Συντεταγμένες: 39°27′0.0″N 21°6′22.0″E﻿ / ﻿39.450000°N 21.106111°E﻿ / 39.450000; 21.106111

Ο **Καταρράκτης** είναι χωριό της Ηπείρου στο Νομό Άρτας. Διοικητικά ανήκει στον Δήμο Κεντρικών Τζουμέρκων, πρώην Δήμο Αγνάντων (Δ.Δ.Καταρράκτου) Είναι χτισμένο σε υψόμετρο 800 μέτρων στα Αθαμανικά Όρη που είναι γνωστότερα με την παραδοσιακή ονομασία Τζουμέρκα. Ο Καταρράκτης είναι ένα από τα πιο όμορφα χωριά των Τζουμέρκων. Ένα πραγματικό στολίδι ανάμεσα στα άλλα ορεινά χωριά της περιοχής.

Θέση
----

Βρίσκεται σε υψόμετρο 850 μέτρων, μέσα σε ένα καταπράσινο τοπίο στον ορεινό παράδεισο των Αθαμανικών Ορέων τα οποία είναι γνωστότερα με την παραδοσιακή ονομασία Τζουμέρκα. Οι οικισμοί του ξεκινούν σχεδόν από τον Άραχθο ποταμό κοντά στην ιστορική Γέφυρα της Πλάκας και φθάνουν μέχρι τους πρόποδες του βουνού και πάνω στα μισά του. 

Ανήκει στον Δήμο Κεντρικών Τζουμέρκων που έχει έδρα το Βουργαρέλι και απέχει περίπου 410 χιλιόμετρα από την Αθήνα, 305 από την Θεσσαλονίκη, 50 από την Αρτα και 54 από τα Ιωάννινα. Η Τοπική Κοινότητα Καταρράκτη έχει πέντε συνοικισμούς. 

Ανεβαίνοντας από την Πλάκα όπου βρίσκεται και το ομώνυμο ιστορικό γεφύρι αμέσως μετά τα Φράστα είναι ο πρώτος οικισμός η Σγάρα με υψόμετρο 405 μέτρα. Επόμενος οικισμός 1, 5 χιλιόμετρο από την διασταύρωση Σκοτωμένο (Δίστρατο) βρίσκεται ο δεύτερος οικισμός Μηλέα με υψόμετρο 643 μέτρα. Επόμενος σταθμός είναι το κέντρο της κοινότητας, ο Καταρράκτης με υψόμετρο 850 μέτρα. Ο τρίτος οικισμός Βλάγκαδα βρίσκεται δεξιά του Καταρράκτη με υψόμετρο 867 μέτρα. Πάνω από τον Καταρράκτη στην ανέβασμα προς το βουνό και λίγο πριν φτάσουμε στους Δίδυμους καταρράκτες βρίσκουμε τον τέταρτο οικισμό την Κρυοπηγή η οποία φτάνει μέχρι στα 1200 μέτρα υψόμετρο. Ο πέμπτος οικισμός του Καταρράκτη που βρίσκεται πάνω από την Αγία Φανερωμένη είναι το Αλώνι Χιόνη ή Χιόνι που καταργήθηκε ως οικισμός το 1981 και δεν κατοικείται. 

Ο Καταρράκτης στην απογραφή του 2021 είχε 314 κατοίκους παρουσιάζοντας μια αύξηση στον πληθυσμό του σε σχέση με την απογραφή του 2011 στην οποία είχε 270 κατοίκους.

Ιστορία
-------

Ο Καταρράκτης ήταν ένας από τους 26 οικισμούς των Τζουμέρκων που περιήλθαν στην Ελλάδα το 1881. Το μαρτυρικό χωριό Καταρράκτης Άρτας, είναι το πρώτο στην περιοχή των Τζουμέρκων, που εντάσσεται πλέον στον κατάλογο των Μαρτυρικών χωριών, με Προεδρικό διάταγμα που δημοσιεύτηκε (ΦΕΚ Α/79/1-06-2017). Ήταν το διήμερο 26 και 27 Οκτωβρίου του 1943, όταν η ορεινή ταξιαρχία Εντελβάις των Ναζί, πυρπόλησε σπίτια, έκαψε σοδειές και εκτέλεσε 11 κατοίκους που δεν μπόρεσαν να διαφύγουν από το χωριό. Η θηριωδία, είχε χαρακτήρα αντιποίνων όπως υποστήριξαν οι Ναζί, για τις εχθροπραξίες που προκάλεσαν οι δυνάμεις της Εθνικής Αντίστασης σε εκκαθαριστικές επιχειρήσεις των κατακτητών.

