Ο **Ρέιμοντ Μπέρναρντ Κατέλ** (αγγλικά: Ρέιμοντ Μπ. Κατέλ) (20 Μαρτίου 1905 – 2 Φεβρουαρίου 1998) ήταν Βρετανός-Αμερικανός ψυχολόγος, γνωστός για την ψυχομετρική του έρευνα στην ενδοπροσωπική ψυχολογική δομή. Το έργο του διερεύνησε επίσης τις βασικές διαστάσεις της προσωπικότητας και της ιδιοσυγκρασίας, το εύρος των γνωστικών ικανοτήτων, τις δυναμικές διαστάσεις του κινήτρου και του συναισθήματος, τις κλινικές διαστάσεις της ανώμαλης προσωπικότητας, τα πρότυπα ομαδικής συντακτικότητας και κοινωνικής συμπεριφοράς, εφαρμογές της έρευνας της προσωπικότητας στην ψυχοθεραπεία και τη θεωρία μάθησης, προγνωστικούς παράγοντες της δημιουργικότητας και των επιτευγμάτων, καθώς και πολλές πολυπαραγοντικές ερευνητικές μεθόδους συμπεριλαμβανομένης της βελτίωσης των μεθόδων ανάλυσης παραγόντων για την εξερεύνηση και τη μέτρηση αυτών των τομέων. Ο Κατέλ έγραψε, συνέγραψε ή επιμελήθηκε σχεδόν 60 επιστημονικά βιβλία, περισσότερα από 500 ερευνητικά άρθρα και πάνω από 30 τυποποιημένα ψυχομετρικά τεστ, ερωτηματολόγια και κλίμακες αξιολόγησης. Σύμφωνα με μια ευρέως αναφερόμενη κατάταξη, ο Κατέλ ήταν ο 16ος πιο επιφανής, ο 7ος με τις περισσότερες αναφορές στη βιβλιογραφία των επιστημονικών περιοδικών και μεταξύ των πιο παραγωγικών ψυχολόγων του 20ου αιώνα. Ήταν, ωστόσο, μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα, εν μέρει λόγω των φιλιών και τον πνευματικό σεβασμό του στους λευκούς υπερασπιστές και τους νεοναζί.

Ο Κατέλ ήταν ένας από τους πρώτους υποστηρικτές της χρήσης μεθόδων ανάλυσης παραγόντων αντί αυτού που ονόμασε «υποκειμενική λεκτική θεωρία» για να διερευνήσει εμπειρικά τις βασικές διαστάσεις της προσωπικότητας, των κινήτρων και των γνωστικών ικανοτήτων. Ένα από τα αποτελέσματα της εφαρμογής της ανάλυσης παραγόντων από τον Κατέλ ήταν η ανακάλυψη 16 ξεχωριστών πρωταρχικών παραγόντων χαρακτηριστικών εντός της κανονικής σφαίρας προσωπικότητας (με βάση το λεξικό χαρακτηριστικών). Ονόμασε αυτούς τους παράγοντες «πηγαία χαρακτηριστικά». Αυτή η θεωρία των παραγόντων της προσωπικότητας και το όργανο αυτοαναφοράς που χρησιμοποιείται για τη μέτρησή τους είναι γνωστά αντίστοιχα ως το μοντέλο των 16 παραγόντων προσωπικότητας και το ερωτηματολόγιο 16PF (16PF).

Ο Κατέλ ανέλαβε επίσης μια σειρά εμπειρικών μελετών στις βασικές διαστάσεις άλλων ψυχολογικών τομέων: ευφυΐα, κίνητρο, αξιολόγηση σταδιοδρομίας και επαγγελματικά ενδιαφέροντα. Ο Κατέλ θεώρησε την ύπαρξη ρευστής και κρυσταλλωμένης νοημοσύνης για να εξηγήσει την ανθρώπινη γνωστική ικανότητα, ερεύνησε τις αλλαγές στα Gf και Gc κατά τη διάρκεια της ζωής και κατασκεύασε το *Culture Fair Intelligence Test* για να ελαχιστοποιήσει την προκατάληψη της γραπτής γλώσσας και του πολιτισμικού υπόβαθρου στη νοημοσύνη δοκιμή.

