Συντεταγμένες: 49°47′0.42″N 22°47′3.26″E﻿ / ﻿49.7834500°N 22.7842389°E﻿ / 49.7834500; 22.7842389

Το **Πσέμισλ** (πολωνικά: Przemyśl, γίντις: פשעמישל, ουκρανικά: Перемишль‎‎, γερμανικά: Premissel‎‎) είναι πόλη του Βοεβοδάτου Κάτω Καρπαθίων, στη νοτιοανατολική Πολωνία. Ο πληθυσμός του είναι 58.721 κάτοικοι (Δεκέμβριος 2021).

Το Πσέμισλ οφείλει τη μακρά και πλούσια ιστορία του στα πλεονεκτήματα της γεωγραφικής του θέσης. Η πόλη βρίσκεται σε μια περιοχή, που συνδέει βουνά και πεδιάδες, γνωστή ως Πύλη Πσέμισλ, με ανοιχτές γραμμές μεταφοράς και εύφορο έδαφος. Βρίσκεται επίσης στον πλωτό ποταμό Σαν. Σημαντικές εμπορικές διαδρομές, που συνδέουν την Κεντρική Ευρώπη από το Πσέμισλ, διασφαλίζουν τη σημασία της πόλης. Η Παλιά Πόλη του Πσέμισλ αναφέρεται ως Ιστορικό Μνημείο της Πολωνίας.

Ονομασία
--------

Διαφορετικά ονόματα σε διάφορες γλώσσες έχουν προσδιορίσει την πόλη σε όλη την ιστορία της. Οι επιλεγμένες γλώσσες περιλαμβάνουν:

* τσεχικά: Přemyšl‎‎
* γερμανικά: Premissel, Prömsel, Premslen‎‎
* λατινικά: Premislia‎‎
* ουκρανικά: Перемишль‎‎ (Peremyshl j) και Пшемисль (Pshemysl j)
* γίντις: פשעמישל (Pshemishl)

Ιστορία
-------

### Προέλευση

 Τα θεμέλια ενός γκορντ και ενός λατινικού παρεκκλησιού ροτόντας και ανακτορικού συγκροτήματος, που χτίστηκε από τον Μπόλεσλαφ Α' τον Γενναίο της Πολωνίας τον 11ο αιώνα, μαζί με ορθόδοξο ναό που χτίστηκε τον 12ο αιώνα.
Το Πσέμισλ είναι η δεύτερη παλαιότερη πόλη (μετά την Κρακοβία) στη νότια Πολωνία, η οποία χρονολογείται από τον 8ο αιώνα. Ήταν η τοποθεσία ενός οχυρωμένου γκορντ, που ανήκε στους Λενζανηνούς (*Ledzianie*), μια δυτική σλαβική φυλή. Τον 9ο αιώνα, ο οχυρός οικισμός και η γύρω περιοχή έγιναν μέρος της Μεγάλης Μοραβίας. 

Μετά την εισβολή των ουγγρικών φυλών στην καρδιά της Μεγάλης Μοραβικής Αυτοκρατορίας γύρω στο 899, οι ντόπιοι Λενζανηνοί δήλωσαν πίστη στους Ούγγρους. Η περιοχή έγινε στη συνέχεια τόπος διαμάχης μεταξύ της Πολωνίας, του Ρως του Κιέβου και της Ουγγαρίας ξεκινώντας τουλάχιστον τον 9ο αιώνα, με το Πσέμισλ μαζί με άλλα γκροντ να περνούν υπό τον έλεγχο των Πολάνων, οι οποίοι εγκαθίδρυσαν τον 10ο αιώνα υπό την κυριαρχία του Μιέσκο Α΄ το πολωνικό κράτος. Όταν ο Μιέσκο Α΄ προσάρτησε τη φυλετική περιοχή των Λενζανηνών το 970–980, το Πσέμισλ έγινε σημαντικό τοπικό κέντρο στα ανατολικά σύνορα του βασιλείου των Πιαστ.

Η πόλη αναφέρθηκε από τον Νέστορα τον Χρονικογράφο, όταν το 981 την κατέλαβε ο Βλαδίμηρος Α΄ της Ρωσίας. Το 1018, το Πσέμισλ επέστρεψε στο Βασίλειο της Πολωνίας και το 1031 ανακτήθηκε από τους Ρως. Γύρω στο έτος 1069, το Πσέμισλ επέστρεψε ξανά στην Πολωνία, αφού ο Μπολέσλαφ Β΄ ο Γενναιόδωρος ανακατέλαβε την πόλη και την έκανε προσωρινά κατοικία του. Το 1085, η πόλη έγινε η πρωτεύουσα ενός ημιανεξάρτητου Πριγκιπάτου του Περέμισλ υπό την κυριαρχία των Ρως.

Το ανακτορικό συγκρότημα, που περιλαμβάνει μια λατινική ροτόντα, χτίστηκε κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης του Πολωνού βασιλιά Μπολέσλαφ Α΄ του Γενναίου τον 11ο αιώνα. Λίγο πριν το 1218, ιδρύθηκε στην πόλη ορθόδοξη επαρχία. Το Πσέμισλ έγινε αργότερα μέρος του Βασιλείου της Γαλικίας-Βολυνίας, από το 1246 υπό μογγολική επικυριαρχία.