Η παλαιότερη ονομασία του χωριού, μέχρι το 1927, ήταν *Σχωρέτσα(ι)να*. Με το διάταγμα της 17ης Σεπτεμβρίου 1926, "ίνα μεταβληθώσι ξενόφωνα ή κακόηχα ονόματα συνοικισμών, πόλεων ή κωμών",οι επιλογές ονομασίας ήταν 2, η πρώτη Αγία Αικατερίνη από το ομώνυμο Μοναστήρι και η άλλη Καταρράκτης. Τελικά επικράτησε η δεύτερη και πήρε το σημερινό του όνομα από τους δίδυμους καταρράκτες που βρίσκονται σε πολύ μικρή απόσταση, λίγο πιο ψηλά από το χωριό, κοντά στον συνοικισμό Κρυοπηγή.

Στον μύλο της Ιεράς Μονής Αγίας Αικατερίνης Σχωρετσάνων συνήλθαν οι Τζουμερκιώτες οπλαρχηγοί για την προετοιμασία του ιερού αγώνα: Κατσαντώνης (Αντώνης Μακρυγιάννης), Καραϊσκάκης, Μακρυγιάννης, Κουτελίδας, Τσαρακλής, ο ηγούμενος της Μονής Διονύσιος και οι δημογέροντες των Σχωρετσάνων, Αγνάντων, Μελισσουργών, Πραμάντων και Χόσεψης (έτος 1819-1820).

Μαρτυρικό Χωριό
---------------

Ο Καταρράκτης είναι ένα από τα μαρτυρικά χωριά της Ηπείρου και το μοναδικό στον ορεινό όγκο των Τζουμέρκων. Το χωριό και οι συνοικισμοί του Σγάρα, Μηλέα και Κρυοπηγή πυρπολήθηκαν από τους Ναζί Γερμανούς στις 26 και 27 Οκτωβρίου 1943. Οι Ναζί κατακτητές εκτέλεσαν 18 άμαχους και προχώρησαν στην ολοκληρωτική σχεδόν καταστροφή του χωριού. Η επιχείρηση έγινε από την ορεινή ταξιαρχία "Εντελβάις" και είχε τρομακτικές συνέπειες για τον Καταρράκτη. Άφησε πίσω της 18 νεκρούς, ενώ πάνω από 250 κατοικίες πυρπολήθηκαν ολοσχερώς και καταστράφηκαν. Σχεδόν όλοι οι κάτοικοι του χωριού άνδρες, γυναίκες, παιδιά, ηλικιωμένοι και νέοι κρύφτηκαν στο βουνό για να γλυτώσουν. Τον Ιούνιο του 2017 ύστερα από πολυετείς προσπάθειες των Καταρρακτινών και με καθυστέρηση πολλών ετών, ο Καταρράκτης αναγνωρίστηκε με Προεδρικό Διάταγμα επίσημα ως Μαρτυρικό Χωριό. Στην κεντρική πλατεία, την ομορφότερη ίσως στα χωριά των Τζουμέρκων, δεσπόζει μνημείο προς τιμήν των εκτελεσθέντων συγχωριανών, έργο του γλυπτή Θεόδωρου Παπαγιάννη, το οποίο περιλαμβάνει τα ονόματα τους. 

Έχει πλέον καθιερωθεί, στα τέλη Οκτωβρίου κάθε έτους να πραγματοποιούνται εκδηλώσεις τιμής και μνήμης για τους 18 εκτελεσθέντες Καταρρακτινούς. Τις εκδηλώσεις του 2019 που πραγματοποιήθηκαν στις 2 Νοεμβρίου του έτους, τίμησε με την παρουσία του ο τότε πρόεδρος της Δημοκρατίας κος Προκόπης Παυλόπουλος.

