Οι αδελφές της καλλιτέχνιδας απεικονίζονται στο *παιχνίδι σκακιού*, 1555. Εθνικό Μουσείο στο Πόζναν
Η **Σοφονίσμπα Ανγκουίσσολα** (Sofonisba Anguissola, (περ. 1532   - 16 Νοεμβρίου 1625), επίσης γνωστή ως Sophonisba Angussola ή Sophonisba Anguisciola),   ήταν Ιταλίδα ζωγράφος της Αναγέννησης η οποία γεννήθηκε στην Κρεμόνα σε μια σχετικά φτωχή οικογένεια ευγενών. Έλαβε ολοκληρωμένη εκπαίδευση που περιελάμβανε τις καλές τέχνες και η μαθητεία της με τοπικούς ζωγράφους δημιούργησε προηγούμενο για τις γυναίκες ώστε να γίνονται δεκτές ως σπουδάστριες τέχνης. Ως νεαρή γυναίκα, η Ανγκουίσσολα ταξίδεψε στη Ρώμη όπου γνωρίστηκε στον Μιχαήλ Άγγελο, ο οποίος αμέσως αναγνώρισε το ταλέντο της, και στο Μιλάνο, όπου ζωγράφισε τον Δούκα της Άλμπα. Η Ισπανίδα βασίλισσα, η Ελισάβετ των Βαλουά ήταν φανατική ερασιτέχνις ζωγράφος και το 1559 η Ανγκουίσσολα προσλήφθηκε να μεταβεί στη Μαδρίτη ως Δασκάλα της, με το αξίωμα της κυρίας της Αυλής. Αργότερα έγινε επίσημη ζωγράφος του βασιλιά Φιλίππου Β΄, και προσάρμοσε το ύφος της στις περισσότερο "επίσημες" απαιτήσεις των επίσημων πορτρέτων για την Ισπανική Αυλή. Μετά το θάνατο της βασίλισσας, ο Φίλιππος βοήθησε να οργανώσει έναν αριστοκρατικό γάμο γι'αυτήν. Μετακόμισε στη Σικελία, και αργότερα στην Πίζα και τη Γένοβα, όπου συνέχισε να εξασκεί την εργασία της ως κορυφαία ζωγράφος πορτρέτων .

Οι πιο διακριτοί και ελκυστικοί πίνακές της είναι τα πορτρέτα της (αυτοπροσωπογραφίες και της οικογένειάς της), τα οποία ζωγράφισε πριν μετακομίσει στην ισπανική Αυλή. Συγκεκριμένα, οι απεικονίσεις παιδιών ήταν φρέσκες και μετά από εκτενή παρατήρηση. Στην ισπανικό Αυλή ζωγράφισε επίσημα κρατικά πορτρέτα με το επικρατέστερο επίσημο ύφος, ως ένα από τα πρώτα και πιο επιτυχημένα, των σχετικά λίγων γυναικών ζωγράφων. Αργότερα στη ζωή της ζωγράφισε επίσης θρησκευτικά θέματα, αν και πολλοί από τους θρησκευτικούς πίνακες της έχουν χαθεί. Το 1625, απεβίωσε, σε ηλικία 93 ετών, στο Παλέρμο .

Το παράδειγμα της Ανγκουίσσολα, όπως και το έργο της, επηρέασε επί μακρόν τις επόμενες γενεές καλλιτεχνών και η μεγάλη επιτυχία της άνοιξε το δρόμο σε μεγαλύτερο αριθμό γυναικών να ακολουθήσουν σοβαρή σταδιοδρομία ως καλλιτέχνιδες. Οι πίνακές της μπορούν να ιδωθούν σε πινακοθήκες στη Βοστώνη ( Μουσείο Isabella Stewart Gardner ), Μιλγουόκι ( Μουσείο Τέχνης Milwaukee ), Μπέργκαμο, Μπρέσια, Βουδαπέστη, Μαδρίτη ( Μουσείο του Πράδοu), Νάπολη και Σιένα, και στην Πινακοθήκη Ουφίτσι της Φλωρεντίας .

Ο σύγχρονός της Τζόρτζο Βαζάρι έγραψε ότι η Ανγκουίσσολα "επέδειξε καλύτερες επιδόσεις και περισσότερη χάρη από οποιαδήποτε άλλη γυναίκα της εποχής μας στις προσπάθειές της στο σχέδιο. Έτσι, κατάφερε όχι μόνο να σχεδιάσει, να χρωματίσει και να ζωγραφίσει από τη φύση και να αντιγράψει άριστα από άλλους, αλλά από μόνη της έχει δημιουργήσει σπάνια και πολύ όμορφα έργα ζωγραφικής. "

Οικογένεια
----------

 *Οικογενειακό πορτραίτο, Minerva, Amilcare και Asdrubale Anguissola*, περ.1559
Η προέλευση και το όνομα της ευγενούς οικογένειας της Ανγκουίσσολα συνδέονται με αρχαία βυζαντινή παράδοση, πλούσια σε ιστορικές λεπτομέρειες.

Σύμφωνα με αυτήν την παράδοση, οι Ανγκουίσσολα κατάγονται από τον πολέμαρχο της Κωνσταντινούπολης Γκαλβάνο Σόρντο (Galvano Sordo ή Galvano de Soardi / Sourdi) (Σούρδης, οικογενειακό όνομα που χρησιμοποιείται ακόμα στην Ελλάδα, την Κωνσταντινούπολη και τη Σμύρνη ).  Το 717, ο Γκαλβάνο υπηρέτησε στο στρατό του βυζαντινού αυτοκράτορα Λέοντα Γ΄ Ισαύρου, και «με μια έξυπνη τεχνητή φωτιά, συνέβαλε στην απελευθέρωση της πόλης της Κωνσταντινούπολης από τους Σαρακηνούς που την είχαν πολιορκήσει από ξηρά και θάλασσα».  Αυτή η «τεχνητή φωτιά» ήταν το λεγόμενο υγρόν πυρ, όπλο που αναπτύχθηκε στα τέλη του 7ου αιώνα, το οποίο ήταν υπεύθυνο για πολλές βασικές βυζαντινές στρατιωτικές νίκες, κυρίως τη σωτηρία της Κωνσταντινούπολης από δύο αραβικές πολιορκίες, διασφαλίζοντας έτσι την επιβίωση της αυτοκρατορίας.

