Ο **ζ (ζήτα) Αετού** (*Zeta Aquilae*, συντομογραφικά *ζ Aql*) είναι ο τρίτος σε φωτεινότητα (όπως φαίνεται από τη Γη) αστέρας στον αστερισμό Αετό, εύκολα ορατός με γυμνό μάτι ως αστέρας τρίτου μεγέθους. Είναι φασματοσκοπικώς διπλός αστέρας και, με βάση μετρήσεις της παραλλάξεώς του από την αποστολή HIPPARCOS, απέχει από τη Γη, και γενικότερα από το Ηλιακό Σύστημα, περίπου 83 έτη φωτός. Παρατηρώντας τον ουρανό, τον βλέπουμε κοντά στο βορειοδυτικό άκρο του αστερισμού του, μόλις 1°51΄ νοτιοανατολικά από τον αμυδρότερό του ε (έψιλον) Αετού.

Ονομασίες
---------

ζ Αετού (*ζ Aquilae*) είναι η ονομασία του αστέρα κατά Bayer. Οι ονομασίες για τα δύο κυριότερα μέλη (αστέρες) που τον συναποτελούν στην πραγματικότητα, **ζ Aquilae A** και **B**, προέρχονται από τη σύμβαση για τους πολλαπλούς αστέρες που έχει υιοθετηθεί από τη Διεθνή Αστρονομική Ένωση (IAU). Το ευρύτερο σύστημα του οποίου ο ζ Αετού αποτελεί μέλος φέρει την ονομασία καταλόγου **WDS J19054+1352** στον Κατάλογο Διπλών Αστέρων της Ουάσινγκτον.

Ο ζ και ε Αετού *μαζί* έφεραν το παραδοσιακό όνομα **Ντενέμπ ελ Οκάμπ**, από την αραβική φράση ذنب العقاب (*Dhanab al-ʽuqāb*), που σημαίνει «η ουρά του αετού», την οποία σημειώνουν στο σχήμα του αστερισμού. Την 1η Ιουνίου 2018 η ομάδα εργασίας επί των ονομάτων αστέρων της Διεθνούς Αστρονομικής Ενώσεως ενέκρινε επισήμως το όνομα **Οκάμπ** (*Okab*) μόνο για το κύριο μέλος του συστήματος ζ Αετου, τον αστέρα ζ Αετού A.

Στην παραδοσιακή κινεζική αστρονομία οι ε και ζ Αετού έφεραν τις ονομασίες **Γου** and **Γιουέ** αντιστοίχως, από τα ονόματα των αρχαίων κρατών της Κίνας Γου (吳) και *Γιουέ* (越).

Στον κατάλογο αστέρων του Αλ Αχσασί αλ Μουακέτ, ο ζ Αετού αναφέρεται ως **Ντζένεμπ αλ Ταΐρ**, από το αραβικό ذنب الطائر, ονομασία που αποδόθηκε στη λατινική ως **Cauda (Vulturis) Volantis**, δηλαδή «η ουρά του ιπτάμενου [αετού]».

Αστροφυσικά δεδομένα
--------------------

Ο συνδυασμένος φασματικός τύπος του ζ Αετού είναι A0 Vn, όπου η *τάξη λαμπρότητας* V υποδεικνύει ότι είναι νάνος αστέρας της Κύριας ακολουθίας. Ο κύριος αστέρας έχει μάζα υπερδιπλάσια της ηλιακής, το ίδιο και διάμετρο, ενώ η φωτιστική του ισχύς είναι 39,4 φορές μεγαλύτερη από αυτή του Ήλιου, τιμή που αντιστοιχεί σε απόλυτο μέγεθος +0,96. Η ενεργός θερμοκρασία του ανέρχεται σε περίπου 9.620 K, κάτι που του δίνει το απόλυτα λευκό χρώμα των αστέρων τύπου Α με δείκτη χρώματος (B−V) = +0,009. Η ηλικία του αστέρα εκτιμάται σε 50 έως 150 εκατομμύρια έτη, είναι δηλαδή πολύ νεότερος από τον Ήλιο.

