Ο **Λιβονικός Πόλεμος** (1558–1583) διεξήχθη για τον έλεγχο της Παλαιάς Λιβονίας (στο έδαφος της σημερινής Εσθονίας και Λετονίας). Το Βασίλειο της Ρωσίας αντιμετώπισε έναν συνασπισμό του Δανο-Νορβηγικού Βασιλείου, του Βασιλείου της Σουηδίας και της Ένωσης (αργότερα Κοινοπολιτείας ) του Μεγάλου Δουκάτου της Λιθουανίας και του Βασιλείου της Πολωνίας.

Από το 1558 έως το 1578, η Ρωσία κυριάρχησε στην περιοχή με πρώιμες στρατιωτικές επιτυχίες στο Ντορπάτ (Τάρτου) και στη Νάρβα. Η ρωσική διάλυση της Λιβονικής Συνομοσπονδίας έφερε την Πολωνία-Λιθουανία σε σύγκρουση και η Σουηδία και η Δανία παρενέβησαν μεταξύ 1559 και 1561. Η Σουηδική Εσθονία ιδρύθηκε παρά τη συνεχή εισβολή από τη Ρωσία, και ο Φρειδερίκος Β' της Δανίας αγόρασε την παλιά Επισκοπή του Έσελ-Βικ, την οποία έθεσε υπό τον έλεγχο του αδελφού του, Μάγκνους του Χολστάιν. Ο Μάγκνους προσπάθησε να επεκτείνει τις λιβονικές κτήσεις του για να ιδρύσει το ρωσικό υποτελές κράτος, το Βασίλειο της Λιβονίας, το οποίο ονομαστικά υπήρχε μέχρι την αποστασία του το 1576.

Το 1576, ο Στέφανος Μπάτορυ έγινε βασιλιάς της Πολωνίας, καθώς και Μέγας Δούκας της Λιθουανίας, και ανέτρεψε το ρεύμα του πολέμου με τις επιτυχίες του μεταξύ 1578 και 1581, συμπεριλαμβανομένης της κοινής επίθεσης Σουηδίας-Πολωνίας-Λιθουανίας στη Μάχη του Βέντεν. Ακολούθησε μια εκτεταμένη εκστρατεία μέσω της Ρωσίας, με αποκορύφωμα τη μακρά και δύσκολη πολιορκία του Πσκοφ. Σύμφωνα με την εκεχειρία του Γιαμ Ζαπόλσκι του 1582, η οποία τερμάτισε τον πόλεμο μεταξύ Ρωσίας και Πολωνίας-Λιθουανίας, η Ρωσία έχασε όλες τις πρώην κτήσεις της στη Λιβονία και το Πολότσκ από την Πολωνία-Λιθουανία. Το επόμενο έτος, η Σουηδία και η Ρωσία υπέγραψαν την εκεχειρία της Πλούσα, με τη Σουηδία να κερδίζει το μεγαλύτερο μέρος της Ίνγκρια και τη βόρεια Λιβονία, διατηρώντας παράλληλα το Δουκάτο της Εσθονίας.

Πρόλογος
--------

### Προπολεμική Λιβονία

Παλιά Λιβονία, πριν από τον πόλεμο της Λιβονίας.
Στα μέσα του 16ου αιώνα, η οικονομικά ευημερούσα Παλιά Λιβονία είχε γίνει μια περιοχή οργανωμένη στην αποκεντρωμένη και θρησκευτικά διαιρεμένη Λιβονική Συνομοσπονδία. Τα εδάφη της αποτελούνταν από τον κλάδο της Λιβονίας του Τευτονικού Τάγματος, τους πρίγκιπες-επισκόπους του Ντόρπατ (Τάρτου), το Έσελ-Βικ, καθώς και την Κουρλάνδη, την Αρχιεπισκοπή της Ρίγας και την πόλη της Ρίγας.  Μαζί με τη Ρίγα, οι πόλεις Ντόρπατ (Τάρτου) και Ρέβαλ (Ταλίν), μαζί με τα ιπποτικά κτήματα, απολάμβαναν προνόμια που τους επέτρεπαν να ενεργούν σχεδόν ανεξάρτητα. Οι μόνοι κοινοί θεσμοί των λιβονικών κτημάτων ήταν οι τακτικές κοινές συνελεύσεις. 

Εκτός από μια διχασμένη πολιτική διοίκηση, υπήρχαν επίσης επίμονες αντιπαλότητες μεταξύ του Αρχιεπισκόπου της Ρίγας και του *Landmeister* του Τάγματος για την ηγεμονία . Ένα σχίσμα υπήρχε εντός του Τάγματος από τότε που η Μεταρρύθμιση είχε εξαπλωθεί στη Λιβονία το 1520, αν και η μετατροπή της χώρας σε λουθηρανική περιοχή ήταν μια σταδιακή διαδικασία, που αντιστάθηκε από μέρος του Τάγματος που σε διαφορετικό βαθμό παρέμεινε στον Ρωμαιοκαθολικισμό. 

Καθώς πλησίαζε ο πόλεμος, η Λιβονία είχε μια αδύναμη διοίκηση που υπόκειται σε εσωτερικούς ανταγωνισμούς, δεν διέθετε ισχυρές άμυνες ή εξωτερική υποστήριξη και περιβαλλόταν από μοναρχίες που ακολουθούσαν επεκτατικές πολιτικές. Ο Ρόμπερτ Ι. Φροστ σημειώνει για την ασταθή περιοχή: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Ταραγμένη από εσωτερικές διαμάχες και απειλούμενη από τις πολιτικές μηχανορραφίες των γειτόνων της, η Λιβονία δεν ήταν σε θέση να αντισταθεί σε μια επίθεση. |  » |

Οι *Landmeister* του Τάγματος και οι *Gebietigers*, καθώς και οι ιδιοκτήτες των λιβονικών κτημάτων, ήταν όλοι κατώτεροι ευγενείς που φρουρούσαν τα προνόμια και την επιρροή τους εμποδίζοντας τη δημιουργία μιας ανώτερης, πιο ισχυρής τάξης ευγενών.  Μόνο η αρχιεπισκοπή της Ρίγας ξεπέρασε με επιτυχία την αντίσταση των κατώτερων ευγενών.  Ο Γουλιέλμος του Βρανδεμβούργου διορίστηκε Αρχιεπίσκοπος της Ρίγας. Ταυτόχρονα, το Τάγμα διαφωνούσε για την επανίδρυσή του (« *Ανάκτηση* ») στην Πρωσία,  αντιτάχθηκε στην εκκοσμίκευση και τη δημιουργία ενός κληρονομικού δουκάτου. 

### Φιλοδοξίες των γειτόνων της Λιβονίας

Όταν ξέσπασε ο πόλεμος της Λιβονίας, η Χανσεατική Ένωση είχε ήδη χάσει το μονοπώλιό της στο κερδοφόρο και ευημερούν εμπόριο της Βαλτικής Θάλασσας. Ενώ εξακολουθούσε να συμμετέχει και με αυξανόμενες πωλήσεις, μοιραζόταν τώρα την αγορά με ευρωπαϊκούς στόλους μισθοφόρων, κυρίως από τις ολλανδικές Δεκαεπτά επαρχίες και τη Γαλλία. Τα χανσεατικά σκάφη δεν ταιριάζουν με τα σύγχρονα πολεμικά πλοία  και, δεδομένου ότι η ένωση δεν ήταν σε θέση να διατηρήσει ένα μεγάλο ναυτικό λόγω της μείωσης του μεριδίου του εμπορίου,  τα Λιβονικά μέλη Ρίγα και Ρεβάλ (Ταλίν) και ο εμπορικός εταίρος Νάρβα έμειναν χωρίς κατάλληλη προστασία. Το ναυτικό της Δανίας, το πιο ισχυρό στη Βαλτική Θάλασσα, ήλεγχε την είσοδο στη Βαλτική Θάλασσα,  συγκέντρωνε τα απαραίτητα διόδια και κρατούσε τα στρατηγικά σημαντικά νησιά της Βαλτικής Θάλασσας Μπόρνχολμ και Γκότλαντ.

Ένας μεγάλος φραγμός δανικών εδαφών στον νότο και η έλλειψη επαρκών λιμανιών χωρίς πάγο καθ' όλη τη διάρκεια του έτους περιόρισαν σημαντικά την πρόσβαση της Σουηδίας στο εμπόριο της Βαλτικής. Ωστόσο, η χώρα ευημερούσε λόγω των εξαγωγών ξυλείας, σιδήρου και κυρίως χαλκού, σε συνδυασμό με τα πλεονεκτήματα ενός αναπτυσσόμενου ναυτικού  και της γειτνίασης με τα λιμάνια της Λιβονίας στον στενό κόλπο της Φινλανδίας. Πριν από τον πόλεμο της Λιβονίας, η Σουηδία είχε επιδιώξει να επεκταθεί στη Λιβονία, αλλά η επέμβαση του Ρώσου τσάρου σταμάτησε προσωρινά αυτές τις προσπάθειες μέσω του Ρωσο-σουηδικού πολέμου του 1554-1557, ο οποίος κορυφώθηκε με τη Συνθήκη του Νόβγκοροντ το 1557. 

