Συντεταγμένες: 54°37′0″N 18°47′0″E﻿ / ﻿54.61667°N 18.78333°E﻿ / 54.61667; 18.78333

Το **Χελ** (πολωνικά: Hel, κασουβικά: *Hél*, γερμανικά: *Hela*) είναι παραθαλάσσια πόλη αναψυχής στο Πόβιατ Πουτσκ του Βοεβοδάτου Πομερανίας της Πολωνίας. Βρίσκεται στην άκρη της Χερσονήσου του Χελ, περίπου 33 χιλιόμετρα από την ηπειρωτική χώρα της Πολωνίας. Ο πληθυσμός του είναι 3.212 κάτοικοι (2020).

Ιστορία
-------

### Πρώιμες αναπτύξεις

Το κασουβικό χωριό Χελ αναφέρθηκε για πρώτη φορά το 1198 ως κέντρο της εμπορικής περιοχής ρέγγας με το όνομα *Γκέλεν* (Gellen). Σε ένα από τα χρονικά της Δανίας του 1219 αναφέρεται ότι ένα κατεστραμμένο πλοίο του Βασιλιά Βάλντεμαρ Β΄ της Δανίας αποβιβάστηκε στη στεριά σε ένα «νησί Χελ». Τον 13ο αιώνα το χωριό έγινε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα εμπορίου της περιοχής, ανταγωνιζόμενο την κοντινή πόλη του Γκντανσκ. Τότε ήταν που στο χωριό παραχωρήθηκαν προνόμια πόλης από τον Δούκα Σφιετόπελκ Β΄ το Μέγα της Πομερανίας. Τα προνόμια επιβεβαιώθηκαν αργότερα το 1378, όταν η πόλη περιήλθε στην κυριαρχία των Τεύτονων Ιπποτών.

Αρχικά η πόλη βρισκόταν περίπου 1,5 χιλιόμετρο από το σημερινό της κέντρο. Περιείχε εκκλησία, νοσοκομείο, δημαρχείο, δύο αγορές, αρκετούς ξενώνες και ένα μικρό λιμάνι. Ωστόσο, κατά τον 15ο αιώνα η χερσόνησος άρχισε να συρρικνώνεται λόγω της θαλάσσιας διάβρωσης και σύντομα η πόλη μεταφέρθηκε σε ασφαλέστερο μέρος. Το 1417 χτίστηκε η Εκκλησία του Αγίου Πέτρου στην πόλη, αφιερωμένη στον προστάτη άγιο των ψαράδων. Το Χελ γνώρισε μια περίοδο ανάπτυξης, αλλά αργότερα έμεινε πίσω από την ταχύτερα αναπτυσσόμενη πόλη του Γκντανσκ. Το 1466, ο Βασιλιάς Καζίμιρ Δ΄ της Πολωνίας παραχώρησε την πόλη ως φέουδο στους ηγεμόνες του Γκντανσκ, γεγονός που έδωσε τέλος στον αγώνα που διήρκεσε έναν αιώνα για οικονομική κυριαρχία στον Κόλπο του Γκντανσκ. Το 1526, ο Βασιλιάς Σιγισμούνδος Α΄ της Πολωνίας απέσυρε όλα τα προνόμια που είχαν παραχωρηθεί προηγουμένως στον Χελ και πούλησε την πόλη και τη χερσόνησο στις αρχές της πόλης του Γκντανσκ. Από τότε, η μοίρα του Χελ ήταν συνδεδεμένη με τις τύχες του μεγαλύτερου γείτονά της.

Τον 17ο και 18ο αιώνα, οι παρατεταμένοι πόλεμοι και μια σειρά από φυσικές καταστροφές προκάλεσαν σοβαρές ζημιές στην πόλη. Ερημώθηκε σοβαρά και το 1793 προσαρτήθηκε από το Βασίλειο της Πρωσίας στο δεύτερο διαμελισμό της Πολωνίας. Το 1872 η κυβέρνηση του νεοσύστατου γερμανικού κράτους κατάργησε τα δικαιώματα της πόλης που είχαν παραχωρηθεί στον Χελ έξι αιώνες νωρίτερα. Μετά από αυτό το χωριό Χέλα (όπως λέγεται στα γερμανικά) έχασε μεγάλο μέρος της σημασίας του.

