Η **Ryanair** ιδρύθηκε το 1985 από τους Κρίστοφερ Ράιαν (Christopher Ryan), Λίαμ Λόνεργκαν (Liam Lonergan) και τον Ιρλανδό επιχειρηματία Τόνι Ράιαν (Tony Ryan), απ' τον οποίο πήρε το όνομα της η εταιρία. Επιχειρησιακές βάσεις της Ryanair είναι ο αερολιμένας του Δουβλίνου και ο Stansted του Λονδίνου. Η εταιρεία διαθέτει στόλο που αποτελείται από περισσότερα από 450 αεροπλάνα τύπου Boeing 737-800 και εκτελεί πάνω από 1.100 αεροπορικά δρομολόγια σε Ευρώπη και Μαρόκο.

Από το 2010 ξεκίνησε δρομολόγια και στην Ελλάδα, από Ρόδο, Κω και Βόλο ενώ από το 2011 ξεκίνησε δρομολόγια και από Θεσσαλονίκη. Η επέκταση των δραστηριοτήτων της στην Ελλάδα περιλαμβάνει την δημιουργία βάσης στα Χανιά

Ιστορία
-------

Από την ίδρυση της το 1984, η Ryanair εξελίχθηκε από μια μικρή αεροπορική εταιρία, που πραγματοποιούσε την μικρή διαδρομή από το Γουότερφορντ στο Γκάτγουικ, στην μεγαλύτερη της Ευρώπης. Σήμερα η Ryanair απασχολεί πάνω από 11.000 εργαζομένους.

Μετά την είσοδο της εταιρεία στο χρηματιστήριο το 1997, τα κερδισμένα χρήματα χρησιμοποιήθηκαν για την επέκταση της εταιρείας σε πανευρωπαϊκό πάροχο. Τα έσοδο αυξήθηκαν από 231 εκατομμύρια ευρώ το 1998 σε 1.843 εκατομμύρια ευρώ το 2003 και σε 3.013 εκατομμύρια ευρώ το 2010. Ομοίως, τα καθαρά κέρδη αυξήθηκαν από 48 εκατομμύρια ευρώ σε 339 εκατομμύρια την ίδια περίοδο

### Πρώτα χρόνια

Embraer EMB 110 Bandeirante της Ryanair το 1988.
ATR 42-300 της Ryanair το 1991.
Η Ryanair ιδρύθηκε το 1984 ως "Danren Enterprises" από τον Κρίστοφερ Ράιαν, Λίαμ Λόνεργκαν (ιδιοκτήτη της Ιρλανδικής ταξιδιωτικής εταιρείας Club Travel), και τον Ιρλανδό επιχειρηματία Τόνι Ράιαν, ιδρυτή της Guinness Peat Aviation. Η αεροπορική εταιρεία λίγο μετά μετονομάστηκε σε "Ryanair" (από το όνομα του Τόνι Ράιαν). Άρχισε τη λειτουργία της το 1985 με ένα 15θέσιο Embraer EMB 110 Bandeirante ελικοφόρο αεροπλάνο από το το Γουότερφορντ στο Γκάτγουικ, με στόχο το σπάσιμο του δυοπωλίου στις πτήσεις Λονδίνο-Ιρλανδία που τότε κατείχαν οι British Airways και Aer Lingus.

Το 1986 προσέθεσε και μια δεύτερη διαδρομή από το Δουβλίνο στο Λούτον, ανταγωνιζόμενη έτσι για πρώτη φορά με το δυοπώλιο των Aer Lingus/British Airways.

Οι επιβάτες της Ryanair αυξάνονταν, αλλά η εταιρεία λειτουργούσε γενικά με ζημίες, και μέχρι το 1991 υπήρχε ανάγκη για αναδιοργάνωση. Ο Ο’ Λίρι ήταν υπεύθυνος για την κερδοφορία της εταιρείας. Αποφάσισε ότι το κλειδί για αυτό ήταν τα χαμηλού κόστους εισιτήρια, γρήγορες επιστροφές των αεροσκαφών (για να κάνουν περισσότερα δρομολόγια), μίνιμουμ υπηρεσίες (π.χ. εξυπηρέτηση από αεροσυνοδούς), απουσία business class, και λειτουργία ενός μόνο τύπου αεροσκάφους.

Μέχρι το 1995, μετά από συνεχή επιμονή στα εισιτήρια χαμηλού κόστους, η Ryanair γιόρτασε τα 10α γενέθλιά της έχοντας μεταφέρει 2.25 εκατομμύρια επιβάτες.

### 1992–2009

Η Ryanair λειτουργούσε το BAC 1-11- 500 μεταξύ του 1988 με 1993
Boeing 737-200 της το 2003
Boeing 737-800 της Ryanair

  

Η Ryanair εγκαινίασε νέα βάση στο Αεροδρόμιο Σαρλερουά το 2001. Αργότερα μέσα στη χρονιά παρήγγειλε 155 νέα Boeing 737-800, με αυτό που θεωρούνταν ότι ήταν σημαντική έκπτωση, για παράδοση μέσα σε διάστημα 8 χρόνων, από το 2002 ως το 2010. Περίπου 100 από αυτά τα αεροσκάφη είχαν παραδοθεί μέχρι το τέλος του 2005, αν και υπήρξαν καθυστερήσεις εξαιτίας της απεργίας των μηχανικών της Boeing.