Μέσω της απορρόφησης των πριγκιπάτων του Νόβγκοροντ (1478) και του Πσκοφ (1510), το βασίλειο της Ρωσίας είχε γίνει ο ανατολικός γείτονας της Λιβονίας και έγινε ισχυρότερος μετά την προσάρτηση των χανάτων του Καζάν (1552) και του Αστραχάν (1556). Η σύγκρουση μεταξύ της Ρωσίας και των δυτικών δυνάμεων επιδεινώθηκε από την απομόνωση της Ρωσίας από το θαλάσσιο εμπόριο. Το νέο λιμάνι του Ιβάνγκοροντ που κατασκευάστηκε από τον Τσάρο Ιβάν στην ανατολική όχθη του ποταμού Νάρβα το 1550 θεωρήθηκε μη ικανοποιητικό λόγω των ρηχών νερών του.  Στη συνέχεια, ο τσάρος απαίτησε από τη Λιβονική Συνομοσπονδία να πληρώσει περίπου 6.000 μάρκα για να διατηρήσει την Επισκοπή του Ντόρπατ, με βάση τον ισχυρισμό ότι κάθε ενήλικος άνδρας είχε πληρώσει στο Πσκοφ ένα μάρκο όταν ήταν ανεξάρτητο κράτος.  Οι Λιβονιανοί υποσχέθηκαν τελικά να πληρώσουν αυτό το ποσό στον Ιβάν μέχρι το 1557, αλλά στάλθηκαν από τη Μόσχα όταν δεν το έκαναν, τερματίζοντας τις διαπραγματεύσεις.  Ο Ιβάν συνέχισε να επισημαίνει ότι η ύπαρξη του Τάγματος απαιτούσε παθητική ρωσική υποστήριξη και έσπευσε να απειλήσει με χρήση στρατιωτικής δύναμης εάν χρειαζόταν.  Στόχος του ήταν να δημιουργήσει έναν διάδρομο μεταξύ της Βαλτικής και των νέων εδαφών στην Κασπία Θάλασσα, γιατί, εάν η Ρωσία επρόκειτο να εμπλακεί σε ανοιχτή σύγκρουση με μεγάλες δυτικές δυνάμεις, θα χρειαζόταν εισαγωγές πιο εξελιγμένων όπλων. 

Ο Πολωνός βασιλιάς και Μέγας Δούκας της Λιθουανίας Σιγισμούνδος Β' Αύγουστος ήταν επιφυλακτικός απέναντι στις ρωσικές επεκτατικές φιλοδοξίες. Η επέκταση της Ρωσίας στη Λιβονία θα σήμαινε όχι μόνο ισχυρότερο πολιτικό αντίπαλο αλλά και απώλεια κερδοφόρων εμπορικών οδών.  Ως εκ τούτου, υποστήριξε τον ξάδερφό του, Γουλιέλμο του Βρανδεμβούργου, αρχιεπίσκοπο της Ρίγας, στις συγκρούσεις του με τον Γουλιέλμο φον Φίρστενμπεργκ, *άρχοντα* του Λιβονικού Τάγματος.  Ο Σιγισμούνδος ήλπιζε ότι η Λιβονία, όπως και το Δουκάτο της Πρωσίας υπό τον δούκα Αλβέρτο, θα γινόταν υποτελές κράτος της Πολωνίας-Λιθουανίας.  Με αδύναμη υποστήριξη στη Λιβονία,  ο Γουλιέλμος του Βραδεμβούργου έπρεπε να βασιστεί σε μεγάλο βαθμό σε εξωτερικούς συμμάχους. Ανάμεσα στους λίγους Λιβονιανούς υποστηρικτές του ήταν *ο landmarschall* Γιάσπερ φον Μύνστερ, με τον οποίο σχεδίασε μια επίθεση τον Απρίλιο του 1556 στους αντιπάλους του που θα περιλάμβανε στρατιωτική βοήθεια τόσο από τον Σιγισμούνδο όσο και από τον Αλβέρτο.  Ωστόσο, ο Σιγισμούνδος δίστασε να συμμετάσχει στη δράση, φοβούμενος ότι θα άφηνε το βοεβοδάτο του Κιέβου εκτεθειμένο σε μια εκκρεμή ρωσική επίθεση. 

Όταν ο φον Φίρστενμπεργκ έμαθε για το σχέδιο, οδήγησε μια δύναμη στην αρχιεπισκοπή της Ρίγας και τον Ιούνιο του 1556 κατέλαβε τα κύρια οχυρά του Κοκενχίσεν και του Ρόνεμπουργκ.  Ο Γιάσπερ φον Μύνστερ κατέφυγε στη Λιθουανία, αλλά ο Γουλιέλμος του Βραδεμβούργου και ο Κρίστοφ φον Μέκλενμπουργκ συνελήφθησαν και κρατήθηκαν στο Άντσελ και στο Τρέιντεν. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα μια διπλωματική αποστολή να υποβάλει αίτηση για την απελευθέρωσή τους που αποστέλλεται από τους δούκες της Πομερανίας, τον Δανό βασιλιά,  τον αυτοκράτορα Φερδινάνδο Α΄ και τα κτήματα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.  Μια διακομματική συνάντηση στο Λύμπεκ για την επίλυση της σύγκρουσης είχε προγραμματιστεί για την 1η Απριλίου 1557, αλλά ακυρώθηκε λόγω καυγάδων μεταξύ του Σιγισμούνδου και των Δανών απεσταλμένων.  Ο Σιγισμούνδος χρησιμοποίησε τη δολοφονία του απεσταλμένου του από τον γιο *του landmeister* ως δικαιολογία για να εισβάλει στο νότιο τμήμα της Λιβονίας με στρατό περίπου 80.000. Ανάγκασε τα ανταγωνιστικά μέρη στη Λιβονία να συμφιλιωθούν στο στρατόπεδό του στο Ποζβόλ τον Σεπτέμβριο του 1557  Εκεί υπέγραψαν τη Συνθήκη του Πόζβολ, η οποία δημιούργησε μια αμοιβαία αμυντική και επιθετική συμμαχία, με κύριο στόχο τη Ρωσία, και προκάλεσε τον Λιβονικό Πόλεμο.

1558–1562: Διάλυση του Λιβονικού Τάγματος
-----------------------------------------

### Ρωσική εισβολή στη Λιβονία

Three Russian campaigns are visible in 1558, 1559 and 1560, all from east to west. One Polish–Lithuanian campaign in 1561 is shown advancing up the central part of Livonia. Refer to the text for details. Χάρτης εκστρατειών στη Λιβονία, 1558–1560
Ο Ιβάν Δ΄ θεώρησε την προσέγγιση της Λιβονικής Συνομοσπονδίας στην Πολωνο-Λιθουανική ένωση για προστασία βάσει της Συνθήκης του Πόζβολ ως *casus belli*. Το 1554 η Λιβονία και η Ρωσία είχαν υπογράψει μια δεκαπενταετή εκεχειρία, στην οποία η Λιβονία συμφώνησε να μην συνάψει συμμαχία με την Πολωνία-Λιθουανία. Στις 22 Ιανουαρίου 1558, ο Ιβάν αντέδρασε με την εισβολή στη Λιβονία. Οι Ρώσοι θεωρούνταν από τους ντόπιους αγρότες ως απελευθερωτές από τον γερμανικό έλεγχο της Λιβονίας. Πολλά φρούρια της Λιβονίας παραδόθηκαν χωρίς αντίσταση, ενώ τα ρωσικά στρατεύματα κατέλαβαν το Ντόρπατ (Τάρτου) τον Μάιο, τη Νάρβα τον Ιούλιο και πολιόρκησαν το Ρεβάλ (Ταλίν). Ενισχυμένες με 1.200 Λάντσκνεχτ, 100 πυροβολητές και πυρομαχικά από τη Γερμανία, οι Λιβονικές δυνάμεις ανακατέλαβαν με επιτυχία το Βέσενμπεργκ (Ράκβερε) μαζί με μια σειρά από άλλα φρούρια. Αν και οι Γερμανοί έκαναν επιδρομές στο ρωσικό έδαφος, το Ντόρπατ (Τάρτου), η Νάρβα και πολλά μικρότερα φρούρια παρέμειναν στα χέρια των Ρώσων.  Η αρχική ρωσική προέλαση καθοδηγήθηκε από τον Χαν του Κασίμ Σαγκαλί, με δύο άλλους Τατάρους πρίγκιπες επικεφαλής μιας δύναμης που περιελάμβανε Ρώσους βογιάρους, Τατάρους και ιππείς, καθώς και Κοζάκους, που εκείνη την εποχή ήταν ως επί το πλείστον οπλισμένοι πεζοί στρατιώτες. Ο Ιβάν κέρδισε περαιτέρω έδαφος στις εκστρατείες κατά τα έτη 1559 και 1560.  Τον Ιανουάριο του 1559, οι ρωσικές δυνάμεις εισέβαλαν ξανά στη Λιβονία.  Μια εξάμηνη εκεχειρία που κάλυπτε τον Μάιο έως τον Νοέμβριο υπογράφηκε μεταξύ της Ρωσίας και της Λιβονίας, ενώ η Ρωσία πολέμησε στους Ρωσο-Κριμαϊκούς Πολέμους. 

Υποκινούμενη από τη ρωσική εισβολή, η Λιβονία ζήτησε πρώτα ανεπιτυχώς βοήθεια από τον αυτοκράτορα Φερδινάνδο Α΄ και μετά στράφηκε στην Πολωνία-Λιθουανία.  *Ο Landmeister* φον Φίρστενμπεργκ κατέφυγε στην Πολωνία-Λιθουανία για να αντικατασταθεί από τον Γκότχαρντ Κέτλερ. Τον Ιούνιο του 1559, τα κτήματα της Λιβονίας τέθηκαν υπό πολωνο-λιθουανική προστασία μέσω της πρώτης Συνθήκης του Βίλνιους. Το Πολωνικό *Σέιμ* αρνήθηκε να συμφωνήσει με τη συνθήκη, πιστεύοντας ότι επρόκειτο για ένα ζήτημα που επηρεάζει μόνο το Μεγάλο Δουκάτο της Λιθουανίας.  Τον Ιανουάριο του 1560, ο Σιγισμούνδος έστειλε τον πρεσβευτή Μάρτιν Βολόντκοφ στην αυλή του Ιβάν στη Μόσχα σε μια προσπάθεια να σταματήσει το ρωσικό ιππικό που λυσσομανούσε στην αγροτική Λιβονία. 

