Περιοχή εγκατάστασης και επιδρομές των Ούγγρων
Η **ουγγρική κατάκτηση της λεκάνης των Καρπαθίων** (ουγγρικά: *honfoglalás*, κυριολεκτικά: «κατάκτηση της πατρίδας») ήταν μια σειρά από ιστορικά γεγονότα που ολοκληρώθηκαν με τον εποικισμό των Ούγγρων στην Κεντρική Ευρώπη κατά τον 9ο με 10ο αιώνα. Πριν από την άφιξη των Ούγγρων, τρεις πρώιμες μεσαιωνικές δυνάμεις, η Πρώτη Βουλγαρική Αυτοκρατορία, η Ανατολική Φραγκία και η Μοραβία, μάχονταν μεταξύ τους για τον έλεγχο της λεκάνης των Καρπαθίων. Περιστασιακά προσελάμβαναν Ούγγρους ιππείς ως στρατιώτες. Ως εκ τούτου, οι Ούγγροι που ζούσαν στις στέπες της Κασπίας ανατολικά των Καρπαθίων ήταν εξοικειωμένοι με τη μελλοντική τους πατρίδα τους όταν ξεκίνησαν την κατάκτηση.

Η ουγγρική κατάκτηση ξεκίνησε κατά την ύστερη περίοδο των μεγάλων μεταναστεύσεων των λαών. Σύγχρονες πηγές μαρτυρούν ότι οι Ούγγροι πέρασαν τα Καρπάθια Όρη μετά από κοινή επίθεση που δέχτηκαν από Πετσενέγους και Βουλγάρους το 894 ή 895 εναντίον τους. Αρχικά πήραν τον έλεγχο στης πεδινές περιοχές ανατολικά του ποταμού Δούναβη και εν συνεχεία επιτέθηκαν και κατέλαβαν την Παννονία (η περιοχή δυτικά του ποταμού) το 900. Έπειτα εκμεταλλεύτηκαν τις εσωτερικές συγκρούσεις στη Μοραβία και κατέλυσαν το κράτος περί το 902 με 906.

Οι Ούγγροι ενίσχυσαν τον έλεγχό τους στην περιοχή των Καρπαθίων, νικώντας τα βαυαρικά στρατεύματα στη μάχη του Πρέσμπουργκ στις 4 Ιουλίου 907. Ξεκίνησαν μια σειρά λεηλασιών και επιδρομών μεταξύ 899 και 955 και έβαλαν στο στόχαστρο τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία μεταξύ 943 και 971. Ωστόσο, σταδιακά εγκαταστάθηκαν στη λεκάνη και εγκαθίδρυσαν χριστιανική μοναρχία, το Βασίλειο της Ουγγαρίας περί το 1000.

Πηγές
-----

### Γραπτές πηγές

Οι Βυζαντινοί συγγραφείς ήταν οι πρώτοι που κατέγραψαν αυτά τα συμβάντα. Το πρώτο έργο είναι τα Τακτικά του Αυτοκράτορα Λέοντα του Σοφού, που ολοκληρώθηκε γύρω στο 904 και αφηγείται τον Βυζαντινοβουλγαρικό Πόλεμο του 894–896, μια στρατιωτική σύγκρουση που προηγήθηκε της αποχώρησης των Ούγγρων από τις στέπες του Πόντου.  Μια σχεδόν σύγχρονη αυτού αφήγηση  μπορεί να διαβαστεί στη *Συνέχεια του Χρονικού του Γεωργίου Μοναχού*.  Ωστόσο τη λεπτομερέστερη περιγραφή μας δίνει το *Προς τον ίδιον υιόν Ρωμανόν*,  που συντάχθηκε υπό την αιγίδα του Αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Ζ΄ Πορφυρογέννητου το 951 ή 952. 

First page of the Illuminated ChronicleΠρώτη σελίδα του *Εικονογραφημένου Χρονικού* (*Chronicon Pictum*)
Έργα γραμμένα από κληρικούς στα διάδοχα κράτη της αυτοκρατορίας της Καρολίγγειας Αυτοκρατορίας διηγούνται γεγονότα που σχετίζονται στενά με την κατάκτηση. Πρώτο από αυτά είναι το *Annales Fuldenses* που φθάνει μέχρι το 901  Μια επιστολή του Αρχιεπισκόπου Τέοτμαρ του Σάλτσμπουργκ προς τον Πάπας Ιωάννη Θ΄ το 900 αναφέρεται επίσης στους κατακτητές Ούγγρους, αλλά συχνά θεωρείται ψεύτικο.  Ο ηγούμενος Ρετζίνο του Προυμ, που συνέταξε το *Παγκόσμιο Χρονικό* του γύρω στο 908 , συνοψίζει τις γνώσεις του για τους Ούγγρους σε μια μοναδική καταχώρηση στο έτος 889. Μια άλλη πολύτιμη πηγή είναι η *Ανταπόδοσις* του Επισκόπου Λιουτπράνδου της Κρεμόνας από το 960 περίπου. Ο Αβεντίνος, ιστορικός του 16ου αιώνα παρέχει πληροφορίες που δεν είναι γνωστές από άλλα έργα  και φαίνεται ότι χρησιμοποίησε χαμένες σήμερα πηγές.  Ωστόσο η αξιοπιστία του αμφισβητείται. 

Μια συλλογή Βίων Αγίων στην Παλαιά Εκκλησιαστική Σλαβονική διασώζει μια περιγραφή αυτόπτη μάρτυρα για τον Βυζαντινοβουλγαρικό Πόλεμο του 894–896.  Ο πρώτος, ο  *Βίος του Αγίου Ναούμ*, που γράφτηκε γύρω στο 924, περιέχει σχεδόν σύγχρονές του πληροφορίες σχετικά με την πτώση της Μοραβίας, που προκλήθηκε από ουγγρικές εισβολές, αν και το παλαιότερο σωζόμενο αντίγραφό του είναι του 15ου αιώνα.  Ομοίως μεταγενέστερα χειρόγραφα (τα παλαιότερα από τα οποία γράφτηκαν τον 14ο αιώνα) περιέχουν το κείμενο του Ρωσικού Πρώτου Χρονικού, ενός ιστορικού έργου που ολοκληρώθηκε το 1113  και παρέχει πληροφορίες που βασίζονται σε παλαιότερες βυζαντινές και μοραβικές πηγές. 

Οι ίδιοι οι Ούγγροι διατηρούσαν αρχικά τη μνήμη των μεγάλων γεγονότων με τη μορφή λαϊκών τραγουδιών και μπαλαντών.  Το παλαιότερο τοπικό χρονικό συντάχθηκε στα τέλη του 11ου αιώνα  και σήμερα υπάρχει σε περισσότερες από μία παραλλαγές, καθώς η αρχική του εκδοχή επεκτάθηκε πολλές φορές και ξαναγράφτηκε κατά τον Μεσαίωνα. {sfn|Róna-Tas|1999|p=58}} Για παράδειγμα το *Εικονογραφημένο Χρονικό* του 14ου αιώνα περιέχει κείμενα από το χρονικό του 11ου αιώνα. 

Το ανώνυμου συγγραφέα *Gesta Hungarorum* ("Εργα των Ούγγρων"), που γράφτηκε πριν από το 1200,  είναι το παλαιότερο σωζόμενο τοπικό χρονικό.  Ωστόσο αυτό το "πιο παραπλανητικό" παράδειγμα "όλων των πρώτων ουγγρικών κειμένων" περιέχει πολλές πληροφορίες που δεν μπορούν να επιβεβαιωθούν με βάση άλλες πηγές της εποχής.  Γύρω στο 1283 ο Σίμων του Kέζα, ιερέας στην ουγγρική βασιλική αυλή έγραψε το επόμενο σωζόμενο χρονικό,  που ισχυρίζεται ότι οι Ούγγροι είχαν στενή σχέση με τους Ούννους, προηγούμενους κατακτητές της Λεκάνης των Καρπαθίων.  Κατά συνέπεια στην αφήγησή του η ουγγρική εισβολή είναι στην πραγματικότητα μια δεύτερη κατάκτηση της ίδιας περιοχής από τον ίδιο λαό. 

### Aρχαιολογία

Χάρτης που δείχνει τη βασική περιοχή του πολιτισμού Μπίγελο Μπρντο (10ος-12ος αιώνας), σύμφωνα με το βιβλίο του Ρώσου αρχαιολόγου Βαλεντίν Βσσίλιεβιτς Σέντοφ.
Τάφοι των πρώτων γενεών των κατακτητών Ούγγρων εντοπίστηκαν στη Λεκάνη των Καρπαθίων, αλλά λιγότερα από δέκα αναμφισβήτητα ουγγρικά νεκροταφεία έχουν ανακαλυφθεί στις στέπες του Πόντου.  Τα περισσότερα νεκροταφεία της Ουγγαρίας περιλαμβάνουν 25 ή 30 τάφους, αλλά συχνές ήταν οι μεμονωμένες ταφές.  Οι ενήλικες άνδρες (και μερικές φορές οι γυναίκες και τα παιδιά)  θάβονταν μαζί με τμήματα των αλόγων τους ή με την ιπποσκευή και άλλα αντικείμενα που συμβολίζουν άλογο.  Στους τάφους υπήρχαν επίσης διακοσμημένες ασημένιες ζώνες, σάκοι ιππέων μεταλλικές πλάκες, δαχτυλίδια σε σχήμα αχλαδιού και άλλα μεταλλικά αντικείμενα.  Πολλά από αυτά τα αντικείμενα είχαν μεγάλες αναλογίες με το σύγχρονό τους πολυεθνικό «κουλτούρα "Σάλτοβο-Mάγιακι"  των στεπών του Πόντου.  Τα περισσότερα νεκροταφεία από τον 9ο και 10ο αιώνα είναι συγκεντρωμένα στην περιοχή του Άνω Τίσα και στις πεδιάδες κατά μήκος των ποταμών Ράμπα και Βαγκ, για παράδειγμα στο Τάρτσαλ, το Τίσαμπεζντεντ, το Νάσβαντ (Νέσβαντι, Σλοβακία) και Γκιέμερε,  αλλά παλαιά μικρά νεκροταφεία ανασκάφηκαν επίσης στο Κόλοζβαρ (Κλουζ-Ναπόκα), στο Μάροσγκομπας (Γκάμπας) και σε άλλες τοποθεσίες της Τρανσυλβανίας.

Οι Ούγγροι πριν από την κατάκτηση
---------------------------------

Ο Ποταμός Δνείστερος στο Τζβένιχοροντ της Ουκρανίας)
Η *Συνέχεια του Χρονικού του Γεωργίου του Μοναχού* περιέχει την πρώτη συγκεκριμένη  αναφορά στους Ούγγρους.  Αναφέρει ότι οι Ούγγροι πολεμιστές ενεπλάκησαν σε μια σύγκρουση μεταξύ της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και των Βουλγάρων υπέρ των τελευταίων στην περιοχή του Κάτω Δούναβη το 836 ή το 837.  Η πρώτη γνωστή ουγγρική επιδρομή στην Κεντρική Ευρώπη καταγράφηκε στα Χρονικά του Αγίου Μπερτίνου,  όπου αναφέρεται για «εχθρούς, που ονομάζονται Ούγγροι, μέχρι σήμερα άγνωστοι», που λεηλάτησαν το Βασίλειο του Λουδοβίκου του Γερμανικού το 862.  Ο Βάγιαϊ, ο Βίκτορ Σπίνεϊ και άλλοι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι ο Ραστισλάβος της Μοραβίας, σε πόλεμο με τον Λουδοβίκο τον Γερμανικό, μίσθωσε Ούγγρους για να εισβάλει στην Ανατολική Φραγκία.  Ο Αρχιεπίσκοπος Τέοτμαρ του Σάλτσμπουργκ δηλώνει ξεκάθαρα σε επιστολή του περί το 900 ότι οι Μοραβοί συχνά συμμαχούσαν με τους Ούγγρους εναντίον των Γερμανών.

