Το **λιθιοβοριοϋδρίδιο** (αγγλικά: *lithium borohydride*) είναι ανόργανη χημική ένωση, που περιέχει λίθιο (Li), βόριο (B) και υδρογόνο (H), με τύπο **LiBH4**. Ανήκει στα τετραϋδροβοριούχα (BH4-) άλατα και είναι από τα «γνωστά» αναγωγικά μέσα, και χρησιμοποιείται (κυρίως) από την Οργανική Χημεία, για αναγωγή εστέρων (RCO2R). Αν και η χρήση του είναι λιγότερο συνηθισμένη, σε σύγκριση με τη χρήση του νατριοβοριοϋδρίδιου (NaBH4), το κατιόν του λιθίου (Li+), που περιέχει, προσφέρει ορισμένα πλεονεκτήματα: Έχει υψηλότερη διαλυτότητα στους αιθέρες (ROR), είναι ισχυρότερο αναγωγικό μέσο (σε σύγκριση πάντα με το νατριοβοριοϋδρίδιο) και ταυτόχρονα ασφαλέστερο από το λιθιοαργιλιοϋδρίδιο (LiAlH4), που είναι όμως, επίσης, πιο διαδεδομένο στη χρήση.

Δομή
----

Παραγωγή
--------

1. Το λιθιοβοριοϋδρίδιο μπορεί να παραχθεί με αντίδραση διπλής αντικατάστασης από νατριοβοριοϋδρίδιο (NaBH4) και βρωμιούχο λίθιο (LiBr), διαλυμένα σε άνυδρο διαιθυλαιθέρα (|Et2O|) ή σε τετραϋδροφουράνιο (THF):

{\displaystyle \mathrm {NaBH\_{4}+LiBr{\xrightarrow {|Et\_{2}O|\;{\acute {\eta }}\;THF}}LiBH\_{4}+NaBr} }

2. Εναλλακτικά, μπορεί να παραχθεί με επίδραση υδριδίου του λιθίου (LiH) σε τριφθοριούχο βόριο (BF3), διαλυμένα σε διαιθυλαιθέρα:

{\displaystyle \mathrm {BF\_{3}+4LiH{\xrightarrow {|Et\_{2}O|}}LiBH\_{4}+3LiF} }

Στην πραγματικότητα, υπό τις παραπάνω συνθήκες παράγεται ενδιάμεσα διβοράνιο(6), το οποίο με τη σειρά του αντιδρά στη συνέχεια με το υδρίδιο του λιθίου που περίσσεψε και έτσι παράγεται τελικά λιθιοβοριοϋδρίδιο:

{\displaystyle \mathrm {2BF\_{3}+6LiH{\xrightarrow {|Et\_{2}O|}}B\_{2}H\_{6}+6LiF} }

και

{\displaystyle \mathrm {B\_{2}H\_{6}+2LiH{\xrightarrow {|Et\_{2}O|}}2LiBH\_{4}} }

Η πρόσθεση κατά μέλη των δύο (2) παραπάνω στοιχειομετρικών εξισώσεων δίνει την παραπάνω συνολική, που δείχνει (πλασματικά) την άμεση παραγωγή λιθιοβοριοϋδρίδιο από τριφθοριούχο βόριο και υδρίδιο του λιθίου.  

3. Η ολική σύνθεση του λιθιοβοριοϋδριδίου από τα συστατικά του χημικά στοιχεία, δηλαδή από μεταλλικό λίθιο, (στοιχειακό) βόριο και διυδρογόνο (H2), είναι δυνατή αλλά είναι ασύμφορη, γιατί απαιτεί ακραίες συνθήκες, και πιο συγκεκριμένο υδρογόνο υπό 150 atm πίεση και θερμοκρασία 650°C:

{\displaystyle \mathrm {Li+B+2H\_{2}{\xrightarrow[{150\;atm}]{650^{o}C}}LiBH\_{4}} }

Χαρακτηριστικά και χημική συμπεριφορά
-------------------------------------

Το λιθιοβοριοϋδρίδιο (στις κανονικές συνθήκες περιβάλλοντος) είναι ένα εύφλεκτο, υγροσκοπικό και λευκόγκριζο στερεό. 

