Ο **Αλπαρσλάν Τουρκές** (αγγλικά: Alparslan Türkeş‎),  (Λευκωσία, 25 Νοεμβρίου 1917 – Άγκυρα, 4 Απριλίου 1997) ήταν Τούρκος στρατιωτικός και πολιτικός, ιδρυτής και πρόεδρος του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης (MHP) και των Γκρίζων Λύκων. Εκπροσωπούσε την ακροδεξιά του τουρκικού πολιτικού φάσματος. 
Οι οπαδοί του αναφέρονται σε αυτόν με τη λέξη *«Μπασμπούγ»* (Ηγέτης).

Πρώτα χρόνια
------------

Ο Τουρκές γεννήθηκε στη Λευκωσία, στη Βρετανική Κύπρο, σε Τουρκοκυπριακή οικογένεια το 1917.   Το όνομα γέννησής του αμφισβητείται, καθώς ορισμένοι ισχυρίζονται ότι είναι "Χουσεΐν Φεϊζουλάχ" , ενώ το κόμμα του ισχυρίζεται ότι είναι "Αλί Αρσλάν". 

Ο προπάππος του από την πλευρά του πατέρα του είχε μεταναστεύσει στην Κύπρο από το Καϊσέρι της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας τη δεκαετία του 1860.  Ο πατέρας του, Αχμέτ Χαμντί Μπέι, ήταν από την Τούζλα, κοντά στην Αμμόχωστο, και η μητέρα του, Φατμά Ζεχρά Χανίν, ήταν από τη Λάρνακα.  Ωστόσο, σε συνέντευξή του στη μελετήτρια Φατμά Μουτζέ Γκοσέκ, ο δημοσιογράφος Χραντ Ντινκ ισχυρίστηκε ότι ο Τουρκές ήταν αρμενικής καταγωγής, ορφανός με καταγωγή από τη Σεβάστεια που αργότερα υιοθετήθηκε από ένα ζευγάρι μουσουλμάνων από την Κύπρο.  Το 1932, σε ηλικία δεκαπέντε ετών, ο Τουρκές μετανάστευσε στην Κωνσταντινούπολη της Τουρκίας μαζί με την οικογένειά του.  Γράφτηκε στο στρατιωτικό λύκειο της Κωνσταντινούπολης το 1933 και ολοκλήρωσε τη δευτεροβάθμια εκπαίδευσή του το 1936.  Το 1938 κατατάχθηκε στο στρατό και ξεκίνησε η στρατιωτική του καριέρα.

Δίκες ρατσισμού- τουρανισμού
----------------------------

Μαζί με άλλους εθνικιστές όπως ο Νιχάλ Ατζίζ και ο Νετζέτ Σανκάρ,  ο Τουρκές οδηγήθηκε σε στρατοδικείο με την κατηγορία των «φασιστικών και ρατσιστικών δραστηριοτήτων» το 1945.  Οι κατηγορούμενοι θεωρήθηκαν υποστηρικτές ρατσιστικών παντουρανικών ιδεολογιών και απεργαζόμενοι πραξικόπημα κατά της κυβέρνησης Ινονού. 

Πέρασε 10 μήνες στη φυλακή πριν αποφυλακιστεί την ίδια χρονιά. Οι κατηγορίες τελικά κατέπεσαν το 1947.  Η δίκη θα μείνει γνωστή ως οι «δίκες Ρατσισμού-Τουρανισμού» .