Τον Απρίλιο το 2003 η Ryanair απέκτησε τη μη βιώσιμη ανταγωνιστική της εταιρεία Buzz από την KLM.

Η ραγδαία προσθήκη νέων δρομολογίων και προορισμών επέτρεψε την αύξηση του αριθμού των επιβατών και κατέταξε τη Ryanair μεταξύ των μεγαλύτερων αεροπορικών εταιριών στα δρομολόγια στην Ευρώπη. Τον Αύγουστο του 2005, η εταιρεία ισχυρίστηκε ότι μεταφέρει 20% περισσότερους επιβάτες στην Ευρώπη από ότι η British Airways. Για τους τελευταίους μήνες μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου 2006 η αύξηση των επιβατών ξεπέρασε το ένα πέμπτο, στους 22,1 εκατομμύρια, και τα έσοδο αυξήθηκαν κατά ένα τρίτο στα 1.256 εκατομμύρια ευρώ .

Στις 5 Οκτωβρίου 2006 η Ryanair κατέθεσε προσφορά ύψους 1,48 δισεκατομμυρίων ευρώ για την αγορά της Aer Lingus. Ο διευθύνων σύμβουλος Μάικλ Ο’ Λίρι είπε ότι κίνηση ήταν «μοναδική ευκαιρία» για την δημιουργία μιας ιρλανδικής αεροπορικής εταιρείας. Η νέα εταιρεία θα μπορούσε να μεταφέρει πάνω από 50 εκατομμύρια επιβάτες ετησίως. Στις 2 Οκτωβρίου 2006 η Aer Lingus απέρριψε την προσφορά, λέγοντας ότι ήταν αντιφατική.

Τον Αύγουστο του 2006 η εταιρεία άρχισε να χρεώνει τους επιβάτες που έκαναν τσεκ-ιν στο αεροδρόμιο, αντιστρέφοντας την πολιτική χρέωσης του τσεκ-ιν online. Αναφέρει ότι καταργώντας το τσεκ-ιν στο αεροδρόμιο, μειώνει το κόστος.

Τον Οκτώβριο του 2008 η Ryanair τερμάτισε τη λειτουργία σε βάση στην Ευρώπη για πρώτη φορά, όταν έκλεισε τη βάση της στη Βαλένθια της Ισπανίας Ryanair estimated the closure cost 750 jobs..

Την 1η Δεκεμβρίου 2008 η Ryanair έκανε δεύτερη προσφορά για την εξαγορά της Aer Lingus, ύψους 748 εκατομμυρίων ευρώ. Η Ryanair δήλωσε ότι η "Aer Lingus, ήταν μια μικρή, μοναχική και περιφερειακή αεροπορική εταιρεία, που έχει περιθωριοποιηθεί και προσπεραστεί, όσο οι περισσότεροι εθνικοί αερομεταφορείς της Ευρώπης σταθεροποιούνται". Οι δύο εταιρίες θα λειτουργούσαν ξεχωριστά. Η Ryanair δήλωσε ότι θα διπλασίαζε το στόλο της Aer Lingus από 33 σε 66 δημιουργώντας 1.000 νέες δουλειές. Το διοικητικό συμβούλιο της Aer Lingus απέρριψε την πρόταση και συμβούλευσε τους μετόχους της να μην προβούν σε καμία κίνηση. Στις 22 Ιανουαρίου 2009 η Ryanair υπαναχώρησε από την εξαγορά της Aer Lingus μετά την απόρριψη από την Ιρλανδική κυβέρνηση με βάση ότι η προσφορά ήταν κάτω από την αξία της εταιρίας και επίσης θα έβλαπτε τον ανταγωνισμό.

Τον Ιούνιο του 2009 η Ryanair σημείωσε για πρώτη φορά ζημιές, σε ύψος 169 εκατομμυρίων για το οικονομικό έτος που τελείωσε στις 31 Μαρτίου.

### Δεκαετία 2010

Γκισέ της Ryanair στο Αεροδρόμιο της Γλασκώβης
Περιοχή check-in της Ryanair στο Αεροδρόμιο της Βρέμης
Υπόστεγα συντήρησης της Ryanair στο Αεροδρόμιο Στάντστεντ
Τον Αύγουστο του 2010 η Ryanair έδωσε συνέντευξη τύπου στο Πλόβντιβ και ανακοίνωσε τον πρώτο προορισμό της στη Βουλγαρία συνδέοντας το Πλόβντιβ με το Στάνστεντ. Η υπηρεσία ήταν προγραμματισμένη να αρχίσει το Νοέμβριο του 2010 με δύο πτήσεις την εβδομάδα.