### Βασίλειο της Πολωνίας και Πολωνική-Λιθουανική Κοινοπολιτεία

 Το Κάστρο του Πσέμισλ που χτίστηκε από τον βασιλιά Καζίμιρ Γ' τον Μέγα της Πολωνίας το 1340
Το 1340, το Πσέμισλ ανακαταλήφθηκε από τον βασιλιά Καζίμιρ Γ΄ της Πολωνίας και έγινε και πάλι μέρος του Βασιλείου της Πολωνίας ως αποτέλεσμα των Πολέμων Γαλικίας-Βολυνίας. Εκείνη την εποχή, ιδρύθηκε η πρώτη Λατινική Καθολική επισκοπή στην πόλη και στο Πσέμισλ χορηγήθηκε χάρτα πόλης βασισμένη στα δικαιώματα του Μαγδεμβούργου, που επιβεβαιώθηκε το 1389 από τον βασιλιά Βλαδίσλαο Β΄ Γιαγκιέλο. Η πόλη άκμασε ως σημαντικό εμπορικό κέντρο κατά τον 16ο αιώνα. Όπως και το κοντινό Λβιβ, ο πληθυσμός της πόλης αποτελούνταν από μεγάλο αριθμό εθνικοτήτων, συμπεριλαμβανομένων Πολωνών, Εβραίων, Γερμανών, Τσέχων, Αρμενίων και Ρουθήνιων. Η μακρά περίοδος ακμής επέτρεψε την κατασκευή δημόσιων κτιρίων όπως το δημαρχείο της Αναγέννησης και την Παλαιά Συναγωγή του 1559. Επίσης, ένα κολέγιο Ιησουιτών ιδρύθηκε στην πόλη το 1617.

 Γραφική αναπαράσταση των αρχών του 17ου αιώνα που απεικονίζει το Πσέμισλ κατά την εποχή της Πολωνικής-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας.
Η ευημερία έλαβε τέλος στα μέσα του 17ου αιώνα κατά την εισβολή του σουηδικού στρατού κατά τη διάρκεια του Κατακλυσμού και τη γενική παρακμή της Πολωνικής-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας. Η παρακμή της πόλης διήρκεσε για πάνω από εκατό χρόνια και μόλις στα τέλη του 18ου αιώνα ανέκαμψε τα προηγούμενα επίπεδα πληθυσμού της. Το 1754, ο Λατίνος Καθολικός επίσκοπος ίδρυσε την πρώτη δημόσια βιβλιοθήκη του Πσέμισλ, η οποία ήταν μόλις η δεύτερη δημόσια βιβλιοθήκη στην Πολωνικήο-Λιθουανική Κοινοπολιτεία (η Βιβλιοθήκη Ζαουούσκι της Βαρσοβίας ιδρύθηκε 7 χρόνια νωρίτερα). Η σημασία του Πσέμισλ εκείνη την εποχή ήταν τέτοια, που, όταν η Αυστρία προσάρτησε την ανατολική Γαλικία το 1772, οι Αυστριακοί σκέφτηκαν να κάνουν το Πσέμισλ την πρωτεύουσα της επαρχίας τους, πριν αποφασίσουν για το Λβιβ.

Στα μέσα του 18ου αιώνα, οι Εβραίοι αποτελούσαν το 55,6% (1.692) του πληθυσμού, οι Λατίνοι Καθολικοί Πολωνοί το 39,5% (1.202) και οι Έλληνοκαθολικοί Ρουθήνιοι το 4,8% (147).

### Μέρος της Αυστριακής Πολωνίας

Το 1772, ως συνέπεια του πρώτου διαμελισμού της Πολωνίας, το Πσέμισλ έγινε μέρος της Αυστριακής Αυτοκρατορίας στο αποκαλούμενο από τους Αυστριακούς Βασίλειο της Γαλικίας και της Λοδομερίας. Σύμφωνα με την αυστριακή απογραφή του 1830, η πόλη κατοικούνταν από 7.538 άτομα, από τα οποία 3.732 ήταν Λατίνοι Καθολικοί, 2.298 Εβραίοι και 1.508 ήταν μέλη της Ελληνικής Καθολικής Εκκλησίας, ένας πολύ μεγαλύτερος αριθμός Ρουθήνιων από ότι στις περισσότερες πόλεις της Γαλικίας.

Το 1804, ιδρύθηκε μια ρουθηνιακή βιβλιοθήκη στο Πσέμισλ. Μέχρι το 1822, η συλλογή της είχε πάνω από 33.000 βιβλία. Το Πσέμισλ έγινε επίσης το κέντρο της αναβίωσης της βυζαντινής χορωδιακής μουσικής στην Ελληνική Καθολική Εκκλησία. Μέχρι να επισκιαστεί από το Λβιβ τη δεκαετία του 1830, το Πσέμισλ ήταν η πιο σημαντική πόλη στη ρουθηνιακή πολιτιστική αφύπνιση τον 19ο αιώνα.