Πολιτική καριέρα
----------------

Ο Τουρκές απέκτησε δημοσιότητα ως ο εκπρόσωπος της «Επιτροπής Εθνικής Ενότητας», δηλαδή της στρατιωτικής κυβέρνησης του πραξικοπήματος της 27ης Μαΐου 1960. Υπηρέτησε ως υφυπουργός του Πρωθυπουργού στρατηγού Τζεμάλ Γκουρσέλ.  Ωστόσο, ο Τουρκές, μαζί με άλλους δεκατρείς αξιωματικούς, δήλωσαν την αντίθεσή τους στην επιστροφή της εξουσίας στους πολιτικούς πριν γίνουν σοβαρές μεταρρυθμίσεις. Ως εκ τούτου έπεσε σε δυσμένεια και εκδιώχθηκε μαζί με τους ομοϊδεάτες του.  Ο Τουρκές στάλθηκε εν είδει εξορίας στην τουρκική πρεσβεία στο Νέο Δελχί.  Επέστρεψε τον Φεβρουάριο του 1963  και μαζί με άλλους από τους δεκατέσσερις, αργότερα εντάχθηκε στο Ρεπουμπλικανικό Αγροτικό Εθνικό Κόμμα (CKMP).  Ο Τουρκές εξελέγη πρόεδρός του την 1η Αυγούστου 1965.  Το 1969 το CKMP μετονομάστηκε σε Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης (MHP).  Ως ηγέτης του MHP ήταν επίσης ντε φάκτο ηγέτης των Γκρίζων Λύκων .

Ο Τουρκές υπηρέτησε ως αντιπρόεδρος των κυβερνήσεων συνασπισμού του δεξιού Εθνικού Μετώπου τη δεκαετία του 1970.  Μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1980, φυλακίστηκε για περισσότερα από τέσσερα χρόνια και η κυβέρνηση ζήτησε τη θανατική ποινή για αυτόν καθώς και για άλλους Τούρκους εθνικιστές. Αλλά σε μια τροπή των γεγονότων αφέθηκε ελεύθερος στις 9 Απριλίου 1985.  Επανήλθε στην πολιτική αρένα μέσα στο Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης το 1987  και εξελέγη στο κοινοβούλιο εκπροσωπώντας την επαρχία Γιοζγκάτ με τη συμμαχία του Κόμματος Ευημερίας το 1991.

Ιδεολογία
---------

Μέσω του ακροδεξιού κόμματος, ο Τουρκές ενσωμάτωσε τις δεξιές απόψεις των προκατόχων του, όπως του Νιχάλ Ατζίζ και τις μετέτρεψε σε μια ισχυρή πολιτική δύναμη. Το 1965, ο Τουρκές κυκλοφόρησε ένα πολιτικό μανιφέστο με τίτλο *Nine Lights Doctrine*, που αποτέλεσε τη βάση της εθνικιστικής ιδεολογίας του CKMP.  Αυτό το κείμενο απαριθμούσε εννέα βασικές αρχές που ήταν: εθνικισμός; ιδεαλισμός; ηθικισμός; επιστημονισμός; σοσιαλισμός; Αγροτισμός ; ελευθερισμός και προσωπικισμός; προοδευτισμός και λαϊκισμός; βιομηχανισμός και τεχνολογισμός. 

Ο Χανς Λούκας Κίζερ σημειώνει ότι παρόλο που ο Τουρκές ταυτίστηκε ανοιχτά με τον παντουρκισμό και συμπαθούσε τον εθνικοσοσιαλισμό καθώς και τον Αδόλφο Χίτλερ, του επετράπη να ανέλθει στις τάξεις του Τουρκικού Στρατού και μάλιστα του επετράπη να μετακομίσει στις Ηνωμένες Πολιτείες και να επιτύχει στρατιωτική εκπαίδευση και συνεργασία στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ.  Ο Τουρκές ηγήθηκε της πρωτοπορίας του αντικομμουνισμού στην Τουρκία και ήταν ιδρυτικό μέλος του τουρκικού παραρτήματος, της Επιχείρησης Γκλάντιο. 

Υπήρξε πνευματικός ηγέτης του Ιδρύματος Πολιτισμού και Τέχνης των Σχολείων Ιδεαλισμού. Οι οπαδοί του τον θεωρούν ένα από τα κορυφαία είδωλα του τουρκικού εθνικιστικού κινήματος.

