Ο **Ντιεμπέντο Φρανσίς Κερέ** (γαλλικά: Diébédo Francis Kéré) (γενν. 10 Απριλίου 1965) είναι αρχιτέκτονας με καταγωγή από την Μπουρκίνα Φάσο, αναγνωρισμένος για τη δημιουργία καινοτόμων έργων που συχνά έχουν αειφόρο και συλλογικό χαρακτήρα. Το 2022, έγινε ο πρώτος Αφρικανός που έλαβε το *Βραβείο Αρχιτεκτονικής Πρίτσκερ*. Σπούδασε στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Βερολίνου και ζει στο Βερολίνο από το 1985. Παράλληλα με τις σπουδές του, ίδρυσε το Ίδρυμα Κερέ (πρώην Schulbausteine für Gando) και το 2005 ίδρυσε την *Κερέ Architecture*. Η αρχιτεκτονική του πρακτική έχει αναγνωριστεί διεθνώς με βραβεία όπως το Aga Khan Award for Architecture (2004) για το πρώτο του κτίριο, το Δημοτικό Σχολείο του Γκάντο στη Μπουρκίνα Φάσο και το Παγκόσμιο Holcim Award for Sustainable Construction 2012 Gold.

Ο Κερέ έχει αναλάβει έργα σε διάφορες χώρες, όπως η Μπουρκίνα Φάσο, το Μάλι, η Κένυα, η Ουγκάντα, η Μοζαμβίκη, το Τόγκο, το Σουδάν, η Γερμανία, η Ιταλία, η Ελβετία, οι ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο. Το 2017, οι Serpentine Galleries του ανέθεσαν να σχεδιάσει το Serpentine Pavilion στο Λονδίνο. Έχει διδάξει ως καθηγητής στο Harvard Graduate School of Design, στο Yale School of Architecture και στην Ελβετική Accademia di Architettura di Mendrisio. Το 2017 δέχτηκε τη θέση του καθηγητή για «Αρχιτεκτονικό Σχεδιασμό και Συμμετοχή» στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Μονάχου.

Το 2022 κέρδισε το Βραβείο Πρίτσκερ, όπου ήταν το πρώτο άτομο από την Αφρική και το πρώτο μαύρο άτομο που το κατάφερε.

Νεανικά χρόνια και εκπαίδευση
-----------------------------

Ο Κερέ γεννήθηκε στο χωριό Γκάντο της Μπουρκίνα Φάσο. Ήταν το πρώτο παιδί στο χωριό που πήγε στο σχολείο καθώς ο πατέρας του, ο αρχηγός του χωριού, ήθελε ο μεγαλύτερος γιος του να μάθει να διαβάζει και να μεταφράζει τα γράμματά του. Δεδομένου ότι δεν υπήρχε σχολείο στο Γκάντο, ο Κερέ έπρεπε να αφήσει την οικογένειά του όταν ήταν 7 ετών για να ζήσει με τον θείο του στην πόλη. Αφού τελείωσε την εκπαίδευσή του, έγινε ξυλουργός και έλαβε υποτροφία από την Carl Duisberg Society για να κάνει πρακτική στη Γερμανία ως επόπτης στην Development aid. Μετά την ολοκλήρωση της πρακτικής, συνέχισε τις σπουδές του στην αρχιτεκτονική στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, αποφοιτώντας το 2004.

Κατά τη διάρκεια των σπουδών του ένιωθε ότι ήταν καθήκον του να συνεισφέρει στην οικογένειά του και στην κοινότητα που τον είχε υποστηρίξει και να δώσει στην επόμενη γενιά την ευκαιρία να ακολουθήσει τα βήματά του. Το 1998, με τη βοήθεια των φίλων του, ο Κερέ ίδρυσε την ένωση Schulbausteine für Gando e. V. (τώρα Ίδρυμα Κερέ), το οποίο μεταφράζεται χαλαρά ως "Δομικά στοιχεία για το Γκάντο", για να χρηματοδοτήσει την κατασκευή ενός δημοτικού σχολείου για το χωριό του. Στόχος του ήταν να συνδυάσει τις γνώσεις που είχε αποκτήσει στην Ευρώπη, με τις παραδοσιακές μεθόδους κατασκευής από την Μπουρκίνα Φάσο. Ολοκλήρωσε τις σπουδές του και έχτισε το πρώτο σχολείο στο Γκάντο ως διπλωματική εργασία το 2004, ενώ άνοιξε και το δικό του αρχιτεκτονικό γραφείο Κερέ Architecture.

Καριέρα
-------

Ο Κερέ είναι γνωστός για το ότι εμπλέκει την κοινωνία στα έργα του και για την καινοτόμο χρήση παραδοσιακών υλικών και τεχνικών.

### Διδασκαλία

Ο Kερέ έχει εργαστεί ως λέκτορας στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Βερολίνου. Την άνοιξη του 2011, δίδαξε στο Virginia Tech, στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον και στο Πανεπιστήμιο του Τέξας. Το επόμενο καλοκαίρι δίδαξε στο Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν στο Μιλγουόκι και το φθινόπωρο του 2012 ήταν επισκέπτης καθηγητής στο Χάρβαρντ. Δίδαξε επίσης στην Accademia di Architettura di Mendrisio. Ο Κερέ δέχτηκε μια νέα θέση καθηγητή για τον Αρχιτεκτονικό Σχεδιασμό και Συμμετοχή στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Μονάχου το 2017. Του απονεμήθηκε η θέση του επισκέπτη καθηγητή στη Σχολή Αρχιτεκτονικής του Γέιλ. Το 2021 ο Κερέ πήρε θέση ως προσκεκλημένος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Bauhaus στη Βαϊμάρη της Γερμανίας.

### Αρχιτεκτονικά και σχεδιαστικά έργα στο Γκάντο

 Γκάντο, Μπουρκίνα Φάσο
Ο Κερέ άρχισε να εργάζεται, για να σχεδιάσει ένα σχολείο για το χωριό από το οποίο κατάγεται, το Γκάντο, ενώ ήταν εγγεγραμμένος στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Βερολίνου. Η εξέλιξη της συνεργασίας που ανέπτυξε ο Κερέ με τους κατοίκους του Γκάντο και οι καινοτόμες, τοπικές και οικολογικές τεχνικές και υλικά που δημιούργησαν οδήγησαν τον Κερέ να λάβει το Παγκόσμιο Βραβείο για την Αειφόρο Αρχιτεκτονική το 2009.