Καθώς η πλειονότητα των κατοίκων του Πσέμισλ ήταν Πολωνοί, η πόλη έγινε επίσης κέντρο για την ανάπτυξη του πολωνικού πολιτισμού και της επιστήμης και πολωνικές οργανώσεις ανεξαρτησίας λειτούργησαν επίσης στο Πσέμισλ. Η μεγαλύτερη ακμή της Πολωνίας στο Πσέμισλ χρονολογείται από το 1860 ως το 1918, λόγω της παραχώρησης αυτονομίας στη Γαλικία.

 Πλήθος έξω από την Παλιά Συναγωγή στο Πσέμισλ
Το 1861, ο σιδηρόδρομος της Γαλικίας του Αρχιδούκα Καρόλου Λουδοβίκου έχτισε μια γραμμή σύνδεσης από το Πσέμισλ προς την Κρακοβία και ανατολικά με το Λβιβ. Στα μέσα του 19ου αιώνα, λόγω της αυξανόμενης σύγκρουσης μεταξύ της Αυστριακής Αυτοκρατορίας και της Ρωσικής Αυτοκρατορίας για τα Βαλκάνια, η Αυστρία συνειδητοποίησε περισσότερο τη στρατηγική θέση του Πσέμισλ κοντά στα σύνορα με τη Ρωσική Αυτοκρατορία. Κατά τη διάρκεια του Κριμαϊκού Πολέμου, όταν αυξήθηκαν οι εντάσεις μεταξύ Ρωσίας και Αυστρίας, μια σειρά από τεράστια φρούρια, περιφέρειας 15 χιλιομέτρων, χτίστηκαν γύρω από την πόλη από τον αυστριακό στρατό.

Το 1909, ιδρύθηκε το Πολωνικό «Μουσείο της Γης του Πσέμισλ» στο Πσέμισλ. Ήταν μια εξαιρετικά σημαντική εγκατάσταση για τον πολωνικό πληθυσμό.

Η απογραφή του 1910 έδειξε ότι η πόλη είχε 54.078 κατοίκους. Οι Λατίνοι Καθολικοί ήταν οι πιο πολυάριθμοι 25.306 (46,8%), ακολουθούμενοι από τους Εβραίους 16.062 (29,7%) και τους Έλληνες Καθολικούς 12.018 (22,2%). Το 87% των κατοίκων της πόλης μιλούσε πολωνικά. Όλοι οι Πολωνοί μιλούσαν πολωνικά και οι περισσότεροι Εβραίοι ήταν δίγλωσσοι και επικοινωνούσαν στα γίντις και στα πολωνικά, αλλά, λόγω της αδυναμίας να δηλώσουν τα γίντις, σχεδόν όλοι οι Εβραίοι δήλωσαν την πολωνική γλώσσα.

#### Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος (Φρούριο Πσέμισλ)

Με την τεχνολογική πρόοδο στο πυροβολικό κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, οι παλιές οχυρώσεις έγιναν γρήγορα παρωχημένες. Το μεγαλύτερο βεληνεκές του πυροβολικού απαιτούσε τον επανασχεδιασμό των φρουρίων, ώστε να είναι μεγαλύτερα και ικανά να αντιστέκονται στα πρόσφατα διαθέσιμα όπλα. Για να επιτευχθεί αυτό, μεταξύ 1888 και 1914, το Πσέμισλ μετατράπηκε σε φρούριο πρώτης κατηγορίας, το τρίτο μεγαλύτερο στην Ευρώπη από τα 200 περίπου που χτίστηκαν αυτήν την περίοδο. Γύρω από την πόλη, σε κύκλο περιφέρειας 45 χιλιομέτρων, χτίστηκαν 44 οχυρά διαφόρων μεγεθών. Οι παλαιότερες οχυρώσεις εκσυγχρονίστηκαν για να δώσουν στο φρούριο έναν εσωτερικό αμυντικό δακτύλιο. Το φρούριο σχεδιάστηκε για να φιλοξενήσει 85.000 στρατιώτες και 956 κανόνια κάθε είδους, αν και τελικά 120.000 στρατιώτες φρουρήθηκαν εκεί.

Τον Αύγουστο του 1914, στην αρχή του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, οι ρωσικές δυνάμεις νίκησαν τις αυστροουγγρικές δυνάμεις στις αρχικές εμπλοκές και προχώρησαν γρήγορα στη Γαλικία. Το φρούριο Πσέμισλ εκπλήρωσε την αποστολή του πολύ αποτελεσματικά, βοηθώντας να σταματήσει ένας ρωσικός στρατός 300.000 δυνάμεων να προελαύνει στα Καρπάθια περάσματα και στην Κρακοβία, την περιφερειακή πρωτεύουσα της Ελάσσονος Πολωνίας. Η πρώτη πολιορκία άρθηκε με μια προσωρινή αυστροουγγρική προέλαση. Ωστόσο, ο ρωσικός στρατός επανέλαβε την προέλασή του και ξεκίνησε μια δεύτερη πολιορκία του φρουρίου Πσέμισλ τον Οκτώβριο του 1914. Αυτή τη φορά οι προσπάθειες ανακούφισης ήταν ανεπιτυχείς. Λόγω έλλειψης τροφής και εξάντλησης των υπερασπιστών του, το φρούριο παραδόθηκε στις 22 Μαρτίου 1915. Οι Ρώσοι συνέλαβαν 126.000 αιχμαλώτους και 700 μεγάλα όπλα. Πριν από την παράδοση έγινε η πλήρης καταστροφή όλων των οχυρώσεων. 

