Ο **Σιδηροδρομικός Σταθμός Έδεσσας** αποτελεί τον σιδηροδρομικό σταθμό που εξυπηρετεί το αστικό κέντρο της Έδεσσας στο Νομό Πέλλας. Ο σταθμός εγκαινιάστηκε το 1894 επί Τουρκοκρατίας και αποτελούσε σημαντικό κόμβο στις σιδηροδρομικές συνδέσεις της ευρύτερης περιοχής.

Οι υποδομές του σταθμού βρίσκονται εντός του αστικού ιστού της πόλης, από τον οποίων οι ράγες εκτείνονται δυτικά προς τον σιδηροδρομικό σταθμό του Άγρα με κατεύθυνση την Φλώρινα και ανατολικά προς τον σιδηροδρομικό σταθμό της Σκύδρας με κατεύθυνση την Θεσσαλονίκη.

Ο σταθμός εντάχθηκε το 2010 ως τερματικός της Γραμμής 2 () του Προαστιακού Σιδηρόδρομου Θεσσαλονίκης μέσω του οποίου εκτελούνται δρομολόγια καθημερινά.

Από το 2020 έως το 2023 ο σταθμός είχε αναστείλει ορισμένες υπηρεσίες λόγω της έλλειψης προσωπικού και λειτουργούσε αποκλειστικά ως στάση της σιδηροδρομικής γραμμής Θεσσαλονίκης - Φλώρινας.

Μετά την επανέναρξη των δρομολογίων στα τέλη του 2023 ο σταθμός επανδρώθηκε και επαναλειτουργεί με όλες τις υπηρεσίες για την εξυπηρέτηση του κοινού.

Ιστορικό
--------

### 19ος Αιώνας

#### Χάραξη και Κατασκευή

Από τα μέσα του 19ου αιώνα υπήρχαν τα σχέδια για την δημιουργία ενός ενιαίου σιδηροδρομικού δικτύου που θα διαπερνούσε το σύνολο των περιφερειών της ευρύτερης Μακεδονίας, ενώ το 1859 υπογράφτηκε μνημόνιο για την κατασκευή σιδηροδρομικής γραμμής που θα ένωνε την Θεσσαλονίκη με το Μοναστήρι. Ωστόσο έως το 1890 δεν κινήθηκε καμία διαδικασία παρά μόνο όταν την τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα η Οθωμανική Υψηλή Πύλη, ανέθεσε στην Deutsche Bank με επικεφαλής τον βαρώνο Μωρίς ντε Χιρς την κατασκευή ενός σιδηροδρομικού δικτύου ως διακλάδωση του υφιστάμενου Σιδηροδρόμου της Ανατολής με την δυνατότητα επέκτασης του δυτικά προς ένα αλβανικό λιμάνι. 

Ο Σιδηροδρομικός Σταθμός Έδεσσας κατασκευάστηκε το 1891 ως υποστηρικτική υποδομή της νέας σιδηροδρομικής γραμμής Θεσσαλονίκης-Μοναστηρίου και ολοκληρώθηκε το 1894 όπου και ξεκίνησε η σιδηροδρομική σύνδεση των συρμών προς Φλώρινα.

### 20ος Αιώνας

Η ημέρα της απελευθέρωσης της πόλης (18 Οκτωβρίου 1912) έμπροσθεν του σιδηροδρομικού σταθμού
#### Απελευθέρωση της Πόλης και Α' Παγκόσμιος Πόλεμος

Αργότερα, το 1912 ο σταθμός βρέθηκε στο επίκεντρο των σημαντικότερων γεγονότων που πλαισίωσαν την πόλη καθώς μέσω αυτού έφτασαν οι πρώτοι στρατιώτες που απελευθέρωσαν τη πόλη από τον οθωμανικό ζυγό και αποτέλεσε στάση του διάδοχου Κωνσταντίνου στη νικηφόρα πορεία προς την Φλώρινα στον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο.

Κατά την διάρκεια του πολέμου μέσω αυτού γινόντουσαν οι μεταφορές εφοδίων, ασθενών και υλικού προς το μέτωπο, ενώ αποτέλεσε κύριο μέσω επικοινωνίας της πόλης με τα διοικητικά κέντρα της Θεσσαλονίκης.

#### Μεσοπόλεμος και Β' Παγκόσμιος Πόλεμος

Κατά την διάρκεια του Μεσοπολέμου, ο σταθμός συνέβαλε στην ανάπτυξη της πόλης λόγω των έως τότε ανύπαρκτων επαρκών οδικών υποδομών καθώς χρησιμοποιούταν ως τουριστικό μέσο καθώς μετέφερε τουρίστες στην ευρύτερη περιοχή, αλλά και βοήθησε στις εξαγωγές τοπικών προϊόντων συνεισφέροντας στην οικονομική ανάπτυξη της περιοχής.

