Ο **Αλέξανδρος Κουμουνδούρος** (4 Φεβρουαρίου 1815 - 26 Φεβρουαρίου 1883) ήταν ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες πολιτικούς του 19ου αιώνα, οπότε και διετέλεσε δέκα φορές πρωθυπουργός της Ελλάδας για συνολικό διάστημα 7,5 σχεδόν ετών.

Βιογραφία
---------

Τα πρώτα χρόνια
---------------

Γεννήθηκε στον Κάμπο Μεσσηνίας, στην Έξω Μάνη, και καταγόταν από ιστορική οικογένεια. Ήταν γιος του αγωνιστή Γαλάνη Κουμουνδουράκη, γόνου μεγάλης Μανιάτικης οικογένειας, στρατηγού και έπαρχου Πύργου. Παιδί σχεδόν είχε κινδυνέψει να αιχμαλωτιστεί από τους Τουρκοαιγυπτίους του Ιμπραήμ.  
 
Φοίτησε στο γυμνάσιο Ναυπλίου και σπούδασε νομικά στο νεοσύστατο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Άσκησε τη δικηγορία για ένα μικρό διάστημα στην Καλαμάτα. Το 1841 έσπευσε να πολεμήσει στην τότε επαναστατημένη Κρήτη διορισθείς από την Κεντρική Επιτροπή των Κρητών, που έδρευε στην Αθήνα και κατάρτιζε επαναστατικά σώματα, αρχηγός του σώματος Λακώνων, αποτελούμενου από άλλους νέους φοιτητές και επιστήμονες. Μάλιστα στην μάχη του Αποκορώνου κινδύνευσε να αιχμαλωτιστεί από τους Τούρκους. Μετά την αποτυχία της επανάστασης εκείνης, όταν επέστρεψε στην Αθήνα, ανέλαβε γραμματέας του Θεόδωρου Γρίβα και επί πρωθυπουργίας Ι. Κωλέττη, (1847), διορίσθηκε αντεισαγγελέας στην Καλαμάτα, θέση που διατήρησε για τρία χρόνια, μέχρι που παραιτήθηκε για να πολιτευτεί.

Η εκλογή του ως βουλευτή
------------------------

Έτσι το 1850 εκλέχτηκε για πρώτη φορά βουλευτής Μεσσηνίας, (τότε Μεσσήνης). Από τότε εκλεγόταν συνεχώς βουλευτής, 4 φορές επί Όθωνα (1850-1860) και επί Βασιλέως Γεωργίου Α΄ συνεχώς μέχρι τον θάνατό του, με μια μικρή μόλις 14μηνη διακοπή (1868-1869). Από την αρχή της πολιτικής του δράσης διακρίθηκε για τη ρητορεία του κυρίως ως μετριοπαθής. Οι δε πολιτικές του αγορεύσεις, ιδίως περί την οικονομία και τη διοίκηση του κράτους, του καθιέρωσαν σχετική φήμη. Όταν το τότε λεγόμενο Υπουργείο (Κυβέρνηση) Κατοχής του Μαυροκορδάτου αναγκάσθηκε να παραιτηθεί (1855), ο Κουμουνδούρος ανέλαβε επί κυβερνήσεως Βούλγαρη το Υπουργείο Οικονομικών (2 Ιουλίου 1856). Στη μετέπειτα κυβέρνηση του Μιαούλη (13 Νοεμβρίου του 1857) ο Κουμουνδούρος συνέχισε ως υπουργός των Οικονομικών και στην κυβέρνηση Βούλγαρη τα υπουργεία κατά σειρά Δικαιοσύνης (1862), Παιδείας και Εκκλησιαστικών (1864) και Εσωτερικών (1864-1865,1877), και για τρεις θητείες υπουργός των εξωτερικών ενώ χρημάτισε και δύο φορές πρόεδρος της Βουλής (1855).