Καινοτομίες και επιτεύγματα
---------------------------

Η έρευνα του Κατέλ αφορούσε κυρίως την προσωπικότητα, τις ικανότητες, τα κίνητρα και τις καινοτόμες πολυπαραγοντικές μεθόδους έρευνας και στατιστικής ανάλυσης (ειδικά οι πολλές βελτιώσεις του στη μεθοδολογία διερευνητικής ανάλυσης παραγόντων). Στην έρευνά του για την προσωπικότητά του, μνημονεύεται περισσότερο για το μοντέλο 16 παραγόντων της κανονικής δομής προσωπικότητας που προέρχεται από ανάλυση παραγόντων, υποστηρίζοντας αυτό το μοντέλο έναντι του απλούστερου μοντέλου 3 παραγόντων ανώτερης τάξης του Χανς Άιζενκ και κατασκευάζοντας μέτρα αυτών των πρωταρχικών παράγοντες με τη μορφή του ερωτηματολογίου 16PF (και των προς τα κάτω επεκτάσεών του: HSPQ και CPQ, αντίστοιχα). Ήταν ο πρώτος που πρότεινε ένα ιεραρχικό, πολυεπίπεδο μοντέλο προσωπικότητας με τους πολλούς βασικούς πρωταρχικούς παράγοντες στο πρώτο επίπεδο και τους λιγότερους, ευρύτερους, «δεύτερης τάξης» παράγοντες σε ένα υψηλότερο στρώμα της οργάνωσης της προσωπικότητας. Αυτές οι κατασκευές «παγκόσμιων χαρακτηριστικών» είναι οι πρόδρομοι του δημοφιλούς προς το παρόν μοντέλου προσωπικότητας 5 παραγόντων (FFM). Η έρευνα του Κατέλ οδήγησε σε περαιτέρω προόδους, όπως η διάκριση μεταξύ μετρήσεων κατάστασης και χαρακτηριστικού (π.χ. άγχος κατάστασης-χαρακτηριστικού), που κυμαίνονται σε μια συνέχεια από άμεσες μεταβατικές συναισθηματικές καταστάσεις, μέσω καταστάσεων διάθεσης μεγαλύτερης διάρκειας δράσης, δυναμικών παρακινητικών χαρακτηριστικών και επίσης σχετικά ανθεκτικά χαρακτηριστικά προσωπικότητας. Ο Κατέλ διεξήγαγε επίσης εμπειρικές μελέτες για τις αναπτυξιακές αλλαγές στις δομές των χαρακτηριστικών της προσωπικότητας σε όλη τη διάρκεια της ζωής του.

Στον τομέα των γνωστικών ικανοτήτων, ο Κατέλ ερεύνησε ένα ευρύ φάσμα ικανοτήτων, αλλά είναι περισσότερο γνωστός για τη διάκριση μεταξύ ρευστής και κρυσταλλωμένης νοημοσύνης. Διέκρινε μεταξύ των αφηρημένων, προσαρμοστικών, βιολογικά επηρεαζόμενων γνωστικών ικανοτήτων που ονόμασε «ρευστή νοημοσύνη» και της εφαρμοσμένης, βασισμένης στην εμπειρία και της μαθησιακής ικανότητας που ονόμασε «κρυσταλλωμένη νοημοσύνη». Έτσι, για παράδειγμα, ένας μηχανικός που έχει εργαστεί σε κινητήρες αεροπλάνων για 30 χρόνια μπορεί να έχει τεράστια «κρυσταλλωμένη» γνώση σχετικά με τη λειτουργία αυτών των κινητήρων, ενώ ένας νέος μηχανικός με πιο «ρευστή ευφυΐα» μπορεί να επικεντρωθεί περισσότερο στη θεωρία της λειτουργίας του κινητήρα, με αυτούς τους δύο τύπους ικανοτήτων να μπορούν να αλληλοσυμπληρώνονται και να συνεργάζονται για την επίτευξη ενός στόχου. Ως βάση για αυτή τη διάκριση, ο Κατέλ ανέπτυξε το επενδυτικό μοντέλο ικανότητας, υποστηρίζοντας ότι η κρυσταλλική ικανότητα προέκυψε από την επένδυση της ρευστής ικανότητας σε ένα συγκεκριμένο θέμα γνώσης. Συνέβαλε στη γνωστική επιδημιολογία με τη θεωρία του ότι η κρυσταλλωμένη γνώση, ενώ είναι πιο εφαρμοσμένη, θα μπορούσε να διατηρηθεί ή ακόμα και να αυξηθεί αφού η ικανότητα υγρών αρχίσει να μειώνεται με την ηλικία, μια έννοια που χρησιμοποιείται στο Εθνικό Τεστ Ανάγνωσης Ενηλίκων (ΕΤΑΕ). Ο Κατέλ κατασκεύασε μια σειρά από τεστ ικανοτήτων, συμπεριλαμβανομένου της Μπαταρίας Ολοκληρωμένης Ικανότητας (ΜΟΙ), που παρέχει μέτρα 20 πρωταρχικών ικανοτήτων και του Culture Fair Intelligence Test (CFIT), που σχεδιάστηκε για να παρέχει ένα εντελώς μη λεκτικό μέτρο νοημοσύνης όπως αυτό που φαίνεται τώρα στις προοδευτικές μήτρες του Ρέιβεν. Οι Κλίμακες Δίκαιης Νοημοσύνης Πολιτισμού είχαν σκοπό να ελαχιστοποιήσουν την επιρροή του πολιτισμικού ή εκπαιδευτικού υπόβαθρου στα αποτελέσματα των τεστ νοημοσύνης.