### Νεότερη εποχή

 Φάρος του Χελ
Η περίοδος της παρακμής σταμάτησε το 1893 όταν χτίστηκε ένα ψαρολίμανο στο χωριό. Παρείχε καταφύγιο για αλιευτικά σκάφη, αλλά έγινε επίσης δημοφιλής προορισμός για εκδρομές το Σαββατοκύριακο των κατοίκων του Ντάντσιχ (Γκντανσκ) και του Ζόποτ (Σόποτ). Το 1896 το χωριό έλαβε το καθεστώς του παραθαλάσσιου θερέτρου.

Ως αποτέλεσμα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και της Συνθήκης των Βερσαλλιών, η Πολωνία επανιδρύθηκε ως ανεξάρτητο έθνος. Το Χελ, πριν από τον πόλεμο ένα κυρίως γερμανικό χωριό (93% το 1905), έγινε και πάλι μέρος της Πολωνίας. Το 1921 κατασκευάστηκε ένας νέος σιδηρόδρομος κατά μήκος της χερσονήσου που συνδέει την πόλη με την ηπειρωτική χώρα. Οι αρχές του Βοεβοδάτου Πομερανίας (1919-1939) σχεδίαζαν επίσης να χτίσουν έναν δρόμο προς το χωριό, αλλά η χερσόνησος βρέθηκε ήταν στενή εκείνη την εποχή. Σύντομα, το Χελ έγινε ένα από τα σημαντικότερα τουριστικά κέντρα στην πολωνική Πομερανία. Κατασκευάστηκαν νέα προάστια με βίλες για τους τουρίστες, καθώς και νέα εκκλησία, σχολείο, ινστιτούτο αλιείας και γεωφυσικό παρατηρητήριο. Επιπλέον, το χωριό έγινε μια από τις δύο κύριες ναυτικές βάσεις του Πολωνικού Πολεμικού Ναυτικού. Το λιμάνι επεκτάθηκε και το 1936 ο Πρόεδρος της Πολωνίας κήρυξε τη χερσόνησο «Οχυρωμένη Περιοχή» υπό τη δικαιοδοσία του Πολωνικού Στρατού. Η ναυτική βάση επεκτάθηκε σημαντικά και κατασκευάστηκε μια συστοιχία παράκτιου πυροβολικού για την κάλυψη των στρατιωτικών εγκαταστάσεων. 

 Νάρκη θαλάσσης wz. 39/08 στο υπαίθριο μουσείο ναυτικού εξοπλισμού
Κατά τη διάρκεια της εισβολής στην Πολωνία, η οποία ξεκίνησε το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο το Σεπτέμβριο του 1939, η Χερσόνησος του Χελ ήταν ένας από τους μακροβιότερους θύλακες της αντίστασης του Πολωνικού Στρατού. Περίπου 3.000 στρατιώτες των μονάδων της Ομάδας Παράκτιας Άμυνας (*Grupa Obrony Wybrzeża*) υπό τον Διοικητή Βουοντζίμιες Στέιερ υπερασπίστηκαν την περιοχή μέχρι τις 2 Οκτωβρίου 1939. Λίγο πριν από τη συνθηκολόγηση, Πολωνοί στρατιωτικοί μηχανικοί πυροδότησαν μια σειρά από κεφαλές τορπίλης, οι οποίες χώριζαν τη χερσόνησο από την ηπειρωτική χώρα μετατρέποντάς τη σε νησί. Στη συνέχεια, το Χελ καταλήφθηκε από τη Γερμανία. Ήδη το 1939, οι κατακτητές πραγματοποίησαν την πρώτη εκδίωξη των Πολωνών, οι οποίοι στη συνέχεια υποδουλώθηκαν σε καταναγκαστική εργασία και στη θέση τους ήρθαν νέοι Γερμανοί άποικοι σε διάφορα σημεία της περιοχής. Κατά τη διάρκεια της κατοχής, το Kriegsmarine χρησιμοποίησε τη ναυτική βάση του Χελ για να εκπαιδεύσει πληρώματα υποβρυχίων. Στο τέλος του πολέμου το χωριό ήταν το τελευταίο τμήμα του πολωνικού εδάφους που απελευθερώθηκε: οι γερμανικές μονάδες που ήταν περικυκλωμένες εκεί παραδόθηκαν μόνο στις 14 Μαΐου 1945, έξι ημέρες μετά τη συνθηκολόγηση της Γερμανίας. 