 Μινιατούρα αυτοπροσωπογραφίας, 1556. Μουσείο Καλών Τεχνών της Βοστώνης.
Δεδομένου ότι η ασπίδα των Sourdi έφερε το ομοίωμα ενός κοινού κονακιού (ή ασπίδος (φιδιού), στα λατινικά: *anguis* ),  μετά τη νίκη του Γκαλβάνο κατά τη διάρκεια των εχθροπραξιών με τους Ομεϋάδες, οι αδελφοί εν όπλοις και ο λαός της Κωνσταντινούπολης αναφώνησαν: «*Anguis Sola fecit victoriam»!* δηλαδή: "Μόνο το φίδι έφερε τη νίκη!" Αυτό το ρητό έγινε πολύ δημοφιλές και ο ίδιος ο Γκαλβάνο πήρε το προσωνύμιο "Anguissola". Ο αυτοκράτορας τελικά έδωσε το επίθετο Ανγκουίσσολα σε όλους τους απογόνους του.   Στο πλαίσιο αυτό, έχει προταθεί ότι το μονόγραμμα που απεικονίζεται στη μικρογραφία αυτοπροσωπογραφίας της Σοφονίσμπα μπορεί να περιέχει το οικογενειακό ρητό *«Anguis Sola fecit victoriam»*  ή, πιο απλά, το όνομα του πατέρα της Σοφονίσμπα, Αμιλκάρε.

Φεύγοντας μετά από επιδημία που ξέσπασε στην Κωνσταντινούπολη, οι απόγονοι του πρώτου Ανγκουίσσολα εγκαταστάθηκαν στην Ιταλία, όπου τέλεσαν γάμους με άλλες αριστοκρατικές οικογένειες, όπως των Κομνηνών, των Γκοντζάγκα, των Καρατσιόλο, των Σκόττις και των Βισκόντι, και δημιούργησαν αυτόνομα ακίνητα σε Πιατσέντσα, Κρεμόνα, Βιτσέντσα και άλλες περιοχές της Ιταλίας. Οι Ανγκουίσσολαπου εγκαταστάθηκαν στη Βενετία ανήκαν στους πατρικίους της πόλης από το 1499 έως το 1612.

Παιδική ηλικία και εκπαίδευση
-----------------------------

 *Πορτρέτο της Bianca Ponzoni Anguissola, της μητέρας της καλλιτέχνιδας*, 1557
Η Σοφονίσμπα Ανγκουίσσολα γεννήθηκε στην Κρεμόνα της Λομβαρδίας το 1532, μεγαλύτερο από τα επτά παιδιά, έξι από τα οποία ήταν κορίτσια.  Ο πατέρας της, Αμιλκάρε Ανγκουίσσολα, ήταν μέλος της ευγενούς τάξεως της Κρεμόνα και η μητέρα της, Μπιάνκα Ποντσόνι (Bianca Ponzoni), ήταν επίσης ευγενής. Η οικογένεια ζούσε κοντά στη θέση μιας διάσημης μάχης του ποταμού Τρεβία του 2ου π.Χ. αιώνα μεταξύ Ρωμαίων και Καρχηδονίων, και ορισμένα μέλη της οικογένειας Ανγκουίσσολα ονομάστηκαν από αρχαία ιστορικά ονόματα Καρχηδονίων: Ο Αμίλκας (Amilcare) δίνει στην πρώτη θυγατέρα του το όνομα του τραγικού Καρχηδονιακό προσώπου Sophonisba, και ο μοναδικός γιος του Ασντρουμπάλε (Asdrubale) ονομάζεται από τον πολέμαρχο Ασντρουμπάλ Μπάρκα (Hasdrubal Barca).  O Amilcare Anguissola, εμπνευσμένος από το βιβλίο του Μπαλντασσάρε Καστιλιόνε *Il Cortigiano*, ενθάρρυνε όλες τις κόρες του (Sofonisba, Elena, Lucia, Europa, Minerva και Anna Maria) να καλλιεργήσουν και να τελειοποιήσουν τα ταλέντα τους. Τέσσερις από τις αδελφές (Έλενα, Λουκία, Ευρώπη και Άννα Μαρία) έγιναν ζωγράφοι, αλλά η Σοφονίσμπα ήταν μακράν η πλέον επιφανής και διάσημη και δίδαξε τα μικρότερα αδέλφια της. Η Έλενα Ανγκουίσσολα (περ. 1532 - 1584) εγκατέλειψε τη ζωγραφική για να γίνει καλόγρια. Τόσο η Άννα Μαρία και η Ευρώπη εγκατέλειψαν την τέχνη με το γάμο τους, ενώ η Λουκία Ανγκουίσσολα (1536 ή 1538 - π. 1565-1568), η καλύτερος ζωγράφος από τις αδελφές της Σοφονίσμπα, πέθανε νέα. Η άλλη αδελφή, Μινέρβα, έγινε συγγραφέας και μελετήτρια της λατινικής. Ο Asdrubale, αδελφός της Σοφονίσμπα, σπούδασε μουσική και λατινικά, αλλά όχι ζωγραφική.

Ο αριστοκράτης πατέρας της εξασφάλισε ότι η Ανγκουίσσολα και οι αδελφές της έλαβαν ολοκληρωμένη εκπαίδευση που περιελάμβανε τις καλές τέχνες. Η Ανγκουίσσολα ήταν δεκατεσσάρων ετών, όταν ο πατέρας της την έστειλε, μαζί την αδελφή της Έλενα, να σπουδάσουν με τον Μπερναρντίνο Κάμπι (Bernardino Camp)i, ένα σεβαστό ζωγράφο πορτρέτων και θρησκευτικών θεμάτων της Σχολής της Λομβαρδίας.  Όταν ο Κάμπι μετακόμισε σε άλλη πόλη, η Ανγκουίσσολα συνέχισε τις σπουδές της με τον ζωγράφο Μπερναρντίνο Γκάττι (Bernardino Gatti, γνωστό ως Il Sojaro), μαθητή του Κορρέτζο.  Η μαθητεία της Ανγκουίσσολα με τοπικούς ζωγράφους αποτέλεσε προηγούμενο για να γίνουν δεκτές οι γυναίκες ως σπουδάστριες τέχνης.   Οι ημερομηνίες είναι αβέβαιες, αλλά η Ανγκουίσσολα συνέχισε πιθανώς τις σπουδές της με τον Γκάττι για περίπου τρία χρόνια (1551-1553).