Οι Ρώσοι δεν έμειναν στο Πσέμισλ. Μια νέα επίθεση των Κεντρικών Δυνάμεων ανακατέλαβε το κατεστραμμένο φρούριο στις 3 Ιουνίου 1915. Κατά τη διάρκεια των μαχών γύρω από το Πσέμισλ, και οι δύο πλευρές έχασαν έως και 115.000 νεκρούς, τραυματίες και αγνοούμενους.

### Δεύτερη Πολωνική Δημοκρατία

**Πληθυσμός του Πσέμισλ, 1931**

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Λατίνοι Καθολικοί (Πολωνοί) | 39 430 | (63,3%) |
| Εβραίοι | 18 376 | (29,5%) |
| Έλληνες Καθολικοί (Ουκρανοί) | 4 391 | (7,0%) |
| Άλλοι | 85 | (0,2%) |
| Σύνολο | 62 272 |

Πηγή: Πολωνική απογραφή 1931
 Μνημείο για τους αετούς του Πσέμισλ που ανεγέρθηκε για πρώτη φορά το 1938
Στο τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, το Πσέμισλ διεκδικούσαν η αναγεννώμενη Πολωνία και η Λαϊκή Δημοκρατία της Δυτικής Ουκρανίας. Την 1η Νοεμβρίου 1918, σχηματίστηκε μια τοπική προσωρινή κυβέρνηση με εκπροσώπους Πολωνών, Εβραίων και Ρουθήνιων κατοίκων της περιοχής. Ωστόσο, στις 3 Νοεμβρίου, μια ουκρανική στρατιωτική μονάδα ανέτρεψε την κυβέρνηση, συνέλαβε τον αρχηγό της και κατέλαβε το ανατολικό τμήμα της πόλης. Ο ουκρανικός στρατός ελέγχθηκε από μια μικρή πολωνική μονάδα αυτοάμυνας που συγκροτήθηκε από βετεράνους του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Επίσης, πολλοί νεαροί Πολωνοί εθελοντές από τα λύκεια του Πσέμισλ, που αργότερα ονομάστηκαν *Αετόπουλα του Πσέμισλ*, ενώθηκαν μαζί τους. Το μέτωπο μάχης χώριζε την πόλη κατά μήκος του ποταμού Σαν, με το δυτικό δήμο Ζασάνιε να κρατείται στα χέρια της Πολωνίας και την Παλιά Πόλη να ελέγχεται από τους Ουκρανούς. Ούτε οι Πολωνοί ούτε οι Ουκρανοί μπορούσαν να διασχίσουν ουσιαστικά τον ποταμό Σαν, έτσι και τα δύο αντίπαλα μέρη αποφάσισαν να περιμένουν μια δύναμη ανακούφισης από το εξωτερικό. Τον αγώνα κέρδισαν οι πολωνικές ενισχύσεις. Η εθελοντική εκστρατευτική μονάδα, που σχηματίστηκε στην Κρακοβία, έφτασε στο Πσέμισλ στις 10 Νοεμβρίου 1918. Όταν το επακόλουθο πολωνικό τελεσίγραφο προς τους Ουκρανούς παρέμεινε αναπάντητο, στις 11–12 Νοεμβρίου οι πολωνικές δυνάμεις διέσχισαν το Σαν και εξώθησαν τους υπεράριθμους Ουκρανούς από την πόλη στην Μάχη του Πσέμισλ του 1918.

Μετά το τέλος του Πολωνο-Ουκρανικού Πολέμου και του Πολωνο-Σοβιετικού πολέμου που ακολούθησε, η πόλη έγινε μέρος της Δεύτερης Πολωνικής Δημοκρατίας. Αν και η πρωτεύουσα του βοεβοδάτου ήταν στο Λβουφ (βλ. Βοεβοδάτο Λβουφ), το Πσέμισλ ανέκτησε την κομβική του θέση ως έδρα της τοπικής εκκλησιαστικής διοίκησης, καθώς και ως φρουρά της 10ης Στρατιωτικής Περιφέρειας του Πολωνικού Στρατού, μιας επιτελικής μονάδας επιφορτισμένης με την οργάνωση της υπεράσπισης περίπου του 10% του εδάφους της προπολεμικής Πολωνίας. Από το 1931, το Πσέμισλ είχε πληθυσμό 62.272 κατοίκους και ήταν η μεγαλύτερη πόλη στη νότια Πολωνία μεταξύ Κρακοβίας και Λβουφ.

#### Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος

Στις 11–14 Σεπτεμβρίου 1939, κατά τη διάρκεια της εισβολής στην Πολωνία, η οποία ξεκίνησε το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο γερμανικός και ο πολωνικός στρατός πολέμησαν τη μάχη του Πσέμισλ μέσα και γύρω από την πόλη. Μετά τη μάχη, τα γερμανικά *Einsatzgruppe Α* μπήκαν στην πόλη για να διαπράξουν διάφορες θηριωδίες κατά του πληθυσμού και το *Einsatzgruppe zbV* μπήκε για να καταλάβει την πολωνική βιομηχανία. Μετά τη μάχη ακολούθησαν σφαγές τριών ημερών από τους Γερμανούς στρατιώτες, την αστυνομία και *το Einsatzgruppe Α* εναντίον εκατοντάδων Εβραίων που ζούσαν στην πόλη. Συνολικά, πάνω από 500 Εβραίοι δολοφονήθηκαν μέσα και γύρω από την πόλη και η συντριπτική πλειονότητα του εβραϊκού πληθυσμού της πόλης απελάθηκε πέρα από τον ποταμό Σαν στο τμήμα της Πολωνίας, που είχε καταληφθεί από τη Σοβιετική Ένωση.

Τα σύνορα μεταξύ των δύο εισβολέων διέτρεχαν τη μέση της πόλης κατά μήκος του ποταμού Σαν μέχρι τον Ιούνιο του 1941. Η κατεχόμενη από τη Γερμανία αριστερή όχθη του Πσέμισλ ήταν μέρος της Περιφέρειας της Κρακοβίας του Γενικού Κυβερνείου. Μέλη της *Einsatzgruppe Α* συνδημιούργησαν την τοπική γερμανική αστυνομική μονάδα. Στις 10 Νοεμβρίου 1939, οι Γερμανοί πραγματοποίησαν μαζικές συλλήψεις Πολωνών στην αριστερή όχθη του Πσέμισλ και στην κομητεία, ως μέρος του Ιντελιγκέντσακτιον. Οι συλληφθέντες Πολωνοί κρατήθηκαν στην τοπική γερμανική αστυνομική φυλακή και στη συνέχεια απελάθηκαν σε φυλακή στην Κρακοβία, από όπου τελικά απελάθηκαν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Άουσβιτς.

Το κατεχόμενο από τη σοβιετική δεξιά όχθη τμήμα της πόλης ενσωματώθηκε στην Ουκρανική ΣΣΔ στην ατμόσφαιρα τρόμου του ΛΕΕΥ, καθώς χιλιάδες Εβραίοι διατάχθηκαν να απελαθούν. Έγινε μέρος του νεοσύστατου Όμπλαστ Ντροχόμπιτς. Το 1940, η πόλη έγινε διοικητικό κέντρο του Ουγιέζντ Περέμισλ με την Οχυρωμένη Περιοχή Περέμισλ που ιδρύθηκε κατά μήκος των ναζί-σοβιετικών συνόρων πριν από τη γερμανική επίθεση κατά της ΕΣΣΔ το 1941.

Ο πληθυσμός της πόλης αυξήθηκε λόγω της μεγάλης εισροής Εβραίων προσφύγων από το Γενικό Κυβερνείο, που προσπάθησαν να περάσουν τα σύνορα προς τη Ρουμανία. Υπολογίζεται ότι μέχρι τα μέσα του 1941 ο εβραϊκός πληθυσμός της πόλης είχε αυξηθεί σε περίπου 16.500. Στην Επιχείρηση Μπαρμπαρόσα του 1941, το ανατολικό τμήμα της πόλης που κατείχε η Σοβιετική Ένωση καταλήφθηκε επίσης από τη Γερμανία. Στις 20 Ιουνίου 1942, η πρώτη ομάδα 1.000 Εβραίων μεταφέρθηκε από την περιοχή Πσέμισλ στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Γιανόφσκα και στις 15 Ιουλίου 1942 ιδρύθηκε ένα ναζιστικό γκέτο για όλους τους Εβραίους κατοίκους του Πσέμισλ και της γειτονιάς του: περίπου 22.000 άτομα. Στους Εβραίους της περιοχής δόθηκε 24 ώρες για να εισέλθουν στο γκέτο. Εβραϊκά κοινοτικά κτίρια, συμπεριλαμβανομένης της Συναγωγής Τέμπελ και της Παλαιάς Συναγωγής καταστράφηκαν. Η Νέα Συναγωγή, η Συναγωγή Ζασάνιε και όλα τα εμπορικά και οικιστικά ακίνητα που ανήκαν σε Εβραίους απαλλοτριώθηκαν.