Απόπειρα δολοφονίας
-------------------

Το 1864 έγινε απόπειρα δολοφονίας του στην οδό Σταδίου στην είσοδο της Συνέλευσης. Τον επόμενο χρόνο ίδρυσε το Κουμουνδουρικό κόμμα και τον ίδιο χρόνο έγινε πρωθυπουργός. Από το 1865 έως τον θάνατο του, ορκίστηκε 10 φορές πρωθυπουργός.

Ως υπουργός και πρωθυπουργός
----------------------------

Ως υπουργός και πρωθυπουργός κατάφερε να εξασφαλίσει στο ακέραιο τα συμφέροντα της Ελλάδας, χάρη στη μετριοπάθειά του, την ευθύτητα του, την ψυχραιμία του και την εξαιρετική του τόλμη. Το 1865 ίδρυσε το Εθνικό Κόμμα (ή Εθνικοφρόνων).

Το 1866 είχε τεθεί το Κρητικό ζήτημα, το οποίο όμως κατάφερε να το ξεπεράσει με επιτυχία αφού δεν υποτάχθηκε στις απαιτήσεις των Μεγάλων Δυνάμεων που ήθελαν η Ελλάδα να παρασυρθεί σε πόλεμο με την Τουρκία, γιατί πίστευε ότι μια φιλοπόλεμη πολιτική δεν θα ωφελούσε σε τίποτα την Ελλάδα, από την στιγμή που δεν είχε προετοιμαστεί κατάλληλα για πόλεμο. Επίσης όσον αφορά την εξωτερική πολιτική, επιτυχία της διακυβέρνησής του θεωρείται η ειρηνική προσάρτηση της Θεσσαλίας και της νοτίου Ηπείρου (Άρτα) αφού πρώτα δεν δίστασε να απειλήσει την Τουρκία με επίθεση 40.000 Ελλήνων στρατιωτών στην Θεσσαλία.

Στο εσωτερικό της χώρας, ο Αλέξανδρος Κουμουνδούρος φρόντισε για τη διευθέτηση πολλών εσωτερικών προβλημάτων. Φρόντισε με νόμους τη ρύθμιση της φορολογίας ενώ με τα κατάλληλα μέτρα κατάφερε να περιορίσει τη ληστεία, (νόμος ΤΟΔ΄ 1871, «Περί ληστείας», καθώς ήταν η εποχή που είχε συμβεί η σφαγή στο Δήλεσι, καθώς και η απαγωγή του πολιτικού και μετέπειτα πρωθυπουργού Σωτήριου Σωτηρόπουλου από τον Λήσταρχο Λαφαζάνη στα Φιλιατρά Μεσσηνίας.  
 
Σημαντικός ήταν και ο νόμος ΦΠΣΤ΄, *«περί ευθύνης υπουργών»*, με τον οποίο αμέσως παραπέμφθηκαν σε ειδικό δικαστήριο όλοι οι συνεργάτες του υπουργείου του Δημητρίου Βούλγαρη (1877) με την κατηγορία της πλαστογραφίας και της αντιποίησης αρχής. Επίσης μερικά από τα σημαντικά μέτρα που έλαβε ήταν η ανακατανομή 2.650.000 στρεμμάτων γης καθώς και η αμνηστία που έδωσε σε 100 ληστές με σκοπό να πολεμήσουν στην Κρήτη.

Το τέλος και οι επίγονοι
------------------------

Απεβίωσε στην Αθήνα σε ηλικία 68 ετών. Είχε αποκτήσει 4 παιδιά τους: Κωνσταντίνο, υποστράτηγο βουλευτή και Πρόεδρο της Βουλής, Μαρία (πέθανε κατά την παιδική της ηλικία, Σπυρίδωνα, βουλευτή, υπουργό Ναυτικών, και Όλγα, παντρεμένη με τον εφοπλιστή Εμπειρίκο. Εγγονός του ήταν ο Αλέξανδρος Εμπειρίκος - Κουμουνδούρος. Διέθετε μεγάλες εκτάσεις στην Αττική και συγκεκριμένα στη λίμνη Κουμουνδούρου αλλά και μια έπαυλη στην Τροιζήνα, όπου φιλοξενήθηκαν οι βασιλείς Γεώργιος Α' και Όλγα καθώς και πολλοί άλλοι. Η έπαυλη βρίσκεται σε ένα τεράστιο κτήμα που φτάνει ως τον Άγιο Παντελεήμονα και τη Μονή Αγίου Δημητρίου και σήμερα βρίσκεται στην ιδιοκτησία του Γιώργου Στ. Κλάδου. Στις δόξες της, η έπαυλη είχε πιάνα κι άλλα αριστοκρατικά αντικείμενα. Το 1884 ο Δήμος Αθηναίων τον τίμησε δίνοντας το όνομά του σε πλατεία της πρωτεύουσας. 

