Ο **Αντόνι Στέφαν Κόπερ** (πολωνικά: Antoni Stefan Koper, 6 Σεπτεμβρίου 1906 - 13 Ιουνίου 1990) ήταν υπολοχαγός στον Πολωνικό Εσωτερικό Στρατό και ενεργό μέλος στο πολωνικό κίνημα αντίστασης κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Βοήθησε στη διάσωση Εβραίων από το Γκέτο της Βαρσοβίας και πολέμησε στην Εξέγερση της Βαρσοβίας. Αφού δραπέτευσε από ένα στρατόπεδο εγκλεισμού των Ναζί, κατέφυγε αρχικά στο Λονδίνο και στη συνέχεια μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες. Εκεί, εργάστηκε για το Ινστιτούτο Γλωσσών του Υπουργείου Άμυνας των ΗΠΑ, το Πρακτορείο Πληροφοριών Ηνωμένων Πολιτειών και τη Φωνή της Αμερικής. Πέθανε από καρκίνο το 1990.

Πρώτα χρόνια και η εισβολή στην Πολωνία
---------------------------------------

Ο Αντόνι Κόπερ γεννήθηκε στη Βαρσοβία της Πολωνίας το 1906 και αποφοίτησε από το Πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας. Είχε επιλέξει μια καριέρα στη δημοσιογραφία, αλλά η εισβολή της Ναζιστικής Γερμανίας στην Πολωνία το Σεπτέμβριο του 1939 τον βρήκε στο μέτωπο, πολεμώντας με τον Πολωνικό Στρατό. Αφού η Γερμανία προσάρτησε την Πολωνία εβδομάδες αργότερα, ο Κόπερ επέστρεψε στην κατεχόμενη Βαρσοβία. Επειδή δεν του επετράπη να εργαστεί ως δημοσιογράφος υπό την κατοχική κυβέρνηση, ένας φίλος του τον προσέλαβε στο δημοτικό γραφείο εφορίας, όπου του ανατέθηκε η είσπραξη δημοτικών φόρων από τους Εβραίους που κατοικούσαν τώρα στο γκέτο. Το φορολογικό γραφείο παρείχε στον Κόπερ ένα *Ausweis*, ένα δελτίο ταυτότητας που του επέτρεπε να κυκλοφορεί ελεύθερα στη Βαρσοβία, συμπεριλαμβανομένου του Γκέτο της Βαρσοβίας, χωρίς να φοβάται ότι θα τον συλλάβουν οι Ναζί και πιθανώς να τον μεταφέρουν σε στρατόπεδο εργασίας.

Κατοχή της Βαρσοβίας
--------------------

Κατά τη διάρκεια της κατοχής της Βαρσοβίας, ο Κόπερ και ένας φίλος τους περνούσαν τις νύχτες τους εκδίδοντας υπόγειες εφημερίδες και πλαστογραφώντας ταξιδιωτικά έγγραφα και έγγραφα ταυτότητας σε ένα μυστικό τυπογραφείο. Κατά τη διάρκεια της ημέρας, αντί να εισπράττει φόρους, ο Κόπερ χρησιμοποιούσε το *Ausweis* του για να επισκέπτεται Εβραίους φίλους στο γκέτο, στους οποίους μετέφερε λαθραία είδη πολυτέλειας, όπως σαπούνι και πορτογαλικές σαρδέλες, καθώς και τα πλαστά χαρτιά που χρειαζόταν για να διαφύγουν στην άρια πλευρά της πόλης.

Μεταξύ των φίλων που επισκέφτηκε στο γκέτο ήταν η Σόφι Φάνι Μαργκούλιες, την οποία είχε γνωρίσει για πρώτη φορά το 1935 ενώ σπούδαζε επίσης δημοσιογραφία στο Πανεπιστήμιο της Βαρσοβίας. Είχε μετεγκατασταθεί στο γκέτο τον Οκτώβριο του 1940, αλλά είχε επίσης ένα *Ausweiss*, που της παρείχε ένας φίλος του στη Γιούντενρατ, και έτσι είχε αποφύγει τη μεταφορά στα στρατόπεδα. Η υπόλοιπη οικογένειά της ήταν λιγότερο τυχερή και είχε μεταφερθεί στο στρατόπεδο εξόντωσης Τρεμπλίνκα, όπου δολοφονήθηκαν, κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Επιχείρησης της Βαρσοβίας.

Η Μαργκούλιες θυμήθηκε πώς ο Κόπερ την επισκέφτηκε τον Οκτώβριο του 1942, για να την ενημερώσει ότι το *Ausweiss* του επρόκειτο να λήξει και αν ήθελε να δραπετεύσει, πρέπει να αρχίσουν να το σχεδιάζουν τώρα. Η Μαργκούλιες ήταν έτοιμη, έχοντας σχεδόν συλληφθεί δύο φορές παρά τα χαρτιά της. Μια χιονισμένη νύχτα στις αρχές Φεβρουαρίου 1943, η Μαργκούλιες ακολούθησε τις οδηγίες του Κόπερ, βρίσκοντας το δρόμο της την καθορισμένη ώρα σε ένα συγκεκριμένο μέρος κατά μήκος του τοίχου του γκέτο όπου της αποκαλύφθηκε ένα μυστικό άνοιγμα, που της επέτρεψε να περάσει μέσα από τον τοίχο σε μία άμαξα με άλογα που περίμενε και την πήγε στο διαμέρισμα του Κόπερ.