Σε ότι αφορά τη στατιστική μεθοδολογία, το 1960, ο Κατέλ ίδρυσε την Εταιρεία Πολυμεταβλητής Πειραματικής Ψυχολογίας (ΕΠΠΨ) και το περιοδικό της, *Multivariate Behavioral Research*, προκειμένου να συγκεντρώσει, να ενθαρρύνει και να υποστηρίξει επιστήμονες που ενδιαφέρονται για την πολυπαραγοντική έρευνα. Ήταν πρώιμος και συχνός χρήστης της παραγοντικής ανάλυσης (μιας στατιστικής διαδικασίας για την εύρεση των υποκείμενων παραγόντων στα δεδομένα). Ο Κατέλ ανέπτυξε επίσης νέες τεχνικές ανάλυσης παραγόντων, για παράδειγμα, εφευρίσκοντας το τεστ κορήματος, το οποίο χρησιμοποιεί την καμπύλη των λανθάνοντων ριζών για να κρίνει τον βέλτιστο αριθμό παραγόντων προς εξαγωγή. Ανέπτυξε επίσης μια νέα διαδικασία περιστροφής ανάλυσης παραγόντων—την «Προκρούστης» ή μη ορθογώνια περιστροφή, σχεδιασμένη να επιτρέπει στα ίδια τα δεδομένα να προσδιορίζουν την καλύτερη θέση των παραγόντων, αντί να απαιτούν ορθογώνιους παράγοντες. Οι πρόσθετες συνεισφορές περιλαμβάνουν τον Συντελεστή Ομοιότητας Προφίλ (λαμβάνοντας υπόψη το σχήμα, τη διασπορά και το επίπεδο δύο προφίλ βαθμολογίας). Ανάλυση παραγόντων Π-τεχνικής που βασίζεται σε επαναλαμβανόμενες μετρήσεις ενός μεμονωμένου ατόμου (δειγματοληψία μεταβλητών και όχι δειγματοληψία προσώπων), την dR-τεχνική ανάλυση παραγόντων για την αποσαφήνιση των διαστάσεων αλλαγής (συμπεριλαμβανομένων παροδικών συναισθηματικών καταστάσεων και μακροχρόνιων καταστάσεων διάθεσης), το πρόγραμμα Ταξονομίας για τον προσδιορισμό του αριθμού και των περιεχομένων των συστάδων σε ένα σύνολο δεδομένων και το πρόγραμμα Rotoplot για την επίτευξη μέγιστων λύσεων προτύπων απλών συντελεστών δομής. Επίσης, πρότεινε τον Δυναμικό Λογισμό για την αξιολόγηση των ενδιαφερόντων και των κινήτρων, το Πλαίσιο Σχέσεων Βασικών Δεδομένων (αξιολόγηση διαστάσεων πειραματικών σχεδίων), το συγκρότημα συντακτικότητας ομάδας («προσωπικότητα» μιας ομάδας), την τριαδική θεωρία των γνωστικών ικανοτήτων, το ιάγραμμα ανάλυσης διάστασης ικανότητας (ΔΑΔΙ) και την ανάλυση πολλαπλής αφηρημένης διακύμανσης (ΑΠΑΔ), με «εξισώσεις προδιαγραφών» για την ενσωμάτωση γενετικών και περιβαλλοντικών μεταβλητών και τις αλληλεπιδράσεις τους.

Όπως δήλωσε ο Λι Κρόνμπαχ στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ:

> Η τριακονταετής εξέλιξη του πλαισίου δεδομένων και η σχετική μεθοδολογία τρέφονται με τολμηρές εικασίες, αυτοκριτική, αχαλίνωτη φαντασία, ορθολογική σύγκριση μοντέλων αφηρημένα και ανταπόκριση στις δυσάρεστες εκπλήξεις των δεδομένων. Η ιστορία αποτελεί την επιτομή της επιστημονικής προσπάθειας στα καλύτερά της.
> 
> 
> — Κρόνμπαχ, Λ. Τ. (1984). A research worker's treasure chest. *Multivariate Behavioral Research, 19*, 223–240, 240.

Βιογραφία
---------

### Αγγλία

Ο Κατέλ γεννήθηκε στις 20 Μαρτίου 1905 στο Χιλ Τοπ του Γουέστ Μπρόμιτς, μια μικρή πόλη στην Αγγλία κοντά στο Μπέρμιγχαμ, όπου η οικογένεια του πατέρα του ασχολήθηκε με την εφεύρεση νέων εξαρτημάτων για κινητήρες, αυτοκίνητα και άλλες μηχανές. Έτσι, τα χρόνια της ενηλικίωσής του ήταν μια εποχή που συνέβαιναν μεγάλες τεχνολογικές και επιστημονικές ιδέες και πρόοδοι και αυτό επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την άποψή του για το πώς λίγοι άνθρωποι θα μπορούσαν πραγματικά να κάνουν τη διαφορά στον κόσμο. Έγραψε: «Το 1905 ήταν μια ευτυχισμένη χρονιά για να γεννηθείς. Το αεροπλάνο ήταν μόλις ενός έτους. Οι Κιουρί και ο Ράδερφορντ εκείνη τη χρονιά διείσδυσαν στην καρδιά του ατόμου και στο μυστήριο των ακτινοβολιών του, ο Αλφρέντ Μπινέ ξεκίνησε το πρώτο τεστ νοημοσύνης και ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, τη θεωρία της σχετικότητας».

