Ο **Μπιτζίνα Ιβανισβίλι** (γεωργιανά: ბიძინა ივანიშვილი, επίσης γνωστός ως **Μπόρις** **Ιβανισβίλι** ; γεννημένος στις 18 Φεβρουαρίου 1956)  είναι Γεωργιανός πολιτικός, δισεκατομμυριούχος επιχειρηματίας και με έντονο φιλανθρωπικό έργο, ο οποίος ήταν πρωθυπουργός της Γεωργίας από τον Οκτώβριο του 2012 έως τον Νοέμβριο του 2013.

Ο Ιβανισβίλι ίδρυσε το κόμμα Γεωργιανό Όνειρο-Δημοκρατική Γεωργία στις 21 Απριλίου 2012. Έγινε ηγέτης του συνασπισμού των κομμάτων της αντιπολίτευσης, πράγμα που τον βοήθησε να κερδίσει στις βουλευτικές εκλογές του 2012. 

Στις 25 Οκτωβρίου 2012 εξελέγη πρωθυπουργός της Γεωργίας. Στις 20 Νοεμβρίου 2013, ο Ιβανισβίλι αποχώρησε οικειοθελώς από τη θέση του πρωθυπουργού βάσει προηγούμενης δήλωσης και επέστρεψε στον πολιτικό τομέα. Το 2018 επέστρεψε στην πολιτική και εξελέγη πρόεδρος του κόμματος Γεωργιανό Όνειρο-Δημοκρατική Γεωργία. 

Ο Μπιτζίνα Ιβανισβίλι είναι πολίτης της Γεωργίας. Τον Μάρτιο του 2010, ο Ιβανισβίλι απέκτησε επιπλέον τη γαλλική υπηκοότητα.  Τον Οκτώβριο του 2011, του αφαιρέθηκε η γεωργιανή υπηκοότητα "σύμφωνα με το άρθρο 32 του Γεωργιανού νόμου για την ιθαγένεια" (το οποίο απαριθμεί λόγους απώλειας της ιθαγένειας, συμπεριλαμβανομένης της "αποδοχής υπηκοότητας άλλου κράτους"),  λίγο αφότου είχε ανακοινώσει την πρόθεσή του να σχηματίσει πολιτικό κόμμα για να αμφισβητήσει τον Γεωργιανό πρόεδρο Μιχαήλ Σαακασβίλι. 

Τον Μάρτιο του 2012, ο Ιβανισβίλι κατατάχθηκε στο νούμερο 153 της ετήσιας λίστας του περιοδικού *Forbes* με τους δισεκατομμυριούχους του κόσμου με εκτιμώμενη αξία 6,4 $ δισεκατομμύρια, καθιστώντας τον τον πλουσιότερο άνθρωπο της Γεωργίας.

Νεανικά χρόνια
--------------

Η Μπιτζίνα Ιβανισβίλι ήταν το μικρότερο από τα πέντε παιδιά σε μια φτωχή οικογένεια. Γεννήθηκε στο γεωργιανό χωριό Χορβίλα. Ο πατέρας του εργαζόταν σε εργοστάσιο μαγγανίου. Αποφοίτησε από το γυμνάσιο στο Σατσχέρε. Αποφοίτησε από τη Σχολή Μηχανικών και Οικονομικών Επιστημών του Κρατικού Πανεπιστημίου της Τιφλίδας το 1980. Το 1982, πήγε στη Μόσχα, για να συνεχίσει το διδακτορικό του στα οικονομικά στο Κρατικό Πανεπιστήμιο Μηχανικών Σιδηροδρόμων της Μόσχας.  Το 1986, υπέβαλε τη διατριβή του στο Ερευνητικό Ινστιτούτο Εργασίας και Κοινωνικών Θεμάτων της Μόσχας.