Ο Κόπερ και η μητέρα του, Μάρτα, φρόντιζαν μια πολυκατοικία που βρισκόταν στην οδό Ρατουσόβα 6, στο προάστιο της Πράγκα στη δεξιά όχθη, και ζούσαν στο διαμέρισμα 13. Εκτός από τη Σόφι Μαργκούλιες, ο Κόπερ έκρυψε επίσης τους Μπρονισουάβα και Χένρικ Φίνκελσταϊν, τον Δρ. Μαξιμίλιαν Τσιεσιελέσκι, το Μιετσίσουαφ Γκόλντσταϊν και τον Μάρεκ Στοκ. Ήταν μεταξύ των δεκατριών προσφύγων γκέτο που κρύφτηκαν στο διαμέρισμα του Κόπερ για διάφορες χρονικές περιόδους μεταξύ 1942 και 1944, συμπεριλαμβανομένων ασυνόδευτων παιδιών που τελικά μεταφέρθηκαν σε καθολικά ορφανοτροφεία. Η Μαργκούλιες υιοθέτησε ένα ψευδώνυμο και πέρασε τους μήνες πριν από την Εξέγερση της Βαρσοβίας βοηθώντας τον Κόπερ να παραδίδει την υπόγεια εφημερίδα που εξέδιδε.

Ο Κόπερ ήταν επίσης μέρος της επιχείρησης πληροφοριών που προειδοποιούσε τους Συμμάχους για τη γερμανική εισβολή στη Σοβιετική Ένωση.

Ο Κόπερ επέμενε στην επικίνδυνη αντίσταση και τις ανθρωπιστικές προσπάθειές του, απτόητος από τον εξαιρετικό προσωπικό κίνδυνο, και στη συνέχεια, ως μέλος του Πολωνικού Εσωτερικού Στρατού, πολέμησε τους Γερμανούς στην Εξέγερση της Βαρσοβίας τον Αύγουστο του 1944. Όταν έπεσε η Βαρσοβία, οι Γερμανοί αιχμαλώτισαν τον Κόπερ. Λίγους μήνες αργότερα, δραπέτευσε από ένα ναζιστικό στρατόπεδο εγκλεισμού και διέσχισε το μέτωπο για να ενταχθεί στον Πολωνικό Στρατό. Εξέδιδε εφημερίδες και εργάστηκε στην αντικατασκοπεία μέχρι το τέλος του πολέμου.

Μεταπολεμικά
------------

Μόλις τελείωσαν οι εχθροπραξίες, ο Κόπερ παντρεύτηκε τη Σόφι Μαργκούλιες, η οποία είχε επίσης πολεμήσει στην Εξέγερση της Βαρσοβίας ως νοσηλεύτρια, περιθάλποντας θύματα του Πολωνικού Εσωτερικού Στρατού κατά τη διάρκεια της μάχης. Μετακόμισαν στο Κουάκενμπρυκ της Γερμανίας, που τότε είχε καταληφθεί από την 1η Πολωνική Μεραρχία Τεθωρακισμένων, όπου ο Κόπερ έγραψε ειδησεογραφικά άρθρα για την εφημερίδα *Καθημερινή Πολωνικού Στρατού*. Εκεί, το 1947, η Σόφι γέννησε τον γιο τους, Πίτερ.

Πριν μεταναστεύσει στις Ηνωμένες Πολιτείες, η οικογένεια Κόπερ έμεινε για λίγο στο Λονδίνο, όπου ο Κόπερ απέκτησε διδακτορικό στη δημοσιογραφία από το Πολωνικό Πανεπιστήμιο του Λονδίνου.

Το 1952, ο Κόπερ μετακόμισε με την οικογένειά του στις Ηνωμένες Πολιτείες για να αναλάβει θέση καθηγητή στο Ινστιτούτο Γλωσσών του Υπουργείου Άμυνας των ΗΠΑ στο Μοντερέι της Καλιφόρνια. Το 1958, μετακόμισαν στην Ουάσινγκτον, όπου ο Κόπερ εργάστηκε στην Υπηρεσία Πληροφοριών των Ηνωμένων Πολιτειών (USIA) μέχρι που συνταξιοδοτήθηκε το 1979. Στην USIA, ο Κόπερ επιμελήθηκε την *Ameryka*, την πολωνική έκδοση του περιοδικού «ήπιας προπαγάνδας» της εποχής του Ψυχρού Πολέμου, *Amerika*.

