Σχέδιο του δεξιού χεριού του, από τον ίδιο τον Χόλτσιους
Ο **Χέντρικ Χόλτσιους** (ολλανδικά: *Hendrick Goltzius*, 1558 - 1 Ιανουαρίου 1617) ήταν Ολλανδός, γερμανικής καταγωγής, χαράκτης, ζωγράφος και σχεδιαστής της εποχής του πρώιμου μπαρόκ (αν και η σταδιοδρομία του εκτείνεται ως τις απαρχές της Χρυσής Ολλανδικής Εποχής στη ζωγραφική). Διακρίθηκε ιδιαίτερα για την περίπλοκη τεχνική του και την "αφθονία" των συνθέσεών του. Σύμφωνα με τον Αμερικανό ιστορικό τέχνης Άλφεους Χάιατ Μάγιορ (Alpheus Hyatt Mayor, 1901–1980) "ήταν ο τελευταίος επαγγελματίας χαράκτης που σχεδίαζε με την αυθεντία του καλού ζωγράφου και ο τελευταίος που επινόησε πολλές εικόνες ώστε να τις αντιγράψουν οι άλλοι".

Βιογραφία
---------

Ο Χόλτσιους γεννήθηκε στο Μύλμπραχτ (Mülbracht) (σήμερα Bracht-am-Niederrhein) της Γερμανίας το 1588. Προερχόταν από σημαντική οικογένεια καλλιτεχνών: Ο προπάππος του και ο παππούς του ήταν και οι δύο ζωγράφοι στο Φένλο, ενώ ο πατέρας του, Γιαν Γκολτζ ΙΙ (1534 - μετά το 1609) ήταν υαλογράφος. Η οικογένειά του μετακινήθηκε στο Ντούισμπουργκ όταν ο ίδιος ήταν τριών ετών. Σπούδασε την τέχνη της υαλογραφίας με τον πατέρα του και στη συνέχεια την εκπαίδευσή του ανέλαβε ο Ντιρκ Κούρνερτ (Dirck Volckertszoon Coornhert), ο οποίος του δίδαξε την τέχνη της χαρακτικής. Ο Κάρελ φαν Μάντερ αναφέρει ότι το "θαυμάσιο χέρι αυτού του δημιουργού" είχε υποστεί μόνιμη βλάβη από τραυματισμό (έγκαυμα) που είχε υποστεί όταν ήταν παιδί. Όπως αναφέρει ο Μάγιορ, "καθώς ήταν αναγκασμένος να σχεδιάζει κυρίως χρησιμοποιώντας τους μύες του βραχίονα και του ώμου του, κατάφερε να κυριαρχήσει στη σχεδίαση των γραμμών".

Το 1577 ο δάσκαλός του μετοίκησε στο Χάαρλεμ και ο νεαρός Χέντρικ τον ακολούθησε. Από τότε παρέμεινε στην πόλη αυτή ως τον θάνατό του. Στο Χάαρλεμ τον προσέλαβε ο εκδότης από την Αμβέρσα Φίλιπ Χάλλε για την εγχάραξη πλακών με θέμα την ιστορία της Λουκρητίας. Έκτοτε εκτέλεσε πολλές εργασίες για λογαριασμό του Χάλλε, ως το 1582, οπότε και δημιούργησε δικό του εργαστήριο, στο οποίο δημιουργούσε δικά του έργα και το οποίο γνώρισε μεγάλη άνθηση.

Το 1579 ο Χέντρικ νυμφεύτηκε την πλούσια χήρα Μαργκαρέτα Γιανσντρ (Margaretha Jansdr), αρκετά μεγαλύτερή του σε ηλικία, η οποία είχε ήδη έναν οκτάχρονιο γιο, τον Γιάκομπ Μάταμ (Jacob Matham, 1571–1631), ο οποίος σπούδασε με τον Χόλτσιους και έγινε αυτεξούσιος χαράκτης.

Κατά τη δεκαετία του 1580 ο Χόλτσιους μαζί με τους φίλους του Κάρελ φαν Μάντερ και Κορνέλις φαν Χάαρλεμ ίδρυσαν ακαδημία τεχνών στο Χάαρλεμ, κατά τα πρότυπα των αντίστοιχων στη Γαλλία και στη Μπολόνια, όπου η ανθρώπινη μορφή θα μπορούσε να μελετηθεί ζωντανά , ενώ παράλληλα αποτελούσε τόπο συνάντησης για τους καλλιτέχνες, όπου συζητούνταν τόσο η πρακτική όσο και η αισθητική. Ο φαν Μάντερ ήταν αυτός που, όταν έφθασε στο Χάαρλεμ το 1583, τον έφερε σε επαφή με το έργο του Φλαμανδού καλλιτέχνη Μπαρτολομέους Σπράνγκερ. Ο Χόλτσιους σύντομα συναρπάστηκε από το μανιεριστικό ύφος του Σπράνγκερ και όχι μόνον δημιούργησε πολλά χαρακτικά με βάση τα έργα του, αλλά άρχισε να ενσωματώνει τις λεπτές, ασθενικές και επίτηδες χωρίς βάθος μορφές του στα δικά του χαρακτικά.