Ένα από τα πιο σημαντικά πρώιμα έργα της Ανγκουσόλα ήταν το *Bernardino Campi Painting Sofonisba Anguissola* (Ο Μπερναρντίνο Κάμπι ζωγραφίζοντας τη Σοφονίσμα Ανγκουίσσολα, περ. 1550). Το ασυνήθιστο διπλό πορτρέτο απεικονίζει τον Δάσκαλο τέχνης της Ανγκουίσσολα στην πράξη της ζωγραφικής ενός πορτρέτου της. 

Το 1554, σε ηλικία είκοσι δύο ετών, η Ανγκουίσσολα ταξίδεψε στη Ρώμη, όπου πέρασε το χρόνο της σχεδιάζοντας διάφορες σκηνές και ανθρώπους. Ενώ βρισκόταν στη Ρώμη, γνωρίστηκε με τον Μιχαήλ Άγγελο μέσω άλλου ζωγράφου, που ήταν εξοικειωμένος με το έργο της. Η Σοφονίσμπα έδειξε αρχικά στον Μιχαήλ Άγγελο σχέδιο με κορίτσι που γελά, αλλά ο ζωγράφος την προκάλεσε να σχεδιάσει ένα αγόρι που κλαίει, ένα θέμα που ένιωθε ότι θα ήταν πιο δύσκολο.  Η Ανγκουίσσολα σχεδίασε το *Αγόρι που το δάγκωσε καραβίδα* και το έστειλε στον Μιχαήλ Άγγελο, ο οποίος αμέσως αναγνώρισε το ταλέντο της.  Στη συνέχεια, ο Μιχαήλ Άγγελος έδωσε στη Ανγκουίσσολα σκίτσα από τα σημειωματάριά του για να σχεδιάσει με το δικό της ύφος και προσέφερε συμβουλές για τα αποτελέσματα. Για τουλάχιστον δύο χρόνια, η Ανγκουίσσολα συνέχισε αυτήν την άτυπη μελέτη, λαμβάνοντας ουσιαστική καθοδήγηση από τον Μιχαήλ Άγγελο.

Εμπειρίες ως γυναίκα καλλιτέχνις
--------------------------------

 *Ο Μπερναρντίνο Κάμπι ζωγραφίζει τη Σοφονίσμπα Ανγκουίσσολα* , περ. τέλη δεκαετίας 1550
Η εκπαίδευση και η κατάρτιση της Ανγκουίσσολα είχαν διαφορετικές επιπτώσεις από εκείνες των ανδρών, καθώς οι άνδρες και οι γυναίκες εργάζονταν σε ξεχωριστούς τομείς. Η εκπαίδευσή της δεν προοριζόταν να τη βοηθήσει σε ένα επάγγελμα όπου θα ανταγωνιζόταν για παραγγελίες με άνδρες καλλιτέχνες, αλλά για να την καταστήσει καλύτερη γυναίκα, σύντροφο και μητέρα.  Αν και η Ανγκουίσσολα απολάμβανε σημαντικά περισσότερη ενθάρρυνση και υποστήριξη από τη μέση γυναίκα της εποχής της, η κοινωνική της τάξη δεν της επέτρεψε να ξεπεράσει τους περιορισμούς του φύλου της. Χωρίς τη δυνατότητα μελέτης ανατομίας ή σχεδίασης από τη ζωή (θεωρήθηκε απαράδεκτο για μια κυρία να βλέπει γυμνά σώματα), δεν μπορούσε να αναλάβει τις σύνθετες πολυμορφικές συνθέσεις που απαιτούνται για μεγάλους θρησκευτικούς ή ιστορικούς πίνακες .

Αντ 'αυτού, πειραματίστηκε με νέα στυλ πορτρέτου, θέτοντας τα θέματά της χωρίς τυπικότητες. Τα πορτρέτα και τα μέλη της οικογένειας ήταν τα πιο συχνά θέματα της, όπως φαίνεται σε πίνακες όπως η *Αυτοπροσωπογραφία* (1554, το Μουσείο Kunsthistorisches, Βιέννη), το *πορτρέτο του Amilcare, της Minerva και του Asdrubale Anguissola* (περ. 1557-1558, Nivaagaards Malerisambling, Nivå, Δανία), και η πιο διάσημη εικόνα της, *το παιχνίδι σκακιού* (1555, Muzeum Narodowe, Πόζναν), που απεικόνιζε τις αδελφές της Lucia, Minerva και Europa. Ζωγραφισμένο όταν η Σοφονίσμπα ήταν 23 ετών, *το παιχνίδι σκακιού* είναι οικεία παράσταση μιας καθημερινής οικογενειακής σκηνής, συνδυάζοντας περίτεχνα επίσημα ρούχα με πολύ ανεπίσημες εκφράσεις προσώπων, κάτι που ήταν ασυνήθιστο για την ιταλική τέχνη εκείνη την εποχή. *Το παιχνίδι σκακιού* εξερεύνησε ένα νέο είδος ζωγραφικής του είδους που τοποθετεί τις αδελφές της σε ένα οικιακό σκηνικό αντί για τις επίσημες ή αλληγορικές στάσεις που ήταν δημοφιλείς εκείνη την εποχή.  Αυτός ο πίνακας έχει θεωρηθεί ως τμήμα συνομιλίας, το οποίο είναι ένα άτυπο πορτρέτο μιας ομάδας που ασχολείται με ζωντανή συνομιλία ή κάποια δραστηριότητα.