Όταν ο Κατέλ ήταν περίπου 5 ετών, η οικογένειά του μετακόμισε στο Τορκί του Ντέβον, στη νοτιοδυτική Αγγλία, όπου μεγάλωσε με έντονα ενδιαφέροντα για την επιστήμη και πέρασε πολύ χρόνο με ιστιοπλοϊκά γύρω από την ακτογραμμή. Ήταν ο πρώτος από την οικογένειά του (και ο μόνος στη γενιά του) που φοίτησε στο πανεπιστήμιο: το 1921, του απονεμήθηκε υποτροφία για να σπουδάσει χημεία στο Βασιλικό Κολέγιο του Λονδίνου, όπου απέκτησε πτυχίο BSc (Hons) με τιμές 1ης τάξης σε ηλικία 19 ετών. Ενώ σπούδαζε φυσική και χημεία στο πανεπιστήμιο έμαθε από ανθρώπους με επιρροή σε πολλούς άλλους τομείς, που επισκέφθηκαν ή έζησαν στο Λονδίνο. Αυτός γράφει:

> Έψαξα πολύ έξω από την επιστήμη στην ανάγνωση και παρακολούθησα δημόσιες διαλέξεις — οι Μπέρτραντ Ράσελ, Χ. Τζ. Γουέλς, Τζούλιαν Χάξλεϊ και Τζορτζ Μπέρναρντ Σω ήταν οι αγαπημένοι μου ομιλητές (οι τελευταίοι, σε μια συνάντηση στο Βασιλικό Κολέγιο με έκαναν χορτοφάγο)— για σχεδόν δύο χρόνια !
> 
> 
> 

Καθώς παρατηρούσε από πρώτο χέρι τις τρομερές καταστροφές και τα βάσανα μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Κατέλ έλκονταν όλο και περισσότερο από την ιδέα της εφαρμογής των εργαλείων της επιστήμης στα σοβαρά ανθρώπινα προβλήματα που έβλεπε γύρω του. Δήλωσε ότι στην πολιτιστική αναταραχή μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ένιωθε ότι το εργαστηριακό τραπέζι του είχε αρχίσει να φαίνεται πολύ μικρό και τα προβλήματα του κόσμου τόσο τεράστια. Έτσι, αποφάσισε να αλλάξει πεδίο σπουδών και να συνεχίσει το διδακτορικό του στην ψυχολογία στο Βασιλικό Κολέγιο του Λονδίνου, το οποίο έλαβε το 1929. Ο τίτλος της διδακτορικής του διατριβής ήταν «Ο υποκειμενικός χαρακτήρας της γνώσης και η προ-αισθητηριακή ανάπτυξη της αντίληψης». Ο σύμβουλός του για το διδακτορικό στο Βασιλικό Κολέγιο του Λονδίνου ήταν ο Φράνσις Έιβελινγκ, DD, D.Sc. PhD, D.Litt. ο οποίος ήταν επίσης Πρόεδρος της Βρετανικής Ψυχολογικής Εταιρείας από το 1926 έως το 1929. Το 1939, ο Κατέλ τιμήθηκε για την εξαιρετική συνεισφορά του στην ψυχολογική έρευνα με την ανάθεση του διάσημου διδακτορικού διπλώματος – D.Sc. από το Πανεπιστήμιο του Λονδίνου.

Ενώ εργαζόταν για το διδακτορικό του, ο Κατέλ είχε αποδεχτεί μια θέση διδασκαλίας και συμβουλευτικής στο Τμήμα Εκπαίδευσης στο Πανεπιστήμιο του Έξετερ. Τελικά το βρήκε αυτό απογοητευτικό επειδή υπήρχαν περιορισμένες ευκαιρίες για διεξαγωγή έρευνας. Ο Κατέλ έκανε το μεταπτυχιακό του έργο με τον Τσαρλς Έντουαρντ Σπίαρμαν, τον Άγγλο ψυχολόγο και στατιστικολόγο που είναι διάσημος για την πρωτοποριακή του εργασία στην αξιολόγηση της νοημοσύνης, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης της ιδέας ενός γενικού παράγοντα νοημοσύνης που ονομάζεται *g*. Κατά τη διάρκεια των τριών ετών του στο Έξετερ, ο Κατέλ φλέρταρε και παντρεύτηκε τη Μόνικα Ρότζερς, την οποία γνώριζε από την παιδική του ηλικία στο Ντέβον και απέκτησαν μαζί έναν γιο. Τον άφησε περίπου τέσσερα χρόνια αργότερα. Αμέσως μετά μετακόμισε στο Λέστερ όπου οργάνωσε μια από τις πρώτες κλινικές παιδικής καθοδήγησης στην Αγγλία. Ήταν επίσης σε αυτή τη χρονική περίοδο που ολοκλήρωσε το πρώτο του βιβλίο «Under Sail Through Red Devon», το οποίο περιέγραφε τις πολλές του περιπέτειες που έπλεε γύρω από την ακτογραμμή και τις εκβολές του Νότιου Ντέβον και του Ντάρτμουρ.