Printed woodcarving showing archers using hanged naked women as target practice. Beneath them lie the bodies of children, cut open. Ρωσικές θηριωδίες στη Λιβονία. Εκδόθηκε στη Νυρεμβέργη το 1561.
Οι ρωσικές επιτυχίες ακολούθησαν παρόμοια μοτίβα με πολλές μικρές εκστρατείες, με πολιορκίες όπου οι μουσκετοφόροι έπαιξαν βασικό ρόλο στην καταστροφή ξύλινων άμυνων με αποτελεσματική υποστήριξη πυροβολικού.  Οι δυνάμεις του Τσάρου κατέλαβαν σημαντικά φρούρια όπως το Φέλιν (Βίλιαντι), αλλά δεν είχαν τα μέσα για να κερδίσουν τις μεγάλες πόλεις της Ρίγας, του Ρεβάλ (Ταλίν) ή του Πέρναου (Πάρνου). Οι Λιβονιανοί ιππότες υπέστησαν μια καταστροφική ήττα από τους Ρώσους στη μάχη του Έργκεμε τον Αύγουστο του 1560. Μερικοί ιστορικοί πιστεύουν ότι η ρωσική αριστοκρατία διχάστηκε σχετικά με το χρονοδιάγραμμα της εισβολής στη Λιβονία. 

Ο Ερρίκος ΙΔ', ο νέος βασιλιάς της Σουηδίας, απέρριψε τα αιτήματα του Κέτλερ για βοήθεια, μαζί με ένα παρόμοιο αίτημα από την Πολωνία. Ο Κέτλερ στράφηκε στον Σιγισμούνδο για βοήθεια.  Το εξασθενημένο Λιβονικό Τάγμα διαλύθηκε με τη δεύτερη Συνθήκη του Βίλνιους το 1561. Τα εδάφη του εκκοσμικεύτηκαν ως Δουκάτο της Λιβονίας και Δουκάτο της Κουρλάντ και Σεμιγαλλία και ανατέθηκαν στο Μεγάλο Δουκάτο της Λιθουανίας. Ο Κέτλερ έγινε ο πρώτος δούκας της Κουρλάνδης μεταστρέφοντάς την στον Λουθηρανισμό. Στη συνθήκη περιλαμβανόταν το *Privilegium Sigismundi Augusti* με το οποίο ο Σιγισμούνδος εξασφάλισε στα λιβονικά κτήματα προνόμια, συμπεριλαμβανομένης της θρησκευτικής ελευθερίας σε σχέση με την ομολογία της Αυγούστας, το *Indygenat* και τη συνέχιση της παραδοσιακής γερμανικής διοίκησης. Οι όροι σχετικά με τη θρησκευτική ελευθερία απαγόρευαν οποιαδήποτε ρύθμιση του προτεσταντικού τάγματος από θρησκευτικές ή κοσμικές αρχές. 

Ορισμένα μέλη της λιθουανικής αριστοκρατίας αντιτάχθηκαν στην αυξανόμενη Πολωνο-Λιθουανική ένωση και πρόσφεραν το λιθουανικό στέμμα στον Ιβάν Δ'.  Ο Τσάρος διαφήμισε δημόσια αυτή την επιλογή, είτε επειδή πήρε την προσφορά στα σοβαρά είτε επειδή χρειαζόταν χρόνο για να ενισχύσει τα λιβονικά στρατεύματά του. Καθ' όλη τη διάρκεια του 1561, μια ρωσο-λιθουανική εκεχειρία (με προγραμματισμένη ημερομηνία λήξης το 1562) τηρήθηκε και από τις δύο πλευρές. 

### Δανικές και σουηδικές παρεμβάσεις

Σε αντάλλαγμα για ένα δάνειο και μια εγγύηση της δανικής προστασίας, ο επίσκοπος Γιόχαν φον Μυνχάουζεν υπέγραψε μια συνθήκη στις 26 Σεπτεμβρίου 1559 δίνοντας στον Φρειδερίκο Β' της Δανίας-Νορβηγίας το δικαίωμα να ορίσει τον επίσκοπο του Έσελ-Βικ, πράξη που ισοδυναμούσε με την πώληση αυτών των εδαφών για 30.000 τάλερ. Ο Φρειδερίκος Β' όρισε επίσκοπο τον αδελφό του, Δούκα Μάγκνους του Χολστάιν, ο οποίος στη συνέχεια ανέλαβε τον Απρίλιο του 1560. Για να μην δημιουργήσουν περισσότερη ανασφάλεια στη Σουηδία οι προσπάθειες της Δανίας, Δανία-Νορβηγία έκαναν άλλη μια προσπάθεια να μεσολαβήσουν για μια ειρήνη στην περιοχή.  Ο Μάγκνους ακολούθησε αμέσως τα δικά του συμφέροντα, αγοράζοντας την Επισκοπή της Κουρλάνδης χωρίς τη συγκατάθεση του Φρειδερίκου και προσπαθώντας να επεκταθεί στο Χάριεν – Βίρλαντ (Χάργιου και Βιρουμάα). Αυτό τον έφερε σε ευθεία σύγκρουση με τον Ερρίκο. 

Το 1561, οι σουηδικές δυνάμεις έφτασαν και οι ευγενείς εταιρίες των Χάριεν-Βίρλαντ και Γιέρβεν (Γιέρβα) υποχώρησαν στη Σουηδία για να σχηματίσουν το Δουκάτο της Εσθονίας. Το Ρεβάλ (Τάλιν), ομοίως, αποδέχτηκε τη σουηδική κυριαρχία. Η Δανία κυριαρχούσε στη Βαλτική και η Σουηδία ήθελε να το αμφισβητήσει κερδίζοντας έδαφος στην ανατολική πλευρά της Βαλτικής. Κάτι τέτοιο θα βοηθούσε τη Σουηδία να ελέγξει το εμπόριο της Δύσης με τη Ρωσία. Αυτό βοήθησε στην επιτάχυνση του Βόρειου Επταετούς Πόλεμου  αφού το 1561, ο Φρειδερίκος Β' είχε ήδη διαμαρτυρηθεί κατά της σουηδικής παρουσίας στο Ρεβάλ (Ταλίν), διεκδικώντας ιστορικά δικαιώματα σχετικά με τη Δανική Εσθονία.  Όταν οι δυνάμεις του Ερρίκου ΙΔ' κατέλαβαν το Πέρναου (Πάρνου) τον Ιούνιο του 1562, οι διπλωμάτες του προσπάθησαν να κανονίσουν τη σουηδική προστασία για τη Ρίγα, κάτι που τον έφερε σε σύγκρουση με τον Σιγισμούνδο. 

Ο Σιγισμούνδος διατήρησε στενές σχέσεις με τον αδελφό του Ερρίκου ΙΔ', Ιωάννη, δούκα της Φινλανδίας (αργότερα Ιωάννη Γ'), και τον Οκτώβριο του 1562 ο Ιωάννης παντρεύτηκε την αδελφή του Σιγισμούνδου, Αικατερίνη, εμποδίζοντάς την να παντρευτεί τον Ιβάν Δ'.  Ενώ ο Ερρίκος ΙΔ' είχε εγκρίνει το γάμο, ήταν αναστατωμένος όταν ο Ιωάννης δάνεισε στον Σιγισμούνδο 120.000 ντάλερ και έλαβε ως ασφάλεια επτά κάστρα της Λιβονίας.  Αυτό το περιστατικό οδήγησε στη σύλληψη και τη φυλάκιση του Ιωάννη τον Αύγουστο του 1563 για λογαριασμό του Ερρίκου ΙΔ', οπότε ο Σιγισμούνδος συμμάχησε με τη Δανία και τον Λύμπεκ εναντίον του Ερρίκου ΙΔ' τον Οκτώβριο του ίδιου έτους.

1562–1570
---------

Η παρέμβαση της Δανίας-Νορβηγίας, της Σουηδίας και της Πολωνίας-Λιθουανίας στη Λιβονία ξεκίνησε μια περίοδο αγώνα για τον έλεγχο της Βαλτικής, γνωστής συγχρόνως ως *dominium maris baltici*. Ενώ τα αρχικά χρόνια του πολέμου χαρακτηρίζονταν από έντονες μάχες, μια περίοδος πολέμου χαμηλής έντασης ξεκίνησε το 1562 και διήρκεσε μέχρι το 1570 όταν οι μάχες εντάθηκαν για άλλη μια φορά. Η Δανία, η Σουηδία και σε κάποιο βαθμό η Πολωνία-Λιθουανία ήταν απασχολημένες με τον Σκανδιναβικό Επταετή Πόλεμο (1563–1570) που έλαβε χώρα στη Δυτική Βαλτική, αλλά η Λιβονία παρέμεινε στρατηγικής σημασίας. Το 1562, η Δανία και η Ρωσία συνήψαν τη Συνθήκη του Μοζάισκ, σεβόμενη η μία τις αξιώσεις της άλλης στη Λιβονία και διατηρώντας φιλικές σχέσεις. Το 1564, η Σουηδία και η Ρωσία συνήψαν επταετή εκεχειρία. Τόσο ο Ιβάν Δ' όσο και ο Ερρίκος ΙΔ' έδειξαν σημάδια ψυχικής διαταραχής, με τον Ιβάν να στρέφεται ενάντια σε μέρος της αριστοκρατίας του βασιλείου και στον λαό με την *οπρίτσνινα* που ξεκίνησε το 1565, αφήνοντας τη Ρωσία σε κατάσταση πολιτικού χάους και εμφυλίου πολέμου. 

