Συντεταγμένες: 37°2′39″N 25°14′55″E﻿ / ﻿37.04417°N 25.24861°E﻿ / 37.04417; 25.24861

Η **Μάρπησσα** (μέχρι το 1926 *Τσιπίδος*) είναι χωριό της Πάρου, κτισμένο σε λόφο στην ανατολική πλευρά του νησιού. Απέχει 19 χιλιόμετρα από την Παροικιά και βρίσκεται κοντά στα χωριά Μάρμαρα και Πρόδρομος. Σύμφωνα με την απογραφή του 2011 έχει 582 κατοίκους. Η Μάρπησσα έχει χαρακτηριστεί παραδοσιακός οικισμός.

Ιστορικά στοιχεία
-----------------

Στις δυτικές πλαγιές του όρους Προφήτης Ηλίας, κοντά στην Μάρπησσα, βρίσκεται η σπηλιά των Δαιμόνων. Στην σπηλιά έχουν βρεθεί ευρήματα από την ύστερη νεολιθική περίοδο μέχρι την πρώιμη κυκλαδική περίοδο, που αντιστοιχεί περίπου στην πέμπτη με την τρίτη χιλιετία π.Χ. καθώς και ευρήματα από την ύστερη κυκλαδική περίοδο και τους μυκηναϊκούς χρόνους. Τα ευρήματα περιλαμβάνουν κεραμική, κυρίως κωνικά κύπελλα, όστρακα, κόκκαλα ζώων και ίχνη πυράς.

Κοντά στην Μάρπησσα βρίσκεται ο λόφος Κέφαλος στην κορυφή του οποίου κτίστηκε από τους Βενετούς κάστρο, το τρίτο στο νησί μετά από αυτή στην Παροικιά και στη Νάουσα. Το κάστρο με βάση τα αρχαιολογικά δεδομένα άρχισε να κτίζεται στα τέλη του 13ου αιώνα. Το κάστρο ήταν έτοιμο στις αρχές του 15ού αιώνα, όταν αναφέρεται από τον Κριστόφορο Μπουοντελμόντι (1415-1420). Επίσης, η κτητορική επιγραφή του ναού του Ευαγγελισμού αναφέρει ως έτος κατασκευής το 1410. Το κάστρο επεκτάθηκε περί το 1500 από τον Νικολό Α΄ Σομμαρίπα, ο οποίος και μετέφερε την έδρα του νησιού από την Παροικιά στον Κέφαλο. Ο Μπαρμπαρόσα πολιόρκησε και κατέκτησε το κάστρο το 1537.

Η Μάρπησσα φαίνεται ότι άρχισε να αναπτύσσεται στο δεύτερο μισό του 16ου αιώνα, με τη δημιουργία ενός οικισμού με οχυρωματικό χαρακτήρα. Πιθανόν η Μάρπησσα, τα Μάρμαρα και ο Πρόδρομος δημιουργήθηκαν από κατοίκους του κάστρου στον Κέφαλο και κοντινών μετοχιών. Η Μάρπησσα και τα Μάρμαρα αναφέρονται στις οθωμανικές πηγές των αρχών του 17ου αιώνα.

Η Μάρπησσα ορίστηκε έδρα του δήμου Μαρπήσσης το 1835, και παρέμεινε έδρα του μέχρι το 1856, και μετά ξανά πάλι από το 1865 μέχρι το 1912, όταν και ο δήμος καταργήθηκε και η Μάρπησσα ορίστηκε έδρα ομώνυμης κοινότητας. Η κοινότητα καταργήθηκε το 1997, με το πρόγραμμα Καποδίστριας, και εντάχθηκε στον δήμο Πάρου.

Αξιοθέατα
---------

Η Μάρπησσα έχει χαρακτηριστεί παραδοσιακός οικισμός, με πολλά σπίτια του χωριού να χρονολογούνται από τον 17ο και τον 18ο αιώνα. Στην κεντρική πλατεία του χωριού βρίσκονται τέσσερις ανεμόμυλοι. Στο χωριό λειτουργεί το Μουσείο Γλυπτών Περαντινού και λαογραφικό μουσείο. Στον λόφο Κάστελλο, στη θέση του ερειπωμένου κάστρου σήμερα βρίσκεται η μονή του Αγίου Αντωνίου.

Έθιμα
-----

Κάθε καλοκαίρι γίνονται πολιτιστικές εκδηλώσεις σε παραδοσιακά σπίτια , ποικίλες εκθέσεις αλλά και μαθήματα πλεξίματος 

Κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας στη Μάρπησσα γίνεται αναπαράσταση των Παθών του Χριστού.

