Νόμισμα του βασιλιά *Ζωΐλου Β΄* (55–35 π.Χ.), ως φαλακρού άνδρα. *Εμπρόσθια όψη*: Προτομή του Ζωίλου Β΄ με την επιγραφή ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΣΩΤΗΡΟΣ ΖΩΙΛΟΥ. *Οπίσθια όψη*: Η Αθηνά προχωρά αριστερά, κρατώντας κεραυνό και ασπίδα καλυμμένη με αιγίδα (κατά τον τύπο του Μενάνδρου Α΄). Επιγραφή σε Kharosthi: MAHARAJASA TRATARASA JHOILASA «Βασιλιάς Σωτήρας Ζοΐλος».
**Ο Ζωίλος Β΄** ο *Σωτήρ* ήταν Ινδο-Έλληνας βασιλέας, που κυβέρνησε στο ανατολικό Πουντζάμπ. Από τους νομισματολόγους, ο Μποπεαράχτσι χρονολογεί τη βασιλεία του π. το 55 - 35 π.Χ. μία ημερομηνία που υποστηρίζεται περίπου από τον R.C. Senior. Είναι πιθανό ότι μερικά από τα νομίσματά του εκδόθηκαν από έναν ξεχωριστό βασιλιά, τον Ζωίλο Γ΄.

Νόμισμα του Ζωίλου Β΄, με τον Απόλλωνα και μικρό ελέφαντα πίσω του. Στην πίσω όψη: τρίπους.
Ελέφαντας και στην άλλη όψη τρίπους.
Ο Ζωίλος φαίνεται να ήταν ένας από τους ηγέτες, που διαδέχθηκαν τον τελευταίο σημαντικό Ινδο-Έλληνα βασιλιά Απολλόδοτο Β΄ τον *Μέγα* στα ανατολικά τμήματα τού βασιλείου εκείνου. Όλοι αυτοί οι βασιλείς χρησιμοποιούν τα ίδια σύμβολα με τον Απόλλωνα, την Αθηνά Παλλάδα (μαχόμενη), κατά τον τύπο του Μενάνδρου Α΄ και συνήθως επίσης το ίδιο με αυτόν επίθετο *Σωτήρ*. Είναι, επομένως, πιθανό να ανήκαν στην ίδια δυναστεία και ο Ζωίλος Β΄ θα μπορούσε επίσης να είχε σχέση με τον προηγούμενο βασιλιά Ζωίλο Α΄, αλλά η έλλειψη γραπτών πηγών καθιστά αβέβαιες όλες αυτές τις υποθέσεις. Ίσως ήταν ο Βακτριανός σύμμαχος του Μάρκου Αντωνίου και της Κλεοπάτρας Ζ΄, που αναφέρεται από τον Βιργίλιο στο όραμά του για τη Μάχη του Ακτίου στην *Αινειάδα* VIII, 688: Hinc ope barbarica variisque Antonius armis, victor ab Aurorae populis et litore rubro, Aegyptum viresque Orientis et ultima secum Bactra Vehit. (Με βαρβαρικό πλούτο και ποικίλα όπλα ο Αντώνιος νίκησε τους λαούς της Ανατολής και των Ινδικών ακτών· έτσι την Αίγυπτο, τη δύναμη της Ανατολής και τη μακρινή ακόμη Βακτρία έφερε μαζί του).

### Νομίσματα του Ζωίλου Β΄

Ο Ζωίλος Β΄ εξέδωσε αργυρές δραχμές, με τη μορφή του με διάδημα και την παλλάδα Αθηνά, σε μάλλον ακατέργαστη κατασκευή και δύο είδη χάλκινα νομίσματα με διάφορες αξίες: "Απόλλωνας, με τρίποδο και μικρό ελέφαντα" και "Ελέφαντας και τρίποδο".

