***Το Χίντενμπουργκ φλέγεται*** (πρωτότυπος τίτλος: ***Hindenburg***) είναι αμερικανική ταινία καταστροφής του 1975 βασισμένη στην καταστροφή του αερόπλοιου Χίντενμπουργκ στις 6 Μαΐου 1937. H παραγωγή και σκηνοθεσία είναι του Ρόμπερτ Γουάιζ, ενώ το σενάριο γράφτηκε από τους Νέλσον Γκίντινγκ, Ρίτσαρντ Λέβινσον και Γουίλιαμ Λινκ, βασισμένο στο βιβλίο του Μάικλ Μούνεϊ που εκδόθηκε το 1972. Πρωταγωνιστούν oι Τζορτζ Σι Σκοτ, Αν Μπάνκροφτ και Τσαρλς Ντέρνινγκ.

Ένα άκρως εικαστικό θρίλερ, η ταινία και το βιβλίο στο οποίο βασίζεται απεικονίζουν μια συνωμοσία που περιλαμβάνει τη δολιοφθορά, η οποία οδηγεί στην καταστροφή του γερμανικού αερόπλοιου *Χίντενμπουργκ*. Στην πραγματικότητα, ενώ τα Ζέπελιν σίγουρα χρησιμοποιήθηκαν ως σύμβολα προπαγάνδας από τη Ναζιστική Γερμανία, και οι αντιναζιστικές δυνάμεις μπορεί να είχαν κίνητρα να τους σαμποτάρουν, η πιθανότητα μιας τέτοιας πράξης ερευνήθηκε εκείνη την εποχή και, τελικώς, δεν αποκαλύφθηκαν αδιάσειστα στοιχεία που να τεκμηριώνουν τη θεωρία. Ο Α. Χότσλινγκ, συγγραφέας του βιβλίου του 1962 *Who Destroyed the Hindenburg;* , επίσης σχετικά με τη θεωρία του σαμποτάζ, μήνυσε τον Μούνεϊ μαζί με τους παραγωγούς της ταινίας για παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων καθώς και για αθέμιτο ανταγωνισμό. Ωστόσο, ο δικαστής Τσαρλς Μέτζνερ απέρριψε τους ισχυρισμούς του. 

Γυρισμένο σε μεγάλο βαθμό έγχρωμη (με ένα εικονικό ρεπορτάζ που παρουσιάζεται σε ασπρόμαυρο χρώμα στην αρχή της ταινίας), τα τελευταία λεπτά της ταινίας παρουσιάζονται ασπρόμαυρα, με μοντάζ μεταξύ τμημάτων του ιστορικού στιγμιότυπου ειδήσεων του Χίντενμπουργκ που γυρίστηκε στις 6 Μαΐου 1937.

Πλοκή
-----

Η Κάθι Ράουτς από το Μιλγουόκι του Ουισκόνσιν στέλνει μια επιστολή στη Γερμανική Πρεσβεία στην Ουάσινγκτον, υποστηρίζοντας ότι το Ζέπελιν Χίντενμπουργκ θα εκραγεί αφού πετάξει πάνω από τη Νέα Υόρκη. Στο μεταξύ, ο συνταγματάρχης Φρανζ Ρίτερ της Λούφτβαφφε επιβιβάζεται με σκοπό να προστατεύσει το Χίντενμπουργκ καθώς έχουν γίνει διάφορες απειλές για την κατάρριψη του αερόπλοιου, το οποίο ορισμένοι βλέπουν ως σύμβολο της ναζιστικής Γερμανίας.

Ο Ρίτερ επικουρείται από έναν κυβερνητικό αξιωματούχο των Σούτσσταφφελ / Γκεστάπο Μάρτιν Βόγκελ ο οποίος ποζάρει ως «επίσημος φωτογράφος» του Χίντενμπουργκ. Ωστόσο, και οι δύο λειτουργούν ανεξάρτητα στη διερεύνηση του ιστορικού όλων των επιβατών και του πληρώματος στο ταξίδι. Ο Ρίτερ έχει λόγους να υποψιάζεται τους πάντες, ακόμη και την παλιά του φίλη, την κόμισσα Ουρσούλα φον Ρέγκεν, της οποίας το κτήμα της Βαλτικής στο Peenemünde είχαν καταλάβει οι Ναζί και φαίνεται να δραπετεύει από τη Γερμανία για να επισκεφτεί την κόρη της στη Βοστώνη.