Η αρχιτεκτονική του Κερέ σχεδιάστηκε και χτίστηκε με τη βοήθεια των κατοίκων του χωριού. Το χωριό, που βρίσκεται νοτιοανατολικά της Ουαγκαντούγκου, έχει περίπου 3000 κατοίκους που ζουν σε καλύβες από λάσπη χωρίς πρόσβαση σε τρεχούμενο νερό ή ηλεκτρικό ρεύμα. Σύμφωνα με τον Δείκτη Ανθρώπινης Ανάπτυξης του ΟΗΕ το 2011, η Μπουρκίνα Φάσο είναι η 7η λιγότερο ανεπτυγμένη χώρα στον κόσμο. Οι περισσότεροι κάτοικοι είναι γεωργοί επιβίωσης, παραμένοντας εξαρτημένοι από το σκληρό κλίμα που έχει περιοριστεί σε βροχοπτώσεις μεταξύ Οκτωβρίου και Ιουνίου και υψηλές θερμοκρασίες κατά τη διάρκεια της ημέρας 45°C.

#### Δημοτικό Σχολείο Γκάντο

 Δημοτικό Σχολείο στο Γκάντο
Το δημοτικό σχολείο του Κερέ, το πρώτο για το Γκάντο, ολοκληρώθηκε το 2001. Τα σχολεία στη Μπουρκίνα Φάσο κατασκευάζονται συνήθως από σκυρόδεμα, ένα ακριβό και αναλώσιμο ενεργειακά υλικό για παραγωγή, ακατάλληλο για το τοπικό κλίμα, καθώς το εσωτερικό των κτιρίων γίνεται αφόρητα θερμό. Ο Κερέ ήθελε να χρησιμοποιήσει τοπικούς διαθέσιμους πόρους και επέλεξε να χτίσει με χώμα σε μορφή τούβλων από λάσπη. Ο πρωτοποριακός σχεδιασμός του Κερέ αποτελούσε μια φαρδιά, υπερυψωμένη οροφή από κασσίτερο για να προστατεύει τους τοίχους από τη βροχή και να επιτρέπει στον αέρα να περνάει από κάτω με σκοπό τη δροσιά του κτιρίου. Το τελικό κτίριο ήταν πιο δροσερό και πιο ευχάριστο στο εσωτερικό από ότι τα συμβατικά σχολικά κτίρια από σκυρόδεμα. Το σχέδιο του Κερέ είναι γνωστό σε όλη την Μπουρκίνα Φάσο. Κέρδισε το βραβείο Aga Khan για την Αρχιτεκτονική το 2004.

Ο Κερέ σχεδίασε τα αρχικά οικοδομικά σχέδια στην άμμο για να επικοινωνήσει με χωρικούς, (πολλοί από τους οποίους ήταν αναλφάβητοι) και διαπίστωσε ότι δεσμεύτηκαν πλήρως με το έργο, με πολλούς να δημιουργούν τις δικές τους προτάσεις για βελτίωση. Ο Κερέ είπε, «Μόνο όσοι εμπλέκονται στη διαδικασία ανάπτυξης μπορούν να εκτιμήσουν τα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί, να τα αναπτύξουν περαιτέρω και να τα προστατέψουν».

Στην ανέγερση του σχολείου συμμετείχε όλος ο πληθυσμός του Γκάντο. Τα μέλη του χωριού έλαβαν επιτόπου εκπαίδευση στις κατασκευαστικές τεχνικές. Τα γειτονικά χωριά, εντυπωσιασμένα από την οργάνωση και το επίτευγμα της κοινότητας του Γκάντο, ξεκίνησαν να χτίσουν τα δικά τους σχολεία.

#### Gando Mango Tree Project

Ο Κερέ ξεκίνησε ένα σχέδιο φύτευσης δέντρων μάνγκο για να καλύψει καλύτερα τις ανάγκες των κοινοτήτων. Το έργο αποσκοπούσε στην αντιμετώπιση πολλών σημαντικών προβλημάτων στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένου του υποσιτισμού. Το κύριο βασικό προϊόν είναι το « φούφου » ή το κοπανισμένο και βρασμένο κεχρί που περιέχει μερικές βιταμίνες. Τα μάνγκο παρέχουν βιταμίνες και θρέψη και τα δέντρα μάνγκο παρέχουν περιοχές με σκιά σε ένα περιβάλλον όπου οι θερμοκρασίες την ημέρα συχνά φτάνουν τους 40 °C.

Λόγω της αύξησης του πληθυσμού και της φθοράς των δέντρων για καυσόξυλα, η Μπουρκίνα Φάσο έχει χάσει το 60% των δέντρων της τα τελευταία 15 χρόνια. Τα δέντρα προσφέρουν σκιά, προστατεύουν το έδαφος από τη διάβρωση, σταματούν την ερημοποίηση και ρυθμίζουν το σύστημα των υπόγειων υδάτων. Επιπλέον, τα δέντρα συμβάλλουν στη γονιμότητα του εδάφους και στη βιοποικιλότητα καθώς παρέχουν ενδιαίτημα για πολλά είδη. Πολλά φυτά και δενδρύλλια δεν μπορούν να επιβιώσουν στο ζεστό και ξηρό κλίμα και στη σημαντική έλλειψη βροχής. Άλλα καταστρέφονται από τερμίτες. Τα φυτοφάρμακα και τα λιπάσματα είναι και τα δύο υπερβολικά ακριβά και επιβλαβή για το περιβάλλον. Ο Κερέ ανέπτυξε μια στρατηγική για την αντιμετώπιση αυτών των ελλείψεων. Πριν από τη φύτευση του δέντρου, μια τρύπα γεμίζεται με παλιά κόκαλα και κρέας και αφήνεται για λίγες μέρες. Με την πάροδο του χρόνου, τα οστά και το κρέας προσελκύουν τα μυρμήγκια, τα οποία αποικίζουν την τρύπα και τρώνε τους τερμίτες. Αυτό επιτρέπει στα δέντρα να αναπτυχθούν χωρίς να χρειάζονται φυτοφάρμακα. Για φυσικό λίπασμα, τα κοτόπουλα διατηρούνται στη σκιά των δέντρων.

Ο Κερέ έβαλε τους κατοίκους να τοποθετούν χειροποίητα πήλινα δοχεία δίπλα από τα δέντρα, με σταλάκτες που οδηγούν κατευθείαν στις ρίζες, γεγονός που έδινε στα δέντρα μια μικρή αλλά σταθερή παροχή νερού. Τα πήλινα δοχεία αποτρέπουν την απώλεια εξάτμισης και χρειάζεται να γεμίζονται μόνο μία φορά την εβδομάδα.