Οι αυτοπροσωπογραφίες της Ανγκουίσσολα προσφέρουν επίσης αποδεικτικά στοιχεία για το ποια νόμιζε ότι η θέση της ως γυναίκα καλλιτέχνις. Κανονικά, οι άντρες θεωρούνταν δημιουργικοί και ενεργητικοί και οι γυναίκες ως παθητικά αντικείμενα, αλλά στην αυτοπροσωπογραφία της το 1556, η Ανγκουίσσολα παρουσιάζεται ως καλλιτέχνις, διαχωρίζοντας τον εαυτό της από τον ρόλο ως αντικειμένου που θα ζωγραφιστεί.  Άλλοι πίνακες δείχνουν πώς επαναστατεί ενάντια στην ιδέα ότι οι γυναίκες είναι αντικείμενα, στην ουσία ένα όργανο που πρέπει να παίζουν οι άνδρες. Η αυτοπροσωπογραφία της το 1561 της δείχνει ότι παίζει όργανο, αναλαμβάνοντας διαφορετικό ρόλο. 

Έγινε πολύ γνωστή εκτός της Ιταλίας και το 1559 ο βασιλιάς Φίλιππος της Ισπανίας της ζήτησε να είναι κυρία της Αυλής και Δασκάλα τέχνης στη βασίλισσα Ελισάβετ των Βαλουά, η οποία ήταν μόλις 14 ετών εκείνη την εποχή. Η βασίλισσα Ελισάβετ και η Σοφονίσμπα έγιναν καλές φίλες και όταν η βασίλισσα πέθανε εννέα χρόνια αργότερα, η Σοφονίσμπα έφυγε από την Αυλή επειδή στενοχωρήθηκε πολύ. Είχε ζωγραφίσει ολόκληρη τη βασιλική οικογένεια και ακόμη και ο Πάπας ανέθεσε στην Ανγκουίσσολα να κάνει ένα πορτρέτο της βασίλισσας.

Στην ισπανική Αυλή
------------------

 Πορτρέτο της Βασίλισσας Ελισάβετ της Ισπανίας
Το 1558, ήδη καθιερωμένη ως ζωγράφος, η Ανγκουίσσολα πήγε στο Μιλάνο, όπου ζωγράφισε τον Δούκα της Άλμπα. Με τη σειρά του, αυτός τη συνέστησε στον Ισπανό βασιλιά, Φίλιππο Β.  Τον επόμενο χρόνο, η Ανγκουίσσολα κλήθηκε να προσχωρήσει στην ισπανική Αυλή, κάτι το οποίο αποτέλεσε σημείο καμπής στη σταδιοδρομία της. 

Η Ανγκουίσσολα ήταν περίπου είκοσι έξι ετών όταν έφυγε από την Ιταλία για να προσχωρήσει στην ισπανική Αυλή. Τον χειμώνα του 1559–1560, έφτασε στη Μαδρίτη για να υπηρετήσει ως ζωγράφος και κυρία της Αυλής στη νέα βασίλισσα, την Ελισάβετ των Βαλουά, τρίτη σύζυγο του Φίλιππου, η οποία ήταν η ίδια ερασιτέχνις πορτρετίστα. Η Ανγκουίσσολα κέρδισε σύντομα τον θαυμασμό και την εμπιστοσύνη της Ελισάβετ και πέρασε τα επόμενα χρόνια ζωγραφίζοντας πολλά επίσημα πορτρέτα για την Αυλή, συμπεριλαμβανομένης της αδελφής του Φιλίππου Β΄, Ιωάννα της Αυστρίας, και του γιου του, Καρόλου των Αστουριών .

Αυτοί οι τύποι πινάκων ήταν πολύ πιο απαιτητικοί από τα ανεπίσημα πορτρέτα στα οποία η Ανγκουίσσολα είχε στηρίξει την πρώιμη φήμη της, καθώς χρειάστηκε τεράστιος χρόνος και ενέργεια για να αναπαραστήσει τα πολλά περίπλοκα σχέδια των λεπτών υφασμάτων και τα περίτεχνα κοσμήματα που σχετίζονταν με τα βασιλικά θέματα. Ωστόσο, παρά την πρόκληση, οι πίνακες της Ανγκουίσσολα για την Ελισάβετ - και αργότερα την Άννα της Αυστρίας, την τέταρτη σύζυγο του Φιλίππου Β΄ - ήταν ζωντανοί και έσφυζαν από ζωή.

 Ο Φίλιππος Β΄(Μουσείο Πράδο), αναγνωρίζεται πλέον ως έργο της Ανγκουίσσολα
Κατά τη διάρκεια της 14χρονης παραμονής της, καθοδήγησε την καλλιτεχνική ανάπτυξη της βασίλισσας Ελισάβετ και επηρέασε την τέχνη που έκαναν οι δύο κόρες της, η Ισαβέλλα Κλάρα Ευγενία και η Αικατερίνη Μικαέλα. Ο Ανγκουίσσολα ζωγράφισε ένα πορτρέτο της αδελφής του Βασιλιά, της Μαργαρίτας της Πάρμας, για τον Πάπα Πίο Δ΄ το 1561 και, μετά τον θάνατο της βασίλισσας Ελισάβετ στον τοκετό το 1568, ζωγράφισε την ομοιότητα της Άννας της Αυστρίας, της τέταρτης γυναίκας του Φίλιππου. Ενώ συνέχισε να ζωγραφίζει πορτρέτα στην Αυλή, η *Αυτοπροσωπογραφία* του Althorp είναι το «μόνο ασφαλές έργο που απομένει από αυτήν την περίοδο».  Για την βασιλική οικογένεια, η Ανγκουίσσολα παρήγαγε λεπτομερείς σκηνές της ζωής τους που τώρα βρίσκονται στο Μουσείο του Πράδο. Με τα δώρα και μια προικοδότηση 12.000 σκούδων που κέρδισε μαζί με τον μισθό της ως ζωγράφος και κυρία της Αυλής στη βασίλισσα, συγκέντρωσε μια αξιοθαύμαστη πρόσοδο από την τέχνη της.