Άλλοι κύριοι ύποπτοι περιλαμβάνουν τον Έντουαρντ Ντάγκλας, έναν ύποπτο γερμανοαμερικανό διαφημιστικό στέλεχος, τους Εμίλιο Πάτζετα και τον Ταγματάρχη Νάπιερ, καθώς και πολλά μέλη του πληρώματος, ακόμη και τους κυβερνήτες του Χίντενμπουργκ, Μαξ Πρους και Ερνστ Λέμαν. Πολλές πιθανές ενδείξεις αποδεικνύονται ότι είναι λαθεμένες, όπως ο Τζο Σπαχ που σκιαγράφησε το εσωτερικό του πλοίου ως ιδέα για μια παράσταση Βοντβίλ και μυστηριώδη ονόματα που αργότερα αποδείχτηκε ότι ήταν το όνομα των αλόγων κούρσας στα οποία δύο από τους επιβάτες στοιχηματίζουν. Δύο άλλες κωδικές ονομασίες, για σαρκοφάγα ζώα του αέρα και της θάλασσας, αποδεικνύεται ότι αναφέρονται στο ίδιο το Χίντενμπουργκ και τη Κουίν Μάρυ, όπου ο ανταγωνιστής του Ντάγκλας βρίσκεται σε αγώνα δρόμου για να τον κερδίσει στο λιμάνι για να εξασφαλίσει μια επιχειρηματική συμφωνία στη Νέα Υόρκη.

Καθώς το Χίντενμπουργκ συνεχίζει προς τον Ναυτικό Αεροπορικό Σταθμό του Λέικχερστ, τα γεγονότα συνωμοτούν εναντίον του Ρίτερ και του Βόγκελ. Σύντομα υποπτεύονται τον χειριστή Καρλ Μπόερθ, έναν πρώην ηγέτη της Χιτλερικής Νεολαίας που έχει απογοητευτεί από το ναζιστικό καθεστώς. Ο Ρίτερ προσπαθεί να τον συλλάβει, αλλά εκείνος αντιστέκεται και ζητά βοήθεια από τον Ρίτερ, ο οποίος τον συμπαραστέκεται καθώς ο γιος του Ρίτερ σκοτώθηκε σε ατύχημα τον προηγούμενο χρόνο, ενώ βρισκόταν στη νεολαία του Χίτλερ. Ο Ρίτερ λαμβάνει αργότερα είδηση ότι η φίλη του Μπόερθ, Φρέντα Χέιλ, σκοτώθηκε ενώ προσπαθούσε να ξεφύγει από την Γκέσταπο, η οποία την είχε συλλάβει για ανάκριση αφού την είδαν να κάνει πάρα πολλές αιχμηρές ερωτήσεις σχετικά με την ακριβή θέση και την ώρα άφιξης του αερόπλοιου στο Λέικχερστ. Ο Μπόερθ, μόλις άκουσε την είδηση του θανάτου της Χέιλ, σχεδιάζει να αυτοκτονήσει μένοντας στο αερόπλοιο καθώς εκρήγνυται η βόμβα, για να δείξει ότι υπάρχει αντίσταση ενάντια στο ναζιστικό καθεστώς. Ο Ρίτερ συμφωνεί απρόθυμα με τον Μπόερθ να ρυθμίσει τη βόμβα στις 7:30, όταν το αερόπλοιο έπρεπε να είχε προσγειωθεί και οι επιβάτες να αποβιβαστούν, λέγοντας ότι μια έκρηξη κατά την πτήση είναι το «τελευταίο πράγμα που θέλει».

Ενώ προγραμματίζει τη βόμβα, ο Μπόερθ πετά ένα μαχαίρι το οποίο ανακτά ένα μέλος του πληρώματος. Για να καλύψει την απώλεια του μαχαιριού του, ο Μπόερθ κλέβει ένα άλλο μαχαίρι από τον συνάδελφό του Λούντβιχ Νορ. Ο Βόγκελ αρχίζει να εργάζεται πίσω από την πλάτη του Ρίτερ, συλλαμβάνοντας τον Μπόερθ και κατάσχοντας το διαβατήριο της κοντέσσας.