Ο γάμος του με τη Μαργκαρέτα, αν και του επέτρεψε να δημιουργήσει το δικό του εργαστήριο στο Χάαρλεμ, δεν εξελισσόταν ομαλά καιη δυσάρεστη σχέση που είχε μαζί της έβλαψε την υγεία του. Ακολούθησε τις συμβουλές για την πραγματοποίηση ενός ταξιδιού και, το 1590, πραγματοποίησε περιοδεία στη Γερμανία και στην Ιταλία, παραμένοντας στην τελευταία για περίπου έξι μήνες. Ευρισκόμενος στη Ρώμη μελέτησε την αρχαία γλυπτική και, ως αποτέλεσμα, τα έργα του έγιναν πιο κλασικά σε ύφος και άρχισαν πλέον να θεμελιώνονται στη μελέτη του ανθρώπινου σώματος. Επέστρεψε στο Χάαρλεμ τον Αύγουστο του 1591. με την υγεία του να έχει σημαντικά βελτιωθεί, και εργάστηκε στην πόλη ως τον θάνατό του.

Γύρω στα 1600 ο Χόλτσιους ξεκίνησε και να ζωγραφίζει. Έχει υποτεθεί ότι η φθίνουσα όρασή του ήταν μια από τις αιτίες που τον οδήγησαν στην απόφαση αυτή, καθώς η ζωγραφική δεν χρειαζόταν την ακρίβεια της χαρακτικής. Ωστόσο, είναι πιθανόν η απόφαση αυτή να υπαγορεύτηκε από τον φίλο του φαν Μάντερ, ο οποίος θεωρούσε τη ζωγραφική ως την ύψιστη των τεχνών.

Το 1612 ο Χόλτσιους δέχτηκε την επίσκεψη του Πέτερ Πάουλ Ρούμπενς, ο οποίος αναζητούσε χαράκτη για τη μεταφορά σε εκτυπώσιμα χαρακτικά των έργων του. Ο Ρούμπενς τελικά μίσθωσε τον Φλαμανδό βοηθό του Χόλτσιους Λούκας Έμιλ Φόστερμαν (Lucas Emil Vorsterman) για τον σκοπό αυτόν. Η επίσκεψη του Ρούμπενς είχε σημαντική επίδραση στο ύφος του Χόλτσιους στη ζωγραφική, η οποία σταδιακά απέκτησε μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και περισσότερο κλασικό χαρακτήρα.

Έργο
----

Οι πίνακες ζωγραφικής του Χόλτσιους δεν είναι πολλοί. Γνωστοί είναι περίπου πενήντα υπογεγραμμένοι πίνακες, όλοι χρονολογούμενοι από το 1600 ως το 1617, έτος θανάτου του καλλιτέχνη. Τα πορτρέτα του, αν και τα περισσότερα είναι μικρά σε μέγεθος, θεωρούνται ως αριστουργήματα του είδους τους, λόγω του εξαιρετικού φινιρίσματός τους και της απόδοσης του χαρακτήρα του εικονιζομένου. Το πλέον αντιπροσωπευτικό παράδειγμα είναι η, σε φυσικό μέγεθος, αυτοπροσωπογραφία του.

Λόγω της τεχνικής του ικανότητας, ο Χόλτσιους εξελίχθηκε σε έναν από τους μεγαλύτερους Ολλανδούς χαράκτες, ενώ στην εποχή του απολάμβανε διεθνούς φήμης για την αρτιότητα της τεχνικής του στην εγχάραξη. Τα πρώιμα έργα του ήταν αντιγραφές εκτυπωμένων χαρακτικών των Άλμπρεχτ Ντύρερ, Λούκας φαν Λέιντεν και άλλων καλλιτεχνών, τα οποία διέθεταν τέτοια ακρίβεια, ώστε να συγχέονται με τα πρωτότυπα. Ο Χόλτσιους είναι αυτός που εξύψωσε σε νέα, άγνωστα ως τότε επίπεδα τη λεγόμενη "γραμμή μεταβλητού πάχους": Η σμίλη γίνεται αντικείμενο χειρισμού με τέτοιο τρόπο, ώστε η γραμμή σε άλλα σημεία να είναι λεπτή και σε άλλα παχύτερη, ώστε να δημιουργείται τονική εντύπωση λόγω απόστασης. Ήταν, επίσης, πρωτοπόρος στην τεχνική "τελεία και ρόμβος", στην οποία οι τελείες τοποθετούνται στο κέντρο διαστημάτων με ρομβοειδή διάταξη, ώστε να ενισχύεται ακόμη περισσότερο η τονική σκίαση. Ως προς τον χειρισμό της σμίλης, θεωρείται ισάξιος του Άλμπρεχτ Ντύρερ. Η απόδοση σε χαρακτικά των πινάκων του Μπαρτολομέους Σπράνγκερ επαύξησε τη φήμη και των δύο καλλιτεχνών. Κατασκεύασε, επίσης, μερικές ξυλογραφίες με την τεχνική του κιαροσκούρο. Ο Φρίντριχ Βίλχελμ Χόλλσταϊν (Friedrich Wilhelm Hollstein, 1888-1957) του αποδίδει 388 χαρακτικά, ενώ άλλα 574 εκτυπώθηκαν από άλλους καλλιτέχνες σύμφωνα με τα σχέδιά του.