Διεθνής πολιτική
----------------

Η ευημερία του ευρύτερου τουρκικού έθνους του λεγόμενου Τουράν, το οποίο σύμφωνα με τον ίδιο περιλάμβανε Τούρκους όπου κι αν ζούσαν, είτε στην Ελλάδα είτε στην Κύπρο είτε αλλού, ήταν βασικό μέλημα των πολιτικών του απόψεων.  Στις 28 Απριλίου 1978 έγινε δεκτός από τον Φραντζ Γιόζεφ Στράους, πρώην υπουργό Άμυνας και Οικονομικών στη Γερμανία και εν ενεργεία πρόεδρος του κόμματος CSU.   Το 1992, ο Τουρκές επισκέφτηκε το Μπακού για να υποστηρίξει τον Abulfaz Elchibey κατά τις προεδρικές εκλογές του Αζερμπαϊτζάν. Είχε επίσης συνάντηση με τον Λεβόν Τερ-Πετροσιάν, τον Πρόεδρο της Αρμενίας τη δεκαετία του 1990.

Προσωπική ζωή
-------------

Ο Τουρκές παντρεύτηκε δύο φορές και είχε επτά παιδιά.  Παντρεύτηκε τη Μουζαφέρ Χανίν το 1940 και απέκτησε μαζί της τέσσερις κόρες και έναν γιο (Τογκρούλ). Ο γάμος τους κράτησε μέχρι το θάνατο της συζύγου του το 1974. Το 1976 ο Τουρκές παντρεύτηκε τη Σεβάλ Τουρκές και απέκτησε μία κόρη και έναν γιο. 

Ο Τουρκές πέθανε από καρδιακή προσβολή σε ηλικία 80 ετών στις 4 Απριλίου 1997.   Η ανακοίνωση του θανάτου του καθυστέρησε για πέντε ώρες ενώ εφαρμόστηκαν πανελλαδικά μέτρα ασφαλείας. Στη συνέχεια, χιλιάδες υποστηρικτές του πήγαν στο νοσοκομείο Bayindir φωνάζοντας «Οι ηγέτες ποτέ δεν πεθαίνουν».  Η κηδεία του τελέστηκε στο Τζαμί Kocatepe στην Άγκυρα. 

Ο μικρότερος γιος του Τουρκές, Αχμέτ, είναι μέλος του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης και εξελέγη βουλευτής της Κωνσταντινούπολης το 2011. Ωστόσο, παραιτήθηκε αρκετές ημέρες πριν από τις εκλογές του Ιουνίου 2015, διαμαρτυρόμενος για τα σχέδια του κόμματος να μετατρέψει το κοινοβουλευτικό σύστημα σε προεδρικό.  

Το 2015, ο μεγαλύτερος γιος του Τουρκές, Τουγκρούλ, έγινε ο πρώτος τουρκοκυπριακής καταγωγής που έγινε αντιπρόεδρος της κυβέρνησης της Τουρκίας.  Τον Σεπτέμβριο του 2015, ο Τουρκές πραγματοποίησε την πρώτη του επίσημη επίσκεψη στη Βόρεια Κύπρο.  Ως ανεξάρτητος βουλευτής, ο Τουρκές έχει επικρίνει το Κόμμα Εθνικιστικού Κινήματος (που ιδρύθηκε από τον πατέρα του) και το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα για την απροθυμία τους να συμβιβαστούν, κάτι που οδήγησε στις εκλογές του Νοεμβρίου 2015 .

Κληρονομιά
----------

 Το πάρκο Αλπαρσλάν Τουρκές στην Άγκυρα, Τουρκία
Ο Τουρκές ήταν ένα βασικό πρόσωπο στη διαμόρφωση του τουρκικού εθνικισμού και στην αναβίωση του παντουρκισμού από τη δεκαετία του 1940 και μετά. Λίγο μετά το θάνατό του το 1997, ο Τούρκος πρόεδρος Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ δήλωσε ότι ο θάνατός του ήταν «μεγάλη απώλεια για την πολιτική ζωή της Τουρκίας». Ομοίως, η πρώτη γυναίκα πρωθυπουργός της Τουρκίας Τανσού Τσιλέρ τον περιέγραψε ως «ιστορικό άτομο».

