«ἐν τῇ νήσω Γυάρῳ έμεινεν αὶσχυνόμενος καί τεθνεῶτα ἀπολιπεῖν τόν φίλον».
Λουκιανός Τόξαρις ή Περί φιλιάς 18. 11-12

Ο **Τόξαρις ή Περί φιλίας** είναι έργο του Λουκιανού που εντάσσεται στους «Σκυθικούς διαλόγους» και γράφτηκε το 163, όπως συνάγεται από την αναφορά του Τόξαρι και αποτελείται από εξήντα τρεις παραγράφους, περ. 2.450 στίχοι. Ο *Τόξαρις* είναι από τα εκτενέστερα κείμενα του Λουκιανού, είναι ένας μακρόσυρτος διάλογος που απλώς συναρθρώνει και πλαισιώνει, όπως ακριβώς και στο Φιλοψευδής ή Απιστών, τα αυτοτελή μικρά διηγήματα.

Πολιτισμικό πλαίσιο
-------------------

Πέρα όμως από τις ομοιότητες των ιστοριών υπάρχουν και οι διαφορές. Διαφέρει κατ΄ αρχάς το πολιτισμικό πλαίσιο, γεγονός στο οποίο αναφέρεται και ο Τόξαρις, όταν αρχίζει να παραθέτει τις Σκυθικές ιστορίες φιλίας, που περιλαμβάνουν πολέμους, μονομαχίες και γενικά άγριες καταστάσεις. Από τις ελληνικές ιστορίες απουσιάζει ο πόλεμος· οι Έλληνες φίλοι παρουσιάζονται να συμπαραστέκονται στην εξορία, στη φυλάκιση, στον επικείμενο θάνατο από πνιγμό, στην καταδίκη του φίλου και τη δυστυχία του, στη φτώχεια, στις καθημερινές συμφορές, που μπορούν να βρουν τον άνθρωπο. Η αντιπαράθεση των δύο συνομιλητών για να υπερασπιστούν, εν ονόματι του πολιτισμού του ο καθένας, τη σπουδαιότητα της φιλίας δεν οδηγεί πουθενά, όπως εξάλλου παραδέχονται και καταλήγουν να συνάψουν δεσμό φιλίαςα[›] και φιλοξενίας μεταξύ τους, ενώ ο Μνήσιππος υπόσχεται ότι θα επισκεφθεί με τη σειρά του τη μακρινή Σκυθία για να συναντήσει τον, φίλο του πια, Τόξαρι.

Δείγματα φιλίας
---------------

Ο Σκύθης φιλόσοφος Τόξαρις απευθυνόμενος στο Αθηναίο Μνήσιππο αναφέρει ότι οι Έλληνες αποδίδουν μόνο θεωρητική σπουδαιότητα στη φιλία και υπολείπονται των Σκυθών στην πρακτική εφαρμογή τους. Απαντώντας ο Μνήσιππος προτείνει να αναφέρει ο καθένας τους από πέντε πραγματικά περιστατικά. Ο Τόξαρις αφηγείται ένα περιστατικό περίθαλψης Σκύθη που είχε τραυματιστεί από βέλος στο μηρό και φιλοξενείτο από το φίλο του στο πάνω πάτωμα της οικίας του. Όταν ξαφνικά το σπίτι πήρε φωτιά ο Σκύθης ανέβηκε στο πάνω πάτωμα για να σώσει πρώτα το φίλο του χωρίς να δώσει προτεραιότητα στη γυναίκα του και τα δυο παιδιά του που μισοκαμμένα μόλις που πρόφτασαν να βγουν πηδώντας μέσα από τη φωτιά. Όταν ρωτήθηκε γιατί δεν σκέφτηκε πρώτα την οικογένειά του εκείνος είπε: «Παιδιά μπορώ να κάνω και πάλι εύκολα, εξάλλου είναι άγνωστο αν θα μου βγουν κι αυτά καλά. Πραγματικό φίλο όμως θα έκανα πολύ καιρό για να βρω». 
Ο Μνήσιππος διηγείται την ιστορία δύο φίλων τού Δεινία από την Έφεσο και του Αγαθοκλή από τη Σάμο. Όταν ο Δεινίας κληρονόμησε μεγάλη περιουσία με την πάροδο του χρόνου απομάκρυνε το φίλο του γιατί περιτριγυρίστηκε από πολλούς κόλακες. Όταν όμως στο κόλπο μπήκε και η Χαρίκλεια γυναίκα χαριτωμένη, αλλά δαιμονισμένη και αμοραλίστρια παγίδευσε με τον υποτιθέμενο σύζυγό της το Δεινία σε κάποιες τρυφερές στιγμές με αποτέλεσμα να επακολουθήσει συμπλοκή και ο Δεινίας να φονεύσει τον Δημώνακτα.
Σύμφωνα με το τότε Αττικό Δίκαιο, αν κατά το πρώτο μέρος της δίκης δεχόσουν την αυτοεξορία η διαδικασία κηρύσσονταν περαιωθείσα. Η εξορία θεωρούνταν χειρότερη και από τη θανατική καταδίκη.
Έτσι ο Δεινίας άφραγκος πλέον και εγκαταλειμμένος από όλους εξορίστηκε στη Γυάρο (εἰς Γύαρον νῆσον τῶν Κυκλάδων). Ο Αγαθοκλής μόνος απ΄ όλους τους φίλους, του συμπαραστάθηκε, παρουσιάστηκε στο δικαστήριο και δεν τον εγκατέλειψε στιγμή, αφού μοιράστηκε μαζί του και την εξορία. Επιπλέον, όταν εκείνος πέθανε δεν θέλησε να επιστρέψει στην πατρίδα του, αλλά έμεινε στο νησί αισχυνόμενος και πεθαμένο να εγκαταλείψει (απολιπείν) τον φίλον του.