> *Εδώ και πολλά χρόνια* [οι Μοραβοί] *διαπράττουν το ίδιο έγκλημα, για το οποίο μόνο μία φορά μας κατηγόρησαν ψευδώς. Αυτοί οι ίδιοι έχουν πάρει έναν μεγάλο αριθμό Ούγγρων και έχουν ξυρίσει τα κεφάλια τους σύμφωνα με τα ειδωλολατρικά τους έθιμα και τους έχουν στείλει εναντίον των Χριστιανών μας, νικώντας τους, παίρνοντας μερικούς ως αιχμάλωτους, σκοτώνοντας άλλους, ενώ άλλοι φυλακίστηκαν ή χάθηκαν πείνα και δίψα.*
> 
> — Επιστολή του Αρχιεπισκόπου Τέοτμαρ του Σάλτσμπουργκ και των υποψηφίων του προς τον Πάπα Ιωάννη Θ΄ περί το 900

Ο Πορφυρογέννητος αναφέρει ότι οι Ούγγροι κατοικούσαν σε μια περιοχή που ονόμαζαν «Ατέλκουζουυ» μέχρι την εισβολή τους στα Καρπάθια.  Προσθέτει ότι βρισκόταν στην περιοχή όπου ρέουν τα ποτάμια Μπάρουχ, Κούμπου, Τρούλος, Μπρούτος και Σέρετος.  run. Αν και η ταύτιση των δύο πρώτων ποταμών με τον Δνείπερο και το Νότιο Μπουγκ δεν γίνεται αποδεκτή ομόφωνα, τα τρία τελευταία ονόματα αναμφίβολα αναφέρονται στους ποταμούς Δνείστερο, Προύθο και Σερέτη.  Στην ευρύτερη περιοχή, στο Σούμποτσι στον ποταμό Αντιαμκα, τρεις τάφοι (ένας από αυτούς ανήκει σε άνδρα θαμμένο με το κρανίο και τα πόδια του αλόγου του) αποδίδεται στους Ούγγρους πριν από την κατάκτηση.  Ωστόσο αυτοί οι τάφοι μπορεί να χρονολογούνται από τον 10ο αιώνα. 

Heads of the seven tribesΟι αρχηγοί των επτά Ουγγρικών φυλών, απεικονιζόμενοι στο *Εικονογραφημένο Χρονικό*
Οι Ούγγροι ήταν οργανωμένοι σε επτά φυλές που δημιούργησαν μια συνομοσπονδία.  Τον αριθμό αυτό αναφέρει ο Κωνσταντίνος ο Πορφυρογέννητος.  Ο Ανώνυμος φαίνεται να έχει διατηρήσει την ουγγρική ονομασία "Hetumoger" ("Επτά Ούγγροι") της φυλετικής συνομοσπονδίας, αν και γράφει για "επτά ηγετικά πρόσωπα"  που φέρουν από κοινού αυτό το όνομα αντί μιας πολιτικής οργάνωσης.

Η συνομοσπονδία *Hetumoger* ενισχύθηκε με την άφιξη των Καβάρων,  που (σύμφωνα με τον Κωνσταντίνο) προσχώρησαν στους Ούγγρους μετά την αποτυχημένη στάση τους εναντίον του Χαγανάτου των Χαζάρων. Οι Ούγγροι και οι Κάβαροι αναφέρονται στην εκτενέστερη εκδοχή των Χρονικών του Σάλτσμπουργκ,  όπου αναφέρεται ότι οι Ούγγροι πολέμησαν γύρω από τη Βιέννη, ενώ οι Κάβαροι πολέμησαν κοντά στο *Κούλμιτε* το 881.  Ο Ματζεάρου υποστηρίζει ότι οι ομάδες των Καβάρων είχαν ήδη εγκατασταθεί στην πεδιάδα του Tίσα στη Λεκάνη των Καρπαθίων γύρω στο 881, γεγονός που μπορεί να είχε προκαλέσει την αναχρονική αναφορά στους Κουμάνους στο *Gesta Hungarorum* την εποχή της Ουγγρικής κατάκτησης.

Η συνομοσπονδία *Hetumoger* βρισκόταν υπό διπλή ηγεσία, σύμφωνα με τον Ιμπν Ρούστα και τον Γκαρντιζί (δύο μουσουλμάνους λόγιους του 10ου και 11ου αιώνα, αντίστοιχα, των οποίων τα γεωγραφικά βιβλία διατηρούσαν κείμενα παλαιότερου έργου του Αμπού Αμπνταλάχ αλ-Γιαϊχανί από την Μπουχάρα).  Ο ονομαστικά ή ιερός ηγέτης των Ούγγρων είχε τον τίτλο του *kende*, ενώ ο στρατιωτικός τους διοικητής είχε τον τίτλο *gyula*.  Οι ίδιοι συγγραφείς προσθέτουν ότι ο *gyula* διοικούσε ένα στρατό 20.000 ιππέων, αλλά η αξιοπιστία αυτού του αριθμού είναι μικρή. 

Ο Ρετζίνο του Προυμ και άλλοι σύγχρονοί του συγγραφείς απεικονίζουν τους Ούγγρους του 9ου αιώνα ως νομάδες πολεμιστές.  Ο Αυτοκράτορας Λέων ο Σοφός υπογραμμίζει τη σημασία των αλόγων για τη στρατιωτική τους τακτική.  Η ανάλυση των κρανίων αλόγων που βρέθηκαν σε τάφους Ούγγρων πολεμιστών δεν αποκάλυψε καμία σημαντική διαφορά μεταξύ αυτών των αλόγων και των δυτικών φυλών.  Ο Ρετζίνο του Προυμ αναφέρει ότι οι Ούγγροι δεν ήξεραν "τίποτα για μάχες εκ του συστάδην σε σχηματισμούς ή την κατάληψη πολιορκημένων πόλεων",  αλλά υπογραμμίζει τις ικανότητές τους στην τοξοβολία.  Τα ευρήματα δείχνουν ότι τα σύνθετα τόξα ήταν τα σημαντικότερα όπλα των Ούγγρων.  Επιπλέον αποκαλύφθηκαν ελαφρώς κυρτά σπαθιά σε πολλούς τάφους πολεμιστών από την περίοδο αυτή.  Ο Ρετζίνο του Προυμ σημείωσε την προτίμηση των Ούγγρων για τεχνάσματα, όπως η φαινομενική υποχώρηση στη μάχη.  Οι σύγχρονοί του συγγραφείς περιέγραψαν επίσης τη μοχθηρία τους, που αποδεικνύεται από τη σφαγή των ενηλίκων ανδρών κατά τις επιδρομές τους. 

> *[Οι Ούγγροι] είναι οπλισμένοι με σπαθιά, ολόσωμη πανοπλία, τόξα και λόγχες. Έτσι σε μάχες οι περισσότεροι φέρουν διπλούς βραχίονες, φέροντας τις λόγχες ψηλά στους ώμους τους και κρατώντας τα τόξα στα χέρια τους. Κάνουν χρήση και των δύο, όπως απαιτείται, αλλά όταν καταδιώκονται χρησιμοποιούν τα τόξα τους. Όχι μόνο φορούν την πανοπλία τους, αλλά και τα άλογα των επιφανών ανδρών τους καλύπτονται μπροστά από σίδερο ή καπιτονέ υλικό. Αποδίδουν μεγάλη σημασία στην εκπαίδευση στην τοξοβολία ιππεύοντας το άλογο. Τους ακολουθεί ένα τεράστιο κοπάδι αλόγων, πόνι και φοράδων για να έχουν τροφή και γάλα και, ταυτόχρονα, να δίνουν την εντύπωση πλήθους*.
> 
> *— Λέων ο Σοφός:* Τακτικά

Η Λεκάνη των Καρπαθίων την παραμονή της κατάκτησης
--------------------------------------------------

Κύριο λήμμα: Ιστορία της Ουγγαρίας πριν από την Ουγγρική κατάκτηση
### Λαοί

Με βάση τα υπάρχοντα χρονικά της Ουγγαρίας είναι σαφές ότι υπήρχαν περισσότεροι από ένας (περιστασιακά επεκτεινόμενοι) κατάλογοι των λαών που κατοικούσαν στη Λεκάνη των Καρπαθίων την εποχή της Ουγγρικής κατάκτησης. Ο Ανώνυμος, για παράδειγμα, πρώτα γράφει για τους "Σλάβους, τους Βούλγαρους, τους Βλάχους και τους βοσκούς των Ρωμαίων"  ότι κατοικούν στην περιοχή,  αλλά αργότερα αναφέρεται σε "ένα λαό που ονομάζεται Κόζαρ"  και στους Σέκελι.  Ομοίως ο Σίμων του Kέζα απαριθμεί πρώτα τους «Σλάβους, Έλληνες, Γερμανούς, Μοραβούς και Βλάχους»,  αλλά αργότερα προσθέτει ότι οι Σέκελι ζούσαν επίσης στην περιοχή.  Σύμφωνα με τον Κ. A. Mακάρτνεϊ οι κατάλογοι αυτοί βασίστηκαν σε πολλές πηγές και δεν τεκμηριώνουν τις πραγματικές εθνοτικές συνθήκες της Λεκάνη των Καρπαθίων περί το 900.  Σύμφωνα με τον Ιοαν-Αουρελ-Ποπ ο Σίμων του Kέζα απαριθμούσε τους λαούς που κατοικούσαν στα εδάφη που κατέκτησαν οι Ούγγροι και τα κοντινά εδάφη. 

Οι Ούγγροι υιοθέτησαν τα αρχαία (κελτικά, δακικά ή γερμανικά) ονόματα των μεγαλύτερων ποταμών της Λεκάνης των Καρπαθίων από ένα σλαβόφωνο πληθυσμό.  Για παράδειγμα τα ουγγρικά ονόματα των ποταμών Δούναβη (*Duna*), Δράβου, Γκάραμ, Mάρος, Oλτ, Σάβου, Τίσα και Βαγκ είναι δανεισμένα από τους Σλάβους.  Οι Ούγγροι υιοθέτησαν επίσης μεγάλο αριθμό υδρωνύμιων σλαβικής προέλευσης, όπως Λίμνη Μπάλατον ("βάλτος"), Μπέστερτσε ("γρήγορος ποταμός"), Tουρ ("ρέμα του ούρου") και Zάγκιβα ("καπνισμένος ποταμός").  Τοπωνύμια σλαβικής προέλευσης αφθονούν στη λεκάνη των Καρπαθίων.  Για παράδειγμα τα Τσόνγκραντ ("μαύρο φρούριο"), Νόγκραντ ("νέο φρούριο"), Βίσεγκραντ ("ακρόπολη") και άλλα πρώιμα μεσαιωνικά φρούρια έφεραν σλαβικό όνομα, ενώ το όνομα του Kέστελι διατήρησε τη λατινική λέξη για το φρούριο (*castellum*) με Σλαβική διαμεσολάβηση. 

Εκτός από τους Σλάβους η παρουσία γερμανόφωνου πληθυσμού μπορεί να αποδειχθεί με βάση τα τοπωνύμια.  Για παράδειγμα οι Ούγγροι υιοθέτησαν τη γερμανική μορφή του ονόματος του ποταμού Βούλκα (του οποίου το όνομα είναι σλαβικής προέλευσης) και το έγγραφο που είναι γνωστό ως *Προσηλυτισμός των Βαυαρών και των Καραντανών* του 870 απαριθμεί γερμανικά ονόματα τόπων στην Παννονία, συμπεριλαμβανομένων των *Salapiugin* ( "στροφή του Ζάλα") και *Mosaburc* ("φρούριο στα έλη").  Τέλος το όνομα των Μπάρτσα, Μπάροτ και άλλων ποταμών μπορεί να είναι είτε Τουρκικά είτε Σλαβικά. 

Σύμφωνα με τη θεωρία του Μπέλα Μίκλος Σέκε η λεπτομερής περιγραφή των Mαγυάρων από δυτικές πηγές της εποχής και η άμεση εμπλοκή των Ούγγρων σε τοπικούς πολέμους υποδηλώνουν ότι οι Ούγγροι ζούσαν ήδη στα ανατολικά εδάφη της λεκάνης των Καρπαθίων από τα μέσα του 9ου αιώνα. Όσον αφορά τη σωστή τοποθεσία των πρώτων ουγγρικών οικισμών ο Άραβας γεωγράφος αλ-Γιαϊχανί (μόνο αποσπάσματα του έργου του διασώθηκαν σε έγγραφα άλλων μουσουλμάνων συγγραφέων)  τη δεκαετία του 870 τοποθετούσε τους Ούγγρους μεταξύ των ποταμών Ντον και Δούναβη.  Ο Σέκε ταυτίζει τον Δούναβη του αλ-Γιαϊχανί με την περιοχή του μέσου Δούναβη, σε αντίθεση με την προηγούμενη υποτιθέμενη περιοχή του κάτωΔούναβη, επειδή σύμφωνα με την περιγραφή του αλ-Γιαϊχανί οι Μοραβοί χριστιανοί ήταν οι δυτικοί γείτονες των Μαγυάρων. 

### Παραμεθόρια περιοχή αυτοκρατοριών

Δείτε επίσης: Ανατολική Φραγκία, Πρώτη Βουλγαρική Αυτοκρατορία, και Μεγάλη Μοραβία
Central and Southeastern EuropeΚεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη γύρω στο 850
Η Λεκάνη των Καρπαθίων ελεγχόταν από τη δεκαετία του 560 από τους Αβάρους,  ένα τουρκόφωνο λαό. Κατά την άφιξή τους στην περιοχή επέβαλαν την εξουσία τους επί των Γεπίδων, που είχαν κυριαρχήσει στα εδάφη ανατολικά του ποταμού Τίσα.  Ωστόσο οι Γέπιδες επέζησαν μέχρι το δεύτερο μισό του 9ου αιώνα, σύμφωνα με μια αναφορά του *Προσηλυτισμού των Βαυαρών και των Καραντανών* στις ομάδες τους, που κατοικούσαν στην Κάτω Παννόνια περί το 870. 