Σημειώσεις
----------

1. ↑  Το όνομά του ήταν ψευδώνυμο και έγινε επίσημο μετά το 1934. Το προηγούμενο όνομά του είναι θέμα συζήτησης. Η επίσημη βιογραφία του αναφέρει το *Αλί Αρσλάν*. άλλες πηγές τον αναφέρουν ως *Χουσεΐν Φεϊζουλάχ*.

Παραπομπές
----------

1. ↑  Ανακτήθηκε στις 10  Ιουλίου 2019.
2. ↑  Ανακτήθηκε στις 20  Ιουνίου 2019.
3. ↑  «BAŞBUĞ Alparslan TÜRKEŞ». Milliyetçi Hareket Partisi. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 3 Ιουλίου 2009. Ανακτήθηκε στις 20 Νοεμβρίου 2008.
4. ↑  Muradoğlu, Abdullah (16 August 2003). «Türkeş'in Gizli Dünyası» (στα tr). *Yeni Şafak*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 19 August 2008.. Ανακτήθηκε στις 14 August 2008.
5. ↑  Cevik, Ilnur (11 April 1997). «Turkish Nationalists Lose Their Leader». *Turkish Daily News* (Hürriyet). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 9 July 2012.. Ανακτήθηκε στις 20 November 2008.
6. ↑  Başbuğ Alparslan Türkeş'i Anma Etkinlikleri (Τουρκικά)
7. ↑  Zürcher, Erik J. (2004). *Turkey: A Modern History*. I.B.Tauris. σελ. 404. ISBN 1860649580.
8. ↑  Bacik, Gokhan (2010). «The Nationalist Action Party: The Transformation of the Transnational Right in Turkey». Στο: Durham, Martin. *New Perspectives on the Transnational Right*. Palgrave Macmillan. σελ. 110. ISBN 978-0230115521.
9. ↑  De Tapia, Stephane (2011). *Die völkisch-religiöse Bewegung im Nationalsozialismus: eine Beziehungs- und Konfliktgeschichte* (στα Αγγλικά). Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht. σελ. 304. ISBN 9783525369227.
10. ↑  «Türk Dünyasının Bilge Lideri Türk Milliyetçiliğinin Kurucusu Başbuğ Alparslan TÜRKEŞ'in Hayatı».
11. 1 2  Landau, Jacob M. (2004). *Exploring Ottoman and Turkish History*. C. Hurst & Co. σελ. 190. ISBN 1850657521.
12. ↑  Tekin, Arslan (2009). *Alparslan Türkeş ve Liderlik*. Bilgeoğuz. σελ. 71. ISBN 978-6055965808.
13. ↑  Göçek, Fatma Müge.
14. ↑  Landau, Jacob M. (1974). *Radical Politics in Modern Turkey* (στα Αγγλικά). Brill publishers. σελ. 206. ISBN 978-90-04-04016-8.
15. 1 2 3 4  «PROFILE - Turkish nationalist leader commemorated 23 years on». *www.aa.com.tr*. Ανακτήθηκε στις 27 Μαΐου 2020.
16. ↑  Özkırımlı, Umut and Spyros A. Sofos, *Tormented by history*, (Columbia University Press, 2008), 138.
17. ↑  Aytürk, İlker (April 2011). «The Racist Critics of Atatürk and Kemalism, from the 1930s to the 1960s» (στα αγγλικά). *Journal of Contemporary History* **46** (2): 308–335. doi:10.1177/0022009410392411. ISSN 0022-0094. .
18. ↑  Aytürk, İlker (2017-11-08). «The Flagship Institution of Cold War Turcology» (στα αγγλικά). *European Journal of Turkish Studies. Social Sciences on Contemporary Turkey* (24). doi:10.4000/ejts.5517. ISSN 1773-0546. .
19. ↑  Kerslake, Celia (25 Φεβρουαρίου 2010). *Turkey's Engagement with Modernity: Conflict and Change in the Twentieth Century*. Palgrave MacMillan. σελ. 97. ISBN 9780230277397.