Το λιθιοβοριοϋδρίδιο υφίσταται θερμική διάσπαση σε θερμοκρασία άνω των 278°C: 

{\displaystyle \mathrm {2LiBH\_{4}{\xrightarrow {>278^{o}C}}2LiH+2B+3H\_{2}\uparrow } }

Το λιθιοβοριοϋδρίδιο είναι αναγωγικό μέσο, για ανόργανες και οργανικές ουσίες. 

Υδρολύεται με την επαφή του με νερό ή και απλά με την υγρασία του αέρα, σχηματίζοντας υδρογόνο (και λιθιοβοριοοξείδιο, LiBO2): 

{\displaystyle \mathrm {LiBH\_{4}+2H\_{2}O{\xrightarrow {}}4H\_{2}\uparrow +LiBO\_{2}} }

Ανάλογα με τις συνθήκες, είναι δυνατό να ληφθούν διαφορετικά προϊόντα από την υδρόλυση λιθιοβοριοϋδρίδιο, ουσιαστικά λόγω παραπέρα υδρόλυσης και του ενδιάμεσα παραγώμενου λιθιοβοριοοξείδιου: 

{\displaystyle \mathrm {LiBH\_{4}+4H\_{2}O{\xrightarrow {}}LiOH+H\_{3}BO\_{3}+H\_{2}\uparrow } }

Με επίδραση υδροχλωρικού οξέος σε λιθιοβοριοϋδρίδιο, παράγεται χλωριούχο λίθιο αντί υδροξειδίου του λιθίου: 

{\displaystyle \mathrm {LiBH\_{4}+HCl+3H\_{2}O{\xrightarrow {}}LiCl+H\_{3}BO\_{3}+H\_{2}\uparrow } }

Αν γίνει επίδραση άνυδρου υδροχλωρίου σε λιθιοβοριοϋδρίδιο, συμπαράγεται διβοράνιο(6) αντί βορικού οξέος, ενώ απαιτείται και κάποια θέρμανση ώστε η αντίδραση να διεξαχθεί με αποδεκτή ταχύτητα: 

{\displaystyle \mathrm {2LiBH\_{4}+HCl{\xrightarrow {75^{o}C}}2LiCl+B\_{2}H\_{6}+H\_{2}} }

Το λιθιοβοριοϋδρίδιο οξειδώνεται από το διοξυγόνο (O2), παράγοντας λιθιοβοριοοξείδιο: 

{\displaystyle \mathrm {LiBH\_{4}+2O\_{2}{\xrightarrow {250^{o}C}}LiBO\_{2}+2H\_{2}O} }

Το λιθιοβοριοϋδρίδιο οξειδώνεται από το διιώδιο (I2), συμπαράγοντας ιωδιούχο λίθιο (LiI), τριιωδιούχο βόριο (BI3), υδροϊώδιο (HI) και διυδρογόνο (H2): 

{\displaystyle \mathrm {3LiBH\_{4}+8I\_{2}{\xrightarrow {60^{o}C}}3LiI+3BI\_{3}+4HI+4H\_{2}} }

Το λιθιοβοριοϋδρίδιο ανάγει το τριχλωριούχο βόριο (BCl3) σε διβοράνιο(6) και υδροχλώριο: 

{\displaystyle \mathrm {3LiBH\_{4}+BCl\_{3}{\xrightarrow {75^{o}C}}3LiCl+2B\_{2}H\_{6}} }

Το λιθιοβοριοϋδρίδιο ανάγει το χλωριούχο αμμώνιο (NH4Cl), παράγοντας βοραζίνη: 