Ο Ζωίλος Γ΄, ένας ξεχωριστός βασιλιάς;
--------------------------------------

Νόμισμα του Ζωίλου Β΄ με μεταγενέστερο τετραγωνοειδές έμβλημα νομισματοκοπείου, υποτίθεται του Ζωίλου Γ΄. *Εμπρόσθια όψη:* Κεφαλή με μαλλιά του βασιλιά και την επιγραφή ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΣΩΤΗΡΟΣ ΖΩΙΛΟΥ. *Οπίσθια όψη*: Η Αθηνά προχωρά αριστερά, κρατώντας κεραυνό και ασπίδα καλυμμένη με αιγίδα (κατά τον τύπο του Μενάνδρου Α΄. Επιγραφή σε Kharosthi: MAHARAJASA TRATARASA JHOILASA «Βασιλιάς Σωτήρας Ζωΐλος».
Ένα τυπικό ινδικό νόμισμα του Ζωίλου Β΄ με τετραγωνοειδές έμβλημα νομισματοκοπείου, πιθανώς χαρακτηριστικό του Ζωίλου Γ΄. Εμπρόσθια όψη: όρθιος Απόλλων, κρατά βέλος και τόξο. Οπίσθια όψη: Τρίποδας.
Μονογλωσσικό νόμισμα του Ζωίλου Β΄ με τετραγωνοειδές έμβλημα νομισματοκοπείου. Εμπρόσθια όψη: Όρθιος Απόλλωνας, περίγραμμα από χάντρες και πηνία. Οπίσθια όψη: Διάδημα και επιγραφή σε Kharoshthi: "Maharajasa tratarasa Jhahilasa" (Βασιλιάς Σωτήρ Ζωίλος).
Τα πορτρέτα που αποδίδονται στον Ζωίλο Β΄ θα μπορούσαν να χωριστούν σε δύο ομάδες. Το ένα απεικονίζει έναν φαλακρό άνδρα με κοίλα μάγουλα, το άλλο έναν φαινομενικά νεότερο άνδρα με μαλλιά στο μέτωπο (φράντζα) και στρογγυλά μάγουλα. Επειδή τα νομισματικά στοιχεία δείχνουν ότι το νεότερο πορτρέτο είναι μεταγενέστερο, η πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι αποδίδονται σε έναν νεότερο βασιλιά, τον Ζωίλο Γ΄ Σωτήρα, ο οποίος μπορεί να ήταν γιος και διάδοχος του πρεσβύτερου Ζωίλου Β΄. 

Συγκεκριμένα, το έμβλημα του νομισματοκοπείου, που είναι χαρακτηριστικό των νομισμάτων του Ζωίλου με πλήρη μαλλιά στο κεφάλι, είναι ένα μεταγενέστερο έμβλημα νομισματοκοπείου (χτυπήθηκε μετά), που χρησιμοποιήθηκε στη συνέχεια ως τους τελευταίους Ινδο-Έλληνες βασιλείς Στράτωνα Β΄ και Στράτωνα Γ΄, υποδηλώνοντας μία μεταγενέστερη βασιλεία για τον Ζωίλο Γ΄.  Αυτό το έμβλημα νομισματοκοπείου όμως δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ από τον φαλακρό Ζωίλο Β΄ ή κάποιον βασιλιά πριν από αυτόν. 

* Ένα άλλο νόμισμα του προτεινόμενου Ζωίλου Γ΄.Ένα άλλο νόμισμα του προτεινόμενου Ζωίλου Γ΄.
* Νόμισμα του Bhadayasa, μία απομίμηση του προτεινόμενου Ζωίλου Γ΄.Νόμισμα του Bhadayasa, μία απομίμηση του προτεινόμενου Ζωίλου Γ΄.

### Ινδο-Σκυθικές απομιμήσεις

Ο Ινδο-Σκύθης βασιλιάς Μπανταϋάσα αντέγραψε επίσης νομίσματα του Ζωίλου Β΄, ή του υποτιθέμενου Ζωίλου Γ΄, αναφέροντας μόνο το όνομά του (στη γραφή Kharoshthi) στα νομίσματά του.

