Η ταξινόμηση των θεμελιωδών ανθρώπινων αναγκών και οι τρόποι με τους οποίους μπορούν να ικανοποιηθούν αυτές οι ανάγκες αναπτύχθηκε από τον Μάνφρεντ Μαξ-Νιφ. Αυτή η ταξινόμηση βασίζεται στο έργο του για την ανάπτυξη ανθρώπινης κλίμακας και δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1986.

Ανάπτυξη και ανθρώπινες ανάγκες
-------------------------------

Η ανάπτυξη ανθρώπινης κλίμακας είναι βασικά ανάπτυξη της κοινότητας και αυτή «εστιάζει και βασίζεται στην ικανοποίηση θεμελιωδών ανθρώπινων αναγκών, στη δημιουργία αυξανόμενων επιπέδων αυτοδυναμίας και στην κατασκευή οργανικών αρθρώσεων ανθρώπων με τη φύση και την τεχνολογία, των παγκόσμιων διαδικασιών με τοπική δραστηριότητα, ή προσωπική με την κοινωνική, ο σχεδιασμός με αυτονομία και η κοινωνία των πολιτών με το κράτος. Οι ανθρώπινες ανάγκες, η αυτοδυναμία και οι οργανικές αρθρώσεις είναι οι πυλώνες που υποστηρίζουν την Ανάπτυξη Ανθρώπινης Κλίμακας». Η ανάπτυξη της ανθρώπινης κλίμακας "προϋποθέτει μια άμεση και συμμετοχική δημοκρατία. Αυτή η μορφή δημοκρατίας καλλιεργεί εκείνες τις συνθήκες που θα βοηθήσουν να μετατραπεί ο παραδοσιακός, ημι-πατερναλιστικός ρόλος του κράτους της Λατινικής Αμερικής και άλλων κρατών σε όλο τον κόσμο, σε έναν ρόλο ενθάρρυνσης δημιουργικών λύσεων που ρέουν από τα κάτω προς τα πάνω, πιο συνεπής με τις πραγματικές προσδοκίες του κόσμου". 

Για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των ανθρώπων στη Λατινική Αμερική αλλά και σε άλλα μέρη του κόσμου, λαμβάνονται ως αφετηρία οι ακόλουθες 3 δηλώσεις:

1. Η ανάπτυξη αφορά ανθρώπους και όχι πράγματα.
Όταν πρόκειται για ανθρώπους και όχι μόνο για πράγματα, το ακαθάριστο εθνικό προϊόν (ΑΕΠ) δεν μπορεί να ληφθεί ως δείκτης. Αντίθετα, πρέπει να σχετίζεται με την ποιότητα ζωής (QOL). Η ποιότητα ζωής εξαρτάται από τις δυνατότητες που έχουν οι άνθρωποι να ικανοποιήσουν επαρκώς τις θεμελιώδεις ανθρώπινες ανάγκες τους.
2. Οι θεμελιώδεις ανθρώπινες ανάγκες είναι πεπερασμένες, περιορισμένες σε αριθμό και ταξινομήσιμες.
Αυτό έρχεται σε αντίθεση με την παραδοσιακή ιδέα ότι υπάρχουν πολλές ανθρώπινες ανάγκες και ότι είναι ακόρεστες.
3. Οι θεμελιώδεις ανθρώπινες ανάγκες είναι ίδιες σε όλους τους πολιτισμούς και σε όλες τις ιστορικές περιόδους.
Αυτό έρχεται σε αντίθεση με την παραδοσιακή ιδέα ότι οι ανθρώπινες ανάγκες υπόκεινται σε τάσεις και ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό.

