Το ***Ο Κύριος Χολμς*** (αγγλικά: *Mr. Holmes*‎‎) είναι ταινία μυστηρίου του 2015 σε σκηνοθεσία Μπιλ Κόντον, βασισμένη στο μυθιστόρημα του Μιτς Κάλιν του 2005 *A Slight Trick of the Mind*, με τον πρωταγωνιστή Σέρλοκ Χολμς. Στην ταινία πρωταγωνιστούν ο Ίαν ΜακΚέλεν ως Σέρλοκ Χολμς, η Λόρα Λίνεϊ ως η οικονόμος του κυρία Μανρό και ο Μάιλο Πάρκερ ως ο γιος της, Ρότζερ. Τοποθετημένο κυρίως κατά τη διάρκεια της συνταξιοδότησής του στο Σάσεξ, η ταινία ακολουθεί έναν 93χρονο Χολμς που παλεύει να θυμηθεί τις λεπτομέρειες της τελικής του υπόθεσης επειδή το μυαλό του σιγά σιγά φθείρεται.

Η κύρια φωτογράφηση της ταινίας ξεκίνησε στις 5 Ιουλίου του 2014, στο Λονδίνο. Η ταινία προβλήθηκε στο 65ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου, παρόλο δεν έλαβε μέρος σε αυτό και έκανε την πρεμιέρα της στις 7 Φεβρουαρίου 2015.  

Η ταινία κυκλοφόρησε στους βρετανικούς κινηματογράφους στις 19 Ιουνίου 2015,  και σε αυτούς των Ηνωμένων Πολιτειών στις 17 Ιουλίου 2015.

Πλοκή
-----

Το 1947, ο μακροχρόνια συνταξιούχος Σέρλοκ Χολμς, ηλικίας 93 ετών, ζει σε μια αγροτική αγροικία του Σάσεξ με τη χήρα οικονόμο του κυρία Μανρό και τον μικρό της γιο τον Ρότζερ. Έχοντας μόλις επιστρέψει από ένα ταξίδι στη Χιροσίμα, ο Χολμς αρχίζει να χρησιμοποιεί ένα φυτό φραγκοσυκιάς που απέκτησε εκεί για να προσπαθήσει να βελτιώσει την μνήμη του. Δυσαρεστημένος για τη μυθοπλασία του Γουάτσον της τελευταίας του υπόθεσης, *The Adventure of the Dove Grey Glove* (μετάφραση: Η Περιπέτεια του Περιστεριώτικου Γκρι Γαντιού), ελπίζει να γράψει την δική του εκδοχή, αλλά δυσκολεύεται να θυμηθεί τα γεγονότα. Καθώς ο Χολμς περνά χρόνο με τον Ρότζερ, δείχνοντάς του πώς να φροντίζει τις μέλισσες στο μελισσοκομείο της αγροικίας, αρχίζει να εκτιμά την περιέργεια και την εξυπνάδα του Ρότζερ και αναπτύσσει μια πατρική συμπάθεια γι' αυτόν.