Επίσης ανιψιά του ήταν η Αικατερίνη Μυσιρλή, μητέρα του Αλέξανδρου Κορυζή.

Σημειώσεις
----------

1. ↑  Από 6/11/1865-13/11/1865, από 19/05/1877 έως 26/05/1877 και από 13/10/1880 έως 03/03/1882 Αντώνης Μακρυδημήτρης, Οι υπουργοί των εξωτερικών της Ελλάδας 1829-2000, εκδ.Καστανιώτης, Αθήνα, 2000, σελ.57

Δείτε επίσης
------------

* Λίμνη Κουμουνδούρου, μικρή λιμνοθάλασσα μεταξύ Ασπροπύργου και Σκαραμαγκά.
* Νησίδα Κουμουνδούρου στον Πειραιά.
* Πλατεία Κουμουνδούρου, σημερινή Πλατεία Δημοκρατίας (Αθήνα).

Πηγές
-----

* "Νεώτερον Εγκυκλοπαιδικόν Λεξικόν Ηλίου" τομ.11ος, σελ.379-380.
* "Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια Δρανδάκη" τομ.ΙΕ, σελ.52-54.
* Αντώνης Μακρυδημήτρης, Οι υπουργοί των εξωτερικών της Ελλάδας 1829-2000, εκδ.Καστανιώτης, Αθήνα, 2000, σελ.57

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* VIAF: 18025429
* **ΕΒΕ**: 46269
* LCCN: n90698416
* ISNI: 0000 0001 1601 9206
* GND: 119153297

 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Πρωθυπουργοί της Ελλάδας |
| --- |
|  |
| Α΄ Ελληνική Δημοκρατία(1822 - 1827) | 
* Αλ. Μαυροκορδάτος3
* Π. Μαυρομιχάλης3
* Γ. Κουντουριώτης3
* Ανδρ. Ζαΐμης3
 |
|  |
| Ελληνική Πολιτεία(1828 - 1832) | 
* Ι. Καποδίστριας3
* Α. Καποδίστριας3
* Γ. Κουντουριώτης3
 |
|  |
| Βασίλειο της Ελλάδας(1832 - 1924) | 
* Σπ. Τρικούπης3
* Αλ. Μαυροκορδάτος3
* Ι. Κωλέττης3
* Κόμης Ι. Λ. Άρμανσμπεργκ3
* Ι. φον Ρούντχαρτ3
* Βασιλεύς Όθων3
* Αλ. Μαυροκορδάτος3
* Βασιλεύς Όθων3
* Α. Π. Μεταξάς
* Κ. Κανάρης
* Αλ. Μαυροκορδάτος3
* Κ. Τζαβέλας
* Αντ. Κριεζής
* Δ. Βούλγαρης
* Αθ. Μιαούλης
* Ι. Κολοκοτρώνης
* Αρ. Μοραϊτίνης
* Ζ. Βάλβης
* Δ. Κυριάκος
* Μπ. Ρούφος
* Αλ. Κουμουνδούρος
* Επ. Δεληγιώργης
* Θρ. Ζαΐμης
* Χ. Τρικούπης
* Θ. Δηλιγιάννης
* Δ. Βάλβης
* Κ. Κωνσταντόπουλος
* Σ. Σωτηρόπουλος
* Ν. Δηλιγιάννης
* Δ. Ράλλης
* Αλ. Ζαΐμης
* Γ. Θεοτόκης
* Κ. Π. Μαυρομιχάλης
* Σ. Δραγούμης
* Ελ. Βενιζέλος
* Δ. Γούναρης
* Στ. Σκουλούδης
* Ν. Καλογερόπουλος
* Σπ. Λάμπρος
* Ν. Στράτος
* Π. Πρωτοπαπαδάκης
* Ν. Τριανταφυλλάκος
* Αν. Χαραλάμπης
* Σ. Κροκιδάς
* Στ. Γονατάς
* Γ. Καφαντάρης
 |
|  |
| Β΄ Ελληνική Δημοκρατία(1924 - 1935) | 
* Αλ. Παπαναστασίου
* Θ. Σοφούλης
* Ανδρ. Μιχαλακόπουλος
* Θ. Πάγκαλος1
* Αθ. Ευταξίας1
* Γ. Κονδύλης
* Αλ. Ζαΐμης
* Ελ. Βενιζέλος
* Αλ. Παπαναστασίου
* Ελ. Βενιζέλος
* Π. Τσαλδάρης
* Ελ. Βενιζέλος
* Αλ. Οθωναίος
* Π. Τσαλδάρης
* Γ. Κονδύλης
 |
|  |
| Βασίλειο της Ελλάδας(1935 - 1967) | 