 Ελισάβετ των Βαλουά (αποδίδ. στη Σοφονίσμπα Ανγκουίσσολα , 1561–1565). Πράδο, Μαδρίτη, Ισπανία
Ενώ βρισκόταν στην υπηρεσία της Ελισάβετ των Βαλουά, η Ανγκουίσσολα συνεργάστηκε στενά με τον Αλόνσο Σάντσεζ Κοέλλο. Τόσο κοντά πράγματι, που ο διάσημος πίνακας του μεσήλικου βασιλιά Φίλιππου Β΄ αποδόθηκε επί πολύ καιρό στον Κοέλλο ή τον Χουάν Παντόια ντε λα Κρουθ (Juan Pantoja de la Cruz). Μόλις πρόσφατα αναγνωρίστηκε η Ανγκουίσσολα ως δημιουργός του πίνακα.

Προσωπική ζωή
-------------

. Αυτοπροσωπογραφία, 1560 περίπου
Μετά τον θάνατο της Ελισάβετ των Βαλουά το 1568, ο Φίλιππος Β΄ ενδιαφέρθηκε ιδιαίτερα για το μέλλον της Ανγκουίσσολα. Ήθελε να την παντρέψει με έναν από τους ευγενείς της ισπανικής Αυλής. Το 1571, όταν πλησίαζε την ηλικία των 40 ετών, η Ανγκουίσσολα παντρεύτηκε με ευγενή της Σικελίας που επέλεξε από την ισπανική Αυλή.  Ο Φίλιππος Β΄ κατέβαλε προίκα 12.000 σκούδων για τνο γάμο της με τον Φαμπρίτσιο Μονκάδα Πινιατέλλι (Fabrizio Moncada Pignatelli), γιο του πρίγκιπα του Πατερνό, Αντιβασιλέα της Σικελίας. Ο Φαμπρίτσιο λέγεται ότι ήταν υποστηρικτής της ζωγραφικής της. Η Ανγκουίσσολα και ο σύζυγός της έφυγαν από την Ισπανία με την άδεια του βασιλιά, και πιστεύεται ότι ζούσαν στο Πατερνό (Paternò, κοντά στην Κατάνια) από το 1573 έως το 1579, αν και κάποια πρόσφατη μελέτη υποστηρίζει ότι το ζευγάρι παρέμεινε στην Ισπανία.  Έλαβε βασιλική σύνταξη 100 δουκάτων που της επέτρεψε να συνεχίσει να εργάζεται και να διδάσκει επίδοξους ζωγράφους. Με την ιδιωτική περιουσία της υποστήριξε επίσης την οικογένεια και τον αδελφό της Asdrubale μετά την οικονομική παρακμή και τον θάνατο του Αμιλκάρε Ανγκουίσσολα. Στο Πατερνό ζωγράφισε και δώρισε τον πίνακα "*La Madonna dell'Itria*".

Ο σύζυγος της Ανγκουίσσολα πέθανε το 1579 υπό μυστηριώδεις συνθήκες.  Δύο χρόνια αργότερα, ενώ ταξίδευε στην Κρεμόνα δια θαλάσσης, ερωτεύτηκε τον καπετάνιο του πλοίου, τον έμπορο Οράτσιο Λομελλίνο (Orazio Lomellino).  Ενάντια στην επιθυμία του αδελφού της, παντρεύτηκαν στην Πίζα στις 24 Δεκεμβρίου 1584  και έζησαν στη Γένοβα μέχρι το 1620. Δεν είχε παιδιά, αλλά διατηρούσε εγκάρδιες σχέσεις με τις ανιψιές της και τον θετό γιο της, Τζούλιο.

Ύστερα χρόνια
-------------

Η περιουσία του Λομελλίνο, καθώς και μια γενναιόδωρη σύνταξη από τον Φίλιππο Β΄, επέτρεψαν στην Ανγκουίσσολα να ζωγραφίζει ελεύθερα και να ζει άνετα. Μέχρι τότε αρκετά διάσημη, η Ανγκουίσσολα δέχτηκε πολλούς συναδέλφους που ήρθαν να την επισκεφθούν και να συζητήσουν περί τέχνης μαζί της. Αρκετοί από αυτούς ήταν νεότεροι καλλιτέχνες, πρόθυμοι να μάθουν και να μιμούνται το διακριτικό ύφος της Ανγκουίσσολα .

Προς το τέλος της ζωής της, η Ανγκουίσσολα ζωγράφισε όχι μόνο πορτρέτα αλλά και θρησκευτικά θέματα, όπως είχε κάνει στις μέρες της νιότης της, αν και πολλά από τα τελευταία έχουν χαθεί. Ήταν η κορυφαία ζωγράφος πορτρέτου στη Γένοβα μέχρι που μετακόμισε στο Παλέρμο τα τελευταία χρόνια. Το 1620 ζωγράφισε την τελευταία της αυτοπροσωπογραφία.

 Άντονι βαν Ντάικ: πορτραίτο της Σοφονίσμπα το 1624, όταν ήταν 92 και, σύμφωνα με τις σημειώσεις του βαν Ντάικ, διανοητικά ήταν ακόμα διαυγέστατη.
Στις 12 Ιουλίου 1624, την Ανγκουίσσολα επισκέφθηκε ο νεαρός Φλαμανδός ζωγράφος Άντονι βαν Ντάικ, ο οποίος κατέγραψε με σκίτσα την επίσκεψή του στο βιβλίο του.  Ο βαν Ντάικ, ο οποίος πίστευε ότι ήταν 96 ετών (στην πραγματικότητα ήταν περίπου 92 ετών) σημείωσε ότι αν και «η όραση της εξασθενούσε», η Ανγκουίσσολα ήταν ακόμα διανοητικά διαυγής.  Αποσπάσματα από τις συμβουλές που του έδωσε για τη ζωγραφική επιβιώνουν από αυτήν την επίσκεψη,  και λέγεται ότι ισχυρίστηκε ότι η συνομιλία τους του δίδαξε περισσότερα για τις «πραγματικές αρχές» της ζωγραφικής από οτιδήποτε άλλο στη ζωή του.   Ο βαν Ντάικ σχεδίασε το πορτρέτο της κατά την επίσκεψή του. Αυτό το τελευταίο πορτραίτο της Ανγκουίσσολα σώζεται σε δημόσια προβολή στο Κνόλε του Κεντ.  Τον επόμενο χρόνο, επέστρεψε στη Σικελία.

