*Για άλλες χρήσεις τού όρου, δείτε Θηβαΐς.*
 Χάρτης της ύστερης Ρωμαϊκής Επισκοπής της Αιγύπτου, με τη Θηβαΐδα στο νότο.
H **Θηβαΐδα**, αρχ. ελλ.: **Θηβαΐς**, λατιν.: *Τhebaid ή Τhebais*, ήταν μία περιοχή στην αρχαία Αίγυπτο, αποτελούμενη από τους 13 νοτιότερους νομούς της Άνω (Ορεινής) Αιγύπτου, από την Άβυδο έως το Ασουάν.

Φαραωνική ιστορία
-----------------

 Πυραμίδιο του Νεβαμούν. Πιθανώς επάνω από μία στήλη. Ασβεστόλιθος. 19η Δυναστεία. Από την Αίγυπτο. Αγοράστηκε στο Θηβαΐδα, αλλά πιθανότατα προήλθε από την Ντέιρ ελ-Μεδίνα. Μουσείο Αιγυπτιακής Αρχαιολογίας Petrie, Λονδίνο.
Η Θηβαΐδα απέκτησε το όνομά της από την εγγύτητά της με την αρχαία αιγυπτιακή πρωτεύουσα της Θήβας (σημερινό Λούξορ). Κατά τη διάρκεια των αρχαίων αιγυπτιακών δυναστειών στην περιοχή αυτή, κυριαρχούσε η Θήβα και το ιερατείο της στον ναό του Άμμωνα (Amun) στο Καρνάκ.

Στην Πτολεμαϊκή Αίγυπτο, η Θηβαΐδα σχημάτιζε μία ενιαία διοικητική περιφέρεια υπό τον *επιστράτηγο* της Θήβας, ο οποίος ήταν επίσης υπεύθυνος για την επίβλεψη της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα και στον Ινδικό Ωκεανό. Πρωτεύουσα της Πτολεμαϊκής Θηβαΐδας ήταν η Πτολεμαΐδα Ερμίου, μία ελληνιστική αποικία στον Νείλο που χρησίμευε ως το κέντρο τού βασιλικού πολιτικού και οικονομικού ελέγχου στην Άνω Αίγυπτο.

Ρωμαϊκή επαρχία
---------------

Κατά τη διάρκεια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ο Διοκλητιανός δημιούργησε την επαρχία της *Θηβαΐδας*, που τη φρουρούσαν οι λεγεώνες I *Maximiana Thebanorum* και II *Flavia Constantia*. Αυτή αργότερα χωρίστηκε σε Άνω Θηβαΐς (λατινικά: Thebais Superior‎), που περιλάμβανε το νότιο μισό με πρωτεύουσά της τη Θήβα, και σε Κάτω ή Κοντινότερη Θηβαΐς (λατινικά: Thebais Inferior‎, αρχ. ελληνικά: Θηβαΐς Ἐγγίστη‎), που περιλαμβάνει το βόρειο μισό με πρωτεύουσα την Πτολεμαΐδα.

Γύρω στον 5ο αι. καθώς ήταν έρημος, η Θηβαΐδα έγινε τόπος καταφυγής πολλών χριστιανών ασκητών και ήταν η γενέτειρα του Παχώμιου.  Στη χριστιανική τέχνη, η Θηβαΐδα αντιπροσωπευόταν ως ένας τόπος με πολλούς μοναχούς.

Επισκοπικές έδρες
-----------------

Αρχαίες επισκοπικές έδρες της **Thebais Prima (Thebais I)** που αναφέρονται στο *Annuario Pontificio* ως Oρθόδοξες τιτουλάριες επισκοπές:

* Antaeopolis (Tjebu)
* Αντινοόπολις, η μητροπολιτική αρχιεπισκοπή
* Aπολλωνόπολις Μικρή Parva (Côm-Esfaht, τώρα Κους)
* Cusae
* Ερμούπολις Μεγάλη (Hermopolis Magna = Maior
* Υψελίς (Hypselis, Σουτμπ)
* Όασις Μεγάλη (Oasis Magna, Kharga Oasis)
* Πανόπολις (Aχμίμ)

Οι αρχαίες επισκοπικές έδρες της **Thebais Secunda (Thebais II)** αναφέρονται στο *Annuario Pontificio* ως Ορθόδοξες επισκοπές:

\* Apollonopolis Magna (Edfu)
* Coptus (Qift)
* Diocletianopolis in Thebaide (Qus)
* Diospolis Superior (Hu)
* Hermonthis
* Latopolis (ancient Esna)
* Maximianopolis in Thebaide (Qena)
* Philae
* Pselchis (Temple of Dakka)
* Ptolemais in Thebaide (Ptolemais Hermiou), the Metropolitan Archbishopric
* Syene (Aswan)
* Tentyris (Dendera)
* Thinis

Δείτε επίσης
------------

* Κατάλογος Ορθοδόξων επισκοπών στην Αίγυπτο

Bιβλιογραφικές αναφορές
-----------------------

1. ↑  Windham, Dharma (Μαρτίου 2006). *Reluctant Goddess: Kleopatra and the Stolen Throne* (στα Αγγλικά). Infinity Publishing. ISBN 978-0-7414-3092-2.
2. ↑  «Thebaid». *Catholic Encyclopedia*. .
3. 1 2  *Annuario Pontificio 2013* (Libreria Editrice Vaticana 2013 (ISBN 978-88-209-9070-1)), "Sedi titolari", pp. 819-1013

* Wood, James, ed. (1907). The Nuttall Encyclopædia. London and New York: Frederick Warne. {{cite encyclopedia}}: Missing or empty |title= (help)

Πηγές και εξωτερικοί σύνδεσμοι
------------------------------

* Bagnall, R. J. Drinkwater, A. Esmonde-Cleary, W. Harris, R. Knapp, S. Mitchell, S. Parker, C. Wells, J. Wilkes, R. Talbert, M. E. Downs, M. Joann McDaniel, B. Z. Lund, T. Elliott, S. Gillies (15 Φεβρουαρίου 2012). «Places: 991398 (Thebais)». Pleiades. Ανακτήθηκε στις 8 Μαρτίου 2012. CS1 maint: Πολλαπλές ονομασίες: authors list (link)
* GCatholic - (Current, Titular and) Defunct sees in Egypt