Σημειώσεις
----------

**^** **α:** Ο Αριστοτέλης διακρίνει τρία είδη φιλίας. «Tῆς φιλίας τρία εἴδη ἐστίν· ἡ μὲν γὰρ αὐτῆς ἐστι φυσική͵ ἡ δὲ ἑταιρική͵ ἡ δὲ ξενική.φυσικὴν μὲν οὖν ταύτην λέγομεν͵ ἣν οἱ γονεῖς πρὸς τὰ ἔκγονα ἔχουσι καὶ οἱ συγγενεῖς πρὸς ἀλλήλους·ταύτην δὲ κεκλήρωται καὶ τἆλλα ζῷα. ἑταιρικὴν δὲ καλοῦμεν τὴν ἀπὸ συνηθείας γινομένην καὶ μηδὲν προσήκουσαν γένει͵ ἀλλ΄ οἷον ἡ Πυλάδου πρὸς Ὀρέστην. ἡ δὲ ξενικὴ φιλία ἡ ἀπὸ συστάσεως καὶ διὰ γραμμάτων γινομένη πρὸς τοὺς ξένους. τῆς ἄρα φιλίας ἡ μέν ἐστι φυσική͵ ἡ δὲ ἑταιρική͵ ἡ δὲ ξενική· προστιθέασι δέ τινες τετάρτην ἐρωτικήν».  

Μνημειώδη έργα έγραψαν ο Κικέρων περί φιλίας (De amicitia) και ο πολυγραφότατος Πλούταρχος.

Παραπομπές
----------

1. ↑  Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας: «BnF catalogue général» (Γαλλικά) Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας. Παρίσι. 12364125s. Ανακτήθηκε στις 15  Απριλίου 2018.
2. ↑   Άπαντα Λουκιανούς, τόμ. 5 αριθ. 261, σ. 92 εκδόσεις ΚΑΚΤΟΣ, 1994 ISBN 960-352-273-3
3. ↑   Croiset Maurice, Essai sur la vie et les oeuvres e Lucien, σ.53 Paris 1882
4. ↑  Βάγγος Παπαϊωάννου, «Ο μεγαλύτερος σατυρικός της αρχαιότητας», Θεσσαλονίκη 1976, σ. 141
5. ↑  Πλούταρχος Πως αν τις διακρίνει τον κόλακα του φίλου.
6. ↑  Λιβάνιος, Λιβάνιος (Fragmenta) «Φίλον γνήσιον ἐν κακοῖς μὴ φοβοῦ. Ψευδόμενος οὐδεὶς λανθάνει χρονίσας»
7. ↑  Αριστοτέλης Περί διαιρέσεων (Divisiones)

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource logoWikisource logo | Στη Βικιθήκη υπάρχει υλικό που έχει σχέση με το θέμα:  **Τόξαρις ή Περί φιλίας** |