#### Γυμνάσιο Γκάντο

 Γυμνάσιο στο Γκάντο
Η κατασκευή ενός σχολείου δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης που σχεδιάστηκε από τον Κερέ ξεκίνησε τον Μάιο του 2011. Το νέο κτιριακό συγκρότημα σχεδιάστηκε για να φιλοξενήσει περίπου 1000 μαθητές. Η διαμόρφωση είναι εμπνευσμένη από τα παραδοσιακά αγροτικά νοικοκυριά της Μπουρκίνα Φάσο: οι αίθουσες διδασκαλίας είναι τοποθετημένες κυκλικά σχηματίζοντας μια προστατευμένη αυλή, θωρακίζοντας την από τη σκόνη και την άμμο που φέρνουν οι άνεμοι Χάρματταν. Η κατασκευή είναι ανοιχτή στη δυτική πλευρά της, επιτρέποντας σε ένα δροσερό αεράκι να εισέλθει στην περιοχή. Καινοτόμο σύστημα ψύξης αέρα μόνο με φυσικό αερισμό. Το σχολείο περιβάλλεται από μια όχθη χώματος, στην οποία φυτεύονται δέντρα. Τα δέντρα προσφέρουν σκιά και η βροχή συλλέγεται παρέχοντας τους νερό. Οι διάτρητοι σωλήνες τοποθετούνται κάτω από τις όχθες της γης και συγκεντρώνουν υγρασία. Ο άνεμος ψύχεται καθώς περνάει μέσα από τους σωλήνες και αναδύεται στις τάξεις μέσα από τρύπες στο πάτωμα, παρέχοντας ένα σύστημα ψύξης κάτω από το δάπεδο με μηδενικές εκπομπές. Αυτό το σχέδιο κέρδισε το 2012 Global Holcim Award for Sustainable Construction Gold.

Το γυμνάσιο χρησιμοποιεί το ίδιο σχέδιο στέγης με το δημοτικό σχολείο, με μια φαρδιά κυματοειδές σιδερένια στέγη υψωμένη πάνω από μια πήλινη οροφή. Αέρας κυκλοφορεί μεταξύ οροφής και στέγης, θερμαίνεται και ανεβαίνει, δημιουργώντας ένα ρεύμα αναρρόφησης χαμηλότερα. Αυτό προκαλεί την άνοδο του ψυχρού αέρα από τους σωλήνες κάτω από το δάπεδο, μειώνοντας τη θερμοκρασία δωματίου κατά 6 – 8 περίπου °C. Με απλές αλλά αποτελεσματικές μεθόδους όπως αυτές, το σχολείο απαιτεί λίγη ηλεκτρική ενέργεια τόσο στην κατασκευή όσο και στη συντήρηση.

Ο αυξανόμενος πληθυσμός της Μπουρκίνα Φάσο και η κυρίαρχη χρήση καυσόξυλων ως καύσιμο έχουν οδηγήσει σε μεγάλα προβλήματα αποψίλωσης των δασών. Υπολογίζεται ότι το 60% των δέντρων των χωρών έχουν κοπεί τα τελευταία 15 χρόνια. Χειρότερα, τα προγράμματα αναδάσωσης συχνά φυτεύουν ευκάλυπτους που αναπτύσσονται εύκολα και γρήγορα, αλλά απορροφούν τεράστιες ποσότητες υπόγειων υδάτων σε βάρος της τοπικής γεωργίας.

Για την καταπολέμηση αυτού του προβλήματος, το Γυμνάσιο χρησιμοποιεί ξύλα από ευκάλυπτους για την κατασκευή και στη θέση τους φυτεύονται δέντρα μάνγκο. Τα δέντρα μάνγκο χρειάζονται λιγότερο νερό, παράγουν καρπούς και παρέχουν περισσότερη σκιά από τους ευκάλυπτους και οι μαθητές τα χρησιμοποιούν στα διαλείμματα.

Όπως και με άλλα έργα του, το γυμνάσιο χρησιμοποιεί τοπικό ανθρώπινο δυναμικό για την κατασκευή. Ειδικοί που εκπαιδεύονται από τον Φρανσίς Κερέ επιβλέπουν μέλη της τοπικής κοινότητας, εκπαιδεύοντάς τα στις απαραίτητες τεχνικές δόμησης. Αντί να χτίζει τους τοίχους τούβλο τούβλο, ο Κερέ έχει επινοήσει έναν τρόπο ρίχνοντας λάσπη και μικρή ποσότητα τσιμέντου σε ένα καλούπι, ο οποίος είναι πολύ πιο γρήγορος. Αυτή η μεταφορά δεξιοτήτων επιτρέπει στους κατοίκους του χωριού να επαναλάβουν τον σχεδιασμό του κτιρίου και τους ενθαρρύνει να υιοθετήσουν βιώσιμες μεθόδους αντί για τη συνήθη επιλογή του σκυροδέμαατος.

#### Atelier Gando

Αναπτύχθηκε το 2014, το Atelier είναι ένα κτίριο που λειτουργεί ως κοινοτικό κέντρο και επιτόπια βάση για κτιριακά έργα. Μια ομάδα φοιτητών από την Accademia di Architettura di Mendrisio βοήθησε τον Κερέ να σχεδιάσει και να χτίσει τα πρώτα στάδια της κατασκευής.

### Άλλα έργα αρχιτεκτονικής και σχεδιασμού

#### Γυμνάσιο Ντάνου

 Γυμνάσιο στο Ντάνο της Μπουρκίνα Φάσο
Το σχέδιο του σχολείου δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στο Ντάνο της Μπουρκίνα Φάσο εμπνεύστηκε από την προηγούμενη δουλειά του Κερέ στο Γκάντο. Η υπερβολική ζέστη κατά τη διάρκεια της ημέρας ήταν και πάλι το μείζον ζήτημα, αλλά αυτή τη φορά υπήρχαν διαφορετικοί τοπικοί πόροι. Ως κύριο οικοδομικό υλικό χρησιμοποιήθηκε ο λατερίτης λίθος, εγγενής στην περιοχή. Το κτίριο είχε προσανατολισμό ανατολής-δύσης που μειώνει την άμεση ηλιακή ακτινοβολία στους τοίχους και η έντονα προεξέχουσα οροφή δημιουργεί πολλή σκιά. Ο σχεδιασμός της οροφής με το σύστημα φυσικού αερισμού επιτρέπει στον αέρα να κυκλοφορεί μεταξύ της οροφής από τούβλα λάσπης και της υπερυψωμένης οροφής από κασσίτερο. Το κτίριο αποτελείται από τρεις αίθουσες διδασκαλίας, μια αίθουσα υπολογιστών και ένα γραφείο. Υπάρχει επίσης ένα αμφιθέατρο σχεδιασμένο για χρήση κατά τη διάρκεια των διαλειμμάτων. Ολοκληρωμένες το 2007, οι οικοδομικές εργασίες έγιναν σε μεγάλο βαθμό από άτομα εκπαιδευμένα στα σχολικά έργα Γκάντο, δίνοντάς τους την ευκαιρία να χρησιμοποιήσουν και να αναπτύξουν τις δεξιότητές τους, μειώνοντας ταυτόχρονα το κόστος κατασκευής.

