Ο Βιτόριο Μορπούργκο, του οποίου το επώνυμο άλλαξε σε Μπάλιο το 1940 και σε Μπάλιο Μορπούργκο το 1947 (Ρώμη, 31 Μαΐου 1890 – Ρώμη, 27 Δεκεμβρίου 1966), ήταν Ιταλός αρχιτέκτονας, εξέχων εκφραστής της ιταλικής αρχιτεκτονικής της δεκαετίας του 1930 .

Εκπαίδευση και ακαδημαϊκή σταδιοδρομία
--------------------------------------

Γεννήθηκε από τον Λουτσιάνο Μορπούργκο, έναν δικηγόρο από την Τεργέστη εβραϊκής καταγωγής και την καθολική Ιουλία Μπάλιο. Το 1914 αποφοίτησε ως πολιτικός μηχανικός. Ξεκίνησε την επαγγελματική του δραστηριότητα μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, στον οποίο συμμετείχε, κερδίζοντας το ασημένιο μετάλλιο στρατιωτικής ανδρείας. Ήταν μαθητής και βοηθός του Ιταλού αρχιτέκτονα-μηχανικού Γκουστάβο Τζιοβανόνι στη Σχολή Εφαρμογών για μηχανικούς στη Ρώμη. Το 1921, μαζί με τον δάσκαλο του και τον Μαρτσέλο Πιασεντίνι, οργάνωσε την έκθεση τέχνης για την πεντηκοστή επέτειο της Ρώμης, ως πρωτεύουσας. Την επόμενη χρονιά, για την ίδια σχολή, έγινε καθηγητής στο μάθημα των εργοστασιακών στοιχείων και το 1927 ανέλαβε τη θέση του καθηγητή γενικής αρχιτεκτονικής. Το 1930 διορίστηκε καθηγητής αρχιτεκτονικής εσωτερικών χώρων στην Ανώτατη Αρχιτεκτονική Σχολή της Ρώμης, περνώντας στη συνέχεια σε αυτή του Τορίνο το 1936. Συνέχισε τη θητεία του μέχρι το 1960, όταν για τρία χρόνια έγινε πρόεδρος της αρχιτεκτονικής σχολής του Πανεπιστημίου «La Sapienza» .

Την περίοδο 1962 - 65 ήταν μέλος του Ανώτατου Συμβουλίου Δημόσιας Εκπαίδευσης.

Επαγγελματική δραστηριότητα
---------------------------

Κατά τη διάρκεια της λαμπρής ακαδημαϊκής του σταδιοδρομίας, ο Μορπούργκο διακρίθηκε και στον επαγγελματικό τομέα από τη δεκαετία του 1920.

Η έντονη ακαδημαϊκή του σταδιοδρομία συνοδεύτηκε από μια ένθερμη επαγγελματική δραστηριότητα, που ανέλαβε στις αρχές της δεκαετίας του '20. Στη Ρώμη, έργα όπως η βίλα Alatri in via Paisiello (1924-28), το κτίριο Santi στο Borgo Angelico-via del Mascherino (1923-28), το συγκρότημα σπιτιών στο viale Regina Margherita -via Morgagni (1926-28) και το κτίριο Telefonica Tirrena στη via Sannio (1925-28), όπου ήδη εμφανίζονται θέματα που έχουν ληφθεί και αναπτυχθεί σε ώριμα έργα, όπως η ογκομετρική άρθρωση και η ποικίλη χρήση τούβλων στο εξωτερικό.

Το 1929 πραγματοποίησε την ανακαίνιση της Piazza Monte Grappa στο Βαρέζε.

Μεταξύ 1934 και 1940 προσπάθησε να δημιουργήσει το Μουσείο Ρωμαϊκών πλοίων στο Νέμι, αποτελούμενο από δύο ίσα ορθογώνια σώματα που ενώνονται με μια κεντρική στοά, με μια διπλή σειρά αψίδων. Στη συνέχεια, το μοντέλο χρησιμοποιήθηκε ξανά στα κτίρια του INA στη Λ' Άκουιλα και στο σπίτι της φασιστικής συνομοσπονδίας αγροτών στη Λιτορία (1938).

Υποστηρικτής του φασισμού, το 1935 μαζί με τον Ενρίκο Ντελ Ντέμπιο και τον Αρνάλντο Φοσκίνι σχεδίασαν το παλάτι για την έδρα του Εθνικού Φασιστικού Κόμματος στη Ρώμη, το οποίο δεν θα εκπλήρωνε ποτέ την αρχική του λειτουργία, αφού ολοκληρώθηκε το 1959 και από τότε έγινε το Παλάτι Φαρνέσινα (Palazzo della Farnesina), έδρα του Υπουργείου Εξωτερικών της Ιταλικής Δημοκρατίας.

Το 1938 του ανατέθηκε ο πολεοδομικός σχεδιασμός της Πλατείας του Αυτοκράτορα Αυγούστου στη Ρώμη, συμπεριλαμβανομένου του σχεδιασμού της γυάλινης θήκης που θα περιείχε το Βωμό της Ειρήνης του Αυγούστου (Ara Pacis). Το 2003 το περίπτερο αντικαταστάθηκε από το Μουσείο Ara Pacis , σχεδιασμένο από τον Αμερικανό αρχιτέκτονα Ρίτσαρντ Μάιερ.

