Συντεταγμένες: 36°58′0″N 25°0′0″E﻿ / ﻿36.96667°N 25.00000°E﻿ / 36.96667; 25.00000

Το **Δεσποτικό** είναι νησίδα των Κυκλάδων και βρίσκεται νοτιοδυτικά της Αντιπάρου. Έχει έκταση 7,754 τ.χλμ. μέγιστο υψόμετρο 188 μέτρα και είναι ακατοίκητο, σύμφωνα με την απογραφή του 2001.

Ιστορία
-------

Αν και ακατοίκητο σήμερα, υπάρχουν σημαντικές ενδείξεις ότι το Δεσποτικό κατά τους προϊστορικούς και αρχαίους χρόνους -λόγω της κεντρικής θέσης του στις Κυκλάδες και του μεγάλου όρμου ανάμεσα στο νησί και στην Αντίπαρο, που παρείχε ασφαλές αγκυροβόλιο- έπαιξε σημαντικό ρόλο στον τομέα των θαλάσσιων οδών επικοινωνίας.

Το Δεσποτικό ταυτίζεται με την αρχαία Πρεπέσινθο. Άλλη ονομασία του νησιού είναι Επισκοπή. Όπως αποκαλύπτουν οι ανασκαφές, στο Δεσποτικό βρισκόταν ένα ιερό -πιθανώς της Άρτεμης και του Απόλλωνα- με πανελλήνια ακτινοβολία. 

Ο ναός του Απόλλωνα στο Δεσποτικό
Τα πλουσιότατα αρχαιολογικά ευρήματα σε διάφορες θέσεις του νησιού (Ζουμπάρια, Μάντρα, Χειρόμυλος, Λιβάδι κ.α.) χρονολογούνται σε διάφορες εποχές (Πρωτοκυκλαδική, Γεωμετρική, Αρχαϊκή, Κλασσική, Ρωμαϊκή κ.α.) και δείχνουν τη σύνδεση του νησιού με την ηπειρωτική Ελλάδα, την Ανατολική Μεσόγειο, ακόμα και τη Βόρεια Αφρική. Ανάμεσα στα ευρήματα αυτά περιλαμβάνονται τάφοι, λείψανα και αρχιτεκτονικά μέλη (σπόνδυλοι, κιονόκρανα, τρίγλυφα κ.λπ.) από οικίες και άλλα κτήρια (π.χ. βοηθητικοί χώροι ιερού), ερείπια δωρικού ναού (περίπου 500 π.Χ.), βωμός αφιερωμένος στην Εστία Ίσθμια (των Κλασσικών χρόνων), πήλινα ειδώλια, αλάβαστρα, κοτύλες, αρύβαλλοι, σφραγιδόλιθοι κ.α.

Παράλληλα με τις ανασκαφικές έρευνες γίνονται και αναστηλωτικές εργασίες στον αρχαιολογικό χώρο του Δεσποτικού.

Γκραβούρες του 15ου και του 17ου αιώνα, οι οποίες σημειώνουν την ύπαρξη κάστρου στη θέση Μάντρα, και ευρήματα που χρονολογούνται στους Μεσαιωνικούς χρόνους πιστοποιούν την κατοίκηση του νησιού και κατά την περίοδο αυτή.

Το 1675, ο διαβόητος Γάλλος πειρατής Ντανιέλ, όταν ηττήθηκε από τους Οθωμανούς στη ναυμαχία που έγινε στη θαλάσσια περιοχή της Αντιπάρου και του Δεσποτικού, έβαλε φωτιά στο πλοίο του και αποβιβάστηκε στο Δεσποτικό. Οι κάτοικοι του νησιού τον παρέδωσαν όμως στις οθωμανικές δυνάμεις. Στη συνέχεια, ο Υγκό ντε Κρεβαλιέ, ο Οράνζ, ο Ονορά και άλλοι Γάλλοι πειρατές, για να εκδικηθούν, λεηλάτησαν το νησί και κατέσφαξαν τους κατοίκους του. Έκτοτε παραμένει ακατοίκητο και χρησιμοποιείται ως βοσκότοπος. Ωστόσο διαθέτει όμορφες παραλίες και είναι εξαιρετικός ψαρότοπος.