Με την πάροδο του χρόνου, ο Ρότζερ υποκινεί τον Χολμς να προσπαθήσει να θυμηθεί την υπόθεση (που φαίνεται με την χρήση αναδρομών). Ξέρει ότι πρέπει να είχε αποτύχει με κάποιο τρόπο, καθώς η υπόθεση αυτή είχε ως αποτέλεσμα την απόσυρσή του ως ντετέκτιβ. Σχεδόν 30 χρόνια νωρίτερα, μετά το τέλος του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου και αφότου ο Γουάτσον έφυγε, καθώς είχε παντρευτεί, αποχωρώντας από την Μπέικερ Στριτ, ο Τόμας Κέλμοτ πλησίασε τον Χολμς για να μάθει γιατί η γυναίκα του Αν, είχε αποξενωθεί μαζί του μετά από δύο αποβολές. Ο Χολμς ακολούθησε την Αν σε όλο το Λονδίνο και την παρατήρησε φαινομενικά να ετοιμάζεται να δολοφονήσει τον σύζυγό της – πλαστογραφώντας επιταγές στο όνομά του και εξαργυρώνοντας τις, επιβεβαιώνοντας τις λεπτομέρειες της διαθήκης του, αγοράζοντας δηλητήριο, πληρώνοντας έναν άνδρα και ελέγχοντας τα δρομολόγια των τρένων. Ο Χολμς, ωστόσο, συνήγαγε τις πραγματικές της προθέσεις: να της φτιάξουν ταφόπλακες για εκείνη και τα αποβολημένα παιδιά της (ο άντρας που πλήρωσε ήταν λιθοξόος) και μετά να αυτοκτονήσει. Αντιμετωπίζοντας την, ο Χολμς ομολογεί ότι είχε τα ίδια συναισθήματα μοναξιάς και απομόνωσης, αλλά οι διανοητικές του αναζητήσεις του αρκούσαν. Η Αν ρωτά τον Χολμς αν θα μπορούσαν να μοιραστούν μαζί το βάρος της μοναξιάς τους. Ο Χολμς μπήκε στον πειρασμό, αλλά αντίθετα τη συμβουλεύει να επιστρέψει στον άντρα της, αυτή ρίχνει το δηλητήριο στο έδαφος, ευχαριστεί τον Χολμς και φεύγει. Ο Χολμς μαθαίνει αργότερα ότι η Αν αυτοκτόνησε σταματώντας μπροστά από ένα κινούμενο τρένο. Κατηγορώντας τον εαυτό του, αποσύρθηκε και έπεσε σε βαθιά κατάθλιψη. Ο Γουάτσον επιστρέφει για λίγο καιρό ώστε να τον φροντίσει και, ανακαλύπτοντας τις λεπτομέρειες της υπόθεσης, ξαναγράφει την τραγωδία μετατρέπωντάς την σε επιτυχία.

Μια δεύτερη σειρά αναδρομών αφηγείται το πρόσφατο ταξίδι του Χολμς στην Ιαπωνία, όπου συνάντησε έναν υποτιθέμενο θαυμαστή που ονομαζόταν Ταμίκι Ουμεζάκι, ο οποίος του είχε πει για τα οφέλη της φραγκοσυκιάς. Μάλιστα, ο Ουμεζάκι έφερε τον Χολμς στην Ιαπωνία προκειμένου να τον αντιμετωπίσει. Χρόνια πριν, ο πατέρας του Ουμεζάκι είχε πάει στην Αγγλία για δουλειές και δεν επέστρεψε ποτέ. Είχε στείλει ένα γράμμα εξηγώντας ότι ο Χολμς τον είχε πείσει να παραμείνει εκεί και να ξεχάσει την οικογένειά του στην Ιαπωνία. Προς απογοήτευση του Ουμεζάκι, ο Χολμς του είπε ωμά ότι ο πατέρας του μάλλον ήθελε απλώς μια νέα ζωή για τον εαυτό του και ότι δεν είχε γνωρίσει ποτέ τον άντρα.

Προς το παρόν, η κυρία Μανρό γίνεται όλο και πιο δυσαρεστημένη με τη δουλειά της καθώς ο Χολμς γίνεται αδύναμος και βαρύς για να τον φροντίζει. Η εγγύτητα του με τον γιο της Ρότζερ είναι άλλη μια πηγή έντασης, καθώς το αγόρι δυσαρεστείται με την ταπεινή θέση της οικογένειάς του και απομακρύνεται ολοένα και περισσότερο από τη μητέρα του που δεν γνωρίζει γράμματα. Η κυρία Μανρό δέχεται δουλειά σε ένα ξενοδοχείο στο Πόρτσμουθ και σχεδιάζει να πάει και τον Ρότζερ να δουλέψει εκεί. Ο Ρότζερ δεν ενθουσιάζεται με την προοπτική της αγγαρείας στο ξενοδοχείο και δεν θέλει να εγκαταλείψει τον Χολμς, πράγματα που λέει στη μητέρα του. Αργότερα, ο Χολμς ανακαλύπτει τον Ρότζερ αναίσθητος στον κήπο, καλυμμένο με τσιμπήματα εντόμων. Καθώς το αγόρι μεταφέρεται εσπευσμένα στο νοσοκομείο, η κυρία Μανρό κατηγορεί τον Χολμς ότι δεν φροντίζει τίποτα άλλο εκτός από τον εαυτό του και τις μέλισσες του και αυτή ετοιμάζεται να κάψει το μελισσοκομείο. Ο Χολμς τη σταματά, έχοντας συνειδητοποιήσει ότι οι ένοχοι είναι στην πραγματικότητα οι σφήκες. Ο Ρότζερ είχε βρει μια κοντινή φωλιά και προσπάθησε να την πλημμυρίσει για να προστατεύσει το μελισσοκομείο, αλλά οι σφήκες μαζεύτηκαν πάνω του. Ο Χολμς και η κυρία Μανρό καίνε τη φωλιά μαζί και μετά επιστρέφουν στο νοσοκομείο καθώς ο Ρότζερ ανακτά τις αισθήσεις του. Καθώς κάθονται στην αίθουσα αναμονής, ο Χολμς λέει στην κυρία Μανρό ότι ήταν πολύ φοβισμένος και εγωιστής για να ανοιχτεί στην Αν Κέλμοτ και να της δώσει την άνεση που χρειαζόταν. Θέλει εκείνη και ο Ρότζερ να μείνουν στη ζωή του και της λέει ότι θα κληρονομήσουν την περιουσία του μετά τον θάνατό του.