Ανάγκες και κάλυψη αναγκών
--------------------------

Ένα κοινό μειονέκτημα στην υπάρχουσα βιβλιογραφία και τις συζητήσεις για τις ανθρώπινες ανάγκες είναι ότι η θεμελιώδης διαφορά μεταξύ των αναγκών και των όσων τις ικανοποιούν είτε δεν γίνεται σαφής είτε παραβλέπεται εντελώς. Μπορεί να έχει να κάνει με τη διαφορά μεταξύ των ανθρώπινων αναγκών και της συμβατικής έννοιας των οικονομικών «θέλω - επιθυμιών» που είναι άπειρα και ακόρεστα. Οι ικανοποιήσεις των αναγκών μπορεί να περιλαμβάνουν μορφές οργάνωσης, πολιτικές δομές, κοινωνικές πρακτικές, αξίες και κανόνες, χώρους, είδη συμπεριφοράς και στάσεις. Για παράδειγμα, ένα σπίτι μπορεί να είναι καλύπτει την ανάγκη για προστασία, αλλά και οικογενειακή δομή. Επίσης δεν μπορεί κανείς να πει ότι μια ανάγκη «ικανοποιείται» ή όχι. Είναι καλύτερα να πούμε ότι οι ανάγκες ικανοποιούνται σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό.

Μπορούμε μάλιστα να πούμε ότι μία από τις πτυχές που καθορίζουν έναν πολιτισμό είναι η επιλογή των ικανών των θεμελιωδών ανθρώπινων αναγκών. Εν ολίγοις: πολιτισμικά καθορισμένες δεν είναι οι βασικές ανθρώπινες ανάγκες, αλλά οι ικανοποιήσεις αυτών των αναγκών. Η πολιτιστική αλλαγή είναι, μεταξύ άλλων, συνέπεια της πτώσης των παραδοσιακών ικανοποιήσεων και της υιοθέτησης νέων ή διαφορετικών ικανοποιήσεων.

Στο πλαίσιο της Ανάπτυξης της Ανθρώπινης Κλίμακας, οι ανάγκες δεν αντανακλούν μόνο (ατομικές ή συλλογικές) ελλείψεις. Μπορούν επίσης να θεωρηθούν ως (ατομικά ή συλλογικά) πιθανά δυνατά σημεία.

Οι θεμελιώδεις ανθρώπινες ανάγκες πρέπει να νοούνται ως ένα σύστημα: δηλαδή, όλες οι θεμελιώδεις ανθρώπινες ανάγκες είναι αλληλένδετες και αλληλεπιδραστικές. Με εξαίρεση την ανάγκη βιοπορισμού, δηλαδή να μείνεις ζωντανός, δεν υπάρχει ιεραρχία στο σύστημα. Από την άλλη πλευρά, οι ταυτότητες, η συμπληρωματικότητα και οι συμβιβασμοί είναι χαρακτηριστικά της διαδικασίας ικανοποίησης των αναγκών. Δεν υπάρχει αντιστοιχία ένα προς ένα μεταξύ των αναγκών και των ικανών όπως στα μαθηματικά. Μια ικανοποίηση μπορεί ταυτόχρονα να συμβάλλει στην ικανοποίηση διαφορετικών αναγκών ή, αντίθετα, μια ανάγκη μπορεί να απαιτεί διαφορετικές ικανοποιήσεις για να ικανοποιηθεί.

Επιπλέον, οι ανάγκες πρέπει να ικανοποιούνται σε κάθε ένα από τα τρία πλαίσια: (α) σε σχέση με τον εαυτό του (Eigenwelt). (β) σε σχέση με την κοινωνική ομάδα (Mitwelt)· και (γ) όσον αφορά το περιβάλλον (Umwelt). 

