Ο **Θαμπίτ ιμπν Κούρρα** (πλήρες όνομα: *Abū al-Ḥasan ibn Zahrūn al-Ḥarrānī al-Ṣābiʾ*, αραβικά: *أبو الحسن ثابت بن قرة زهرون الحراني الصابئ*‎‎, λατινικά: *Thebit/Thebith/Tebit*‎‎); 826 ή 836 - 19 Φεβρουαρίου 901, ήταν μαθηματικός, γιατρός, αστρονόμος και μεταφραστής που έζησε στη Βαγδάτη στο δεύτερο μισό του 9ου αιώνα, κατά την εποχή του χαλιφάτου των Αββασιδών.

Ο Θαμπίτ ιμπν Κούρρα έκανε σημαντικές ανακαλύψεις στην άλγεβρα, τη γεωμετρία και την αστρονομία. Στην αστρονομία, ο Θαμπίτ θεωρείται ένας από τους πρώτους αναμορφωτές του Πτολεμαϊκού συστήματος, ενώ στη μηχανική, είναι ένας από τους θεμελιωτές της στατικής. Ο Θαμπίτ έγραψε επίσης εκτενώς για την ιατρική και παρήγαγε φιλοσοφικές πραγματείες.

Βιογραφία
---------

Ο Θαμπίτ γεννήθηκε στο Χαρράν της Άνω Μεσοποταμίας, η οποία ανήκε τότε στην υποδιαίρεση Ντιγιάρ Μουντάρ της περιοχής αλ-Τζαζίρα του χαλιφάτου των Αββασιδών. Ο Θαμπίτ ανήκε στους Σαβείους του Χαρράν, μια εξελληνισμένη σημιτική πολυθεϊστική αστρική θρησκεία που εξακολουθούσε να υπάρχει στο Χαρράν τον 9ο αιώνα.

Στα νιάτα του, ο Θαμπίτ εργαζόταν ως χρηματιστής σε μια αγορά του Χαρράν μέχρι που γνώρισε τον Μουχαμάντ ιμπν Μούσα, τον πρεσβύτερο από τους τρεις μαθηματικούς και αστρονόμους που ήταν γνωστοί ως Μπανού Μούσα. Επέδειξε τόσο εξαιρετικές γλωσσικές ικανότητες ώστε ο ιμπν Μούσα τον επέλεξε να έρθει στη Βαγδάτη για να εκπαιδευτεί στα μαθηματικά, την αστρονομία και τη φιλοσοφία υπό την καθοδήγηση των Μπανού Μούσα. Εκεί, ο Θαμπίτ συστήθηκε όχι μόνο σε μια κοινότητα λογίων, αλλά και σε όσους είχαν σημαντική δύναμη και επιρροή στη Βαγδάτη.

Ο Θαμπίτ και οι μαθητές του ζούσαν στην καρδιά της πιο δυναμικής διανοητικά και ίσως της μεγαλύτερης πόλης της εποχής, της Βαγδάτης. Πήγε για πρώτη φορά στη Βαγδάτη για να εργαστεί για τους Μπανού Μούσα, να γίνει μέλος του κύκλου τους και να τους βοηθήσει να μεταφράσουν ελληνικά μαθηματικά κείμενα, αλλά δεν είναι γνωστό πώς οι Μπανού Μούσα και ο Θαμπίτ ασχολήθηκαν με τα μαθηματικά, την αστρονομία, την αστρολογία, τη μαγεία, τη μηχανική, την ιατρική και τη φιλοσοφία. Αργότερα στη ζωή του, ο χαλίφης των Αββασιδών al-Mu'tadid (βασίλευσε 892-902), του οποίου έγινε αστρονόμος στην αυλή, ήταν προστάτης του Θαμπίτ και έγινε προσωπικός φίλος και αυλικός του χαλίφη. Ο Θαμπίτ πέθανε στη Βαγδάτη το 901. Ο γιος του, Σινάν ιμπν Θαμπίτ, και ο εγγονός του, Ιμπραήμ ιμπν Σινάν, συνέβαλαν επίσης στην ιατρική και την επιστήμη. Μέχρι το τέλος της ζωής του, ο Θαμπίτ κατάφερε να γράψει 150 έργα για τα μαθηματικά, την αστρονομία και την ιατρική. Παρ' όλο το έργο που επιτέλεσε ο Θαμπίτ, τα περισσότερα από τα έργα του δεν άντεξαν στο χρόνο. Λιγότερα από δώδεκα έργα του έχουν διασωθεί.

