Η **Ελίζαμπεθ Καθερίνα Κούπμαν- Εβέλιος ή Χεβέλιους** (Elisabeth Catherina Koopmann-Hevelius, στα Πολωνικά ονομάζεται *Elżbieta Heweliusz*, 17 Ιανουαρίου 1647 – 22 Δεκεμβρίου 1693) θεωρείται μία από τις πρώτες γυναίκες αστρονόμους. Ήταν από το Ντάνζιγκ (Danzig, νυν Γκντανσκ) και συνέβαλε στη βελτίωση του έργου και των παρατηρήσεων που έκαναν μαζί με τον σύζυγό της, Ιωάννη Εβέλιο ή Χεβέλιους .

Τα πρώτα χρόνια
---------------

Η Ελίζαμπεθ Κούπμαν ή Κάουφμαν (Kaufmann, γερμανικά: "έμπορος"‎) ήταν, όπως ο Εβέλιος και η πρώτη του σύζυγος, μέλος μιας πλούσιας οικογένειας εμπόρων στην πόλη Ντάνζιγκ (Γκντανσκ) που βρίσκόταν στο Βοϊβοδάτο της Πομερανίας (Pomeranian Voivodeship) της Πολωνίας-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας και αποτελούσε μέλος του εμπορικού οργανισμού Χανσεατική Ένωση. Οι γονείς της Ελιζαμπέτα Κούπμαν ήταν ο Νίκολας Κούπμαν (Nicholas Koopman, η ολλανδική λέξη για το "έμπορος") (1601-1672) που ήταν ευκατάστατος έμπορος, και Τζοάννα Μένινγκς (Joanna Mennings ή Menninx) (1602-1679). Ο Νίκολας και η Τζοάννα παντρεύτηκαν στο Άμστερνταμ το 1633.  Μετακόμισαν από το Άμστερνταμ στο Αμβούργο και, το 1636, μετακόμισαν στο Ντάνζιγκ. Σε αυτήν την πόλη, η οποία ήταν σε μεγάλο βαθμό γερμανόφωνη, αλλά αποτελούσε μέρος μέρος της Πολωνίας εκείνη την εποχή, γεννήθηκε η κόρη τους, Ελιζαμπέτα.

Γάμος
-----

 Ο Ιωάννης Εβέλιος και η σύζυγός του Ελιζαμπέτα παρατηρούν τον ουρανό με ορείχαλκο εξάντα (1673).
 Ο Ιωάννης Εβέλιος και η σύζυγός του Ελιζαμπέτα παρατηρούν τον ουρανό με ορείχαλκο οκτάντα (1673).
Ήταν το έντονο ενδιαφέρον για την αστρονομία που οδήγησε την Ελιζαμπέτα, όταν ήταν ακόμη παιδί, να πλησιάσει τον Ιωάννη Εβέλιο, έναν αστρονόμο διεθνούς φήμης που είχε ένα συγκρότημα τριών σπιτιών στο Ντάνζιγκ το οποίο διέθετε το καλύτερο παρατηρητήριο στον κόσμο. Ο γάμος της δεκαεξάχρονης με τον πενηνταδυάχρονο Εβέλιο το 1663  της επέτρεψε επίσης να ακολουθήσει το ενδιαφέρον της για την αστρονομία, βοηθώντας τον να διαχειριστεί το παρατηρητήριο του. Απέκτησαν έναν γιο, ο οποίος πέθανε πρόωρα και τρεις κόρες που επέζησαν.  Η μεγαλύτερη από τις τρεις κόρες ονομάστηκε Καθερίνα Ελιζαμπέτα (Catherina Elisabetha, φέροντας το όνομα της μητέρας της) και βαφτίστηκε στην εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης, στο Ντάνζιγκ, στις 14 Φεβρουαρίου 1666. Από τα γραπτά του Γιόχαν Γ΄ Μπερνούλι (Johann III Bernoulli) γνωρίζουμε ότι η Ελιζαμπέτα μολύνθηκε από ευλογιά και σημαδεύτηκε μόνιμα από αυτήν. Μετά το θάνατό του το 1687, η Ελιζαμπέτα ολοκλήρωσε και δημοσίευσε το *Prodromus astronomiae* (1690), έναν κατάλογο που δημιούργησαν από κοινού με 1.564 αστέρια και τις θέσεις τους.