#### Κέντρο Αρχιτεκτονικής της Γης, Μόπτη

 Κέντρο Αρχιτεκτονικής της Γης στο Μόπτι του Μάλι
Το Aga Khan Trust for Culture έχει περάσει πάνω από 10 χρόνια ανακαινίζοντας τζαμιά στο βόρειο Μάλι. Το Κέντρο Αρχιτεκτονικής της Γης στο Μόπτη, που ολοκληρώθηκε το 2010, αποτελεί μέρος αυτής της σειράς έργων, μετά την αποκατάσταση του τζαμιού και την κατασκευή νέου αποχετευτικού συστήματος. Το Κέντρο προορίζεται να είναι κάτι πολύ περισσότερο από εκθεσιακός χώρος: το κτίριο είναι προϊόν των ίδιων αρχαίων οικοδομικών τεχνικών που χρησιμοποιήθηκαν στα Μεγάλα Τζαμιά στο Μόπτη, στο Τιμπουκτού και στο Τζενέ. Δείχνει πώς ένα υλικό που αποτελεί μέρος της κληρονομιάς της περιοχής μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ένα σύγχρονο πλαίσιο. Το Κέντρο αποτελείται από έναν εκθεσιακό χώρο, ένα κοινοτικό κέντρο, δημόσιες τουαλέτες και ένα εστιατόριο, που ανταποκρίνεται στις ανάγκες της περιφερειακής διοίκησης του Komoguel και των επισκεπτών της περιοχής, καθώς και της τοπικής κοινότητας.

Από την κορυφή του αντιπλημμυρικού φράγματος φαίνεται ότι το κτίριο είναι ευθυγραμμισμένο με το τζαμί. Το κτίριο έχει απλή δομή και το ύψος του αντιστοιχεί στα γειτονικά κτίρια χωρίς να διακυβεύεται η θέα του τζαμιού. Από την απέναντι μεριά της λίμνης φαίνεται ότι το Κέντρο καταφέρνει να διατηρεί μια σύνδεση με το τζαμί, αλλά δεν κυριαρχεί στη θέα.

Το Κέντρο χωρίζεται σε τρία διαφορετικά κτίρια τα οποία συνδέονται με δύο επιφάνειες στέγης. Ο πηλός για το κτίριο μεταφέρθηκε από 5 χλμ. μακριά, έτσι ώστε το κόκκινο χρώμα να έρχεται σε αντίθεση με το χρώμα των τοπικών κτιρίων, τα οποία είναι όλα κατασκευασμένα με παραδοσιακή κατασκευή από λάσπη. Το σκουριασμένο κόκκινο χρώμα του αργίλου λατερίτη οφείλεται στην υψηλή περιεκτικότητά του σε οξείδιο του σιδήρου. Όλοι οι τοίχοι και οι κυλινδρικοί θόλοι στο Κέντρο είναι κατασκευασμένοι από BTC (συμπιεσμένες γαίες) και δεν είναι σοβατισμένοι ή βαμμένοι. Αυτά είναι πολύ κατάλληλα για τις κλιματικές συνθήκες, καθώς δημιουργούν ένα φυσικό ρυθμιστικό θερμοκρασίας, καθιστώντας τις εσωτερικές θερμοκρασίες πολύ πιο άνετες. Τα τούβλα οροφής που προεξέχουν διατηρούν τους τοίχους δροσερούς και παρέχουν σκιασμένους εξωτερικούς χώρους. Το κτίριο αερίζεται φυσικά μέσω ανοιγμάτων στους τοίχους και θόλους, επομένως δεν χρειάζεται μηχανικός κλιματισμός. Τα περισσότερα παραδοσιακά κτίρια στο Μόπτι έχουν ξύλινες οροφές γεμάτες με πηλό. Ο Κερέ χρησιμοποίησε ένα νέο σύστημα σε αυτό το κτίριο που δεν περιλαμβάνει ξύλο - θόλους BTC. Θέλει να προωθήσει τη χρήση του πηλού, αλλά να είναι φειδωλός στη χρήση του ξύλου, καθώς η αποψίλωση των δασών είναι ένα τεράστιο περιβαλλοντικό ζήτημα στο Μάλι.

#### Όπερα Χωριό

 Κατασκευή του χωριού της Όπερας Remdoogo στο Laongo της Μπουρκίνα Φάσο
Το έργο «Όπερα Χάουζ για την Αφρική» ξεκίνησε από τον Γερμανό σκηνοθέτη κινηματογράφου και θεάτρου Christoph Schlingensief. Ο Schlingensief έφερε τον Κερέ για να δημιουργήσει ένα πρότυπο στέγασης για άτομα που επλήγησαν από τις πλημμύρες. Το χωριό της όπερας "Remdoogo" κατασκευάστηκε σε μια τοποθεσία 12 εκταρίων σε ένα μικρό ύψωμα στο Laongo, μια ώρα οδικώς από το Ougadougou και με θέα στο δυτικό αφρικανικό τοπίο του Σαχέλ. Ένα φεστιβάλ θεάτρου, εργαστήρια, ιατρικό κέντρο και ξενώνες σχεδιάστηκαν, καθώς και ηλιακοί συλλέκτες, ένα πηγάδι και ένα σχολείο για έως και 500 παιδιά και εφήβους με μαθήματα μουσικής και κινηματογράφου. Η σκηνή και το αμφιθέατρο σχεδιάστηκαν και κατασκευάστηκαν στη Γερμανία και αργότερα μεταφέρθηκαν στο χωριό της Όπερας. Ο Κερέ χρησιμοποίησε υφάσματα Μπουρκίνα Φάσο για να καλύψει σειρές καθισμάτων και εσωτερικούς τοίχους.