Επιχειρηματικά ενδιαφέροντα
---------------------------

Πριν από το 1990, ενώ ζούσε στη Μόσχα, ο Ιβανισβίλι γνώρισε τον Βιτάλι Μάλκιν, έναν Ρώσο επιχειρηματία που ασχολείται επί του παρόντος με την πολιτική,  με τον οποίο σχημάτισε μια συνεργασία πουλώντας υπολογιστές και αργότερα εισάγοντας αυτό, που τότε ήταν καινοτομία στη Ρωσία, τηλέφωνα με κουμπιά.  Η πηγή του μεγάλου πλούτου του είναι τα μέταλλα και οι τράπεζες. Η περιγραφή του περιοδικού Forbes για το μυστικό της επιτυχίας του θα μπορούσε να ισχύει για δεκάδες άλλους ολιγάρχες στη Ρωσία: «Αγόρασε εταιρείες που δεν χρειαζόταν κανείς για δεκάδες εκατομμύρια δολάρια και τις πούλησε για δισεκατομμύρια δολάρια». Το 1990 μαζί με τον Μάλκιν ίδρυσαν την «Rossiysky Kredit», η οποία είναι μέχρι σήμερα η μεγαλύτερη εταιρεία του Ιβανισβίλι. Με τα χρόνια, πούλησε άλλες επιχειρήσεις, που είχε συσσωρεύσει κατά την εποχή των ιδιωτικοποιήσεων στη Ρωσία, επενδύοντας τα έσοδα στο ρωσικό χρηματιστήριο. Έχει επίσης ενδιαφέροντα σε ξενοδοχεία, συμπεριλαμβανομένου του Hotel Lux, και σε μια ρωσική αλυσίδα φαρμακείων, που ονομάζεται "Doctor Stoletov". Ανακατασκευάζει επίσης ένα πρώην εργοστάσιο στο κέντρο της Μόσχας σε ένα πολυτελές οικιστικό έργο, τα πρώτα τετράγωνα του οποίου πρόκειται να ολοκληρωθούν έως το 2012.

Τον Μάρτιο του 2010, ο Ιβανισβίλι κατατάχθηκε στην 173η θέση του Forbes List of Billionaires του 2010, με αναφερόμενη καθαρή περιουσία 4,8 $  δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ.  Την επόμενη χρονιά κατέλαβε τη θέση 185 στη λίστα Forbes του 2011 με αναφερόμενη καθαρή αξία 5,5 $  δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ.  Τον Μάρτιο του 2012, κατέλαβε τη θέση 153 στη λίστα Forbes του 2012 με αναφερόμενη καθαρή αξία 6,4 $  δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ, με τη συνολική καθαρή του αξία να ισούται με το ένα τρίτο του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της Γεωργίας.

Πολιτική καριέρα
----------------

 Ιβανισβίλι το 2013
 Η κατοικία του Μπιτζίνα Ιβανισβίλι στην Τιφλίδα, σχεδιασμένη από τον Σιν Τακαμάτσου.
Τον Απρίλιο του 2012, ο Ιβανισβίλι ίδρυσε το κόμμα Γεωργιανό Όνειρο-Δημοκρατική Γεωργία με σκοπό να αμφισβητήσει το κυβερνών Ενωμένο Εθνικό Κίνημα στις βουλευτικές εκλογές, που είχαν προγραμματιστεί για τον Οκτώβριο του 2012.  Ο συνασπισμός του Γεωργιανού Όνειρου αποτελούταν από το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα της Γεωργίας, τη Γεωργία μας – Ελεύθεροι Δημοκράτες, το Εθνικό Φόρουμ, το Συντηρητικό Κόμμα της Γεωργίας και το Κόμμα *Η Βιομηχανία θα Σώσει τη Γεωργία*. Ο επικεφαλής του τελευταίου κόμματος αναγνώρισε δημόσια τον Απρίλιο του 2012 ότι δεν συμμερίζεται όλες τις απόψεις του Ιβανισβίλι για την εξωτερική πολιτική, ειδικά όταν πρόκειται για ένταξη στο ΝΑΤΟ. 

Στις 25 Οκτωβρίου 2012 εξελέγη πρωθυπουργός της Γεωργίας. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, τέθηκε σε ισχύ το κρατικό Πρόγραμμα Καθολικής Φροντίδας Υγείας (δωρεάν τα επείγοντα χειρουργεία και ο τοκετός), ξεκίνησε η μεταρρύθμιση του συστήματος αυτοδιοίκησης και αναπτύχθηκε το έργο για τη διάσωση των χωριών.