 Ατμοστρόβιλος Parsons από το πολωνικό αντιτορπιλικό ORP *Wicher*
Μετά τον πόλεμο, το χωριό έγινε και πάλι ναυτική βάση. Το 1960 κατασκευάστηκε ένας δρόμος που συνδέει το Χελ με τη Γιαστάρνια στην ηπειρωτική χώρα. Τρία χρόνια αργότερα επανήλθαν τα προνόμια πόλης του. Έκτοτε η τουριστική βιομηχανία άρχισε να ανακάμπτει και χτίστηκαν αρκετά ξενοδοχεία, ξενώνες και πανδοχεία. Το 1996 το Πολωνικό Ναυτικό πούλησε όλα τα υπόλοιπα τμήματα της χερσονήσου στις πολιτικές αρχές και μόνο μια μικρή ναυτική βάση βρίσκεται εκεί σήμερα. 

Το λιμάνι λειτουργεί πλέον κυρίως ως μαρίνα θαλαμηγών, αν και υπάρχουν μερικά ψαροκάικα και φέρι για το Γκντανσκ, το Σόποτ και τη Γκντίνια το καλοκαίρι.

Αξιοθέατα και πολιτισμός
------------------------

Το Χελ στεγάζει ένα βιολογικό εργαστήριο θαλάσσιας ζωής και υπάρχουν ενδιαφέροντα παραδείγματα ναυτικού οπλισμού και εξοπλισμού που εκτίθενται σε όλη την πόλη. Υπάρχει δημοφιλής παραλία κατά μήκος της ακτής μεταξύ του εσωτερικού και του εξωτερικού τείχους του λιμανιού, με ένα καταφύγιο φώκιας (το Fokarium) ακριβώς πίσω από αυτήν. Επίσης, υπάρχει το Μουσείο Ψαρέματος, το οποίο αποτελεί μέρος του Εθνικού Ναυτικού Μουσείου του Γκντανσκ σε μια παλιά εκκλησία μπροστά στη θάλασσα. 

Το πιο ανατολικό άκρο του Χελ, το οποίο κάποτε ήταν στρατιωτικό έδαφος, είναι πλέον προσβάσιμο από το ευρύ κοινό, δίνοντας τη δυνατότητα σε κάποιον να περπατήσει σε όλη τη χερσόνησο.

Κλίμα
-----

Το Χελ έχει ωκεάνιο κλίμα (κλιματική ταξινόμηση Κέππεν: *Cfb*). Η χερσόνησος του δημιουργεί ένα μοναδικό κλίμα στην Πολωνία και περισσότερο παρόμοιο με τη βορειοδυτική Ευρώπη.