Λατινικά
--------

Οι μελετητές γνωρίζουν ότι ήξερε τη Λατινική γραφή καθώς είχε γράψει επιστολές σε άλλους επιστήμονες στα Λατινικά. Αναρωτιούνται τι την ώθησε στο να μάθει Λατινικά και γιατί αυτό αποτέλεσε τυχόν προτεραιότητα για την Ελιζαμπέτα εκείνη την εποχή.

Θάνατος
-------

Η Ελιζαμπέτα Εβέλιος πέθανε τον Δεκέμβριο του 1693, σε ηλικία 46 ετών και θάφτηκε στον ίδιο τάφο με τον σύζυγό της. Μετά το θάνατό της, ο μαθηματικός Φρανσουά Αραγκό έγραψε για τον χαρακτήρα της:

*Πάντοτε γινόταν κάποιο κολακευτικό σχόλιο για την κυρία Εβέλιος, η οποία ήταν ήταν η πρώτη γυναίκα που γνωρίζω, που δεν φοβόταν να αντιμετωπίσει την κούραση των αστρονομικών παρατηρήσεων και υπολογισμών.*

Πολιτισμός
----------

Η ζωή της Ελίζαμπεθ δραματοποιήθηκε στο γερμανικό ιστορικό μυθιστόρημα *Die Sternjägerin* (Η Κυνηγός των Άστρων) (2006). 

Ο μικρός πλανήτης 12625 Koopman ονομάστηκε προς τιμήν της, όπως επίσης και ο κρατήρας Corpman στην Αφροδίτη.

Παραπομπές
----------

1. 1 2  *MacTutor History of Mathematics archive*. Ανακτήθηκε στις 22  Αυγούστου 2017.
2. ↑  «Identifiants et Référentiels». (Γαλλικά) *IdRef*. Agence bibliographique de l'enseignement supérieur. Ανακτήθηκε στις 23  Μαΐου 2020.
3. ↑  Nicolaes Koopman x Johanna Mennincx, 13 october 1633, Stadsarchief Amsterdam, both from Hamburg ('van Hamborgh')
4. ↑  Hockey, Thomas (2009). *The Biographical Encyclopedia of Astronomers*. Springer Publishing. ISBN 978-0-387-31022-0. Ανακτήθηκε στις 22 Αυγούστου 2012.
5. ↑  *Stories of Women Stargazers*, Dora Musielak, March 30, 2009
6. ↑  Gotthilf Löschin: *Geschichte Danzigs von der ältesten bis zur neuesten Zeit: mit beständiger Rücksicht auf Cultur der Sitten, Wissenschaften, Künste, Gewerbe und Handelszweige*, Volume 1, 1828
7. 1 2  «J. J. O'Connor and E. F. Robertson: *Catherina Elisabetha Koopman Hevelius*». University of St. Andrews. Δεκεμβρίου 2008. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Ιανουαρίου 2009. Ανακτήθηκε στις 10 Μαρτίου 2021.
8. ↑  *Eric Walz, Die Sternjägerin*. Blanvalet Taschenbuch Verlag. 2006. ISBN 3442365236.

Πηγές
-----

* Ogilvie, Marilyn Bailey. "Hevelius, Elisabetha Koopman ". In: *Women in Science*, The MIT Press, 1986, σελ. 99(ISBN 0-262-15031-X) (Σύντομο άρθρο εγκυκλοπαίδειας)
* Walz, Ε. 2006. *The Star Huntress*. Random House / Bertelsmann.(ISBN 978-3-442-36523-4)ISBN 978-3-442-36523-4 (Ιστορικό μυθιστόρημα)

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Commons logoCommons logo | Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα   **Ελίζαμπεθ Χεβέλιους** |

* Ιστοσελίδα φεστιβάλ μπύρας Hevelius
* Johann και Elizabeth Hevelius, αστρονόμοι του Danzig

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* VIAF: 38079384
* LCCN: nb2014014159
* ISNI: 0000 0000 2292 8003
* GND: 132471523
* SUDOC: 132449293
* BNF: cb10681288w (data)

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| * Πύλη:Βιογραφίες
* Πύλη:Αστρονομία
 |

 |