Η ποιότητα και η ένταση των επιπέδων, και εντός των προαναφερθέντων πλαισίων, θα εξαρτηθεί από το χρόνο, την τοποθεσία και τις συνθήκες. Όλα αυτά σημαίνουν επίσης ότι κάθε θεμελιώδης ανθρώπινη ανάγκη που δεν ικανοποιείται επαρκώς οδηγεί στην ανθρώπινη φτώχεια. Και η φτώχεια γεννά παθολογίες, ατομικές και συλλογικές παθολογίες. Μερικά παραδείγματα είναι: η φτώχεια διαβίωσης (λόγω ανεπαρκούς στέγασης). προστασίας (λόγω κακών συστημάτων υγείας)· της στοργής (λόγω αυταρχικών συστημάτων). της κατανόησης (ως αποτέλεσμα της κακής ποιότητας της εκπαίδευσης). της συμμετοχής (ως αποτέλεσμα της περιθωριοποίησης των γυναικών, των παιδιών και των μειονοτήτων). και ταυτότητας (λόγω αναγκαστικής μετανάστευσης). Η κατανόηση αυτών των συλλογικών παθολογιών απαιτεί διεπιστημονική έρευνα και δράση.

Πίνακας αναγκών και ικανοποιήσεων
---------------------------------

Ο πίνακας στοχεύει στην εξέταση των αναγκών και των ικανών για ανάπτυξη (Human Scale Development). Η ικανοποίηση που περιλαμβάνεται στον πίνακα, είναι στη διασταύρωση των υπαρξιακών αναγκών (που σχετίζονται με την ανθρώπινη ύπαρξη) και των αξιολογικών αναγκών (που σχετίζονται με τις ανθρώπινες αξίες). Ο Max-Neef τόνισε ότι το σύνολο των αναγκών που περιγράφεται σε αυτόν τον πίνακα δεν είναι απόλυτο ή πλήρες, αλλά απλώς ένα παράδειγμα που μπορεί να είναι χρήσιμο για ανάλυση.  Όταν αυτός ο πίνακας ικανοποίησης δημιουργείται από άτομα ή ομάδες από διαφορετικούς πολιτισμούς και σε διαφορετικές χρονικές στιγμές της ιστορίας, μπορεί να διαφέρει σημαντικά.