Συλλαβογράμματα *Καρόστι*
-------------------------

Πολλά από τα συλλαβογράμματα των νομισμάτων του Ζωίλου Β΄ βρίσκονται σε γραφή Kharoshti, υποδεικνύοντας ότι πιθανότατα κατασκευάστηκαν από έναν Ινδό νομισματοκόπο. Αυτό είναι ένα χαρακτηριστικό πολλών από τους Ινδο-Έλληνες βασιλείς του ανατολικού Πουντζάμπ, όπως του Στράτωνος Α΄, του Απολλοδότου Β΄ και μερικές φορές του Απολλοφάνη και του Διονυσίου. Επιπλέον, τα συλλαβογράμματα είναι συχνά πανομοιότυπο στα νομίσματά τους, υποδεικνύοντας ότι ο νομισματοκόπος, ή το μέρος του νομισματοκοπείου, ήταν το ίδιο.

Τα νομίσματα των Ζωίλου Β΄ συνδυάζουν ελληνικά γράμματα με συλλαβογράμματα Καρόστι, που δείχνει ότι ορισμένοι από τoυς τεχνίτες μπορεί να ήταν ιθαγενείς Ινδοί. Τα συλλαβογράμματα Kharoshthi είναι για τα: sti, ji, ra, ga, gri, ha, stri, ri, bu, a, di, stra και śi. Οι τύποι "Απόλλωνας και τρίποδο" και "Ελέφαντας και τρίποδο" έχουν μόνο συλλαβογράμματα Χαρόστι, ενώ οι τύποι πορτρέτου συνήθως συνδυάζουν γράμματα ελληνικά και συλλαβογράμματα Χαρόστι. Το συλλαβόγραμμα 62 (παρακάτω) έχει αποδειχθεί ότι είναι έμβλημα νομισματοκοπείου και εμφανίζεται μόνο στα νεότερα πορτρέτα, που μπορεί να ανήκουν στον Ζωίλο Γ΄.

Χώροι εύρεσης
-------------

Νόμισμα του Ζωίλου Β΄ ή του Ζωίλου Γ΄, νεότερο πορτρέτο.
Νομίσματα του Ζωίλου Β΄ βρέθηκαν κάτω από μία περιφερειακή στούπα στο βουδιστικό μοναστήρι Dharmarajika.
Τα νομίσματα της Ζωίλου Β΄ έχουν βρεθεί στα σύνολα νομισμάτων (*θησαυρούς*) Sutlej και Sialkot ΙΙ, και στον θησαυρό του Παντζάμπ ανατολικά της Jhelum (Όσ. Μποπεαράχτσι, Ρ138).

Επίσης, 25 νομίσματα του Ζωίλου Β΄ βρέθηκαν κάτω από τα θεμέλια ενός ορθογώνιου ναΐσκου του 1ου αι. π.Χ. στο βουδιστικό μοναστήρι Dharmarajika, κοντά στην Tάξιλα.  

Δύο νομίσματα του Ζωίλου Β΄ βρέθηκαν επίσης στον θηααυρό Bara κοντά στο Πεσαβάρ, μαζί με νομίσματα των Ινδο-Σκυθών βασιλέων Άζη Α΄, Αζιλίση και Άζη Γ΄.

Επισημάνσεις σε νομίσματα
-------------------------

Ένα νόμισμα του Ζοίλου Β΄ χτυπήθηκε επάνω σε νόμισμα του Απολλοδότου Β΄.


| Ελληνιστικά βασίλεια στην κεντρική Ασία  |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Μακεδονική αυτοκρατορία | Αυτοκρατορία των Σελευκιδών | Ελληνικό βασίλειο της Βακτριανής | Ινδοελληνικό βασίλειο | Μη ελληνικά ελληνιστικά βασίλεια |

