**Σούδα** ή **Σουίδα**, (λατινικά: Suidae Lexicon‎) είναι ένα από τα σημαντικότερα ελληνικά λεξικά ή εγκυκλοπαίδειες το οποίο γράφτηκε τον 10ο αιώνα.

Τίτλος
------

Πιθανόν **Σούδας** ή **Σουίδας** να είναι το όνομα του συντάκτη του. Περιέχει 30.000 λήμματα, πολλά από τα οποία περιέχουν στοιχεία από πηγές που διαφορετικά θα είχαν χαθεί στον καιρό μας. Το λεξικό του είναι ένα από τα πολυτιμότερα έγγραφα για την ελληνική φιλολογία, την γραμματική, και τη λογοτεχνική ιστορία.

Τίποτα δεν είναι γνωστό για τον ίδιο τον Σουίδα εκτός από το ότι έζησε στα μέσα του 10ου αιώνα, προφανώς στην Κωνσταντινούπολη, και ότι ήταν πιθανώς ένα εκκλησιαστικό πρόσωπο που αφιερώθηκε στις λογοτεχνικές μελέτες. Νεότερες θεωρίες αναφέρουν ότι πιθανόν να μην είναι το όνομα του συντάκτη αλλά ότι πρόκειται για συλλογικό έργο και η λέξη προέρχεται από λατινική λέξη που σημαίνει "*φρούριο*" και χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει τον σκοπό του έργου, την *περιφρούρηση* της γνώσης. Χρησιμοποιεί υλικό από την κλασσική περίοδο ως τους χρόνους του ενώ μια μακριά σειρά μεταγενέστερων συγγραφέων όπως ο Ευστάθιος Θεσσαλονίκης, αναφέρονται σε αυτόν. Τα σημεία στα οποία γίνεται αναφορά στον Μιχαήλ Ψελλό θεωρούνται μεταγενέστερες προσθήκες.

Περιεχόμενο
-----------

Το λεξικό Σουίδα είναι κάτι μεταξύ ενός γραμματικού λεξικού και μιας εγκυκλοπαίδειας με τη σύγχρονη έννοια. Εξηγεί την πηγή, την ετυμολογία, και τη σημασία λέξεων σύμφωνα με φιλολογία της περιόδου του, χρησιμοποιώντας πηγές όπως ο Αρποκράτιος και ο Ελλάδιος. Αυτό το μέρος της εργασίας του ωστόσο δεν είναι τόσο πολύτιμο όσο τα άρθρα σχετικά με τη λογοτεχνική ιστορία. Σε αυτά δίνει έναν όγκο λεπτομερειών και ως ένα ορισμένο βαθμό αποσπασμάτων από συγγραφείς των οποίων τα έργα θα είχαν ειδάλλως χαθεί εντελώς. Χρησιμοποιεί παλαιότερα σχόλια για τους κλασικούς (Όμηρο, Θουκυδίδη, Σοφοκλή, κ.λπ.), και για τους νεότερους συγγραφείς, Πολύβιο, Ιώσηπο, το *Πασχάλιο χρονικό*, Γεώργιο Σύγκελλο, Γεώργιο Μοναχό ή Αμαρτωλό, κλπ.

Έτσι το λεξικό του αντιπροσωπεύει ένα καλό έργο αναφοράς για πρόσωπα που διαδραμάτισαν ρόλο στην πολιτική, εκκλησιαστική, και λογοτεχνική ιστορία της ανατολής ως τον δέκατο αιώνα. Η κύρια πηγή του για αυτό είναι η εγκυκλοπαίδεια του Κωνσταντίνου Ζ' Πορφυρογέννητου (912-59), και για τη ρωμαϊκή ιστορία τα αποσπάσματα του Ιωάννη του Αντιόχειου (7ος αιώνας). Άλλες πηγές του είναι το *Ονοματολόγιο* ή *Πίναξ* του Ησύχιου του Μιλήσιου, το *Χρονικό* του Γεωργίου Μοναχού, οι βιογραφίες του Διογένη Λαέρτιου και τα έργα των Αθήναιου και Φιλόστρατου.

Αλφαβητική ταξινόμηση
---------------------

Το λεξικό είναι ταξινομημένο, όχι ακριβώς αλφαβητικά, αλλά σύμφωνα με ένα σύστημα (στο παρελθόν κοινό σε πολλές γλώσσες) που λέγεται «*αντιστοιχία*»· δηλαδή τα γράμματα ακολουθούν φωνητική σειρά, κατά τον ήχο (φυσικά με την προφορά των χρόνων του Σουίδα, η οποία είναι πολύ κοντά με τα σύγχρονα ελληνικά). Έτσι για παράδειγμα το άλφα-γιώτα έρχεται μετά από το έψιλον· έψιλον-γιώτα, ήτα-γιώτα έρχονται μετά από το ζήτα, το ωμέγα μετά από το όμικρον, κλπ. Το σύστημα δεν είναι δύσκολο να μαθευτεί και να απομνημονευθεί, αλλά σε μερικές σύγχρονες εκδόσεις το έργο αναταξινομήθηκε αλφαβητικά. Το Σουίδα περιέχει πολύ υλικό για την εκκλησιαστική ιστορία μεταξύ των βιογραφικών άρθρων του, αλλά υπάρχουν πολύ λίγα αυτού του είδους που δεν είναι επίσης γνωστά από άλλες πηγές. Το λεξικό μπορεί ακόμα να εκπληρώσει τον αρχικό σκοπό του ως κατάλληλο έργο αναφοράς.