Μεταφράσεις
-----------

Η μητρική γλώσσα του Θαμπίτ ήταν η Συριακή, μια ποικιλία της Μέσης Αραμαϊκής της Έδεσσας, και γνώριζε άπταιστα τα μεσαιωνικά ελληνικά και τα αραβικά. Ήταν συγγραφέας πολυάριθμων πραγματειών. Χάρη στην τριγλωσσία του, ο Θαμπίτ μπόρεσε να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στο κίνημα της ελληνοαραβικής μετάφρασης. Ίδρυσε επίσης μια σχολή μετάφρασης στη Βαγδάτη.

Ο Θαμπίτ μετέφρασε έργα του Απολλώνιου από την Πέργη, του Αρχιμήδη, του Ευκλείδη και του Πτολεμαίου από τα ελληνικά στα αραβικά. Αναθεώρησε τη μετάφραση του Χουναΐν ιμπν Ισχάκ των Στοιχείων του Ευκλείδη. Επίσης, έγραψε εκ νέου τη μετάφραση του Χουναΐν της Αλμαγέστης του Πτολεμαίου και μετέφρασε τη Γεωγραφία του Πτολεμαίου.Η μετάφραση του Θαμπίτ ενός έργου του Αρχιμήδη που δίνει την κατασκευή ενός κανονικού επταγώνου ανακαλύφθηκε τον 20ό αιώνα, ενώ το πρωτότυπο είχε χαθει.

Αστρονομία
----------

Ο Θαμπίτ λέγεται ότι ήταν αστρονόμος του χαλίφη αλ-Μουταντίντ. Μπόρεσε να χρησιμοποιήσει το μαθηματικό του έργο για να μελετήσει την αστρονομία των Πτολεμαίων. Η μεσαιωνική αστρονομική θεωρία του τρόμου των ισημεριών αποδίδεται συχνά στον Θαμπίτ, αλλά είχε ήδη περιγραφεί από τον Θέωνα της Αλεξάνδρειας στα σχόλιά του για τους Πρακτικούς Πίνακες του Πτολεμαίου. Σύμφωνα με τον Κοπέρνικο, ο Θαμπίτ προσδιόρισε τη διάρκεια του αστρικού έτους ως 365 ημέρες, 6 ώρες, 9 λεπτά και 12 δευτερόλεπτα (σφάλμα 2 δευτερολέπτων). Ο Κοπέρνικος βασίστηκε στο λατινικό κείμενο που αποδίδεται στον Θαμπίτ. Ο Θαμπίτ δημοσίευσε τις παρατηρήσεις του για τον Ήλιο. Όσον αφορά τις πλανητικές υποθέσεις του Πτολεμαίου, ο Θαμπίτ εξέτασε τα προβλήματα της κίνησης του ήλιου και της σελήνης, καθώς και τη θεωρία των ηλιακών ρολογιών. Κατά την εξέταση των υποθέσεων του Πτολεμαίου, ο Θαμπίτ ιμπν Κούρρα βρήκε το αστρικό έτος, που σημαίνει ότι κοιτάζοντας τη Γη και μετρώντας την σε φόντο σταθερών αστέρων, θα είχε σταθερή τιμή.