### Ρωσικός πόλεμος με τη Λιθουανία

 Κανιβαλισμός στη Λιθουανία κατά τη ρωσική εισβολή το 1571, γερμανική πλάκα
Όταν έληξε η ρωσο-λιθουανική εκεχειρία το 1562, ο Ιβάν Δ' απέρριψε την προσφορά του Σιγισμούνδου για παράταση. Ο Τσάρος είχε χρησιμοποιήσει την περίοδο της εκεχειρίας για να δημιουργήσει τις δυνάμεις του στη Λιβονία και εισέβαλε στη Λιθουανία. Ο στρατός του επιτέθηκε στο Βίτσεμπσκ και, μετά από μια σειρά συγκρούσεων στα σύνορα, κατέλαβε το Πόλοτσκ το 1563.  Οι λιθουανικές νίκες σημειώθηκαν στη μάχη της Ούλα το 1564  και στο Τσάσνικι το 1567, μια περίοδο διαλείπουσας σύγκρουσης μεταξύ των δύο πλευρών. Ο Ιβάν συνέχισε να κερδίζει έδαφος μεταξύ των πόλεων και των χωριών της κεντρικής Λιβονίας, αλλά κρατήθηκε στην ακτή από τη Λιθουανία. Οι ήττες, μαζί με την αποστασία του Αντρέι Κούρμπσκι, οδήγησαν τον Ιβάν Δ' να μεταφέρει την πρωτεύουσά του στο Κρεμλίνο του Αλεξάντροφ, ενώ η αντιληπτή αντίθεση εναντίον του καταπιέστηκε από τους *οπριτσνίκι* του. 

Ένα «μεγάλο» κόμμα διπλωματών έφυγε από τη Λιθουανία για τη Μόσχα τον Μάιο του 1566. Η Λιθουανία ήταν έτοιμη να χωρίσει τη Λιβονία με τη Ρωσία, με σκοπό μια κοινή επίθεση για να διώξει τη Σουηδία από την περιοχή. Ωστόσο, αυτό θεωρήθηκε ως ένδειξη αδυναμίας από Ρώσους διπλωμάτες, οι οποίοι αντίθετα πρότειναν στη Ρωσία να πάρει ολόκληρη τη Λιβονία, συμπεριλαμβανομένης της Ρίγας, μέσω της εκχώρησης της Κουρλάνδης στη νότια Λιβονία και του Πολότσκ στα σύνορα Λιθουανίας-Ρωσίας.  Η μεταφορά της Ρίγας και η γύρω είσοδος στον ποταμό Ντβίνα προβλημάτισε τους Λιθουανούς, καθώς μεγάλο μέρος του εμπορίου τους εξαρτιόταν από την ασφαλή διέλευση από αυτήν και είχαν ήδη κατασκευάσει οχυρώσεις για την προστασία της. Ο Ιβάν επέκτεινε τις απαιτήσεις του τον Ιούλιο. Δεν επετεύχθη συμφωνία και πραγματοποιήθηκε μια δεκαήμερη διακοπή στις διαπραγματεύσεις, κατά τη διάρκεια της οποίας πραγματοποιήθηκαν διάφορες ρωσικές συνεδριάσεις για να συζητηθούν τα θέματα που διακυβεύονταν. Εντός της Συνέλευσης, ο εκπρόσωπος της εκκλησίας τόνισε την ανάγκη να «κρατηθεί» η Ρίγα (αν και δεν είχε κατακτηθεί ακόμη), ενώ οι Βογιάροι ήταν λιγότερο πρόθυμοι για μια συνολική ειρήνη με τη Λιθουανία, σημειώνοντας τον κίνδυνο που εγκυμονούσε μια κοινή πολωνική- Λιθουανικό κράτος. Στη συνέχεια, οι συνομιλίες σταμάτησαν και οι εχθροπραξίες επαναλήφθηκαν μετά την επιστροφή των πρεσβευτών στη Λιθουανία. 

Το 1569, η Συνθήκη του Λούμπλιν ενοποίησε την Πολωνία και τη Λιθουανία στην Πολωνο-Λιθουανική Κοινοπολιτεία. Το Δουκάτο της Λιβονίας, συνδεδεμένο με τη Λιθουανία σε πραγματική ένωση από την Ένωση του Γκρόντνο το 1566, περιήλθε στην κοινή κυριαρχία Πολωνίας-Λιθουανίας.  Τον Ιούνιο του 1570 υπογράφηκε τριετής ανακωχή με τη Ρωσία.  Ο Σιγισμούνδος Β', ο πρώτος βασιλιάς της Κοινοπολιτείας, πέθανε το 1572 αφήνοντας τον πολωνικό θρόνο χωρίς ξεκάθαρο διάδοχο για πρώτη φορά από το 1382 και έτσι ξεκίνησαν οι πρώτες ελεύθερες εκλογές στην πολωνική ιστορία. Ορισμένοι Λιθουανοί ευγενείς, σε μια προσπάθεια να διατηρήσουν τη λιθουανική αυτονομία, πρότειναν έναν Ρώσο υποψήφιο. Ο Ιβάν, ωστόσο, ζήτησε την επιστροφή του Κιέβου, Ορθόδοξη στέψη και κληρονομική μοναρχία παράλληλα με τη Ρωσία, με βασιλιά τον γιο του, Φιοντόρ. Το εκλογικό σώμα απέρριψε αυτά τα αιτήματα και αντ' αυτού επέλεξε τον Ερρίκο του Βαλουά, αδελφό του βασιλιά Καρόλου Θ' της Γαλλίας.

### Ρωσικός πόλεμος με τη Σουηδία

Το 1564, η Σουηδία και η Ρωσία συμφώνησαν τη Συνθήκη του Ντόρπατ, με την οποία η Ρωσία αναγνώρισε το δικαίωμα της Σουηδίας στο Ρεβάλ (Ταλίν) και σε άλλα κάστρα, και η Σουηδία αποδέχτηκε την κληρονομιά της Ρωσίας στην υπόλοιπη Λιβονία. Το 1565 υπογράφηκε επταετής εκεχειρία μεταξύ Ρωσίας και Σουηδίας. Ο Ερρίκος ΙΔ' της Σουηδίας ανατράπηκε το 1568, αφού σκότωσε αρκετούς ευγενείς το 1567, και αντικαταστάθηκε από τον ετεροθαλή αδελφό του, Ιωάννη Γ'. Τόσο η Ρωσία όσο και η Σουηδία είχαν άλλα προβλήματα και ήθελαν να αποφύγουν μια δαπανηρή κλιμάκωση του πολέμου στη Λιβονία.  Ο Ιβάν Δ' είχε ζητήσει την παράδοση της συζύγου του Ιωάννη, της Πολωνο-Λιθουανής πριγκίπισσας Αικατερίνης Γιαγκελλόνων, στη Ρωσία, καθώς είχε διαγωνιστεί με τον Ιωάννη για να παντρευτεί τη Λιθουανο-Πολωνική βασιλική οικογένεια. Τον Ιούλιο του 1569 ο Ιωάννης έστειλε ένα κόμμα στη Ρωσία, με επικεφαλής τον Πολ Γιούουστεν, Επίσκοπο του Όμπο, που έφτασε στο Νόβγκοροντ τον Σεπτέμβριο, μετά την άφιξη στη Μόσχα των πρεσβευτών που στάλθηκαν στη Σουηδία το 1567 από τον Ιβάν για να ανακτήσουν την Αικατερίνη. Ο Ιβάν αρνήθηκε να συναντηθεί ο ίδιος με το κόμμα, αναγκάζοντάς το να διαπραγματευτεί αντ' αυτού με τον Κυβερνήτη του Νόβγκοροντ.  Ο Τσάρος ζήτησε από τους Σουηδούς απεσταλμένους να χαιρετήσουν τον κυβερνήτη ως «τον αδελφό του βασιλιά τους», αλλά ο Γιούουστενν αρνήθηκε να το κάνει. Τότε ο Κυβερνήτης διέταξε επίθεση στο σουηδικό κόμμα, να τους πάρουν τα ρούχα και τα χρήματά τους και να τους στερήσουν φαγητό και ποτό και να παρελάσουν γυμνοί στους δρόμους.  Παρόλο που οι Σουηδοί επρόκειτο επίσης να μεταφερθούν στη Μόσχα, ευτυχώς γι 'αυτούς αυτό συνέβη την ίδια στιγμή που ο Ιβάν και οι *οπριτσνίκι* του ήταν καθ' οδόν για μια επίθεση στο Νόβγκοροντ. 

Κατά την επιστροφή του στη Μόσχα τον Μάιο του 1570, ο Ιβάν αρνήθηκε να συναντήσει το σουηδικό κόμμα και με την υπογραφή τριετούς εκεχειρίας τον Ιούνιο του 1570 με την Κοινοπολιτεία δεν φοβόταν πλέον τον πόλεμο με την Πολωνία-Λιθουανία.  Η Ρωσία θεώρησε ότι η παράδοση της Αικατερίνης ήταν προϋπόθεση οποιασδήποτε συμφωνίας και οι Σουηδοί συμφώνησαν να συναντηθούν στο Νόβγκοροντ για να συζητήσουν το θέμα.  Σύμφωνα με τον Γιούουστεν, στη συνάντηση οι Ρώσοι ζήτησαν από τους Σουηδούς να εγκαταλείψουν την αξίωσή τους στο Ρεβάλ (Ταλίν), να παράσχουν διακόσια ή τριακόσια ιππικά όταν απαιτείται, να πληρώσουν 10.000 τάλερ ως άμεση αποζημίωση, να παραδώσουν τα φινλανδικά ορυχεία αργύρου κοντά στα σύνορα με τη Ρωσία και να επιτρέψουν ο Τσάρος να αυτοπροσδιορίζεται ως «Άρχοντας της Σουηδίας». Το σουηδικό κόμμα έφυγε μετά από τελεσίγραφο του Ιβάν ότι η Σουηδία έπρεπε να παραχωρήσει το έδαφός της στη Λιβονία, διαφορετικά θα γινόταν πόλεμος.  Ο Γιούουστεν έμεινε πίσω, ενώ ο Ιωάννης απέρριψε τις απαιτήσεις του Ιβάν και ο πόλεμος ξέσπασε εκ νέου. 