Το 2018, ο Ιβανισβίλι επέστρεψε στην πολιτική και επανεξελέγη πρόεδρος του κόμματος Γεωργιανό Όνειρο-Δημοκρατική Γεωργία.

Στις 11 Ιανουαρίου 2021, λίγο μετά τις βουλευτικές εκλογές στη Γεωργία του 2020, ο Ιβανισβίλι ανακοίνωσε ότι αποχωρεί αποφασιστικά από την πολιτική και παραιτήθηκε από Πρόεδρος του Γεωργιανού Ονείρου, δηλώνοντας ότι «πέτυχε τον στόχο του».

Φιλανθρωπικό έργο
-----------------

Ο Μπιτζίνα Ιβανισβίλι μαζί με τη σύζυγό του Αικατερίνη Χβεντελίτζε, ίδρυσαν το Διεθνές Φιλανθρωπικό Ίδρυμα Cartu το 1995.  Η οικογένεια Ιβανισβίλι είναι ο μόνος δωρητής του ιδρύματος και τα έργα του υλοποιήθηκαν με τα οικονομικά του ιδρύματος.

### Τέχνες και πολιτισμός

Μια ενδελεχής αναμόρφωση των δραματικών θεάτρων Z. Παλιασβίλι, του Εθνικού Θεάτρου Όπερας και Μπαλέτου της Τιφλίδας, Σότα Ρουσταβέλι, K. Μαριανισβίλι, M. Τουμανισωίλι και A. Γκρομποϊέντοφ, του Θεάτρου Μουσικής και Δράματος, του Θεάτρου Νέων Θεατών, του Κουκλοθέατρου, τη Φιλαρμονική της Τιφλίδας και το Μουσικό και Πολιτιστικό Κέντρο J. Καχίτζε. 

Τα θέατρα στο Μπατούμι, το Ζουγκντίντι και το Οζουργκέτι και το αρμενικό θέατρο στην Τιφλίδα επίσης αποκαθίστανται. Αναστηλώθηκαν το Κρατικό Μουσείο S. Janashia, το Εβραϊκό Μουσείο Μπαάζοφ και τα σπίτια-μουσεία των A. Τσερετέλι, I. Τσαβτσαβάτζε και Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι. Το ίδρυμα παρέχει οικονομική στήριξη στο προσωπικό των προαναφερθέντων θεάτρων και μουσείων εδώ και πολλά χρόνια. Το ίδρυμα αγόρασε πίνακες του εξέχοντος Γεωργιανού ζωγράφου Νίκο Πιροσμάνι σε διεθνείς δημοπρασίες και τους δώρισε στο Εθνικό Μουσείο της Γεωργίας.  Από την ημέρα της ίδρυσής της, η Cartu έχει παράσχει υλική βοήθεια σε εξέχουσες προσωπικότητες, που δραστηριοποιούνται στη λογοτεχνία, την τέχνη και τον πολιτισμό.

### Προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς

Περισσότερα από 700 μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς έχουν αποκατασταθεί σε όλη τη χώρα. Η αποκατάσταση των πολιτιστικών και ιστορικών μνημείων βρίσκεται σε εξέλιξη σε σταδιακή βάση σύμφωνα με το σχέδιο, που αναπτύχθηκε από το Ίδρυμα Cartu. Με τα χρήματα, που διέθεσε το ίδρυμα χτίστηκε και ο Καθεδρικός Ναός της Τριάδας. 

### Αθλητισμός

Σε όλη τη χώρα έχουν κατασκευαστεί δεκατρία προπονητικά κέντρα και γήπεδα ράγκμπι. Διάφορα δημοφιλή αθλήματα (τζούντο, πάλη, σάμπο, ταεκβοντό, πυγμαχία, ρυθμική γυμναστική, σκάκι, υδατοσφαίριση, χάντμπολ, τένις, ποδόσφαιρο, ξιφασκία και σκοποβολή) έχουν χρηματοδοτηθεί εδώ και πολλά χρόνια. Το ίδρυμα παρέχει υλική βοήθεια στην Ένωση ράγκμπι της Γεωργίας και την εθνική ομάδα ράγκμπι, τους Γεωργιανούς Ολυμπιονίκες, τους παγκόσμιους και Ευρωπαίους κατόχους χρυσών μεταλλίων και τους βετεράνους αθλητές. Για τις συνεισφορές, που έγιναν στην ανάπτυξη του ράγκμπι, το Διεθνές Συμβούλιο Ράγκμπι (IRB) αποφάσισε να δώσει στον Μπιτζίνα Ιβανισβίλι ένα βραβείο. Το 2015, το ίδρυμα συμμετείχε στη χρηματοδότηση προπαρασκευαστικών εργασιών για το Ολυμπιακό Φεστιβάλ Νέων της Τιφλίδας. 