Πίσω στο σπίτι, ο Χολμς γράφει το πρώτο του έργο μυθοπλασίας: ένα γράμμα στον Ουμεζάκι, λέγοντάς του ότι ο πατέρας του ήταν ένας γενναίος, έντιμος άνθρωπος που εργάστηκε κρυφά και αποτελεσματικά για τη Βρετανική Αυτοκρατορία. Καθώς ο Ρότζερ αρχίζει να διδάσκει στη μητέρα του πώς να φροντίζει τις μέλισσες, ο Χολμς μιμείται μια παράδοση που είδε να εφαρμόζεται στη Χιροσίμα, δημιουργώντας ένα δαχτυλίδι από πέτρες το οποίο χρησιμοποιεί ως μέρος όπου μπορεί να ανακαλέσει τα αγαπημένα του πρόσωπα που έχασε όλα αυτά τα χρόνια.

Διανομή ρόλων
-------------

* Ίαν ΜακΚέλεν ως Σέρλοκ Χολμς
* Λόρα Λίνεϊ ως Κυρία Μανρό
* Μάιλο Πάρκερ ως Ρότζερ Μανρό
* Χιρογιούκι Σανάντα ως Ταμίκι Ουμεζάκι
* Χάτι Μόραχαν  ως Αν Κέλμοτ
* Πάτρικ Κένεντι  ως Τόμας Κέλμοτ
* Ρότζερ Άλαμ  ως Δρ. Μπάρι
* Φιλ Ντέιβις  ως Επιθεωρητής Γκίλμπερτ
* Φρανς ντε λα Τουρ ως Κυρία Σκίρμερ
* Κόλιν Στάρκι ως Δρ. Τζον Γουάτσον
* Νίκολας Ρόου ως «Σέρλοκ στην απογευματινή παράσταση»
* Φράνσις Μπάρμπερ ως «Κυρία Σκίρμερ στην απογευματινή παράσταση»
* Τζον Σέσιονς ως Μάικροφτ Χολμς
* Σάρα Κρόουντεν ως Κυρία Χάντσον
* Ερμιόνη Κόρφιλντ ως «Αν Κέλμοτ στην απογευματινή παράσταση»
* Κιτ Κόνορ ως «Το αγόρι»

Παραγωγή
--------

Στις 5 Σεπτεμβρίου 2013, ανακοινώθηκε ότι το βιβλίο του Μιτς Κάλιν του 2005, *A Slight Trick of the Mind* θα διασκευαζόταν σε ταινία, με τον Ίαν ΜακΚέλεν ως Σέρλοκ Χολμς, ο οποίος έχει αποσυρθεί εδώ και καιρό. Ο Μπιλ Κόντον επρόκειτο να σκηνοθετήσει τη διασκευή του μυθιστορήματος από τον Τζέφρι Χάτσερ. Η AI-Film ανέλαβε τη χρηματοδότηση και τη συμπαραγωγή της ταινίας, η Αν Κέιρι επρόκειτο να αναλάβει την παραγωγή μέσω της Archer Grey Productions, ο Ίαιν Κάνινγκ και ο Έμιλ Σέρμαν θα παρήγαγαν μέσω της See-Saw Films, ενώ η BBC Films θα συγχρηματοδοτούσε την ταινία. Η Filmnation Entertainment επρόκειτο να αναλάβει τις διεθνείς πωλήσεις για την ταινία. 

