Το **Σπήλαιο Καστανιάς** βρίσκεται στα Βάτικα του Δήμου Μονεμβασίας στην Λακωνία.

Το σπήλαιο της Καστανιάς, πλούσιο σε πυκνότητα και ποικιλία σχημάτων, χρωμάτων και μορφών, κατατάσσεται στα καλύτερα στο είδος του σε όλη την Ευρώπη.

Στις αρχές του περασμένου αιώνα ο Κώστας Στιβακτάς, βοσκός, είχε παρατηρήσει τις μέλισσες που από μία μικρή τρύπα μπαινόβγαιναν και ξεδιψούσαν. Άνοιξε μία σχισμή στο έδαφος ψάχνοντας για νερό.Ευθύς βρέθηκε μπροστά σε ένα σπήλαιο μοναδικής ομορφιάς.Από τότε, ο ίδιος και οι απόγονοί του συνήθιζαν να μπαίνουν μέσα στο Σπήλαιο, κρατώντας μια αναμμένη αφάνα για να βλέπουν, και να παίρνουν νερό από μια μικρή γούρνα. Αυτό γινόταν μέχρι το 1958, οπότε το Σπήλαιο έγινε ευρύτερα γνωστό και ανατέθηκε η φύλαξη και η προσπάθεια αξιοποίησής του στην Κοινότητα Καστανιάς του τέως δήμου Βοιών. Το 1958 ο βοσκός είδε μία καρτ ποστάλ που απεικόνιζε κάποιο σπήλαιο και κατάλαβε τη σημασία και την σπουδαιότητα του σπηλαίου.

Τρία εκατομμύρια χρόνια χρειάστηκε η φύση για να δημιουργήσει τον απαράμιλλο λιθωματικό διάκοσμο και να πλάσει σώματα και μορφώματα μιας φαντασίας αμύθητης. Ανάμεσα στους θεόρατους κόκκινους και λευκούς "καταρράκτες" τις γιγάντιες πολύσχημες κολώνες, τις "κουρτίνες" και τα "σεντόνια" που ξεχύνονται σαν κέρινα ομοιώματα απ' την οροφή, φωλιάζουν "χταπόδια" και κοράλια", "ελεφαντάκια" και "μανιτάρια", "πουλιά"  και καρικατούρες, "εξωτικά φυτά" και μνημειώδη πλάσματα.

Σπάνιες παρουσίες όπως δίσκοι, επίπεδοι σταλαγμίτες, εκκεντρίτες και ελικτίτες, έχουν τον ιδιαίτερο τόπο τους στο σπήλαιο και αποτελούν σημαντικούς σταθμούς της ξενάγησης. Με λίγη τύχη, ίσως να συναντήσετε έναν ευγενή μόνιμο κάτοικο του σπηλαίου, το τυφλό και κουφό δολιχόποδο.

Στην ευρύτερη περιοχή του σπηλαίου κυριαρχούν αλπικοί σχηματισμοί με τις ενότητες "φυλλιτών - χαλαζιτών" και "Τριπόλεως". Μέσα σε ασβεστόλιθους ιουρασικής ηλικίας (195 - 145 εκατομ. χρόνων) της ενότητας "Τριπόλεως", έλαβε χώρα πριν από 3εκατ. χρόνια η σπηλαιογένεση, μετα από μια περίοδο γεωλογικών ταραχών που την διαδέχθηκε μια δραστήρια περίοδος σταγονορροής και δημιουργίας χημικών ιζημάτων. Ο λιθοματικός διάκοσμος αποτελείται από ανθρακικό ασβέστιο σε κρυσταλλική μορφή εμπλουτισμένο με οξείδια μετάλλων του υπεδάφους που του χαρίζουν την επτάχρωμη παλέτα του. 

Η έκταση του Σπηλαίου είναι 1500 τμ, χωρίζεται σε δύο επίπεδα και ο επισκέπτης το περιέρχεται με μια διαδρομή 500μ. Τα έργα αξιοποίησης του, έγιναν σε απόλυτη αρμονία με το εξωτερικό φυσικό περιβάλλον και οι εσωτερικές παρεμβάσεις χαρακτηρίστηκαν από την Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας - Σπηλαιολογίας ως "άριστες και στην παραμικρή τους λεπτομέρεια". 

Η διαδρομή από την Νεάπολη και το περιβάλλον του Σπήλαιου είναι μια εμπειρία που υπόσχεται στον επισκέπτη αλησμόνητες εικόνες. Κατάφυτες ορεινές πλαγιές που ατενίζουν το Επιδήλιον και το Ακρωτήρι Καμήλα, γραφικά χωριά με γάργαρες πηγές και Βυζαντινούς ναούς, μεσαιωνικού πύργοι, φαράγγια με παλιούς νερόμυλους , μύθοι, θρύλοι, αρχαία κληρονομιά και γαλάζια απεράντοσύνη του Μυτρώου, συνθέτουν το βασίλειο του. Στον προαύλιο χώρο του σπηλαίου το αναψυκτήριο, ένας χώρος ζεστός, φτιαγμένος με μεράκι, προσφέρει ντόπιες λιχουδιές και χαλάρωση. Σε μικρή απόσταση βρίσκεται το παλιό εκκλησάκι του Αγίου Ανδρέα, σημαδεμένο απ' τα περάσματα κουρσάρων και κατακτητών, απ' το οποίο πήρε το σπήλαιο το ονομά του.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* Σπήλαιο Καστανιάς
* Σπήλαιο Καστανιάς στο VisitVatika.gr
* ShowCaves.gr: Σπήλαιο Αγίου Ανδρέα Καστανιάς Αρχειοθετήθηκε 2009-08-14 στο Wayback Machine.