Το γκέτο στο Πσέμισλ σφραγίστηκε εξωτερικά στις 14 Ιουλίου 1942. Μέχρι εκείνη την εποχή, μπορεί να υπήρχαν έως και 24.000 Εβραίοι στο γκέτο. Στις 27 Ιουλίου η Γκεστάπο ενημέρωσε την *Γιούντενρατ* για το πρόγραμμα αναγκαστικής επανεγκατάστασης και δημοσίευσε ανακοινώσεις ότι επρόκειτο να εφαρμοστεί ένα *«Aktion»* (συγκέντρωση για απέλαση σε στρατόπεδα) που θα περιλάμβανε σχεδόν όλους τους ενοίκους. Έγιναν εξαιρέσεις για ορισμένους βασικούς εργάτες και εργάτες της Γκεστάπο. Την ίδια μέρα, ο Ταγματάρχης Μαξ Λίντκε, στρατιωτικός διοικητής του Πσέμισλ, διέταξε τα στρατεύματά του να καταλάβουν τη γέφυρα του ποταμού Σαν, που ένωνε τη διαιρεμένη πόλη, και να σταματήσουν την εκκένωση. Η Γκεστάπο αναγκάστηκε να του δώσει την άδεια να κρατήσει τους εργάτες που εκτελούσαν υπηρεσία για τη *Βέρμαχτ* (έως 100 Εβραίοι με οικογένειες). Για τις ενέργειες που ανέλαβαν ο Λίντκε και ο βοηθός του, Άλμπερτ Μπάτελ, στο Πσέμισλ, το Γιαντ Βασέμ τους ονόμασε αργότερα «Δίκαιους των Εθνών».

Η διαδικασία εξόντωσης των Εβραίων ξανάρχισε στη συνέχεια. Μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1943 σχεδόν όλοι οι Εβραίοι στάλθηκαν στα στρατόπεδα εξόντωσης του Άουσβιτς ή του Μπέλζεκ. Τα τοπικά παραρτήματα του Πολωνικού Εσωτερικού Στρατού και της Ζεγκότα κατάφεραν να σώσουν 415 Εβραίους. Σύμφωνα με μια μεταπολεμική έρευνα στα γερμανικά αρχεία, 568 Πολωνοί εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς για απόκρυψη Εβραίων στην περιοχή του Πσέμισλ, που απαγχονίστηκαν μαζί με αρκετούς άλλους στις 6 Σεπτεμβρίου 1943 σε δημόσια εκτέλεση. Ανάμεσα στους πολλούς Πολωνούς διασώστες εκεί, ήταν οι οικογένειες Μπανασιέβιτς, Κούρπιελ, Κούσεκ, Λεβαντόφσκι και Ποντγκούρσκι. 

Ο Κόκκινος Στρατός ανέκτησε την πόλη από τις γερμανικές δυνάμεις στις 27 Ιουλίου 1944. Στις 16 Αυγούστου 1945, υπογράφηκε στη Μόσχα μια συνοριακή συμφωνία μεταξύ της κυβέρνησης της Σοβιετικής Ένωσης και της Πολωνικής Προσωρινής Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας, που εγκαταστάθηκε από τους Σοβιετικούς. Σύμφωνα με τη λεγόμενη Γραμμή Κάρζον, τα μεταπολεμικά ανατολικά σύνορα της Πολωνίας ιδρύθηκαν αρκετά χιλιόμετρα ανατολικά του Πσέμισλ.

### Μεταπολεμικός κομμουνισμός έως σύγχρονη εποχή

 Αεροφωτογραφία του καθεδρικού ναού του Πσέμισλ 
Στη μεταπολεμική περίοδο, τα σύνορα διέτρεχαν μόλις 15 χιλιόμετρα ανατολικά της πόλης, αποκόπτοντάς την από μεγάλο μέρος της οικονομικής της ενδοχώρας. Λόγω των δολοφονιών Εβραίων στο Ναζιστικό Ολοκαύτωμα και της μεταπολεμικής εκδίωξης Ουκρανών (στην Επιχείρηση Βιστούλα ή *akcja Wisła*), ο πληθυσμός της πόλης μειώθηκε σε 36.000, σχεδόν εξ ολοκλήρου Πολωνοί. Ωστόσο, η πόλη υποδέχτηκε χιλιάδες Πολωνούς μετανάστες από το Κρέσι (Ανατολικά Σύνορα) που εκδιώχθηκαν από τους Σοβιετικούς - ο αριθμός τους επανέφερε τον πληθυσμό της πόλης στο προπολεμικό επίπεδο. Στις 11 Ιουλίου 2022, ο Πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι απένειμε τον τιμητικό τίτλο της «Πόλης Διάσωσης» στο Πσέμισλ για τον ρόλο που έπαιξε η πόλη βοηθώντας τους Ουκρανούς πρόσφυγες, που διέφυγαν από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022.

Κλίμα
-----

Το κλίμα είναι ζεστό-καλοκαιρινό υγρό ηπειρωτικό (κλιματική ταξινόμηση Κέππεν: *Dfb*). Παρά την τοποθεσία της στη νότια Πολωνία, οι χειμώνες μπορεί να είναι πιο κρύοι από ότι σε μεγαλύτερα γεωγραφικά πλάτη, ειδικά στα βορειοδυτικά της χώρας λόγω της ηπείρου.

Μετακινήσεις
------------

Ο κύριος σιδηροδρομικός σταθμός Πσέμισλ βρίσκεται στο κέντρο της πόλης. Περίπου 40 τρένα αναχωρούν καθημερινά, συμπεριλαμβανομένων τρένων για πολλές πόλεις της Πολωνίας, καθώς και στη Γερμανία, την Αυστρία, την Τσεχία και την Ουκρανία.