Αξιοθέατα
---------

Η Μονή της Αγίας Αικατερίνης
Η Μονή της Αγίας Αικατερίνης από παρακείμενο λόφο
Ο επισκέπτης ή ο περιηγητής που θα βρεθεί στον Καταρράκτη βρίσκεται αντιμέτωπος με αρετές επιλόογές, σε ότι αφορά στο φυσικό κάλλος και στην ιστορικότητα αλλά και την περιπέτεια:

**Οι Δίδυμοι Καταρράκτες:** Βρίσκονται σε μικρή απόσταση από το κέντρο του χωριού κοντά στον οικισμό της Κρυοπηγής σε υψόμετρο 1360 μέτρα. Ο πρώτος καταρράκτης έχει ύψος 87 μέτρα και ο δεύτερος φθάνει τα 100 μέτρα. Από τις πηγές των δίδυμων αυτών καταρρακτών, αναβλύζει ένα από τα εξαιρετικότερα σε ποιότητα νερά όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά σε όλη την Ευρώπη. Αυτό οφείλεται στην χημική του σύνθεση που αποτελείται από 8,5 % αλκαλικά και στην κρυστάλλινη διαύγειά του. Δίπλα στους καταρράκτες βρίσκεται το **Τουριστικό Περίπτερο,** ένα πέτρινο παραδοσιακό αναψυκτήριο, στο οποίο ο επισκέπτης μπορεί να απολύσει τοπικά φαγητά και εδέσματα, ροφήματα και ποτά, απολαμβάνοντας ταυτόχρονα την υπέροχη θέα και θαυμάζοντας τον γιγάντιο ορεινό όγκο της περιοχής. Από εκείνο το σημείο και διασχίζοντας το πέτρινο μονοπάτι που υπάρχει στα αριστερά του περιπτέρου, ο περιπατητής μπορεί να οδηγηθεί στο σημείο όπου πέφτουν με ορμή τα νερά του καταρράκτη (κυρίως την Άνοιξη). Η πρόσβαση στο Τουριστικό περίπτερο για τους επισκέπτες γίνεται μέσω ασφάλτινου αυτοκινητοδρόμου που διασχίζει τους πρόποδες του βουνού. 

**Το Ορειβατικό Καταφύγιο:** Βρίσκεται στην αγκαλιά των Τζουμέρκων και σε υψόμετρο 1670 μέτρων και είναι κτισμένο από πέτρα και αποτελεί ιδανικό προορισμό για όσους και όσες αγαπούν την περιπέτεια στο βουνό. Έχει δυνατότητα φιλοξενίας 40 ατόμων και προσφέρει ύπνο, ροφήματα, φαγητό και πρωινό. Έχει υπέροχη θέα και είναι ιδανική βάση για εξορμήσεις στις κορυφές του βουνού. Πάνω από το καταφύγιο βρίσκεται ι η υψηλότερη κορυφή των Τζουμέρκων στο νομό Άρτας, το Καταφίδι (ή Καταφύγι) με υψόμετρο 2393 μέτρα. 

Το Ορειβατικό Καταφύγιο φέρει την ονομασία «Ιωάννης Τσαμάκος» στη μνήμη ενός από τους αρχαιότερους και εμπειρότερους Έλληνες ορειβάτες ο οποίος γεννήθηκε στον Καταρράκτη το 1874. Ο Ιωάννης Τσαμάκος ανήκει στην ομάδα των πρωτοπόρων της ελληνικής ορειβασίας με χιλιάδες ώρες αναβάσεων στα ελληνικά βουνά.

**Το Δασικό Χωριό:** Βρίσκεται στη θέση **Κέρδος** σε υψόμετρο 920 μέτρων. Αποτελείται από 19 ανεξάρτητες ξύλινες κατοικίες με εμβαδόν 48 και 72 τετραγωνικών μέτρων, οι οποίες βρίσκονται διάσπαρτες μέσα στον οικισμό. Οι εγκαταστάσεις του περιλαμβάνουν επίσης ένα ορειβατικό ξενώνα, ενώ διαθέτει εστιατόριο και μπαρ. Το δασικό χωριό εκτείνεται σε μια συνολική επιφάνεια με έκταση 45 στρεμμάτων. Η λειτουργία του έχει ανασταλλέι προσωρινά, όμως έχουν ήδη ξεκινήσει οι διαδικασίες επαναλειτουργίας μετά από την υλοποίηση των έρων ακνακίνησής τυ από την Περιφέρεια Ηπείρου

**Το Μοναστήρι της Αγίας Αικατερίνης.** Η πολιούχος του Καταρράκτη. Το ιστορικό Μοναστήρι ιδρύθηκε το 1730 και μετά από διαδοχικές καταστροφές και ερήμωση ξανακτίστηκε το 1827. Εκτός από την Εκκλησία και την εικόνα της Αγίας Αικατερίνης ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει το τέμπλο και τις αγιογραφίες του Ιερού Ναού. Δίπλα από το Ναό υπάρχουν κελιά. Δυστυχώς το Ηγουμενείο και ορισμένα κελιά κάηκαν από τους Γερμανούς. Η Μονή εορτάζει 25 Νοεμβρίου, όπου συρρέει μεγάλος αριθμός επισκεπτών