Στις 7 Μαΐου 2014, η Λόρα Λίνεϊ και η Χάτι Μόραχαν προστέθηκαν στο καστ, με τη Λίνεϊ να υποδύεται την κυρία Μανρό, την οικονόμο του Χολμς.  Στις 9 Ιουλίου προστέθηκε και ο Χιρογιούκι Σανάντα για να παίξει τον Ματσούντα Ουμεζάκι, έναν λάτρη του φυτού της στάχτης που ο Χολμς επισκέπτεται στην Ιαπωνία.  Στις 10 Ιουλίου, αποκαλύφθηκαν περισσότεροι ηθοποιοί, συμπεριλαμβανομένων των Πάτρικ Κένεντι, Ρότζερ Άλαμ, Φιλ Ντέιβις, Φρανς ντε λα Τουρ, με τον Μάιλο Πάρκερ να υποδύεται τον γιο της κυρίας Μανρό.  Στις 22 Αυγούστου αποκαλύφθηκε ότι ο Νίκολας Ρόου, ο οποίος υποδύθηκε τον Χολμς στην ταινία του 1985 *Young Sherlock Holmes*, θα έπαιζε έναν μικρό ρόλο στην ταινία. Υποδύεται τον Χολμς σε μια σεκάνς που πλαστογραφεί τις ταινίες του Σέρλοκ Χολμς του Μπέιζιλ Ράθμποουν.  Στις 3 Σεπτεμβρίου 2014, η Miramax απέκτησε τα δικαιώματα διανομής της ταινίας στις Ηνωμένες Πολιτείες με συνεργάτη την Roadside Attractions. 

### Γυρίσματα

Η κύρια φωτογραφία ξεκίνησε στις 5 Ιουλίου 2014 στο Ηνωμένο Βασίλειο.   Στις 9 Ιουλίου, ο ΜακΚέλεν ανέβασε στο Twitter μια φωτογραφία του ως Σέρλοκ Χολμς στην ταινία.  Η ταινία είχε προγραμματιστεί για ένα γύρισμα επτά εβδομάδων γυρισμένο επί τόπου στο Λονδίνο και στη νότια ακτή της Αγγλίας.  Η παραγωγή γυρίστηκε επίσης στο The Historic Dockyard Chatham που έγινε δρόμος στην Ιαπωνία. 

### Μουσική

Ο Κάρτερ Μπέργουελ συνέθεσε τη μουσική για την ταινία, η οποία κυκλοφόρησε στις 28 Αυγούστου 2015. 

### Διαφωνία πνευματικών δικαιωμάτων

Η οικογένεια Κόναν Ντόιλ άσκησε νομική αγωγή κατά των δημιουργών της ταινίας στις 21 Μαΐου 2015, ισχυριζόμενη μη εξουσιοδοτημένη αντιγραφή ιστοριών που προστατεύονται από πνευματικά δικαιώματα του Άρθουρ Κόναν Ντόιλ που καλύπτουν τη μετέπειτα ζωή του Σέρλοκ Χολμς.  Όλα τα μέρη κατέληξαν σε συμφωνία εξωδικαστικά πριν από την κυκλοφορία της ταινίας στις Ηνωμένες Πολιτείες και οι μεταγενέστερες εκδόσεις του μυθιστορήματος στο οποίο βασίζεται η ταινία περιλαμβάνουν τώρα ένα σημείωμα που ευχαριστεί την οικογένεια Ντόιλ για την άδεια χρήσης υλικού που προστατεύεται από πνευματικά δικαιώματα. 

Η ταινία έκανε την πρεμιέρα της στο 65ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου στις 7 Φεβρουαρίου 2015. Κυκλοφόρησε στους βρετανικούς κινηματογράφους στις 19 Ιουνίου 2015 και στις Ηνωμένες Πολιτείες στις 17 Ιουλίου 2015, ενώ σε DVD και Blu-ray στις 13 Οκτωβρίου 2015.