Απλές βασικές μονάδες, οι οποίες ποικίλλουν σε ποιότητα και λειτουργία ανάλογα με τον εξοπλισμό που στεγάζουν, συνθέτουν ολόκληρο το χωριό. Για την κατασκευή των μονάδων απασχολήθηκαν ντόπιοι χρησιμοποιώντας τοπικά υλικά όπως πηλός, λατερίτης, τούβλα από τσιμέντο, κόμμι και άργιλος. Για την ενίσχυση στοιχείων όπως δοκοί, υποστυλώματα, δακτυλιοδοκοί και θεμέλια, χρησιμοποιήθηκε σκυρόδεμα. Λόγω των ογκωδών τοίχων και των μεγάλων προεξοχών των στεγών, ο κλιματισμός θα μπορούσε να μειωθεί στα περισσότερα κτίρια. Η αίθουσα του θεάτρου σχεδιάστηκε ως τόπος συνάντησης και ανταλλαγής για ανθρώπους διαφορετικών πολιτισμικών και οικογενειακών υπόβαθρων.

#### Zhoushan Harbor Development, Κίνα

Το αρχιπέλαγος Zhoushan στην Κίνα είναι η τοποθεσία μιας πειραματικής αστικής αποκατάστασης, με επικεφαλή τον αρχιτέκτονα Wang Shu. Το Zhoushan είναι η κινεζική πρωτεύουσα του ψαρέματος, καθώς βρίσκεται στην είσοδο του δέλτα του Yang Tsé, και έχει πληθυσμό περίπου ένα εκατομμύριο. Ο στόχος αυτού του έργου, που ξεκίνησε το 2009, ήταν να μετατρέψει τη βιομηχανική περιοχή του λιμανιού, Putuo, σε μια τουριστική και πολιτιστική περιοχή. Η αρχιτεκτονική σχεδιάστηκε για να διατηρεί έναν διάλογο μεταξύ της νεωτερικότητας και της ιστορίας και της κληρονομιάς της περιοχής. Τοποθετημένο σε ένα νησί περίπου 300 μέτρα από την ενδοχώρα, το επιλεγμένο οικόπεδο περιέχει μια πυκνή ποικιλία από κτίρια, αποβάθρες και αποθήκες, που χτίστηκαν εδώ και αρκετές δεκαετίες.

Ο Κερέ σχεδίασε μια γκαλερί εκθέσεων, ένα κέντρο πληροφοριών, στούντιο καλλιτεχνών και έναν «κήπο πολιτιστικής δημιουργικότητας» για την περιοχή. Το σχέδιο έχει σχεδιαστεί γύρω από μια πλατφόρμα που εκτείνεται σε όλη την τοποθεσία μέχρι το βουνό, το οποίο συνορεύει με τη δυτική πλευρά της τοποθεσίας. Αυτό λειτουργεί ως χώρος μετάβασης μεταξύ του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος της αναπτυγμένης περιοχής και του φυσικού περιβάλλοντος πέραν αυτού.

Το καλύτερο δυνατό επίπεδο διαφάνειας επιτυγχάνεται με γυάλινα στοιχεία από το δάπεδο μέχρι την οροφή. Το φως του ήλιου εισχωρεί στα δωμάτια και υπάρχει απεριόριστη θέα σε ολόκληρη την τοποθεσία. Η νότια και η ανατολική πρόσοψη είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένες στον ήλιο το καλοκαίρι. Οι πόλοι μπαμπού χρησιμεύουν ως εξωτερικές σκιάσεις που χαρακτηρίζονται από τη φυσική τους ακανόνιστη δομή. Τα ξύλινα πάνελ εναλλάσσονται με γυάλινα στοιχεία, καλύπτοντας έτσι τις ανάγκες τόσο για διαφάνεια όσο και για ηλιακή προστασία.

#### Ιατρικό Κέντρο, Léoss

Το 2012, το Κερέ Architecture ξεκίνησε ένα νέο έργο για την κατασκευή ενός ιατρικού κέντρου στο Léo. Το Léo είναι μια πόλη στην Επαρχία της Σικελίας στη Μπουρκίνα Φάσο που βρίσκεται κοντά στα σύνορα με την Γκάνα, περίπου 150 χιλιόμετρα νότια της πρωτεύουσας Ουαγκαντούγκου. Ο πληθυσμός του Léo είναι 50.000, αλλά το ιατρικό κέντρο θα εξυπηρετεί και τα χωριά στη γύρω ύπαιθρο. Το υψηλό ποσοστό εναλλαγής προσωπικού και η έλλειψη μικρότερων, τοπικών κλινικών σημαίνουν ότι το περιφερειακό νοσοκομείο είναι συχνά σε υπερένταση και δυσκολεύεται να εξυπηρετήσει ολόκληρη την κοινότητα. Η φιλανθρωπική οργάνωση «Operieren in Afrika» αποφάσισε να συγκεντρώσει κεφάλαια για την κατασκευή μιας ιατρικής κλινικής στο Léo για μικρές, απλές επεμβάσεις. Θα παρέχουν υποτροφίες σε εκπαιδευμένους γιατρούς και νοσηλευτές για να στελεχώσουν την κλινική, η οποία θα διατηρήσει μια σύνδεση με τη Γερμανία.

Καθώς το έργο είχε περιορισμένη χρηματοδότηση, η Κερέ Architecture χρησιμοποίησε προσχεδιασμένες ενότητες ως βάση για το έργο. Όπως και στο γυμνάσιο Γκάντο, οι τοίχοι κατασκευάστηκαν από χυτό χώμα και οι στέγες από τσίγκο. Οι ενότητες είναι διευθετημένες ώστε οι οροφές τους να επικαλύπτονται και έτσι να παρέχουν περισσότερη σκιά. Στην τελική φάση του σχεδιασμού, ο χώρος μεταξύ των μονάδων έχει γίνει εσωτερικός χώρος. Ο «διάδρομος» του χώρου ανάμεσα στις σειρές των μονάδων είναι ένας ευρύς, ανοιχτός χώρος κυκλοφορίας, με παγκάκια για να χαλαρώνουν οι άνθρωποι και δέντρα για σκιά.

#### Διεθνές Μουσείο Ερυθρού Σταυρού και Ερυθράς Ημισελήνου, Γενεύη

Ο Κερέ ήταν ένας από τους τρεις αρχιτέκτονες που επιλέχθηκαν να σχεδιάσουν έναν μόνιμο εκθεσιακό χώρο στο Διεθνές Μουσείο Ερυθρού Σταυρού και Ερυθράς Ημισελήνου, το οποίο άνοιξε το 2012 στη Γενεύη της Ελβετίας. Κάθε αρχιτέκτονας εργάστηκε πάνω σε ένα θέμα. Ο Gringo Cardia (από τη Βραζιλία) επικεντρώθηκε στην «υπεράσπιση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας», ο Shigeru Ban (από την Ιαπωνία) επικεντρώθηκε στην «άρνηση του μοιραίου» και ο Κερέ επέλεξε το θέμα «αναδημιουργώντας τον οικογενειακό δεσμό». 