Η Ανγκουίσσολα έγινε πλούσια προστάτις των τεχνών μετά την αποδυνάμωση της όρασης της.  Το 1625, πέθανε σε ηλικία 93 ετών στο Παλέρμο.

Ο δεύτερος σύζυγος της Ανγκουίσσολα , που την περιέγραψε ως μικρό σκελετό, αλλά «μεγάλη ανάμεσα στους θνητούς», την έθαψε με τιμή στο Παλέρμο στην Εκκλησία του *San Giorgio dei Genovesi* .

 Πορτρέτο της Ιωάννας της Αυστρίας, πριγκίπισσας της Πορτογαλίας. 1550. Ιδιωτική συλλογή.

Ύφος
----

 Σοφονίσμπα Ανγκουίσσολα , αυτοπροσωπογραφία, 1610
Η επιρροή του Κάμπι, του οποίου η φήμη βασίστηκε σε πορτρέτα, είναι εμφανής στα πρώτα έργα της Ανγκουίσσολα , όπως *η αυτοπροσωπογραφία* ( Φλωρεντία, Ουφίτσι). Το έργο της ήταν παρόμοιο με την κοσμική παράδοση της Κρεμόνας, επηρεασμένο σε μεγάλο βαθμό από την τέχνη της Πάρμα και της Μάντοβα, στην οποία ακόμη και τα θρησκευτικά έργα είχαν έντονη λεπτότητα και γοητεία. Από τον Γκάττι φαίνεται να έχει απορροφήσει στοιχεία που θυμίζουν Κορρέτζο, ξεκινώντας μια τάση στη ζωγραφική στην Κρεμόνα στα τέλη του 16ου αιώνα. Αυτή η νέα κατεύθυνση αντικατοπτρίζεται στα *Lucia, Minerva και Europa Anguissola Playing Chess* (1555; Πόζνας, N. Mus.) Στην οποία το πορτραίτο συγχωνεύεται σε μια σκηνή οιονεί είδους, ένα χαρακτηριστικό που προέρχεται από μοντέλα της Μπρέσια.

Το κύριο σώμα της προηγούμενης εργασίας της Ανγκουίσσολα αποτελείται από αυτοπροσωπογραφίες (τα πολλά "autoritratti" αντικατοπτρίζουν το γεγονός ότι πορτρέτα της είχαν μεγάλη ζήτηση λόγω της φήμης της) και πορτρέτα της οικογένειάς της, τα οποία θεωρούνται από πολλούς ως τα καλύτερα έργα της.

Περίπου πενήντα έργα έχουν αποδοθεί στην Ανγκουίσσολα. Μπορεί κανείς να δει πίνακες της σε πινακοθήκες στη Βαλτιμόρη ( Μουσείο Τέχνης Walters ), Μπέργκαμο, Βερολίνο ( Gemäldegalerie ), Γκρατς ( Joanneum Alte Galerie ), Μαδρίτη ( Museo del Prado ), Μιλάνο ( Pinacoteca di Brera ), Μιλγουόκι ( Μουσείο Τέχνης Milwaukee ), Νάπολη ( Εθνικό Μουσείο Capodimonte ), Πόζναν ( Εθνικό Μουσείο, Πόζναν ), Σιένα ( Pinacoteca Nazionale ), Σαουθάμπτον (Πινακοθήκη της πόλης) και Βιέννη ( Μουσείο Kunsthistorisches ).

Ιστορική σημασία
----------------

Το έργο της Ανγκουίσσολα είχε διαρκή επιρροή στις επόμενες γενιές καλλιτεχνών. Το πορτρέτο της βασίλισσας Ελισάβετ των Βαλουά με ζιμπελίνο (γούνα γύρω απο το λαιμό) αντιγράφηκε ευρέως από πολλούς από τους καλύτερους καλλιτέχνες της εποχής, όπως ο Πέτερ Πάουλ Ρούμπενς, ενώ ο Καραβάτζο φέρεται να εμπνεύστηκε από το έργο της Ανγκουίσσολα για το *αγόρι δαγκωμένο από σαύρα*.

Η Ανγκουίσσολα είναι σημαντική για τους ιστορικούς της φεμινιστικής τέχνης. Αν και δεν υπήρξε ποτέ περίοδος στη δυτική ιστορία κατά την οποία οι γυναίκες απουσίαζαν εντελώς από τις εικαστικές τέχνες, η μεγάλη επιτυχία της Ανγκουίσσολα άνοιξε το δρόμο για να ακολουθήσει σοβαρή σταδιοδρομία μεγαλύτερος αριθμός γυναικών ως καλλιτέχνες. Η Λαβίνια Φοντάνα εξέφρασε σε επιστολή που γράφτηκε το 1579 ότι αυτή και μια άλλη γυναίκα, η Ειρήνη του Σπιλιμπέργκο, είχαν «θέσει [την] καρδιά τους να μάθουν πώς να ζωγραφίζουν» αφού είδαν ένα από τα πορτρέτα της Ανγκουίσσολα.  Μερικοί από τους πιο γνωστούς διαδόχους της είναι οι ΛαβίνιαΦοντάναLavinia Fontana, Μπάρμπαρα Λόνγκι Φέντε Γκαλίτσια και Αρτεμίζια Τζεντιλέσκι.

Ένα σχολείο της Κρεμόνα φέρει το όνομα *Liceo Statale Sofonisba Anguissola*. 

Ο Αμερικανός καλλιτέχνης Τσαρλς Ουίλσον Πηλ (Charles Willson Peale, 1741–1827) ονόμασε τη θυγατέρα του *Sophonisba Angusciola* (1786–1859 · συζυγικό επώνυμο Sellers). Έγινε ζωγράφος και qiulter (συνέρραπτε στρώσεις υφασμάτων), της οποίας τα έργα βρίσκονται στο Μουσείο Τέχνης της Φιλαδέλφειας.