| Κλιματικά δεδομένα Χελ (Φάρος του Χελ), υψόμετρο: 1 m, 1991–2020 φυσιολογικές, ακραίες 1951–παρόν |
| --- |
| Μήνας | Ιαν | Φεβ | Μάρ | Απρ | Μάι | Ιούν | Ιούλ | Αύγ | Σεπ | Οκτ | Νοε | Δεκ | Έτος |
| Υψηλότερη Μέγιστη °C (°F) | 11.3 | 12.9 | 20.5 | 26.2 | 28.0 | 31.7 | 35.0 | 31.8 | 28.1 | 23.2 | 15.9 | 11.7 | 35,0 |
| Μέση Μέγιστη °C (°F) | 2.1 | 2.6 | 5.6 | 11.0 | 16.0 | 19.7 | 22.1 | 22.1 | 17.6 | 12.0 | 7.0 | 3.7 | 11,8 |
| Μέση Μηνιαία °C (°F) | 0.6 | 0.7 | 2.7 | 6.7 | 11.4 | 15.4 | 18.1 | 18.2 | 14.5 | 9.7 | 5.3 | 2.2 | 8,8 |
| Μέση Ελάχιστη °C (°F) | −1.1 | −1.1 | 0.2 | 3.2 | 7.6 | 11.8 | 14.8 | 15.1 | 11.9 | 7.6 | 3.7 | 0.6 | 6,2 |
| Χαμηλότερη Ελάχιστη °C (°F) | −19.1 | −20 | −17 | −9 | −5.1 | −0.1 | 5.4 | 5.3 | −2.3 | −3 | −9.2 | −15.2 | −20 |
| Υετός mm (ίντσες) | 38,5 | 30,7 | 32,9 | 30,7 | 48,9 | 57,7 | 77,9 | 67,6 | 60,6 | 57,4 | 49,2 | 46 | 598,1 |
| % υγρασίας | 86.9 | 85.7 | 82.8 | 80.6 | 80.4 | 80.5 | 81.8 | 81.8 | 83.1 | 84.9 | 88.1 | 88.1 | 83,7 |
| Μέσες ημέρες κατακρημνίσεων (≥ 0.1 mm) | 18.30 | 15.47 | 14.23 | 11.17 | 11.87 | 13.87 | 14.43 | 14.20 | 13.93 | 15.83 | 17.20 | 18.57 | 179,07 |
| Μέσες ημέρες χιονόπτωσης (≥ 0 cm) | 11.3 | 13.1 | 6.8 | 0.5 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 1.4 | 6.3 | 39,4 |
| Μέσες μηνιαίες ώρες ηλιοφάνειας | 41.5 | 68.5 | 135.2 | 216.2 | 273.1 | 277.7 | 276.1 | 258.9 | 175.1 | 113.7 | 48.0 | 35.2 | 1.919,3 |
| *Πηγή #1: Ινστιτούτο Μετεωρολογίας και Διαχείρισης Υδάτων* |
| *Πηγή #2: Meteomodel.pl (αρχεία, σχετική υγρασία 1991–2020)* |

Εικόνες
-------

* Η παραλία, κοιτάζοντας περίπου νότια προς το τείχος του λιμανιούΗ παραλία, κοιτάζοντας περίπου νότια προς το τείχος του λιμανιού
* Το λιμάνι όπως φαίνεται από την αποβάθραΤο λιμάνι όπως φαίνεται από την αποβάθρα
* Το «Αυγό του Δημάρχου» όπως φαίνεται από την προβλήταΤο «Αυγό του Δημάρχου» όπως φαίνεται από την προβλήτα
* Το λιμάνι του Χελ όπως φαίνεται από την προβλήταΤο λιμάνι του Χελ όπως φαίνεται από την προβλήτα
* Το Μουσείο Αλιείας, στην πρώην Εκκλησία των Αγίων Πέτρου και ΠαύλουΤο Μουσείο Αλιείας, στην πρώην Εκκλησία των Αγίων Πέτρου και Παύλου
* Οχυρωμένη Περιοχή ΧελΟχυρωμένη Περιοχή Χελ
* Κοιτάζοντας περίπου βορειοδυτικά κατά μήκος της Οδού Βιέισκα στο κέντρο του ΧελΚοιτάζοντας περίπου βορειοδυτικά κατά μήκος της Οδού Βιέισκα στο κέντρο του Χελ
* Σπίτια πολιτιστικής κληρονομιάς με ξύλινο πλαίσιοΣπίτια πολιτιστικής κληρονομιάς με ξύλινο πλαίσιο
* Δέντρο «Topola Helena» στο ΧελΔέντρο «Topola Helena» στο Χελ
* Παραλία στο ΧελΠαραλία στο Χελ