{\displaystyle \mathrm {3LiBH\_{4}+3NH\_{4}Cl{\xrightarrow {220^{o}C}}3LiCl+9H\_{2}\uparrow +} }

Το λιθιοβοριοϋδρίδιο δρα περίπου όπως το νατριοβοριοϋδρίδιο, αλλά μπορεί επιπλέον να ανάγει καρβοξυλικούς εστέρες (RCO2R) σε αλκοόλες (RCH2OH και ROH), καθώς και τα πρωτοταγή αμίδια (RCONH2) σε πρωτοταγείς αμίνες (RCH2NH2): 

{\displaystyle \mathrm {2RCO\_{2}R+LiBH\_{4}+2H\_{2}O{\xrightarrow {}}2RCH\_{2}OH+2ROH+LiBO\_{2}} }

(αναγωγή εστέρα σε αλκοόλες)  
{\displaystyle \mathrm {2RCONH\_{2}+LiBH\_{4}{\xrightarrow {}}2RCH\_{2}NH\_{2}+LiBO\_{2}} }

(αναγωγή πρωτοταγούς αμιδίου σε πρωτοταγή αμίνη)

### Χημειοεκλεκτικότητα

Η χρήση του λιθιοβοριοϋδριδίου είναι ιδαιτέρα πλεονεκτική όταν χρησιμοποιείται για την παραγωγή κάποιων ενώσεων, γιατί είναι πολύ περισσότερο χημειοεκλεκτικό, σε σύγκριση με άλλα αναγωγικά αντιδραστήρια. Για παράδειγμα, αντίθετα με το λιθιοαργιλλιοϋδρίδιο, το λιθιοβοριοϋδρίδιο ανάγει εστέρες (RCO2R), νιτρίλια (RCN), λακτόνες, πρωτοταγή αμίδια και εποξείδια, αλλά δεν ανάγει νιτροπαράγωγα (RNO2), καρβαμικά οξέα (RCO2NR2), αλκυλαλογονίδια (RX) και δευτεροταγή αμίδια (RCONHR).

### Επιπλέον παραδείγματα αναγωγής

{\displaystyle \mathrm {2RCN+LiBH\_{4}+2H\_{2}O{\xrightarrow {}}2RCH\_{2}NH\_{2}+LiBO\_{2}} }

(αναγωγή νιτριλίου σε πρωτοταγή αμίνη)  
  
Ακετολακτόνη{\displaystyle \mathrm {+LiBH\_{4}+2H\_{2}O{\xrightarrow {}}HOCH\_{2}CH\_{2}OH+LiBO\_{2}} }

(αναγωγή λακτόνης σε διόλη)  
{\displaystyle \mathrm {2} }Οξιράνιο {\displaystyle \mathrm {+LiBH\_{4}+2H\_{2}O{\xrightarrow {}}2CH\_{3}CH\_{2}OH+LiBO\_{2}} }

(αναγωγή εποξειδίου σε αλκοόλη)  
{\displaystyle \mathrm {LiBH\_{4}+2H\_{2}O{\xrightarrow {}}LiBO\_{2}+4|H|} }

(ημιαντίδραση οξείδωσης λιθιοβοριοϋδρίδιου)

Εφαρμογές
---------

### Αναγωγικό αντιδραστήριο

Όπως προαναφέρθηκε, το λιθιοβοριοϋδρίδιο χρησιμοποιείται ως αναγωγικό αντιδραστήριο (κυρίως) για αλδεΰδες (RCHO → RCH2OH), κετόνες [RCOR → RCH(OH)R], λακτόνες, εποξείδια και (καρβοξυλικούς) εστέρες (RCO2R → RCH2OH + ROH) στην οργανική χημεία.