Στα τέλη του 2010 η Ryanair άρχισε να τερματίζει τα δρομολόγια της από τις μικρότερες βάσεις στο Μπέλφαστ και το Σάνον λόγω αύξησης των τελών των αεροδρομίων.

Τον Νοέμβριο του 2016 εγκαινίασε μία νέα υπηρεσία διακοπών, την Ryanair Holidays. Η υπηρεσία προσφέρει προσφορές για πτήσεις, διαμονή, και μεταφορά. Άρχισε από την Ιρλανδία, Ηνωμένο Βασίλειο και Γερμανία, με άλλες αγορές να ακολουθούν την επόμενη χρονιά. Για την πραγματοποίηση αυτής της υπηρεσίας συνεργάστηκε με την Ισπανικής βάσης ταξιδιωτική εταιρεία Logitravel και εταιρεία για παροχή διαμονής World2Meet. Στις αρχές Φεβρουαρίου 2017 ανέστειλε την υπηρεσία Ryanair Holidays service, δηλώνοντας ότι ένας από τους παρόχους τους παραβίασε τους όρους του συμβολαίου μεταξύ τους, και ψάχνει νέο πάροχο.

Κριτική
-------

### Σχέσεις με τους εργαζομένους

Στην αρχή της πορείας της, όταν η Ryanair είχε συνολικά 450 εργαζόμενους, καθένας από τους οποίους είχε μετοχές της εταιρείας, υπήρχε συμφωνία ότι το προσωπικό δεν θα εντασσόταν σε σωματείο με το σκεπτικό ότι μπορούσαν ήδη να επηρεάσουν τη διαχείριση της επιχείρησης. Η μεταχείριση των εργαζομένων έχει αλλάξει σημαντικά από τότε και οι νέοι εργαζόμενοι δεν αποκτούν πλέον μετοχές της εταιρείας. Ωστόσο, η Ryanair εξακολουθεί να αρνείται να αναγνωρίσει ή να διαπραγματευτεί με οποιοδήποτε σωματείο, είτε πρόκειται για τους πιλότους είτε για το πλήρωμα καμπίνας. Το 2011, ένας πρώην πιλότος της Ryanair απέσπασε δικαστικώς αποζημίωση από δικαστήριο εργατικών διαφορών του Λονδίνου, επειδή απολύθηκε διότι έδωσε, εν ώρα υπηρεσίας, σε μέλος του πληρώματος καμπίνας ένα έντυπο κάποιου σωματείου.

Οι συμβάσεις που προτείνονται προς υπογραφή στο προσωπικό της Ryanair είναι μερικές φορές ασυνήθιστες και περίπλοκες σε σύγκριση με αυτές άλλων αεροπορικών εταιρειών. Για παράδειγμα, υποχρεώνουν τους πιλότους να συνιστούν εταιρείες περιορισμένης ευθύνης στην Ιρλανδία και να εργάζονται για τη Ryanair μέσω πρακτορείου, ή υποχρεώνοντας το προσωπικό εδάφους στην Ισπανία να ανοίγουν τραπεζικούς λογαριασμούς στο Γιβραλτάρ για να εισπράττουν τη μισθοδοσία τους.

### Έσοδα από υποστηρικτικές υπηρεσίες

Είκοσι τοις εκατό των εσόδων της Ryanair προέρχεται από έσοδα από υποστηρικτικές υπηρεσίες, δηλαδή από έσοδα από άλλες πηγές εκτός από τους ναύλους των εισιτηρίων. Το 2009 τα έσοδα από υποστηρικτικές υπηρεσίες ήταν €598.000.000, ενώ τα συνολικά έσοδα ανέρχονταν σε €2.942 εκατ.

### Προσφερόμενες υπηρεσίες

Το περιοδικό των καταναλωτών *Holiday Which?* περιγράφει τη Ryanair ως τη χειρότερη περίπτωση εταιρείας που χρεώνει προαιρετικές υπηρεσίες. Στο πλαίσιο του επιχειρηματικού μοντέλου χαμηλού κόστους, η εταιρεία χρεώνει εναλλακτικές υπηρεσίες όπως τη χρήση των δυνατοτήτων check-in του αεροδρομίου, αντί της διαδικτυακής εξυπηρέτησης και τη χρήση μη προτιμώμενων μεθόδων πληρωμής. Επίσης, χρεώνει για επιπλέον υπηρεσίες όπως check-in αποσκευών και προσφέρει τρόφιμα και ποτά εντός του αεροπλάνου με χρέωση.