Ταυτόχρονα, η εξέλιξη και ανάπτυξη των δραστηριοτήτων των εργοστασίων κλωστοϋφαντουργίας της πόλης οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στον σιδηρόδρομο και κατ' επέκταση στις υπηρεσίες του σταθμού μέσω του οποίου μεταφέρονταν οι πρώτες ύλες από το λιμάνι της Θεσσαλονίκης και ταυτόχρονα εξαγόταν προς τις αγορές της Ανατολής το παραχθέν εμπόρευμα.

Κατά την διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου ο σταθμός χρησιμοποιήθηκε εκ νέου για την μεταφορά υλικού και εφοδίων από τις κατοχικές δυνάμεις, ενώ κατά την αποχώρηση των κατοχικών στρατευμάτων το δίκτυο δέχθηκε μεγάλες ζημιές οι οποίες στην συνέχεια αποκαταστάθηκαν πλήρως.

#### Μεταπολεμική χρήση και τέλη του 20ου αιώνα

Μετά το πέρας του πολέμου η σιδηροδρομική γραμμή είχε καταστεί μη λειτουργική λόγω των μεγάλων καταστροφών που είχαν προκαλέσει σε αυτή οι κατοχικές δυνάμεις. Αργότερα, με την αξιοποίηση ορισμένων κονδυλίων του Σχέδιου Μάρσαλ το οποίο στόχευε την ανάταξη της ελληνικής οικονομίας, το 1950 ολοκληρώθηκε η κατασκευή νέου σιδηροδρομικού σταθμού και η σιδηροδρομική γραμμή έως την Έδεσσα εγκαινιάστηκε εκσυγχρονισμένη. Επιπλέον, λίγους μήνες μετά εγκαινιάστηκε και η γραμμή έως τον Νέο Καύκασο όπου και αποτελούσε πλέον τερματικό σταθμό καθώς η γραμμή δεν συνεχίζει έως και σήμερα προς την διασυνοριακή γραμμή της χώρας και της Βόρειας Μακεδονίας.

Τις επόμενες δεκαετίες ο σταθμός αποτέλεσε πύλη εισόδου και εξόδου αφετέρου των κατοίκων λόγω της βίαιης αποβιομηχανοποίησης της πόλης την δεκαετία του 1960 και 1970, και αφετέρου των τουριστών καθώς αποτέλεσε κύριο μέσο μεταφορών για την υποδοχή του αυξανόμενου τουριστικού ρεύματος στην περιοχή την περίοδο από το 1980 και έπειτα

### 21ος Αιώνας

#### Εκσυγχρονισμός του 2003

Την περίοδο του 2003-2006 η σιδηροδρομική γραμμή που διαπερνάει τον σταθμό της Έδεσσας εκσυγχρονίστηκε και συντηρήθηκε με συνέπεια την δυνατότητα υποδοχής περισσότερων δρομολογίων με τις υψηλότερες δικλείδες ασφαλείας. Αργότερα το 2010 το σύνολο της γραμμής από την Θεσσαλονίκη έως την Έδεσσα εντάχθηκε στο δίκτυο του Προαστιακού σιδηρόδρομου Θεσσαλονίκης.

#### Ανταποκρίσεις

Με τον εκσυγχρονισμό της γραμμής ο σταθμός της Έδεσσας αναδείχθηκε σε τοπικό κόμβο καθώς εξυπηρετεί έως σήμερα δρομολόγια της γραμμής από Θεσσαλονίκη, ενώ έως το 2020 εξυπηρετούσε τοπικά δρομολόγια προς Φλώρινα και Μεσονήσι.

Άποψη μιας σταθμευμένης αμαξοστοιχίας MAN-2000 (κλάση 621) έμπροσθεν του Σιδηροδρομικού Σταθμού Έδεσσας το 2024.
#### Αναστολή λειτουργίας γραμμής (2020-2023)

Η γραμμή που διαπερνάει τον σταθμό υποβαθμίστηκε εξαιτίας της πανδημίας Covid-19 καθώς ελαχιστοποιήθηκαν τα δρομολόγια ενώ λίγο αργότερα αντικαταστάθηκαν από λεωφορειακές συνδέσεις της Hellenic Train. 

Το 2023 το σιδηροδρομικό δυστύχημα των Τεμπών ανέστειλε την λειτουργία της γραμμής στο σύνολό της καθώς θεωρήθηκε πως χρήζει συντήρησης και ελέγχου σε ορισμένα σημεία ενώ ο σταθμός της Έδεσσας ήδη από το 2021 είχε αναστείλει ορισμένες υπηρεσίες του λόγω της έλλειψης προσωπικού.