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Εργογραφία Λουκιανού |
| --- |
|  |
| Έργα χωρίς διάλογο(Επιδεικτικοί ήρητορικοί λόγοι) | 
* Προς τον απαίδευτον και πολλά βιβλία ωνούμενον
* Αποκηρυττόμενος
* Αρμονίδης
* Αλέξανδρος ή ψευδόμαντις
* Δίκη συμφώνων
* Περί των διψάδων
* Ευνούχος
* Ζεύξις ή Αντίοχος
* Ηρόδοτος ή Αετίων
* Πως δει ιστορίαν συγγράφειν
* Τα προς Κρόνον
* Υπέρ του εν τη προσαγορεύσει πταίσματος
* Περί του μη ραδίως πιστεύειν διαβολή
* Περί των επί μισθώ συνόντων
* Περί της Περεγρίνου τελευτής
* Τυραννοκτόνος
* Φάλαρις Α και Β
 |
|  |
| Προλαλιές | 
* Διόνυσος
* Ηρακλής
* Περί του ηλέκτρου ή των κύκνων
* Περί του οίκου
 |
|  |
| Βιογραφικές πραγματείες | 
* Απολογία
* Δημώνακτος βίος
* Περί του ενυπνίου ήτοι βίος Λουκιανού
* Νιγρίνος
 |
|  |
| Τριλογία Διός και θεών | 
* Θεών εκκλησία
* Ζεύς ελεγχόμενος
* Ζεύς τραγωδός
 |
|  |
| Έργα με διάλογο | 
* Ανάχαρσις ή Περί γυμνασίων
* Βίων πράσις
* Δραπέται
* Ικαρομένιππος ή Υπερνέφελος
* Κατάπλους ή Τύραννος
* Μένιππος ή Νεκυομαντεία
* Περί παρασίτου, ότι τέχνη η παρασιτική
* Προμηθεύς ή Καύκασος
* Πλοίον ή Ευχαί
* Τίμων ή Μισάνθρωπος
* Τόξαρις ή Περί φιλίας
* Φιλοψευδής ή Απιστών
* Χάρων ή Επισκοπούντες
 |
|  |
| Περί ύφους | 
* Λεξιφάνης
* Ψευδολογιστής ή Περί της αποφράδος κατά Τιμάρχου
* Προς τον ειπόντα, Προμηθεύς εί εν λόγοις
* Ρητόρων διδάσκαλος
* Ψευδοσοφιστής ή Σολοικιστής
 |
|  |
| Έκφραση | 
* Ιππίας ή Βαλανείον
* Εικόνες
* Υπέρ των εικόνων
 |
|  |
| Ιδιαίτερης κατηγορίας | 
* Ενάλιοι διάλογοι
* Εταιρικοί διάλογοι
* Θεών διάλογοι
* Νεκρικοί διάλογοι
 |
|  |
| Σάτιρες | 
* Αλιεύς ή Αναβιούντες
* Δις κατηγορούμενος ή Δικαστήρια
* Μυίας εγκώμιον
* Ερμότιμος ή περί αιρέσεων
* Όνειρος ή Αλεκτρύων
* Συμπόσιον ή Λαπίθαι
* Λούκιος ή Όνος
 |
|  |
| Ανένταχτα | 
* Αληθούς ιστορίας
* Πρός Νιγρίνον επιστολή
 |
|  |
| Ποιητικά | 
* Τραγωδοποδάγρα
* Επιγράμματα

---

 |
|  |
| Ψευδολουκιάνεια έργα | 
* Αλκυών ή Περί μεταμορφώσεως
* Δημοσθένους εγκώμιον
* Έρωτες
* Κυνικός
* Μακρόβιοι
* Πατρίδος Εγκώμιο
* Περί αστρολογίης
* Φιλόπατρις ή διδασκόμενος
* Χαρίδημος ή περί κάλλους

---

 |
|  |
| Αμφισβητούμενα | 
* Διάλεξις πρoς Ησίοδον
* Περί θυσιών
* Περί ορχήσεως
* Περί πένθους
* Περί της Συρίης θεού
* Σκύθης ή πρόξενος
* Ωκύπους
 |
|  |
| 
Βικιθήκη |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* VIAF: 293758961
* GND: 4430939-9
* BNF: cb12364125s (data)

 |

 |