### Γεωργία

Το 1992, ο Μπιτζίνα Ιβανισβίλι δώρισε 400 τρακτέρ με πλήρη εξοπλισμό οργώματος και σποράς στη Γεωργία. Τα επόμενα χρόνια, η Cartu υλοποίησε ένα έργο μεγάλης κλίμακας με στόχο τη διάσωση των τοπικών γεωργιανών ειδών. Οι αγροτικές επιχειρήσεις που δημιουργήθηκαν για τους σκοπούς αυτούς στα χωριά Τζιγκαούρι και Τσιλκάνι έγιναν βάσεις για την αποκατάσταση 440 ειδών γεωργιανών αμπελιών και δεκάδων ενδημικών ειδών οπωροφόρων καλλιεργειών. Το ίδρυμα βοήθησε στην εισαγωγή από το εξωτερικό προηγμένων ξένων ειδών αμπέλου και τα δοκίμασε στις περιοχές της χώρας. Προσαρμοσμένα είδη προσφέρθηκαν σε ντόπιους αγρότες. Πολλά τυπικά φυτώρια μεταμοσχεύσεων δημιουργήθηκαν με τη βοήθεια της βάσης στο Τζιγκαούρι. Οι χώροι αναπαραγωγής παρέλαβαν δωρεάν σπορόφυτα καθώς και μοσχεύματα. Περίπου 100 είδη και πληθυσμοί ετήσιων καλλιεργειών, που φυλάσσονται στη γενετική τράπεζα αποκαταστάθηκαν. Τέθηκε σε εφαρμογή το πλήρες σύστημα παραγωγής δενδρυλλίων ελίτ ειδών πατάτας. Σπορόφυτα δόθηκαν δωρεάν στους αγρότες από αυτές τις βάσεις για πολλά χρόνια (με σκοπό τη διοργάνωση φυτωρίων μεταφύτευσης) και εκατοντάδες τόνοι σταφυλιών και διάφορα φρούτα και λαχανικά παραδόθηκαν σε ορφανοτροφεία και γηροκομεία. Το 2013-2014, το ίδρυμα χρηματοδότησε ένα κρατικό πρόγραμμα πρωτοφανούς κλίμακας με στόχο τη διάσωση της γεωργίας. 

### Ιατρική και υγειονομική περίθαλψη

Ένα σύγχρονο ιατρικό κέντρο χτίστηκε στο Σατσχέρε και παραδόθηκε στο κράτος. Τα κέντρα επείγουσας ιατρικής περίθαλψης εξοπλίστηκαν και παραδόθηκαν επίσης στο κράτος στο Ουρέκι και στο χωριό Μπορίτι της περιοχής Χαραγκάουλι. Το Ρεπουμπλικανικό Νοσοκομείο στην Τιφλίδα αποκαταστάθηκε και εξοπλίστηκε. Το Ίδρυμα Cartu παρέχει δωρεάν ασφάλιση υγείας σε περισσότερους από 50.000 κατοίκους του δήμου Σατσχέρε για πολλά χρόνια έως ότου καθιερώθηκε η καθολική ασφάλιση υγείας. Εκατοντάδες άνθρωποι έλαβαν την ευκαιρία να υποβληθούν σε περίπλοκες χειρουργικές επεμβάσεις στο εξωτερικό με τα οικονομικά που διέθεσε το ίδρυμα. 