Οι Άβαροι αρχικά ήταν νομαδικοί ιππείς, αλλά τόσο μεγάλα νεκροταφεία που χρησιμοποιούντο από τρεις ή τέσσερις γενιές όσο και ένας αυξανόμενος αριθμός οικισμών πιστοποιούν την υιοθέτηση ενός μόνιμου (μη νομαδικού) τρόπου ζωής από τον 8ο αιώνα.  Η εξουσία των Aβάρων καταλύθηκε μεταξύ του 791 και του 795 από τον Καρλομάγνο,  που κατέλαβε την Υπερδουναβία και την προσάρτησε στην αυτοκρατορία του.  Η αρχαιολογική έρευνα των πρώιμων μεσαιωνικών αγροτικών οικισμών στο Μπάλατονμαγκιαροντ, στο Νέμεσκερ και σε άλλα μέρη της Υπερδουναβίας καταδεικνύει ότι τα κύρια χαρακτηριστικά τους δεν άλλαξαν με την πτώση του Χαγανάτου των Αβάρων.  Νέοι οικισμοί εμφανίστηκαν στα πρώην συνοριακά εδάφη με νεκροταφεία που χαρακτηρίζονται από αντικείμενα με σαφή ανάλογα στα σύγχρονά τους της Βαυαρίας, της Βουλγαρίας, της Κροατίας, της Μοραβίας και άλλων μακρινών περιοχών.  Ένα κτήμα περιτοιχισμένο από ξύλινα τείχη (παρόμοιο με τις αυλές ευγενών άλλων τμημάτων της Αυτοκρατορίας των Καρολιδών) βρέθηκε στο Ζάλασαμπαρ. 

Ομάδες Αβάρων που παρέμεναν υπό την εξουσία του Χαγανάτου τους δέχονταν συχνά επιθέσεις από Σλάβους πολεμιστές.  Έτσι ο χαγάνος ζήτησε από τον Καρλομάγνο να αφήσει τους ανθρώπους του να εγκατασταθούν στην περιοχή μεταξύ Σόμπατελι και Πέτρονελ της Παννονίας.  Η αναφορά του έγινε δεκτή το 805.  Ο *Προσηλυτισμός των Βαυαρών και των Καραντανών* απαριθμεί τους Αβάρους μεταξύ των λαών που υπάγονταν στην εκκλησιαστική δικαιοδοσία της Ρωμαιοκαθολικής Αρχιεπισκοπής του Σάλτσμπουργκ περί το 870.  Σύμφωνα με τον Πολ "αποδείχτηκε απλώς αδύνατο να διατηρηθεί μια ταυτότητα Aβάρων μετά την παρακμή των θεσμών και των παραδόσεών τους." παραμονή του 10ου αιώνα. Ο αυξανόμενος αριθμός αρχαιολογικών ευρημάτων στην Υπερδουναβία αποδεικνύει επίσης πληθυσμό Aβάρων στη λεκάνη των Καρπαθίων τις παραμονές του 10ου αιώνα.  Ωστόσο είναι δύσκολο να προσδιοριστεί η σωστή χρονολογία αρχαιολογικών ευρημάτων που να τεκμηριώνουν σημαντική παρουσία όψιμων Aβάρων στη Μεγάλη Πεδιάδα της Ουγγαρίας. 

Ένας καταστατικός χάρτης που εκδόθηκε το 860 από τον Βασιλιά Λουδοβίκο τον Γερμανικό για το Αβαείο του Μάτζεε πιστοποιεί σαφώς ότι οι Ονόγουροι (άλλος λαός τουρκικής καταγωγής) υπήρχαν επίσης στην περιοχή. Ο χάρτης αναφέρεται στη *marcha uuangariourum (Wangar)*, που βρίσκεται στις δυτικότερες περιοχές της λεκάνης των Καρπαθίων.  Η ονομασία *Wangar* φαίνεται να αντικατοπτρίζει τη σλαβική μορφή του εθωνυμίου των Ονογούρων. 

Church at ZalavárΕρείπια εκκλησίας του 9ου αιώνα στο Ζάλαβαρ
Τα εδάφη που προσαρτήθηκαν στη Φραγκική Αυτοκρατορία διοικούνταν αρχικά από βασιλικούς αξιωματούχους και τοπικούς αρχηγούς. Ένας Σλάβος πρίγκιπας που ονόματι Πρίμπινα έλαβε μεγάλα κτήματα κατά μήκος του ποταμού Zάλα περί το 840,  προώθησε τον εποικισμό των εδαφών του  και ανήγειρε επίσης το φρούριο Μόσαμπουργκ.  Αρχικά περιτοιχισμένο από ξύλινα τείχη, αυτό το "φρουριακό συγκρότημα"  (Αντρας Ρόνα-Tας) έγινε διοικητικό κέντρο. Ενισχύθηκε με τοίχους από ξερολιθιά στα τέλη του αιώνα. Τέσσερις εκκλησίες περιβαλλόμενες από νεκροταφεία ανακαλύφθηκαν μέσα και γύρω από τον οικισμό. Τουλάχιστον ένα από αυτά συνέχισε να χρησιμοποιείται μέχρι τον 11ο αιώνα. 

Ο Πρίμπινα πέθανε πολεμώντας τους Μοραβούς το 861 και ο γιος του Κότσελ κληρονόμησε τα κτήματά του.  Τον τελευταίο διαδέχθηκε γύρω στο 876 ο Αρνούλφος, φυσικός γιος του  Καρλομάνου, βασιλιά της Ανατολικής Φραγκίας. Υπό την ηγεσία του τα στρατεύματα της Μοραβίας παρενέβησαν στη σύγκρουση που ήταν γνωστή ως "Πόλεμος των Βιλελμίνερ" και "είχε απώλειες από το Ράαμπ προς τα ανατολικά", μεταξύ 882 και 884, σύμφωνα με τα *Χρονικά της Φούλντα*. 

EuropeΗ Ευρώπη περί το 900
Η Μοραβία εμφανίστηκε τη δεκαετία του 820  υπό τον πρώτο γνωστό ηγεμόνα της, τον Mόιμιρ Α΄.  Ο διάδοχός του Ραστισλάβος ανέπτυξε τη στρατιωτική ισχύ της Μοραβίας. Προώθησε την προσηλυτιστική δράση των Βυζαντινών αδελφών Κύριλλου και Μεθόδιου σε μια προσπάθεια επιδίωξης ανεξαρτησίας από την Ανατολική Φραγκία.  Η Μοραβία έφτασε στην "κορυφή της σπουδαιότητάς της" υπό τον Σβάτοπλουκ Α΄  (870-894), που επέκτεινε τα σύνορά της προς όλες τις κατευθύνσεις. 

Ο πυρήνας της Μοραβίας βρίσκεται στις περιοχές του ποταμού Μοράβα, στο έδαφος της σημερινής Τσεχίας και Σλοβακίας.  Ωστόσο ο Κωνσταντίνος ο Πορφυρογέννητος τοποθετεί τη «μεγάλη Μοραβία, τους αβάπτιστους»  κάπου στις περιοχές πέρα ​​από το Βελιγράδι και το Σίρμιο (Σρέμσκα Μιτρόβιτσα της Σερβίας).  Στο έργο του υποστήριξε περαιτέρω θεωρίες για τη θέση της Μοραβίας.  Για παράδειγμα ο Κρίστο και ο Σένγκα υποστηρίζουν την ύπαρξη δύο Μοραβιών (μιας στον βορρά και μιας στον νότο) , ενώ οι Μπόμπα, Μπόουλους και Έγκερς υποστηρίζουν ότι το βασικό έδαφος της Μοραβίας βρίσκεται στην περιοχή του Μεγάλου Μοράβα, στη σημερινή Σερβία.  Η ύπαρξη ενός βασιλείου της νότιας Μοραβίας δεν υποστηρίζεται από τεχνουργήματα, ενώ οχυρά που ανασκάφηκαν στο Μίκουλτσιτσε, το Πόχανσκο και άλλες περιοχές στα βόρεια του Μέσου Δούναβη δείχνουν την ύπαρξη ενός κέντρου ισχύος σε αυτές τις περιοχές. 

Εκτός από την Ανατολική Φραγκία και τη Μοραβία, η Πρώτη Βουλγαρική Αυτοκρατορία ήταν η τρίτη δύναμη που ενεπλάκη βαθιά στη λεκάνη των Καρπαθίων τον 9ο αιώνα.  Ενα βυζαντινό λεξικό του τέλους του 10ου αιώνα, γνωστό ως *Σούδα*, προσθέτει ότι ο Κρούμος της Βουλγαρίας επιτέθηκε στους Aβάρους από τα νοτιοανατολικά περί το 803.  Τα *Βασιλικά Φραγκικά Χρονικά* αφηγούνται ότι οι Αμποντρίτες, που κατοικούσαν στη "Δακία στον Δούναβη"  (πιθανότατα κατά μήκος της κάτω ροής του ποταμού Tίσα) ζήτησαν τη βοήθεια των Φράγκων εναντίον των Βούλγαρων το 824.  Τα βουλγαρικά στρατεύματα εισέβαλαν επίσης στην Παννονία, «έδιωξαν τους Σλάβους οπλαρχηγούς και διόρισαν Βούλγαρους κυβερνήτες»  το 827.  Μια επιγραφή στην Προβάντια (ΒΑ Βουλγαρία) αναφέρεται σε ένα Βούλγαρο στρατιωτικό ηγέτη ονόματι Ονεγκάβοναϊς, που πνίγηκε στον Tίσα περίπου την ίδια εποχή.  Η αναδυόμενη δύναμη της Μοραβίας επέφερε μια προσέγγιση μεταξύ της Βουλγαρίας και της Ανατολικής Φραγκίας τη δεκαετία του 860.  Για παράδειγμα ο βασιλιάς Αρνούλφος της Ανατολικής Φραγκίας έστειλε πρεσβεία στους Βούλγαρους το 892 προκειμένου "να ανανεώσει την πρώην ειρήνη και να τους ζητήσει να μην πουλήσουν αλάτι στους Μοραβούς".  Το τελευταίο αίτημα υποδηλώνει ότι η διαδρομή από τα αλατωρυχεία των Ανατολικών Καρπαθίων προς τη Μοραβία ελεγχόταν εκείνη την εποχή από τους Βούλγαρους. 

Ο ανώνυμος συγγραφέας του *Gesta Hungarorum*, αντί για τον Σβάτοπλουκ Α΄ της Μοραβίας και άλλους ηγέτες που είναι γνωστοί από σύγχρονές του πηγές, γράφει για προσωπικότητες και πολιτικές οντότητες, που δεν αναφέρονται από τους χρονικογράφους του τέλους του 9ου αιώνα.  Για παράδειγμα αναφέρεται στον Mενουμόρουτ, που κατοικούσε στο κάστρο του Μπίχαρ (Ρουμανία), στον Zόμπορ «δούκα της Νίτρας χάρη στον Δούκα των Τσέχων»,  και στον Γκέλου, «κάποιο Βλάχο»  που κυβερνούσε την Τρανσυλβανία.  Σύμφωνα με τον ιστορικό Ρίσαρντ Γκρέσικ η αναφορά στον Γκέλου και τους Βλάχους του αποδεικνύει ότι οι Βλάχοι είχαν ήδη εγκατασταθεί στην Τρανσυλβανία όταν ολοκληρώθηκε το *Gesta*, ενώ οι ιστορίες για τον Zόμπορ και τον Mενουμόρουτ διατήρησαν τη μνήμη του αγώνα των Ούγγρων ενάντια στους Μοραβούς.  Μεταφράζοντας το όνομα του Mενουμόρουτ ως "Μέγας Μοραβός" ο Γκρέσικ τον συνδέει με τον Svatopluk I και αντικρούει την αναφορά για κυριαρχία του Mενουμόρουτ στο Μπίχαρ.  Πρώιμα μεσαιωνικά φρούρια ανασκάφηκαν στο Μπίχαρ και σε άλλα μέρη ανατολικά του Τίσα, αλλά κανένα από αυτά δεν χρονολογείται οριστικά στον 9ο αιώνα.  Για παράδειγμα στην περίπτωση της Ντόμποκα (Ντάμπατσα), έχουν ανασκαφεί δύο ζευγάρια περιδέραια σε σχήμα καμπάνας με ανάλογα σε τοποθεσίες της Αυστρίας, Βουλγαρίας και Πολωνίας, αλλά ο Φλόριν Κούρτα τα χρονολογεί στον 9ο αιώνα, ενώ ο Αλεξάντρου Ματζεάρου στην περίοδο μεταξύ 975 και 1050.