Το 2009, η Ryanair κατήργησε το check -in στο αεροδρόμιο και το αντικατέστησε με μια γρήγορη παράδοση αποσκευών, για εκείνους τους επιβάτες που ταξίδευαν με αποσκευή. Η δυνατότητα check-in στο αεροδρόμιο με χρέωση €10 έχει σταματήσει και όλοι οι επιβάτες είναι υποχρεωμένοι να κάνουν check-in διαδικτυακά και να εκτυπώσουν τις κάρτες επιβίβασής τους. Οι επιβάτες που φθάνουν στο αεροδρόμιο χωρίς προτυπωμένη κάρτα επιβίβασης είναι υποχρεωμένοι να πληρώσουν €70 για την επανέκδοση της κάρτας επιβίβασής τους, ενώ οι πελάτες που δεν μπορούν να κάνουν check-in αποσκευών διαδικτυακά, καλούνται να πληρώσουν €100 για να το πράξουν στο αεροδρόμιο. Η Ryanair έχει επίσης καταργήσει το δωρεάν check-in μέσω διαδικτύου, το οποίο πλέον χρεώνει με €6, ανά άτομο και ανά πτήση. Παρά το γεγονός ότι η χρέωση αυτή δεν επιβάλλεται στα προωθητικά εισιτήρια "Δωρεάν", "€1" και "€5", η εταιρεία έχει επικριθεί ότι επιβάλλει μη προαιρετική χρέωση, η οποία πρέπει να περιλαμβάνεται στην ονομαστική αξία των ναύλων.

### Βασικό επίπεδο υπηρεσιών

Ένα Boeing 737-800 στο Διεθνές Αεροδρόμιο του Μάντσεστερ
Τα νέα αεροσκάφη της Ryanair διαθέτουν μη ανακλινόμενα καθίσματα, στο πίσω μέρος των οποίων είναι κολλημένες οι ενημερωτικές κάρτες ασφαλείας. Αυτό επιτρέπει στην εταιρεία να εξοικονομεί κόστος από τα αεροσκάφη, αλλά και να επιτυγχάνει καλύτερους χρόνους καθαρισμού και ελέγχων ασφαλείας στις περιπτώσεις σύντομων νέων απογειώσεων του αεροσκάφους. Έχει αναφερθεί σε διάφορα μέσα μαζικής ενημέρωσης ότι η Ryanair ήθελε να παραγγείλει αεροσκάφη χωρίς σκιάδια παραθύρων.

Άλλα μέτρα για την περαιτέρω μείωση περιττών εξόδων που έχουν κατά καιρούς προταθεί συμπεριλαμβάνουν την κατάργηση δύο τουαλετών ώστε να προστεθούν έξι επιπλέον θέσεις επιβατών, τον επανασχεδιασμό του αεροσκάφους ώστε να επιτρέπονται όρθιοι επιβάτες που θα ταξιδεύουν σε «κάθετες θέσεις», την επιπλέον χρέωση όσων επιβατών επιθυμούν να χρησιμοποιήσουν τις τουαλέτες, την επιπλέον χρέωση για τους υπέρβαρους επιβάτες, και την υποχρέωση των επιβατών να μεταφέρουν τις αποσκευές που πρόκειται να παραδοθούν μέχρι το ίδιο το αεροπλάνο.

### Εξυπηρέτηση πελατών

Η Ryanair έχει επικριθεί για πολλές πτυχές της εξυπηρέτησης των πελατών της. Ο Economist έγραψε ότι "υπεροπτική αντιμετώπιση των επιβατών της Ryanair" έχει κάνει την εταιρεία "επάξια διαβόητη για την αθλιότητα" και ότι "έχει γίνει συνώνυμο της φρικτής εξυπηρέτησης πελατών ... και της αποδοκιμαστικής αγένειας απέναντι σε οποιονδήποτε ή οτιδήποτε μπαίνει στο δρόμο της".

Το 2002, το Πρωτοδικείο (High Court) του Δουβλίνου επιδίκασε σε βάρος της Ryanair και υπέρ της Jane O'Keefe αποζημίωση ύψους €67.500, πλέον των δικαστικών της εξόδων, εξαιτίας της υπαναχώρησης της εταιρείας από ένα δωρεάν ταξίδι που είχε κερδίσει η O'Keefe ως εκατομμυριοστή επιβάτις της αεροπορικής εταιρείας.