| Μήτρα αναγκών και ικανοποιήσεων | Υπαρξιακές ανάγκες |
| --- | --- |
| Να εισαι | Έχοντας | Πράξεις | Αλληλεπίδραση |
| Αξιολογικές ανάγκες | Συντήρηση | σωματική υγεία, ψυχική υγεία, ισορροπία, αίσθηση του χιούμορ, προσαρμοστικότητα | τροφή, στέγη, εργασία | τρέφω, γεννώ, ξεκουράζομαι, δουλεύω | περιβάλλον διαβίωσης, κοινωνικό περιβάλλον |
| Προστασία | φροντίδα, προσαρμοστικότητα, αυτονομία, ισορροπία, αλληλεγγύη | ασφαλιστικά συστήματα, αποταμιεύσεις, κοινωνική ασφάλιση, συστήματα υγείας, δικαιώματα, οικογένεια, εργασία | συνεργάζομαι, προλαμβάνω, σχεδιάζω, φροντίζω, θεραπεύω, βοηθάω | ζωτικός χώρος, κοινωνικό περιβάλλον, κατοικία |
| Στοργή | αυτοεκτίμηση, αλληλεγγύη, σεβασμός, ανεκτικότητα, γενναιοδωρία, δεκτικότητα, πάθος, αποφασιστικότητα, αισθησιασμός, αίσθηση του χιούμορ | φιλίες, οικογένεια, συνεργασίες, κατοικίδια, σχέσεις με τη φύση | να αγαπάς, να χαϊδεύεις, να εκφράζεις συναισθήματα, να μοιράζεσαι, να φροντίζεις, να καλλιεργείς, να εκτιμάς | ιδιωτικότητα, οικειότητα, σπίτι, χώρος συντροφικότητας |
| Κατανόηση | κριτική συνείδηση, δεκτικότητα, περιέργεια, έκπληξη, πειθαρχία, διαίσθηση, ορθολογισμός | λογοτεχνία, δάσκαλοι, μέθοδος, εκπαιδευτικές πολιτικές, επικοινωνιακές πολιτικές | ερευνώ, μελετώ, πειραματίζομαι, εκπαιδεύω, αναλύω, διαλογίζομαι | ρυθμίσεις διαμορφωτικής αλληλεπίδρασης, σχολεία, πανεπιστήμια, ακαδημίες, ομάδες, κοινότητες, οικογένεια |
| Συμμετοχή | προσαρμοστικότητα, δεκτικότητα, αλληλεγγύη, προθυμία, αποφασιστικότητα, αφοσίωση, σεβασμός, πάθος, αίσθηση του χιούμορ | δικαιώματα, ευθύνες, καθήκοντα, προνόμια, εργασία | γίνομαι συνδεδεμένος, συνεργάζομαι, προτείνω, μοιράζομαι, διαφωνώ, υπακούω, αλληλεπιδρώ, συμφωνώ, εκφράζω απόψεις | ρυθμίσεις συμμετοχικής αλληλεπίδρασης, πάρτι, ενώσεις, εκκλησίες, κοινότητες, γειτονιές, οικογένεια |
| Απραξία | περιέργεια, δεκτικότητα, φαντασία, απερισκεψία, αίσθηση του χιούμορ, ηρεμία, αισθησιασμός | παιχνίδια, θεάματα, κλαμπ, πάρτι, ηρεμία | ονειροπόληση, γόνος, όνειρο, αναπολώ παλιές εποχές, δίνω θέση σε φαντασιώσεις, θυμάσαι, χαλαρώνεις, διασκεδάζεις, παίζω | ιδιωτικότητα, οικειότητα, χώροι εγγύτητας, ελεύθερος χρόνος, περιβάλλοντα χώρο, τοπία |
| Δημιουργία | πάθος, αποφασιστικότητα, διαίσθηση, φαντασία, τόλμη, ορθολογισμός, αυτονομία, εφευρετικότητα, περιέργεια | ικανότητες, δεξιότητες, μέθοδος, εργασία | εργάζομαι, επινοώ, κατασκευάζω, σχεδιάζω, συνθέτω, ερμηνεύω | παραγωγικά περιβάλλοντα και ανατροφοδότηση, εργαστήρια, πολιτιστικές ομάδες, κοινό, χώροι έκφρασης, χρονική ελευθερία |
| Ταυτότητα | αίσθηση του ανήκειν, συνέπεια, διαφοροποίηση, αυτοεκτίμηση, διεκδίκηση | σύμβολα, γλώσσα, θρησκεία, συνήθειες, έθιμα, ομάδες αναφοράς, σεξουαλικότητα, αξίες, κανόνες, ιστορική μνήμη, εργασία | δεσμεύεται, ενσωματώνεται, αντιμετωπίζει, αποφασίζει, γνωρίζει τον εαυτό του, αναγνωρίζει τον εαυτό του, πραγματοποιεί τον εαυτό του, αναπτύσσεται | κοινωνικοί ρυθμοί, καθημερινές ρυθμίσεις, ρυθμίσεις στις οποίες ανήκει κανείς, στάδια ωρίμανσης |
| Ελευθερία | αυτονομία, αυτοεκτίμηση, αποφασιστικότητα, πάθος, διεκδίκηση, ανοιχτόμυαλο, τόλμη, επαναστατικότητα, ανεκτικότητα | ίσα δικαιώματα | διαφωνεί, επιλέγει, διαφέρει από, διατρέχει κινδύνους, αναπτύσσει επίγνωση, δεσμεύεται, δεν υπακούει | χρονική/χωρική πλαστικότητα |

Τα ικανοποιητικά στοιχεία στη στήλη "Να είσαι" είναι ατομικά και συλλογικά χαρακτηριστικά που μπορούν να εκφραστούν ως ουσιαστικά. Η ικανοποίηση στη στήλη "Έχοντας" είναι θεσμοί, κανόνες, μηχανισμοί, εργαλεία (όχι με την υλική έννοια), νόμοι κ.λπ. Η ικανοποίηση στη στήλη "Πράξεις" είναι ατομικές ή συλλογικές ενέργειες που μπορούν να εκφραστούν ως ρήματα. Τα ικανοποιητικά στοιχεία στη στήλη "Αλληλεπίδραση" (ESTAR στα ισπανικά, BEFINDEN στα γερμανικά)  είναι τοποθεσίες και περιβάλλον.

