Συντεταγμένες: 38°44′57.808″N 21°39′23.407″E﻿ / ﻿38.74939111°N 21.65650194°E﻿ / 38.74939111; 21.65650194

Άποψη της Ιεράς Μονής Προυσού, με το ομώνυμο χωριό στο βάθος.
Η **Ιερά Μονή Προυσού** είναι μοναστήρι στο Νομό Ευρυτανίας της Ελλάδας. Βρίσκεται 31 χιλιόμετρα νότια του Καρπενησίου και 53 βορειοανατολικά του Αγρινίου, 2 χιλιόμετρα από το ομώνυμο χωριό και αποτελεί πνευματικό και προσκυνηματικό κέντρο ολόκληρης της περιοχής. Είναι χτισμένη σε απόκρημνη, βραχώδη περιοχή μεταξύ των βουνών Χελιδώνα, Καλιακούδα και της οροσειράς του Παναιτωλικού, η οποία είναι κατάφυτη με έλατα.

Η Ιερά Μονή Προυσού είναι αφιερωμένη στην Παναγία και εορτάζει στις 23 Αυγούστου (στην Απόδοση της Κοίμησης). Το 1748 η Μονή έγινε Σταυροπηγιακή.

Το ρολόι και το κτίριο όπου λειτούργησε η «Σχολή Ελληνικών Γραμμάτων» κατά τα έτη 1818 - 1828.

Παράδοση για την Ίδρυση της Μονής
---------------------------------

Tο όνομα της Μονής οφείλεται στη θαυματουργή εικόνα της «Παναγίας Προυσιώτισσας». 

Κατά την παράδοση, η εικόνα αυτή κατάγεται από την Προύσα της Μικράς Ασίας και εικάζεται ότι είναι έργο του Ευαγγελιστή Λουκά. Η εικόνα της Παναγίας βρισκόταν σε ναό της Προύσας, αλλά υπό τον φόβο ότι θα καταστραφεί βάσει διατάγματος του εικονοκλάστη αυτοκράτορα του Βυζαντίου Θεόφιλου (829-842), φυγαδεύτηκε στη Στερεά Ελλάδα. 

Η παράδοση συνδέει το καταφύγιο της εικόνας, τη σημερινή τοποθεσία της Μονής, με θαύματα που συνέβησαν κατά τη μεταφορά της εικόνας εκεί. Ο νέος που τη μετέφερε, μαζί με κάποιον υπηρέτη του, αποφάσισαν να ιδρύσουν μοναστήρι στο σημείο αυτό καθώς διαπίστωσαν ότι ήταν αδύνατο να μετακινήσουν την εικόνα από εκεί. Οι ίδιοι έγιναν οι πρώτοι μοναχοί, με τα ονόματα Διονύσιος και Τιμόθεος.

Επανάσταση του 1821
-------------------

Λίγα χρόνια πριν την εθνεγερσία του 1821 στάλθηκε στο μοναστήρι ως ηγούμενος, ο αγιορείτης πνευματικός Κύριλλος Καστανοφύλλης. Ήταν μέλος της Φιλικής Εταιρίας και η πρόφαση ήταν να διορθώσει τη δήθεν πνευματική και ηθική παρακμή του. Αμέσως και βάσει σχεδίου οργάνωσε και λειτούργησε τη «Σχολή Ελληνικών Γραμμάτων» (1818-1828) .

Η Μονή αποτέλεσε κέντρο πολιτικής καθοδήγησης του απελευθερωτικού αγώνα (υπάρχουν επιστολές του Μαυροκορδάτου κ.α). Έπαιξε δε κρίσιμο ρόλο στην όλη διαχείριση της πολιορκίας του Μεσολογγίου αλλά και στη σωτηρία πολλών μετά την καταστροφή της «Εξόδου». Λειτούργησε δε καθ' όλη τη διάρκεια του αγώνα σαν θεραπευτήριο και αναρρωτήριο τραυματιών.

Ο Καραϊσκάκης είχε το στρατηγείο του στη μονή. Μάλιστα ο στρατηγός Καραϊσκάκης δώρισε το ασημένιο κάλυμμα της εικόνας σε ένδειξη ευγνωμοσύνης για τη θέρμη, η οποία τον ταλαιπωρούσε και από την οποία γιατρεύτηκε κατά την παραμονή του στη Μονή. Το Σκευοφυλάκιο της Μονής διαθέτει σήμερα τα όπλα του Καραϊσκάκη.

Μεγάλο μέρος της Μονής κάηκε από τους Γερμανούς στις 16 Αυγούστου του 1944, γιατί αυτή αποτελούσε κέντρο στήριξης των ανταρτών της Αντίστασης. Καταστράφηκαν πολλά κειμήλια, σκεύη, χειρόγραφα και βιβλία, αλλά όχι η πολύτιμη εικόνα της Παναγίας, η οποία είχε τοποθετηθεί σε κρύπτη. 

Μετά τον Εμφύλιο Πόλεμο ξεκίνησε εκ νέου η ανοικοδόμηση της Μονής από τον ηγούμενο Γερμανό, η οποία συνεχίστηκε και στη δεκαετία του 1970 από τον τότε ηγούμενο της μονής και μετέπειτα ηγούμενο της Ιεράς Μονής Δοχειαρίου του Αγίου Όρους Γρηγόριο.