20. 1 2  Lucy Komisar, Turkey's terrorists: a CIA legacy lives on, *The Progressive*, April 1997
21. ↑  Landau, Jacob M. (1974). *Radical Politics in Modern Turkey*. E.J. Brill. σελίδες 207.
22. ↑  Landau, Jacob M. (1974). *Radical Politics in Modern Turkey*. E.J. Brill. σελίδες 208.
23. ↑  Landau, Jacob M. (1974). *Radical Politics in Modern Turkey*. E.J. Brill. σελίδες 209.
24. ↑  Ümit Hassan, Halil Berktay, *Türkiye tarihi: Çağdaş Türkiye, 1908–1980*, Cilt 4, Cem Yayınevi, 1987, p. 224.
25. ↑  Barış Yetkin, *Kırılma Noktası / 1 Mayıs 1977 Olayı*, Yeniden Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Yayınları, 2000, (ISBN 978-9944-5966-8-8), p. 19.
26. ↑  Şafak, Yeni (28 Μαΐου 2020). «Yozgat Seçim Sonuçları 1991 - Genel Seçim 1991». *Yeni Şafak* (στα Τουρκικά). Ανακτήθηκε στις 27 Μαΐου 2020.
27. ↑  Landau, Jacob M. (1981). *Pan Turkism in Turkey, study of irredentism*. C. Hurst & Co. σελ. 150. ISBN 0905838572.
28. ↑  Alparslan Türkeş, *Millî Doktrin Dokuz Işık*, Genişletilmiş Birinci Baskı, Hamle Basın Yayın. İstanbul, s. 15.
29. ↑  Kieser, Hans-Lukas (2021). «Europe's Seminal Proto-Fascist? Historically Approaching Ziya Gökalp, Mentor of Turkish Nationalism». *Die Welt des Islams* **61** (4): 413 (note 5). doi:10.1163/15700607-61020008.
30. ↑  Landau, Jacob M. (1981), pp.150–151
31. ↑  «Dann kommt alles ins Rollen». *Der Spiegel*. 24 February 1980. .
32. ↑  «Archived copy» (PDF). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 21 Δεκεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 21 Δεκεμβρίου 2018.
33. ↑  Çamlıbel, Cansu (27 December 2013). «Calling 1915 inhumane helps Turkey, Armenia». Hurriyet. .
34. 1 2  de Bellaigue, Christopher (22 Οκτωβρίου 2011). «Obituary: Alpaslan Turkes». *The Independent*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 11 Φεβρουαρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 26 Οκτωβρίου 2015.
35. ↑  «MHP hakkını aramadı». *Sabah*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 4 Μαρτίου 2016. Ανακτήθηκε στις 26 Οκτωβρίου 2015.
36. ↑  «Alpaslan Turkes, Turkish Rightist, 80». *The New York Times*. 10 Απριλίου 1997. Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2015.
37. 1 2 3  «Turkes dead, all eyes on his legacy». *Hurriyet Daily News*. 4 Ιουνίου 1997. Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2015.
38. ↑  «AK Party deputy resigns in protest of presidential system plans». *Today's Zaman*. Ανακτήθηκε στις 30 Οκτωβρίου 2015. [*νεκρός σύνδεσμος*]
39. ↑  «AKP deputy resigns over 'divisive' presidential system concerns». *Hurriyet Daily News*. Ανακτήθηκε στις 30 Οκτωβρίου 2015.
40. ↑  «Tuğrul Türkeş: Bu Türkiye'de ilk kez». *Cumhuriyet*. Ανακτήθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2015.
41. ↑  «Türkeş visited TRNC». *BRT*. Ανακτήθηκε στις 30 Οκτωβρίου 2015.
42. ↑  «Deputy PM Türkeş: MHP becoming single-man party with Bahçeli». *Daily Sabah*. 23 Σεπτεμβρίου 2015. Ανακτήθηκε στις 30 Οκτωβρίου 2015.