Ιδρύθηκε το 1919 ως **Ένωσις Ποδοσφαιρικών Σωματείων Αθηνών-Πειραιώς** και πήρε το τελικό της όνομα το 1923. Λειτούργησε ως το 1924 και αποτέλεσε την πρώτη οργανωτική προσπάθεια στο άθλημα του ποδοσφαίρου, εκτός ΣΕΓΑΣ, γύρω από την οποία συσπειρώθηκαν τα σημαντικότερα ποδοσφαιρικά σωματεία της Αθήνας και του Πειραιά. Διοργάνωσε το πρωτάθλημα την σεζόν 1922-23, με συμμετοχή αρχικά πέντε σωματείων, που στην πορεία έγιναν οκτώ, εννέα και δώδεκα την τελευταία σεζόν σε δύο κατηγορίες Α΄ και Β΄. Στις αρχές του 1924 αναγνωρίστηκε από τον ΣΕΓΑΣ ως "ανωτέρα ποδοσφαιρική αρχή της Ελλάδος" και σχεδίαζε σε τροποποίηση του Καταστατικού της ώστε να μετατραπεί σε "Ομοσπονδία". Όμως, στο μεταξύ είχαν ανακύψει εσωτερικές έριδες μεταξύ αθηναϊκών και πειραϊκών σωματείων, οι οποίες οδήγησαν στη δημιουργία της Ε.Π.Σ. Αθηνών, τον Απρίλιο του 1924. Την ίδια εποχή ιδρύθηκε η Ένωση Ποδοσφαιρικών Σωματείων Μακεδονίας στη Θεσσαλονίκη. Στην Ε.Π.Σ.Ε. απέμειναν μόνο τα πειραϊκά σωματεία και το Π.Σ. Γουδί, το οποίο προσχώρησε στην ΕΠΣΑ το Σεπτέμβριο του 1924. Η ΕΠΣΕ δεν είχε λόγο ύπαρξης πλέον και διαλύθηκε. Την άνοιξη του 1925 οι σύλλογοι του Πειραιά δημιούργησαν την Ε.Π.Σ. Πειραιώς. Οι τρεις αυτές τοπικές ενώσεις το Νοέμβριο του 1926 δημιούργησαν την Ελληνική Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία (Ε.Π.Ο.).

Ίδρυση
------

Ο πρωταθλητής του 1923 Πειραϊκός Σύνδεσμος
Ο πρωταθλητής του 1924 ΑΠΣ Πειραιώς
Η Ένωση ιδρύθηκε το 1919 με την ονομασία **Ένωσις Ποδοσφαιρικών Σωματείων Αθηνών-Πειραιώς** (Ε.Π.Σ.Α.-Π.), *"υπό των εν Αθήναις και Πειραιεί Σωματείων των σκοπούντων την προαγωγήν της ποδοσφαιρίσεως"*. Πρωτεργάτες στην ίδρυση της Ε.Π.Σ. Αθηνών-Πειραιώς υπήρξαν οι σημαντικότεροι παράγοντες του ποδοσφαίρου και του αθλητισμού της εποχής: Χ. Μπρισιμιτζάκης, Απόστολος Νικολαΐδης του Παναθηναϊκού (τότε λεγόταν "Πανελλήνιος Αγωνιστικός Ποδοσφαιρικός Όμιλος"), Χαρ. Βολονάκης της Πειραϊκής Ποδοσφαιρικής Ένωσης, Τράγαλος του Π.Σ. Γουδί, σε συνεργασία με τον Άγγλο αντιναύαρχο οργανωτή του Ελληνικού Στόλου και τον Ιωάννη Χρυσάφη τμηματάρχη Σωματικής Αγωγής του Υπουργείου Παιδείας της κυβερνήσεως Βενιζέλου.

### Ιδρυτικά μέλη

* **Ιδρυτικά σωματεία-μέλη** της Ε.Π.Σ. Αθηνών-Πειραιώς (5):
	+ Πειραϊκός Σύνδεσμος
	+ Πειραϊκή Ποδοσφαιρική Ένωσις
	+ Πανελλήνιος Ποδοσφαιρικός Αγωνιστικός Όμιλος
	+ Αθηναϊκός Α.Σ.
	+ Π.Σ. Γουδί (ή νέο Γουδί)

Η δράση της
-----------

Με τη συσπείρωση των ποδοσφαιρικών σωματείων η Ένωση κατάφερε να βγάλει το άθλημα από την αφάνεια, στην οποία είχε περιπέσει ένεκα της απραξίας της αρμόδιας επιτροπής του ΣΕΓΑΣ:

*"κατώρθωσε δια της συνενώσεως πάντων των ποδοσφαιρικών σωματείων των δύο πόλεων και των ενιαυσίων ποδοσφαιρικών αγώνων ους ετέλη, να ανασύρη την παιδιάν της ποδοσφαιρίσεως από του μαρασμού και της καταπτώσεως, εις ην είχε περιπέσει, κατόπιν δεκαετούς και πλέον εγκαταλείψεώς της υπό των αρμοδίων αρχών..."*.
Το δημοσίευμα αναφέρεται πως η ποδοσφαιρική δράση είχε ατονήσει επί δεκαετία και πλέον. Πιθανότατα αυτό είναι σχήμα λόγου, αλλά είναι γεγονός πως μετά το 1912 δεν υπήρχε σπουδαία αθλητική δραστηριότητα λόγω της εμπολέμου κατάστασης. Το 1923 η Ένωση μετονομάστηκε σε Ε.Π.Σ. Ελλάδος, φιλοδοξώντας να εξελιχθεί σε πανελλήνια ομοσπονδία. Στον τύπο αναφέρεται και ως "Ποδοσφαιρική Ένωσις Ελλάδος", χωρίς να είναι κάποιος διαφορετικός οργανισμός.

Στη διάρκεια της λειτουργίας της, εκτός από τα ετήσια πρωταθλήματα, διοργάνωσε επίσης στρατιωτικούς ποδοσφαιρικούς αγώνες καθώς και μεταξύ ανωτέρων σχολών. Στις διοργανώσεις που διεξήγαγε είχε συχνά τη βοήθεια της Χριστιανικής Αδελφότητας Νέων (Χ.Α.Ν.), αφού επιφανή μέλη της όπως ο Απ. Νικολαΐδης ήταν στελέχη της Χ.Α.Ν.

Πρώτος πρόεδρος της Ένωσης υπήρξε ο Χρήστος Μπρισιμιτζάκης, παλιός πρωταθλητής, 2ος νικητής στις Ζάππειες Ολυμπιάδες του 1889 στο άλμα. Τον διαδέχθηκε ο Ιωάννης Ψύχας, επίσης παλιός πρωταθλητής και νικητής στα Ολύμπια του 1870. Το 1923 ανέλαβε ο Μ. Μαρσέλλος, παλιός αθλητής του Απόλλωνα, νικητής στους Πανιώνιους Αγώνες 1913, 1914 και 1915. Τελευταίος πρόεδρος υπήρξε ο Παναγής Βρυώνης σημαίνων παραγόντας του ποδοσφαίρου, με διεθνείς εμπειρίες, αφού είχε αγωνιστεί στη Σερβέτ Γενεύης, ιδρυτής του Π.Σ. Γουδί, του πρώτου αποκλειστικά ποδοσφαιρικού συλλόγου στην Ελλάδα.

Οι τρεις πρώτοι πρόεδροι επιτέλεσαν σημαντικό έργο, με σπουδαιότερο ότι κατόρθωσαν να πραγματοποιήσουν ετήσιους αγώνες παρά την αρνητική συγκυρία της εμπόλεμης κατάστασης που βρισκόταν η χώρα με τη διεξαγωγή της μικρασιατικής εκστρατείας. Ήταν τα πρώτα επίσημα ματς έπειτα από μια δεκαετία σχεδόν:

*"...η οργάνωσις και η διεξαγωγή των αγώνων ενιαυσίως... εσημείωσε σημαντικόν σταθμόν πρόοδου της παιδιάς της ποδοσφαιρίσεως παρ' ημίν κατόπιν μάλιστα της μη τελέσεως τοιούτων επισήμων από δεκαετίας και πλέον."*.
### Η διάλυση