### Υποδομή

Ασφαλτοστρώθηκαν εκατοντάδες χιλιόμετρα δρόμων με την υλική υποστήριξη από το ίδρυμα. Έργα υποδομής υλοποιήθηκαν σε όλη τη χώρα. Δημιουργήθηκε η υποδομή του Δήμου Σατσχέρε. Έγιναν εργασίες στεγών και επισκευών σε 12.652 κατοικίες. Χιλιάδες κατοικίες χτίστηκαν και όλα τα χωριά του δήμου εφοδιάστηκαν με φυσικό αέριο. Το ίδρυμα παρέχει βοήθεια, για να κάνει το Διαδίκτυο προσβάσιμο σε όλη τη Γεωργία. Ο τελικός στόχος είναι να γίνει διαθέσιμο το Διαδίκτυο σε ολόκληρο τον πληθυσμό της χώρας. Το ίδρυμα συμβάλλει ουσιαστικά στη μεταρρύθμιση του Στρατού και της Αστυνομίας της Γεωργίας και στην κατασκευή της απαραίτητης υποδομής. 

### Τουρισμός

Ένα δελφινάριο κατασκευάστηκε στο Μπατούμι και θεματικά πάρκα σε παράκτιες περιοχές, συμπεριλαμβανομένου ενός μικροσκοπικού πάρκου μνημείων γεωργιανής αρχιτεκτονικής. Το ίδρυμα έχτισε το κέντρο ψυχαγωγίας Tsitsinatela στα σύνορα μεταξύ Γκουρίας και Ατζαρίας και το νέο χιονοδρομικό κέντρο Ντιντβέλι στο Μπακουριάνι. Η υπερσύγχρονη αίθουσα συναυλιών Black Sea Arena χτίστηκε στην περιοχή της Γκουρία και παραδόθηκε στο κράτος. Είναι σε θέση να φιλοξενήσει 10.000 θεατές και μεγάλης κλίμακας διεθνείς συναυλίες και εκδηλώσεις. 

### Οικολογία

Αρκετοί βοτανικοί κήποι διατηρήθηκαν και αποκαταστάθηκαν με τη βοήθεια του προγράμματος του ιδρύματος. Τα εθνικά πάρκα στο Λαγκοντέχι, Βασλοβάνι και Τουσέτι αποκαταστάθηκαν και ένα φυσικό μνημείο - το σπήλαιο Κουμιστάβι - εξοπλίστηκε με τις απαραίτητες ανέσεις. Το Ίδρυμα Cartu παρείχε υλική βοήθεια στους ανθρώπους, που επλήγησαν από τον σεισμό στη Ράτσα το 1991, το χαλάζι στο Καχέτι το 2012 και την πλημμύρα στην Τιφλίδα στις 13 Ιουνίου 2015. 

### Επιστήμη και εκπαίδευση

Εκατοντάδες δημόσια σχολεία κατασκευάστηκαν, ανακαινίστηκαν και εξοπλίστηκαν με υπολογιστές. Τρία κτήρια του Κρατικού Πανεπιστημίου της Τιφλίδας, το Κρατικό Ωδείο Τιφλίδας, ένα κτήριο της Ακαδημίας Τεχνών και το τρίτο κτήριο της Εθνικής Βιβλιοθήκης του Κοινοβουλίου της Γεωργίας επισκευάστηκαν και εξοπλίστηκαν. Στην Τιφλίδα ιδρύθηκε γαλλικό σχολείο. Το ίδρυμα παρέχει οικονομική βοήθεια στην Εθνική Ακαδημία Επιστημών της Γεωργίας. 