Φωτοθήκη
--------

* Ο Οράτιος Κόκλης, από τη σειρά Ρωμαίοι ήρωες, 1586Ο Οράτιος Κόκλης, από τη σειρά *Ρωμαίοι ήρωες*, 1586
* Ο Ίκαρος (1588)*Ο Ίκαρος* (1588)
* Χαρακτικό του Έρκολε Φαρνέζε, περ. 1598Χαρακτικό του Έρκολε Φαρνέζε, περ. 1598
* Sine Cerere et Baccho friget Venus (Χωρίς τη Δήμητρα και τον Βάκχο, η Αφροδίτη θα πάγωνε), 1600–03*Sine Cerere et Baccho friget Venus* (Χωρίς τη Δήμητρα και τον Βάκχο, η Αφροδίτη θα πάγωνε), 1600–03
* Πορτρέτο του συλλέκτη οστράκων Για Χόβερτσεν φαν ντερ Ερ (Jan Govertsen van der Aer) (1603) *Πορτρέτο του συλλέκτη οστράκων Για Χόβερτσεν φαν ντερ Ερ (Jan Govertsen van der Aer)* (1603)
* Δίας και Αντιόπη (1612)*Δίας και Αντιόπη* (1612)
* Η Πτώση του Ανθρώπου*Η Πτώση του Ανθρώπου*
* Ο Ηρακλής φονεύων τον Κάκο, ξυλογραφία με τεχνική κιαροσκούρο, 1588*Ο Ηρακλής φονεύων τον Κάκο*, ξυλογραφία με τεχνική κιαροσκούρο, 1588
* Ο Λωτ και οι θυγατέρες του, 1616, Ρέικσμουζεουμ*Ο Λωτ και οι θυγατέρες του*, 1616, Ρέικσμουζεουμ
* Ο Κάδμος σπέρνει τα δόντια του δράκου, απ' όπου θα βγουν οι Σπαρτοί, 1615*Ο Κάδμος σπέρνει τα δόντια του δράκου, απ' όπου θα βγουν οι Σπαρτοί*, 1615
* Ο Απόλλων φονεύει τον Πύθωνα, 1589*Ο Απόλλων φονεύει τον Πύθωνα*, 1589
* Η Άρτεμις και οι νύμφες της ανακαλύπτουν ότι η Καλλιστώ εγκυμονεί, 1590*Η Άρτεμις και οι νύμφες της ανακαλύπτουν ότι η Καλλιστώ εγκυμονεί*, 1590

Έργα σε δημόσιες συλλογές
-------------------------

* Μουσείο Μπόιμανς - φαν Μπένινγκεν, Ρότερνταμ
* Ρέικσμουζεουμ
* Μουσείο Τέχνης Μπλάντον, Ώστιν