Η περιστροφή αυτού του αστέρα είναι ταχύτατη με προβαλλόμενη ταχύτητα στον ισημερινό του 317 χιλιόμετρα ανά δευτερόλεπτο. Ως αποτέλεσμα, το σχήμα του απέχει αρκετά από το σφαιρικό: η ισημερινή ακτίνα του πρέπει να είναι το λιγότερο 30,7% μεγαλύτερη από την πολική. Εξαιτίας του φαινομένου Ντόπλερ, αυτή η ταχεία περιστροφή διευρύνει και θολώνει τις γραμμές απορροφήσεως στο φάσμα του αστέρα, όπως υποδεικνύει το επίθεμα «n» στον φασματικό του τύπο.

Οι αστροφυσικοί χρησιμοποιούν τον ζ Αετού ως «τελουρικό πρότυπο αστέρα», δηλαδή το φάσμα του χρησιμεύει ως πρότυπο για τη διόρθωση της παρουσίας φασματικών γραμμών που προέρχονται από τη γήινη ατμόσφαιρα στα φάσματα γειτονικών αστέρων. Οι παρατηρήσεις του αστέρα στο υπέρυθρο για τη μεγάλη επισκόπηση όλου του ουρανού 2MASS θεωρήθηκε ότι αποκαλύπτουν περίσσεια υπερύθρου. Ωστόσο, η κατανομή αυτής της εκπομπής δεν μπορούσε να ερμηνευθεί με την παρουσία δίσκου σκόνης γύρω από τον αστέρα. Αργότερα, η ανίχνευση αυτή αποδόθηκε σε λάθος που προκλήθηκε από τον κορεσμό των ανιχνευτών του υπέρυθρου.

### Συνοδοί αστέρες

Ο Κατάλογος Διπλών Αστέρων της Ουάσινγκτον αναφέρει δύο αστέρες 12ου μεγέθους σε γωνιακές αποστάσεις 7,5΄΄ και 160΄΄ (τους WDS J19054+1352B και C), συν έναν 11ου μεγέθους με διαχωρισμό 200΄΄ (WDS J19054+1352D) και έναν μακρινότερο αστέρα 16ου μεγέθους (WDS J19054+1352E). Ο Κατάλογος Μελών Διπλών και Πολλαπλών Αστέρων αναφέρει τους δύο πρώτους αστέρες.

Το 2014 ο αστέρας WDS J19054+1352B διακριβώθηκε ότι συναποτελεί διπλό σύστημα με τον κύριο αστέρα (τον A), δηλαδή ότι είναι βαρυτικά δέσμιός του, και έχει μάζα το μισό περίπου της ηλιακής, ενώ η απόστασή του από τον κύριο αστέρα είναι 185 AU. Ο E θεωρήθηκε επίσης ότι μοιράζεται την κίνηση του παραπάνω ζεύγους στον χώρο, έχοντας μάζα μόλις το 14% της ηλιακής και απόσταση 38 χιλιάδες AU από τον κύριο αστέρα. Το σύστημα AB πλησιάζει τη Γη και το Ηλιακό Σύστημα με μέση ταχύτητα 25 χιλιόμετρα ανά δευτερόλεπτο (90.000 χιλιόμετρα την ώρα).