### Επιπτώσεις του Βόρειου Επταετούς Πολέμου

Οι διαμάχες μεταξύ Δανίας-Νορβηγίας και Σουηδίας οδήγησαν στον Βόρειο Επταετή Πόλεμο το 1563, ο οποίος έληξε το 1570 με τη Συνθήκη του Στέτιν. Πολέμησε κυρίως στη δυτική και νότια Σκανδιναβία, ο πόλεμος περιελάμβανε σημαντικές ναυμαχίες στη Βαλτική. Όταν το δανικό Βάρμπεργκ παραδόθηκε στις σουηδικές δυνάμεις το 1565, 150 Δανοί μισθοφόροι ξέφυγαν από την επακόλουθη σφαγή της φρουράς αυτομόλησαν στη Σουηδία.  Η Λιβονία επηρεάστηκε επίσης από τη ναυτική εκστρατεία του Δανού ναυάρχου Πέντερ Μουνκ, ο οποίος βομβάρδισε το Σουηδικό Ρεβάλ (Ταλίν) από τη θάλασσα τον Ιούλιο του 1569 .

Η Συνθήκη του Στέτιν έκανε τη Δανία την υπέρτατη και κυρίαρχη δύναμη στη Βόρεια Ευρώπη, ωστόσο απέτυχε να αποκαταστήσει την Ένωση του Κάλμαρ. Οι δυσμενείς συνθήκες για τη Σουηδία οδήγησαν σε μια σειρά συγκρούσεων που έληξαν μόνο με τον Μεγάλο Βόρειο Πόλεμο το 1720  Η Σουηδία συμφώνησε να παραδώσει τα υπάρχοντά της στη Λιβονία σε αντάλλαγμα για πληρωμή από τον αυτοκράτορα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας Μαξιμιλιανό Β'. Ωστόσο, ο Μαξιμιλιανός δεν κατέβαλε την υποσχεθείσα αποζημίωση και έτσι έχασε την επιρροή του στις υποθέσεις της Βαλτικής.  Οι όροι της συνθήκης σχετικά με τη Λιβονία αγνοήθηκαν και έτσι ο Λιβονικός Πόλεμος συνεχίστηκε.  Από τη σκοπιά του Ιβάν, η συνθήκη έδωσε τη δυνατότητα στις εμπλεκόμενες δυνάμεις να σχηματίσουν συμμαχία εναντίον του, τώρα που δεν πολεμούσαν πια η μία την άλλη.

1570–1577: Ρωσική κυριαρχία και το Βασίλειο της Λιβονίας
--------------------------------------------------------

Στις αρχές της δεκαετίας του 1570, ο βασιλιάς Ιωάννης Γ' της Σουηδίας αντιμετώπισε μια ρωσική επίθεση στις θέσεις του στην Εσθονία. Το Ρεβάλ (Ταλίν) άντεξε μια ρωσική πολιορκία το 1570 και το 1571, αλλά αρκετές μικρότερες πόλεις καταλήφθηκαν από τις ρωσικές δυνάμεις. Στις 23 Ιανουαρίου, ένας σουηδικός στρατός 700 πεζών και 600 ιππικού υπό τη διοίκηση του Κλας Όκεσον Τοττ (Πρεσβύτερου) συγκρούστηκε με έναν ρωσικό και ταταρικό στρατό 16.000 ανδρών. Η ρωσική προέλαση ολοκληρώθηκε με την λεηλασία του Βαϊσενστάιν (Πάιντε) το 1573, όπου, μετά τη σύλληψή του, οι δυνάμεις κατοχής έψησαν ζωντανούς μερικούς από τους ηγέτες της σουηδικής φρουράς, συμπεριλαμβανομένου του διοικητή. Αυτό πυροδότησε μια εκστρατεία αντιποίνων από τον Ιωάννη με επίκεντρο τον Βέσενμπεργκ,  στην οποία ο στρατός αναχώρησε τον Νοέμβριο του 1573. Υπήρξαν επίσης ρωσικές επιδρομές στη Φινλανδία, συμπεριλαμβανομένης μιας μέχρι το Χέλσινγκφορς (Ελσίνκι) το 1572. Διετής ανακωχή σε αυτό το μέτωπο υπογράφηκε το 1575 

Η αντεπίθεση του Ιωάννη σταμάτησε στην πολιορκία του Βέσενμπεργκ το 1574, όταν γερμανικές και σκωτσέζικες μονάδες του σουηδικού στρατού στράφηκαν εναντίον αλλήλων. Αυτή η αποτυχία έχει επίσης αποδοθεί στις δυσκολίες μάχης στις δύσκολες συνθήκες του χειμώνα, ιδιαίτερα για το πεζικό. Ο πόλεμος στη Λιβονία ήταν ένα μεγάλο οικονομικό βάρος για τη Σουηδία και, ως το τέλος του 1573, οι Γερμανοί μισθοφόροι της Σουηδίας χρωστούσαν 200.000 *ντάλερ*. Ο Ιωάννης τους έδωσε τα κάστρα Χάπσαλ, Λέαλ και Λόντε ως ασφάλεια, αλλά όταν δεν πλήρωσε, πουλήθηκαν στη Δανία. 

Εν τω μεταξύ, οι προσπάθειες του Μάγκνους να πολιορκήσει την ελεγχόμενη από τους Σουηδούς Ρεβάλ (Ταλίν) παρέπαιαν, άνευ υποστήριξης ούτε από τον Ιβάν ούτε από τον αδελφό του Μάγκνους, Φρειδερίκο Β' της Δανίας. Η προσοχή του Ιβάν επικεντρώθηκε αλλού, ενώ η απροθυμία του Φρειδερίκου προήλθε ίσως από ένα νέο πνεύμα σουηδοδανικής ενότητας, που τον έκανε απρόθυμο να εισβάλει στη Λιβονία για λογαριασμό του Μάγκνους, του οποίου το κράτος ήταν υποτελές της Ρωσίας. Η πολιορκία εγκαταλείφθηκε τον Μάρτιο του 1571,  οπότε η σουηδική δράση στη Βαλτική κλιμακώθηκε, με την παθητική υποστήριξη του Σιγισμούνδου, κουνιάδου του Ιωάννη. 

Την ίδια στιγμή οι Τάταροι της Κριμαίας κατέστρεψαν ρωσικά εδάφη και έκαψαν και λεηλάτησαν τη Μόσχα κατά τη διάρκεια των Ρωσο-Κριμαϊκών Πολέμων. Η ξηρασία και οι επιδημίες είχαν επηρεάσει θανάσιμα τη ρωσική οικονομία, ενώ *η οπρίτσινα* είχε αναστατώσει πλήρως την κυβέρνηση. Μετά την ήττα των δυνάμεων της Κριμαίας και των Νογκάι το 1572, *η οπρίτσινα* καταρρίφθηκε και μαζί της άλλαξε και ο τρόπος που σχηματίζονταν οι ρωσικοί στρατοί.  Ο Ιβάν Δ΄ είχε εισαγάγει μια νέα στρατηγική, με την οποία βασιζόταν σε δεκάδες χιλιάδες ιθαγενείς στρατιώτες, Κοζάκους και Τατάρους, αντί για μερικές χιλιάδες ειδικευμένους στρατιώτες και μισθοφόρους, όπως ήταν η πρακτική των αντιπάλων του. 

Η εκστρατεία του Ιβάν έφτασε στο απόγειό της το 1576, όταν άλλοι 30.000 Ρώσοι στρατιώτες πέρασαν στη Λιβονία το 1577  και κατέστρεψαν τις δανικές περιοχές ως αντίποινα για την απόκτηση των Χαπσάλ, Λεάλ και Λόντε από τη Δανία. Η επιρροή της Δανίας στη Λιβονία έπαψε, καθώς ο Φρειδερίκος αποδέχθηκε συμφωνίες με τη Σουηδία και την Πολωνία για να τερματίσει την ονομαστική συμμετοχή της Δανίας.  Οι σουηδικές δυνάμεις πολιορκήθηκαν στη Ρεβάλ (Ταλίν) και η κεντρική Λιβονία δέχθηκε επιδρομές μέχρι το Ντούναμπουργκ (Νταουγκάβπιλς), επίσημα υπό πολωνο-λιθουανικό έλεγχο από τη Συνθήκη του Βίλνιους το 1561. Τα κατακτημένα εδάφη υποτάχθηκαν στον Ιβάν ή τον υποτελή του, Μάγκνους, που ανακηρύχθηκε μονάρχης του Βασιλείου της Λιβονίας το 1570. Ο Μάγκνους αυτομόλησε από τον Ιβάν Δ' κατά τη διάρκεια του ίδιου έτους έχοντας αρχίσει να οικειοποιείται κάστρα χωρίς να συμβουλευτεί τον Τσάρο. Όταν το Κοκενχούσεν (Κόκνεσε) υποτάχθηκε στον Μάγκνους για να αποφύγει να πολεμήσει τον στρατό του Ιβάν Δ', ο Τσάρος λεηλάτησε την πόλη και εκτέλεσε τους Γερμανούς διοικητές της. Στη συνέχεια, η εκστρατεία επικεντρώθηκε στο Βέντεν, «την καρδιά της Λιβονίας», η οποία ως πρώην πρωτεύουσα του Τάγματος της Λιβονίας δεν ήταν μόνο στρατηγικής σημασίας, αλλά και συμβολική για την ίδια τη Λιβονία.