Το 2016, το ίδρυμα ξεκίνησε την υλοποίηση ενός νέου μεγάλης κλίμακας επιστημονικού και εκπαιδευτικού έργου – την κατασκευή πανεπιστημιακού συγκροτήματος στο Κουτάισι. Σύμφωνα με το σχέδιο, ένα πανεπιστήμιο πολλαπλών σχολών κατασκευάζεται στο Κουτάισι, το οποίο θα φιλοξενεί 50.000 φοιτητές, θα ικανοποιεί υψηλά διεθνή πρότυπα και θα είναι εξοπλισμένο με σύγχρονη τεχνολογία. Προβλέπει την κατασκευή επιστημονικού και ερευνητικού κέντρου και επιταχυντή αδρονίων. Το πολυλειτουργικό κέντρο θα ασκεί διδακτικές και εκπαιδευτικές δραστηριότητες και θα διεξάγει θεμελιώδη και εφαρμοσμένη επιστημονική έρευνα στους ακόλουθους τομείς: Φυσική, βιολογία, χημεία, μηχανική, επιστήμες υπολογιστών, ιατρική κ.λπ. Το επιστημονικό και τεχνικό κέντρο θα διαθέτει υπερσύγχρονα εργαστήρια, συμπεριλαμβανομένου ενός κέντρου κρυστάλλων, εργαστηρίων βιοφυσικής, ισοτόπων, χαμηλών θερμοκρασιών κ.λπ. Το ινστιτούτο θα βοηθήσει στην εκπαίδευση μιας νέας γενιάς νέων επιστημόνων και θα επιτρέψει στους γεωργιανούς επιστήμονες να συμμετάσχουν σε σύγχρονα διεθνή πειράματα. Το κέντρο θα έχει επίσης σημαντικό ιατρικό δυναμικό. Θα χρησιμοποιήσει θεραπεία αδρονίων για τη θεραπεία ασθενών με σοβαρές ασθένειες καρκίνου. Το Ίδρυμα Cartu βοήθησε στην έναρξη των δραστηριοτήτων της οργάνωσης Mokalake [Πολίτης] με στόχο την εκπαίδευση νέων γενεών και την ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών. Στα έργα του οργανισμού συμμετέχουν χιλιάδες ταλαντούχοι μαθητές σχολείων και πανεπιστημίων.

Προσωπική ζωή
-------------

Ο Ιβανισβίλι έχει μεγάλη ακίνητη περιουσία, συμπεριλαμβανομένου ενός αρχοντικού πάνω από την Τιφλίδα, αξίας περίπου 50 εκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ, ειδικά σχεδιασμένο για αυτόν από τον Ρώσο αρχιτέκτονα Μιχαήλ Χαζάνοφ και τελειωμένο από τον διάσημο Ιάπωνα αρχιτέκτονα Σιν Τακαμάτσου. 

Ο Ιβανισβίλι είναι επίσης γνωστός με το ρωσικό μικρό όνομα *Μπόρις*, το οποίο χρησιμοποιούσε στο παρελθόν ενώ εργαζόταν στη Ρωσία. Με αυτό το όνομα αναφέρθηκε ευρέως στη Δύση. Ωστόσο, χρησιμοποίησε ξανά το γεωργιανό του όνομα *Μπιτζίνα* το 2011. 

Πρόσφατα ο Ιβανισβίλι έγινε αντικείμενο κάποιου ενδιαφέροντος στον κόσμο της τέχνης, μετά τις αναφερόμενες αγορές του έργων του Πάμπλο Πικάσο και του σύγχρονου καλλιτέχνη Πήτερ Ντόιγκ σε διεθνείς δημοπρασίες. Ο Ιβανισβίλι αγόρασε το έργο *Λόφος Άρσεναλ τη Νύχτα του* Νίκο Πιροσμάνι, πληρώνοντας ένα ρεκόρ 1,5 εκατομμυρίων δολαρίων για έναν πίνακα ζωγραφικής ενός Γεωργιανού καλλιτέχνη. Στη συνέχεια δώρισε τον πίνακα στο Κρατικό Μουσείο Τεχνών της Γεωργίας. 

Ο Ιβανισβίλι παντρεύτηκε την Αικατερίνη "Eka" Χβεντελίτζε τον Οκτώβριο του 1991.  Έχουν μαζί τέσσερα παιδιά: τους γιους Ούτα, Μπέρα (που είναι γνωστός τραγουδιστής και ράπερ στη Γεωργία) και Τσότνε, και μια κόρη, Γκβάντσα. Ο Μπέρα και ο Τσότνε έχουν και οι δύο αλμπινισμό.