Άλλες πληροφορίες
-----------------

Το στενό που χωρίζει το Δεσποτικό από την Αντίπαρο έχει ένα ελάχιστο βάθος μόνο 1 μ. ενώ παρεμβάλλεται και η νησίδα Κοιμητήρι (Τσιμηντήρι). Εξαιτίας αυτής της ακραίας ρηχότητας του στενού, υπάρχει η πιθανότητα σε παλαιότερες εποχές αυτά τα νησιά να συνδέονταν. Ενδείξεις για την παλαιότερη στάθμη της θάλασσας υπάρχουν στα αρχαιολογικά ευρήματα που βρέθηκαν στο βυθό του όρμου του Δεσποτικού, όπως κιβωτιόσχημοι τάφοι από την πρώιμη Εποχή του Χαλκού που βρέθηκαν σε βάθος 3 μέτρων και ενός φούρνου αγνώστου ηλικίας που βρέθηκε επίσης σε βάθος 3 μέτρων στ' ανοιχτά του Αγίου Γεωργίου της Αντιπάρου. Δυτικά του παρεκκλήσιου της Παναγίας στο Δεσποτικό εμφανίζονται πολλές παράλληλες τομές, οι οποίες δεν έχουν ανασκαφεί μέχρι σήμερα, αλλά μπορούν να συγκριθούν με τις σχεδόν ίδιες και μερικώς βυθιζόμενες τομές -πιθανότατα της Ελληνιστικής περιόδου- που βρίσκονται στη βορειοανατολική Αντίπαρο. Αυτές οι βυθισμένες αρχαιολογικές δομές σε συνδυασμό με το βωμό που είναι αφιερωμένο στην Εστία Ίσθμια δείχνουν ότι η στάθμη της θάλασσας σ' εκείνη την περιοχή πρέπει να ήταν τουλάχιστον 3 μέτρα χαμηλότερα κατά την Πρώιμη Εποχή του Χαλκού και 1 μέτρο κατά την Ελληνιστική περίοδο. 

Λόγω της μη μόνιμης ανθρώπινης παρουσίας, έχουν διατηρηθεί ορισμένοι τύποι φυσικών οικοτόπων, τυπικών των κεντρικών Κυκλάδων. Το Δεσποτικό έχει ενταχθεί στο κοινοτικό δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Natura 2000 ως Τόπος Κοινοτικής Σημασίας.

Παραπομπές
----------

1. ↑  Conrad Bursian, "*Geographie von Griechenland*" (1868). Zweiter Band: Peloponnesos und Inseln, B.G. Teubner, Λειψία, σελ.618
2. ↑  C. Broodbank, "*An Island Archaeology of the Early Cyclades*" σελ.414, Cambridge University Press, Cambridge (2000)
3. 1 2  «Ανασκαφικές και αναστηλωτικές εργασίες στο νησί Δεσποτικό | Θέματα Αρχαιολογίας Περιοδικό Ελεύθερης Πρόσβασης». Ανακτήθηκε στις 9 Ιανουαρίου 2022.
4. ↑  Γ. Κουράγιος, "*Δεσποτικό: Παρουσία αρχαίων μνημείων πάνω σε ένα μοναδικού κάλλους ακατοίκητο νησί*"
5. ↑  «Ιερό Απόλλωνα Μάντρας Δεσποτικού | Θέματα Αρχαιολογίας Περιοδικό Ελεύθερης Πρόσβασης». Ανακτήθηκε στις 9 Ιανουαρίου 2022.
6. ↑  Κυριακή Ραγκούση-Κοντογιώργου, "*Πάρος-Αντίπαρος. Με τα μάτια των χαρτογράφων και περιηγητών, 15ος–19ος αιώνας*" σελ. 217, Ανθέμιον, Πάρος (2000) ISBN 960-86402-2-9
7. ↑  Βασίλης Σφυρόερας, Άννα Αβραμέα, Σπύρος Ασδράχας, "*Χάρτες και χαρτογράφοι του Αιγαίου Πελάγους*" σελ. 261, Ολκός, Αθήνα (1985)
8. ↑  James Theodore Bent, "*The Cyclades, or, Life Among the Insular Greeks*" σελ.501, Longman, Green, Λονδίνο (1885)
9. ↑  J.A. Morrison, "*Relative sea-level change in the Saliagos area since Neolithic times. In: J.D. Evans and A.C. Renfrew (eds.), Excavations at Saliagos near Antiparos, Appendix I, The British School at Athens Supplementary Volume, 5, Thames and Hudson*" σελ.92-98, Λονδίνο (1968)
10. ↑  Erich Draganits, "*Archaic sanctuary on Despotiko Island (Cyclades): Geological situation, lithological characterization of the building stones and their possible provenance*", σελ.91-101, Austrian Journal of Earth Sciences, 102 (2009)
11. ↑  Γιάννος Κουράγιος, "*Despotiko Mandra: a sanctuary dedicated to Apollo*", Architecture and Archaeology in the Cyclades, Έγγραφα από συνέδριο που πραγματοποιήθηκε στο Lincoln College, University of Oxford, 17 Απριλίου 2004, Archaeopress, Oxford, 105–133
12. ↑  Thomas Raus, "*Flora von Paros und Antiparos (Kykladen, Griechenland)*", Festschrift 90 Jahre Karl Heinz Rechinger, Annalen des Naturhistorischen Museums in Wien, 98, Serie B, Supplement, 237-278 (1996)