Η Ουγγρική κατάκτηση
--------------------

### Προανάκρουσμα (892–π. 895)

The Hungarian ConquestΗ Ουγγρική κατάληψη
Τρεις κύριες θεωρίες επιχειρούν να εξηγήσουν τους λόγους για την «ουγγρική κατάληψη».  Η μία υποστηρίζει ότι επρόκειτο για μια στρατιωτική επιχείρηση, που είχε προγραμματιστεί μετά από προηγούμενες επιδρομές, με άμεσο σκοπό την κατάληψη μιας νέας πατρίδας.  Αυτή η άποψη (που εκπροσωπείται, για παράδειγμα, από τους Μπάκαϊ και Πάντανι) ακολουθεί κυρίως την αφήγηση του Ανώνυμου και μεταγενέστερων Ουγγρικών χρονικών.  Η αντίθετη άποψη υποστηρίζει ότι μια κοινή επίθεση από τους Πετσενέγκους και τους Βούλγαρους προκάλεσε την εισβολή των Ούγγρων.  Ο Κριστό, ο Tοτ και οι άλλοι οπαδοί της θεωρίας αναφέρονται στην ομόφωνη μαρτυρία που παρέχουν τα *Χρονικά της Φούλντα*, ο Ρετζίνο του Προυμ και ο Πορφυρογέννητος σχετικά με τη σύνδεση μεταξύ της σύγκρουσης των Ούγγρων με τον συνασπισμό Βουλγάρων-Πετσενέγκων και την αποχώρησή τους από τις στέπες του Πόντου.  Μια ενδιάμεση θεωρία υποστηρίζει ότι οι Ούγγροι είχαν σκεφτεί για δεκαετίες μια κίνηση προς τα δυτικά, οπότε η επίθεση Βουλγάρων-Πετσενέγκων επιτάχυνε την απόφασή τους να εγκαταλείψουν τις στέπες του Πόντου.  Για παράδειγμα ο Ρόνα-Τας υποστηρίζει, "[το] γεγονός ότι, παρά μια σειρά ατυχών γεγονότων, οι Μαγυάροι κατάφεραν να κρατήσουν τα κεφάλια τους πάνω από το νερό, δείχνοντας ότι ήταν πράγματι έτοιμοι να προχωρήσουν" όταν τους επιτέθηκαν οι Πετσενέγκοι. 

Στην πραγματικότητα, μετά από ένα διάλειμμα έντεκα ετών, οι Ούγγροι επέστρεψαν στη λεκάνη των Καρπαθίων το 892.  Ηρθαν για να βοηθήσουν τον Αρνούλφο της Ανατολικής Φραγκίας εναντίον του Σβάτοπλουκ Α΄ της Μοραβίας.  Ο Βίντουκιντ του Κόρβεϊ και ο Λιουτπράνδος της Κρεμόνας καταδίκασαν τον Φράγκο μονάρχη για την καταστροφή των αμυντικών γραμμών κατά μήκος των συνόρων της αυτοκρατορίας, επειδή αυτό επέτρεψε επίσης στους Ούγγρους να επιτεθούν στην Ανατολική Φραγκία μέσα σε μια δεκαετία. 

> Εν τω μεταξύ ο Αρνούλφος δεν μπόρεσε να νικήσει τον Σβάτοπλουκ, δούκα των Μοραβών (…). και - δυστυχώς! - έχοντας διαλύσει εκείνους τους πολύ καλά οχυρωμένους φραγμούς που (…) ονομάζονται «κλεισίματα» από τον λαό. Ο Αρνούλφος κάλεσε για βοήθεια το έθνος των Ούγγρων, άπληστο, βιαστικό, που αγνοούσε τον παντοδύναμο Θεό, αλλά εμπειρότατο σε κάθε έγκλημα, μανιασμένο μόνο για φόνο και λεηλασία (…).
> 
> — Λιουτπράνδος της Κρεμόνας: *Τιμωρία*

Μια μεταγενέστερη πηγή [Aβεντίνος] προσθέτει ότι ο Kούρσαν (Κούσαλ), «Βασιλιάς των Ούγγρων» όρισε ότι ο λαός του θα πολεμούσε τους Μοραβούς μόνο αν έπαιρναν τα εδάφη που ήθελαν να καταλάβουν.  Συνεπώς, ο Aβεντίνος συνεχίζει, οι Ούγγροι κατέλαβαν "τόσο τη Δακία από αυτήν την πλευρά όσο και πέρα ​​από" τον Τίσα ανατολικά των ποταμών Δούναβη και Γκάραμ ήδη το 893.  Πράγματι τα ουγγρικά χρονικά αναφέρουν ομόφωνα ότι οι Σέκελι ήταν ήδη παρόντες στη λεκάνη των Καρπαθίων όταν μετακινήθηκαν εκεί οι Ούγγροι.  Ο Kρίστο υποστηρίζει ότι ο Aβεντίνος και η ουγγρική ιστορική παράδοση συμφωνούν σε μια πρώιμη κατάληψη των ανατολικών εδαφών της λεκάνης των Καρπαθίων από βοηθητικά στρατεύματα της Ουγγρικής φυλετικής συνομοσπονδίας. 

Arnulf I and Svatopluk IΟ Σβάτοπλουκ Α΄ της Μοραβίας μεταμφιεσμένος σε μοναχό στην αυλή του Αρνούλφου Ανατολικής Φραγκίας στο *Χρονικό του Ντάλιμιλ*
Τα *Χρονικά της Φούλντα* αφηγούνται για το έτος 894 ότι οι Ούγγροι διέσχισαν τον Δούναβη στην Παννονία, όπου "κατέσφαξαν άντρες και ηλικιωμένες γυναίκες και πήραν μαζί τους τις μόνες νέες γυναίκες σαν αγελάδες για να ικανοποιήσουν τις ορέξεις τους και μετέτρεψαν όλη [την επαρχία] σε έρημο ".  Αν και ο χρονικογράφος γράφει για αυτή την ουγγρική επίθεση μετά το απόσπασμα όπου διηγείται τον θάνατο του Σβάτοπλουκ Α΄,  ο Γκιέρφι, ο Κρίστο , ο Ρόνα-Τας Róna-Tas και άλλοι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι οι Ούγγροι εισέβαλαν στην Παννονία σε συμμαχία με τον μονάρχη της Μοραβίας. Υποστηρίζουν ότι ο «Θρύλος του Λευκού Αλόγου» στα ουγγρικά χρονικά διατήρησε τη μνήμη μιας συνθήκης που οι Ούγγροι συνήψαν με τον Σβάτοπλουκ Α΄, σύμφωνα με τα ειδωλολατρικά έθιμα.  Ο θρύλος αφηγείται ότι οι Ούγγροι αγόρασαν τη μελλοντική τους πατρίδα στη λεκάνη των Καρπαθίων από το Σβατοπούλκ αντί ενός άσπρου αλόγου στολισμένου με επίχρυσα σέλα και ηνία. 

> Τότε [ο Κουσίντ] ήρθε στον αρχηγό της περιοχής που βασίλευε μετά τον Αττίλα και του οποίου το όνομα ήταν Ζουαταπόλουγκ, και τον χαιρέτησε στο όνομα του λαού του [...]. Στο άκουσμα αυτού ο Ζουαταπόλουγκ χάρηκε πολύ, γιατί νόμιζε ότι ήταν αγρότες που θα έρχονταν και θα καλλιεργούσαν τη γη του και έτσι απέπεμψε τον αγγελιοφόρο ευγενικά. [...] Στη συνέχεια με κοινή απόφαση [οι Ούγγροι] έστειλαν ξανά τον ίδιο αγγελιοφόρο στον εν λόγω αρχηγό και του έστειλαν για τη γη του ένα μεγάλο άλογο με χρυσή σέλα στολισμένο με χρυσό της Αραβίας και χρυσό χαλινάρι. Βλέποντάς το ο αρχηγός χάρηκε ακόμα περισσότερο, θεωρώντας ότι του στέλνουν δώρα τιμής σε αντάλλαγμα για γη. Όταν λοιπόν ο αγγελιοφόρος του ζήτησε γη, χορτάρι και νερό, εκείνος απάντησε χαμογελώντας: «Σε αντάλλαγμα για το δώρο ας έχουν όσα θέλουν». [...] Τότε [οι Ούγγροι] έστειλαν έναν άλλο αγγελιοφόρο στον αρχηγό και αυτό ήταν το μήνυμα που έδωσε: "Ο Άρπαντ και ο λαός του σας λένε ότι δεν μπορείτε πλέον να παραμείνετε στη γη που αγόρασαν από εσάς, γιατί με το άλογο αγόρασαν τη γη σου, με το χαλινάρι το χορτάρι και με τη σέλα το νερό. Και εσύ, από ανάγκη και φιλαργυρία, τους έδωσες μια παραχώρηση γης, χορταριού και νερού ». Όταν παραδόθηκε αυτό το μήνυμα στον αρχηγό, είπε χαμογελώντας: "Ας σκοτώσουν το άλογο με ένα κόπανο και να ρίξουν το χαλινάρι στα χωράφια και τη χρυσή σέλα στα νερά του Δούναβη". Σε αυτό ο αγγελιοφόρος απάντησε: "Και τι θα χάσουν με αυτό άρχοντά μου; Αν σκοτώσετε το άλογο θα δώσετε τροφή στα σκυλιά τους, αν ρίξετε το χαλινάρι στα χωράφια οι άντρες τους θα βρουν το χρυσό του όταν θερίζουν, αν ρίξετε τη σέλα στον Δούναβη οι ψαράδες τους θα βάλουν το χρυσό της σέλας πάνω στην όχθη και θα το μεταφέρουν στην πατρίδα τους. Εάν έχουν γη, χορτάρι και νερό, τα έχουν όλα."
> 
> — *Εικονογραφημένο χρονικό*

Ο Ισμαήλ Ιμπν Αχμέντ, εμίρης του Χορασάν επέδραμε στη «χώρα των Τούρκων»  (Καρλούκων) το 893. Αργότερα προκάλεσε μια νέα μετακίνηση λαών που, ο ένας μετά τον άλλο, εισέβαλαν στα εδάφη των δυτικών γειτόνων τους στην Ευρασιατική στέπα.  Ο Αλ Μασουντί συνέδεσε σαφώς την προς δυσμάς κίνηση των Πετσενέγκων και των Ούγγρων με προηγούμενες μάχες μεταξύ των Καρλούκων, των Ογούζων και των Κιμέκων.  Ο Πορφυρογέννητος γράφει για μια κοινή επίθεση των Χαζάρων και των Ογούζων που ανάγκασε τους Πετσενέγκους να διασχίσουν τον ποταμό Βόλγα μεταξύ 893 και 902 (πιθανότατα γύρω στο 894). 

> Αρχικά οι Πετσενέγkοι είχαν την κατοικία τους στον ποταμό [Βόλγα] και ομοίως στον ποταμό Ουράλη (…). Όμως πριν από πενήντα χρόνια οι λεγόμενοι Ογούζοι συμμάχησαν με τους Χαζάρους και έδωσαν μάχη με τους Πετσενέγκους και επικράτησαν και τους έδιωξαν από τη χώρα τους (…).
> 
> — Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος: *Προς τον ίδιον υιόν Ρωμανόν*

Emperors Leo VI and Constantine VIIΟ Λέων ο Σοφός και ο γιος του Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος σε βυζαντινό χρυσό σόλιδο
Tzar Simeon I of BulgariaΣφραγίδα του Συμεών Α΄ της Βουλγαρίας
Οι σχέσεις Βουλγαρίας και Βυζαντινής Αυτοκρατορίας οξύνθηκαν το 894, επειδή ο αυτοκράτορας Λέων ο Σοφός ανάγκασε τους Βούλγαρους εμπόρους να εγκαταλείψουν την Κωνσταντινούπολη και να εγκατασταθούν στη Θεσσαλονίκη.  Στη συνέχεια ο Τσάρος Συμεών Α΄ της Βουλγαρίας εισέβαλε σε βυζαντινά εδάφη  και νίκησε ένα μικρό αυτοκρατορικό στρατό. Οι Βυζαντινοί προσέγγισαν τους Ούγγρους για να τους προσλάβουν για να πολεμήσουν τους Βούλγαρους.  Ο Νικήτας Σκληρός, ο Βυζαντινός απεσταλμένος, υπέγραψε συνθήκη με τους ηγέτες τους, τον Άρπαντ και τον Kούρσαν (Kούσαν)  και βυζαντινά πλοία μετέφεραν Ούγγρους πολεμιστές μέσω του Κάτω Δούναβη.  Οι Ούγγροι εισέβαλαν στη Βουλγαρία, ανάγκασαν τον Τσάρο Συμεών να καταφύγει στο φρούριο της Δρίστρας (σήμερα Σιλίστρα της Βουλγαρίας) και λεηλάτησαν την Πρεσλάβα.  Μια παρεμβολή στο έργο του Πορφυρογέννητου αναφέρει ότι οι Ούγγροι είχαν έναν πρίγκιπα με το όνομα Λιύντικα, γιος του Άρπαντ"  εκείνη την εποχή, πράγμα που υποδηλώνει ότι ήταν ο διοικητής του στρατού, αλλά μπορεί να αναφέρεται τυχαία στο πλαίσιο του πολέμου. 