Ο Κερέ συνέβαλε το σκοτεινό πέρασμα εισόδου, οριοθετημένο από τοίχους από σκυρόδεμα κάνναβης, που ενθαρρύνει τον επισκέπτη να σκεφτεί τα φοβισμένα και ασφυκτικά συναισθήματα της οικογενειακής τραγωδίας κατά τη διάρκεια σύγκρουσης. Κεντρικό σημείο σε αυτό το μέρος της έκθεσης είναι ένας πύργος, επίσης κατασκευασμένος από σκυρόδεμα κάνναβης, ο οποίος είναι μια αρχιτεκτονική αναφορά σε μια παραδοσιακή καλύβα για μια πυρηνική οικογένεια. Αφήνει πολύ λίγο φως και έχει πάτωμα από χάλυβα Corten με σκουριασμένη εμφάνιση. Αυτός ο χώρος είναι ένα μνημείο για τραγωδίες όπως η σφαγή της Σρεμπρένιτσα. Ένα «Δέντρο Μηνυμάτων», με μεταλλικά κλαδιά, κατασκευάστηκε λειτουργώντας ως υπενθύμιση της ψυχρής αντίθεσης μεταξύ φύσης και πολέμου. Η σύνδεση της φύσης με την οικογένεια είναι ένα σημαντικό υποθέμα στο μέρος της έκθεσης του Κερέ. Το «Δωμάτιο των Μαρτύρων» είναι μια άμεση αντίθεση με τον πύργο, καθώς εδώ επικεντρώνεται η διαφάνεια και η ελπίδα και όχι το σκοτάδι και η απόγνωση. Αυτός ο χώρος τονίζει τον σημαντικό ρόλο που έχει η κατάθεση μαρτυρίας αυτόπτων μαρτύρων στην ανθρωπιστική δράση.

Άλλη δουλειά
------------

 Serpentine Gallery Pavilion (2017) στο Λονδίνο, Ηνωμένο Βασίλειο
Ο Κερέ έχει δώσει διαλέξεις και παρέχει εννοιολογικά σχέδια για έργα σε χώρες σε όλο τον κόσμο. Οι ιδέες του παρουσιάστηκαν στο Γερμανικό Μουσείο Αρχιτεκτονικής της Φρανκφούρτης και στην Expo 2008. Στην Υεμένη σχεδίασε πρότυπα σχολικών κτιρίων για να ταιριάζουν στις διαφορετικές κλιματικά περιοχές αυτής της χώρας. Ο Κερέ σχεδίασε ένα σχολείο και ένα κοινοτικό κέντρο για το χωριό Πουνί στη Μπουρκίνα Φάσο.

Από τον Οκτώβριο του 2010 έως τον Ιανουάριο του 2011 μοντέλα και φωτογραφίες των έργων του Κερέ παρουσιάστηκαν σε έκθεση με τίτλο «Small Scale, Big Change: New Architectures of Social Engagement», στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης στη Νέα Υόρκη. Τον Ιούνιο του 2010, ο Κερέ έλαβε μέρος στο Διεθνές Συνέδριο Αρχιτεκτονικής και Κοινωνίας στην Παμπλόνα, με τίτλο «Architecture: more for less».

Το 2014 ο Κερέ συμμετείχε στην έκθεση *Sensing Spaces* στη Βασιλική Ακαδημία Τεχνών. Το 2016, η δουλειά του συμπεριλήφθηκε στην Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας του Alejandro Aravena, με επίκεντρο τις τεχνικές κατασκευής χαμηλής τεχνολογίας, τα παραδοσιακά υλικά και την τοπική γνώση. Από τον Νοέμβριο του 2016 έως τον Μάρτιο του 2017 ο Κερέ παρουσίασε την πρώτη του μονογραφική έκθεση «Francis Κερέ. Radically Simple» στο Μόναχο στο Architekturmuseum der TU Munich. Το 2017, οι Serpentine Galleries ανέθεσαν στον Κερέ να σχεδιάσει το Serpentine Pavilion στο Λονδίνο.

Ο Κερέ σχεδίασε το Sarbalé ke, μια ζωντανή εγκατάσταση που αποτελείται από 12 πύργους, για το καλλιτεχνικό πρόγραμμα του φεστιβάλ μουσικής και τεχνών Coachella Valley 2019.

Βραβεία
-------

* Βραβείο Αρχιτεκτονικής Aga Khan (2004)
* Παγκόσμιο Βραβείο Βιώσιμης Αρχιτεκτονικής (2009)
* BSI Ελβετικό Αρχιτεκτονικό Βραβείο (2010)
* Βραβείο Marcus για την αρχιτεκτονική (2011)
* Χρυσά Βραβεία Holcim 2011 Αφρική Μέση Ανατολή
* Global Holcim Awards 2012 Gold
* Βραβείο Αρχιτεκτονικής Schelling (2014)
* Βραβείο Kenneth Hudson για το Ευρωπαϊκό Μουσείο της Χρονιάς (2015)
* Αναμνηστικό Βραβείο της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Γραμμάτων Arnold W. Brunner (2017)
* Βραβείο Βραβείου Prince Claus (2017)
* Μετάλλιο Thomas Jefferson στην Αρχιτεκτονική (2021)
* Βραβείο Αρχιτεκτονικής Pritzker (2022)