### Ηνωμένες Πολιτείες

Το 1937, ο Κατέλ άφησε την Αγγλία και μετακόμισε στις Ηνωμένες Πολιτείες όταν προσκλήθηκε από τον Έντουαρντ Θόρνταϊκ να πάει στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια. Όταν η θέση καθηγητή Τζ. Στάνλεϊ Χολ στην ψυχολογία έγινε διαθέσιμη στο Πανεπιστήμιο Κλαρκ το 1938, ο Κατέλ προτάθηκε από τον Θόρνταϊκ και διορίστηκε στη θέση. Ωστόσο, διεξήγαγε λίγη έρευνα εκεί και ήταν «συνεχώς σε κατάθλιψη». Ο Κατέλ προσκλήθηκε από τον Γκόρντον Όλπορτ να ενταχθεί στη σχολή του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ το 1941. Ενώ ήταν στο Χάρβαρντ ξεκίνησε κάποια από την έρευνα στην προσωπικότητα που θα αποτελούσε το θεμέλιο για μεγάλο μέρος της μετέπειτα επιστημονικής του δουλειάς.

Κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ο Κατέλ υπηρέτησε ως πολιτικός σύμβουλος της κυβέρνησης των ΗΠΑ ερευνώντας και αναπτύσσοντας δοκιμές για την επιλογή αξιωματικών στις ένοπλες δυνάμεις. Ο Κατέλ επέστρεψε στη διδασκαλία στο Χάρβαρντ και παντρεύτηκε την Αλμπέρτα Κάρεν Σούτερ, φοιτήτρια σε διδακτορικό στα μαθηματικά στο Κολλέγιο Ράντκλιφ. Με τα χρόνια, εργάστηκε με τον Κατέλ σε πολλές πτυχές της έρευνας, της συγγραφής και της εξέλιξής του δοκιμών. Είχαν τρεις κόρες και έναν γιο. Χώρισαν το 1980.

Ο Χέρμπερτ Γούντροου, καθηγητής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόι στις Σαμπέιν-Ερμπάνα, έψαχνε για κάποιον με υπόβαθρο σε πολυπαραγοντικές μεθόδους για να ιδρύσει ένα ερευνητικό εργαστήριο. Ο Κατέλ προσκλήθηκε να αναλάβει αυτή τη θέση το 1945. Με αυτή τη νεοσύστατη ερευνητική θέση καθηγητή στην ψυχολογία, μπόρεσε να λάβει επαρκή επιχορήγηση για δύο συνεργάτες με διδακτορικό, τέσσερις μεταπτυχιακούς βοηθούς ερευνητές και βοηθούς γραφείου. 

Ένας λόγος που ο Κατέλ μετακόμισε στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόι ήταν επειδή ο πρώτος ηλεκτρονικός υπολογιστής που κατασκευάστηκε και ανήκει εξ ολοκλήρου σε ένα εκπαιδευτικό ίδρυμα των ΗΠΑ – «Αυτόματος Υπολογιστής Ιλινόις» – αναπτύχθηκε εκεί, γεγονός που του έδωσε τη δυνατότητα να ολοκληρώσει μεγάλης κλίμακας αναλύσεις παραγόντων. Ο Κατέλ ίδρυσε το Εργαστήριο Αξιολόγησης Προσωπικότητας και Ομαδικής Συμπεριφοράς. Το 1949, μαζί με τη σύζυγό του ίδρυσαν το Ινστιτούτο Δοκιμών Προσωπικότητας και Ικανοτήτων (ΙΔΠΙ). Η Κάρεν Κατέλ υπηρέτησε ως διευθύντρια του ΙΔΠΙ μέχρι το 1993. Ο Κατέλ παρέμεινε στην ερευνητική θέση του Ιλινόι μέχρι να φτάσει στην υποχρεωτική ηλικία συνταξιοδότησης του πανεπιστημίου το 1973. Λίγα χρόνια αφότου συνταξιοδοτήθηκε από το Πανεπιστήμιο του Ιλινόι έχτισε ένα σπίτι στο Μπόλντερ του Κολοράντο, όπου έγραψε και δημοσίευσε τα αποτελέσματα μιας ποικιλίας ερευνητικών έργων που είχαν μείνει ημιτελή στο Ιλινόι.