Ταυτόχρονα με την ουγγρική επίθεση από τα βόρεια οι Βυζαντινοί εισέβαλαν στη Βουλγαρία από τον νότο. Ο Τσάρος Συμεών έστειλε απεσταλμένους στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία για να προτείνουν ανακωχή. Ταυτόχρονα έστειλε πρεσβεία στους Πετσενέγκους για να τους υποκινήσει εναντίον των Ούγγρων, πράγμα που πέτυχε και οι Πετσενέγκοι εισέβαλαν στα ουγγρικά εδάφη από τα ανατολικά, αναγκάζοντας τους Ούγγρους πολεμιστές να αποσυρθούν από τη Βουλγαρία. Οι Βούλγαροι, σύμφωνα με τον Κωνσταντίνο τον Πορφυρογέννητο, επιτέθηκαν και έδιωξαν τους Ούγγρους. 

Οι Πετσενέγκοι κατέστρεψαν τους οικισμούς των Ούγγρων.  Όσοι επέζησαν της διπλής επίθεσης άφησαν τις στέπες του Πόντου και διέσχισαν τα Καρπάθια αναζητώντας μια νέα πατρίδα.  Η μνήμη της καταστροφής που έφεραν οι Πετσενέγκοι φαίνεται ότι διατηρήθηκε από τους Ούγγρους.  Το ουγγρικό όνομα των Πετσενέγκων (*besenyő*) αντιστοιχεί στην παλιά ουγγρική λέξη για τον αετό (*bese*). Έτσι η ιστορία των ουγγρικών χρονικών του 14ου αιώνα για τους αετούς που ανάγκασαν τους προγόνους των Ούγγρων να διασχίσουν τα Καρπάθια πιθανότατα αναφέρεται στην επίθεση των Πετσενέγκων. 

> Οι Ούγγροι (…) εκδιώχθηκαν από την πατρίδα τους (…) από ένα γειτονικό λαό που ονομάζεται Πετσενέγκοι, επειδή ήταν ανώτεροι από αυτούς ως προς τη δύναμη και τον αριθμό τους και επειδή (…) η χώρα τους δεν ήταν επαρκής για να φιλοξενήσει τον αυξανόμενο αριθμό τους. Αφού αναγκάστηκαν να φύγουν από τη βία των Πετσενέγκων, αποχαιρέτησαν την πατρίδα τους και ξεκίνησαν να αναζητήσουν εδάφη όπου θα μπορούσαν να ζήσουν και να ιδρύσουν οικισμούς.
> 
> — Ρετζίνο του Προυμ: *Χρονικό*

> [Μετά από] πρόσκληση του Λέοντα, του Χριστόφιλου και ένδοξου αυτοκράτορα [οι Ούγγροι] επιτέθηκαν και πολέμησαν τον Συμεών και τον νίκησαν ολοκληρωτικά, (…) και επέστρεψαν στον τόπο τους. (…) Αλλά όταν ο Συμεών (…) έστειλε πρέσβεις στους Πετσενέγκους και συμφώνησε μαζί τους να επιτεθούν και να καταστρέψουν [τους Ούγγρους] Και όταν [οι τελευταίοι] είχαν πάει σε στρατιωτική αποστολή, οι Πετσενέγκοι με τον Συμεών επιτέθηκαν στη χώρα [τους] και κατέστρεψαν ολοσχερώς τις οικογένειές τους και έδιωξαν στη συνέχεια [εκείνους] που τη φρουρούσαν. Όταν [οι Ούγγροι] επέστρεψαν και βρήκαν τη χώρα τους τόσο ερημωμένη και εντελώς κατεστραμμένη, εγκαταστάθηκαν στη γη όπου ζουν σήμερα (…).
> 
> — Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος: *Προς τον ίδιον υιόν Ρωμανόν*

> Περνώντας από το βασίλειο των ... και των Κουμάνων και τη Σουζνταλία και την πόλη Κίο, πέρασαν τα βουνά και ήρθαν σε μια περιοχή όπου είδαν αμέτρητους αετούς και εξαιτίας αυτών δεν μπορούσαν να μείνουν σε εκείνο τον τόπο, γιατί οι αετοί κατέβαιναν από τα δέντρα σαν μύγες και καταβρόχθιζαν και τα κοπάδια τους και τα άλογά τους. Διότι ο Θεός σκόπευε να κατέβουν πιο γρήγορα στην Ουγγαρία. Μέσα σε τρεις μήνες κατέβηκαν από τα βουνά και έφτασαν στα όρια του βασιλείου της Ουγγαρίας, δηλαδή στο Έρντελβ [...].
> 
> — *Εικονογραφημένο Χρονικό*

### Πρώτη φάση (π. 895–899)

The Hungarian Conquest in the Illuminated ChronicleΗ άφιξη των Ούγγρων στη λεκάνη των Καρπαθίων, όπως απεικονίζεται στο *Εικονογραφημένο Χρονικό*
Conquest memorial at the Verecke PassΜνημείο της Ουγγρικής κατάκτησης στο Πέρασμα Βερέτσκε της Ουκρανίας
Η χρονολογία της ουγγρικής εισβολής ποικίλλει ανάλογα με την πηγή.  Η παλαιότερη ημερομηνία (677) σώζεται στις εκδόσεις του "Ουγγρικού Χρονικού" του 14ου αιώνα, ενώ ο Ανώνυμος περιέχει την πιο μεταγενέστερη χρονολογία (902).  Πηγές της εποχής αναφέρουν ότι η εισβολή ακολούθησε τον Βυζαντινοβουλγαρικό πόλεμο του 894.  Αμφιλεγόμενη είναι επίσης η διαδρομή που ακολούθησαν μέσα από τα Καρπάθια.  Ο Ανώνυμος και ο Σίμων του Κέζα εμφανίζουν τους Ούγγρους εισβολείς να διασχίζουν τα βορειοανατολικά περάσματα, ενώ το *Εικονογραφημένο Χρονικό* γράφει για την άφιξή τους στην Τρανσυλβανία. 

Berengar IΟ Βερεγγάριος Α΄ της Ιταλίας
Ο Ρετζίνο του Προυμ αναφέρει ότι οι Ούγγροι «περιπλανήθηκαν στις ερημιές των Παννονίων και των Αβάρων και αναζήτησαν την καθημερινή τους τροφή με το κυνήγι και το ψάρεμα»  μετά την άφιξή τους στη λεκάνη των Καρπαθίων.  Η προέλαση τους προς τον Δούναβη φαίνεται ότι ώθησε τον Αρνούλφο που στέφθηκε αυτοκράτορας να αναθέσει στον Μπράσλαβ (τον ηγεμόνα της περιοχής μεταξύ των ποταμών Δράβου και Σάβου)  την άμυνα όλης της Παννονίας το 896.  Το 897 ή το 898 ξέσπασε ένας εμφύλιος πόλεμος μεταξύ του Μόιμιρ Β΄ και του Σβάτοπλουκ Β΄ (τους δύο γιους του αποθανόντος ηγεμόνα της Μοραβίας, Σβάτοπλουκ Α΄), στον οποίο παρενέβη και ο αυτοκράτορας Αρνούλφος.  Δεν γίνεται καμία αναφορά για δραστηριότητες των Ούγγρων εκείνα τα χρόνια. 

Το επόμενο καταγεγραμμένο γεγονός που καταγράφηκε σε σχέση με τους Ούγγρους είναι η επιδρομή τους εναντίον της Ιταλίας το 899 και το 900.  Η επιστολή του Αρχιεπισκόπου Τέοτμαρ του Σάλτσμπουργκ και των βοηθών επισκόπων του δείχνουν ότι ο Αυτοκράτορας Αρνούλφος τους παρακίνησε να επιτεθούν στον βασιλιά Βερεγγάριο Α΄ της Ιταλίας.  Συνέτριψαν τα ιταλικά στρατεύματα στις 2 Σεπτεμβρίου στον Ποταμό Μπρέντα  και λεηλάτησαν τον χειμώνα τις περιοχές του Βερτσέλλι και της Μόντενα , αλλά ο Δόγης της Βενετίας Πιέτρο Τριμπούνο τους νίκησε στη Βενετία στις 29 Ιουνίου 900.  Επέστρεψαν από την Ιταλία όταν έμαθαν για τον θάνατο του αυτοκράτορα Αρνούλφου στα τέλη του 899. 

Σύμφωνα με τον Aνώνυμο οι Ούγγροι πολέμησαν με τον Mένουμορουτ πριν κατακτήσουν την Τρανσυλβανία του Γκέλου.  Στη συνέχεια οι Ούγγροι στράφηκαν εναντίον του Σάλαν,  ηγεμόνα των κεντρικών εδαφών, σύμφωνα με αυτή την αφήγηση.  Σε αντίθεση με τον Aνώνυμο ο Σίμων του Κέζα γράφει για τον πόλεμο των Ούγγρων με τον Σβάτοπλουκ μετά την άφιξή τους.  Σύμφωνα με το *Εικονογραφημένο Χρονικό* οι Ούγγροι «έμειναν ήσυχοι στο Eρντελβ και ξεκούρασαν τα κοπάδια τους»  εκεί μετά το πέρασμά τους λόγω μιας επίθεσης από αετούς. 

Τα ουγγρικά χρονικά περιλαμβάνουν δύο ξεχωριστούς καταλόγους των ηγετών των Ούγγρων την εποχή της Κατάκτησης.  Ο Ανώνυμος αναφέρει τους Αλμος, Ελεντ, Κουντ, Οντ, Τας, Χούμπα και Τέτενι,  ενώ ο Σίμων του Κέζα και το *Εικονογραφημένο Χρονικό* απαριθμεί τους Άρπαντ, Σάμπολτς, Γκιούλα, Ερς, Κουντ, Λελ και Βέρμπουλτσου.  Πηγές της εποχής ή λίγο μεταγενέστερες μνημονεύουν τον Αλμος (Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος), τον Άρπαντ (*Συνέχεια του Χρονικού του Γεωργίου του Μοναχού* και Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος), τον [[[Λιύντικα]] (Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος) και τον Κουρσάν (*Συνέχεια του Χρονικού του Γεωργίου του Μοναχού*) 

Σύμφωνα με το *Εικονογραφημένο Χρονικό* ο Αλμος, πατέρας του Άρπαντ, "δεν μπόρεσε να μπει στην Παννονία, γιατί σκοτώθηκε στο Eρντελβ".  Το επεισόδιο υπονοεί ότι ο Άλμος ήταν ο *kende*, ο ιερός ηγεμόνας των Ούγγρων, τη στιγμή της ήττας τους από τους Πετσενέγκους, που προκάλεσε τη θυσία του.  Αν ο θάνατός του ήταν στην πραγματικότητα συνέπεια μιας ανθρωποθυσίας, η μοίρα του ήταν παρόμοια με των Χαζάρων *χαγάνων* που θανατώνονταν, σύμφωνα με τον Ιμπν Φαντλάν και τον αλ-Μασούντι, σε περίπτωση καταστροφών που έπλητταν όλο τον λαό τους. 

### Δεύτερη φάση (900-902)

Ο θάνατος του αυτοκράτορα αποδέσμευσε τους Ούγγρους από τη συμμαχία τους με την Ανατολική Φραγκία.  Επιστρέφοντας από την Ιταλία επέκτειναν την κυριαρχία τους στην Παννονία.  Επιπλέον, σύμφωνα με τον Λιουτπράνδο της Κρεμόνας, οι Ούγγροι «διεκδίκησαν για τους ίδιους το έθνος των Μοραβών, που ο βασιλιάς Aρνούλφος είχε υποτάξει με τη δική τους βοήθεια» κατά τη στέψη του γιου του Aρνούλφου, Λουδοβίκου του Παιδιού το 900.  Τα *Χρονικά του Γκράντο* αναφέρουν ότι οι Ούγγροι νίκησαν τους Μοραβούς μετά την αποχώρησή τους από την Ιταλία.  Στη συνέχεια οι Ούγγροι και οι Μοραβοί έκαναν συμμαχία και εισέβαλαν από κοινού στη Βαυαρία, σύμφωνα με τον Αβεντίνο.  Ωστόσο τα σύγχρονά τους *Χρονικά της Φούλντα*αναφέρονται μόνο σε Ούγγρους που έφτασαν στον ποταμό Eνς. 

Ένα από τα ουγγρικά αποσπάσματα διέσχισε τον Δούναβη και λεηλάτησε τα εδάφη στη βόρεια όχθη του ποταμού, αλλά ο Λούιτπολντ, Μαργράβος της Βαυαρίας, συγκέντρωσε στρατεύματα και τα οδήγησε μεταξύ του Πάσσαου και του Κρεμς αν ντερ Ντόναου  στις 20 Νοεμβρίου 900.  Κατασκεύασε ένα ισχυρό φρούριο εναντίον τους στον Eνς.  Παρ 'όλα αυτά οι Ούγγροι έγιναν κύριοι της λεκάνης των Καρπαθίων με την κατάληψη της Παννονίας.  Το *Πρώτο Ρωσικό Χρονικό* μπορεί επίσης να αντικατοπτρίζει τη μνήμη αυτού του γεγονότος όταν αναφέρεται πώς οι Ούγγροι εκδίωξαν τους *Βόλοκι* ή *Βόλκι*, που είχαν υποτάξει νωρίτερα την πατρίδα των Σλάβων στην Παννονία, σύμφωνα με μελετητές που προσδιορίζουν τους *Βόλοκι* και *Βόλκι* ως Φράγκους.  Άλλοι ιστορικοί τους συνδέουν είτε με τους Βλάχους (Ρουμάνους),  είτε με τους αρχαίους Ρωμαίους. 