Η κύρια οδική σύνδεση με την υπόλοιπη Πολωνία παρέχεται από τον αυτοκινητόδρομο Α4, που διέρχεται περίπου 15 χιλιόμετρα βόρεια από το κέντρο της πόλης.

Το πλησιέστερο διεθνές αεροδρόμιο είναι το Αεροδρόμιο Ζέσουφ-Γιασιόνκα, περίπου 90 χλμ. οδικώς.

Κυριότερα αξιοθέατα
-------------------

 Ο σιδηροδρομικός σταθμός χτίστηκε το 1895
 Ανάκτορο Λουμπομίρσκι στο Πσέμισλ
Λόγω της μακράς και πλούσιας ιστορίας της πόλης, υπάρχουν πολλά αξιοθέατα μέσα και γύρω από το Πσέμισλ, που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους τουρίστες, συμπεριλαμβανομένης της Παλιάς Πόλης, η οποία αναφέρεται ως Ιστορικό Μνημείο της Πολωνίας, με το *Ρύνεκ*, την κεντρική αγορά.

Μεταξύ των ιστορικών κτιρίων και μουσείων, που είναι ανοιχτά στους επισκέπτες, είναι:

* Εθνικό Μουσείο, που περιέχει μια συλλογή εικόνων
* Επισκοπικό Μουσείο
* Μεταρρυθμισμένη Φραγκισκανική εκκλησία και μοναστήρι, που ιδρύθηκε το 1627
* Φραγκισκανική εκκλησία, από τα μέσα του 18ου αιώνα σε μπαρόκ στιλ
* Καθεδρικός ναός του Αγίου Ιωάννη του Βαπτιστή, πρώην εκκλησία των Ιησουιτών του 17ου αιώνα, νυν ουκρανικός ελληνοκαθολικός καθεδρικός ναός
* Εκκλησία Καρμελιτών, εκκλησία της ύστερης Αναγέννησης του 17ου αιώνα
* Μεγάλος Καθεδρικός Ναός του Πσέμισλ
* Κάστρο Πσέμισλ, χτισμένο από τον Καζίμιρ Γ' τον Μέγα τον 14ο αιώνα
* Συναγωγή Ζασάνιε
* Νέα Συναγωγή
* Ανάκτορο Λουμπομίρσκι, ένα εκλεκτικό παλάτι της οικογένειας Λουμπομίρσκι που κατασκευάστηκε το 1885
* Ταταρικός τύμβος, στα νότια της πόλης όπου φέρεται να ήταν θαμμένος ένας Τατάρος χάνος του 16ου αιώνα.
* Νεκροταφεία Α' Παγκοσμίου Πολέμου
* Καταφύγιο Πολιτικής Άμυνας

Αδελφοποιημένες πόλεις
----------------------

Το Πσέμισλ είναι αδελφοποιημένο με τις παρακάτω πόλεις:

* Κιβάσσο, Ιταλία
* Έγκερ, Ουγγαρία
* Κάμιανετς-Ποντίλσκι, Ουκρανία
* Λβιβ, Ουκρανία
* Πάντερμπορν, Γερμανία
* Τρουσκαβέτς, Ουκρανία

