O **μεράρχης** ήταν τίτλος στον στρατό της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Ιστορία
-------

Ο τίτλος προέρχεται από τις λέξεις *μέρος* και ἄρχειν ("να κυβερνάς, να διοικείς"). Ο όρος *μεράρχης* μαρτυρείται για πρώτη φορά στα τέλη του 6ου αιώνα στο *Στρατηγικό*, ένα στρατιωτικό εγχειρίδιο που αποδίδεται στον βυζαντινό αυτοκράτορα Μαυρίκιο (582–602), αν και ο ιστορικός Warren Treadgold έχει προτείνει ότι ο βαθμός χρονολογείται από τη βασιλεία του αυτοκράτορα Ζήνωνα (474–499).  Την εποχή του *Στρατηγικού*, ο στρατός υπαίθρου (διοικούμενος από *τον στρατηγό* ) αποτελούνταν συνήθως από τρεις *μεριές*, η καθέμια περιλάμβανε πιθανώς από πέντε έως επτά χιλιάδες στρατιώτες.   Το *μέρος* χωριζόνταν σε πολλές *μοίρες,* οι οποίες αποτελούνταν από έναν αριθμό *ταγμάτων* ή *μπαντών*, υπό την ηγεσία ενός αρχηγού.    

Ο τίτλος αυτός διατηρήθηκε και στον υστεροβυζαντινό στρατό, αν και ήδη από τον 7ο αιώνα, χρησιμοποιούνταν λιγότερο συχνά, καθώς προτιμούνταν ο όρος *τουρμάρχης*. Παρομοίως, η *τούρμα* αντικατέστησε το *μέρος* τόσο στην στρατιωτική ορολογία όσο και στην κοινή γλώσσα.  Η ισοδυναμία των δύο αυτών όρων επιβεβαιώνεται ρητά στα *Τακτικά* του Αυτοκράτορα Λέοντος ΣΤ' του Σοφού (886–912).   Οι *τούρμες* ήταν πλέον οι κύριες εδαφικές και τακτικές υποδιαιρέσεις του επαρχιακού στρατού ( *θέμα* ). Κάθε *θέμα*, υπό έναν *στρατηγό*, χωριζόταν κανονικά σε τρεις *τούρμες*, οι οποίοι με τη σειρά τους χωρίζονταν περαιτέρω σε *δρούγγους* (ανάλογα με τις παλαιότερες *μοίρες*) και στη συνέχεια σε *μπάντα*.  Ανάλογα με το μέγεθος του *θέματος*, ο αριθμός της *μπάντας* ποίκιλε και, κατά συνέπεια, κάθε *μέρος* / *τούρμα* θα μπορούσε να περιέχει από 1.000 έως 5.000 άνδρες. 

Δεδομένου ότι οι μεράρχες – διακρίνονται μερικές φορές στις πηγές από τους άλλους *τουρμάρχες* (π.χ. το *Κλητορολόγιον* του Φιλοθέου), ο μελετητής John B. Bury πρότεινε ότι τον 9ο και 10ο αιώνα, ο *μεράρχης* ήταν μια ξεχωριστή θέση, την οποία κατείχαν οι *τουρμαρχείς* ως βοηθοί του *Στρατηγού* του θέματος, χωρίς συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή υπό τον έλεγχο του, σε αντίθεση με τους δύο «τυπικούς» *τουρμαρχές*.  Όμως, η ανακάλυψη μιας σφραγίδας ενός *μεράρχη* της Κνωσού δείχνει ότι είχαν υπό τον έλεγχο τους εδαφικές περιοχές, με αποτέλεσμα ο Alexander Kazhdan να απορρίψει την υπόθεση του Bury στο *Oxford Dictionary of Byzantium*.  Ο στρατιωτικός ιστορικός John Haldon, στο βιβλίο του *Three Treatises on Imperial Military Expeditions*, ουσιαστικά συμφώνησε με την άποψη του Bury, επειδή υποστηρίζει ότι ο *μεράρχης* είναι διοικητής της *τούρμας,* που περιλάμβανει την πρωτεύουσα του θέματος. Σύμφωνα με τον Χάλντον, αυτό εξηγεί και τον φαινομενικά χαμηλότερο βαθμό του σε σχέση με τους άλλους *τουρμαρχές*, καθώς ήταν μέλος του επιτελείου *του Στρατηγού* και όχι ανεξάρτητος διοικητής. 

Οι τίτλοι *μέραρχος* και *μεραρχία* χρησιμοποιούνται και σήμερα από τον Ελληνικό Στρατό.

Παραπομπές
----------

1. ↑  Treadgold 1995, σελίδες 94–96.
2. 1 2 3  Haldon 1990, σελ. 249.
3. ↑  Treadgold 1995, σελίδες 95–96.
4. 1 2  Bury 1911, σελ. 42.
5. ↑  ODB, "Doux" (A. Kazhdan), p. 659.
6. 1 2 3  ODB, "Merarches" (A. Kazhdan, E. McGeer), p. 1343.
7. ↑  Bury 1911, σελ. 41.
8. ↑  Bury 1911, σελίδες 41–42.
9. ↑  Treadgold 1995, σελ. 97.
10. ↑  Haldon 1990, σελίδες 249–250.

Πηγές
-----

* Bury, J. B. (1911). *The Imperial Administrative System of the Ninth Century – With a Revised Text of the Kletorologion of Philotheos*. London: Oxford University Press. OCLC 1046639111.
* Falkenhausen, Vera von (1967). *Untersuchungen über die byzantinische Herrschaft in Süditalien vom 9. bis ins 11. Jahrhundert*. O. Harrassowitz.
* Haldon, John F. (1990). *Constantine Porphyrogenitus: Three Treatises on Imperial Military Expeditions*. Vienna: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften.
* (Αγγλικά) Kazhdan, Alexander, επιμ. (1991). *The Oxford Dictionary of Byzantium*. Οξφόρδη και Νέα Υόρκη: Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8.
* Treadgold, Warren T. (1995). *Byzantium and Its Army, 284–1081*. Stanford, California: Stanford University Press. ISBN 0-8047-3163-2.