από όλη την Ήπειρο και άλλες περιφέρειες. Πολλοί είναι επίσης αυτοί που επισκέπτονται το Μοναστήρι στις διακοπές τους και ιδιαίτερα την περίοδο 1- 15 Αυγούστου. Έξω από το Μοναστήρι σώζεται μέρος του παλιού υδραγωγείου-οι Κανάλες- που κατασκευάστηκε γύρω στη δεκαετία του 1850 και εγκαταλείφθηκε την δεκαετία του 1920. Υπάρχει επίσης και το Αλώνι του Μοναστηριού με την επιγραφή στην μεγάλη πέτρα από την επίσκεψη του

βασιλιά Γεωργίου Α΄ μετά την απελευθέρωση το 1881. Ανεβαίνοντας προς τους καταρράκτες και στο τουριστικό περίπτερο, σε μικρή απόσταση υπάρχει το  **ύψωμα Καστρί** σε υψόμετρο περίπου 1600 μέτρων, με πανοραμική θέα τον Αμβρακικό κόλπο και το λεκανοπέδιο των Ιωαννίνων.. Στην κεντρική πλατεία του χωριού βρίσκεται η εκκλησία της **Κοιμήσεως Της Θεοτόκου** η οποία καταστράφηκε ολοσχερώς από τους Γερμανούς κατά την πυρπόληση του χωριού και κτίστηκε ξανά το 1952 από τους κατοίκους του.

**Νερόμυλοι-νεροτριβές.** Υπάρχουν ο νερόμυλος και η νεροτριβή της Αγίας Αικατερίνης ο οποίος λειτουργεί, ο νερόμυλος της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στον πίσω μέρος του χωριού και ο νερόμυλος του Αντώνη Γραβιά δίπλα στο πέτρινο γεφύρι της Σγάρας. Είναι όλοι διατηρητέα μνημεία.

Πολιτιστικές εκδηλώσεις - Πανηγύρια
-----------------------------------

* Αγίου Γεωργίου στη Σγάρα (κινητή εορτή)
* Ζωοδόχου Πηγής στη Σγάρα (πρώτη Παρασκευή μετά το Πάσχα)
* Αγίου Κωνσταντίνου στον ομώνυμο λόφο (21 Μαΐου)
* Προφήτη Ηλία (20 Ιουλίου)
* Αγίας Παρασκευής (26 Ιουλίου) Διήμερο πανηγύρι με αποκορύφωμα την 27 Ιουλίου όπου στην κεντρική πλατεία χορεύεται από όλους τους κατοίκους ο παραδοσιακός χορός Καγκελάρι ή Μπαϊραχτάρης
* Κοίμηση της Θεοτόκου Τριήμερο παραδοσιακό πανηγύρι (15 Αυγούστου)
* Πάτερ Κοσμά στη Σγάρα (23-24-25 Αυγούστου)
* Αγίας Αικατερίνης (25 Νοεμβρίου)
* Αγίας Φανερωμένης στην τοποθεσία Λιβάδια. Την ημέρα του Αγίου Πνεύματος (κινητή εορτή)
* Μεταμόρφωσης Του Σωτήρος στη Μηλέα (6 Αυγούστου)
* Αγίου Νικολάου στην πάνω πλατεία (6 Δεκεμβρίου)
* 12 Αποστόλων στην τοποθεσία Σκοτωμένο (30 Ιουνίου)

Εικόνες του Καταρράκτη
----------------------

* Πανοραμική άποψη του χωριούΠανοραμική άποψη του χωριού
* Άποψη της κεντρικής πλατείας Καταρράκτη Άρτας (διακρίνεται τμήμα των Τζουμέρκων)Άποψη της κεντρικής πλατείας Καταρράκτη Άρτας (διακρίνεται τμήμα των Τζουμέρκων)
* Οι δύο Καταρράκτες πάνω από το χωριόΟι δύο Καταρράκτες πάνω από το χωριό
* Εορτασμός Αγίας ΑικατερίνηςΕορτασμός Αγίας Αικατερίνης
* Ι.Μ.Αγίας Αικατερίνης Καταρράκτη Άρτας,ΤζουμέρκαΙ.Μ.Αγίας Αικατερίνης Καταρράκτη Άρτας,Τζουμέρκα

