declaration of non-belligerence to the entry of the United States into the war*. Oxford University Press. ISBN 0-19-822884-8. Ανακτήθηκε στις 23 Φεβρουαρίου 2012.
* Schroeder, Paul W. (1996). *The transformation of European politics, 1763-1848*. Oxford University Press. ISBN 0-19-820654-2. Ανακτήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2011.
* Setton, Kenneth Meyer (1978). *The Papacy and the Levant, 1204-1571: The fifteenth century*. American Philosophical Society. ISBN 0-87169-127-2. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Smyth, William Henry (1854). *The Mediterranean: a memoir physical, historical, and nautical*. John W. Parker and Son. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Soreide, Fredrik (2011). *Ships from the Depths: Deepwater Archaeology*. Texas A&M University Press. ISBN 1-60344-218-9. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011. [*νεκρός σύνδεσμος*]
* Society for the Diffusion of Useful Knowledge (Great Britain) (1831). *The Quarterly journal of education, Volume 1*. Charles Knight. Ανακτήθηκε στις 19 Οκτωβρίου 2011.
* Soustal, Peter· Koder, Johannes (1981). *Tabula Imperii Byzantini, Band 3: Nikopolis und Kephallēnia* (στα Γερμανικά). Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften. ISBN 3-7001-0399-9. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011. [*νεκρός σύνδεσμος*]
* Thiriet, Freddy (1975). *La Romanie Vénitienne au Moyen-Âge: Le développement et l'exploitation du domaine colonial vénitien (XIIe-XVe siècles)* (στα Γαλλικά). E. de Boccard.
* Tsitselis, Ilias A. (1960). *Cephalonian Composite: contributions to the history and folklore of the island of Cephalonia, Second Volume*. Mynas Mirtides.
* Vaudoncourt, Frédéric Guillaume de· Walton, William (1816). *Memoirs on the Ionian islands*. Baldwin. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Wever, Bruno de· Goethem, Herman van· Wouters, Nico (2006). *Local government in occupied Europe (1939-1945)*. Academia Press. ISBN 90-382-0892-8. Ανακτήθηκε στις 23 Φεβρουαρίου 2012.
* Xenos, Stefanos (1865). *East and West, a diplomatic history of the annexation of the Ionian islands to the Kingdom of Greece*. Trübner & Co. Ανακτήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2011.
* Ward, Sir Adolphus William (1912). *The Cambridge modern history, Fourteen Volume*. Macmillan. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Young, Martin (1977). *Corfu and the other Ionian islands*. Cape. ISBN 0-224-01307-6. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Zakythinos, D. A. (1954). «Le thème de Céphalonie et la défense de l'Occident» (στα γαλλικά). *L'Hellénisme Contemporain* (Athens) **4-5**: 303–312.
* Zorzi, Alvise (1983). *Venice, 697-1797: city, republic, empire*. Sidgwick & Jackson. ISBN 0-283-98984-X. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.
* Foreign Office of Great Britain (1850). *Correspondence respecting the demands made upon the Greek Government; and respecting the Islands of Cervi and Sapienza: presented to both Houses of Parliament by Command of Her Majesty*. Harrison and Son. Ανακτήθηκε στις 10 Αυγούστου 2011.

 |