> Επί μεγάλο χρονικό διάστημα οι Σλάβοι εγκαταστάθηκαν δίπλα στον Δούναβη, όπου βρίσκονται τώρα τα εδάφη της Ουγγαρίας και της Βουλγαρίας. Μεταξύ αυτών των Σλάβων ομάδες τους διασκορπίστηκαν σε όλη τη χώρα και ήταν γνωστές με αντίστοιχα ονόματα, σύμφωνα με τους τόπους όπου εγκαταστάθηκαν. (...) [Οι Βόλκι]  επιτέθηκαν στους Σλάβους του Δούναβη, εγκαταστάθηκαν ανάμεσά τους και τους επιβλήθηκαν με τη βία ... Οι Μαγυάροι πέρασαν από το Κίεβο πάνω από τον λόφο που τώρα ονομάζεται Ουγγρικός και φτάνοντας στον Δνείπερο έστησαν σκηνές. Ηταν νομάδες όπως οι Πολόβτσυ. Βγαίνοντας από την ανατολή πέρασαν από τα μεγάλα βουνά και άρχισαν να πολεμούν εναντίον των γειτονικών [Βόλοκι]  και των Σλάβων. Γιατί οι Σλάβοι είχαν εγκατασταθεί εκεί πρώτα αλλά [οι Βόλοκι]  είχαν καταλάβει τη χώρα των Σλάβων. Οι Μαγυάροι στη συνέχεια έδιωξαν τους [Βόλκι],  πήραν τη γη τους και εγκαταστάθηκαν μεταξύ των Σλάβων, τους οποίους υπέταξαν. Από τότε η περιοχή ονομάστηκε Ουγγρική.
> 
> — *Πρώτο Ρωσικό Χρονικό*

Ο Βασιλιάς Λουδοβίκος το Παιδί συγκάλεσε μια συνάντηση στο Ρέγκενσμπουργκ το 901 για να λάβει περαιτέρω μέτρα κατά των Ούγγρων.  Οι απεσταλμένοι της Μοραβίας πρότειναν ειρήνη μεταξύ της Μοραβίας και της Ανατολικής Φραγκίας, επειδή οι Ούγγροι είχαν στο μεταξύ λεηλατήσει τη χώρα τους.  Ο Ουγγρικός στρατός που εισέβαλε στην Καρινθία ηττήθηκε  τον Απρίλιο και ο Aβεντίνος περιγράφει την ήττα των Ούγγρων από τον Μαργράβο Λούιτπολντ στον ποταμό Φίσα την ίδια χρονιά. 

### Παγίωση (902–907)

Ruins of a Moravian fortressΕρείπια φρουρίου της Μοραβίας στο Ντούκοβε της Σλοβακίας)
Η χρονολογία κατά την οποία η Μοραβία έπαψε να υπάρχει είναι αβέβαιη, επειδή δεν υπάρχουν σαφή στοιχεία ούτε για την «ύπαρξη της Μοραβίας ως κράτους» μετά το 902 (Σπίνεϊ) ούτε για την πτώση της. Μια σύντομη σημείωση στα *Annales Alamannici* αναφέρεται σε έναν «πόλεμο με τους Ούγγρους στη Μοραβία» το 902, κατά τον οποίο η «γη (πατρίδα) υπέκυψε», αλλά αυτό το κείμενο είναι διφορούμενο.  Από την άλλη οι λεγόμενοι *Τελωνειακοί Κανονισμοί Ραφελστέτεν* αναφέρουν τις «αγορές των Μοραβών» γύρω στο 905.  Ο *Βίος του Αγίου Ναούμ* αναφέρει ότι οι Ούγγροι κατέλαβαν τη Μοραβία, προσθέτοντας ότι οι Μοραβοί που «δεν αιχμαλωτίστηκαν από τους Ούγγρους, προσέτρεξαν στους Βούλγαρους». Ο Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος συνδέει επίσης την πτώση της Μοραβίας με την κατάληψή της από τους Ούγγρους.  Η καταστροφή των πρώιμων μεσαιωνικών αστικών κέντρων και φρουρίων στο Σέπεσταμασφαλβα (Σπίσκε Τομάσοβτσε), το Ντέβενι και άλλα μέρη στη σύγχρονη Σλοβακία χρονολογείται στην περίοδο γύρω στο 900. 

> Μετά τον θάνατο του (...) [Σβάτοπλουκ Α΄, οι γιοι του] παρέμειναν σε ειρήνη για ένα χρόνο αλλά στη συνέχεια ακολούθησαν διαμάχες και εξεγέρσεις και έκαναν εμφύλιο πόλεμο μεταξύ τους και οι [Ούγγροι] ήρθαν και τους αφάνισαν και κατέλαβαν τη χώρα τους, στην οποία ζουν ακόμη και τώρα [οι Ούγγροι]. Και όσοι από τους λαούς έμειναν διασκορπίστηκαν και προσέφυγαν για καταφύγιο στα γειτονικά έθνη, στους Βούλγαρους και [τους Ούγγρους] και τους Κροάτες και στα υπόλοιπα έθνη.
> 
> — Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος: *Προς τον ίδιον υιόν Ρωμανόν*

Σύμφωνα με τον Ανώνυμο, που δεν γράφει για τη Μοραβία, οι Ούγγροι εισέβαλαν στην περιοχή της Νίτρα (Σλοβακία) και νίκησαν και σκότωσαν τον Ζόμπορ, τον τοπικό Τσέχο ηγεμόνα, στο ομώνυμο όρος κοντά στην έδρα του.  Στη συνέχεια, όπως συνεχίζει ο Ανώνυμος, οι Ούγγροι κατέλαβαν πρώτα την Παννονία από τους «Ρωμαίους» και στη συνέχεια πολέμησαν με τον Γκλαντ και τον στρατό του αποτελούμενο από Βούλγαρους, Ρουμάνους και Πετσενέγκους από το Βανάτο.  Ο Γκλαντ παραχώρησε λίγες πόλεις από το δουκάτο του.  Τέλος ο Ανώνυμος γράφει για μια συνθήκη μεταξύ των Ούγγρων και του Μένουμορουτ,  που όριζε ότι η κόρη του τοπικού ηγεμόνα έπρεπε να παντρευτεί τον γιο του Άρπαντ, Ζόλτα.  Ο Mακάρτνεϊ  υποστηρίζει ότι η αφήγηση του Ανώνυμου τόσο για το Μένουμορουτ όσο και για το Γκλαντ είναι βασικά μια μεταγραφή μιας πολύ μεταγενέστερης αναφοράς των αρχών του 11ου αιώνα του Aχτουμ, του φερόμενου απογόνου του Γκλαντ.  Αντίθετα, για παράδειγμα, ο Mατζεάρου υποστηρίζει ότι τα Γκάλαντ, Κλάντοβα, Γκλάντες και άλλα τοπωνύμια που καταγράφηκαν στο Bανάτο τον 14ο αιώνα και τον 16ο αιώνα μαρτυρούν τη μνήμη ενός τοπικού ηγεμόνα που ονομαζόταν Γκλαντ. 

> [Οι Ούγγροι] έφτασαν στην περιοχή του Μπέγκα και έμειναν εκεί για δύο εβδομάδες ενώ υπέταξαν όλους τους κατοίκους εκείνης της χώρας από το Μούρες μέχρι τον ποταμό Τίμις και πήραν τους γιους τους ως ομήρους. Στη συνέχεια, προχωρώντας με τον στρατό τους, ήρθαν στον ποταμό Τίμις και στρατοπέδευσαν δίπλα στο πέρασμα του Φόενι και όταν προσπάθησαν να διασχίσουν την κοίτη του Τίμις, ήρθε να τους αντιμετωπίσει ο Γκλαντ, (...) ο πρίγκιπας εκείνης της χώρας, με μεγάλο στρατό ιππέων και πεζών, υποστηριζόμενος από Κουμάνους, Βούλγαρους και Βλάχους. (...) Ο Θεός με τη χάρη Του τέθηκε μπροστά από στους Ούγγρους, τους χάρισε μια μεγάλη νίκη και οι εχθροί τους έπεσαν μπροστά τους σαν δεμάτια σανού μπροστά στους θεριστές. Σε εκείνη τη μάχη σκοτώθηκαν δύο δούκες των Κουμάνων και τρεις κνιάζ των Βουλγάρων και ο Γκλάντ, ο δούκας τους, τράπηκε σε φυγή, αλλά όλος ο στρατός του, που έλιωσε σαν κερί μπροστά στη φλόγα, καταστράφηκε στο πεδίο της μάχης. (...) Ο πρίγκιπας Γκλάντ, έχοντας διαφύγει, όπως είπαμε παραπάνω, φοβούμενος τους Ούγγρους, μπήκε στο κάστρο του Κόβιν. (...) Ζήτησε ειρήνη με [τους Ούγγρους] και με δική του θέληση παρέδωσε το κάστρο με διάφορα δώρα.
> 
> — Ανώνυμος: *Gesta Hungarorum*

Ένα σημαντικό γεγονός μετά την κατάκτηση της λεκάνης των Καρπαθίων, η δολοφονία του Kούρσαν από τους Βαυαρούς, καταγράφηκε στην εκτενέστερη έκδοση των *Χρονικών του Αγίου Γάλλου*, των *Annales Alamannici* και των *Χρονικών του Αϊνζίντελν*.  Η πρώτη τοποθετεί το γεγονός στο 902, ενώ οι άλλες το χρονολογούν στο 904.  Τα τρία χρονικά αναφέρουν ομόφωνα ότι οι Βαυαροί κάλεσαν τον Ούγγρο ηγέτη σε δείπνο με πρόσχημα τη διαπραγμάτευση ειρηνευτικής συνθήκης και τον δολοφόνησαν με δόλο.  Ο Κρίστο και άλλοι Ούγγροι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι η διπλή ηγεσία των Ούγγρων έληξε με τον θάνατο του Κούρσαν. 

Οι Ούγγροι εισέβαλαν στην Ιταλία χρησιμοποιώντας τη λεγόμενη «Διαδρομή των Ούγγρων» (*Strada Ungarorum*) που οδηγούσε από την Παννονία στη Λομβαρδία το 904.  Έφτασαν ως σύμμαχοι του βασιλιά Βερεγγάριου Α΄  εναντίον του αντιπάλου του, βασιλιά Λουδοβίκου της Προβηγκίας. Οι Ούγγροι ερήμωσαν τα εδάφη που είχε καταλάβει νωρίτερα ο βασιλιάς Λουδοβίκος κατά μήκος του ποταμού Πάδου, γεγονός που εξασφάλισε τη νίκη του Βερεγγάριου. Ο νικητής μονάρχης επέτρεψε στους Ούγγρους να λεηλατήσουν όλες τις πόλεις που είχαν δεχτεί νωρίτερα την κυριαρχία του αντιπάλου του  και συμφώνησε να πληρώνει ετήσιο φόρο περίπου 375 κιλών (827 λίβρες) αργύρου. 

Η εκτενέστερη έκδοση των *Χρονικών του Αγίου Γάλλου* αναφέρει ότι ο Αρχιεπίσκοπος Τέοτμαρ του Σάλτσμπουργκ σκοτώθηκε, μαζί με τους Επισκόπους Ούτο του Φράιζινγκ και Ζάχαρυ του Σέμπεν, σε μια «καταστροφική μάχη» που διεξήχθη εναντίον των Ούγγρων στο Μπρέζαλαουσπουρτς στις 4 Ιουλίου 907.  Άλλες σύγχρονες πηγές προσθέτουν ότι ο Mαργκράβος Λούιτπολντ της Βαυαρίας και 19 Βαυαροί κόμητες  πέθαναν επίσης στη μάχη.  Οι περισσότεροι ιστορικοί (συμπεριλαμβανομένων των Ενγκελ,  Mακάι,  και Σπίνεϊ) ταυτίζουν το Μπρέζαλαουσπουρτς με το Πρέσμπουργκ (Μπρατισλάβα, Σλοβακία), αλλά ορισμένοι ερευνητές (για παράδειγμα οι Μπόμπα και ο Μπόουλους) υποστηρίζουν ότι μπορεί να αναφέρεται στο Μόσαμπουργκ, το φρούριο του Μπράσλαβ στο Zάλα της Παννονίας.  Η νίκη των Ούγγρων εμπόδισε κάθε απόπειρα επέκτασης της Ανατολική Φραγκία προς ανατολάς για τις επόμενες δεκαετίες  και άνοιξε τον δρόμο για τους Ούγγρους να λεηλατούν ελεύθερα τεράστια εδάφη αυτού του βασιλείου.