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1920 εργάστηκε επίσης εκτενώς στην Αλβανία, όπου σχεδίασε τα κεντρικά γραφεία της Εθνικής Τράπεζας στο Δυρράχιο, στη Σκόδρα, στην Αυλώνα και στην Κορυτσά, που χαρακτηρίζεται από ένα μικτό στυλ μεταξύ νεοαναγεννησιακών και τοπικών χαρακτήρων. Μια διαφορετική ιστορία για τα κεντρικά γραφεία στα Τίρανα (1938 - 41), ένα μνημειώδες κτίριο που έχει βαθιά στοά για πρόσβαση στην αίθουσα των ταμείων, με κυκλική κάτοψη και εφοδιασμένη με τρούλο.

Στη συνέχεια συνεργάστηκε με τον Μαρτσέλο Πιασεντίνι στη Βραζιλία για λογαριασμό του Φρανσέσκο Ματαράτσο. Στο Σάο Πάολο έχτισαν το κτίριο IRFM (1935 - 39), ενώ τα έργα για το Ομοσπονδιακό Πανεπιστήμιο του Ρίο ντε Τζανέιρο και για το Universidade Comercial Conde Francisco Matarazzo στο Σάο Πάολο παρέμειναν στα χαρτιά.

Η θέσπιση των φασιστικών φυλετικών νόμων δεν προκάλεσε ιδιαίτερες ενοχλήσεις στο Μορπούργκο. Έχοντας δηλώσει ότι δεν είναι δόγμα, πήρε πρώτα την αντικατάσταση του επωνύμου του με το μητρικό του, έγινε Βιτόριο Μπάλιο και ήταν ένας από τους λίγους θεωρούμενους «Εβραίους» στο καθεστώς που έλαβαν Αρειοποίηση από το Φυλετικό δικαστήριο, το οποίο τον προστάτευε επίσης από τις ναζιστικές διώξεις κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής και της Ιταλικής Κοινωνικής Δημοκρατίας. Οι διασυνδέσεις του στον κόσμο της πολιτικής τον έφεραν σε άμεση επαφή με τον Μουσολίνι, ο οποίος του εμπιστεύτηκε το έργο του μαυσωλείου του Αλφρέντο Ρόκο στο νεκροταφείο του Βεράνο (1938-40 , κατεδαφίστηκε).

Το 1947, στο τέλος του πολέμου, πήρε το διπλό επώνυμο Μπάλιο Μορπούργκο. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο δραστηριοποιήθηκε κυρίως στο εξωτερικό: εργάστηκε στη Βραζιλία, στην Αϊτή για τη Διεθνή Έκθεση (1948 - 49), ενώ στην Αβάνα και το Μπουένος Άιρες σχεδίασε γειτονιές κατοικίας. Στη Μάλτα, με τον Πιασεντίνι συμμετείχε στον διαγωνισμό για την ανακατασκευή του θεάτρου της Όπερας στη Βαλέτα (1953 - 54).

Το 1950 σχεδίασε την επέκταση της Società Molini e Pastificio Pantanella στη Via Casilina στη Ρώμη (δημιούργησε τον λεγόμενο πύργο των μύλων). Λίγα χρόνια αργότερα σχεδίασε την εκκλησία του Αγίου Νικολάου στην Κοζέντσα (1957 - 61) και ήταν επικεφαλής της ομάδας στα σχέδια INA-Casa di Savona και Torre Spaccata ( 1958 - 60 ). Συνεργάστηκε με τον Λουίτζι Μορέτι για την κατασκευή των κτιρίων Esso-SGI στο Eur (1963 - 65).

Κληρονόμος του γραφείου του, που είχε στη Via del Plebiscito το 1937, ήταν ο ανιψιός και μαθητής του Τζόρτζιο Σαντόρο.

Πηγές
-----

* Marcello Piacentini, *Le vicende edilizie di Roma dal 1870 ad oggi*, Fratelli Palombi, Roma 1952
* Maria Adriana Giusti, *Italia versus Albania. Il Novecento nelle collezioni, negli archivi, nei progetti,* in M.A.GIUSTI (a cura di), *L'amicizia tra Italia e Albania: passato, presente, futuro. Catalogo della mostra* (Segreteria Generale della Camera dei Deputati, Roma Complesso di Vicolo Valdina, 21-29 novembre 2006) Roma 2006.
* Maria Adriana Giusti, *Albania: Architettura e città 1924-1944*, ed. Maschietto, Firenze 2006
* το κτίριο Santi στο Borgo Angelico-via del Mascherino

Παραπομπές
----------

1. ↑  «Villino Alatri». *ArchiDiAP* (στα Ιταλικά). Ανακτήθηκε στις 14 Νοεμβρίου 2023.
2. ↑  «Albanian adventures by MRT lecturer Carolyn Perry». *www.martinrandall.com*. Ανακτήθηκε στις 14 Νοεμβρίου 2023.
3. ↑  «Bank of Albania HQ Renovation by Petreschi Architects». *Architizer* (στα Αγγλικά). 23 Μαρτίου 2015. Ανακτήθηκε στις 14 Νοεμβρίου 2023.
4. ↑   .
5. ↑  «Bank of Albania HQ Renovation / Petreschi Achitects». *ArchDaily* (στα Αγγλικά). 7 Μαρτίου 2015. Ανακτήθηκε στις 14 Νοεμβρίου 2023.