Παραπομπές
----------

1. ↑  Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας: (Γαλλικά) *καθιερωμένοι όροι της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας*. data.bnf.fr/ark:/12148/cb122708353. Ανακτήθηκε στις 10  Οκτωβρίου 2015.
2. ↑  «Hendrick Goltzius». (Αγγλικά) *Benezit Dictionary of Artists*. Oxford University Press. 2006. B00076377. ISBN-13 978-0-19-977378-7.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  (Αγγλικά) *ECARTICO*. www.vondel.humanities.uva.nl/ecartico/persons/3273. Ανακτήθηκε στις 8  Ιανουαρίου 2024.
4. ↑  Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας: (Γερμανικά, Αγγλικά) *Gemeinsame Normdatei*. 118540610. Ανακτήθηκε στις 17  Οκτωβρίου 2015.
5. ↑  «Hendrick Goltzius». (Ολλανδικά) *RKDartists*. 32515.
6. ↑  «Hendrik Goltzius». *Biografisch Portaal*. 01130062.
7. ↑  118540610.
8. ↑  122708353.
9. ↑  *artist list of the National Museum of Sweden*. 12  Φεβρουαρίου 2016. kulturnav.org/d3f7e99f-411e-40d2-bbc5-d3ff1afbce7c. Ανακτήθηκε στις 27  Φεβρουαρίου 2016.
10. 1 2 3  *The Fine Art Archive*. cs.isabart.org/person/19686. Ανακτήθηκε στις 1  Απριλίου 2021.
11. 1 2  *The Fine Art Archive*. cs.isabart.org/person/92204. Ανακτήθηκε στις 1  Απριλίου 2021.
12. ↑  (Αγγλικά) *Union List of Artist Names*. 2  Μαρτίου 2019. 500023327. Ανακτήθηκε στις 22  Μαΐου 2021.
13. 1 2 3 4  Ρέικσμουζεουμ, *Hendrick Goltzius*
14. ↑  Mayor, no. 420
15. 1 2 3 4  National Gallery of Art: Arthur K. Wheelock Jr. *Goltzius, Hendrick*
16. 1 2 3 4 5 6  ArtNet, *Hendrik Goltzius*
17. 1 2 3  Encyclopedia Britannica, *Hendrik Goltzius*
18. ↑  Andreas Gormans. «Watching fingers. Michelangelo and Hendrick Goltzius, Giorgio Vasari and Karel van Mander». *Predella, rivista semestrale di arti visive*. ISSN 1827-8655. .
19. ↑  Mayor, no. 418. Άλλοι συγγραφείς λαμβάνουν υπόψιν την αναφορά του φίλου του, βιογράφου Κάρελ φαν Μάντερ και υποθέτουν ότι ενώ το δεξιό χέρι του δεν είχε πρόβλημα στον χειρισμό της σμίλης, σχεδίαζε χρησιμοποιώντας το αριστερό: Google Books
20. ↑  Marjorie B. Cohn, ' An Interpretatino of Four Woodcut Landscapes by Hendrick Goltzius', *Print Quarterly*, XXXI, 2014, 2, p. 149.
21. ↑  Huigen Leeflang et al. Hendrick Goltzius (1558–1617): Drawings, Prints, and Paintings (Zwolle, 2003), 265–266, από τον ιστότοπο της Εθνικής Πινακοθήκης Τέχνης (NGA)
22. ↑  «Collection Museum Boijmans Van Beuningen». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 22 Μαρτίου 2016. Ανακτήθηκε στις 18 Μαρτίου 2017.
23. ↑  Collection Rijksmuseum
24. ↑  «Αρχειοθετημένο αντίγραφο». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 22 Ιουλίου 2015. Ανακτήθηκε στις 18 Μαρτίου 2017.

Πηγές
-----

* Το παρόν λήμμα ενσωματώνει κείμενο από έκδοση που είναι πλέον κοινό κτήμα: Chisholm, Hugh, επιμ.. (1911) «Goltzius, Hendrik» *Εγκυκλοπαίδεια Μπριτάννικα* (11η έκδοση) Cambridge University Press
* Alpheus Hyatt Mayor (1901–1980), *Prints and People*, Metropolitan Museum of Art/Princeton, 1971, ISBN 0-691-00326-2
* Marjorie B. Cohn, 'An Interpretation of Four Woodcut Landscape by Hendrick Goltzius,'Print Quarterly, XXXI, June 2014, pp. 144–155.

Περαιτέρω ανάγνωση
------------------

* Liedtke , Walter A. (1984). *Flemish paintings in the Metropolitan Museum of Art*Απαιτείται δωρεάν εγγραφή. New York: The Metropolitan Museum of Art. ISBN 0870993569.  (see index).

Δείτε επίσης
------------

* Ζωγραφική της ολλανδικής Χρυσής Εποχής
* Κατάλογος Ολλανδών ζωγράφων

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

 Πολυμέσα σχετικά με το θέμα  Hendrick Goltzius στο Wikimedia Commons

* Web Gallery of Art *Retrieved 19-08-2008*
* Works and literature on Hendrick Goltzius
* Goltzius engravings from the De Verda collection2

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* VIAF: 19737376
* **Europeana**: agent/base/150489
* LCCN: n50034471
* ISNI: 0000 0000 8098 5671
* GND: 118540610
* SELIBR: 210429
* SUDOC: 031506682
* BNF: cb122708353 (data)
* BPN: 01130062
* ULAN: 500023327
* NLA: 35132597
* NKC: jn20010525237
* BNE: XX895006
* CiNii: DA08921923
* KulturNav: id
* RKD: 32515

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| * Πύλη:Βιογραφίες
* Πύλη:Τέχνη
* Πύλη:Ζωγραφική
 |

 |