#### Επαναλειτουργία (2023)

Έπειτα από αρκετούς μήνες υπολειτουργίας και ακύρωσης των σιδηροδρομικών δρομολογίων, η Hellenic Train ανακοίνωσε την επανέναρξη των δρομολογίων των συρμών τον Δεκέμβριο του 2023 έως τον σταθμό της Έδεσσας με ορισμένα ζεύγη δρομολογίων με απ'ευθείας σύνδεση με την Θεσσαλονίκη. Έως σήμερα η σύνδεση προς Φλώρινα πραγματοποιείται μέσω λεωφορειακών δρομολογίων της Hellenic Train.

Δομή σταθμού
------------

Στον παρακάτω πίνακα απεικονίζεται διαγραμματικά η οργάνωση του χώρου έμπροσθεν του κεντρικού κτηρίου του σταθμού και των αντίστοιχων σιδηροδρομικών ανταποκρίσεων.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **ΕΈδαφος/Εισιτήρια** | Εξυπηρέτηση πελατών | Έξοδοι/Εισιτήρια |
| **ΕπίπεδοΕ1** | Πλευρική αποβάθρα, πόρτες στα αριστερά |
| Αποβάθρα **1** | **Ταχεία** προς Φλώρινα (Άγρας) ← |
| Κεντρική αποβάθρα, πόρτες στα δεξιά/αριστερά |
| Αποβάθρα **2** | **Π2** προς Θεσσαλονίκη (Σκύδρα) ← |
| Κεντρική αποβάθρα, πόρτες στα δεξιά |
| Αποβάθρα **3** | μη κανονικής χρήσης |

Υπηρεσίες
---------

Ο σταθμός της Έδεσσας από το 2010 εξυπηρετεί δρομολόγια του Προαστιακού Σιδηρόδρομου Θεσσαλονίκης ως τερματικός σταθμός ενώ έως το 2020 εξυπηρετούνταν δρομολόγια ταχείας μεταφοράς σε περιοχές δυτικά έως την Φλώρινα.

| Προηγούμενος σταθμός |   | Hellenic Train |   | Επόμενος σταθμός |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Σκύδρα*προς Θεσσαλονίκη* |  | Ταχεία |  | Άρνισσα*προς Φλώρινα* |
| Προηγούμενος σταθμός |   | Προαστιακός Θεσσαλονίκης |   | Επόμενος σταθμός |
| Σκύδρα*προς Θεσσαλονίκη* |  | Π2 |  | *Τερματικός* |