Παραπομπές
----------

1. ↑  bdl.stat.gov.pl/api/v1/data/localities/by-unit/042214011011-0934501?var-id=1639616&format=jsonapi. Ανακτήθηκε στις 6  Οκτωβρίου 2022.
2. ↑  «Najwieksze miasta w Polsce pod wzgledem liczby ludnosci» [Οι μεγαλύτερες πόλεις της Πολωνίας από άποψη πληθυσμού]. *polskawliczbach.pl* (στα Πολωνικά).
3. ↑  Gemeindelexikon für die Provinz Westpreussen: auf Grund der Materialien der Volkszählung vom 1.
4. ↑  Βαρντζίνσκα, Μάρια (2017). *Wysiedlenia ludności polskiej z okupowanych ziem polskich włączonych do III Rzeszy w latach 1939-1945* (στα Πολωνικά). Βαρσοβία: Ινστιτούτο Εθνικής Μνήμης. σελ. 54. ISBN 978-83-8098-174-4.
5. ↑  «Marmucommerce chemical information». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 3 Ιανουαρίου 2012. Ανακτήθηκε στις 14 Αυγούστου 2014.
6. ↑  «Marmucommerce chemical information». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 19 Αυγούστου 2014. Ανακτήθηκε στις 14 Αυγούστου 2014.
7. ↑  «Hel climate: Average Temperature, weather by month, Hel weather averages – Climate-Data.org». *en.climate-data.org*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 3 Ιανουαρίου 2019. Ανακτήθηκε στις 27 Δεκεμβρίου 2018.
8. ↑  
«Średnia dobowa temperatura powietrza». *Normy klimatyczne 1991-2020* (στα Πολωνικά). Ινστιτούτο Μετεωρολογίας και Διαχείρισης Υδάτων. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 3 Δεκεμβρίου 2021. Ανακτήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 2022.
9. ↑  
«Średnia minimalna temperatura powietrza». *Normy klimatyczne 1991-2020* (στα Πολωνικά). Ινστιτούτο Μετεωρολογίας και Διαχείρισης Υδάτων. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 15 Ιανουαρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 2022.
10. ↑  
«Średnia maksymalna temperatura powietrza». *Normy klimatyczne 1991-2020* (στα Πολωνικά). Ινστιτούτο Μετεωρολογίας και Διαχείρισης Υδάτων. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 15 Ιανουαρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 2022.
11. ↑  
«Miesięczna suma opadu». *Normy klimatyczne 1991-2020* (στα Πολωνικά). Ινστιτούτο Μετεωρολογίας και Διαχείρισης Υδάτων. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 9 Ιανουαρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 2022.
12. ↑  
«Liczba dni z opadem >= 0,1 mm». *Normy klimatyczne 1991-2020* (στα Πολωνικά). Ινστιτούτο Μετεωρολογίας και Διαχείρισης Υδάτων. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 15 Ιανουαρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 2022.
13. ↑  
«Średnia grubość pokrywy śnieżnej». *Normy klimatyczne 1991-2020* (στα Πολωνικά). Ινστιτούτο Μετεωρολογίας και Διαχείρισης Υδάτων. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 15 Ιανουαρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 2022.
14. ↑  
«Liczba dni z pokrywą śnieżna > 0 cm». *Normy klimatyczne 1991-2020* (στα Πολωνικά). Ινστιτούτο Μετεωρολογίας και Διαχείρισης Υδάτων. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 15 Ιανουαρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 2022.
15. ↑  
«Średnia suma usłonecznienia (h)». *Normy klimatyczne 1991-2020* (στα Πολωνικά). Ινστιτούτο Μετεωρολογίας και Διαχείρισης Υδάτων. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 15 Ιανουαρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 2022.
16. ↑  
«Hel Absolutna temperatura maksymalna» (στα Πολωνικά). Meteomodel.pl. Ανακτήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 2022.
17. ↑  
«Hel Absolutna temperatura minimalna» (στα Πολωνικά). Meteomodel.pl. Ανακτήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 2022.
18. ↑  
«Hel Średnia wilgotność» (στα Πολωνικά). Meteomodel.pl. Ανακτήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 2022.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Commons logoCommons logo | Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα   **Χελ (Πολωνία)** |

* Επίσημος ιστότοπος
* Οδηγός του ναύτη
* Γερμανικά όπλα στη Χερσόνησο του Χελ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* VIAF: 160116068
* LCCN: n82255004
* GND: 600770-3

 |

 |