Ο Θαμπίτ ήταν επίσης συγγραφέας και έγραψε το έργο *De Anno Solis*. Σε αυτό το βιβλίο, ο Θαμπίτ αναφέρει ότι ο Πτολεμαίος και ο Ίππαρχος πίστευαν ότι η κίνηση των αστέρων ήταν σύμφωνη με την κίνηση που συνήθως συναντάται στους πλανήτες. Αυτό που πίστευε ο Θαμπίτ ήταν ότι αυτή η ιδέα θα μπορούσε να επεκταθεί και στον Ήλιο και τη Σελήνη. Έχοντας αυτό κατά νου, πίστευε επίσης ότι το ηλιακό έτος θα έπρεπε να υπολογίζεται εξετάζοντας την επιστροφή του Ήλιου σε ένα συγκεκριμένο αστέρι.

Μαθηματικά
----------

Μετάφραση στα αραβικά του έργου *"Κωνικά "*του Απολλώνιου από τον Θαμπίτ.
Στα μαθηματικά, ο Θαμπίτ κατέληξε σε μια εξίσωση για τον προσδιορισμό των φιλικών αριθμών. Η απόδειξή του για τον κανόνα αυτό παρουσιάζεται στο έργο "*Πραγματεία για την κατασκευή των φιλικών αριθμών με εύκολο τρόπο*", ενώ έγραφε για τη Θεωρία αριθμών, επεκτείνοντας τη χρήση τους για την περιγραφή σχέσεων μεταξύ γεωμετρικών μεγεθών, βήμα που δεν είχαν κάνει οι Έλληνες. Το έργο του Θαμπίτ για τους φιλικούς αριθμούς και τη Θεωρία αριθμών τον βοήθησε να ασχοληθεί περισσότερο με τις γεωμετρικές σχέσεις των αριθμών, θεμελιώνοντας το Θεώρημα της τέμνουσας στην γεωμετρία.

Ο Θαμπίτ περιέγραψε μια γενικευμένη απόδειξη του Πυθαγόρειου θεωρήματος Παρείχε μια ενισχυμένη επέκταση της απόδειξης του Πυθαγόρα που περιλάμβανε τη γνώση του πέμπτου αξιώματος του Ευκλείδη. Αυτό το αξίωμα δηλώνει ότι η τομή μεταξύ δύο ευθύγραμμων τμημάτων συνδυάζεται για να δημιουργήσει δύο εσωτερικές γωνίες μικρότερες από 180 μοίρες. Η μέθοδος της αναγωγής και της σύνθεσης που χρησιμοποίησε ο Θαμπίτ συνδύασε και επέκτεινε τη σύγχρονη και την αρχαία γνώση αυτής της περίφημης απόδειξης. Ο Θαμπίτ πίστευε ότι η γεωμετρία αφορούσε την ισότητα και τη διαφορά των μεγεθών των ευθειών και των γωνιών και ότι οι ιδέες της κίνησης (και οι ιδέες της φυσικής ευρύτερα) έπρεπε να ενσωματωθούν στη γεωμετρία.

Περαιτέρω εργασία πάνω στις γεωμετρικές σχέσεις και τις εκθετικές σειρές που προέκυψαν επέτρεψε στον Θαμπίτ να υπολογίσει πολλαπλές λύσεις σε προβλήματα σκακιέρας. Το πρόβλημα αυτό είχε να κάνει λιγότερο με το ίδιο το παιχνίδι παρά με τον αριθμό των λύσεων ή τη φύση των πιθανών λύσεων. Στην περίπτωση του Θαμπίτ, χρησιμοποίησε τη συνδυαστική για να υπολογίσει τις κινήσεις που απαιτούνται για να κερδηθεί μια παρτίδα σκάκι.

