Το **αιθινυλοχλωρίδιο** ή **χλωροαιθίνιο** ή **χλωροακετυλένιο** είναι η χημική ένωση με χημικό τύπο C2HCl και σύντομο συντακτικό HC≡CCl. Ανήκει στα αλκινυλοαλογονίδια, δηλαδή στα άκυκλα με ένα τριπλό δεσμό, οργανομονοαλογονίδια. Τα δυο (2) άτομα άνθρακα που περιέχει βρίσκονται σε υβριδισμό sp και συνδέονται με τριπλό δεσμό, δηλαδή ένα (1) σ και δύο (2) π.

Μοριακή δομή
------------


|  |
| --- |
| **Δεσμοί** |
| Δεσμός | τύπος δεσμού | ηλεκτρονική δομή | Μήκος δεσμού | Ιονισμός |
| C-H | σ | 2sp-1s | 92 pm | 3% C- H+ |
| C≡C | σ | 2sp-2sp | 120 pm |  |
|  | π | 2py-2py |  |  |
|  | π | 2pz-2pz |  |  |
| C-Cl | σ | 2sp-2sp3 | 159 pm | 9% C+ Cl- |
|

Παραγωγή
--------

### Με απόσπαση υδραλογόνων

Με απόσπαση δύο μορίων υδραλογόνου από 1,1-διαλο-1-χλωροαιθάνιο ή 1,2-διαλο-1-χλωροαιθάνιο ή και 1,1-διαλο-2-χλωροαιθάνιο, με χρήση υδροξειδίου του νατρίου (NaOH), με καλύτερα αποτελέσματα αν τα άλλα αλογόνα δεν είναι φθόριο ή χλώριο, παράγεται αιθινυλοχλωρίδιο.:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}CX\_{2}Cl+2NaOH{\xrightarrow {}}HC\equiv CCl+2NaX+2H\_{2}O} }  

ή  

{\displaystyle \mathrm {XCH\_{2}CHXCl+2NaOH{\xrightarrow {}}HC\equiv CCl+2NaX+2H\_{2}O} }
  

ή  

{\displaystyle \mathrm {X\_{2}CHCH\_{2}Cl+2NaOH{\xrightarrow {}}HC\equiv CCl+2NaX+2H\_{2}O} }

### Με απόσπαση αλογόνου

Με απόσπαση δύο μορίων αλογόνου από 1,1,2,2-τετρααλο-1-χλωροαιθάνιο, με χρήση ψευδαργύρου (Zn), παράγεται αιθινυλοχλωρίδιο. Καλύτερη απόδοση αν τα άλλα αλογόνα δεν είναι φθόριο ή χλώριο:

{\displaystyle \mathrm {\mathrm {X\_{2}CHCX\_{2}Cl+2Zn{\xrightarrow {}}HC\equiv CCl+2ZnX\_{2}} } }

Χημικές ιδιότητες και παράγωγα
------------------------------

* Παρέχει δυνατότητες προσθήκης στο τριπλό του δεσμό, όσο και υποκατάστασης με το αλογόνο του, αν και το οποίο είναι το δεύτερο χειρότερο (μετά το φθόριο), για τέτοιες αντιδράσεις.

### Ενυδάτωση

Με επίδραση θειικού οξέος και στη συνέχεια νερού (ενυδάτωση) σε αιθινυλοχλωρίδιο, παρουσία ιόντων υδραργύρου (Hg), παράγεται ακετυλοχλωρίδιο (CH3COCl)
:

{\displaystyle \mathrm {HC\equiv CCl+H\_{2}O{\xrightarrow[{H\_{2}SO\_{4}}]{Hg^{2+}}}CH\_{3}COCl} }

* Ενδιάμεσα παράγεται 1-χλωροαιθενόλη (ασταθής ενόλη) που ισομερειώνεται προς ακετυλοχλωρίδιο.