Παραπομπές
----------

1. ↑  (Γερμανικά) *Munzinger Personen*. 00000029286. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
2. ↑  *Bloomberg Billionaires Index*. Bloomberg L.P.. www.bloomberg.com/billionaires/.
3. ↑  www.legiondhonneur.fr/sites/default/files/lh20210101.pdf.
4. ↑  Official Biography of Prime Minister Bidzina Ivanishvili, Government of Georgia (retrieved on 8 April 2013)
5. ↑  «Georgia's president admits defeat in elections». RTÉ. 2 October 2012.. Ανακτήθηκε στις 7 October 2012.
6. ↑  «Ex-PM Ivanishvili to Chair Georgian Dream Party». Civil Georgia. 26 April 2018.. Ανακτήθηκε στις 28 April 2018.
7. ↑  «Civil.Ge | Ivanishvili Revokes His Russian Citizenship». *old.civil.ge*.
8. ↑  «Law of the Republic of Georgia on Citizenship of Georgia» (PDF). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Απριλίου 2010. Ανακτήθηκε στις 10 Ιουλίου 2012. CS1 maint: BOT: original-url status unknown (link)
9. ↑  «Georgia illegally denied Ivanishvili citizenship». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 11 Απριλίου 2012. Ανακτήθηκε στις 26 Απριλίου 2012.
10. 1 2 3 4  March 2011 profile of Bidzina Ivanishvili *Forbes Magazine*.
11. 1 2  Wendell Steavenson, "The good oligarch" Αρχειοθετήθηκε 2011-11-06 στο Wayback Machine. *Prospect Magazine* (21 July 2010).
12. ↑  «Buryatia Senator Richest in Russian Upper House». RIA Novosti.. Ανακτήθηκε στις 7 October 2012.
13. ↑  Forbes List of Billionaires: #173 BIdzina Ivanishvili *Forbes Magazine*.
14. ↑  David M. Herszenhorn (27 Οκτωβρίου 2013). «Georgia Elects New President, but Real Power Will Rest With Next Premier». *The New York Times*.
15. ↑  Ivanishvili's Political Party Launched.
16. ↑  «Industrialists Party Joins Ivanishvili-Led Coalition». Civil.. Ανακτήθηκε στις 7 October 2012.
17. ↑  Balmforth, Andrew Osborn, Tom (2021-01-11). «Ex-Soviet Georgia's richest citizen, ruling party chief, quits politics» (στα αγγλικά). *Reuters*.. Ανακτήθηκε στις 2021-01-15.
18. ↑  Studio, Flash Design. «History». *CARTU*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 7 Ιουλίου 2022. Ανακτήθηκε στις 24 Μαρτίου 2022.
19. ↑  «Tbilisi to reopen opera house that has survived tsars, Soviets and civil war». *the Guardian*. 27 Ιανουαρίου 2016.
20. ↑  «Bidzina Ivanishvili donates rare Pirosmani painting to Georgian National Museum». *Agenda.ge*.
21. ↑  «Mutso Renovation project ends this year». *mes.gov.ge*.
22. ↑  «IRB Development Award winner: Bidzina Ivanishvili». *www.world.rugby*.
23. ↑  «Ancient Georgian grape and wheat varieties saved from extinction». *Agenda.ge*.
24. ↑  Studio, Flash Design. «Cartu Insurance». *CARTU*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 27 Σεπτεμβρίου 2021. Ανακτήθηκε στις 24 Μαρτίου 2022.
25. ↑  «Bidzina Ivanishvili to finance rehabilitation of infrastructure, water and gas supply of the village where first President died». *www.interpressnews.ge*.
26. ↑  «New concert arena on Black Sea coast opens in June». *Agenda.ge*.
27. ↑  Georgia, Business. «Tusheti Development | Business Georgia».
28. ↑  «Cartu Foundation invests in Kutaisi 140Ha University research campus for 60,000 students».
29. ↑  Julia Ioffe (16 February 2012). «Bidzina Ivanishvili's Big House». *Forbes*.. Ανακτήθηκε στις 7 October 2012.
30. ↑  «From Rags to Riches -- And Now, Reins of Power?». Radio Free Europe Radio Liberty. 26 Σεπτεμβρίου 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| εικονίδιο Βιογραφίες | Πύλη Βιογραφίες |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* VIAF: 307175089
* LCCN: n2014034428
* ISNI: 0000 0004 2847 7740
* GND: 1156610508

 |

 |