1577–1583: Ήττα της Ρωσίας
--------------------------

### Σουηδική και Πολωνο-Λιθουανική συμμαχία και αντεπιθέσεις

Το 1576, ο πρίγκιπας της Τρανσυλβανίας Στέφαν Μπάτορυ έγινε Βασιλιάς της Πολωνίας και Μέγας Δούκας της Λιθουανίας μετά από αμφισβητούμενη εκλογή για τον κοινό θρόνο Πολωνίας-Λιθουανίας με τον αυτοκράτορα των Αψβούργων Μαξιμιλιανό Β'.  Τόσο η αρραβωνιαστικιά του Μπάτορυ, Άννα Γιαγκελλόνων, όσο και ο Μαξιμιλιανός Β' είχαν ανακηρυχθεί στον ίδιο θρόνο τον Δεκέμβριο του 1575, με διαφορά τριών ημερών. Ο θάνατος του Μαξιμιλιανού τον Οκτώβριο του 1576 απέτρεψε την κλιμάκωση της σύγκρουσης. Ο Μπάτορυ, φιλόδοξος να εκδιώξει τον Ιβάν Δ' από τη Λιβονία, περιορίστηκε από την αντίθεση του Ντάντσιχ (Γκντανσκ), το οποίο αντιστάθηκε στην ένταξη του Μπάτορυ με την υποστήριξη της Δανίας. Ο επακόλουθος πόλεμος του Ντάντσιχ του 1577 τελείωσε, όταν ο Μπάτορυ παραχώρησε περαιτέρω αυτόνομα δικαιώματα στην πόλη σε αντάλλαγμα για μια πληρωμή 200.000 ζλότι. Για επιπλέον πληρωμή 200.000 ζλότι, διόρισε τον Χοεντσόλερν Γεώργιο Φρειδερίκο ως διαχειριστή της Πρωσίας και εξασφάλισε τη στρατιωτική υποστήριξη του τελευταίου στην προγραμματισμένη εκστρατεία κατά της Ρωσίας. 

Ο Μπάτορυ δέχθηκε μόνο λίγους στρατιώτες από τους Πολωνούς υποτελείς του και αναγκάστηκε να στρατολογήσει μισθοφόρους, κυρίως Πολωνούς, Ούγγρους, Βοημούς, Γερμανούς και Βλάχους. 

Ο Σουηδός βασιλιάς Ιωάννης Γ' και ο Στέφανος Μπάτορυ συμμάχησαν εναντίον του Ιβάν Δ' τον Δεκέμβριο του 1577, παρά τα προβλήματα που προκλήθηκαν από τον θάνατο του Σιγισμούνδου, γεγονός που σήμαινε ότι το ζήτημα της ουσιαστικής κληρονομιάς της συζύγου του Ιωάννη, Αικατερίνης, δεν είχε επιλυθεί. Η Πολωνία διεκδίκησε επίσης ολόκληρη τη Λιβονία, χωρίς να αποδεχτεί τη σουηδική κυριαρχία σε κανένα τμήμα της. Τα 120.000 *ντάλερ* που δάνεισε το 1562 δεν είχαν ακόμη εξοφληθεί, παρά τις καλύτερες προθέσεις του Σιγισμούνδου να το διευθετήσει. 

Μέχρι τον Νοέμβριο, οι λιθουανικές δυνάμεις που κινούνταν προς τα βόρεια είχαν καταλάβει το Ντούναμπουργκ , ενώ μια πολωνοσουηδική δύναμη κατέλαβε την πόλη και το κάστρο Βέντεν στις αρχές του 1578. Οι ρωσικές δυνάμεις απέτυχαν να ανακαταλάβουν την πόλη τον Φεβρουάριο, μια επίθεση που ακολουθήθηκε από μια σουηδική επίθεση, στοχεύοντας μεταξύ άλλων το Περνάου (Πάρνου), το Ντόρπατ και το Νόβγκοροντ. Τον Σεπτέμβριο, ο Ιβάν απάντησε στέλνοντας στρατό 18.000 ανδρών, οι οποίοι ανακατέλαβαν το Ομπερπάλεν (Πόλτσαμαα) από τη Σουηδία και στη συνέχεια βάδισαν στο Βέντεν.  

Κατά την άφιξή τους στο Βέντεν, ο ρωσικός στρατός πολιόρκησε την πόλη, αλλά αντιμετώπισε μια δύναμη ανακούφισης περίπου 6.000 Γερμανών, Πολωνών και Σουηδών στρατιωτών.  Στη μάχη του Βέντεν που ακολούθησε, οι ρωσικές απώλειες ήταν σοβαρές με οπλισμό και άλογα αιχμαλωτισμένα, αφήνοντας τον Ιβ'αν Δ' με την πρώτη του σοβαρή ήττα στη Λιβονία. 

Ο Μπάτορυ επιτάχυνε τον σχηματισμό των Ουσάρων, ενός νέου καλά οργανωμένου στρατεύματος ιππικού, που αντικατέστησε τη φεουδαρχική εισφορά. Ομοίως, βελτίωσε ένα ήδη αποτελεσματικό σύστημα πυροβολικού και στρατολόγησε Κοζάκους. Ο Μπάτορυ συγκέντρωσε 56.000 στρατιώτες, 30.000 από αυτούς από τη Λιθουανία, για την πρώτη του επίθεση στη Ρωσία στο Πολότσκ, ως μέρος μιας ευρύτερης εκστρατείας. Με τις εφεδρείες του Ιβάν στο Πσκοφ και το Νόβγκοροντ να προστατεύονται από πιθανή σουηδική εισβολή, η πόλη έπεσε στις 30 Αυγούστου 1579. Στη συνέχεια, ο Μπάτορυ διόρισε έναν στενό σύμμαχο και ισχυρό μέλος της αυλής του, τον Γιαν Ζαμόισκι, για να ηγηθεί μιας δύναμης 48.000, συμπεριλαμβανομένων 25.000 ανδρών από τη Λιθουανία, ενάντια στο φρούριο Βελίκιε Λούκι, το οποίο κατέλαβε στις 5 Σεπτεμβρίου 1580. Χωρίς περαιτέρω σημαντική αντίσταση, φρούρια έπεσαν γρήγορα. Το 1581, η δύναμη πολιόρκησε το Πσκοφ, ένα καλά οχυρωμένο και βαριά αμυνόμενο φρούριο. Ωστόσο, η οικονομική υποστήριξη από το πολωνικό κοινοβούλιο έπεφτε και ο Μπάτορυ απέτυχε να παρασύρει τις ρωσικές δυνάμεις στη Λιβονία σε ανοιχτό πεδίο πριν από την έναρξη του χειμώνα.  Μη συνειδητοποιώντας ότι η πολωνολιθουανική προέλαση ήταν σε φθίνουσα πορεία, ο Ιβάν υπέγραψε την εκεχειρία του Γιαμ Ζαπόλσκι.

Η αποτυχία της σουηδικής πολιορκίας της Νάρβα το 1579 οδήγησε στον διορισμό του Πόντους ντε λα Γκαρντί ως αρχιστράτηγου. Οι πόλεις Κέσχολμ και Παντίσε καταλήφθηκαν από τις σουηδικές δυνάμεις το 1580,  και στη συνέχεια το 1581, ταυτόχρονα με την πτώση του Βέσενμπεργκ, ένας μισθοφορικός στρατός, που προσέλαβε η Σουηδία, ανακατέλαβε τη στρατηγική πόλη Νάρβα. Ως στόχος των εκστρατειών του Ιωάννη Γ', δεδομένου ότι μπορούσε να δεχθεί επίθεση τόσο από ξηρά όσο και από θάλασσα, η εκστρατεία χρησιμοποίησε τον σημαντικό στόλο της Σουηδίας , αλλά αργότερα τα επιχειρήματα για τον επίσημο έλεγχο μακροπρόθεσμα εμπόδισαν οποιαδήποτε συμμαχία με την Πολωνία. Μετά την κατάληψη της πόλης από τον Λα Γκαρντί, και ως αντίποινα για προηγούμενες ρωσικές σφαγές, 7.000 Ρώσοι σκοτώθηκαν σύμφωνα με το σύγχρονο χρονικό του Ρούσοφ. Την πτώση της Νάρβα ακολούθησαν αυτές του Ιβάνγκοροντ, της Γιάμα και του Κοπόριε αφήνοντας τη Σουηδία ικανοποιημένη με τα κέρδη της στη Λιβονία. 

### Εκεχειρίες Γιαμ Ζαπόλσκι και Πλούσα

Μεταγενέστερες διαπραγματεύσεις υπό την ηγεσία του Ιησουίτη παπικού λεγάτου Αντόνιο Ποσεβίνο κατέληξαν στην εκεχειρία του Γιαμ Ζαπόλσκι το 1582 μεταξύ της Ρωσίας και της Πολωνο-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας. Αυτό ήταν ταπείνωση για τον Τσάρο, εν μέρει επειδή ζήτησε την εκεχειρία. Η Ρωσία θα παρέδιδε όλες τις περιοχές στη Λιβονία που κατείχε ακόμα και την πόλη Ντόρπατ (Ταρτού) στην Πολωνο-Λιθουανική Κοινοπολιτεία, ενώ το Πόλοτσκ θα παρέμενε υπό τον έλεγχο της Κοινοπολιτείας. Οποιαδήποτε καταληφθείσα σουηδική επικράτεια -συγκεκριμένα η Νάρβα- θα μπορούσε να διατηρηθεί από τους Ρώσους και το Βελίκε Λούκι θα επέστρεφε από τον έλεγχο του Μπάτορυ στη Ρωσία. Ο Ποσεβίνο έκανε μια προσπάθεια να λάβει υπόψη τις επιθυμίες του Ιωάννη Γ', αλλά αυτό τέθηκε σε βέτο από τον Τσάρο, πιθανώς σε συνεννόηση με τον Μπάτορυ. Η ανακωχή, η οποία υστερούσε σε πλήρη ειρηνευτική συμφωνία, επρόκειτο να διαρκέσει δέκα χρόνια και ανανεώθηκε δύο φορές, το 1591 και το 1601. Ο Μπάτορυ απέτυχε στις προσπάθειές του να πιέσει τη Σουηδία να παραιτηθεί από τα κέρδη της στη Λιβονία, ιδιαίτερα στη Νάρβα. 