### Προσθήκη υπαλογονώδους οξέος

Με επίδραση (προσθήκη) υποαλογονώδους οξέος (HOX) σε αιθινυλοχλωρίδιο παράγεται αλοαιθανοϋλοχλωρίδιο:

{\displaystyle \mathrm {HC\equiv CCl+HOX{\xrightarrow {}}XCH\_{2}COCl} }

* Το HOX παράγεται συνήθως επιτόπου με την αντίδραση:

{\mathrm {2H\_{2}O+X\_{2}{\xrightarrow {}}2HOX}}

* Ενδιάμεσα παράγεται αλαιθενόλη (ασταθής ενόλη) που ισομερειώνεται σε αλοαιθανοϋλοχλωρίδιο.

### Καταλυτική υδρογόνωση

Με καταλυτική υδρογόνωση αιθινυλοχλωρίδιου σχηματίζεται αρχικά βινυλοχλωρίδιο και στη συνέχεια (με περίσσεια υδρογόνου) αιθυλοχλωρίδιο.:

{\displaystyle \mathrm {HC\equiv CCl+H\_{2}{\xrightarrow {Ni\;{\acute {\eta }}\;Pd\;{\acute {\eta }}\;Pt}}CH\_{2}=CHCl{\xrightarrow[{+H\_{2}}]{Ni\;{\acute {\eta }}\;Pd\;{\acute {\eta }}\;Pt}}CH\_{3}CH\_{2}Cl} }

### Αλογόνωση

Με επίδραση αλογόνου (X2) (αλογόνωση) σε αιθινυλοχλωρίδιο έχουμε προσθήκη στον τριπλό δεσμό. Παράγεται αρχικά 1,2-διαλο-1-χλωροαιθένιο
και στη συνέχεια (με περίσσεια αλογόνου) 1,1,2,2-τετρααλο-1-χλωροαιθάνιο.:

{\displaystyle \mathrm {HC\equiv CCl+X\_{2}{\xrightarrow {CCl\_{4}}}XCH=CXCl{\xrightarrow[{+X\_{2}}]{CCl\_{4}}}X\_{2}CHCX\_{2}Cl} }

### Υδραλογόνωση

Με προσθήκη υδραλογόνων (HX) (υδραλογόνωση) σε αιθινυλοχλωρίδιο παράγεται αρχικά 1-αλο-1-χλωροαιθένιο και στη συνέχεια (με περίσσεια υδραλογόνου) 1,1-διαλο-1-χλωροαιθάνιο.:

{\displaystyle \mathrm {HC\equiv CCl+HX{\xrightarrow {}}CH\_{2}=CXCl{\xrightarrow {+HX}}CH\_{3}CX\_{2}Cl} }

### Υδροκυάνωση

Με προσθήκη υδροκυανίου (HCN) (υδροκυάνωση) σε αιθινυλοχλωρίδιο παράγεται 2-χλωροπροπενονιτρίλιο:

{\displaystyle \mathrm {HC\equiv CCl+HCN{\xrightarrow {}}CH\_{2}=CClCN} }

### Προσθήκη μονοξειδίου του άνθρακα

1. Με προσθήκη μονοξειδίου του άνθρακα (CO) και νερού (H2O), παράγεται 2-χλωρο-2-προπενικό οξύ:

{\displaystyle \mathrm {HC\equiv CCl+CO+H\_{2}O{\xrightarrow {}}CH\_{2}=CClCOOH} }

2. Με προσθήκη μονοξειδίου του άνθρακα (CO) και αλκοόλης (ROH), παράγεται 2-χλωροπροπενικός αλκυλεστέρας:

{\displaystyle \mathrm {HC\equiv CCl+CO+ROH{\xrightarrow {}}CH\_{2}=CClCOOR} }

### Διυδροξυλίωση

Η διυδροξυλίωση αιθινυλοχλωρίδιου, αντιστοιχεί σε προσθήκη H2O2 και παράγει υδροξυαιθανοϋλοχλωρίδιο: 

1. Επίδραση αραιού διαλύματος υπερμαγγανικού καλίου (KMnO4). Π.χ.:

{\displaystyle \mathrm {5HC\equiv CCl+4KMnO\_{4}+2H\_{2}SO\_{4}{\xrightarrow {}}5HOCH=C(Cl)OH+4MnO+2K\_{2}SO\_{4}+2H\_{2}O} }   