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* Εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ "*Δεσποτικό: η ιστορία των βραχονησίδων*"
* «Στάνες με αρχαία στο νησί των κούρων», άρθρο στον ιστότοπο της εφημερίδας «Η Καθημερινή», 24 Ιουλίου 2011.
* Πολιτιστική Πύλη του Αρχιπελάγους του Αιγαίου Αρχειοθετήθηκε 2012-01-31 στο Wayback Machine.
* Natura 2000 in Hellas
* Greek Travel Pages: Δεσποτικό
* Holiday.gr: Δεσποτικό
* kykladesnews.gr: Το Δεσποτικό της Αντιπάρου
* ΕΡΤ - Μένουμε Ελλάδα - Αντίπαρος, για βουτιές στο Δεσποτικό[*νεκρός σύνδεσμος*]

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Οικισμοί και νησίδες του Δήμου Αντιπάρου |
| --- |
|  |
| 
* Άγιος Γεώργιος
* Αντίπαρος
* Δεσποτικό  (νησίδα)\*
* Διπλό (νησίδα)\*
* Κάβουρας (νησίδα)\*
* Κάμπος
* Ρευματονήσι (νησίδα)\*
* Στρογγυλή (νησίδα)\*
* Σωρός
* Τσιμηντήρι (νησίδα)\*
* Φειρά (νησίδα)\*
 |
|  |
| 
* Έδρα: Αντίπαρος
* \*(Οικισμοί με μη μόνιμο πληθυσμό)
 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Κυκλάδες |
| --- |
|  |
| Κύρια νησιά | 
* Αμοργός
* Ανάφη
* Άνδρος
* Αντίμηλος
* Αντίπαρος
* Γυάρος
* Δεσποτικό
* Δήλος
* Δονούσα
* Ηράκλεια
* Θήρα (ή Σαντορίνη)
* Θηρασία
* Ίος
* Κέα (ή Τζια)
* Κέρος
* Κίμωλος
* Κουφονήσια (Άνω Κουφονήσι - Κάτω Κουφονήσι)
* Κύθνος
* Μακρόνησος
* Μήλος
* Μύκονος
* Νάξος
* Πάρος
* Πολύαιγος
* Ρήνεια
* Σέριφος
* Σίκινος
* Σίφνος
* Σύρος
* Σχοινούσα
* Τήνος
* Φολέγανδρος
 |
|  |
| Δευτερεύοντα νησιά | 
* Αβελονήσια
* Αβολαδονήσι
* Άγιος Ανδρέας
* Άμπελος
* Ανάνες
* Άνυδρος (ή Αμοργοπούλα)
* Άνω Αντικέρι
* Ασκανιά
* Άσπρο
* Ασπρονήσι
* Βαρβαρούσα
* Βόιδι
* Βρυοκαστράκι
* Γαϊδουρονήσι
* Γλαρονήσι Γυάρου
* Γλαρονήσι Κυκλάδων
* Γορμπιάς
* Διδύμη
* Εσχάτη
* Καρδιώτισσα
* Κάτω Αντικέρι (ή Δρίμα)
* Κιτριανή
* Κομμένο
* Μακάρες (Άγιος Νικόλαος - Πρασίνη - Στρογγυλό)
* Μακρά
* Μεγάλο Βιόκαστρο
* Μελάντιοι
* Μικρό Βιόκαστρο
* Μοσχονάς
* Νάτα
* Νέα Καμένη
* Νικούρια
* Οφειδούσσα
* Παλαιά Καμένη
* Παχειά
* Πιπέρι
* Πόρτες
* Ρευματονήσι
* Σαλιαγκός
* Σεριφοπούλα
* Σκουλονήσι
* Στρογγυλή Αντιπάρου
* Στρογγυλό Ερμούπολης
* Στρογγυλό Ποσειδωνίας
* Σχινονήσι
* Τραγονήσι
* Φούης
* Φτενά
* Χριστιανή
* Ψαθονήσι
 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* VIAF: 305330580
* GND: 1043474439

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| * Πύλη:Γεωγραφία
* Πύλη:Ευρώπη
* Πύλη:Ελλάδα
 |

 |