Παραπομπές
----------

1. ↑  Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας: (Γερμανικά, Αγγλικά) *Gemeinsame Normdatei*. Ανακτήθηκε στις 24  Απριλίου 2014.
2. ↑  *Ακαδημία τεχνών του Βερολίνου*. 55701. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
3. ↑  Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας: (Γερμανικά, Αγγλικά) *Gemeinsame Normdatei*. Ανακτήθηκε στις 18  Μαρτίου 2022.
4. ↑  www.aljazeera.com/news/2022/3/16/happiest-man-kere-first-african-to-win-pritzker-prize.
5. ↑  www.youtube.com/watch?v=USDKM4Hev-M&t=56s.
6. ↑  www.youtube.com/watch?v=1bTx\_nftAj4&t=119s.
7. 1 2  Ανακτήθηκε στις 18  Μαρτίου 2022.
8. ↑  *The Fine Art Archive*. cs.isabart.org/person/124640. Ανακτήθηκε στις 1  Απριλίου 2021.
9. ↑  www.uni-weimar.de/en/university/news/bauhausjournal-online/titel/diebedo-francis-kere-is-the-bauhaus-guest-professor-for-the-20212022-winter-semester/. Ανακτήθηκε στις 18  Μαρτίου 2022.
10. ↑  Ανακτήθηκε στις 18  Μαρτίου 2022.
11. ↑  apnews.com/article/burkina-faso-europe-africa-middle-east-architecture-ca82c2dd85709daf92388552ec91ef69. Ανακτήθηκε στις 15  Μαρτίου 2022.
12. ↑  www.nachtkritik.de/index.php?option=com\_content&view=article&id=20752%3Afrancis-kere-erhaelt-pritzker-preis&catid=126%3Ameldungen-k&Itemid=100890. Ανακτήθηκε στις 18  Μαρτίου 2022.
13. ↑  www.nytimes.com/2022/03/15/arts/design/pritzker-prize-francis-kere.html. Ανακτήθηκε στις 18  Μαρτίου 2022.
14. ↑  Ανακτήθηκε στις 18  Μαρτίου 2022.
15. ↑  princeclausfund.org/storage/documents/Report-from-the-2017-Prince-Claus-Awards-Committee\_EN.pdf. Ανακτήθηκε στις 18  Μαρτίου 2022.
16. ↑  www.arch.virginia.edu/news/francis-kere-2021-thomas-jefferson-foundation-medalist-in-architecture. Ανακτήθηκε στις 18  Μαρτίου 2022.
17. ↑  Ανακτήθηκε στις 18  Μαρτίου 2022.
18. ↑  www.world-architects.com/en/architecture-news/headlines/francis-kere-among-arts-and-letters-recipients. Ανακτήθηκε στις 18  Μαρτίου 2022.
19. ↑  time.com/collection/100-most-influential-people-2022/6177811/francis-kere/.
20. ↑  www.praemiumimperiale.org/en/news-en/news-en/2023laureates-en.
21. ↑  «The UIA Robert Matthew Prize for Sustainable & Humane Environments». (Βρετανικά αγγλικά) Ανακτήθηκε στις 25  Σεπτεμβρίου 2023.
22. 1 2  Pogrebin, Robin (15 March 2022). «Pritzker Prize Goes to Architect From West Africa» (στα αγγλικά). *The New York Times*. ISSN 0362-4331.. Ανακτήθηκε στις 15 March 2022.
23. ↑  Moreira, Paulo. «The inspiring architect from Burkina Faso who lifted world's biggest prize». *The Conversation* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 6 Ιουνίου 2022.
24. 1 2 3  «Experts: Diébédo Francis Kéré». *Holcim Foundation for Sustainable Construction*. 16 Μαρτίου 2022. Ανακτήθηκε στις 23 Μαρτίου 2022.
25. ↑  Wainwright, Oliver (15 March 2022). «'It is unbelievable': Francis Kéré becomes first black architect to win the Pritzker prize» (στα αγγλικά). *The Guardian*.. Ανακτήθηκε στις 15 March 2022.
26. ↑  Mafi, Nick (2022-03-15). «The 2022 Pritzker Prize Is Awarded to Diébédo Francis Kéré» (στα αγγλικά). *Architectural Digest*.. Ανακτήθηκε στις 2022-03-16.
27. ↑  Heathcote, Edwin (2022-03-15). «Francis Kéré becomes first African architect to win Pritzker Prize». *Financial Times*.. Ανακτήθηκε στις 2022-03-16.
28. ↑  Schaefer, Louisa (2022-03-15). «Pritzker Prize goes to Burkina Faso-German architect Francis Kere» (στα αγγλικά). *Deutsche Welle*.. Ανακτήθηκε στις 2022-03-16.
29. 1 2  Holland, Oscar. «Pritzker Prize 2022: Francis Kéré becomes first African to win 'Nobel of architecture'» (στα αγγλικά). *CNN*.. Ανακτήθηκε στις 2022-03-18.
30. ↑  Baratto, Romullo (16 Μαρτίου 2022). «"It's Not Because You Are Limited in Resources That You Should Accept Mediocrity": Interview with Francis Kéré, 2022 Pritzker Winner». *ArchDaily* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 28 Μαρτίου 2022.
31. ↑  Bauhaus University in Weimar (2021) "Diébédo Francis Kéré is the Bauhaus Guest Professor for the 2021/2022 Winter Semester"
32. ↑  «Diébédo Francis Kéré | The Pritzker Architecture Prize». *www.pritzkerprize.com*. Ανακτήθηκε στις 22 Μαρτίου 2022.
33. ↑  Contal, Marie-Hélène· Revedin, Jana (Οκτωβρίου 2011). *Sustainable design II, Towards a new ethics for architecture and the city*. Paris: Actes Sud. ISBN 978-2-330-00085-1.
34. ↑  *Architecture And Polyphony: Building In The Islamic World Today*. Thames and Hudson. 2004. ISBN 978-0-500-28533-6.
35. ↑  «A--D -- Gando Primary School». *Architecture in Development* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 22 Μαρτίου 2022.
36. ↑  «Zumtobel Award Honourable Mentioned Project» (PDF). 2007. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 18 Ιουλίου 2011. Ανακτήθηκε στις 28 Ιανουαρίου 2010.
37. ↑  «Etica e poesia per un'architettura sostenibile». *Ticinonline* (στα Ιταλικά). 6 Δεκεμβρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 23 Μαρτίου 2022.
38. ↑  «Von Afrika lernen, was wir nicht mehr können». ZDF Aspekte. 22 Ιανουαρίου 2010.
39. ↑  Anagnost, Adrian (25 Ιανουαρίου 2017). «Craft and Conquest: The 15th Venice Architecture Biennale». *nonsite.org*.
40. ↑  «Architekturmuseum der TU München – Kéré». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 7 Αυγούστου 2016. Ανακτήθηκε στις 17 Ιουλίου 2016.
41. ↑  Stevens, Philip (15 Απριλίου 2019). «Francis Kéré's coachella installation comprises 12 colorful towers». *Designboom*.
42. ↑  «Primary School | Aga Khan Development Network». *www.akdn.org*. Ανακτήθηκε στις 31 Δεκεμβρίου 2020.
43. ↑  Entertainment, The only biannual Magazine for Architectural. «INTERVIEW: Francis Kéré on Building in Europe and In Africa and His Ethic Of Simplicity». *pinupmagazine.org* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Δεκεμβρίου 2020.
44. ↑  «Global Award for Sustainable Architecture: Diébédo Francis Kéré». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 31 Οκτωβρίου 2010.
45. ↑  «Global Award for Sustainable Architecture». *Cité de l'architecture & du patrimoine* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Ιουνίου 2020.
46. ↑  «Kéré Architecture». *kere-architecture.com* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Ιουνίου 2020.
47. ↑  «bsi-swissarchitecturalaward.ch». *www.bsi-swissarchitecturalaward.ch*.
48. ↑  «Marcus Prize 2011 Recipient». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 9 Ιουλίου 2013. Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2022.
49. ↑  «Holcim Awards for Sustainable Construction». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Σεπτεμβρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 30 Οκτωβρίου 2012.
50. ↑  «Global Holcim Awards 2012 Gold». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 1 Δεκεμβρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2022.
51. ↑  «Schelling Architecture Award winners». *schelling-architekturpreis.org*. 2014. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Φεβρουαρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 22 Ιανουαρίου 2017.
52. ↑  «The Best in Heritage». *presentations.thebestinheritage.com*. Ανακτήθηκε στις 31 Δεκεμβρίου 2020.
53. ↑  «Francis Kéré will be in conversation with Mohsen Mostafavi about his Serpentine architecture». *World Architecture Community* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Δεκεμβρίου 2020.
54. ↑  «Francis Kéré Among Arts and Letters Recipients -». *World-Architects* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 31 Δεκεμβρίου 2020.
55. ↑  «Report from the 2017 Prince Claus Awards Committee» (PDF). *Prince Claus Fund for Culture and Development*. Αρχειοθετήθηκε (PDF) από το πρωτότυπο στις 4 Μαΐου 2019. Ανακτήθηκε στις 30 Δεκεμβρίου 2020.
56. ↑  «Diébédo Francis Kéré | LafargeHolcim Foundation for Sustainable Construction». *LafargeHolcim Foundation*. 25 Νοεμβρίου 2020. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Μαρτίου 2015. Ανακτήθηκε στις 31 Δεκεμβρίου 2020.
57. ↑  «Francis Kéré 2021 Thomas Jefferson Foundation Medalist in Architecture». *University of Virginia School of Architecture*.
58. ↑  «For the first time in its history, architecture's top award goes to a Black architect». *NPR.org*.