Εκτός από το έργο του Θαμπίτ στην ευκλείδεια γεωμετρία, υπάρχουν ενδείξεις ότι γνώριζε επίσης την αρχιμήδεια γεωμετρία. Το έργο του για τις κωνικές τομές και ο υπολογισμός ενός παραβολοειδούς σχήματος (cupola) δείχνουν την ικανότητά του ως αρχιμήδειου γεωμέτρη. Η χρήση από τον Θαμπίτ της ιδιότητας του Αρχιμήδη για την παραγωγή μιας υποτυπώδους προσέγγισης του όγκου ενός παραβολοειδούς αποτελεί περαιτέρω απόδειξη αυτού. Η χρήση των άνισων τομών, αν και σχετικά απλή, αποδεικνύει μια κριτική κατανόηση της Ευκλείδειας και της Αρχιμήδους γεωμετρίας. Ο Θαμπίτ είναι επίσης υπεύθυνος για ένα σχόλιο στο Liber Assumpta του Αρχιμήδη.

Φυσική
------

Στη φυσική, ο Θαμπίτ απέρριψε τις περιπατητικές και αριστοτελικές αντιλήψεις περί "φυσικού τόπου" για κάθε στοιχείο. Αντ' αυτού, πρότεινε μια θεωρία της κίνησης στην οποία οι ανοδικές και καθοδικές κινήσεις προκαλούνται από το βάρος, και ότι η τάξη του σύμπαντος είναι το αποτέλεσμα δύο ανταγωνιστικών έλξεων (jadhb): η μία είναι "μεταξύ των υποσελήνιων και ουράνιων στοιχείων", και η άλλη είναι "μεταξύ όλων των μερών κάθε στοιχείου ξεχωριστά". Στη μηχανική, ήταν ένας από τους θεμελιωτές της στατικής. Επιπλέον, το έργο του Θαμπίτ *Liber Karatonis* περιείχε την απόδειξη του νόμου του μοχλού. Το έργο αυτό ήταν αποτέλεσμα του συνδυασμού αριστοτελικών και αρχιμήδειων αντιλήψεων για τη δυναμική και τη μηχανική.

Ένα από τα σημαντικότερα κείμενα του Θαμπίτ είναι το έργο του για το *Kitab fi 'l-qarastun*. Ένα άλλο σημαντικό κείμενο είναι το *Kitab fi sifat alqazn*, το οποίο ασχολείται με τις έννοιες της ίσης ισορροπίας. Ο Θαμπίτ λέγεται ότι ήταν ένας από τους πρώτους που έγραψε για την έννοια της ίσης ισορροπίας, ή τουλάχιστον συστηματοποίησε την αντιμετώπισή της.

Ο Θαμπίτ προσπάθησε να δημιουργήσει μια σχέση μεταξύ των δυνάμεων της κίνησης και της απόστασης που διανύει το κινητό.

Ιατρική
-------

Ο Θαμπίτ ήταν γνωστός ως γιατρός και παρήγαγε σημαντικό αριθμό ιατρικών πραγματειών και σχολίων. Στα έργα του περιλαμβάνονται βιβλία γενικής αναφοράς όπως το *al-Dhakhira fī ilm al-tibb* ("Θησαυρός της Ιατρικής"), το *Kitāb al-Rawda fi l-tibb* ("Βιβλίο του κήπου της Ιατρικής") και το *al-Kunnash* ("Συλλογή"). Συνέγραψε επίσης ειδικά έργα για θέματα όπως οι πέτρες στη χολή, η θεραπεία ασθενειών όπως η ευλογιά, η ιλαρά και οι παθήσεις των ματιών, και ασχολήθηκε με την κτηνιατρική και την ανατομία των πτηνών. Ο Θαμπίτ έγραψε σχόλια για τα έργα του Γαληνού και άλλων, συμπεριλαμβανομένων έργων όπως το *Περί φυτών* (που αποδίδεται στον Αριστοτέλη, αλλά πιθανότατα γράφτηκε από τον φιλόσοφο του πρώτου αιώνα π.Χ. τον Νικόλαο Δαμασκηνό).

Το *Ta'rikh al-hukamā* του Ίμπν αλ-Κίφτι καταγράφει τη δραστηριότητα του Θαμπίτ ως γιατρού: λέγεται ότι ο Θαμπίτ θεράπευσε έναν κρεοπώλη που θεωρούνταν νεκρός.