{\displaystyle \mathrm {HOCH=C(Cl)OH{\xrightarrow {}}HOCH\_{2}COCl} }

2. Επίδραση καρβονικού οξέος και υπεροξείδιου του υδρογόνου:

{\displaystyle \mathrm {HC\equiv CCl+H\_{2}O\_{2}{\xrightarrow {RCOOH}}HOCH=C(Cl)OH} }   

{\displaystyle \mathrm {HOCH=C(Cl)OH{\xrightarrow {}}HOCH\_{2}COCl} }

* Ενδιάμεσα παράγεται 1-χλωροαιθενοδιόλη-1,2 (ασταθής ενόλη) που ισομερειώνεται σε υδροξυαιθανοϋλοχλωρίδιο.

### Προσθήκη αλκοολών

Με επίδραση αλκοόλης (ROH) σε αιθινυλοχλωρίδιο παράγεται αλκυλο(1-χλωροαιθενυλο)αιθέρας: 

{\displaystyle \mathrm {HC\equiv CCl+ROH{\xrightarrow {\triangle }}CH\_{2}=CClOR} }

### Προσθήκη καρβονικών οξέων

Με επίδραση καρβονικών οξέων (RCOOH) σε αιθινυλοχλωρίδιο παράγεται καρβονικός (1'-χλωροαιθενυλο)εστέρας: 

{\displaystyle \mathrm {HC\equiv CCl+RCOOH{\xrightarrow {}}RCOOCCl=CH\_{2}} }

### Οζονόλυση

Με επίδραση όζοντος (οζονόλυση) σε αιθινυλοχλωρίδιο, παράγεται αρχικά ασταθές οζονίδιο που τελικά διασπάται σε φορμυλομεθανοϋλοχλωρίδιο:

{\displaystyle \mathrm {HC\equiv CCl+{\frac {2}{3}}O\_{3}{\xrightarrow {H\_{2}O}}OCHCOCl} }

### Επίδραση πυκνού υπερμαγγανικού καλίου

Με επίδραση πυκνού διαλύματος υπερμαγγανικού καλίου (KMnO4) παράγεται χλωροφορμυλομεθανικό οξύ:

{\displaystyle \mathrm {5HC\equiv CCl+6KMnO\_{4}+3H\_{2}SO\_{4}{\xrightarrow {}}5HOOCOCl+6MnO\_{2}+3K\_{2}SO\_{4}+3H\_{2}O} }

### Υποκατάσταση χλωρίου από υδροξύλιο

Υδρόλυση με αραιό διάλυμα υδροξειδίου του νατρίου (NaOH) προς αιθενάλη (CH2=C=O):

{\displaystyle \mathrm {HC\equiv CCl+NaOH{\xrightarrow {-NaCl}}HC\equiv COH{\xrightarrow {}}CH\_{2}=C=O} }

* Ενδιάμεσα παράγεται αιθινόλη (ασταθής ινόλη) που ισομερειώνεται προς αιθενάλη.

### Παραγωγή αιθέρα

Με αλκοολικά άλατα (RONa) προς αιθινυλοαλκυλολαιθέρα (HC≡COR):

{\displaystyle \mathrm {HC\equiv CCl+RONa{\xrightarrow {}}HC\equiv COR+NaCl} }

### Παραγωγή αλκαδιινίου

Με αλκινικά άλατα (RC≡CNa) προς αλαδιίνιο (RC≡CC≡CH). Π.χ.:

{\displaystyle \mathrm {HC\equiv CCl+RC\equiv CNa{\xrightarrow {}}RC\equiv CC\equiv CH+NaCl} }

### Παραγωγή εστέρα

Με καρβονικά άλατα (RCOONa) προς καρβονικό αιθινυλεστέρα (RCOOC≡CH):

{\displaystyle \mathrm {HC\equiv CCl+RCOONa{\xrightarrow {}}RCOOC\equiv CH+NaCl} }

### Παραγωγή νιτριλίου

Με κυανιούχο νάτριο (NaCN) προς προπινονιτρίλιο (ΗC≡CCN):

{\displaystyle \mathrm {HC\equiv CCl+NaCN{\xrightarrow {}}HC\equiv CCN+NaCl} }

### Παραγωγή αλκινίου

Με αλκυλολίθιο (RLi) προς αλκίνιο:

{\displaystyle \mathrm {HC\equiv CCl+RLi{\xrightarrow {}}RC\equiv CH+LiCl} }

### Παραγωγή θειάλης

Με όξινο θειούχο νάτριο (NaSH) προς αιθενοθειάλη (CH2=C=S):

{\displaystyle \mathrm {HC\equiv CCl+NaSH{\xrightarrow {-NaCl}}HC\equiv CSH{\xrightarrow {}}CH\_{2}=C=S} }

* Αρχικά παράγεται αιθινοθειόλη που ισομερειώνεται προς αιθενοθειάλη.

### Παραγωγή θειαιθέρα

Με θειολικό νάτριο (RSNa) προς αιθινυλοαλκυλοθειαιθέρα (RSC≡CH):

{\displaystyle \mathrm {HC\equiv CCl+RSNa{\xrightarrow {}}HC\equiv CSR+NaCl} }

### Παραγωγή αιθινυλιωδιδίου

Με ιωδιούχο νάτριο (NaI) προς αιθινυλοοϊωδίδιο (HC≡CI):

{\displaystyle \mathrm {HC\equiv CCl+NaI{\xrightarrow {}}HC\equiv CI+NaCl} }

### Παραγωγή νιτροπαραγώγων

Με νιτρώδη άργυρο (AgNO2) προς νιτροαιθίνιο (ΗC≡CNO2):

{\displaystyle \mathrm {HC\equiv CCl+AgNO\_{2}{\xrightarrow {}}HC\equiv CNO\_{2}+AgCl\downarrow } }

### Παραγωγή οργανομεταλλικών ενώσεων

1. Με λίθιο (Li). Παράγεται αιθινυλολίθιο:

{\displaystyle \mathrm {HC\equiv CCl+2Li{\xrightarrow {|Et\_{2}O|}}HC\equiv CLi+LiCl} }

2. Με μαγνήσιο (Mg) (αντιδραστήριο Grignard):

{\displaystyle \mathrm {HC\equiv CCl+Mg{\xrightarrow {|Et\_{2}O|}}HC\equiv CMgCl} }

### Παραγωγή αιθινυλοβενζολίου

Με αιθινυλίωση κατά Friedel-Crafts βενζολίου παράγεται αιθινυλοβενζόλιο:

{\displaystyle \mathrm {PhH+HC\equiv CCl{\xrightarrow {AlCl\_{3}}}PhC\equiv CH+HCl} }

Σημειώσεις και αναφορές
-----------------------

1. ↑  Ελλείψει άλλης πηγής χρησιμοποιήθηκε: MM(βινυλοχλωρίδιου)-2AM(υδρογόνου)
2. ↑  Δικτυακός τόπος SciToys
3. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ.153, §6.4.3.
4. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ.153, §6.3.1β.
5. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 158, §6.9.3.
6. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 156, §6.8.4.
7. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 158, §6.9.4α.
8. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 158, §6.9.2.
9. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 158, §6.9.1.
10. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 157, §6.8.9.
11. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 158, §6.9.5.
12. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 158, §6.9.6.
13. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 158, §6.9.7α.
14. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 158, §6.9.8.
15. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 186, §7.3.1.
16. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 244, §10.3.Α, R = HC≡C, X = Cl.
17. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 187, §7.3.5, R = HC≡C, X = Cl.

Πηγές
-----

* Γ. Βάρβογλη, Ν. Αλεξάνδρου, *Οργανική Χημεία*, Αθήνα 1972
* Α. Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991
* SCHAUM'S OUTLINE SERIES, ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ, Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999
* Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Αλκινυλοαλογονίδια |
| --- |
|  |
| Αλκινυλοφθορίδια | 
Φθοραιθίνιο  · 1-φθοροπροπίνιο  · 3-φθοροπροπίνιο |
|  |
| Αλκινυλοχλωρίδια | 
Χλωραιθίνιο  · 1-χλωροπροπίνιο |
|  |
| Αλκινυλοβρωμίδια | 
Βρωμαιθίνιο |
|  |
| Αλκινυλοϊωδίδια | 
Ιωδαιθίνιο |

 |