Κρατήρας
--------

Στις 4 Αυγούστου 2017 ο κρατήρας στον πλανήτη Ερμή πήρε το όνομά του από αυτήν.

Δείτε επίσης
------------

* Κατάλογος Ιταλών ζωγράφων

Παραπομπές
----------

1. 1 2 3 4  www.europeana.eu/fr/exhibitions/pioneers/sofonisba-anguissola.
2. 1 2 3  doi.org/10.1093/oao/9781884446054.013.60000100300.
3. 1 2 3  «Encyclopædia Britannica» (Αγγλικά) biography/Sofonisba-Anguissola.
4. ↑  (Αγγλικά) *SNAC*. w6d0016n. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
5. ↑  (Γερμανικά, Αγγλικά) *FemBio database*. 942. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
6. ↑  www.kulturarv.dk/kid/VisKunstner.do?kunstnerId=1320. Ανακτήθηκε στις 12  Φεβρουαρίου 2023.
7. 1 2  (Αγγλικά) *Union List of Artist Names*. 1  Δεκεμβρίου 2017. 500115561. Ανακτήθηκε στις 14  Μαΐου 2019.
8. ↑  vocab.getty.edu/page/ulan/500115561.
9. ↑  www.bbc.co.uk/arts/yourpaintings/artists/sofonisba-anguissola.
10. ↑  «Sofonisba Anguissola». Ανακτήθηκε στις 7  Μαΐου 2019.
11. ↑  «Concise Dictionary of Women Artists» (Αγγλικά) Fitzroy Dearborn Publishers, Routledge. 2001. ISBN-13 978-1-57958-335-4.
12. 1 2  (Αγγλικά) *Union List of Artist Names*. 13  Δεκεμβρίου 2019. 500115561. Ανακτήθηκε στις 21  Μαΐου 2021.
13. 1 2  www.khanacademy.org/humanities/renaissance-reformation/high-ren-florence-rome/pontormo/a/sofonisba-anguissola.
14. 1 2  artuk.org/discover/stories/sofonisba-anguissola-the-renaissance-artist-painted-by-van-dyck.
15. 1 2 3 4  (Ολλανδικά) *RKDartists*. 1909.
16. ↑  Phaidon Editors (2019). *Great women artists*. Phaidon Press. σελ. 35. ISBN 978-0714878775. CS1 maint: Extra text: authors list (link)
17. 1 2  EB (1878).
18. 1 2  EB (1911).
19. ↑  Vasari. p. 36
20. 1 2  «Anguissola – EFL – Società Storica Lombarda». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 25 Αυγούστου 2018. Ανακτήθηκε στις 21 Μαΐου 2021.
21. ↑  Gamberini, Cecilia. «"Sofonisba Anguissola at the Court of Philip II" in Women artists in Early Modern Italy, ed by Sheila Barker, Brepols 2016» (στα αγγλικά). *"Sofonisba Anguissola at the Court of Philip II" in Women Artists in Early Modern Italy, ed by Sheila Barkes, Brepols 2016*. .
22. ↑  Schroeder, Franz (1830). *Repertorio genealogico delle famiglie confermate nobili e dei titolati nobili esistenti nelle provincie venete...* (στα Ιταλικά). Alvisopoli. σελ. 32.
23. ↑  «Anguissola – EFL – Società Storica Lombarda». *servizi.ct2.it* (στα Ιταλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 25 Αυγούστου 2018. Ανακτήθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 2018.
24. ↑  «ANGUISSOLA in "Enciclopedia Italiana"».
25. ↑  Costa, Patrizia (1999). «Sofonisba Anguissola's Self-portrait in the Boston Museum of Fine Arts». *Arte Lombarda* **125** (1): 54–62.
26. 1 2 3 4 5  «Sofonisba Anguissola | Biography, Art, & Facts». *Encyclopedia Britannica* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Ιανουαρίου 2019.
27. 1 2 3 4 5 6  «Life and Works of Sofonisba Anguissola, Noblewoman, Portraitist of Philip II». *Owlcation* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Ιανουαρίου 2019.
28. ↑  Greer, Germaine (1978), *The Obstacle Race: The Fortunes of Women Painters and Their Work*, New York: Farrar, σελ. 180
29. ↑  Glenn, Sharlee Mullins (1990), «Sofonisba Anguissola: History's Forgotten Prodigy», *Women's Studies* **18** (2/3): 296, doi:10.1080/00497878.1990.9978837
30. 1 2  «Michelangelo Buonarroti and his women». *The Florentine* (στα Αγγλικά). 2 Νοεμβρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 16 Ιανουαρίου 2019.
31. ↑  «Sofonisba Anguissola: Late Renaissance | Unspoken Artists». *sites.psu.edu*. Ανακτήθηκε στις 16 Ιανουαρίου 2019.
32. ↑  Sylvia Ferino-Pagden and Maria Kusche, Sofonisba Anguissola: A Renaissance Woman, (Washington D.C.: The National Museum of Women in the Arts, 1995).
33. ↑  Rozsika, Parker (29 Οκτωβρίου 1981). *Old mistresses : women, art, and ideology*. Pollock, Griselda. London. ISBN 0710008791.
34. ↑  Mary Garrard, "Here's Looking at Me: Sofonisba Anguissola and the Problem of the Woman Artist," Renaissance Quarterly 47, no. 3:(1994): 556.
35. ↑  Mary Garrard, "Here's Looking at Me: Sofonisba Anguissola and the Problem of the Woman Artist," Renaissance Quarterly 47, no. 3:(1994): 557.
36. ↑  Weidemann, Christiane· Larass, Petra (2008). *50 Women Artists You Should Know*. Prestel. σελίδες 14, 15. ISBN 978-3-7913-3956-6.
37. 1 2  «Sofonisba Anguissola». *www.oneonta.edu*. Ανακτήθηκε στις 16 Ιανουαρίου 2019.
38. ↑  Marco Tanzi. "Anguissola." *Grove Art Online*. *Oxford Art Online*. Oxford University Press. Web. 14 February 2017. subscription required
39. ↑  *Museo del Prado, Catálogo de las pinturas*, 1996, p. 7, Ministerio de Educación y Cultura, Madrid, (ISBN 84-87317-53-7)
40. 1 2  Tanzi, Marco. "Anguissola." *Grove Art Online. Oxford Art Online*. Oxford University Press. Retrieved 23 May 2014.
41. ↑  Jaffé, Michael. "Dyck, Anthony van." *Grove Art Online. Oxford Art Online*. Oxford University Press. Retrieved 26 May 2014.
42. ↑  Adriani, Gert (1940). *Anton Van Dyck: Italienisches Skizzenbuch*. Vienna.
43. ↑  Barnes, Susan (2004). *Van Dyck: A Complete Catalogue of the Paintings*. New Haven: Yale University Press. σελ. 171. ISBN 978-0-300-09928-7.
44. ↑  Jacobs, Frederika H. (1994). «Woman's Capacity to Create: The Unusual Case of Sofonisba Anguissola». *Renaissance Quarterly* **47** (1): 74–101. doi:10.2307/2863112. .
45. ↑  «Sofonisba Anguissola Facts». *biography.yourdictionary.com*. Ανακτήθηκε στις 4 Μαρτίου 2020.
46. ↑  «Planetary Names: Crater, craters: Anguissola on Mercury».