Παραπομπές
----------

1. ↑  (Ελληνικά) *Βάση δεδομένων της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής*.
2. ↑  «Πανδέκτης: Τσιπίδος -- Μάρπησσα». *pandektis.ekt.gr*. Ανακτήθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 2021.
3. ↑  «ΜΑΡΠΗΣΣΑ (Χωριό) ΠΑΡΟΣ». *www.gtp.gr*. Ανακτήθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 2021.
4. ↑  (Αγγλικά) Mavridis, Fanis (2018-06). «Cave sanctuaries in the Bronze Age Cyclades? New evidence from the island of Paros, Greece». *Antiquity* **92** (363). doi:10.15184/aqy.2018.97. ISSN 0003-598X. .
5. 1 2 3  (Αγγλικά) Vionis, Athanasios K. (2006-11). «The Thirteenth–Sixteenth-century Kastro of Kephalos: A Contribution to the Archaeological Study of Medieval Paros and the Cyclades1». *Annual of the British School at Athens* **101**: 459–492. doi:10.1017/S0068245400021389. ISSN 2045-2403. .
6. ↑  Χαραμή, Όλγα (14 Αυγούστου 2019). «Πάρος: Χωριά – έκπληξη». *Η Καθημερινή*. Ανακτήθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 2021.
7. ↑  «Μάρπησσα (Κυκλάδων)». *Διοικητικές Μεταβολές των Οικισμών*. ΕΕΤΑΑ. Ανακτήθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 2021.
8. ↑  «Μάρπησσα». *www.paros.gr*. Ανακτήθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 2021.
9. ↑  «Λαογραφικό Μουσείο Μάρπησσας». *www.e-kyklades.gr*. Ανακτήθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 2021.
10. ↑  Στεργιόπουλος, Βαγγέλης (19 Απριλίου 2019). «Πάσχα στη Μάρπησσα της Πάρου: Κατάνυξη και μεθυστικές μυρωδιές». *in.gr*. Ανακτήθηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 2021.
11. ↑  Ιορδάνογλου, Αντώνης (19 Απριλίου 2022). «Τα πάθη του Χριστού ζωντανεύουν». *Η Καθημερινή*. Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2023.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Οικισμοί και νησίδες του Δήμου Πάρου |
| --- |
|  |
| Κοινότητα Πάρου | 
* Άγιος Σπυρίδωνας (νησίδα)\*
* Άγιος Χαράλαμπος
* Βουνιά  Πάρου
* Βουτάκος Πάρου
* Γλυσίδια
* Έλητας
* Κακάπετρα
* Καλάμι
* Καμάρες Πάρου
* Κάμπος
* Κουκουμαυλές
* Κρωτήρι
* Μονή Χριστού Δάσους
* Παράσπορος
* Πάρος
* Πούντα
* Σαρακίνικο
* Σωτήρες
* Χωριουδάκι
 |
|  |
| Κοινότητα Ναούσης | 
* Αγία Καλή (νησίδα)\*
* Άγιος Ανδρέας
* Άγιος Αρτέμιος (νησίδα)\*
* Αμπελάς
* Γαϊδουρονήσι (νησίδα)\*
* Γαλιάτσος (νησίδα)\*
* Εβριόκαστρο (νησίδα)\*
* Καμάρες Νάουσας
* Κολυμπήθρες
* Λάγκερη
* Λιβάδια
* Μαυρονήσι (νησίδα)\*
* Μονή Αγίου Αντωνίου\*
* Μονή Λογγοβάρδας
* Νάουσα
* Ξιφάρα
* Πρωτόργια
* Τεταρτονήσι (νησίδα)\*
* Τούρλος (νησίδα)\*
* Φιλίδι (νησίδα)\*
* Φοίνισσες (νησίδα)\*
 |
|  |
| Κοινότητα Αγκαιριάς | 
* Αγκαιριά
* Άγιος Ιωάννης Τρυπητής
* Αλυκή
* Ανερατζά
* Βουτάκος Αγκαιριάς
* Γλαρόμπουτα (νησίδα)\*
* Καμάρι
* Μακριά Μύτη
* Μικρονήσι (νησίδα)\*
* Μονή Αγίων Θεοδώρων
* Παντερονήσι (νησίδα)\*
* Τηγάνι (νησίδα)\*
 |
|  |
| Κοινότητα Αρχιλόχου | 
* Άγιος Νικόλαος
* Γλυφάδες
* Μάρμαρα
* Μώλος
* Πρόδρομος
* Τσουκαλιά
 |
|  |
| Κοινότητα Κώστου | 
* Ιστέρνι
* Κώστος
* Μαράθι
 |
|  |
| Κοινότητα Λευκών | 
* Άσπρο Χωριό
* Βουνιά Λευκών
* Γλυφά
* Λαγκάδα
* Λεύκες
 |
|  |
| Κοινότητα Μαρπήσσης | 
* Δρυονήσι (νησίδα)\*
* Δρυός
* Μακρονήσι (νησίδα)\*
* Μάρπησσα
* Πίσω Λιβάδι
* Πυργάκι
* Τζάνες
* Τούρλος
* Τσουκαλάς
* Χρυσή Ακτή
 |
|  |
| 
* Έδρα: Πάρος
* \*(Οικισμοί με μη μόνιμο πληθυσμό)
 |

 |