Συνέπειες
---------

Δείτε επίσης: Πριγκιπάτο της Ουγγαρίας
Hungarian tribe names in the Carpathian BasinΟικισμοί που φέρουν το όνομα μιας ουγγρικής φυλής στη λεκάνη των Καρπαθίων (κατά τον Σάντορ Τέρεκ). Πιθανόν να δείχνουν τα μέρη όπου ζούσαν οι Ούγγροι μεταξύ άλλων λαών και να βοηθήσουν στην ανακάλυψη των τόπων όπου εγκαταστάθηκαν.
Οι Ούγγροι εγκαταστάθηκαν στις πεδινές περιοχές της λεκάνης των Καρπαθίων κατά μήκος των ποταμών Δούναβη, Τίσα και των παραποτάμων τους,  όπου μπορούσαν να συνεχίσουν τον ημινομαδικό τρόπο ζωής τους.  Ως άμεση συνέπεια η άφιξή τους "κατέληξε σε μια μη σλαβική σφήνα μεταξύ των Δυτικών και των Νοτίων Σλάβων" (Φάιν).  Ο Φάιν υποστηρίζει ότι η αποχώρηση των Ούγγρων από τις δυτικές περιοχές των στεπών του Πόντου αποδυνάμωσε τους πρώην συμμάχους τους, τους Χαζάρους, γεγονός που συνέβαλε στην κατάρρευση της αυτοκρατορίας τους. 

Μερικές δεκαετίες μετά την κατάκτηση της Ουγγαρίας μια νέα σύνθεση παλαιότερων πολιτισμών, ο «πολιτισμός Μπίγελο Μπρντο» εξαπλώθηκε σε ολόκληρη τη λεκάνη των Καρπαθίων, με τα χαρακτηριστικά κοσμήματά του, συμπεριλαμβανομένων των σκουλαρικιών σε σχήμα S.  Η έλλειψη αρχαιολογικών ευρημάτων που συνδέονται με άλογα στους τάφους του "Μπίγελο Μπρντο" είναι ένα άλλο χαρακτηριστικό αυτών των νεκροταφείων.  Οι πρώτες συλλογές "Μπίγελο Μπρντο" χρονολογούνται μέσω ανασκαφών νομισμάτων στη βασιλεία του Κωνσταντίνου Ζ΄ του Πορφυρογέννητου στα μέσα του 10ου αιώνα.  Τα πρώτα νεκροταφεία του πολιτισμού ανακαλύφθηκαν στο Μπέρεμεντ και στο Τσόνγκραντ τηνς Ουγγαρίας, στο Ντέβενι (Ντέβιν) και το Ζίτβαμπεσενιε (Μπέσενοφ) της Σλοβακίας, στο Γκιούλαβαρσαντ (Βάρσαντ) και το Βάρφαλβα (Μολντοβενέστι) της Ρουμανίας και στο Βούκοβαρ και το Γκόρμπονοκ (Κλόσταρ Πόντραβσκι) της Κροατίας. 

Corn cockle*Agrostemma githago*: το ουγγρικό του όνομα (*konkoly*) είναι σλαβικής προέλευσης
Η ουγγρική κοινωνία γνώρισε θεμελιώδεις αλλαγές σε πολλούς τομείς (συμπεριλαμβανομένης της κτηνοτροφίας, της γεωργίας και της θρησκείας) στους αιώνες που ακολούθησαν την "κατάκτηση". Αυτές οι αλλαγές αντικατοπτρίζονται στο σημαντικό αριθμό όρων που δανείστηκαν από τους ντόπιους Σλάβους.  Περίπου το 20% του ουγγρικού λεξιλογίου είναι σλαβικής προέλευσης,  συμπεριλαμβανομένων των ουγγρικών λέξεων για την προβατίνα (*akol*), τη ζυγαριά (*iga*) και το πέταλο (*patkó*). Ομοίως η ουγγρική ονομασία λαχανικών, φρούτων και άλλων καλλιεργούμενων φυτών, καθώς και πολλοί ουγγρικοί όροι που συνδέονται με τη γεωργία είναι σλαβικά δάνεια, συμπεριλαμβανομένων των *káposzta* ("λάχανο"), *szilva* ("δαμάσκηνο"), *zab* ("βρώμη"), *széna* ("σανό") και *kasza* ("δρεπάνι"). 

Οι Ούγγροι άφησαν μεγάλες εκτάσεις (τα λεγόμενα *gyepű*) στις παραμεθόριες περιοχές της νέας πατρίδας τους ακατοίκητες για αμυντικούς σκοπούς.  Σε αυτό το ανατολικότερο έδαφος της λεκάνης των Καρπαθίων οι πρώτοι τάφοι που αποδίδονται σε Ούγγρους πολεμιστές - για παράδειγμα, στο Σεκ, το Τόρντα και το Βίζακνα (Οκνα Σιμπιουλούι) - συγκεντρώνονται γύρω από τα αλατωρυχεία της Τρανσυλβανίας στην κοιλάδα των ποταμών Κις-Σάμος (Σόμεσουλ Μικ) και Mάρος (Mούρες).  Παρόλα αυτά πολεμιστές τοποθετήθηκαν επίσης σε φυλάκια ανατολικά των Καρπαθίων, όπως φαίνεται από τάφους του 10ου αιώνα που ανακαλύφθηκαν στο Κρύλος, το Πζέμισλ, τη Σούντοβα Βίσνια, το Γκρόζεστι, το Πρόμποτα και το Τέι.  Ο φόβος των Ούγγρων για τους ανατολικούς γείτονές τους, τους Πετσενέγκους, καταδεικνύεται από την έκθεση του Πορφυρογέννητου σχετικά με την αποτυχία ενός Βυζαντινού απεσταλμένου να τους πείσει να τους επιτεθούν.  Οι Ούγγροι δήλωσαν ξεκάθαρα ότι δεν μπορούσαν να πολεμήσουν εναντίον των Πετσενέγκων, επειδή «οι άνθρωποι τους είναι πολυάριθμοι και είναι παιδιά του διαβόλου». 

Mihály Munkácsy's paintingΜίχαλι Μούνκασι: *Κατάκτηση* (1893)
Αντί να επιτεθούν στους Πετσενέγκους και τους Βούλγαρους στα ανατολικά, οι Ούγγροι έκαναν αρκετές επιδρομές στη Δυτική Ευρώπη.  Για παράδειγμα λεηλάτησαν τη Θουριγγία και τη Σαξονία το 908, τη Βαυαρία και τη Σουαβία το 909 και το 910 και τη Σουαβία, τη Λωρραίνη και τη Δυτική Φραγκία το 912.  Παρόλο που μια βυζαντινή αγιογραφία του Αγίου Γεωργίου αναφέρεται σε κοινή επίθεση Πετσενέγκων, "Μοσίων" και Ούγγρων κατά της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας το 917, η αξιοπιστία της δεν έχει τεκμηριωθεί.  Οι Ούγγροι φαίνεται να επιτέθηκαν στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία για πρώτη φορά το 943.  Ωστόσο η ήττα τους στη μάχη του Λέχφελντ το 955 "έβαλε τέλος στις επιδρομές στη Δύση" (Kόντλερ), ενώ σταμάτησαν να λεηλατούν τους Βυζαντινούς μετά την ήττα τους στη Μάχη της Αρκαδιούπολης το 970. 

Οι Ούγγροι ηγέτες αποφάσισαν ότι ο παραδοσιακός τρόπος ζωής τους, εν μέρει βασισμένος σε λεηλασίες επιδρομών εναντίον μόνιμα εγκατεστημένων λαών, δεν μπορούσε να συνεχιστεί. Οι ήττες στο Λέχφελντ και την Αρκαδιούπολη επιτάχυναν την υιοθέτηση από τους Ούγγρους ενός μόνιμου τρόπου ζωής.  Αυτή η διαδικασία κορυφώθηκε με τη στέψη του αρχηγού των Ούγγρων Στέφανου, του πρώτου βασιλιά της Ουγγαρίας το 1000 και το 1001.