Η σεζόν 1923-24 ξεκίνησε με τις καλύτερες προοπτικές. Πρόεδρος της Ένωσης ανέλαβε ο έμπειρος και ουδέτερος Παναγής Βρυώνης, πρόεδρος της ιστορικής ομάδας Π.Σ. Γουδί, στο Δ.Σ. μετείχε μεταξύ άλλων και ο Ησαΐας Ησαΐας, ο οποίος είχε εκλεγεί "Σύμβουλος Ποδοσφαιρίσεως" στο Δ.Σ. του ΣΕΓΑΣ. Οι σύλλογοι-μέλη της Ένωσης είχαν αυξηθεί σε 14 (τελικά μειώθηκαν σε 12, αφού ο Ατρόμητος Αθ. δεν μετείχε, ενώ ο Πειραϊκός και η Πειραϊκή συγχωνεύτηκαν) κάτι που την υποχρέωσε να δημιουργήσει για πρώτη φορά και Β΄ κατηγορία. Υπήρχαν πλέον τρία γήπεδα, με τη δημιουργία του γηπέδου του Παναθηναϊκού στη λεωφόρο Αλεξάνδρας καθώς και το γήπεδο στο Γουδί, μετά την επανένταξη της τοπικής ομάδας. Το Μάρτιο του 1924 ο ΣΕΓΑΣ με την απόφαση 6312/1924 αναγνώρισε στην Ε.Π.Σ.Ε. το δικαίωμα να προΐσταται του ποδοσφαίρου και να διοργανώνει πρωταθλήματα. Δηλαδή, της έδωσε το "στάτους" της ομοσπονδίας και είχε ξεκινήσει η προεργασία για την αλλαγή του καταστατικού της.

*"...αποδεχόμενον (το Δ.Σ. της ΕΠΣΕ) ότι αυτό το Καταστατικόν της Ενώσεως δεν είναι Καταστατικόν μιας πραγματικής Federation, ότι έδει τούτο να μεταρρυθμισθή κατά τα πρότυπα των Federations των μάλλον προηγμένων κρατών ούτως ώστε να πληροί τους όρους και τας απαραιτήτους βάσεις λειτουργίας και δράσεως μιας πραγματικής Federation, ως αύται υπάρχουσι, λειτουργούσι και δρώσιν εν Ευρώπη"*.
Υπήρχε ενδιαφέρον και από άλλους συλλόγους να ενταχθούν στην ΕΠΣΕ και για το λόγο αυτό προκηρύχτηκε πρωτάθλημα ανεπισήμων σωματείων. Επίσης, είχε δημιουργήσει Σχολή Διαιτητών, υπό την εποπτεία του Ησ. Ησαΐα, στην οποία φοιτούσαν 20 παλαιοί και βετεράνοι ποδοσφαιριστές. Γενικά, οι προοπτικές ήταν ευοίωνες, αλλά όλα τινάχτηκαν στον αέρα εξαιτίας της παραγοντίστικης νοοτροπίας και του ανταγωνισμού μεταξύ των αθηναϊκών και πειραϊκών σωματείων. Το Φεβρουάριο αποχώρησαν ο Παναθηναϊκός και ο Απόλλων Σμύρνης, μόλις την τρίτη αγωνιστική του πρωταθλήματος, διαμαρτυρόμενοι για διαιτητικές αδικίες. Το Μάρτιο έφυγε και ο Αθηναϊκός ΑΣ. Η συγκεκριμένη αποχώρηση υπήρξε το αποκορύφωμα της παρατεταμένης αντιπαράθεσης μεταξύ των αθηναϊκών και των πειραϊκών συλλόγων, η οποία είχε οδηγήσει σε παραίτηση τον προηγούμενο πρόεδρο Ι. Ψύχα τον Ιούνιο του 1923. Οι Παναθηναϊκός και Απόλλων ίδρυσαν την Ένωση Ποδοσφαιρικών Σωματείων Αθηνών (ΕΠΣΑ), στην οποία προσχώρησαν αμέσως ο Αθηναϊκός και ο Πανιώνιος, ο νεοϊδρυθείς Μίλων Αθηνών και ο Ατρόμητος Αθηνών. Την ίδια σεζόν η ΕΠΣΑ πραγματοποίησε δικό της πρωτάθλημα.

Το Σεπτέμβριο προσχώρησε στην ΕΠΣΑ η τελευταία αθηναϊκή ομάδα που είχε απομείνει στην ΕΠΣΕ, το Γουδί, καθώς ο ιδρυτής του και ουσιαστικός λήπτης αποφάσεων, Παναγής Βρυώνης, κατείχε τη δεδομένη περίοδο την προεδρία της ΕΠΣΕ. Αυτή έχοντας πλέον στο δυναμικό της μόνο έναν ισχυρό και άρα δημοφιλή σύλλογο, τον Α.Π.Σ. Πειραιώς, έπαψε να υφίσταται, δεδομένου ότι οι διοργανώσεις της θα συνοδεύονταν στο εξής από οικονομική αποτυχία. Τη θέση της έλαβε το 1925 η Ένωσις Ποδοσφαιρικών Σωματείων Πειραιώς (ΕΠΣΠ), η οποία ιδρύθηκε με την προτροπή και συνδρομή της ΕΠΣ Αθηνών.