### Αποθήκευση χημικής ενέργειας

Το λιθιοβοριοϋδρίδιο, με την παραγωγή του, μπορεί να αποθηκεύσει χημική ενέργεια σε μια από τις υψηλότερες ενεργειακές πυκνότητες που έχουν παραχθεί σε μέσα αποθήκευσης χημικής ενέργειας. Αν και δεν υπάρχει γι' αυτό, προς το παρόν, άμεση πρακτική εφαρμογή, το στερεό λιθιοβοριδιοϋδρίδιο μπορεί να απελευθερώσει θερμότητα μέχρι 65 MJ/kg, καθώς (μπορεί να) ανάγει το ατμοσφαιρικό οξυγόνο σε νερό. Με βάση μάλιστα τη (σχετικά) χαμηλή πυκνότητά του, η οξείδωση του λιθιοβοριοϋδρίδιου δίνει 43,4 MJ/lit. Για σύγκριση, η βενζίνη δίνει 34,8 MJ/lit και το υγρό υδρογόνο μόλις 8,0 MJ/lit. Η ικανότητα αυτή έχει τραβήξει την προσοχή ερευνητών καυσίμων, για πιθανή χρήση του λιθιοβοριοϋδριδίου ως εναλλακτικό καύσιμο αυτοκινήτων ή και πυραύλων. Όμως, όπως όλα τα μέσα αποθήκευσης χημικής ενέργειας που βασίζονται σε υδρίδια, το λιθιοβοριοϋδρίδιο έχει πολύ πολύπλοκη ανακύκλωση και γι' αυτό έχει χαμηλή αποτελεσματικότητα ενεργειακής μετατροπής. Οι μπαταρίες ιόντων λιθίου έχουν ενεργειακή πυκνότητα μόλις 2,0 MJ/lit, αλλά παρέχουν συνεχές ηλεκτιρικό ρεύμα που παράγουν και έχουν αποτελεσματικότητα ενεργειακής μετατροπής της τάξης του 90%. ¨Ετσι, η χαμηλή αποτελεσματικότητα ενεργειακής μετατροπής των υδριδίων μετάλλων, τα έχει κάνει, παρά την υψηλή ενεργειακή τους πυκνότητα, μη πρακτικά προς το παρόν.


**Σύγκριση φυσικοχημικών ιδιοτήτων**| Ένωση | Ειδική ενέργεια MJ/kg | Πυκνότητα kg/m³ | Ενεργειακή πυκνότητα MJ/m³ |
| --- | --- | --- | --- |
| **LiBH**4 | 65,2   | 666   | 43.400 |
| Απλή βενζίνη | 44   | 720 | 34.800 |
| Υγρό υδρογόνο | 120   | 70,8   | 8.000   |
| μπαταρία ιόντων λιθίου | 0,72   | 2.800 | 2.000   |

Παρατηρήσεις και παραπομπές
---------------------------

1. ↑  Για εναλλακτικές ονομασίες δείτε τον πίνακα πληροφοριών.
2. ↑  Peter Rittmeyer, Ulrich Wietelmann "Hydrides" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, 2002, Wiley-VCH, Weinheim. doi:10.1002/14356007.a13\_199
3. ↑  George S Zweifel, Michael Η Nantz, New York, W.H. Freeman, 2007, 477 p. (ISBN 0-7167-7266-3), p. 106
4. ↑  Brauer, Georg (1963). Handbook of Preparative Inorganic Chemistry Vol. 1, 2nd Ed.. Newyork: Academic Press. p. 775. ISBN 978-0121266011.
5. 1 2  Patent DE10302262A1 Αρχειοθετήθηκε 2016-03-04 στο Wayback Machine.: Verfahren zur Herstellung von Lithiumborhydrid.
6. ↑  Georg Brauer: *Handbuch der präparativen anorganischen Chemie*. Band 2, S. 793; ISBN 3-432-87813-3.
7. 1 2  Eintrag zu *Lithiumborhydrid[*νεκρός σύνδεσμος*]* in der GESTIS-Stoffdatenbank des IFA, abgerufen am 23. Juli 2016.
8. 1 2  Ookawa, 
Atsuhiro; Soai, Kenso (1986). "Mixed solvents containing methanol as 
useful reaction media for unique chemoselective reductions within 
lithium borohydride". *The Journal of Organic Chemistry* **51** (21): 4000–4005. doi:10.1021/jo00371a017.
9. ↑  Σημείωση: Τα δύο R δεν είναι απαραίτητα τα ίδια.
10. ↑  Σημείωση: Το LIAlH4 τα ανάγει όλα αυτά. Αυτή η διαφορά είναι χρήσιμη όταν μια ένωση έχει περισσότερες από μια τέτοιες χαρακτηριστικές ομάδες αλλά δεν είναι επιθυμητό να αναχθούν όλες.
11. ↑   Sigma-Aldrich Product Detail Page
12. 1 2  US Patent 4002726 (1977) lithium borohydride recycling from lithium borate via a methyl borate intermediate