Το 1977, ο Κατέλ μετακόμισε στη Χαβάη, κυρίως λόγω της αγάπης του για τον ωκεανό και την ιστιοπλοΐα. Συνέχισε την καριέρα του ως καθηγητής μερικής απασχόλησης και σύμβουλος στο Πανεπιστήμιο της Χαβάης. Υπηρέτησε επίσης ως βοηθός καθηγητής της Σχολής Επαγγελματικής Ψυχολογίας της Χαβάης. Αφού εγκαταστάθηκε στη Χαβάη παντρεύτηκε την Χέδερ Μπίρκετ, κλινική ψυχολόγο, η οποία αργότερα πραγματοποίησε εκτεταμένη έρευνα χρησιμοποιώντας το 16PF και άλλα τεστ. Κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες της ζωής του στη Χαβάη, ο Κατέλ συνέχισε να δημοσιεύει μια ποικιλία επιστημονικών άρθρων, καθώς και βιβλία σχετικά με τα κίνητρα, την επιστημονική χρήση της παραγοντικής ανάλυσης, δύο τόμους θεωρίας προσωπικότητας και μάθησης, την κληρονομικότητα της προσωπικότητας και συν-επεξεργάστηκε ένα βιβλίο σχετικά με τις λειτουργικές ψυχολογικές δοκιμές, καθώς και μια πλήρη αναθεώρηση του εξαιρετικά διάσημου *Εγχειριδίου του Πολυπαραγοντικής Πειραματικής Ψυχολογίας*.

Ο Κατέλ και η Χέδερ Μπίρκετ Κατέλ ζούσαν σε μια λιμνοθάλασσα στη νοτιοανατολική γωνία του Οάχου, όπου διατηρούσε ένα μικρό ιστιοφόρο. Γύρω στο 1990, έπρεπε να εγκαταλείψει την καριέρα του στην ιστιοπλοΐα λόγω των προκλήσεων ναυσιπλοΐας που προέκυψαν από τα γηρατειά. Πέθανε στο σπίτι του στη Χονολουλού στις 2 Φεβρουαρίου 1998, σε ηλικία 92 ετών. Είναι θαμμένος στην Κοιλάδα των Ναών στην πλαγιά ενός λόφου με θέα στη θάλασσα. Η διαθήκη του προέβλεπε τα εναπομείναντα κεφάλαιά του να χρησιμοποιηθούν για να χτίσει ένα σχολείο για μη προνομιούχα παιδιά στην Καμπότζη. Ήταν αγνωστικιστής.

Επιστημονικός προσανατολισμός
-----------------------------

Όταν ο Κατέλ ξεκίνησε την καριέρα του στην ψυχολογία τη δεκαετία του 1920, ένιωσε ότι ο τομέας της προσωπικότητας κυριαρχούνταν από κερδοσκοπικές ιδέες που ήταν σε μεγάλο βαθμό διαισθητικές με ελάχιστη/καμία εμπειρική ερευνητική βάση. Ο Κατέλ αποδέχτηκε την εμπειρική άποψη του Έντουαρντ Θόρνταϊκ ότι «Εάν κάτι πράγματι υπήρχε, υπήρχε σε κάποιο ποσό και ως εκ τούτου θα μπορούσε να μετρηθεί».

Ο Κατέλ διαπίστωσε ότι οι κατασκευές που χρησιμοποιήθηκαν από τους πρώτους θεωρητικούς της ψυχολογίας έτειναν να είναι κάπως υποκειμενικές και ανεπαρκώς καθορισμένες. Για παράδειγμα, αφού εξέτασε περισσότερες από 400 δημοσιευμένες εργασίες για το θέμα του «άγχους» το 1965, ο Κατέλ δήλωσε: «Οι μελέτες έδειξαν τόσες πολλές θεμελιωδώς διαφορετικές έννοιες που χρησιμοποιούνται για το άγχος και διαφορετικούς τρόπους μέτρησής του, που οι μελέτες δεν μπορούσαν καν να ενσωματωθούν». Οι πρώτοι θεωρητικοί της προσωπικότητας έτειναν να παρέχουν ελάχιστα αντικειμενικά στοιχεία ή ερευνητικές βάσεις για τις θεωρίες τους. Ο Κατέλ ήθελε η ψυχολογία να μοιάζει περισσότερο με άλλες επιστήμες, όπου μια θεωρία θα μπορούσε να δοκιμαστεί με αντικειμενικό τρόπο που θα μπορούσε να γίνει κατανοητή και να αναπαραχθεί από άλλους. Με τα λόγια του Κατέλ:

«Η ψυχολογία φαινόταν να είναι μια ζούγκλα από συγκεχυμένες, αντικρουόμενες και αυθαίρετες έννοιες. Αυτές οι προεπιστημονικές θεωρίες περιείχαν αναμφίβολα γνώσεις που εξακολουθούν να ξεπερνούν σε τελειότητα εκείνες στις οποίες βασίζονται σήμερα οι ψυχίατροι ή οι ψυχολόγοι. Αλλά ποιος ξέρει, ανάμεσα στις πολλές λαμπρές ιδέες που προσφέρονται, ποιες είναι οι αληθινές; Κάποιοι θα ισχυριστούν ότι οι δηλώσεις ενός θεωρητικού είναι σωστές, άλλοι όμως θα ευνοήσουν τις απόψεις ενός άλλου. Τότε δεν υπάρχει αντικειμενικός τρόπος διαλογής της αλήθειας παρά μόνο μέσω επιστημονικής έρευνας».
Ο ομότιμος καθηγητής Άρθουρ Μπ.. Σουένεϊ, ειδικός στην κατασκευή ψυχομετρικών τεστ, συνόψισε τη μεθοδολογία του Κατέλ:

«Ο Κατέλ ήταν χωρίς εξαίρεση ο μοναδικός άνθρωπος που έκανε τα πιο σημαντικά βήματα στη συστηματοποίηση του πεδίου της επιστήμης της συμπεριφοράς από όλες τις διαφορετικές πτυχές του σε μια πραγματική επιστήμη βασισμένη σε εμπειρικές, αναπαραγώγιμες και καθολικές αρχές. Σπάνια η ψυχολογία είχε τόσο καθοριστεί συστηματικός εξερευνητής αφιερωμένος όχι μόνο στη βασική αναζήτηση της επιστημονικής γνώσης αλλά και στην ανάγκη εφαρμογής της επιστήμης προς όφελος όλων».
Επίσης, σύμφωνα με τον Σίχι (2004, σελ. 62):

«Ο Κατέλ συνέβαλε θεμελιώδη στην κατανόηση της ικανότητας και της δομής της προσωπικότητας».
Το 1994, ο Κατέλ ήταν ένας από τους 52 υπογράφοντες του «Mainstream Science on Intelligence», ένα άρθρο που γράφτηκε από τη Λίντα Γκότφρεντσον και δημοσιεύτηκε στη *The Wall Street Journal*. Στην επιστολή οι υπογράφοντες, ορισμένοι από τους οποίους ήταν ερευνητές πληροφοριών, υπερασπίστηκαν τη δημοσίευση του βιβλίου *The Bell Curve*. Υπήρξε έντονη αντίδραση στην επιστολή, με αρκετούς υπογράφοντες (όχι τον Κατέλ) να έχουν λάβει χρηματοδότηση από οργανώσεις λευκής υπεροχής.

Τα έργα του μπορούν να κατηγοριοποιηθούν ή να οριστούν ως μέρος της γνωστικής ψυχολογίας, λόγω της φύσης του να μετράει κάθε ψυχολογική πτυχή, ιδιαίτερα την πτυχή της προσωπικότητας.

Πολυπαραγοντική έρευνα
----------------------

Αντί να ακολουθήσει μια «μονομεταβλητή» ερευνητική προσέγγιση στην ψυχολογία, μελετώντας την επίδραση που μπορεί να έχει μια μεμονωμένη μεταβλητή (όπως η «κυριαρχία») σε μια άλλη μεταβλητή (όπως η «λήψη αποφάσεων»), ο Κατέλ πρωτοστάτησε στη χρήση της πολυμεταβλητής πειραματικής ψυχολογίας (την ανάλυση πολλών μεταβλητών ταυτόχρονα). Πίστευε ότι οι συμπεριφορικές διαστάσεις ήταν πολύ περίπλοκες και διαδραστικές για να κατανοήσουν πλήρως τις μεταβλητές μεμονωμένα. Η κλασική μονομεταβλητή προσέγγιση απαιτούσε να φέρει το άτομο σε μια τεχνητή εργαστηριακή κατάσταση και να μετρήσει την επίδραση μιας συγκεκριμένης μεταβλητής σε μια άλλη – επίσης γνωστή ως «διμεταβλητή» προσέγγιση, ενώ η πολυπαραγοντική προσέγγιση επέτρεψε στους ψυχολόγους να μελετήσουν ολόκληρο το άτομο και τον μοναδικό συνδυασμό χαρακτηριστικών του μέσα σε ένα φυσικό περιβαλλοντικό πλαίσιο. Τα πολυπαραγοντικά πειραματικά ερευνητικά σχέδια και οι πολυπαραγοντικές στατιστικές αναλύσεις επέτρεψαν τη μελέτη καταστάσεων της «πραγματικής ζωής» (π.χ. κατάθλιψη, διαζύγιο, απώλεια) που δεν μπορούσαν να μελετηθούν πλήρως σε τεχνητό εργαστηριακό περιβάλλον.