Δημοσιεύσεις
------------

* Rashed, Roshdi, επιμ. (2009a). *Thābit ibn Qurra: Science and Philosophy in Ninth-Century Baghdad*. Scientia Graeco-Arabica. Berlin: De Gruyter. doi:10.1515/9783110220797. ISBN 9783110220780.
* Francis J. Carmody (1960). *The astronomical works of Thābit b. Qurra*. Berkeley and Los Angeles: University of California Press. σελ. 262.
* Rashed, Roshdi (1996). *Les Mathématiques Infinitésimales du IXe au XIe Siècle **1**: Fondateurs et commentateurs: Banū Mūsā, Ibn Qurra, Ibn Sīnān, al-Khāzin, al-Qūhī, Ibn al-Samḥ, Ibn Hūd*. London.  Σχολιασμοί: Seyyed Hossein Nasr (1998). *Isis* **89** (1): 112-113. .  Charles Burnett (1998). *Bulletin of the School of Oriental and African Studies"* (University of London) **61** (2): 406. .
* Churton, Tobias (2006). *The Golden Builders: Alchemists, Rosicrucians, and the First Freemasons*. Barnes and Noble Publishing.
* Hakim S Ayub Ali (1987). *Zakhira-i Thābit ibn Qurra*. India: Aligarh.