Υποδοχή
-------

Σύμφωνα με τον ιστότοπο συγκέντρωσης κριτικών Rotten Tomatoes, το 88% των 187 κριτικών έχει δώσει στην ταινία θετική κριτική, με μέση βαθμολογία 7,10/10. Η συναίνεση των κριτικών του ιστότοπου λέει: «Το *Ο Κύριος Χολμς* εστιάζει στον άνθρωπο πίσω από τα μυστήρια και, ενώ μπορεί να μην έχει συγκινήσεις από την Μπέικερ Στριτ, αλλά αυτό το αντισταθμίζει με κάτι παραπάνω από τρυφερά επεξεργασμένο, καλοδραστικό δράμα».  Στο Metacritic, η ταινία έχει σταθμισμένο μέσο όρο βαθμολογίας 67 στα 100 με βάση 35 κριτικούς, υποδεικνύοντας «γενικά ευνοϊκές κριτικές».  Το κοινό που συμμετείχε σε δημοσκόπηση από το CinemaScore έδωσε στην ταινία μέσο βαθμό «A−» σε κλίμακα Α+ έως F. 

Το *IGN* του απένειμε βαθμολογία 7,7 στα 10 στην ταινία, λέγοντας «Απαλό, συγκινητικό, εκτροπές δράμα που είναι τέλειο για ένα κυριακάτικο απόγευμα». 

### Διακρίσεις

| Βραβείο | Κατηγορία | Παραλήπτης | Αποτέλεσμα |
| --- | --- | --- | --- |
| Βραβεία Βρετανικού Ανεξάρτητου Κινηματογράφου | Πιο Υποσχόμενος Νεοφερμένος Ηθοποιός | Μάιλο Πάρκερ | Υποψηφιότητα |
| Βραβεία της Ένωσης Δημοσιογράφων Κινηματογράφου της Ιντιάνα  | Καλύτερη Ταινία |  | Υποψηφιότητα |
| Καλύτερη Γυναικεία Ερμηνεία | Λόρα Λίνεϊ | Υποψηφιότητα |
| Καλύτερος Ηθοποιός | Ίαν ΜακΚέλεν | Υποψηφιότητα |
| Κύκλος Κριτικών Κινηματογράφου του Σαν Φρανσίσκο | Καλύτερος Ηθοποιός | Ίαν ΜακΚέλεν | Υποψηφιότητα |
| Βραβεία Saturn | Καλύτερη Ταινία Θρίλερ |  | Υποψηφιότητα |
| Καλύτερη Ερμηνεία από Νεότερο Ηθοποιό | Μάιλο Πάρκερ | Υποψηφιότητα |
| Ένωση Κριτικών Κινηματογράφου του Σεντ Λούις  | Καλύτερος Ηθοποιός | Ίαν ΜακΚέλεν | Επιλαχών |
| Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Σίδνεϊ | Βραβείο Κοινού | Μπιλ Κόντον | Υποψηφιότητα |
|