Μετά από απόφαση του Ιωάννη, ο πόλεμος με τη Ρωσία έληξε όταν ο Τσάρος συνήψε την Εκεχειρία της Πλούσα (*Πλιούσα*) με τη Σουηδία στις 10 Αυγούστου 1583 . Η Ρωσία εγκατέλειψε το μεγαλύτερο μέρος της Ίνγκρια, αφήνοντας επίσης τη Νάρβα και το Ιβάνγκοροντ υπό σουηδικό έλεγχο. Αρχικά είχε προγραμματιστεί να διαρκέσει τρία χρόνια, αλλά η ρωσο-σουηδική εκεχειρία παρατάθηκε αργότερα μέχρι το 1590. Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, η Σουηδία υπέβαλε τεράστιες απαιτήσεις για ρωσικό έδαφος, συμπεριλαμβανομένου του Νόβγκοροντ. Ενώ αυτοί οι όροι ήταν πιθανώς μόνο για σκοπούς διαπραγμάτευσης, μπορεί να αντανακλούσαν τις σουηδικές φιλοδοξίες εδάφους στην περιοχή.

Συνέπειες
---------

Το μεταπολεμικό Δουκάτο της Κουρλάνδης και της Σεμιγαλλίας νότια του ποταμού Νταουγκάβα γνώρισε μια περίοδο πολιτικής σταθερότητας με βάση τη Συνθήκη του Βίλνιους του 1561, η οποία τροποποιήθηκε αργότερα από τη *Formula regiminis* και *την Statuta Curlandiæ* του 1617, η οποία παρείχε πρόσθετα δικαιώματα στους αυτόχθονες ευγενείς εις βάρος του δούκα. Βόρεια του Ντούνα, ο Μπάτορυ μείωσε τα προνόμια, που είχε παραχωρήσει ο Σιγισμούνδος στο Δουκάτο της Λιβονίας, θεωρώντας τα ανακτημένα εδάφη ως λάφυρα πολέμου. Τα προνόμια της Ρίγας είχαν ήδη μειωθεί με τη Συνθήκη του Ντροχίτσιν το 1581. Η πολωνική αντικατέστησε σταδιακά τη γερμανική ως διοικητική γλώσσα και η ίδρυση βοεβοδικών πολιτειών μείωσε τη γερμανική διοίκηση της Βαλτικής. 

Ο τοπικός κλήρος και οι Ιησουίτες στη Λιβονία αγκάλιασαν την αντιμεταρρύθμιση  σε μια διαδικασία υποβοηθούμενη από τον Μπάτορι, ο οποίος έδωσε στη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία έσοδα και κτήματα, που κατασχέθηκαν από Προτεστάντες, καθώς ξεκίνησε μια σε μεγάλο βαθμό ανεπιτυχής εκστρατεία στρατολόγησης Καθολικών αποίκων. Παρά τα μέτρα αυτά, ο πληθυσμός της Λιβονίας δεν προσηλυτίστηκε *μαζικά*, ενώ τα λιβονικά κτήματα στην Πολωνία-Λιθουανία αποξενώθηκαν. 

 Χάρτης που δείχνει τη Σουηδία στη Βαλτική, 1560 έως 1721. Οι ημερομηνίες είναι αυτές του κατοχής και αυτές που βρίσκονται σε παρένθεση οι ημερομηνίες απώλειας.
Το 1590, η ρωσο-σουηδική εκεχειρία της Πλούσα έληξε και οι μάχες ξανάρχισαν , ενώ ο Ρωσοσουηδικός πόλεμος, που ακολούθησε το 1590-5, έληξε με τη Συνθήκη της Τεουσίνα, βάσει της οποίας η Σουηδία έπρεπε να παραχωρήσει την Ιγγρία και το Κέσχολμ στην Ρωσία. Η σουηδοπολωνική συμμαχία άρχισε να καταρρέει, όταν ο Πολωνός Βασιλιάς και Μέγας Δούκας της Λιθουανίας Σιγισμούνδος Γ', ο οποίος ως γιος του Ιωάννη Γ' της Σουηδίας (πέθανε το 1592) και της Αικατερίνης Γιαγκελλόνων, ήταν ο διάδοχος του σουηδικού θρόνου, συνάντησε αντίσταση από μια φατρία με επικεφαλής τον θείο του, Κάρολο του Σόντερμανλαντ (αργότερα Κάρολο Θ΄), ο οποίος διεκδίκησε την αντιβασιλεία στη Σουηδία για τον εαυτό του. Η Σουηδία έπεσε σε εμφύλιο πόλεμο το 1597, ακολουθούμενο από τον πόλεμο του 1598-1599 εναντίον του Σιγισμούνδου, ο οποίος έληξε με την εκδίωξη του Σιγισμούνδου από το σουηδικό *ρίκσνταγκ*. 

Οι ντόπιοι ευγενείς στράφηκαν στον Κάρολο για προστασία το 1600, όταν η σύγκρουση εξαπλώθηκε στη Λιβονία, όπου ο Σιγισμούνδος είχε προσπαθήσει να ενσωματώσει τη Σουηδική Εσθονία στο Δουκάτο της Λιβονίας.  Στη συνέχεια ο Κάρολος έδιωξε τις πολωνικές δυνάμεις από την Εσθονία  και εισέβαλε στο δουκάτο της Λιβονίας, ξεκινώντας μια σειρά πολωνο-σουηδικών πολέμων.  Ταυτόχρονα, η Ρωσία είχε εμπλακεί σε εμφύλιο πόλεμο για τον κενό ρωσικό θρόνο (« Εποχή των Αναστατώσεων »), όταν κανένας από τους πολλούς διεκδικητές δεν είχε επικρατήσει. Αυτή η σύγκρουση έγινε συνυφασμένη με τις εκστρατείες της Λιβονίας όταν οι σουηδικές και πολωνο-λιθουανικές δυνάμεις επενέβησαν σε αντίθετες πλευρές, με τις τελευταίες να ξεκινήσουν τον Πολωνο-Μοσχοβίτικο πόλεμο. Οι δυνάμεις του Καρόλου Θ' εκδιώχθηκαν από τη Λιβονία  μετά από μεγάλες αποτυχίες στις μάχες του Κόκενχαουζεν (1601) και του Κίρχολμ (1605).  

Κατά τη διάρκεια του μεταγενέστερου Πολέμου της Ίγγριας, ο διάδοχος του Καρόλου, Γουστάβος Αδόλφος, ανακατέλαβε την Ίγγρια και το Κέσχολμ που παραχωρήθηκαν επίσημα στη Σουηδία σύμφωνα με τη Συνθήκη του Στολμπόβο του 1617  μαζί με τον κύριο όγκο του Δουκάτου της Λιβονίας. Το 1617, όταν η Σουηδία είχε συνέλθει από τον πόλεμο του Κάλμαρ με τη Δανία, αρκετές πόλεις της Λιβονίας καταλήφθηκαν, αλλά μόνο το Περνάου (Πέρνου) παρέμεινε υπό σουηδικό έλεγχο μετά από μια Πολωνο-Λιθουανική αντεπίθεση. Μια δεύτερη εκστρατεία ξεκίνησε με την κατάληψη της Ρίγας το 1621 και εκδίωξε τις πολωνο-λιθουανικές δυνάμεις από το μεγαλύτερο μέρος της Λιβονίας, όπου δημιουργήθηκε η κυριαρχία της Σουηδικής Λιβονίας. Στη συνέχεια, οι σουηδικές δυνάμεις προχώρησαν μέσω της Βασιλικής Πρωσίας και η Πολωνία-Λιθουανία αποδέχτηκε τα σουηδικά κέρδη στη Λιβονία στη Συνθήκη του Άλτμαρκ του 1629. 

Η δανική επαρχία Έσελ παραχωρήθηκε στη Σουηδία σύμφωνα με τη Συνθήκη του Μπρέμσεμπρο του 1645, η οποία τερμάτισε τον πόλεμο του Τόρστενσον, ένα θέατρο του Τριακονταετούς Πολέμου. Διατηρήθηκε μετά την Ειρήνη της Ολίβα και τη Συνθήκη της Κοπεγχάγης, και τα δύο το 1660.  Η κατάσταση παρέμεινε αμετάβλητη μέχρι το 1710, όταν η Εσθονία και η Λιβονία συνθηκολόγησαν με τη Ρωσία κατά τη διάρκεια του Μεγάλου Βόρειου Πολέμου, μια ενέργεια που επισημοποιήθηκε στη Συνθήκη του Νύσταντ (1721).