|  |
| --- |
| 
* Κ. Δεμερτζής
* Ι. Μεταξάς1
* Αλ. Κορυζής1
 |
|  |
| "εξόριστη" κυβέρνηση | 
* Εμ. Τσουδερός2
* Σ. Βενιζέλος2
* Γ. Παπανδρέου2
 |
|  |
| Κατοχική κυβέρνηση | 
* Γ. Τσολάκογλου4
* Κ. Λογοθετόπουλος4
* Ι. Ράλλης4
 |
|  |
| ΠΕΕΑ | 
* Ευρ. Μπακιρτζής2
* Αλ. Σβώλος2
 |
|  |
| 
* Ν. Πλαστήρας
* Π. Βούλγαρης
* Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός
* Π. Κανελλόπουλος
* Π. Πουλίτσας
* Κ. Τσαλδάρης
* Δ. Μάξιμος
* Αλ. Διομήδης
* Ι. Θεοτόκης
* Δ. Κιουσόπουλος
* Αλ. Παπάγος
* Κ. Γ. Καραμανλής
* Κ. Γεωργακόπουλος5
* Κ. Δόβας5
* Π. Πιπινέλης
* Σ. Μαυρομιχάλης5
* Γεώργιος Παπανδρέου
* Ι. Παρασκευόπουλος5
* Γεώργιος Παπανδρέου
* Γ. Αθανασιάδης-Νόβας
* Ηλ. Τσιριμώκος
* Στ. Στεφανόπουλος
 |

 |
|  |
| Χούντα των Συνταγματαρχών(1967 - 1974) | 
* Κ. Κόλλιας1
* Γ. Παπαδόπουλος1
* Σπ. Μαρκεζίνης
* Αδ. Ανδρουτσόπουλος1
 |
|  |
| Γ΄ Ελληνική Δημοκρατία(από το 1974) | 
* Κ. Γ. Καραμανλής
* Γ. Ράλλης
* Α. Παπανδρέου
* Τζ. Τζαννετάκης
* Ι. Γρίβας5
* Ξ. Ζολώτας
* Κων. Μητσοτάκης
* Κ. Σημίτης
* Κ. Α. Καραμανλής
* Γ. Α. Παπανδρέου
* Λ. Παπαδήμος
* Π. Πικραμμένος5
* Α. Σαμαράς
* Α. Τσίπρας
* Β. Θάνου - Χριστοφίλου5
* Κ. Μητσοτάκης
* Ι. Σαρμάς5
 |
|  |
| 
1Πρωθυπουργός πραξικοπηματικής κυβέρνησης. 2Πρωθυπουργός κυβέρνησης που δεν ελέγχει την Αθήνα.3Υπό διαφορετικό τίτλο. 4Πρωθυπουργός της "Ελληνικής Πολιτείας" κατά τη διάρκεια της Κατοχής. 5Υπηρεσιακός πρωθυπουργός. |

 |