Παραπομπές
----------

1. ↑  Νικ. Χ. Παπακώστα, *Ηπειρωτικά. Ιστορικά, Λαογραφικά, Κοινωνικά*, τόμος Α΄ (Αθαμανικά), Αθήναι 1967, σελ. 161.
2. ↑  Πανδέκτης

Πηγές
-----

* Περιφερειακή Ενότητα Άρτας - Δήμος Αγνάντων Αρχειοθετήθηκε 2011-12-12 στο Wayback Machine.
* Δήμος Αγνάντων
* ΕΜΠ Βάση Δεδομένων - Δ.Δ. Καταρράκτου
* ΥΑ ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Β1/Φ33/35072/890/7-8-1995 - ΦΕΚ 769/Β/7-9-1995 (κήρυξη μνημείου Ιεράς Μονής Αγίας Αικατερίνης) Αρχειοθετήθηκε 2020-11-26 στο Wayback Machine.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Commons logoCommons logo | Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα   **Καταρράκτης Άρτας** |

* Δήμος Κεντρικών Τζουμέρκων
* Χάρτης νομού Άρτας Αρχειοθετήθηκε 2022-04-01 στο Wayback Machine.
* Ορειβατικές διαδρομές Αθαμανικών (Τζουμέρκων) (στοιχεία ΕΟΤ 2001)

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Οικισμοί του Δήμου Κεντρικών Τζουμέρκων |
| --- |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Αγνάντων | 
* Άγναντα
* Άνω Γραικικό
* Άρτισσα
* Βατάτσι
* Βλάγκαδα
* Γεροβρύση
* Γουριανά
* Γραβιά
* Ελαφοπήδημα
* Καταρράκτης
* Καταφύγι
* Κάτω Γραικικό
* Κονάκια
* Κουκκούλια
* Κρυοπηγή
* Κτιστάδες
* Λεπιανά
* Λιβάδι
* Μακρύκαμπος
* Μηλιά
* Μικροσπηλιά
* Ντάρα
* Ξηρικό
* Παλαιοχώρι Αγνάντων
* Ράμια
* Ρωμανός
* Σγάρα
* Σελιό
* Φράστα
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Αθαμανίας | 
* Αγγελαίικα
* Άγιος Γεώργιος Κάτω Αθαμανίου
* Άγιος Γεώργιος Κυψέλης
* Άγιος Κωνσταντίνος
* Άγιος Μηνάς
* Άγιος Στέφανος
* Άγιος Χαράλαμπος
* Αθαμάνιο
* Αμπέλια Αθαμανίου
* Αμπέλια Παλαιοκάτουνου
* Ανδρεάς
* Ανεμορράχη
* Αριά
* Βαθύκαμπος
* Βουργαρέλι
* Γιαννίτσι
* Γωνιά
* Δαφνούλα
* Δίστρατο
* Δροσιά
* Ζάλος
* Θανάσια
* Καλλονή
* Κάμπος
* Καρυά
* Κάτω Καλεντίνη
* Κάτω Χώρα
* Κάψαλα
* Κεράνι
* Κεντρικό
* Κορακάδα
* Κουβέλι
* Κρυονέρι
* Κυψέλη
* Λαγκάδια
* Λογαρού
* Λούτσα
* Μεσούντα
* Μητσορούβα
* Μονή Ευαγγελιστρίας
* Νεβρόπολη
* Ομαλή
* Παλαιοκάτουνο
* Παλαιοχώρι Αθαμανίου
* Παλαιοχώρι Βουργαρελίου
* Παναγία
* Πέρα Νεβρόπολη
* Πετράλωνο
* Πεύκος
* Πηγή
* Πλάτανος\*
* Ποταμιά
* Πτέρη
* Ρουπακιά
* Σκαλούλα
* Σκιαδάδες
* Στενό
* Ταύλα
* Τελήσι Αθαμανίου
* Τελήσι Τετρακώμου
* Τερπνά
* Τετράκωμο
* Τζαπάδα
* Τραπεζάκι
* Φωταίικα
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Θεοδωριάνων | 
* Θεοδώριανα
* Σκαρπάρι
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Μελισσουργών | 
Μελισσουργοί |
|  |
| 
* Έδρα: Βουργαρέλι
* \*(Οικισμοί με μη μόνιμο πληθυσμό)
 |

 |