Καθώς το αερόπλοιο πλησιάζει τον Ναυτικό Αεροπορικό Σταθμό Λέικχερστ, ο Ρίτερ συνειδητοποιεί ότι η προσγείωση θα καθυστερήσει και αναζητά μανιωδώς τον Μπόερθ για να βρει πού βρίσκεται η βόμβα. Ο Βόγκελ πιάνεται από τον Ρίτερ στον χώρο αποσκευών να βασανίζει τον Μπόερθ και τσακώνεται με τον Ρίτερ και μένει αναίσθητος. Ένας τραυματισμένος Μπόερθ λέει στον Ρίτερ ότι η βόμβα βρίσκεται στο επισκευαστικό χώρο της τέταρτης κυψέλης αερίου. Ο Ρίτερ προσπαθεί να εξουδετερώσει τη βόμβα, αλλά αποσπάται η προσοχή του από έναν ξυπνημένο πλέον Βόγκελ και δεν μπορεί να το κάνει εγκαίρως. Η βόμβα εκρήγνυται, σκοτώνοντας ακαριαία τον Ρίτερ και στέλνοντας τον Βόγκελ να πεταχτεί στο διάδρομο. Ο Βόγκελ επιβιώνει, μεταφερόμενος από μέλη του πληρώματος εδάφους. Ο Μπόερθ τραυματίστηκε από τον βασανισμό του Βόγκελ και πεθαίνει από τα εγκαύματα του, αλλά καταφέρνει να αφήσει ελεύθερο τον σκύλο της Δαλματίας των Τσάνινγκς πριν το αερόπλοιο συντριβεί στο έδαφος. Άλλοι επιβάτες και πλήρωμα φαίνονται να προσπαθούν να επιβιώσουν από τη φωτιά και να διαφύγουν στο έδαφος. Η Κόμισσα επιζεί και επανενώνεται με την κόρη της.

Την επόμενη μέρα, ενώ βίντεο από τα συντρίμμια κυκλοφορούν ειδησεογραφικά, ένας αφηγητής απαριθμεί μερικούς από τους επιζώντες και τα θύματα της καταστροφής, καθώς και μερικές από τις πιθανές θεωρίες. Τα συντρίμμια εξετάζονται για έρευνα πριν από τον καθαρισμό. Καθώς παίζεται το αξιομνημόνευτο ραδιοφωνικό σχόλιο του Χέρμπερτ Μόρισον, το Χίντενμπουργκ φαίνεται να πετάει για άλλη μια φορά, για να εξαφανιστεί ξανά στα σύννεφα καθώς κυλούν οι τίτλοι τέλους.

Παραγωγή
--------

Ο σκηνοθέτης Ρόμπερτ Γουάιζ, γνωστός για την προσοχή στη λεπτομέρεια και την έρευνα του ιστορικού, άρχισε να συλλέγει έγγραφα και βίντεο για το πραγματικό Χίντενμπουργκ για περισσότερο από ένα χρόνο στα Εθνικά Αρχεία του Λονδίνου, στη Βιβλιοθήκη, στα Αρχεία του Εθνικού Μουσείου Αεροπορίας και Διαστήματος στην Ουάσιγκτον, καθώς και στη Γερμανία. Το 1974, ενώ το κάστινγκ λάμβανε χώρα στις Ηνωμένες Πολιτείες, τα γυρίσματα προ-παραγωγής πραγματοποιήθηκαν στο Μόναχο, το Μιλγουόκι, τη Νέα Υόρκη και την Ουάσιγκτον. Ο Ναυτικός Αεροπορικός Σταθμός του Λέικχερστ στο Νιου Τζέρσεϊ θα ήταν επίσης η κύρια τοποθεσία γυρισμάτων αλλά το Marine Corps Air Station Tustin κοντά στο Λος Άντζελες, όπου δύο 1.000 υπόστεγα ποδιών που κατασκευάστηκαν για αερόπλοια εξακολουθούσαν να υπάρχουν, διπλασιάστηκαν για τον αρχικό σταθμό πρόσδεσης του Χίντενμπουργκ. Επιλέχθηκαν επίσης πρόσθετες τοποθεσίες στη Νότια Καλιφόρνια.

Αρχικά, ο Γουάιζ σκόπευε, επίσης, να γυρίσει ολόκληρη την ταινία σε ασπρόμαυρο χρώμα και όχι μόνο τη σειρά της καταστροφής. Όταν η Universal αντιτάχθηκε, αυτός και ο σχεδιαστής παραγωγής Edward Carfagno ενσωμάτωσαν τα μαύρα και σκούρα χρώματα στα σκηνικά για να «δώσουν την εντύπωση του ασπρόμαυρου σε μια έγχρωμη ταινία».