Δείτε επίσης
------------

* Λιβονιανοί
* Ρωσοτουρκικοί πόλεμοι

Παραπομπές
----------

1. 1 2 3 4  Rabe 1989, σελ. 306
2. ↑  Dybaś 2009, σελ. 193
3. 1 2 3  Bülow 2003, σελ. 73
4. ↑  Kreem 2006, σελίδες 46, 51–53
5. ↑  Frost 2000, σελ. 2
6. ↑  Kreem 2006, σελ. 50
7. 1 2  Kreem 2006, σελ. 51
8. ↑  Körber 1998, σελ. 26
9. ↑  Kreem 2006, σελ. 46
10. 1 2  Frost 2000, σελ. 3
11. 1 2 3  Frost 2000, σελ. 5
12. 1 2  Frost 2000, σελ. 6
13. ↑  Frost 2000, σελ. 4
14. 1 2 3  Frost 2000, σελ. 7
15. 1 2 3 4 5  Bain 1971, σελ. 84
16. ↑  Frost 2000, σελ. 10
17. 1 2 3 4 5  De Madariaga 2006, σελ. 124
18. ↑  Cynarski 2007, σελίδες 203–204
19. 1 2  Hartmann 2005, σελ. XIII
20. ↑  Cynarski 2007, σελ. 204
21. 1 2 3 4  Hartmann 2005, σελ. XIV
22. 1 2  Hartmann 2005, σελ. XV
23. ↑  De Madariaga 2006, σελ. 127
24. ↑  Cynarski 2007, σελ. 205
25. ↑  Oakley 1993, σελ. 26 (online)
26. ↑  Frost 2000, σελ. 24
27. ↑  De Madariaga 2006, σελ. 128
28. 1 2 3 4 5 6  Frost 2000, σελ. 25
29. 1 2  Stevens 2007, σελ. 85
30. ↑  Frost 2000, σελ. 50
31. ↑  De Madariaga 2006, σελ. 129
32. 1 2  De Madariaga 2006, σελ. 130
33. ↑  Cynarski 2007, σελ. 207
34. ↑  Bain 1971, σελ. 117
35. ↑  Bain 2006, σελ. 118 (online)
36. 1 2  Tuchtenhagen 2005, σελ. 36
37. 1 2  Kahle 1984, σελ. 17
38. ↑  Frost 2000, σελίδες 25–26
39. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  Frost 2000, σελ. 26
40. ↑  Pauker 1854, σελ. 289
41. ↑  Bain 2006, σελ. 56
42. ↑  Eriksson 2007, σελίδες 45–46
43. 1 2  Elliott, John H. (8 Ιουνίου 2000). *Europe Divided: 1559 - 1598*. Wiley. σελ. 14. ISBN 978-0-631-21780-0.
44. ↑  Oakley 1993, σελ. 27 (online)
45. ↑  Roberts 1968, σελ. 209 (online)
46. ↑  Oakley, Stewart P. (1992). *War and Peace in the Baltic, 1560-1790*. Routledge. σελ. 24. ISBN 978-0-415-02472-3.
47. ↑  Frost 2000, σελ. 77
48. ↑  Frost 2000, σελ. 30ff
49. ↑  Hübner 1998, σελίδες 317–318
50. ↑  Hübner 1998, σελ. 318
51. ↑  Frost 2000, σελίδες 26–27
52. ↑  Bain 1971, σελ. 123
53. 1 2  De Madariaga 2006, σελ. 195
54. 1 2 3 4  De Madariaga 2006, σελ. 196
55. ↑  Madariaga, Isabel de (25 Σεπτεμβρίου 2006). *Ivan the Terrible*. Yale University Press. σελ. 202. ISBN 978-0-300-11973-2.
56. 1 2  Dybaś 2006, σελ. 109
57. 1 2 3 4  De Madariaga 2006, σελ. 262
58. ↑  Stone 2001, σελ. 119 (online)
59. ↑  Bain 1971, σελίδες 90–91
60. ↑  Madariaga, Isabel de (25 Σεπτεμβρίου 2006). *Ivan the Terrible*. Yale University Press. σελ. 192. ISBN 978-0-300-11973-2.
61. 1 2 3 4  Frost 2000, σελ. 27
62. ↑  Roberts 1968, σελ. 255 (online)
63. 1 2 3  De Madariaga 2006, σελ. 261
64. ↑  De Madariaga 2006, σελ. 271
65. ↑  De Madariaga 2006, σελ. 272
66. 1 2  Frost 2000, σελίδες 29–37
67. ↑  Frost 2000, σελ. 76
68. ↑  Frost 2000, σελ. 36
69. 1 2  Nordstrom 2000, σελ. 36
70. ↑  Peterson 2007, σελ. 90 (online)
71. 1 2 3 4  De Madariaga 2006, σελ. 264
72. 1 2 3  Peterson, Gary Dean (11 Απριλίου 2007). *Warrior Kings of Sweden: The Rise of an Empire in the Sixteenth and Seventeenth Centuries*. McFarland. σελ. 91. ISBN 978-0-7864-2873-1.
73. ↑  Black 1996, σελ. 59
74. ↑  Fischer & Kirkpatrick 1907, σελ. 63
75. 1 2 3  Roberts, Michael (12 Ιουνίου 1986). *The Early Vasas: A History of Sweden 1523-1611*. Cambridge University Press. σελ. 258. ISBN 978-0-521-31182-3.
76. 1 2 3 4  Peterson 2007, σελίδες 92–93
77. ↑  Frost 2000, σελ. 51
78. ↑  De Madariaga 2006, σελίδες 277–278
79. ↑  Peterson 2007, σελ. 93
80. ↑  Roberts 1968, σελίδες 258–259 (online)
81. ↑  Oakley 1993, σελ. 37
82. 1 2  Stone 2001, σελ. 122
83. ↑  De Madariaga 2006, σελ. 310
84. 1 2 3  Stone 2001, σελ. 123
85. 1 2 3  Roberts, Michael (12 Ιουνίου 1986). *The Early Vasas: A History of Sweden 1523-1611*. Cambridge University Press. σελ. 260. ISBN 978-0-521-31182-3.
86. 1 2 3  Frost 2000, σελ. 28
87. 1 2 3 4  Peterson, Gary Dean (11 Απριλίου 2007). *Warrior Kings of Sweden: The Rise of an Empire in the Sixteenth and Seventeenth Centuries*. McFarland. σελ. 94. ISBN 978-0-7864-2873-1.
88. 1 2 3 4 5 6 7  Stone, Daniel (2001). *The Polish-Lithuanian State, 1386-1795*. University of Washington Press. σελ. 126-127. ISBN 978-0-295-98093-5.
89. ↑  Solovyov 1791, σελ. 174
90. 1 2 3  Roberts, Michael (12 Ιουνίου 1986). *The Early Vasas: A History of Sweden 1523-1611*. Cambridge University Press. σελ. 263. ISBN 978-0-521-31182-3.
91. 1 2  Oakley 1993, σελ. 34
92. ↑  Solovyov 1791, σελ. 881
93. ↑  Frost 2000, σελ. 80, referring to Russow, B. (1578): *Chronica der Provintz Lyfflandt*, p. 147
94. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Roberts, Michael (12 Ιουνίου 1986). *The Early Vasas: A History of Sweden 1523-1611*. Cambridge University Press. σελ. 264. ISBN 978-0-521-31182-3.
95. ↑  Wernham 1968, σελ. 393
96. 1 2 3 4  Frost 2000, σελ. 44
97. ↑  Dybaś 2006, σελ. 110
98. ↑  Tuchtenhagen 2005, σελ. 37
99. 1 2  Tuchtenhagen 2005, σελ. 38
100. 1 2 3  Frost 2000, σελ. 45
101. 1 2 3  Steinke 2009, σελ. 120
102. 1 2  Frost 2000, σελ. 46
103. 1 2 3  Frost 2000, σελ. 47
104. ↑  Frost 2000, σελίδες 62, 64ff
105. ↑  Frost 2000, σελ. 102
106. ↑  Frost 2000, σελ. 103
107. ↑  Frost 2000, σελίδες 103–104
108. ↑  Frost 2000, σελ. 183
109. ↑  Kahle 1984, σελ. 18

Περαιτέρω ανάγνωση
------------------

* Karamzin, Nikolai Mikhailovich (2003), «III», *Istoriya gosudarstva Rossiyskogo*, **VIII**, Moscow: Olma Media Group, ISBN 978-5-224-04058-2,

* Πολυμέσα σχετικά με το θέμα  Livonian War στο Wikimedia Commons
* Oscar Halecki, The Struggle for the Dominium Maris Baltici
* William Urban, The Origin of the Livonian War, 1558 (Lituanus, Volume 29, No.3 – Fall 1983)
* Andres Adamson, The Role of Duke Magnus of Holstein in the Baltic Sea Region during the Livonian War

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Εκστρατείες και συνθήκες του Λιβονικού Πολέμου (1558-83) |
| --- |
|  |
| Εκστρατείες | 
* Νάρβα (1558)
* Έργκεμε
* Ούλα
* Ρεβάλ (1571-72)
* Βέζενμπεργκ
* Ρεβάλ (1576-77)
* Βέντεν (1577-78)
* Νάρβα (1581)
* Επιδρομή του Ράντζιβιλ (1581)
* Εκστρατεία του Μπάτορι (1577-82) (Πσκοβ)
 |
|  |
| Συνθήκες | 
* Ποζβόλ
* Βίλνιους (1559)
* Νόβγκοροντ
* Βίλνιους (1561)
* Μόζαϊσκ
* Ντόρπατ
* Γκρόντνο
* Ροσκίλντε1
* Στετίν1
* Ντρόχιτσιν
* Γιαμ Ζαπόλσκι
* Νάρβα-Πλούσσα
 |
|  |
| 
1 Συνθήκες οι οποίες αφορούν κυρίως τον Βόρειο Επταετή Πόλεμο και οι οποίες περιλαμβάνουν συμφωνίες σχετικές με τη Λιβονία |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* LCCN: sh85077823
* NKC: ph888631

 |

 |