Η αεροπορική εταιρεία έχει επανειλημμένα δεχθεί οξεία κριτική για την κακή μεταχείριση επιβατών με ειδικές ανάγκες. Το 2002, αρνήθηκε να παράσχει αναπηρικές καρέκλες για τους επιβάτες με αναπηρία στο αεροδρόμιο Στάνστεντ του Λονδίνου, εξαγριώνοντας τις ενώσεις δικαιωμάτων ατόμων με ειδικές ανάγκες. Η εταιρεία ισχυρίστηκε ότι η φροντίδα αυτή ήταν ευθύνη της διεύθυνσης του αεροδρομίου, σημειώνοντας ότι παρέχονταν αναπηρικά αμαξίδια σε 80 από τα 84 αεροδρόμια που εξυπηρετούσε η Ryanair εκείνη τη χρονική περίοδο. Η απόφαση του δικαστηρίου το 2004, έκρινε ότι η ευθύνη πρέπει να μοιραστεί μεταξύ της αεροπορικής εταιρείας και των ιδιοκτητών του αεροδρομίου. Η Ryanair αντέδρασε με την προσθήκη μιας επιπλέον χρέωσης £0,50 σε όλες τις τιμές των εισιτηρίων. Τον Ιούλιο του 2012 η Frances Duff, μια 69χρονη γυναίκα η οποία είχε υποστεί κολοστομία, συνάντησε την άρνηση της εταιρείας να δεχθεί τον απαραίτητο για την κατάστασή της ιατρικό εξοπλισμό επί του αεροπλάνου, παρά το γεγονός ότι διέθετε επιστολή από τον γιατρό της με εξηγήσεις για την ανάγκη της για να διαθέτει αυτόν τον εξοπλισμό. Μάλιστα της ζητήθηκε από το προσωπικό εδάφους της Ryanair να σηκώσει το πουκάμισό της μπροστά στους συνεπιβάτες της, προκειμένου να αποδείξει ότι έφερε σάκο κολοστομίας. Η Duff είχε προηγουμένως προσπαθήσει να επικοινωνήσει με τη Ryanair τρεις φορές για να ενημερωθεί σχετικά με την πολιτική τους για τους ταξιδιώτες με σάκους κολοστομίας, αλλά κανείς δεν απάντησε στις κλήσεις της, μετά από μισή ώρα αναμονής. Στις 30 Μαρτίου 2011, η Ryanair ανακοίνωσε ότι από τις 4 Απριλίου θα προσθέσει μια επιπλέον χρέωση €2 στα εισιτήριά της, ώστε να καλύψει τις δαπάνες που προκύπτουν από τη συμμόρφωσή της με τον ευρωπαϊκό κανονισμό ΕΚ 261/2004, που απαιτούσε να πληρώνει για τα γεύματα και τη διαμονή των επιβατών πτήσεων που καθυστέρησαν ή ακυρώθηκαν.

Προορισμοί
----------

Κύριο λήμμα: Κατάλογος προορισμών της Ryanair
 Προορισμοί της Ryanair
Η μεγαλύτερη βάση της Ryanair είναι στο Αεροδρόμιο του Στάντστεντ με 43 αεροσκάφη, ακολουθούμενο με αυτό του Δουβλίνου. Η Ryanair λειρουργεί από 84 βάσεις συνδέοντας 33 χώρες στην Ευρώπη και Βόρεια Αφρική, κάποιες από τις οποίες βάσεις έχουν μόνο ένα αεροπλάνο της. 

Κορυφαία αεροδρόμια ανά προορισμό 2007-17| City | IATA | προορισμοί | κρατήσεις |
| --- | --- | --- | --- |
| Λονδίνο Στάνστεντ | STN | 184 | 73% |
| Δουβλίνο | DUB | 131 | 69% |
| Μπέργκαμο | BGY | 124 | 65% |
| Σαρλερουά | CRL | 116 | 70% |
| Ζιρόνα | GRO | 112 | 35% |
| Χαν | HHN | 103 | 44% |
| Γουίζ | NRN | 97 | 45% |
| Αλικάντε | ALC | 89 | 61% |
| Μαδρίτη | MAD | 86 | 57% |
| Πίζα | PSA | 86 | 53% |

### Εκτός Ευρώπης

Η Ryanair επίσης έχει βοηθήσει το ξεκίνημα χαμηλού κόστους αεροπορικών εταιριών εκτός Ευρώπης όπως η VivaAerobús (Μεξικό) και η VivaColombia (Κολομβία), και από το 2016 και μετά της VivaCan (Κόστα Ρίκα).

Στόλος
------

Boeing 737-800, στο σημερινό δυναμικό της Ryanair
Τον Οκτώβριο του 2019 ο στόλος της περιλαμβάνει:

Στόλος της Ryanair| Αεροπλάνο | Ενεργά | Παραγγελίες | Επιβάτες | Σημειώσεις |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Β | Ο | Total |
| Boeing 737-700 | 1 | — | 60 | — | 60 |  |
| Boeing 737-800 | 454 | 29 | — | 189 | 189 | Θα παραδοθούν 29 ακόμη μέχρι το 2024 |
| Boeing 737 MAX 200 | — | 100  | — | 100 | 10π | Θα παραδοθούν 100 μέχρι το 2024  |
| Σύνολο | 455 | 129 |  |

Ατυχήματα και περιστατικά
-------------------------

Τον Νοέμβριο του 2008, η πτήση 4102 της Ryanair από το Αεροδρόμιο της Φρανκφούρτης Χαν υπέστη ζημιά στο σύστημα προσγείωσης σε αναγκαστική προσγείωση στο αεροδρόμιο της Ρώμης-Τσιαμπίνο, μετά από πρόσκρουση με πουλιά που προκάλεσε ζημιές και στους δύο κινητήρες κατά την προσέγγιση στο αεροδρόμιο. Στο αεροπλάνο υπήρχαν 6 μέλη του πληρώματος και 166 επιβάτες. Δύο μέλη και οκτώ επιβάτες μεταφέρθηκαν στο νοσοκομείο με μικρούς τραυματισμούς. Το σύστημα προσγείωσης του Boeing 737-800 κατέρρευσε, αφήνοντας το αεροσκάφος να σέρνεται στο διάδρομο προσγείωσης και κλείνοντας το αεροδρόμιο για πάνω από 35 ώρες. Εκτός από τους κινητήρες και το σύστημα προσγείωσης ζημιές υπέστη και το πίσω μέρος της ατράκτου κατά την διολίσθηση στον διάδρομο. Το αεροσκάφος καταστράφηκε πέραν επιδιορθώσεως και διαλύθηκε για ανακύκλωση.