Παραπομπές
----------

1. 1 2  Gutierrez-Moreno, Adelina; Moreno, H.; Stock, J.; Torres, C.; Wroblewski, H. (1966), «A System of photometric standards», *Publ. Dept. Astron. Univ. Chile* (Publicaciones Universidad de Chile, Department de Astronomy) **1**: 1–17
2. 1 2  Mason, Brian D.; Wycoff, Gary L.; Hartkopf, William I.; Douglass, Geoffrey G.; Worley, Charles E. (2001). «The 2001 US Naval Observatory Double Star CD-ROM. I. The Washington Double Star Catalog». *The Astronomical Journal* **122** (6): 3466. doi:10.1086/323920. Bibcode: 2001AJ....122.3466M. .
3. ↑  van Leeuwen, F. (Νοέμβριος 2007), «Validation of the new Hipparcos reduction», *Astronomy and Astrophysics* **474** (2): 653–664, doi:10.1051/0004-6361:20078357
4. ↑  Hessman, F.V.; Dhillon, V.S.; Winget, D.E.; Schreiber, M.R.; Horne, K.; Marsh, T.R.; Guenther, E.; Schwope, A. *και άλλοι*. (2010). «On the naming convention used for multiple star systems and extrasolar planets». arXiv:1012.0707 [astro-ph.SR].
5. 1 2  Allen, Richard Hinckley (1963) [1899]. *Star Names: Their Lore and Meaning*Απαιτείται δωρεάν εγγραφή (Reprint έκδοση). Νέα Υόρκη: Dover Publications Inc. σελ. 61. ISBN 0-486-21079-0.
6. ↑   *IAU Working Group on Star Names (WGSN)*, Διεθνής Αστρονομική Ένωση, ανακτήθηκε στις 22 Μαΐου 2016
7. ↑  English-Chinese Glossary of Chinese Star Regions, Asterisms and Star Name Αρχειοθετήθηκε 10 August 2010[Date mismatch] στο Wayback Machine. Διαστημικό Μουσείο του Χονγκ Κονγκ. Ανακτήθηκε στις 23 Νοεμβρίου 2010.
8. ↑  Knobel, E.B. (Ιούνιος 1895). «Al Achsasi Al Mouakket, on a catalogue of stars in the Calendarium of Mohammad Al Achsasi Al Mouakket». *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society* **55** (8): 429–438. doi:10.1093/mnras/55.8.429. Bibcode: 1895MNRAS..55..429K.
9. ↑  Cowley, A.; Cowley, C.; Jaschek, M.; Jaschek, C. (Απρίλιος 1969), «A study of the bright A stars. I. A catalogue of spectral classifications», *Astronomical Journal* **74**: 375–406, doi:10.1086/110819
10. 1 2 3 4  Absil, O.; di Folco, E.; Mérand, A.; Augereau, J.-C.; Coudé du Foresto, V.; Defrère, D.; Kervella, P.; Aufdenberg, J.P. *και άλλοι*. (Σεπτέμβριος 2008), «A near-infrared interferometric survey of debris disc stars. II. CHARA/FLUOR observations of six early-type dwarfs», *Astronomy and Astrophysics* **487** (3): 1041–1054, doi:10.1051/0004-6361:200810008
11. 1 2 3 4  Plavchan, Peter; Werner, M.W.; Chen, C.H.; Stapelfeldt, K.R.; Su, K.Y.L.; Stauffer, J.R.; Song, I. (Ιούνιος 2009), «New Debris Disks Around Young, Low-Mass Stars Discovered with the Spitzer Space Telescope», *The Astrophysical Journal* **698** (2): 1068–1094, doi:10.1088/0004-637X/698/2/1068
12. ↑  Royer, F.; Zorec, J.; Gómez, A.E. (Φεβρουάριος 2007), «Rotational velocities of A-type stars. III. Velocity distributions», *Astronomy and Astrophysics* **463** (2): 671–682, doi:10.1051/0004-6361:20065224
13. ↑  Kiss, László L.; Vinkó, József (Μάιος 2000), «A photometric and spectroscopic study of the brightest northern Cepheids - III. A high-resolution view of Cepheid atmospheres», *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society* **314** (2): 420–432, doi:10.1046/j.1365-8711.2000.03375.x
14. ↑  Niessen, P. E. (2008). «The 2007 ESO Instrument Calibration Workshop: Proceedings of the ESO Workshop Held in Garching, Germany, 23-26 Ιανουαρίου 2007». Στο: Kaufer, Andreas; Kerber, Florian, επιμ. Eso Astrophysics Symposia. Springer, pp. 365-374. ISBN 3-540-76962-5. .
15. ↑  Dommanget, J.; Nys, O. (1994). «Catalogue des composantes d'etoiles doubles et multiples (CCDM) premiere edition - Catalogue of the components of double and multiple stars (CCDM) first edition». *Com. De l'Observ. Royal de Belgique* **115**: 1. Bibcode: 1994CoORB.115....1D.
16. ↑  De Rosa, R.J.; Patience, J.; Wilson, P.A.; Schneider, A; Wiktorowicz, S.J.; Vigan, A; Marois, C.; Song, I. *και άλλοι*. (2014). «The VAST Survey - III. The multiplicity of A-type stars within 75 pc». *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society* **437** (2): 1216. doi:10.1093/mnras/stt1932. Bibcode: 2014MNRAS.437.1216D.
17. ↑  Evans, D.S. (20-24 Ιουνίου 1966). «Determination of Radial Velocities and their Applications, Proceedings from IAU Symposium no. 30». Στο: Batten, Alan Henry; Heard, John Frederick, επιμ. **30**. University of Toronto: IAU, 57. Bibcode: 1967IAUS...30...57E.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* Φωτογραφία του ζ Αετού από τον *Aladin*