Οι εργασίες του στούντιο και ειδικών εφέ πραγματοποιήθηκαν στο Sound Stage 12 στο συγκρότημα των Universal Studios. Η έρευνα του Wise χρησιμοποιήθηκε επωφελώς, καθώς το μεγαλύτερο μέρος των σχεδίων Ζέπελιν καταστράφηκε στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Χρησιμοποιώντας φωτογραφίες, κατασκευάστηκε ένας αναδημιουργημένος χώρος επιβατών και υπερκατασκευή του γιγαντιαίου αερόπλοιου για να δημιουργήσει ένα ρεαλιστικό εξωτερικό και εσωτερικό πλατό για τους ηθοποιούς. Μια ομάδα 80 καλλιτεχνών και τεχνικών που εργάζονταν σε διπλές βάρδιες για τέσσερις μήνες, συναρμολόγησαν ένα γίγάντιο Erector Set αποτελούμενο από οκτώ τόνους αλουμινίου, μουσελίνας και 2.000.000 πριτσίνια. 

Το μοντέλο του *Χίντενμπουργκ* που χρησιμοποιήθηκε στην ταινία, εκτίθεται στο Εθνικό Μουσείο Αεροπορίας και Διαστήματος.
Για τη σκηνή όπου το αερόπλοιο ρίχνει έρμα νερού, χρησιμοποιήθηκε μια ζωγραφιά και η ζάχαρη έπεσε από μια τρύπα στα παράθυρα ως νερό. Για την αναπαράσταση της αρχικής έκρηξης του αερόπλοιου, η οποία δεν ελήφθη από τις κάμερες των ειδήσεων, χρησιμοποιήθηκαν ζωγραφιές και κινούμενα σχέδια για να γίνει μια επάλληλη έκρηξη του αερόπλοιου δίπλα στον ιστό πρόσδεσής του. Το μοντέλο του *Χίντενμπουργκ* εκτέθηκε στο Εθνικό Μουσείο Αεροπορίας και Διαστήματος στην Ουάσιγκτον μαζί με τη γόνδολα ως μέρος της γκαλερί Balloons and Airships.  Όταν η γκαλερί έκλεισε το 1990, το μοντέλο μεταφέρθηκε στο εξωτερικό του καταστήματος δώρων του μουσείου, ενώ η γόνδολα πουλήθηκε στο NAS Lakehurst. Το 2022, το μοντέλο *Χίντενμπουργκ* μεταφέρθηκε για δεύτερη φορά στο Steven F. Udvar-Hazy Center μετά την ανακαίνιση του Smithsonian.

Μια τραγωδία παραλίγο να συμβεί κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων. Ένα τμήμα πλήρους κλίμακας του ρύγχους του Ζέπελιν κατασκευάστηκε για την ταινία στο Stage 12 των Universal Studios και επρόκειτο να καταστραφεί από φωτιά για την τελική ακολουθία καταστροφής της ταινίας. Μισή ντουζίνα κασκαντέρ που φορούσαν αντιπυρικό εξοπλισμό τοποθετήθηκαν στο αντίγραφο του ρύγχους καθώς έβαλαν φωτιά. Ωστόσο, η φωτιά ξέφυγε γρήγορα από τον έλεγχο, με αποτέλεσμα αρκετοί κασκαντέρ να χαθούν στον καπνό, καταστρέφοντας αρκετές κάμερες που κινηματογραφούσαν τη δράση και σχεδόν καταστράφηκε η ηχητική σκηνή. Μόνο 4 δευτερόλεπτα πλάνα από αυτή τη σεκάνς εμφανίζονται στο τελευταίο κομμάτι της ταινίας, αλλά ολόκληρη η σειρά, όπως είχε προγραμματιστεί, δεν συμπεριλήφθηκε.