| περιοχές/ημερομηνίες | δυτική Βακτρία | ανατολική Βακτρία | Παροπαμισάδες | Αραχωσία | Γανδάρα | δυτική Πενταποταμία (Παντζάμπ) | ανατολική Πενταποταμία | Μαθούρα | Φεργκάνα |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 326-323 π.Χ. | Μακεδονική αυτοκρατορία, Προσάρτηση από τον Μέγα Αλέξανδρο  |  |
| 323-312 π.Χ. | Πόλεμοι των διαδόχων
(τυπικά βασιλείς οι Φίλιππος Αρριδαίος και ο Αλέξανδρος Δ´)
Περδίκκας / Πείθων / Αντίγονος ο Μονόφθαλμος / Σέλευκος Α΄ Νικάτωρ |  |
| 312 π.Χ. | Ίδρυση της αυτοκρατορίας των Σελευκιδών με την διάσπαση της Μακεδονικής αυτοκρατορίας να αρχίζει να μονιμοποιείται σε ξεχωριστά βασίλεια
Σέλευκος Α΄ Νικάτωρ  |  |
| 305 π.Χ. | Αυτοκρατορία των Σελευκιδών μετά την παραχώρηση εδαφών στους Μαουρύα |  |
| 280 π.Χ. | Ίδρυση του Άι-Χανούμ
Αντίοχος Α΄ Σωτήρ  |
| 261 π.Χ. | Αντίοχος Β΄ Θεός  |
| 255–239 π.Χ. | Απόσχιση των περιοχών από τους Σελευκίδες, ίδρυση του ελληνικού βασιλείου της ΒακτριανήςΔιόδοτος Α´  |
| 239–223 π.Χ. | Διόδοτος Β´ |
| 230–200 π.Χ. | Ευθύδημος Α´ |
| 200–190 π.Χ. | Βάσεις του ινδοελληνικού βασιλείου
Δημήτριος Α΄ ο Ανίκητος |  |
| 190-185 π.Χ. | Ευθύδημος Β´  |  |
| 190–180 π.Χ. | Αγαθοκλής  | Πανταλέων  |  |
| 185–170 π.Χ. | Αντίμαχος Α´ Θεός |  |
| 180–160 π.Χ. |  | Απολλόδοτος Α´  |  |
| 175–170 π.Χ. | Δημήτριος Β´ |  |
| 160–155 π.Χ. |  | Αντίμαχος Β´ Νικηφόρος |  |
| 170–145 π.Χ. | Ευκρατίδης  |
| 155–130 π.Χ. | Εισβολή των Γιουεζίαπώλεια του Άι-Χανούμ | Ευκρατίδης Β´ 
Πλάτων 
Ηλιοκλής Α´  |  | Εισχώρηση έως την βορειοκεντρική Ινδία
Μένανδρος Α´ | Νταγιουάν
(άγνωστοι ηγεμόνες, το βασίλειο περιγράφεται από κινεζικές πηγές) |
| 130–120 π.Χ. | Απώλεια εδαφών από τους Γιουεζί | Ζωίλος Α´ ο Δίκαιος | Αγαθόκλεια |  |
| 120–110 π.Χ. | Λυσίας ο Ανίκητος  | Στράτων Α΄ ο Επιφανής |
| 110–100 π.Χ. |  | Αντιαλκίδας | Ηλιοκλής Β´ ο Δίκαιος |
| 100 π.Χ. | Πολύξενος Επιφανής Σωτήρ  | Δημήτριος Γ´ ο Ανίκητος  | Κατάλυση από τους Κινέζους της δυναστείας των Χαν |
| 100–95 π.Χ. | Φιλόξενος ο Ανίκητος  |  |
| 95–90 π.Χ. | Διομήδης  | Αμύντας  | Έπανδρος  |
| 90 π.Χ. | Θεόφιλος  | Πευκόλαος  | Θράσων  |
| 90–85 π.Χ. | Νικίας  | Μένανδρος Β΄  | Αρτεμίδωρος  |
| 90–70 π.Χ. | Ερμαίος  | Αρχέβιος  |
| 85 - 60 π.Χ. | Απώλεια εδαφών από τους Γιουεζί | Κατάκτηση από τον Μαύη  (Ινδοσκύθες) |
| 75–70 π.Χ. |  | Βονώνης (ινδοσκύθες) | Τήλεφος  | Απολλόδοτος Β´  |  |
| 65–55 π.Χ. | Σπαλιρίσης 
(ινδοσκύθες) | Ιππόστρατος  | Διονύσιος  |
| 55–35 π.Χ. |  | Άζης Α´  (Ινδοσκύθες) | Ζωίλος Β´  |
| 55–35 π.Χ. | Βιτζαϊμίτρα  / Αζιλίσης  (Ινδοσκύθες) | Απολλοφάνης  |
| 25 π.Χ. – 10 μ.Χ. |  | Γονδοφάρης 
(Πάρθες) | Ζειονίσης 
(Ινδοσκύθες) | Χαραχώστης 
(Ινδοσκύθες) | Στράτων Β´  |
| 10 μ.Χ. | Γονδοφάρης  (Πάρθες) | Ζωίλος Γ´ ή Μπχανταγιάσα  |  |
| 10 - 20 μ.Χ. | Ρατζουβούλα 
(Ινδοσκύθες) |
| 30 - 80 μ.Χ. |  | Κοζούλα Καδφίζης  (αυτοκρατορία των Κουσανιτών Γιουεζί) | Μπχανταγιάσα  (Ινδοσκύθες) |
| περιοχές/ημερομηνίες | δυτική Βακτρία | ανατολική Βακτρία | Παροπαμισάδες | Αραχωσία | Γανδάρα | δυτική Πενταποταμία (Παντζάμπ) | ανατολική Πενταποταμία | Μαθούρα | Φεργκάνα |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Μακεδονική αυτοκρατορία | Αυτοκρατορία των Σελευκιδών | Ελληνικό βασίλειο της Βακτριανής | Ινδοελληνικό βασίλειο | Μη ελληνικά ελληνιστικά βασίλεια |