Περαιτέρω ανάγνωση
------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Commons logoCommons logo | Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα   **Ντιεμπεντό Φρανσίς Κερέ** |

### Περιοδικά (επιλογή)

* a+u, Ιαπωνική αρχιτεκτονική και πολεοδομία, Δομημένο να συλλαμβάνει το φως – 514
* arch+, Think Global Build Social – 211/212
* λεπτομέρεια, Architectur und Baudetail – Ιούνιος 2013 Αρχειοθετήθηκε 2016-03-06 στο Wayback Machine.
* Baumeister, Architektur-Magazine – Ιούνιος 2013
* Domus 962 – Οκτώβριος 2012
* PIN UP, Βερολίνο Special – Sring Summer 2012
* -june-2010/francis-kere ICON #3, International Design, Architecture and Culture, Ιανουάριος 2012[*νεκρός σύνδεσμος*]
* Arquitectura Viva, Africa esencial #140 2012
* Domus 949 – Ιούλιος–Αύγουστος 2011
* Domus 927 – Ιούλιος/Αύγουστος 2009
* Ballard Bell, Victoria & Rand, Patrick (2014). *Materials for design 2*. Princeton Architectural Press New York. ISBN 9781616891909. CS1 maint: Πολλαπλές ονομασίες: authors list (link)
* *Global Architecture Today*. Tianjin University Press. 2013.
* *MACHEN*. Holcim Foundation for Sustainable Construction. 2012. ISBN 9783981343670.
* Spataro, Salvatore (2011). *NEEDS Architecture in developing Countries*. Lettera Ventidue. ISBN 978-8862420327.
* Fernández Galiano, Luis (2011). *Atlas: Architectures of the 21st century. Africa and Middle East*. Fundación BBVA. ISBN 9788492937196.
* Lepik, Andres (2011). *Moderators of Change – Architecture that helps*. Ostfildern. ISBN 978-3775731867.
* Lepik, Andres & Bergdoll, Bally (2010). *Small Scale, Big Change*. The Museum of Modern Art, New York. CS1 maint: Πολλαπλές ονομασίες: authors list (link)
* Slavid, Ruth (2009). *EXTREME ARCHITECTURE, building for challenging environments*. Laurence King Publishing. ISBN 978-1856696098.
* Feireiss, Lukas & Kirstin (2008). *Architecture of Change*. Gestalten Verlag. ISBN 9783899552119.
* Ford, Alain (2007). *Designing the sustainable school*. Images Pub. ISBN 978-1864702378.
* «How to build with clay... and community». *TEDx New York*. 2013. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 17 Οκτωβρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2022. CS1 maint: Unfit url (link)
* «Sensing Spaces». Royal Academy of Arts. 2014. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 17 Οκτωβρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 17 Οκτωβρίου 2022. CS1 maint: Unfit url (link)
* «Francis Kere at Design Indaba 2011». Design Indaba. 2011.
* «Gando». Cité de l'architecture & du patrimoine. 2014.
* «An Architect Between». Daniel Schwartz & Gran Horizonte Media. 2016.
* Κερέ Architecture, επίσημος ιστότοπος
* Αρχική σελίδα του οργανισμού Κερέ Foundation
* Festspielhaus Afrika, τοποθεσία για το έργο της όπερας του φεστιβάλ
* Ομιλία του Βασιλικού Ινστιτούτου Βρετανικών Αρχιτεκτόνων (RIBA) 2010 «Βήμα προς βήμα: Αειφόρα κτίρια στην Αφρική», Φράνσις Κερέ (βίντεο)
* Francis Κερέ – Διάλεξη: οι προκλήσεις της βιώσιμης κατασκευής στη Μπουρκίνα Φάσο (βίντεο)
* Ομιλία του Diébédo Francis Κερέ στο Κέιπ Τάουν (βίντεο)
* Κάλυψη του έργου του Diébédo Francis Κερέ στο Domus
* Κάλυψη του έργου του Diébédo Francis Κερέ στο Pin-Up
* Κάλυψη του έργου του Diébédo Francis Κερέ στο Archdaily
* Κάλυψη Domus του Εθνικού Πάρκου στο Μάλι
* Domus χαρακτηριστικό για το Κερέ και την αρχιτεκτονική στην Αφρική
* Συνέντευξη Domus με τον Diébédo Francis Κερέ
* Κάλυψη του έργου του Diébédo Francis Κερέ στην ArchiAfrika
* Νικητής του Βραβείου Holcim

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* VIAF: 265415693
* LCCN: no2017072692
* ISNI: 0000 0003 8250 0457
* GND: 132040743
* SUDOC: 152792201
* BIBSYS: 1488830535847
* ULAN: 500278998
* NKC: jo20231180603
* RKD: 486344

 |

 |