Υποδοχή
-------

### Κριτικές

Παρόλο που το κοινό την αποδέχτηκε θετικά ως τυπική «ταινία καταστροφής», η κριτική υποδοχή για το Χίντενμπουργκ ήταν γενικά δυσμενής. Η κριτική με ένα αστέρι του Ρότζερ Ίμπερτ από τους *Chicago Sun-Times* το απέρριψε ως αποτυχημένο έργο, γράφοντας: *Το Χίντενμπουργκ είναι μια ταινία καταστροφής, εντάξει. Πώς αλλιώς μπορείς να περιγράψεις μια ταινία που κόστισε 12 εκατομμύρια δολάρια και κάνει τους ανθρώπους να γελούν δυνατά σε όλες τις λάθος εποχές;*  Ο Βίνσεντ Κάνμπι των New York Times περιέγραψε την ταινία ως *ανεγκέφαλη και ανεκτίμητα αστεία σε λάθος στιγμές...σημειώνοντας πως, δεν θα έχανα ούτε ένα ανόητο καρέ της. Μου αρέσουν κάπως οι ταινίες καταστροφής, ακόμη και κακές, για λόγους που έχουν να κάνουν με τα ειδικά εφέ και με άλλα πράγματα που πιθανότατα επιστρέφουν στην προγεννητική κατάσταση*.  Ο Άρθουρ Ντ. Μέρφι του *Variety* έγραψε *Το βαρετό σενάριο και η φόρμουλα, η έλλειψη πραγματικής ενσυναίσθησης και η ηθοποιία καταρρίπτουν μερικά καλά αν και εντυπωσιακά ειδικά εφέ». Ο Τζιν Σίσκελ του* Chicago Tribune *έδωσε στην ταινία δύο αστέρια από τα τέσσερα, κατηγορώντας την για "πραγματικά χαζό διάλογο" και μια "ψεύτικη ιστορία", αλλά βρίσκοντάς την κάπως καλή από τα εξαιρετικά ειδικά εφέ και τη μουσική του Ντέιβιντ Σάιρ. Και κατέληξε:* Όπως είναι τα πράγματα, ο μόνος τρόπος για να απολαύσετε την ταινία είναι να έχετε διάθεση για σκουπίδια και να γελάσετε πολύ*.  Ο Κέβιν Τόμας των* Los Angeles Times *έγραψε "Τεχνικά, η ταινία είναι ένας θρίαμβος. Δραματουργικά, είναι κάπως λιγότερο από αυτό. Η κορύφωσή της είναι τρομακτική, τρομερά θεαματική, αλλά οι δύο ώρες που φτάνουμε εκεί δεν είναι τόσο συναρπαστικές όσο θα μπορούσαν υπήρξαν.*  Ο Γκάρι Άρνολντ της *Washington Post* έγραψε: *Η ταινία έχει αρχίσει να σέρνεται από τη στιγμή που συμβαίνει η κλιματική έκρηξη, και η ίδια η κορύφωση είναι κάπως λιγότερο από συναρπαστική. Ο Γουάιζ προσπάθησε να ενσωματώσει το στιγμιότυπο του ρεπορτάζ της καταστροφής με χρονογραφήματα. Οι φανταστικοί χαρακτήρες μέσα προσπαθούν να δραπετεύσουν, αλλά υπάρχει ένα αδύνατο αισθητικό χάσμα μεταξύ των σκηνικών του ντοκιμαντέρ και των σκηνικών της ταινίας*.  Παρόμοιες αντιδράσεις αναφέρθηκαν και όταν η ταινία έφτασε τελικά στις τηλεοπτικές οθόνες, το *TV Guide* συνόψισε μια σχεδόν καθολική κριτική: «Αυτή η ανόητη, βαρετή, απίθανη, παράλογη, υπέροχα αστεία και ακριβά τοποθετημένη ταινία. Δεν υπάρχει καμία ένταση και κανένας από τους χαρακτήρες δεν είναι τόσο ενδιαφέρον, πόσο μάλλον συμπονετικοί." 

Στο Rotten Tomatoes, η ταινία έχει βαθμολογία 33% με βάση 15 κριτικές.

### Εισπράξεις

Η ταινία άνοιξε την ημέρα των Χριστουγέννων του 1975 και στο εναρκτήριο τετραήμερο Σαββατοκύριακο (Πέμπτη έως Κυριακή) κέρδισε $3.729.907 δολάρια από 289 κινηματογραφικές αίθουσες στις Ηνωμένες Πολιτείες. 