Παραπομπές
----------

1. 1 2  Kontler 1999, σελ. 42.
2. ↑  Roman 2003, σελ. 145.
3. 1 2 3  Engel 2003, σελ. 650.
4. ↑  Róna-Tas 1999, σελ. 53.
5. ↑  Róna-Tas 1999, σελ. 55.
6. ↑  Róna-Tas 1999, σελίδες 51–52.
7. ↑  Róna-Tas 1999, σελ. 54.
8. ↑  Engel 2003, σελ. 652.
9. 1 2  Róna-Tas 1999, σελ. 56.
10. ↑  Engel 2003, σελ. 653.
11. 1 2  Kristó 1996a, σελ. 176.
12. ↑  Macartney 1953, σελ. 16.
13. 1 2  Madgearu 2005b, σελ. 91.
14. ↑  Kristó 1996a, σελ. 185.
15. 1 2  Róna-Tas 1999, σελ. 61.
16. 1 2  Kristó 1996a, σελ. 193.
17. 1 2  Róna-Tas 1999, σελ. 62.
18. ↑  Madgearu 2005b, σελ. 52.
19. ↑  Macartney 1953, σελ. 1.
20. ↑  Madgearu 2005b, σελ. 24.
21. ↑  Szakács 2006, σελ. 150.
22. ↑  Róna-Tas 1999, σελ. 58.
23. 1 2 3 4  Buranbaeva & Mladineo 2011, σελ. 113.
24. ↑  Madgearu 2005b, σελ. 20.
25. ↑  Curta 2006, σελ. 350.
26. ↑  Macartney 1953, σελ. 59.
27. ↑  Kristó 1996a, σελ. 71.
28. ↑  Róna-Tas 1999, σελίδες 117–118. 134.
29. ↑  Spinei 2003, σελ. 37.
30. ↑  Engel 2001, σελ. 17.
31. 1 2  Róna-Tas 1999, σελ. 139.
32. 1 2  Engel 2001, σελ. 16.
33. ↑  Spinei 2003, σελ. 39.
34. ↑  Róna-Tas 1999, σελίδες 133–134.
35. ↑  Spinei 2003, σελ. 24.
36. ↑  Spinei 2003, σελίδες 55. 58.
37. ↑  Spinei 2003, σελίδες 108–109.
38. ↑  Kontler 1999, σελ. 39.
39. ↑  Engel 2001, σελίδες 10.
40. ↑  Curta 2006, σελ. 123.
41. 1 2 3  Spinei 2003, σελ. 50.
42. 1 2  Bowlus 1994, σελ. 237.
43. ↑  Bowlus 1994, σελ. 338.
44. ↑  Kristó 1996a, σελίδες 148. 156.
45. ↑  Spinei 2003, σελίδες 42–43.
46. ↑  *Constantine Porphyrogenitus: De Administrando Imperio* (ch. 38), p. 173.
47. ↑  *Constantine Porphyrogenitus: De Administrando Imperio* (ch. 40), p. 175.
48. ↑  Kristó 1996a, σελ. 156.
49. 1 2 3  Spinei 2003, σελ. 44.
50. ↑  Curta 2006, σελ. 124.
51. 1 2  Makkai 1994, σελ. 10.
52. 1 2  Kristó 1996a, σελίδες 116–117.
53. ↑  *Anonymus, Notary of King Béla: The Deeds of the Hungarians* (ch. 1.), p. 11.
54. 1 2 3  Spinei 2003, σελ. 51.
55. ↑  Róna-Tas 1999, σελ. 329.
56. ↑  Bowlus 1994, σελίδες 237–238.
57. ↑  Madgearu 2005b, σελίδες 34. 37.
58. ↑  Róna-Tas 1999, σελίδες 69–72.
59. 1 2  Spinei 2003, σελ. 33.
60. ↑  Kristó 1996a, σελίδες 101–104.
61. ↑  Róna-Tas 1999, σελίδες 343. 347.
62. ↑  Róna-Tas 1999, σελίδες 343. 353.
63. ↑  Engel 2001, σελ. 15.
64. ↑  Engel 2001, σελίδες 15–16.
65. ↑  Spinei 2003, σελ. 20.
66. 1 2  *The* Chronicle *of Regino of Prüm* (year 889), p. 205.
67. 1 2  Spinei 2003, σελ. 19.
68. ↑  Róna-Tas 1999, σελ. 358.
69. ↑  Róna-Tas 1999, σελ. 136.
70. ↑  *The Taktika of Leo VI* (18.47–50), pp. 455–457.
71. 1 2  Macartney 1953, σελίδες 64–65, 70.
72. ↑  *Anonymus, Notary of King Béla: The Deeds of the Hungarians* (ch. 9.), p. 27.
73. ↑  Madgearu 2005b, σελ. 45.
74. 1 2  Georgescu 1991, σελ. 15.
75. ↑  *Anonymus, Notary of King Béla: The Deeds of the Hungarians* (ch. 11.), p. 33.
76. ↑  *Simon of Kéza: The Deeds of the Hungarians* (ch. 2.23), pp. 73-75.
77. ↑  Madgearu 2005b, σελίδες 46–47.
78. ↑  Macartney 1953, σελ. 103.
79. ↑  Macartney 1953, σελίδες 70, 80.
80. ↑  Pop 2013, σελ. 63.
81. 1 2 3  Kristó 1996b, σελ. 95.
82. ↑  Kiss 1983, σελίδες 187. 190. 233. 408. 481. 532. 599. 643.
83. ↑  Kiss 1983, σελίδες 80. 108. 661. 712.
84. 1 2  Makkai 1994.
85. 1 2  Kristó 1996b, σελ. 96.
86. ↑  Kiss 1983, σελίδες 166–167. 331. 465. 697.
87. 1 2  Kristó 1996b, σελ. 98.
88. ↑  Kristó 1996b, σελ. 96. 98.
89. ↑  Kiss 1983, σελίδες 91–92.
90. 1 2 3  Béla Miklós Szőke (17 Απριλίου 2013). «A Kárpát-medence a Karoling-korban és a magyar honfoglalás (Tudomány és hagyományőrzés konferencia)» (PDF) (στα Ουγγρικά). MTA Bölcsészettudományi Kutatóközpont. Ανακτήθηκε στις 7 Δεκεμβρίου 2013.
91. ↑  György Szabados (2015). «Avar–magyar találkozó. Helyszín, időpont? (In: ...in nostra lingua Hringe nominant, Tanulmányok Szentpéteri József 60. születésnapja tiszteletére)» (PDF) (στα Ουγγρικά). MTA Bölcsészettudományi Kutatóközpont, Kecskeméti Katona József Múzeum. σελίδες 121–140. Ανακτήθηκε στις 8 Ιουλίου 2017.
92. ↑  Engel 2001, σελ. 8.
93. ↑  Róna-Tas 1999, σελ. 262.
94. ↑  Engel 2001, σελ. 2.
95. ↑  Kontler 1999, σελίδες 31–32.
96. ↑  Curta 2006, σελ. 92.
97. ↑  Spiesz, Caplovic & Bolchazy 2006, σελ. 19.
98. ↑  Makkai 1994, σελ. 7.
99. 1 2 3  Szőke 2003, σελ. 314.
100. ↑  Bowlus 1994, σελίδες 57–58.
101. 1 2  Bowlus 1994, σελ. 57.
102. ↑  Róna-Tas 1999, σελ. 264.
103. ↑  Pohl 1998, σελ. 19.
104. 1 2  Olajos 2001, σελ. 55.
105. 1 2  Róna-Tas 1999, σελ. 285-286.
106. ↑  Kristó 1996b, σελ. 97-98.
107. ↑  Bowlus 1994, σελίδες 72–73.
108. 1 2 3 4  Róna-Tas 1999, σελ. 243.
109. ↑  Barford 2001, σελ. 95.
110. ↑  Róna-Tas 1999, σελ. 133.
111. ↑  Szőke 2003, σελ. 315.
112. ↑  Bowlus 1994, σελ. 125.
113. ↑  Bowlus 1994, σελ. 202.
114. ↑  *The Annals of Fulda* (year 884), p. 110.
115. ↑  Bowlus 1994, σελίδες 208–213.
116. 1 2  Spiesz, Caplovic & Bolchazy 2006, σελ. 20.
117. ↑  Spiesz, Caplovic & Bolchazy 2006, σελίδες 21–22.
118. ↑  Kontler 1999, σελίδες 31–33.
119. ↑  Spiesz, Caplovic & Bolchazy 2006, σελίδες 24–25.
120. ↑  Curta 2006, σελίδες 126–127.
121. 1 2 3  *Constantine Porphyrogenitus: De Administrando Imperio* (ch. 40), p. 177.
122. ↑  Kristó 1996a, σελ. 180.
123. ↑  Kristó 1996a, σελίδες 180–181.
124. ↑  Kristó 1996a, σελ. 181.
125. 1 2  Curta 2006, σελ. 127.
126. ↑  Engel 2001, σελ. 4.
127. ↑  Curta 2006, σελ. 149.
128. ↑  *Royal Frankish Annals* (year 824), p. 116.
129. ↑  Curta 2006, σελίδες 157–159.
130. ↑  *Royal Frankish Annals* (year 827), p. 122.
131. ↑  Fine 1991, σελ. 107.
132. ↑  Curta 2006, σελ. 158.
133. ↑  Curta 2006, σελ. 159.
134. ↑  Fine 1991, σελ. 118.
135. ↑  Bowlus 1994, σελίδες 224–225. 229.
136. ↑  Bowlus 1994, σελ. 229.
137. ↑  *The Annals of Fulda* (year 892), p. 124.
138. 1 2  Fine 1991, σελ. 11.
139. ↑  *Anonymus, Notary of King Béla: The Deeds of the Hungarians* (ch. 35.), p. 77.
140. ↑  *Anonymus, Notary of King Béla: The Deeds of the Hungarians* (ch. 24.), p. 59.
141. ↑  Grzesik 2016, σελίδες 29, 32.
142. ↑  Grzesik 2016, σελίδες 28-29.
143. ↑  Curta 2001, σελίδες 148–149.
144. ↑  Madgearu 2005b, σελ. 115.
145. ↑  Curta 2001, σελίδες 148.
146. 1 2  Tóth 1998, σελ. 169.
147. ↑  Tóth 1998, σελίδες 169. 230–231.
148. ↑  Tóth 1998, σελ. 170.
149. ↑  Tóth 1998, σελίδες 170. 226. 234.
150. ↑  Kristó 1996a, σελίδες 181–182.
151. ↑  Tóth 1998, σελίδες 169–170.
152. ↑  Róna-Tas 1999, σελ. 336.
153. 1 2 3  Kristó 1996a, σελ. 175.
154. ↑  Bowlus 1994, σελ. 241.
155. ↑  *Liudprand of Cremona: Retribution* (1.13), p. 56.
156. 1 2  Kristó 1996b, σελ. 107.
157. 1 2  Bowlus 1994, σελ. 240.
158. ↑  *The Annals of Fulda* (year 894), p. 129.
159. 1 2  Kristó 1996a, σελ. 177.
160. ↑  Róna-Tas 1999, σελ. 332.
161. ↑  Tóth 1998, σελίδες 149–150.
162. ↑  Tóth 1998, σελ. 150.
163. ↑  *The Hungarian Illuminated Chronicle* (ch. 28), p. 99.
164. ↑  *The History of al-Tabari* (38:2138), p. 11.
165. ↑  Tóth 1998, σελ. 178.
166. 1 2  Kristó 1996a, σελ. 182.
167. ↑  Tóth 1998, σελίδες 178–179.
168. ↑  Tóth 1998, σελίδες 179–180.
169. ↑  *Constantine Porphyrogenitus: De Administrando Imperio* (ch. 37), p. 167.
170. ↑  Fine 1991, σελ. 137.
171. 1 2 3 4 5 6  Curta 2006, σελ. 178.
172. 1 2 3  Fine 1991, σελ. 138.
173. ↑  Kristó 1996a, σελ. 183.
174. ↑  Kristó 1996a, σελ. 186.
175. 1 2 3  Fine 1991, σελ. 139.
176. ↑  Engel 2001, σελ. 12.
177. 1 2  Kristó 1996a, σελ. 188.
178. ↑  *The* Chronicle *of Regino of Prüm* (year 889), pp. 204–205.
179. ↑  *The Hungarian Illuminated Chronicle* (ch. 26), p. 98.
180. ↑  Tóth 1998, σελ. 189.
181. ↑  Tóth 1998, σελίδες 189–190.
182. ↑  Tóth 1998, σελ. 191.
183. ↑  Spinei 2003, σελ. 55.
184. 1 2 3 4 5  Kristó 1996a, σελ. 191.
185. ↑  Spinei 2009, σελίδες 71–72.
186. ↑  Engel 2003, σελ. 654.
187. ↑  Bowlus 1994, σελίδες 214. 241–242.
188. ↑  Kristó 1996a, σελ. 195.
189. ↑  Bowlus 1994, σελ. 243.
190. 1 2  Bartl 2002, σελ. 23.
191. ↑  Spiesz, Caplovic & Bolchazy 2006, σελ. 25.
192. ↑  Kristó 1996a, σελ. 197.
193. ↑  Kristó 1996a, σελίδες 197–198.
194. 1 2  Kristó 1996a, σελ. 198.
195. 1 2 3  Engel 2003, σελ. 13.
196. 1 2  Spinei 2003, σελ. 68.
197. ↑  Bowlus 1994, σελίδες 244, 246.
198. ↑  Madgearu 2005b, σελίδες 22–23.
199. ↑  Pop 1996, σελίδες 131-136.
200. 1 2  Madgearu 2005b, σελ. 22.
201. ↑  Spinei 2003, σελ. 59.
202. 1 2  *The Hungarian Illuminated Chronicle* (ch. 28), p. 98.
203. 1 2  Spinei 2003, σελ. 31.
204. ↑  *Anonymus, Notary of King Béla: The Deeds of the Hungarians* (ch. 6.), p. 19.
205. ↑  *Simon of Kéza: The Deeds of the Hungarians* (ch. 2.27-33.), pp. 81-85.
206. ↑  Tóth 1998, σελ. 116. 121. 125.
207. ↑  Kristó 1996a, σελίδες 191–192.
208. 1 2  Spinei 2003, σελ. 69.
209. 1 2  Kristó 1996a, σελ. 200.
210. ↑  Bowlus 1994, σελ. 246.
211. 1 2 3  Kristó 1996a, σελ. 199.
212. ↑  Bowlus 1994, σελ. 247.
213. ↑  Bowlus 1994, σελίδες 247–248.
214. 1 2 3  Bowlus 1994, σελ. 248.
215. 1 2  Grzesik 2016, σελ. 31.
216. ↑  Spinei 2009, σελ. 73.
217. ↑  *Russian Primary Chronicle* (1953, note 29 on p. 235)
218. ↑  Kristó 1983, σελ. 146.
219. 1 2 3  Kristó 1983, σελ. 147.
220. ↑  *The Russian Primary Chronicle* (Introduction and years 888–898), pp. 52–53. 62.
221. ↑  Bowlus 1994, σελίδες 248–250.
222. ↑  Kristó 1996b, σελ. 142.
223. ↑  Kristó 1996b, σελ. 141.
224. ↑  Barford 2001, σελίδες 109–111.
225. ↑  *Constantine Porphyrogenitus: De Administrando Imperio* (ch. 41), p. 181.
226. ↑  Bowlus 1994, σελ. 257.
227. ↑  Madgearu 2005b, σελίδες 22. 33. 39.
228. ↑  Spinei 2003, σελ. 62.
229. ↑  Madgearu 2005b, σελ. 25.
230. ↑  Macartney 1953, σελίδες 71. 79.
231. ↑  Madgearu 2005b, σελίδες 35–36.
232. ↑  *Anonymus, Notary of King Béla: The Deeds of the Hungarians* (ch. 44.), p. 97.
233. 1 2  Kristó 1996a, σελ. 201.
234. 1 2 3 4  Spinei 2003, σελ. 70.
235. ↑  Bowlus 1994, σελ. 250.
236. ↑  Kristó 1996a, σελ. 203.
237. ↑  Bowlus 1994, σελ. 251.
238. 1 2  Bowlus 1994, σελ. 254.
239. 1 2  Bowlus 1994, σελ. 258.
240. 1 2  Makkai 1994, σελ. 12.
241. 1 2 3  Spinei 2003, σελ. 72.
242. ↑  Bowlus 1994, σελίδες 259–265.
243. ↑  Spiesz, Caplovic & Bolchazy 2006, σελ. 27.
244. ↑  Kontler 1999, σελ. 45.
245. ↑  Curta 2006, σελ. 193.
246. ↑  Barford 2001, σελ. 231.
247. 1 2  Spinei 2003, σελ. 57.
248. ↑  Curta 2001, σελ. 151.
249. ↑  Spinei 2003, σελίδες 57–59.
250. 1 2  Róna-Tas 1999, σελ. 111.
251. ↑  Róna-Tas 1999, σελίδες 110–111.
252. 1 2  Engel 2001, σελίδες 44, 57.
253. ↑  Hajdú 2004, σελ. 243.
254. ↑  Kontler 1999, σελ. 44.
255. ↑  Madgearu 2005a, σελίδες 110–111.
256. ↑  Róna-Tas 1999, σελ. 118.
257. 1 2  Kristó 1996b, σελ. 145.
258. ↑  *Constantine Porphyrogenitus: De Administrando Imperio* (ch. 8), p. 57
259. ↑  Spinei 2003, σελίδες 76–77.
260. ↑  Spinei 2003, σελ. 77.
261. 1 2  Kontler 1999, σελ. 47.
262. ↑  Spinei 2003, σελ. 84.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* "The Carpathian Basin before the Hungarian Conquest in the 9th Century"