Παραπομπές
----------

1. 1 2 3 4  Aldous, Richard (2013). *Tony Ryan: Ireland’s Aviator*. Gill & Macmillan Ltd. σελ. 80. ISBN 0717157814.
2. ↑  «Welcome to Ryanair!». *Ryanair.com*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 21 Ιουνίου 2016. Ανακτήθηκε στις 12 Ιουλίου 2016.
3. ↑  «Welcome to Ryanair!». *Ryanair.com*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 29 Νοεμβρίου 2014. Ανακτήθηκε στις 12 Ιουλίου 2016.
4. ↑  Ryanair opens Romanian base #1 at Timisoara; adding domestic flights to Bucharest
5. ↑  Adeney, Martin (5 Οκτωβρίου 2007). «Obituary: Tony Ryan». *The Guardian*. .
6. ↑  «Ryanair's 6 new routes to Greece». vradwiki. 22 Νοεμβρίου 2012.
7. ↑  «Άρθρο:Δρομολόγια από Θεσσαλονίκη ξεκινάει η Ryanair». vradwiki. 22 Νοεμβρίου 2012.
8. ↑  «Ryanair: Hub στα Χανιά και σύνδεση με... Θεσσαλονίκη!». 1aeroporika. 20 Ιανουαρίου 2013.
9. ↑  «history of ryanair – Google zoeken». Google. 1 Οκτωβρίου 2009. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2011.
10. ↑  Fottrell, Quentin (6 June 2004). «The rise and rise of Ryanair». The Sunday Business Post. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 January 2005.. Ανακτήθηκε στις 18 December 2006.
11. ↑  «Tony Ryan Obituary». airlineworld.wordpress.com. 4 October 2007. .
12. ↑  «RyanAir: The ' Southwest' of European Airlines | Business Strategy Case Studies|Business, Management Strategies Cases|Case Study». Icmrindia.org. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2011.
13. ↑  «RYANAIR HOLDINGS PLC, Form 20-F, Filing Date Sep 20, 2007». secdatabase.com. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 16 Μαΐου 2018. Ανακτήθηκε στις 15 Μαΐου 2018.
14. ↑  «Comment: State Aid, The Growth of Low-Cost Carriers in the European Union, and the Impact of the 2005 Guidelines on Financing of Airports and Start-Up Aid to Airlines Departing». Litigation-essentials.lexisnexis.com. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 20 Ιουνίου 2017. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2011.
15. ↑  «Ryanair in Boeing spending spree». BBC News. 24 January 2002.. Ανακτήθηκε στις 23 July 2012.
16. ↑  McCaffrey, Una (9 September 2005). «Ryanair's new routes could face delays due to strike». *The Irish Times*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2013-01-27.. Ανακτήθηκε στις 2 September 2010.
17. ↑  Coyle, Dominic (29 April 2003). «Buzz gets go-ahead to resume flights». *The Irish Times*.. Ανακτήθηκε στις 1 September 2010.
18. ↑  «About Us». Ryanair.com. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2011.
19. ↑  Airliner World, January 2007
20. ↑  «EU ban on Ryanair's Aer Lingus takeover 'valid'». *Daily Mail* (London). 6 July 2010. .
21. ↑  «Aer Lingus says no as Ryanair ups stake». Raidió Teilifís Éireann. 5 October 2006.. Ανακτήθηκε στις 18 December 2006.
22. ↑  «Ryanair to charge for airport check-in». *Flight International*. 24 August 2007. .
23. ↑  Ryanair closes Valencia base By Kevin Done, Aerospace Correspondent in the Financial Times 24 October 2008 19:26
24. ↑  Valencia Loses 750,000 Passengers and 750 Jobs Αρχειοθετήθηκε 30 September 2009 στο Wayback Machine. Ryanair press release 24 October 2008
25. ↑  «Aer Lingus rejects Ryanair offer». BBC News. 1 December 2008. .
26. ↑  Michaels, Daniel; Fottrell, Quentin; Niththyananthan, Kaveri (1 December 2008). «Ryanair's Renewed Offer for Aer Lingus Is Rejected». *The Wall Street Journal*. .
27. ↑  Aer Lingus rejects Ryanair's offer – RTÉ News. Raidió Teilifís Éireann. (1 December 2008). Retrieved 9 December 2010.
28. ↑  Aer Lingus rejects Ryanair takeover bid – RTÉ News. Raidió Teilifís Éireann. (1 December 2008). Retrieved 9 December 2010.
29. ↑  Gergely, Andras (22 January 2009). «Update 4-Ryanair concedes defeat in Aer Lingus bid». Reuters. .
30. ↑  «Ryanair reports first annual loss». BBC News. 2 June 2009.. Ανακτήθηκε στις 21 January 2012.
31. ↑  «Райън еър обявяват официално стъпването си в Пловдив тази сряда» (στα Βουλγαρικά). plovdiv24.bg. 2 Αυγούστου 2010. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Αυγούστου 2018. Ανακτήθηκε στις 4 Αυγούστου 2010.