Παραπομπές
----------

1. ↑  Guy Lodge (25 Οκτωβρίου 2015). «Mr. Holmes Review». *TheGuardian.com*. Ανακτήθηκε στις 17 Αυγούστου 2019.
2. 1 2  «Mr. Holmes (2015)». *Box Office Mojo*. Ανακτήθηκε στις 12 Μαρτίου 2016.
3. ↑  «*MR. HOLMES* (PG)». *British Board of Film Classification*. 15 Μαΐου 2015. Ανακτήθηκε στις 15 Μαΐου 2015.
4. ↑  «Mr. Holmes». *powergrid.thewrap.com*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 15 Δεκεμβρίου 2017.
5. ↑  «Jafar Panahi's New Film in Competition». *berlinale.de*. Ανακτήθηκε στις 14 Ιανουαρίου 2015.
6. ↑  «Queen of the Desert». *berlinale.de*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Ιανουαρίου 2015. Ανακτήθηκε στις 28 Ιανουαρίου 2015.
7. 1 2  Plumb, Ali (4 Μαρτίου 2015). «Teaser Trailer For Ian McKellen's Mr Holmes Lands». *Empire*. Ανακτήθηκε στις 4 Μαρτίου 2015.
8. 1 2  Kemp, Stuart (5 September 2013). «Toronto: Ian McKellen to Play Retired Sherlock Holmes in Bill Condon's 'A Slight Trick of the Mind'». *The Hollywood Reporter*.. Ανακτήθηκε στις 10 July 2014.
9. 1 2 3  McNary, Dave (7 May 2014). «Laura Linney Joins Ian McKellen in 'A Slight Trick of the Mind'». *Variety*.. Ανακτήθηκε στις 10 July 2014.
10. 1 2 3 4 5 6 7  Barraclough, Leo (10 July 2014). «First Image of Ian McKellen in Bill Condon's 'Mr. Holmes,' Further Cast Revealed». *Variety*.. Ανακτήθηκε στις 10 July 2014.
11. 1 2  Yamto, Jen (9 July 2014). «Hiroyuki Sanada Joins Sherlock Holmes Drama 'A Slight Trick of the Mind'». *Deadline Hollywood*.. Ανακτήθηκε στις 10 July 2014.
12. ↑  O'Neal, Sean (19 Μαρτίου 2018). «Young Sherlock Holmes was Harry Potter before Harry Potter». *The A.V. Club*. Ανακτήθηκε στις 20 Δεκεμβρίου 2019.
13. ↑  Plumb, Ali (21 Αυγούστου 2014). «Exclusive: Nicholas Rowe To Cameo In Mr Holmes». *Empire*. Ανακτήθηκε στις 28 Νοεμβρίου 2014.
14. ↑  Hall, Gina (3 September 2014). «Miramax Acquires Elderly Sherlock Tale 'Mr. Holmes,' Starring Ian McKellen and Laura Linney». TheWrap.. Ανακτήθηκε στις 3 September 2014.
15. ↑  «Principal photography began in UK 5 July 2014». *mckellen.com*.
16. ↑  «ON THE SET FOR 7/07/14: OWEN WILSON & KRISTEN WIIG START RELATIVITY ARMORED CAR PROJECT, MEL GIBSON WRAPS ON BLOOD FATHER». studiosystemnews.com. 7 July 2014.. Ανακτήθηκε στις 9 July 2014.
17. ↑  Fletcher, Harry (9 July 2014). «See Ian McKellen as a 93-year-old Sherlock Holmes». Digital Spy.. Ανακτήθηκε στις 9 July 2014.
18. ↑  Kent Film Office (8 Ιουνίου 2015). «Kent Film Office Mr. Holmes Article».
19. ↑  «Carter Burwell to Score Bill Condon's 'Mr. Holmes'». Film Music Reporter. 14 July 2014.. Ανακτήθηκε στις 14 July 2014.
20. ↑  Patten, Dominic (22 Μαΐου 2015). «'Mr. Holmes' Lawsuit: Arthur Conan Doyle Estate Sues Bill Condon & Distributors». *Deadline* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2022.
21. ↑  Johnson, Ted (4 Σεπτεμβρίου 2015). «'Mr. Holmes' Lawsuit Reaches Settlement, Says Arthur Conan Doyle Estate Attorney». *Variety* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 18 Ιουλίου 2022.
22. ↑  «Mr. Holmes». *pastemagazine.com* (στα Αγγλικά). 17 Ιουλίου 2015. Ανακτήθηκε στις 22 Ιουλίου 2021.
23. ↑  «Mr. Holmes (2015)». *Rotten Tomatoes*. Fandango. Ανακτήθηκε στις 31 Μαρτίου 2021.
24. ↑  «Mr. Holmes Reviews». *Metacritic*. CBS Interactive. Ανακτήθηκε στις 22 Ιουλίου 2015.
25. ↑  D'Alessandro, Anthony (19 Ιουλίου 2015). «'Ant-Man' Shrinking Below Its $60M Weekend Projection – Saturday Update». *Deadline Hollywood*.
26. ↑  «Mr. Holmes Review». *IGN*. 15 Ιουνίου 2015.
27. ↑  The Indiana Film Journalists Association Begins Nominations Process for 2015 Awards
28. ↑  «Indiana Film Journalists Association - Winners on Page 11 [Archive] - AwardsWatch». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 16 Ιανουαρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 29 Ιανουαρίου 2017.
29. ↑  «The 42nd Annual Saturn Awards nominations are announced for 2016!». Saturn Awards. 24 Φεβρουαρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 4 Μαρτίου 2016.
30. ↑  2015 — St. Louis Film Critics Association

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* *Mr. Holmes*   στην IMDb
* *Mr. Holmes* στο Box Office Mojo
* *Mr. Holmes* στο Rotten Tomatoes