Χαρακτηριστικά των ικανοποιήσεων
--------------------------------

Αν ρίξουμε μια ματιά στις ικανοποιήσεις για τις ανάγκες της κοινότητας, μπορεί να γίνει διάκριση μεταξύ εξωγενών και ενδογενών ικανοποιήσεων.

*Οι ενδογενείς ικανοποιήσεις* προκύπτουν από ενέργειες της κοινότητας σε βασικό επίπεδο («συνεργατικές ικανοποιήσεις»). Είναι αντι-εξουσιαστικοί και μπορεί να συμβάλουν στην Ανάπτυξη της Ανθρώπινης Κλίμακας. Αν και σε ορισμένες περιπτώσεις εντάσσονται σε διαδικασίες που προπαγανδίζονται από το κράτος. Για παράδειγμα, η αυτο-διαχειριζόμενη παραγωγή ικανοποιεί την ανάγκη για επιβίωση, αλλά είναι επίσης βοηθητική στις ανάγκες κατανόησης, συμμετοχής και δημιουργίας.

*Οι εξωγενείς ικανοποιήσεις* συνήθως επιβάλλονται, προκαλούνται, τελετουργούνται ή θεσμοθετούνται. Αναδύονται στην κορυφή (με την έννοια της πολιτικής ομάδας ή των παραδοσιακών κατόχων εξουσίας) και επιβάλλονται σε όλους και εμποδίζουν την Ανάπτυξη Ανθρώπινης Κλίμακας. Υπάρχουν διάφορες κατηγορίες εξωγενών ικανοποιήσεων.

* Προέρχονται από εξαναγκασμό («παραβάτες»). Καταστρέφουν μακροπρόθεσμα τη δυνατότητα να ικανοποιηθεί αυτή η ανάγκη με αυτόν τον τρόπο. Αποτρέπουν επίσης τη δυνατότητα ικανοποίησης άλλων αναγκών. Οδηγούν σε αποκλίνουσα ανθρώπινη συμπεριφορά. Η μη συμμόρφωση με αυτούς τους ικανοποιητικούς οδηγεί σε φόβο. Για παράδειγμα , ο αγώνας εξοπλισμών και η γραφειοκρατία. Αλλά και λογοκρισία, για την ικανοποίηση της ανάγκης για προστασία, αλλά για την αποτροπή της ικανοποίησης των αναγκών κατανόησης, συμμετοχής και ελευθερίας. Η ελευθερία του λόγου μπορεί να είναι καλύτερη για την ικανοποίηση της ανάγκης για προστασία, μακροπρόθεσμα.
* Προέρχονται από διαφήμιση ή προπαγάνδα («ψευδο-ικανοποίηση»). Μπορεί να ικανοποιήσει μια ανάγκη για κάποιο χρονικό διάστημα, αλλά να το κάνει λιγότερο πιθανό να καλύψει την ανάγκη στο μέλλον. Για παράδειγμα, στους ανθρώπους αρέσουν τα σύμβολα θέσης, οι τάσεις της μόδας και οι σοβινιστικές ιδέες και στερεότυπα. Αλλά και κατήχηση, όπου ίσως είναι καλύτερο να παρέχουμε (όσο το δυνατόν πιο ουδέτερες) πληροφορίες.
* Προέρχονται από βαθιά ριζωμένες συνήθειες και πρακτικές («αναστολή ικανοποίησης»). Η αναστολή ικανοποίησης υπερ-ικανοποιεί μια συγκεκριμένη ανάγκη, έτσι ώστε άλλες ανάγκες να μην ικανοποιούνται. Για παράδειγμα, ο πατερναλισμός και η αυταρχική εκπαίδευση μπορεί να υπερ-ικανοποιούν την ανάγκη για προστασία, ενώ η ανάγκη για κατανόηση και ελευθερία δεν ικανοποιείται.
* Προκύπτουν από πρωτοβουλίες ιδρυμάτων του ιδιωτικού τομέα ή της κυβέρνησης («μονόπλευρες ικανοποιήσεις»). Για παράδειγμα, οι αθλητικές εκδηλώσεις και τα οργανωμένα τουριστικά ταξίδια ικανοποιούν την ανάγκη για δράση αλλά όχι άλλες ανάγκες.