### Βραβεία & Υποψηφιότητες

Το Χίντενμπουργκ διακρίθηκε για τη χρήση ειδικών εφέ και κέρδισε δύο βραβεία Όσκαρ το 1976:

* Πίτερ Μπέρκος για Όσκαρ Καλύτερου Μοντάζ Ηχητικών Εφέ
* Άλμπερτ Γουίτλοκ και Γκλεν Ρόμπινσον για Όσκαρ Καλύτερων Οπτικών Εφέ

Η ταινία ήταν επίσης υποψήφια για Καλλιτεχνική Σκηνοθεσία, Καλύτερη Φωτογραφία και Καλύτερο Ήχο.

Την ίδια χρονιά, το Χίντενμπουργκ προτάθηκε για το βραβείο «Έντι» στην κατηγορία Καλύτερου Μοντάζ στα American Cinema Editors Awards.

Παραπομπές
----------

1. ↑  www.imdb.com/title/tt0073113/. Ανακτήθηκε στις 27  Απριλίου 2016.
2. 1 2 3 4 5  www.allocine.fr/film/fichefilm\_gen\_cfilm=54553.html. Ανακτήθηκε στις 27  Απριλίου 2016.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18  www.imdb.com/title/tt0073113/fullcredits. Ανακτήθηκε στις 27  Απριλίου 2016.
4. 1 2 3  Kolchek 1975, p. 53.
5. ↑  Culhane 1981, p. 144.
6. ↑  Film Noir Reader 3: Interviews with Filmmakers of the Classic Noir Period p. 113.
7. ↑  Kolchek 1975, p. 54.
8. ↑  «Balloons and Airships».
9. ↑  Kolchek 1975, p. 51.
10. ↑  Ebert, Roger. «The Hindenburg Review». *Chicago Sun-Times*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις March 11, 2013.. Ανακτήθηκε στις January 6, 2019.
11. ↑  Canby, Vincent (December 26, 1975). «George Scott in 'Hindenburg'». *The New York Times*: σελ. 46.. Ανακτήθηκε στις 2022-03-03.
12. ↑  Siskel, Gene (December 30, 1975). "'Hindenburg' just barely holds up". *Chicago Tribune*. Section 1, p. 17.
13. ↑  Thomas, Kevin (December 21, 1975). "'Hindenburg' an Airship of Fools". *Los Angeles Times*. Calendar, p. 56.
14. ↑  Arnold, Gary (December 26, 1975). "The Last Flight of the 'Hindenburg'". *The Washington Post*. B6.
15. ↑  «The Hindenburg». *Rotten Tomatoes*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Αυγούστου 2017. Ανακτήθηκε στις 9 Μαΐου 2023.
16. ↑  "The Hindenburg". *The New York Times.* Retrieved: April 17, 2011.

Βιβλιογραφία
------------

* Archbold, Rick. *Hindenburg: An Illustrated History*. Toronto, Ontario, Canada: Viking Studio/Madison Press, 1994. (ISBN 0-670-85225-2).
* Botting, Douglas. *Dr. Eckener's Dream Machine: The Great Zeppelin and the Dawn of Air Travel*. Melbourne, Australia: Owl Publishing, 2001. (ISBN 0-8050-6459-1).
* Culhane, John. *Special Effects in the Movies: How They Do it*. New York: Ballantine Books, 1981. (ISBN 0-345-28606-5).
* Hardwick, Jack and Ed Schnepf. "A Viewer's Guide to Aviation Movies". *The Making of the Great Aviation Films*, General Aviation Series, Volume 2, 1989.
* Hoehling, A. A. *Who Destroyed The Hindenburg?* Boston: Little, Brown and Company, 1962. (ISBN 0-445-08347-6).
* Kolchek, Carl. "The Hindenburg." *Air Classics*, Vol. 11, No. 3, March 1975.
* Mooney, Michael Macdonald. *The Hindenburg*. New York: Dodd, Mead & Company, 1972. (ISBN 0-396-06502-3).
* Russo, Carolyn. *Artifacts of Flight: National Air and Space Museum*. London: Abrams Books, 2003. (ISBN 0-8109-4530-4).

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* *The Hindenburg* (1975): Fact and Fiction
* *Το Χίντενμπουργκ φλέγεται*   στην IMDb
* *Το Χίντενμπουργκ φλέγεται* στο AllMovie
* *Το Χίντενμπουργκ φλέγεται* στην TCM Movie Database
* *Το Χίντενμπουργκ φλέγεται* στον κατάλογο του Αμερικανικού Ινστιτούτου Κινηματογράφου
* Article describing the matte painting effects of the film

|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| * Πύλη:Τέχνη
* Πύλη:Κινηματογράφος
 |

 |