Παραπομπές
----------

1. ↑  (Γερμανικά, Αγγλικά, Γαλλικά, Ισπανικά, Ιταλικά) *archINFORM*. 6987. Ανακτήθηκε στις 6  Αυγούστου 2018.
2. ↑  bdl.stat.gov.pl/api/v1/data/localities/by-unit/061813462011-0971672?var-id=1639616&format=jsonapi. Ανακτήθηκε στις 5  Οκτωβρίου 2022.
3. ↑  «Przemyśl w liczbach» [Πσέμισλ σε αριθμούς]. *polskawliczbach.pl* (στα Πολωνικά).
4. ↑  Dz. U. z 2018 r. poz. 2419. «Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 10 grudnia 2018 r. w sprawie uznania za pomnik historii "Przemyśl - zespół staromiejski"». *isap.sejm.gov.pl*. Ανακτήθηκε στις 17 Ιουνίου 2023.
5. ↑  Przemysław Wiszewski.
6. ↑  «Przemyśl». *StayPoland.com*. Ανακτήθηκε στις 18 Ιουνίου 2022. Το Πσέμισλ θεωρείται ένας από τους παλαιότερους οικισμούς της Πολωνίας και ο δεύτερος παλαιότερος στη νότια Πολωνία. Η ιστορία του χρονολογείται από τον 8ο αιώνα, όταν, σύμφωνα με τον θρύλο, η πόλη ιδρύθηκε από έναν κυνηγό μετά το κυνήγι μιας τεράστιας αρκούδας (εξ ου και η αρκούδα στο έμβλημα της πόλης).
7. ↑  Poleski, Jacek (2000). Wieczorek, Alfried, επιμ. *Europe's Centre Around AD 1000*. Theiss. σελ. 175. ISBN 978-3806215496. Μα προτού περάσει καιρός, το 981, τα δυτικά σύνορα της Μικρής Πολωνίας, που ήταν κατειλημμένα από τους Λένδιους (με κύρια κέντρα το Πρζέμισλ και το Τσέρβιεν) κατακτήθηκαν από τον πρίγκιπα του Κιέβου Βλαδίμηρο τον Μέγα.
8. ↑  Buko, Andrzej (2005). «Unknown revolution: Archaeology and the beginnings of the Polish state». Στο: Curta, Florin. *East Central and Eastern Europe in the Middle Ages, 450-1450*. Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν. σελίδες 169–170. ISBN 978-0-472-11498-6.
9. ↑  Buko, Andrzej (2002). «From Great Poland to the Little Poland: the ruling Piast dynasty and the processes of creating the regions». Στο: Helmig, G. *Centre-Region-Periphery, Vol. 1*. Hertingen: Wesselkamp. σελ. 471.
10. ↑  *Στο 981, το Πρώτο Χρονικό αναφέρει την εκστρατεία του Βλαδίμηρου εναντίον των Πολωνών, που είχε ως αποτέλεσμα την κατάληψη των "πόλεών τους" Περέμισλ και Τσέρβεν.*
11. 1 2 3 4 5  Stanislaw Stepien. (2005).
12. ↑  J. Motylkiewicz.
13. ↑  Juraj Buzalka.
14. ↑  Tom Idzikowski. «The History of the Construction of the Fortress of Przemyśl». *Engagements and Battles*. Austro-Hungarian-army.co.uk. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Ιουλίου 2012. Ανακτήθηκε στις 23 Μαΐου 2012.
15. ↑  Tom Idzikowski. «The History of the Construction of the Fortress of Przemyśl». *Engagements and Battles*. Austro-Hungarian-army.co.uk. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Ιουλίου 2012. Ανακτήθηκε στις 23 Μαΐου 2012.
16. ↑  Wardzyńska, Maria (2009). *Był rok 1939. Operacja niemieckiej policji bezpieczeństwa w Polsce. Intelligenzaktion* (στα Πολωνικά). Warszawa: IPN. σελίδες 58–59.
17. ↑  «Przemysl Ghetto www.HolocaustResearchProject.org». *www.holocaustresearchproject.org*. Ανακτήθηκε στις 19 Ιουνίου 2023.
18. ↑  Wardzyńska, p. 238
19. ↑  Wardzyńska, p. 59
20. 1 2  Wardzyńska, p. 258
21. ↑  Bernd Wegner (1997). *From peace to war: Germany, Soviet Russia, and the world, 1939–1941*. Berghahn Books. σελ. 74. ISBN 1-57181-882-0.
22. ↑  Holocaust Education & Archive Research Team, Przemysl,
23. ↑  Voytovych, L. *Drohobych Oblast*.
24. ↑  Koval, M. *Unknown Ukraine: 20th century history of fortifications.*
25. ↑  Encyclopedia of the Ghettos (2016). *סמבּוֹר (Sambor) המכון הבין-לאומי לחקר השואה – יד ושם*. The International Institute for Holocaust Research. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2023-04-17.. Ανακτήθηκε στις 2023-06-19.
26. ↑  Virtual Shtetl (2016). «Jewish history of Przemyśl. The Holocaust». Μουσείο Ιστορίας των Πολωνοεβραίων. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 14 Σεπτεμβρίου 2016.
27. ↑  Daniel Fraenkel (2005). *Akte 1979. Battel, Albert. Die deutschen Gerechten*. Wallstein Verlag. σελίδες 65–. ISBN 9783892449003. Ανακτήθηκε στις 23 Μαΐου 2012.
28. ↑  *Rejestr faktów represji na obywatelach polskich za pomoc ludności żydowskiej w okresie II wojny światowej* (στα Πολωνικά). Warszawa: IPN. 2014. σελ. 388.
29. ↑  *Rejestr faktów represji na obywatelach polskich za pomoc ludności żydowskiej w okresie II wojny światowej*, p. 396
30. ↑  «Zelensky submits bill to grant Poles special legal status in Ukraine». *Notes from Poland*. 12 July 2022.. Ανακτήθηκε στις 12 July 2022.
31. ↑  «Przemyśl climate: Average Temperature, weather by month, Przemyśl weather averages - Climate-Data.org». *en.climate-data.org*. Ανακτήθηκε στις 19 Ιουλίου 2019.
32. ↑  «Schron Kierowania Obroną Cywilną – Visit Przemyśl». *visit.przemysl.pl* (στα Πολωνικά). Ανακτήθηκε στις 26 Ιουλίου 2017.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Commons logoCommons logo | Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα   **Πσέμισλ** |

* Ιστότοπος του δήμου(Πολωνικά)
* Το Πσέμισλ σε παλιές καρτ-ποστάλ
* Φωτογραφική συλλογή του Πσέμισλ
* Πσέμισλ στο KehilaLinks

|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| * Πύλη:Γεωγραφία
* Πύλη:Πολωνία
 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* VIAF: 139575052
* LCCN: n82058791
* GND: 4116122-1
* BNF: cb12047983z (data)
* NKC: ge137423
* BNE: XX6079477

 |

 |