Παραπομπές
----------

1. ↑  Arthur Berry: «A Short History of Astronomy» (Βρετανικά αγγλικά) John Murray. Λονδίνο. 1898.
2. ↑  *Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας*.
3. ↑  *MacTutor History of Mathematics archive*.
4. ↑  Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας: (Γαλλικά) *καθιερωμένοι όροι της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας*. data.bnf.fr/ark:/12148/cb120669327. Ανακτήθηκε στις 10  Οκτωβρίου 2015.
5. ↑  books.google.cat/books?id=ndwsE1eJy3wC&pg=PP14. σελ. xiv.
6. ↑  Για το αραβικό όνομα, δείτε Rashed & Morelon 1960–2007; for the[Nisba (onomastics)|nisba al-Ṣābiʾ applied as a family name, see De Blois 1960–2007; for the Latin name, see Latham 2003, σελ. 403.
7. ↑  Rashed 2009d, σελίδες 23–24; Holme 2010.
8. ↑  Holme 2010
9. 1 2 3  Rosenfeld & Grigorian 2008, σελ. 292.
10. ↑  De Blois 1960–2007; Hämeen-Anttila 2006, σελ. 43, note 112; Van Bladel 2009, σελ. 65; Rashed 2009b, σελ. 646; Rashed 2009d, σελ. 21; Roberts 2017, σελίδες 253, 261–262. Κάποιοι ερευνητές έχουν επίσης υποστηρίξει ότι ακολουθούσε τον Μανδαϊσμό, που οποίου οι ακόλουθοι ονομάζονταν 'Sabians' (δείτε Drower 1960, σελίδες 111–112; Nasoraia 2012, σελ. 39).
11. ↑  Gingerich 1986; Rashed & Morelon 1960–2007.
12. ↑  Rashed 2009c, σελίδες 3–4.
13. 1 2  «Thābit ibn Qurrah | Arab mathematician, physician, and philosopher». *Encyclopedia Britannica* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 20 Νοεμβρίου 2020.
14. 1 2 3 4 5  «Thabit ibn Qurra». *islamsci.mcgill.ca*. Ανακτήθηκε στις 26 Νοεμβρίου 2020.
15. 1 2 3 4  Shloming, Robert (1970). «Thabit Ibn Qurra and the Pythagorean Theorem». *The Mathematics Teacher* **63** (6): 519–528. doi:10.5951/MT.63.6.0519. ISSN 0025-5769. .
16. ↑  Rashed & Morelon 1960–2007; «Thabit biography». *www-groups.dcs.st-and.ac.uk*. The sect, with strong Greek connections, had in earlier times adopted Greek culture, and it was common for members to speak Greek although after the conquest of the Sabians by Islam, they became Arabic speakers. There was another language spoken in southeastern Turkey, namely Syriac, which was based on the East Aramaic dialect of Edessa. This language was Thābit ibn Qurra's native language, but he was fluent in both Greek and Arabic.
17. ↑  Rashed & Morelon 1960–2007.
18. 1 2 3  Carmody, Francis J. (1955). «Notes on the Astronomical Works of Thabit b. Qurra». *Isis* **46** (3): 235–242. doi:10.1086/348408. ISSN 0021-1753. .
19. ↑  Cohen, H. Floris (2010). «Greek Nature-Knowledge Transplanted». *GREEK NATURE-KNOWLEDGE TRANSPLANTED:: THE ISLAMIC WORLD*. *How Modern Science Came into the World*. Four Civilizations, One 17th-Century Breakthrough. Amsterdam University Press. σελίδες 53–76. doi:10.2307/j.ctt45kddd.6. ISBN 978-90-8964-239-4. Ανακτήθηκε στις 27 Νοεμβρίου 2020.
20. 1 2  Brentjes, Sonja; Hogendijk, Jan P (1989-11-01). «Notes on Thabit ibn Qurra and his rule for amicable numbers» (στα αγγλικά). *Historia Mathematica* **16** (4): 373–378. doi:10.1016/0315-0860(89)90084-0. ISSN 0315-0860. .
21. ↑  Sayili, Aydin (1960-03-01). «Thâbit ibn Qurra's Generalization of the Pythagorean Theorem». *Isis* **51** (1): 35–37. doi:10.1086/348837. ISSN 0021-1753. .
22. ↑  «Thabit ibn Qurra». *islamsci.mcgill.ca*. Ανακτήθηκε στις 19 Νοεμβρίου 2022.
23. ↑  Sabra, A. I. (1968). «Thābit Ibn Qurra on Euclid's Parallels Postulate» (στα αγγλικά). *Journal of the Warburg and Courtauld Institutes* **31**: 12–32. doi:10.2307/750634.. Ανακτήθηκε στις 2022-11-19.
24. ↑  Masood, Ehsan (2009). *Science & Islam : a history*. Library Genesis. London : Icon. ISBN 978-1-84831-040-7.
25. ↑   (στα αγγλικά) *Wilbur R. Knorr on Thābit ibn Qurra: A Case-Study in the Historiography of Premodern Science | Aestimatio: Sources and Studies in the History of Science*. 2021-10-19. .
26. ↑  Shloming, Robert (1970-10-01). «Historically Speaking—: Thabit Qurra and the Pythagorean Theorem» (στα αγγλικά). *The Mathematics Teacher* **63** (6): 519–528. doi:10.5951/MT.63.6.0519. ISSN 0025-5769. .
27. ↑  Mohammed Abattouy (2001). «Greek Mechanics in Arabic Context: Thabit ibn Qurra, al-Isfizarı and the Arabic Traditions of Aristotelian and Euclidean Mechanics». *Science in Context* (Cambridge University Press) **14**: 205-206.
28. ↑  Holme 2010.
29. 1 2  Abattouy, Mohammed (June 2001). «Greek Mechanics in Arabic Context: Thābit ibn Qurra, al-Isfizārī and the Arabic Traditions of Aristotelian and Euclidean Mechanics». *Science in Context* **14** (1–2): 179–247. doi:10.1017/s0269889701000084. ISSN 0269-8897. .

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* VIAF: 55563658
* LCCN: n84218095
* ISNI: 0000 0001 1797 8679
* GND: 118801724
* SUDOC: 028936965
* BNF: cb120669327 (data)
* BIBSYS: 90599284
* ICCU: IEIV035563

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| * Πύλη:Βιογραφίες
* Πύλη:Μαθηματικά
 |

 |