Παραπομπές
----------



1. 1 2  Hertner, Peter. "*The Balkan Railways, International Capital and Banking from the End of the 19th Century until the Outbreak of the First World War*".  23ff. Bulgarian National Bank.
2. 1 2  Gounaris, Basil C. (1989). «Railway Construction and Labour Availability in Macedonia in the Late 19th Century». *Byzantine and Modern Greek Studies* **13**: 143ff.. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2016-05-05.. Ανακτήθηκε στις 2016-04-02.
3. 1 2 3  «Περιφερειακές Γραμμές Θεσσαλονίκης». *Hellenic Train*.  `|first1=` missing `|last1=` in Authors list (βοήθεια)
4. 1 2  «Νέα αποκάλυψη: Από το 2021 λειτουργεί χωρίς σταθμάρχη και ο σιδηροδρομικός σταθμός της Έδεσσας». *e-thessalia.gr*. 8 Μαρτίου 2023. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2023.
5. ↑  Group), Radiotileoptiki S. A. (OPEN Digital (9 Ιανουαρίου 2024). ««Έναν χρόνο μετά τα Τέμπη, το κομματικό ρουσφέτι ζει και βασιλεύει»: Αντίδραση Νοτοπούλου για προϊστάμενο που ευχαριστεί τη ΝΔ». *ΕΘΝΟΣ*. Ανακτήθηκε στις 11 Μαρτίου 2024.
6. 1 2  Sivenas, Nikiforos (15 Ιουνίου 2016). «Σαν σήμερα το πρώτο σφύριγμα τρένου στην Έδεσσα». *Little Stories of Big History* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2023.
7. ↑  Ευαγγελίδης, Δημήτρης Ε. (19 Οκτωβρίου 2017). «Η απελευθέρωση της Έδεσσας από τον Οθωμανικό ζυγό». *Πεμπτουσία*. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2023.
8. ↑  Sivenas, Nikiforos (15 Ιουνίου 2016). «Σαν σήμερα το πρώτο σφύριγμα τρένου στην Έδεσσα». *Little Stories of Big History* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2023.
9. ↑  «Εργοστάσια κλωστοϋφαντουργίας στην Έδεσσα». *Αρχαιολογία Online*. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2023.
10. 1 2  Γρηγορίου, Αλέξανδρος (5 Μαρτίου 2005). «Ο Σιδηρόδρομος Θεσσαλονίκης-Μοναστηρίου». *Ανιστόρητον*. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2023.
11. ↑  Unknown. «ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΔΡΥΑΔΕΣ ΜΕΣΟΝΗΣΙΟΥ: Ο Σιδηρόδρομος Θεσσαλονίκης-Μοναστηρίου (Salonique à Monastir) και ο σιδηροδρομικός σταθμός του Μεσονησίου». *ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΔΡΥΑΔΕΣ ΜΕΣΟΝΗΣΙΟΥ*. Ανακτήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 2023.
12. ↑  «Τέμπη: Πότε επιστρέφουν τα τρένα στις ράγες». *in.gr*. 15 Μαρτίου 2023. Ανακτήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 2023.
13. ↑  «Θεσσαλονίκη: Επιπλέον τρένα για Σέρρες, Δράμα, Έδεσσα, Φλώρινα και Λάρισα». *Typosthes.gr*. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2023.
14. ↑  «Hellenic Train: Ξεκινούν και πάλι τα δρομολόγια των τρένων Αθήνα – Θεσσαλονίκη - Ποια καταργούνται (VIDEO)». *Madata.GR*. 16 Δεκεμβρίου 2023. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2023.
15. ↑  Φιλιώ (14 Δεκεμβρίου 2023). «Νέα δρομολόγια στο τμήμα Θεσσαλονίκη – Έδεσσα και νέα λεωφορειακά δρομολόγια στο τμήμα Έδεσσα – Φλώρινα - Πρωινός Λόγος Κοζάνη». *Πρωινός Λόγος*. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2023.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  Σιδηροδρομική γραμμή Θεσσαλονίκης - Φλωρίνης |
| --- |
|  |
| Σταθμοί | 
**Θεσσαλονίκη** (→ Αλεξανδρούπολη/Ειδομένη/ Προαστιακός Θεσσαλονίκης) - Σίνδος - Άδενδρο - **Πλατύ** (→ Αθήνα - ) - Αλεξάνδρεια - Ξεχασμένη - **Βέροια** - **Νάουσα** - Επισκοπή - **Σκύδρα** - **Έδεσσα** - Άρνισσα - **Αμύνταιο** (→ ~~Κοζάνη~~) - Ξινό Νερό - Βεύη - Μεσονήσι - **Φλώρινα** (→ ~~Μπίτολα~~) |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Προαστιακός σιδηρόδρομος Θεσσαλονίκης |
| --- |
|  |
| 
* Σταθμοί
* Προαστιακός
* ΤΡΑΙΝΟΣΕ
 |
|  |
| Υπηρεσία | 

|  |  |
| --- | --- |
| Γραμμές | 
* **Π1**
* **Π2**
* **Π3**
 |
|  |
| Κύριοι σταθμοί | 
* Θεσσαλονίκη
* Πλάτυ
* Κατερίνη
* Λάρισα
* Βέροια
* Έδεσσα
* Φλώρινα
* Κιλκίς
* Σέρρες
 |

 |
|  |
| Τροχαίο υλικό | 
MAN 2000 (621) |
|  |
| Υποδομές | 

|  |  |
| --- | --- |
| Χρήση κύριων γραμμών | 
* Πειραιάς - Θεσσαλονίκη
* Θεσσαλονίκης Φλώρινας
* Θεσσαλονίκης - Σέρρες
 |
|  |
| Χρήση δευτερευουσών γραμμών | 
* Αμυνταίου- Κοζάνης
 |

 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Σταθμοί προαστιακού σιδηροδρόμου Θεσσαλονίκης |
| --- |
|  |
| Π1 | 
Θεσσαλονίκη | Σίνδος | Άδενδρο | Πλατύ | Αιγίνιο | *Μακρύγιαλος* | Κορινός | Κατερίνη | Λιτόχωρο | Λεπτοκαρυά | *Σκοτίνα | Νέος Παντελεήμονας | Πλαταμώνας* | Νέοι Πόροι | Ραψάνη | *Τέμπη | Ευαγγελισμός* | Λάρισα |
|  |
| Π2 | 
Θεσσαλονίκη | Σίνδος | Άδενδρο | Πλατύ | Λιανοβέργιο | Αλεξάνδρεια | Λουτρός | Κεφαλοχώρι | Ξεχασμένη | Κουλούρα | Μέση | Βέροια | Νάουσα | Επισκοπή | Πετραιά | Σκύδρα | Έδεσσα |

 |