Το Σούδα εκδόθηκε με κριτικά σχόλια από την Δανή Άντα Άντλερ (Λειψία, 1928-1938), ενώ στην Ελλάδα την έκδοσή του επιμελήθηκε πριν λίγα χρόνια ο καθηγητής βυζαντινής φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ Βασίλειος Κατσαρός.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* Suda On Line Αρχειοθετήθηκε 2007-03-06 στο Wayback Machine.. Διαδικτυακή έκδοση της έκδοσης της Άντλερ με μεταφράσεις και σχόλια.

Εκδόσεις του Λεξικού
--------------------

* Η πρώτη τυπογραφική έκδοση του Σουΐδα από τον Δημήτριο Χαλκοκονδύλη, στο Μιλάνο το 1499, με βάση ένα σχεδόν πλήρες χειρόγραφο το αρχείο στη βάση δεδομένων Gallica, και εδώ.
* ΣΟΥΊΔΑΣ Suidas, Portus, Genevae, Apud Petrum & Iacobum Chouët, 1619

* Suidae Lexicon, Graece & Latina, Tribus voluminis Cantabrigiae, 1705 (Στα ελληνικά και τα λατινικά, σε τρεις τόμους). Το κείμενο στο Internet Archive:
	+ Τόμος 1
	+ Τόμος 2
	+ Τόμος 3
* Suidae lexicon ex recognitione Immanuelis Bekkeri, 1854 και
* Ada Adler (edidit), Suidae Lexicon, I-V. Lipsiae: in aedibus B. G. Teubneri, 1928-1938

Στα ελληνικά:

* Λεξικό Σουϊδα, επιμ. Βασίλης Κατσαρός, εκδ.Θύραθεν, Αθήνα, 2002

Πηγές
-----

* Το άρθρο βασίζεται σε αντίστοιχα άρθρα από την κοινού κτήματος *Καθολική Εγκυκλοπαίδεια* (1913).

Παραπομπές
----------

1. ↑  Gaisford Thomas, ed. (1834), *Suidae Lexicon*, 3 vols.
2. ↑  It is worth noticing that Adler's edition maintains the spelling *Suida*/Σουΐδα (as Gaisford's and Bekker's editions did), in continuity with the manuscripts, whereas modern scholarship prefers *Suda*/Σούδα.
3. ↑  Chisholm (1911).
4. ↑  Gaisford, Thomas, ed. (1853) (Suidae lexicon: Graecè et Latinè, Volume 1, Part 1, page XXXIX (in Greek and Latin)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Αυτό το λήμμα βασίζεται ή περιλαμβάνει κείμενο από λήμμα της Encyclopædia Britannica του 1911 που αποτελεί κοινό κτήμα.* |

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* VIAF: 183457730
* **ΕΒΕ**: 279217
* LCCN: n42015268
* GND: 4579463-7
* SUDOC: 033865434
* BNF: cb124679147 (data)
* BIBSYS: 95004279

 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Λεξικά της ελληνικής γλώσσας |
| --- |
|  |
| Κύριαλεξικογραφικήπερίοδος | 

|  |  |
| --- | --- |
| Αρχαιότητα | 
Μεγάλο λεξικό της ελληνικής γλώσσας (Λίντελ Σκοτ) • Μέγα λεξικόν όλης της ελληνικής γλώσσης (Δημητράκου) • Diccionario Griego-Español • Wörterbuch der griechischen Papyrusurkunden |
|  |
| Ύστερη αρχαιότητα | 
Πατερικό Ελληνικό Λεξικό • Greek Lexicon of the Roman and Byzantine Periods • A Greek-English Lexicon of the Septuagint • Griechisch-DeutschesWörterbuch zu den Schriften des Neuen Testaments • Lexicon Plotinianum • Ονομαστικόν • Λέξεις των δέκα ρητόρων • Συναγωγή πασών λέξεων κατά στοιχείον |
|  |
| Μεσαίωνας | 
Λέξεων συναγωγή • Μέγα Ετυμολογικόν • Λεξικό Σούδα • Etymologicum Genuinum • Μέγα και πάνυ ωφέλιμον λεξικόν • Θησαυρός της ελληνικής γλώσσης • Θησαυρός της εγκυκλοπαιδικής βάσεως τετράγλωσσος • Λεξικό του Δουκαγγίου • Glossarium ad scriptores mediae et infimae graecitatis • Lexikon zur byzantinischen Gräzität • Λεξικό της μεσαιωνικής ελληνικής δημώδους γραμματείας (Κριαράς) |
|  |
| Νεότερη εποχή | 
Glossarium Graeco-Barbarum • Θησαυρός της Ρωμαϊκής και της Φραγκικής Γλώσσας • Άτακτα • Λεξικόν της καθ' ημάς ελληνικής διαλέκτου • Συναγωγή νέων λέξεων υπό των λογίων πλασθεισών • Λεξικόν ορθογραφικὸν και χρηστικόν της ελληνικής γλώσσης • Συνώνυμα και συγγενικά Τέχνες και σύνεργα • Ιστορικόν λεξικόν της νέας ελληνικής • Λεξικό της Πρωίας • Λεξικό Σταματάκου • Ετυμολογικό Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής • Αντίστροφον Λεξικόν της Nέας Ελληνικής |
|  |
| Σύγχρονη εποχή | 
Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας (Μπαμπινιώτης) • Λεξικό της κοινής νεοελληνικής (Τριανταφυλλίδης) • Ελληνικό λεξικό (Κριαράς) • Tο μεγάλο λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας (Γεωργοπαπαδάκος) • Υπερλεξικό της νεοελληνικής γλώσσας (Παγουλάτου) • Αντιλεξικό ή Ονομαστικό της ελληνικής γλώσσας (Βοσταντζόγλου) • Ελληνο-αγγλικό λεξικό (Γεωργακάς) • Χρηστικό λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας (Ακαδημία Αθηνών) |

 |  |
|  |
| 
 |

 |