**Σημειώσεις πίνακα**

1. ↑  Με χρήση της ελληνικής γλώσσας στα νομίσματα και στην διοίκηση για μερικές δεκαετίες. Ινδοσκύθες, Ινδοπάρθες, Κοσσανούς, και Νταγιουάν.
2. ↑  Όσμουντ Μποπεαράχτσι, "Monnaies gréco-bactriennes et indo-grecques, Catalogue raisonné", Bibliothèque Nationale, Paris, 1991, σελ.453
3. ↑  History of Early Stone Sculpture at Mathura: Ca. 150 BCE - 100 CE, Sonya Rhie Quintanilla, BRILL, 2007, σελ.9
 |

Δείτε επίσης
------------

* Ελληνο-βακτριανό βασίλειο
* Σελευκιδική Αυτοκρατορία
* Ελληνοβουδισμός
* Ινδο-Σκύθες
* Ινδο-Παρθικό Βασίλειο
* Kushan Empire

Σημειώσεις
----------

1. ↑  Francis Henry Skrine and Edward Denison Ross, *The Heart of Asia: A History of Russian Turkestan and the Central Asian Khanates from the Earliest Times,* by London, Methuen, 1899, p.19; E. Drouin, "Bactriane", *La Grande Encyclopédie: Inventaire Raisonné des Sciences, des Lettres et des Arts,* Paris, Lamirault, 1885-1902, Tome 4, pp.1115-1122, nb 1118.
2. 1 2 3  Jakobsson, J (2010). «A Possible New Indo-Greek King Zoilos III, and an Analysis of Realism on Indo-Greek Royal Portraits». *Numismatic Chronicle*.
3. ↑  "Another group of coins which was found in greater numbers at religious sites, at Dharmarajika in particular, than at Sirkap is that of Zoilos II.
4. ↑  John Marshall, "Taxila, Archaeological excavations", p. 248 "The only minor antiquities of interest found in this building were twenty-five debased silver coins of the Greek king Zoilus II, which were brought to light beneath the foundations of the earliest chapel".
5. ↑  Reference

Βιβλιογραφικές αναφορές
-----------------------

* *Οι Έλληνες στη Βακτρία και την Ινδία*, WW Tarn, Cambridge University Press.
* *Ινδο-ελληνικά νομίσματα*, RB Whitehead, 1914.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ΠροκάτοχοςΔιονύσιος της Ινδίας | **Ινδο-έλληνας ηγεμόναςστο ανατολικό Παντζάμπ** | ΔιάδοχοςΑπολλοφάνης της Ινδίας |