32. ↑  «O'Leary claims Shannon 'dying on its feet' as Ryanair cuts flights by 21%». The Irish Examiner. Ανακτήθηκε στις 9 Οκτωβρίου 2010.
33. ↑  Emma Munbodh (1 December 2016). «Ryanair launch new package holiday service offering "lowest prices" in the industry - as airline takes on likes of Thomas Cook». Mirror UK.. Ανακτήθηκε στις 2 December 2016.
34. ↑  «Ryanair Launches "Ryanair Holidays" Service». 1 December 2016. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 December 2016.. Ανακτήθηκε στις 2 December 2016.
35. ↑  «Ryanair Holidays suspended just two months after launch» (στα αγγλικά). *The Telegraph*.. Ανακτήθηκε στις 2017-02-18.
36. ↑  Bamber, G.J.· Gittell, J.H.· Kochan, T.A.· von Nordenflytch, A. (2009). «chapter 5». *Up in the Air: How Airlines Can Improve Performance by Engaging their Employees*. Cornell University Press, Ithaca.
37. ↑  Mirror.co.uk Ryanair pilot sacked for handing out union form wins compensation Αρχειοθετήθηκε 2012-09-23 στο Wayback Machine. article retrieved 18 September 2012.
38. ↑  Mirror.co.uk Guess which airline cuts costs by hiring freelance pilots? Αρχειοθετήθηκε 2012-09-23 στο Wayback Machine. article retrieved 18 September 2012.
39. ↑  Typically Spanish Spanair workers reject offer of employment from Ryanair, article retrieved 18 September 2012.
40. ↑  «Ryanair's ancillary revenues grow to €598m». m-travel. 3 Ιουνίου 2009. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 14 Ιουνίου 2009. Ανακτήθηκε στις 9 Ιουνίου 2009.
41. ↑  Have Your Say. «Ryanair the 'worst offender' for extra charges on fares». *Belfast Telegraph*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 9 Απριλίου 2008. Ανακτήθηκε στις 31 Οκτωβρίου 2008.
42. ↑  "FAQS: What snacks and drinks are available onboard? Αρχειοθετήθηκε 2008-11-14 στο Wayback Machine.". *Ryanair*. Retrieved 11 October 2008.
43. ↑  «Checked Baggage Allowance». Ryanair.com. 6 Νοεμβρίου 2006. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2011.
44. ↑  News : Ryanair Moves to Web Check-In Only Αρχειοθετήθηκε 2009-06-05 στο Wayback Machine.. Ryanair.com (6 November 2006). Retrieved on 9 December 2010.
45. ↑  Smith, Oliver (6 July 2009). «Ryanair to improve clarity over 'hidden charges'». *The Daily Telegraph* (London). .
46. 1 2  «Ryanair 'to cut frills further'». BBC News. 15 February 2004.. Ανακτήθηκε στις 9 June 2009.
47. ↑  Osborne, Alistair (2 June 2009). «Ryanair's 'lose loos' strategy typifies its win, win focus on low fares». *The Daily Telegraph* (London). .
48. 1 2  Leach, Ben (6 July 2009). «Ryanair to make passengers stand». *The Daily Telegraph* (London). .
49. ↑  Ryanair considers 'fat tax' for obese air passengers, Telegraph.co.uk, 22 April 2009
50. ↑  Millward, David (3 June 2009). «Passengers may have to load their own bags onto Ryanair flights». *The Daily Telegraph* (London). .
51. ↑  «Snarling all the way to the bank». *The Economist*. 23 August 2007. ISSN 0013-0613.. Ανακτήθηκε στις 13 April 2008.  (απαιτείται συνδρομή)
52. ↑  «RTÉ News: Damages awarded to Ryanair passenger». Radio Telefís Éireann. 19 June 2002.. Ανακτήθηκε στις 13 December 2008.
53. ↑  Ryanair ordered to pay damages for reneging on 'free flights' offer to millionth customer Αρχειοθετήθηκε 2011-08-10 στο Wayback Machine. Independent.co.uk, 20 June 2002
54. ↑  Disability Rights Commission (21 December 2004). «Appeal Court rules airport and airline jointly responsible for disabled passengers». Archive.org. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2004-12-24.. Ανακτήθηκε στις 18 December 2006.
55. ↑  «BBC.co.uk». BBC.co.uk. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2011.
56. ↑  Adams-Spink, Geoff (21 December 2004). «Wheelchair users' rights upheld». BBC Online.. Ανακτήθηκε στις 18 December 2006.
57. ↑  69-year-old woman "humiliated" by Ryanair over colostomy bag ordeal *TheJournal.ie*, 20 July 2012 (retrieved 13 June 2013)