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Ενώσεις και ορυκτά λιθίου (Li) |
| --- |
|  |
| Ανόργανες ενώσεις λιθίου | 
LiAlCl4  · LiΑlΗ4  · LiAlO2  · LiBF4  · LiBH4  · LiBO2  · LiB3O5  · Li2B4O7  · LiBr  · Li2CO3  · Li2C2  · LiCl  · LiClO  · LiClO3  · HClO4  · LiCoO2  · LiF  · LiFO  · LiH  · LiI  · LiIO3  · Li2IrO3  · Li2MoO4  · LiNH2  · Li2NH  · Li3N  · LiNO2  · LiNO3  · LiNbO3  · LiOH  · LiO2  · Li2O  · Li2O2  · LiPF6  · LiPtO3  · Li2Po  · Li2RuO3  · Li2S  · LiSH  · Li2SO3  · Li2SO4  · LiSiH3  · Li2SiO3  · LiTaO3  · Li2TiO3  · LiYF4 |
|  |
| Οργανικές ενώσεις λιθίου | 
Οργανολιθιακές ενώσεις  · MeLi  · EtLi  · PrLi  · PhLi  · MeOLi  · AcOLi  · Ασπαραγινικό λίθιο  · Κιτρικό λίθιο  · Λιθιοδιισοπροπυλαμίδιο  · Οροτικό λίθιο  · Ηλεκτρικό λίθιο  · Στεατικό λίθιο  · 12-υδροξυστεατικό λίθιο |
|  |
| Ορυκτά λιθίου | 
Αμβλυγωνίτης  · Ελβαΐτης  · Ευκρυπτίτης  · Ζαβουυελίτης  · Ζιννβαλδίτης  · Λεπιδοΐτης  · Πεταΐτης  · Πατσοτταΐτης  · Σαλιοτίτης  · Σποδουμένιο  · Σουγιλίτης  · Τζανταρίτης  · Τουρμαλίνης |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Ενώσεις, κράματα και ορυκτά του βορίου |
| --- |
|  |
| Ανόργανες ενώσεις | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Ανόργανα βοράνια | 

|  |  |
| --- | --- |
| Μη κυκλικά βοράνια(χωρίς ετεροάτομα) | 
BH3  · B2H4  · B2H6  · B3H5  · B3H7  · B4H10  · B5H9  · B5H11  · B6H10  · B6H12  · B7H5  · B8H12  · B8H14 |
|  |
| Αλοβοράνια | 
BF3  · B2F4  · BBr3  · ΒΙ3 |
|  |
| Ισοκυκλικά βοράνια | 
Τριβοριράνιο(3) |
|  |
| Ετεροκυκλικά βοράνια | 
Οξαδιβοριράνιο |

 |
|  |
| Βορίδια | 
ScB12 |
|  |
| Ανόργανα σύμπλοκα | 
LiBH4  · Be(BH4)2 |

 |
|  |
| Οργανικές ενώσεις | 

|  |
| --- |
|  |
| Αλειφατικές ενώσεις | 
CH3BH2 |
|  |
| Ετεροκυκλικές ενώσεις | 
C2H5B  · CH2B2  · C4H9B  · C4H9BO  · C4H5B  · C4H4B2 |