Ο Κόπερ ήταν πρόεδρος της Ένωσης Πολωνών Βετεράνων στην Ουάσινγκτον το Δεκέμβριο του 1981, όταν κηρύχθηκε στρατιωτικός νόμος στην Πολωνία. «Καθόμαστε αβοήθητοι στο περιθώριο. Δεν υπάρχει επικοινωνία, το ταχυδρομείο δεν λειτουργεί, το τηλέφωνο δεν λειτουργεί, τα ταξίδια είναι αδύνατα. Είναι απίστευτο ότι σε αυτόν τον καιρό και την εποχή, η χώρα μπορεί να είναι εντελώς αποκλεισμένη», είπε ο Κόπερ σε έναν δημοσιογράφο. Πριν τελειώσει ο στρατιωτικός νόμος, ο Κόπερ κλήθηκε να συνταξιοδοτηθεί για να εργαστεί ως συντάκτης στη Φωνή της Αμερικής.

Το 1989, πενήντα χρόνια μετά την εισβολή στην Πολωνία, ο Κόπερ και η σύζυγός του επέστρεψαν στην Πολωνία σε αυτό που ονόμασε «συναισθηματικό ταξίδι», για να δουν πώς η Πολωνία και οι άνθρωποι είχαν αλλάξει και να επισκεφθούν τους λίγους επιζώντες. Θυμήθηκε την ομορφιά της Βαρσοβίας πριν από την εισβολή και την απίστευτη καταστροφή που προκάλεσαν οι Γερμανοί. Είπε στην USA Today, «Δεν μπορείς πραγματικά να ξαναπάς σπίτι, αλλά για μια επίσκεψη μπορείς να προσπαθήσεις». Από την επίσκεψή τους στην Πολωνία, η Σόφι Κόπερ θυμήθηκε αργότερα, «Δεν βρήκα τη Βαρσοβία μου».

Τον Ιούνιο του 1990, η ισραηλινή κυβέρνηση απένειμε στον Κόπερ το βραβείο Γιαντ Βασσέμ σε αναγνώριση της ανδρείας του. Μια εβδομάδα αργότερα, στις 13 Ιουνίου 1990, ο Κόπερ πέθανε από καρκίνο στο Άρλινγκτον της Βιρτζίνια. Σώθηκε από τη γυναίκα και τον γιο του.

Ένα μήνα αργότερα, η ισραηλινή διπλωματική αντιπροσωπεία στις Ηνωμένες Πολιτείες τίμησε τον Κόπερ μετά θάνατον ως Δίκαιο των Εθνών σε μια τελετή στην οποία παρευρέθηκε η οικογένειά του στην Ουάσινγκτον. Το όνομά του εμφανίζεται στα Τείχη της Τιμής στον Κήπο των Δικαίων των Εθνών του Γιαντ Βασσέμ.

Η ιστορία του Κόπερ για τον πολωνικό υπόγειο τύπο στη Γερμανία δημοσιεύτηκε μεταθανάτια, το 1993.

Παραπομπές
----------

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* Αντόνι Κόπερ στο yadvashem.org
* Σόφι Κόπερ στο ushmm.org
* Αρχεία για τους Κόπερ στο pilsudski.org
* Αντόνι και Σόφι Κόπερ στο youtube.com


1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  «Air Force Brigadier General Eugene A. Stalzer Dies at 70». *The Washington Post*. 15 June 1990.. Ανακτήθηκε στις 31 August 2015.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  «Metropolitan Obituaries: Antoni Atefan Koper, 83, hero in Polish resistance». *The Washington Times*. 15 June 1990.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Koper, Sophie. «Oral History Interview». *United States Holocaust Memorial Museum*. Ανακτήθηκε στις 18 Αυγούστου 2015.
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  «The Righteous Among the Nations». *yadvashem.org*. Yad Vashem. Ανακτήθηκε στις 22 Ιουλίου 2015.
5. 1 2 3  Paulsson, Gunnar S. (2002). *Secret City: The Hidden Jews of Warsaw, 1940–1945*. Yale University Press. σελ. 44. ISBN 9780300095463.
6. ↑  Grynberg, Michael, επιμ. (1 Νοεμβρίου 2003). *Words to Outlive Us: Eyewitness Accounts from the Warsaw Ghetto*. Macmilllian. σελ. 470. ISBN 9780805058338.
7. ↑  Diane, Granat (25 December 1981). «Poles Here Wait, Pray for Poland». *The Washington Post*.. Ανακτήθηκε στις 22 October 2015.
8. ↑  Walte, Juan J.; Johnson, Kevin (1 September 1989). «50 years, 50M lives ago; Poles in US recall WWII on anniversary». *USA Today*.
9. ↑  Koper, Antoni Stefan (1993). «Prasa polska w Niemczech [Polish Press in Germany]» (στα Polish). *Historical Papers (Paris)* (Literary Institute (Paris)) **105** (481): 3–37. ISSN 0044-4391.