58. ↑  «Ryanair introducing €2 passenger levy – RTÉ News». Rte.ie. 30 Μαρτίου 2011. Ανακτήθηκε στις 25 Δεκεμβρίου 2011.
59. ↑  «Ryanair Online Booking». *Ryanair* (στα Αγγλικά).
60. ↑  «Ryanair Route Map». *Ryanair* (στα Αγγλικά).
61. ↑  «One» (PDF). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 27 Σεπτεμβρίου 2011. Ανακτήθηκε στις 16 Μαΐου 2010.
62. ↑  «Official Ryanair website - Book direct for the lowest fares - Ryanair.com». *www.ryanair.com*.
63. ↑  «The "best, most and worst" Ryanair airports 2007-17». *airline network news and analysis*. 1 Feb 2017. .
64. ↑  «The Ryanair of Mexico Is About to Take Off in Latin America». *Condé Nast Traveler*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 13 Αυγούστου 2018. Ανακτήθηκε στις 13 Ιουλίου 2018.
65. ↑  «Low-cost airline to operate Central America flights from Costa Rica». *Tico Times - Costa Rica Information - Travel - Real Estate - Hotel*.
66. ↑  «Ryans let fly in Central America with VivaCan». *The Irish Times*. 17 Ιουλίου 2015.
67. ↑  «Aerolínea Viva CAN in Central America - CentralAmericaData :: The Regional Business Portal». *centralamericadata.com*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Νοεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 13 Ιουλίου 2018.
68. ↑  «Latest Register and Monthly Changes». *www.iaa.ie*. Irish Aviation Authority. 30 Σεπτεμβρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2017.
69. ↑  «Corporate jet specifications». Ryanair. Ανακτήθηκε στις 21 Μαρτίου 2017.
70. 1 2  «Boeing 737 Orders & Deliveries». The Boeing Company. 31 Μαρτίου 2018. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 21 Νοεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 14 Μαΐου 2018.
71. ↑  «About Us - Our Fleet». *www.ryanair.com*. Ryanair. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 10 Νοεμβρίου 2014. Ανακτήθηκε στις 10 Νοεμβρίου 2014.
72. ↑  «Ryanair buys an additional 10 Boeing 737 Max 200 'Gamechanger' aircraft to add to fleet». *The New York Times*. 2014-09-08. ISSN 0362-4331.. Ανακτήθηκε στις 2017-04-15.
73. ↑  Clark, Nicola (2014-09-08). «Would Ryanair Deal Make Economy Class Even More Crowded?». *The New York Times*.. Ανακτήθηκε στις 20 June 2017.
74. ↑  «Ryanair buys an additional 10 Boeing 737 Max 200 'Gamechanger' aircraft to add to fleet - Independent.ie».
75. ↑  «Accident description». Aviation Safety Network. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 9 Απριλίου 2011. Ανακτήθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2008.
76. 1 2  «Accident: Ryanair B738 at Rome on Nov 10th 2008, engine and landing gear trouble, temporarily departed runway». *The Aviation Herald*. Ανακτήθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2008.
77. ↑  «Bird-hit jet in emergency landing». BBC News. 10 November 2008.. Ανακτήθηκε στις 11 November 2008.
78. ↑  «Pictures: Bird-struck Ryanair 737 extensively damaged». *Flight International*. Ανακτήθηκε στις 13 Νοεμβρίου 2008.
79. ↑  «Ryanair EI-DYG (Boeing 737 Next Gen - MSN 33639) | Airfleets aviation». *www.airfleets.net*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 4 Απριλίου 2018. Ανακτήθηκε στις 3 Απριλίου 2018.

Βιβλιογραφία
------------

* Calder, Simon (2002). *No Frills: The Truth Behind the Low Cost Revolution in the Skies*. London: Virgin Books. ISBN 1-85227-932-X.
* Clark, Andrew (8 May 2006). «Ryanair ... the low-fare airline with the sky-high insurance levy». *The Guardian* (London).. Ανακτήθηκε στις 29 May 2006.
* Creaton, Siobhán (2004). *Ryanair: How a Small Irish Airline Conquered Europe*. London: Aurum Press. ISBN 1-85410-992-8.
* — (2007). *Ryanair: The full story of the controversial low-cost airline*. London: Aurum. ISBN 1-84513-293-9.
* Ruddock, Alan (2007). *Michael O'Leary – A Life in Full Flight*. Dublin: Penguin Ireland. ISBN 978-1-84488-055-3.
* James Field (May 22, 2018). «Ryanair’s Unstoppable Growth: Profits, Planes, Routes». *Airways magazine*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2018-07-07.. Ανακτήθηκε στις 2018-07-13.