Αξιοθέατα
---------

Η Ιερά Μονή Προυσού είναι ένα από τα λίγα μοναστήρια που σώζονται στην Ευρυτανία. Το καθολικό της είναι ενδιαφέρων ναΐσκος, σταυροειδής με τρούλο. Στα δυτικά του, στη ρίζα του βράχου, υπάρχει κρύπτη διαμορφωμένη σε παρεκκλήσι. Οι σήμερα σωζόμενες τοιχογραφίες φιλοτεχνήθηκαν γύρω στο 1785. Μέσα στην κρύπτη διασώζονται στην εξωτερική πλευρά τοιχογραφίες του 13ου αιώνα, ενώ εσωτερικά υπάρχουν δύο στρώματα, από τα οποία το ένα χρονολογείται στα 1518. Πολύ αξιόλογο είναι και το ξυλόγλυπτο τέμπλο της κρύπτης, που χρονολογείται στα 1810.

Το Σκευοφυλακίου της Μονής περιέχει πλήθος πολύτιμων χειρόγραφων Κωδίκων, εικόνες, ιερά σκεύη, λειψανοθήκες και βιβλία. Στη Μονή λειτουργεί ενδιαφέρον μουσείο με μέρος των θησαυρών, όπως εικόνες από το 15ο και 16ο αιώνα, ιερά άμφια, αργυρά και χρυσά δισκοπότηρα, χειρόγραφοι κώδικες, τυπογραφημένα βιβλία και το σπαθί του Καραϊσκάκη.

Έξω από τη Μονή υπάρχουν δύο κάστρα αριστερά και δεξιά, οι «πύργοι του Καραϊσκάκη». Υπάρχει επίσης εκκλησάκι των Αγίων Πάντων, που κτίστηκε το 1754. Τέλος, σώζεται, πλήρως αναστηλωμένο το κτήριο που στέγασε επί Τουρκοκρατίας τη «Σχολή Ελληνικών Γραμμάτων» που λειτούργησε στη Μονή.

Παραπομπές
----------

1. ↑  (Ελληνικά) *Βάση δεδομένων της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής*.
2. 1 2 3  «ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΠΡΟΥΣΣΟΥ – ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΟΥ». Ανακτήθηκε στις 25 Ιανουαρίου 2022.
3. 1 2  ΠΡΟΥΣΙΩΤΗΣ, ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗΣ ΔΟΣΙΘΕΟΣ (2016). *ΚΥΡΙΛΛΟΣ Ο ΚΑΣΤΑΝΟΦΥΛΛΗΣ (ΒΙΟΣ, ΔΡΑΣΙΣ ΚΑΙ ΑΝΕΚΔΟΤΟΣ ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑ)*. Αθήνα: Εκδόσεις Γρηγόρη. ISBN 9789603339786.
4. ↑  «Σχολή Ελληνικών Γραμμάτων (1819-1825). Ιερή Μονή Προυσού. | Προσκυνηματικός Χάρτης Ιεράς Μητροπόλεως Καρπενησίου». *www.imkarpenisiou.gr*. Ανακτήθηκε στις 25 Ιανουαρίου 2022.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Commons logoCommons logo | Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα   **Μονή Προυσού** |

* Η Μονή του Προυσού μέσα από φωτογραφικό λεύκωμα
* saint.gr

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Οικισμοί του Δήμου Καρπενησίου |
| --- |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Καρπενησίου | 
* Άγιος Ανδρέας
* Άγιος Νικόλαος
* Αγία Βλαχέρνα
* Αμπέλια
* Άνω Καλεσμένο
* Αρωνιάδα
* Βαμβακιές
* Βελούχι
* Βουτύρο
* Γοριανάδες
* Δυτικό Παππαρούσι
* Ιτιά
* Καλεσμένο
* Καλλιθέα
* Καρπενήσι
* Κορυσχάδες
* Λεύκα
* Μεσαμπελιά
* Μηλέα
* Μοναστηράκι
* Μυρίκη
* Παππαδιά
* Παππαρούσι
* Παυλόπουλο
* Σελλά
* Στένωμα
* Στεφάνι
* Φιδάκια
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Δομνίστας | 
* Άγιος Χαράλαμπος
* Άμπλιανη
* Βύθισμα
* Δομνίστα
* Καστανούλα
* Κρίκελλο
* Μαρίνος
* Μεσοκώμη
* Παλαιοχώρι
* Ροσκά
* Ρυάκι
* Σκοπιά
* Στουρνάρα
* Στάβλοι
* Ψιανά
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Κτημενίων | 
* Αγία Τριάδα
* Αγία Παρασκευή
* Άγιος Χαράλαμπος
* Δομιανοί
* Πετράλωνα
* Χόχλια
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Ποταμιάς | 
* Ανιάδα
* Γάβρος
* Δερμάτι
* Κακουλιουραίικα
* Καρίτσα
* Κάτω Καρίτσα
* Κλαυσί
* Μεγάλο Χωριό
* Μικρό Χωριό
* Μουζίλο
* Νέο Δερμάτι
* Νέο Μικρό Χωριό
* Νόστιμο
* Συγκρέλλος
* Χελιδώνα
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Προυσού | 
* Αλέστια
* Άνω Εσωχώρια
* Ασπρόπυργος
* Βελωτά
* Βρυσούλα
* Γρανάς
* Δροσοπηγή (Αρέντα)
* Εσωχώρια
* Ιερά Μονή Προυσού
* Ισώματα
* Καστανιά
* Καταβόθρα
* Κούλι
* Κυνηγός
* Παρηγόρης
* Πρόδρομος
* Προυσός
* Πτελέα
* Σαρκίνη
* Σταυροχώρι
* Τόρνος
* Τσικναίικα
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Φουρνάς | 
* Βράχα
* Κλειστό
* Μαυρόλογγος
* Μεσοχώρι
* Πλάτανος
* Φουρνά
 |
|  |
| 
* Έδρα: Καρπενήσι
* \*(Οικισμοί με μη μόνιμο πληθυσμό)]
 |

 |