Βιβλιογραφία
------------

* Wikisource Μπέινς, Τ.Σ. επιμ. (1878). «Sophonisba Angussola». *Εγκυκλοπαίδεια Μπριτάνικα*. **2** (9η έκδοση). Νέα Υόρκη: Charles Scribner's Sons, σελ. 47.
* Chisholm, Hugh, επιμ.. (1911) «Sophonisba Angussola» *Εγκυκλοπαίδεια Μπριτάννικα* **2** (11η έκδοση) Cambridge University Press, σελ. 44
* Chadwick, Whitney (1990). *Women, Art, and Society*Απαιτείται δωρεάν εγγραφή. London: Thames and Hudson. ISBN 978-0-500-20354-5.
* Ferino-Pagden, Sylvia· Kusche, Maria (1995). *Sofonisba Anguissola: A Renaissance Woman*. National Museum of Women in the Arts. ISBN 978-0-940979-31-4.
* Harris, Ann Sutherland· Nochlin, Linda (1976). *Women Artists: 1550–1950*Απαιτείται δωρεάν εγγραφή. New York: Los Angeles County Museum of Art, Knopf. ISBN 978-0-394-41169-9.
* Perlingieri, Ilya Sandra (1992). *Sofonisba Anguissola: The First Great Woman Artist of the Renaissance*. Rizzoli International. ISBN 978-0-8478-1544-9.
* Pizzagalli, Daniela (2003). *La signora della pittura: vita di Sofonisba Anguissola, gentildonna e artista nel Rinascimento* [*The Lady of the Painting: The Life of Sofonisba Anguissola, Gentlewoman and Artist of the Renaissance*] (στα Ιταλικά). Milan: Rizzoli. ISBN 978-88-17-99509-2.

Περαιτέρω ανάγνωση
------------------

* Fredrika Jacobs, "Woman's capacity to create: The unusual case of Sofonisba Anguissola", *ibid.*, pp. 74–101
* *Sofonisba Anguissola: A Renaissance Woman,* exh. cat. National Museum of Women in Arts, Washington, DC, 1995
* Charles de Tolnay, "Sofonisba Anguissola and her relations with Michelango", *Journal of the Walters Art Gallery,* iv, 1941, pp. 115–19
* Flavio Caroli, *Sofonisba Anguissola e le sue sorelle,* Milan: Mondadori, 1987
* Mary Garrard, "Here's looking at me: Sofonisba Anguissola and the problem of the woman artist", *Renaissance Quarterly, xlvii,* 1994, pp. 556–622
* Francesco Giordano, *Sofonisba Anguissola: una vita per la pittura*, I Paternesi de La Sicilia, Κατάνια 29 giugno 2006
* Francesco Giordano, *Sofonisba Anguissola a Paternò*, Ricerche-CRES
* National Museum of Women in the Arts (2007). *Italian Women Artists from Renaissance to Baroque*. Milan: Skira. σελίδες 106–21.

Μυθιστορήματα βασισμένα στη ζωή της
-----------------------------------

* Boullosa, Carmen. *La virgen y el violín* (στα Ισπανικά). Madrid: Editorial Siruela; Mexico: Debolsillo, Random House Mondadori.  (ένα μυθιστόρημα για τη ζωή του Sofonisba Anguissola).
* DiGiuseppe, Donna. 2019. *Lady in Ermine — The Story of a Woman Who Painted The Renaissance: A Biographical Novel of Sofonisba Anguissola*. Bagwin Books.
* Pierini, Giovanna. 2018. [*La dama con il ventaglio*] (in Italian). Milano. Electa.
* Montani, Chiara. [*Sofonisba. I ritratti dell'anima*] (In Italian). Como. Il Ciliegio Edizioni.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Commons logoCommons logo | Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα   **Σοφονίσμπα Ανγκουίσσολα** |

* Πρωτότυπο κείμενο που την αναφέρει από την έκδοση 1568 με απεικόνιση της Properzia de 'Rossi από τον Giorgio Vasari στην ιταλική Wikisource
* Μουσείο Isabella Stewart Gardner
* ArtCyclopedia
* Το Ίδρυμα Kress
* Το αρχείο El País

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* VIAF: 229537591
* **Europeana**: agent/base/60263
* LCCN: n88024840
* ISNI: 0000 0000 6635 2587
* GND: 118847694
* SUDOC: 031685412
* BNF: cb12285346s (data)
* BIBSYS: 90400204
* ULAN: 500115561
* NKC: jo20211112211
* ICCU: VEAV033729
* BNE: XX1004162
* RKD: 1909

 |

 |