 |
|  |
| Ορυκτά του βορίου | 
Βόρακας  · Βακερίτης  · Ουλεξίτης |

 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Ανόργανες ενώσεις υδρογόνου (H) |
| --- |
|  |
| Με αλογόνα(F,Cl,Br,I,At) | 
HF  · HCl  · HBr  · HI  · HAtHF(aq)  · HCl(aq)  · HBr(aq) |
|  |
| Με χαλκογόνα(O,S,Se,Te,Po) | 
H2O  · D2O  · H3O+  · H2O2  · H2O3  · H2O4  H2S  · H2SO  · H2SO3  · H2SO4  H2Se  · H2Te  · PoH2  HFO  · HFO2  · HClO  · HBrO |
|  |
| Με πνικτογόνα(N,P,As,Sb,Bi) | 
NH3  · N2H4  · NH=NH  · N3H5  · NH2N=NH  · Τριαζιριδίνη  · N4H6  · PH2NH2  · NH2F  · NHF2  · NH2C)  · NH2Br  · NH2OH  · NH2NHOH  · NH2SH  · NH2NF2  · NH2NHCl  · HNO  · HNO2  · HNO3  · HCN  · HSCN  · ΝΗΟ2  · Οξαδιαζιριδίνη
 PH3  ·  P2H4  · PH2OH  · H3PO4  AsH3SbH3 |
|  |
| Με στοιχεία της ομάδας του άνθρακα(C),Si,Ge,Sn,Pb) | 
H2CO3  SiH4  · Si2H6  · Si3H8  · Si3H6  · SiH2=SiH2  · HSi≡SiH  · SiH3F  · SiH3Cl  · SiH3Br  · SiH2F2  · SiH2ClF  · SiH3SiHF2  · SiH3OH  · SiH2(OH)2  · SiH3SiH2OH  · Δισιλοξάνιο  · SiH3NH2  · SiH3NHSiH3  · SiH2=NH  · SiH2(NH2)2  · SiH3SiH2OH  · H2NSiH2OH  · SiH3PH2GeH4  · SiH3GeH3SnH4PbH4 |
|  |
| Με βόριο (B) | 
BH3  · B2H4  · B2H6  · B3H3  · B3H5  · B3H7  · Οξαδιβοριράνιο(3) |
|  |
| Με αλκαλιμέταλλα (Li,Na,K,Rb,Cs,Fr) | 
LiH  · NaH  · KH  · RbH  · CsH  · LiBH4  · Be(BH4)2  · LiΑlΗ4Υδροξείδιο του λιθίου (LiOH)  · Όξινο θειούχο λίθιο (LiSH)  · Υδροξείδιο του νατρίου (NaOH)  · Υδροξείδιο του καλίου (KOH) Λιθιαμίδιο (LiNH2)  · Σιλυλολίθιο (LiSiH3) |
|  |
| Με αλκαλικές γαίες (Be,Mg,Ca,Sr,Ba,Ra) | 
Υδρίδιο του βηρυλλίου (BeH2)  · Υδρίδιο του μαγνησίου (MgH2)  · Υδροξείδιο του βηρυλλίου [Be(OH)2]  |
|  |
| Με άλλα μέταλλα | 
Υδρίδιο του χαλκού (CuH)  · Διυδρίδιο του πλουτωνίου (PuH2)  · Τριυδρίδιο του πλουτωνίου (PuH3)  · Τριυδροξείδιο του κιουρίου [Cm(OH)3] |
|  |
| Με ευγενή αέρια(He,Ne,Ar,Kr,Xe,Rn) | 
Φθοροϋδρίδιο του αργού (HArF)  · Ξενικό οξύ (H2XeO4)  · Υπερξενικό οξύ (H4XeO6) |

 |