Δημοσιεύσεις της εργασίας
-------------------------

Η πρώτη δημοσίευση του έργου έγινε το 1986 σε ένα (ισπανόφωνο) άρθρο στο περιοδικό του Ιδρύματος Dag Hammarskjöld, *Development Dialogue*.  Αυτό το έγγραφο προέρχεται από την εργασία που πραγματοποιήθηκε σε διάφορες χώρες της Λατινικής Αμερικής από μια ομάδα ερευνητών, η οποία είναι ουσιαστικά διεπιστημονική. Συγγραφείς του έργου είναι ο Manfred Max-Neef, ο Χιλιανός κοινωνιολόγος Antonio Elizalde και ο Χιλιανός φιλόσοφος Martin Hopenhayn, σε συνεργασία με τους Felipe Herrera, Hugo Zemelman, Jorge Jatoba και Luis Weinstein. Πραγματοποιήθηκε το 1985 και το 1986 με τη βοήθεια επαγγελματιών από τη Χιλή, την Ουρουγουάη, τη Βολιβία, την Κολομβία, το Μεξικό, τη Βραζιλία, τον Καναδά και τη Σουηδία. Η εξειδίκευσή τους αποτελούνταν από ακαδημαϊκούς κλάδους όπως τα οικονομικά, η κοινωνιολογία, η ψυχιατρική, η φιλοσοφία, οι πολιτικές επιστήμες, η γεωγραφία, η ανθρωπολογία, η δημοσιογραφία, η τεχνολογία και το δίκαιο. Οι συμμετέχοντες σχημάτισαν μια σταθερή βασική ομάδα που εγγυάται τη συνέχεια στις διαδικασίες συλλογικής έρευνας και προβληματισμού κατά τη διάρκεια του έργου. Οι συζητήσεις των εργαστηρίων και τα έγγραφα εργασίας που συντάσσονται από τους συμμετέχοντες αποτελούν τη βάση αυτού του εγγράφου. Τελικά συζητήθηκε κατά τη διάρκεια ενός σεμιναρίου στο κέντρο Dag Hammarskjöld στην Ουψάλα. Η αγγλική μετάφραση του άρθρου, που επεκτάθηκε με το "A Note on Methodology", δημοσιεύτηκε στο Development Dialogue το 1989. 

Ως βιβλίο, εκδόθηκε ως αγγλόφωνη έκδοση το 1991,   και ως ισπανόφωνη έκδοση το 1993.   Στα βιβλία προστίθενται 2 διασκευές προηγούμενων άρθρων του Max-Neef.

Ανάπτυξη ανθρώπινης κλίμακας
----------------------------

Η ανάπτυξη ανθρώπινης κλίμακας είναι μια απάντηση στα νεοφιλελευθεριστικά και στρουκτουραλιστικά συστήματα ιεραρχικής ανάπτυξης στα οποία οι αποφάσεις λαμβάνονται στην κορυφή και κατευθύνονται προς τα κάτω αντί για δημοκρατικές αποφάσεις. Επικεντρώνεται στην ανάπτυξη από τους ανθρώπους και για τους ανθρώπους και βασίζεται σε τρεις πυλώνες: θεμελιώδεις ανθρώπινες ανάγκες, αυξανόμενη αυτοδυναμία και ισορροπημένη αλληλεξάρτηση των ανθρώπων με το περιβάλλον τους.