Πρωτάθλημα Ε.Π.Σ. Αθηνών-Πειραιώς
---------------------------------

Η Ένωση διεξήγαγε τρία πρωταθλήματα, στα οποία μετείχαν οι σύλλογοι-μέλη της από την Αθήνα και τον Πειραιά.

* **1920-21**: μετείχαν τα πέντε ιδρυτικά μέλη (Π.Π.Α.Ο. Αθηναϊκός, (νέο) Γουδί, Πειραϊκός Σύνδεσμος, Πειραϊκή Ένωση) σε ενιαίο όμιλο (ενός γύρου). Όλοι οι αγώνες διεξήχθησαν στο Ποδηλατοδρόμιο. Στην πραγματοποίηση της διοργάνωσης σημαντική υπήρξε η βοήθεια της Χ.Α.Ν. η οποία αθλοθέτησε το κύπελλο που απονεμήθηκε στον πρωταθλητή "Πανελλήνιο Ποδοσφαιρικό & Αγωνιστικό Όμιλο" (Π.Π.Α.Ο.).
* **1921-22**: μετείχαν οκτώ σύλλογοι, οι τέσσερις από τους πέντε της πρώτης σεζόν (δεν μετείχε το Γουδί) και τέσσερις νέοι: Κυπριακός Ποδ. Σύλλογος, Σχολή Ευελπίδων, Σχολή Ναυτικών Δοκίμων, και Σύλλογος Άγγλων Αξιωματικών Ναυτικού (ουσιαστικά ήταν οι Άγγλοι εκπαιδευτές της Σχολής Δοκίμων). Διεξήχθη σε ενιαίο όμιλο (ενός γύρου), στο Ποδηλατοδρόμιο, με νικητή πάλι τον Π.Π.Α.Ο. Από τη σεζόν αυτή άρχισαν να εμφανίζονται προβλήματα στην διοργάνωση και διαφωνίες, που οδήγησαν στην αποχώρηση του Πειραϊκού Συνδέσμου, μετά τον τρίτο αγώνα. Επίσης, η ομάδα των Άγγλων έδωσε μόνο δύο ματς, διότι οι Άγγλοι αξιωματικοί έφυγαν από την Ελλάδα. Τέλος, το πρωτάθλημα ολοκληρώθηκε χωρίς να γίνουν τα τελευταία αδιάφορα ματς.

* **1923-24**: μετείχαν οκτώ σύλλογοι, ενώ άλλοι τέσσερις συγκρότησαν τη Β΄ κατηγορία. Νέες ομάδες ήταν η Νεάπολις, το Γουδί που επανεντάχθηκε, η Φαληρική Ένωση, η Άμιλλα και ο Κεραυνός Πειραιά. Μετά την αποχώρηση Παναθηναϊκού και Απόλλωνα, πρωταθλητής αναδείχθηκε ο Α.Π.Σ. Πειραιά που είχε προκύψει από τη συγχώνευση του προηγούμενου πρωταθλητή Πειραϊκού Συνδέσμου με την Πειραϊκή Ένωση.

| Περίοδος | Πρωταθλητής | Παρατηρήσεις |
| --- | --- | --- |
|  1921 |  Πανελλήνιος Ποδοσφαιρικός & Αγωνιστικός Όμιλος (ΠΠΑΟ) | Χορηγός του επάθλου η Χριστιανική Αδελφότης Νέων (Χ.Α.Ν.) Αθηνών |
|  1922 |  Πανελλήνιος Ποδοσφαιρικός & Αγωνιστικός Όμιλος (ΠΠΑΟ) |  |
|  1924 |  Αθλητικός & Ποδοσφαιρικός Σύλλογος Πειραιώς (ΑΠΣΠ) |  |

Πρωτάθλημα Ε.Π.Σ.Ε
------------------

Ή Ένωση διεξήγαγε ένα πρωτάθλημα:

* **1922-23**: μετείχαν εννέα σύλλογοι, οι πέντε της προηγούμενης σεζόν (χωρίς τις στρατιωτικές σχολές και τους Άγγλους), οι δύο ξεριζωμένες σμυρναϊκές ομάδες Απόλλων και Πανιώνιος, ο Όμιλος Φιλάθλων Πειραιώς και η Κονκόρδια Κλουμπ, μια ομάδα αποτελούμενη από ξένους παίκτες, κυρίως Γερμανούς. Το πρωτάθλημα διεξήχθη για πρώτη φορά σε δύο προκριματικούς ομίλους και οι πρώτοι αγωνίστηκαν στον όμιλο της τελικής φάσης. Πρωταθλητής αναδείχθηκε ο Πειραιϊκός Σύνδεσμος. Τη χρονιά αυτή διεξήχθη και τελικός για τον πανελλήνιο τίτλο, μεταξύ Πειραϊκού και πρωταθλητή Θεσσαλονίκης Άρη Θεσαλονίκης. Τα προβλήματα που είχαν εμφανιστεί την προηγούμενη χρονιά, τη σεζόν αυτή πολλαπλασιάστηκαν, κάτι που ανάγκασε τον πρόεδρο της ΕΠΣΕ Ιωάννη Ψύχα να παραιτηθεί μετά τη λήξη της πρώτης φάσης. Με επιστολή του στον τύπο κατήγγειλε την παραγοντίστικη νοοτροπία των μελών του Δ.Σ. η οποία δημιουργούσε μονίμως προβλήματα στην ομαλή εξέλιξη της διοργάνωσης. Πρόκειται για αποκαλυπτική επιστολή, στην οποία αναγνωρίζει κάποιος τα προβλήματα που μέχρι σήμερα ταλανίζουν το ελληνικό ποδόσφαιρο. Αναφέρεται μεταξύ άλλων:

*"Εάν είμεθα σπόρτσμαν δεν θα ελάμβανον χώραν τα μύρια όσα άτοπα, άτινα εγένοντο κατά την εξέλιξιν των εφετινών αγώνων, όπως αποχωρήσεις ομάδων εκ των αγώνων, κρυφαί συννενοήσεις πότε των μεν πότε των δε και αι επακολουθούσαι κατόπιν ατελεύτητοι συζητήσεις και διενέξεις κατά τας συνεδριάσεις της Ενώσεως, με στρεψόδικα επιχειρήματα, εκβιασμούς προς την Ένωσιν κτλ. κτλ. ενθυμίζουσαι συνεδριάσεις Πταισματοδικείου με στρεψόδικους δικηγόρους και όχι με αντιπροσώπους αθλητικών ομάδων, γεγονότα άτινα με εκούρασαν και απεγοήτευσαν τόσον, προεδρεύοντα τότε της Ενώσεως, ώστε να αναγκαστώ να προβώ εις την παραίτησίν μου και την αποχώρησίν μου εκ της ποδοσφαιρικής κινήσεως."*
### Πρωταθλητής ΕΠΣ Ελλάδος

| Περίοδος | Πρωταθλητής | Παρατηρήσεις |
| --- | --- | --- |
|  1923 |  Πειραϊκός Σύνδεσμος |  |

Παραπομπές
----------

1. ↑  «"Αθλητική Επιθεώρησις", Μάρτιος 1924, σ. 13». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 Σεπτεμβρίου 2015. Ανακτήθηκε στις 5 Ιουνίου 2013.
2. 1 2 3  «"Περί της δράσεως της Ενώσεως των Ποδοσφαιρικών Σωματείων της Ελλάδος", περ. "Αθλητική Επιθεώρησις", Φεβρουάριος 1924, σ. 10». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 Σεπτεμβρίου 2015. Ανακτήθηκε στις 5 Ιουνίου 2013.
3. ↑  «"Περί της δράσεως της Ενώσεως των Ποδοσφαιρικών Σωματείων της Ελλάδος", περ. "Αθλητική Επιθεώρησις", Φεβρουάριος 1924, σ. 11». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 Σεπτεμβρίου 2015. Ανακτήθηκε στις 5 Ιουνίου 2013.
4. ↑  «"Η ποδοσφαίρισις κατά την αθλητικήν περίοδον 1922-1923", "Αθλητική Επιθεώρησις", φ. 1 (Ιούνιος 1923), σ. 6, ψηφ. σελ. 6». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 Σεπτεμβρίου 2015. Ανακτήθηκε στις 5 Ιουνίου 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| εικονίδιο Ποδόσφαιρο | Πύλη Ποδόσφαιρο |

Πηγές
-----

* *"Γκολ 2000: ένας Αιώνας Ποδόσφαιρο"*, Ανδρέας Μπόμης, *Εκδόσεις Πελεκάνος*, Αθήνα 2000, σελ. 40-41.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Πρωτάθλημα Ένωσης Ποδοσφαιρικών Σωματείων Ελλάδος |
| --- |
|  |
| 
* 1921-22
* 1922-23
* 1923-24
 |

 |