Αυτό το σύστημα ανάπτυξης δίνει στους ανθρώπους μια πλατφόρμα για την οργάνωση της κοινότητας και τη δημοκρατική λήψη αποφάσεων για να ενδυναμώσει τους ανθρώπους να συμμετάσχουν στη διαδικασία σχεδιασμού για να εξασφαλίσουν ότι ικανοποιεί τις ανάγκες τους. Οι θεμελιώδεις ανθρώπινες ανάγκες του Μάνφρεντ Μαξ-Νιφ αποτελούν τη βάση αυτού του εναλλακτικού συστήματος ανάπτυξης. Σε αντίθεση με την ιεράρχηση αναγκών του Μάσλοου, η οποία εστιάζει σε μια ιεραρχία ψυχολογικών αναγκών, ο Μάνφρεντ Μαξ-Νιφ μιλά για ανάγκες που είναι συμπληρωματικές, όλες απαραίτητες για την επίτευξη ικανοποίησης. Αυτή η πρόταση για ένα βελτιωμένο αναπτυξιακό σύστημα μπορεί σίγουρα να είναι χρήσιμη σε μικρή κλίμακα και παρέχει επίσης μια εικόνα για την ικανοποίηση των θεμελιωδών ανθρώπινων αναγκών από τους κοινωνικούς θεσμούς.

Εφαρμογή
--------

Μία από τις εφαρμογές της εργασίας είναι στον τομέα της Στρατηγικής Βιώσιμης Ανάπτυξης, όπου οι θεμελιώδεις ανθρώπινες ανάγκες (όχι οι εμπορευόμενες ή δημιουργημένες επιθυμίες και επιθυμίες ) χρησιμοποιούνται στον ορισμό του Brundtland. Μαζί με άλλες πτυχές του πλαισίου The Natural Step for Strategic Sustainable Development,  που συνοψίζονται ως ψάρεμα των αρχών βιωσιμότητας, επιτρέπει τον σχεδιασμό και τον σχεδιασμό για τη βιωσιμότητα. Η πρόσφατη έρευνα βασίζεται στο έργο του Manfred Max-Neef.

Δείτε επίσης
------------

* Ιεράρχηση αναγκών κατά Μάσλοου

Επεξηγηματικές σημειώσεις
-------------------------

1. ↑  Αντίστοιχη λέξη ESTAR στα Ελληνικά, ΕΙΝΑΙ
2. ↑  Μόνο μια έκδοση υπάρχει.
3. ↑  Το βιβλίο αυτό ακόμα να δημοσιευτεί

βιβλιογραφικές αναφορές
-----------------------

1. 1 2  «Desarrollo a Escala Humana (1986)» (PDF) (στα Ισπανικά). Dag Hammarskjöld foundation. Ανακτήθηκε στις 1 Μαρτίου 2019.
2. 1 2 3  «Human Scale Development (1989)» (PDF). Dag Hammarskjöld foundation. Ανακτήθηκε στις 1 Μαρτίου 2019.
3. ↑  *Human Scale Development (1991)* (PDF). Apex press, New York. 1991. ISBN 0-945257-35-X. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 19 Μαρτίου 2013. Ανακτήθηκε στις 28 Δεκεμβρίου 2019.  More than one of `|archivedate=` και `|archive-date=` specified (βοήθεια)
4. ↑  *Desarrollo a Escala Humana (1993)* (PDF) (στα Ισπανικά). lcaria Editorial, Barcelona. 13 Νοεμβρίου 2006. ISBN 978-84-7426-217-9. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 3 Αυγούστου 2020. Ανακτήθηκε στις 31 Ιουλίου 2020.
5. ↑  Approach The Natural Step
6. ↑  The Atlantic, Maslow 2.0: A New and Improved Recipe for Happiness
7. ↑  Tay, Louis; Diener, Ed (2011). «Needs and Subjective Well-Being Around the World». *Journal of Personality and Social Psychology* **101** (2): 354–365. doi:10.1037/a0023779. PMID 21688922.. Ανακτήθηκε στις Sep 20, 2011.