Ο Κατέλ εφάρμοσε πολυμεταβλητές ερευνητικές μεθόδους σε διάφορους ενδοπροσωπικούς ψυχολογικούς τομείς: τις κατασκευές χαρακτηριστικών (τόσο φυσιολογικές όσο και μη φυσιολογικές) της προσωπικότητας, παρακινητικά ή δυναμικά γνωρίσματα, συναισθηματικές καταστάσεις και καταστάσεις διάθεσης, καθώς και το ποικίλο φάσμα γνωστικών ικανοτήτων. Σε κάθε έναν από αυτούς τους τομείς, θεώρησε ότι πρέπει να υπάρχει ένας πεπερασμένος αριθμός βασικών, ενιαίων διαστάσεων που θα μπορούσαν να προσδιοριστούν εμπειρικά. Έκανε μια σύγκριση μεταξύ αυτών των θεμελιωδών, υποκείμενων (πηγαίων) χαρακτηριστικών και των βασικών διαστάσεων του φυσικού κόσμου που ανακαλύφθηκαν και παρουσιάστηκαν, για παράδειγμα, στον περιοδικό πίνακα των χημικών στοιχείων.

Το 1960, ο Κατέλ οργάνωσε και συγκάλεσε ένα διεθνές συμπόσιο για να αυξήσει την επικοινωνία και τη συνεργασία μεταξύ των ερευνητών που χρησιμοποιούσαν πολυμεταβλητές στατιστικές για τη μελέτη της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την ίδρυση της Εταιρείας Πολυμεταβλητής Πειραματικής Ψυχολογίας (ΕΠΠΨ) και του εμβληματικού της περιοδικού, *Multivariate Behavioral Research*. Έφερε πολλούς ερευνητές από την Ευρώπη, την Ασία, την Αφρική, την Αυστραλία και τη Νότια Αμερική για να εργαστούν στο εργαστήριό του στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόι. Πολλά από τα βιβλία του που αφορούσαν πολυπαραγοντική πειραματική έρευνα γράφτηκαν σε συνεργασία με αξιόλογους συναδέλφους.

Παραγοντική ανάλυση
-------------------

Ο Κατέλ σημείωσε ότι στις σκληρές επιστήμες όπως η χημεία, η φυσική, η αστρονομία, καθώς και η ιατρική επιστήμη, οι αβάσιμες θεωρίες ήταν ιστορικά διαδεδομένες μέχρι να αναπτυχθούν νέα όργανα για τη βελτίωση της επιστημονικής παρατήρησης και μέτρησης. Στη δεκαετία του 1920, ο Κατέλ συνεργάστηκε με τον Τσαρλς Έντουαρντ Σπίαρμαν, ο οποίος ανέπτυξε τη νέα στατιστική τεχνική της παραγοντικής ανάλυσης στην προσπάθειά του να κατανοήσει τις βασικές διαστάσεις και τη δομή των ανθρώπινων ικανοτήτων. Η παραγοντική ανάλυση έγινε ένα ισχυρό εργαλείο για να βοηθήσει στην αποκάλυψη των βασικών διαστάσεων που κρύβονται πίσω από μια μπερδεμένη σειρά μεταβλητών επιφάνειας σε έναν συγκεκριμένο τομέα.

Η παραγοντική ανάλυση βασίστηκε στην προηγούμενη ανάπτυξη του συντελεστή συσχέτισης, ο οποίος παρέχει μια αριθμητική εκτίμηση του βαθμού στον οποίο οι μεταβλητές «συσχετίζονται». Για παράδειγμα, εάν η «συχνότητα άσκησης» και το «επίπεδο της αρτηριακής πίεσης» μετρούνταν σε μια μεγάλη ομάδα ανθρώπων, τότε η αλληλοσυσχέτιση αυτών των δύο μεταβλητών θα παρείχε μια ποσοτική εκτίμηση του βαθμού στον οποίο η «άσκηση» και η «αρτηριακή πίεση» συνδέονται άμεσα η μία με την άλλη. Η παραγοντική ανάλυση εκτελεί σύνθετους υπολογισμούς στους συντελεστές συσχέτισης μεταξύ των μεταβλητών σε έναν συγκεκριμένο τομέα (όπως οι γνωστικές ικανότητες ή οι κατασκευές χαρακτηριστικών της προσωπικότητας) για να προσδιορίσει τους βασικούς, ενιαίους παράγοντες που κρύβονται πίσω από τον συγκεκριμένο τομέα.

Ενώ εργαζόταν στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου με τον Σπίαρμαν εξερευνώντας τον αριθμό και τη φύση των ανθρώπινων ικανοτήτων, ο Κατέλ υπέθεσε ότι η ανάλυση παραγόντων θα μπορούσε να εφαρμοστεί σε άλλους τομείς πέρα από τον τομέα των ικανοτήτων. Συγκεκριμένα, ο Κατέλ ενδιαφέρθηκε να εξερευνήσει τις βασικές ταξινομικές διαστάσεις και τη δομή της ανθρώπινης προσωπικότητας. Πίστευε ότι εάν η διερευνητική παραγοντική ανάλυση εφαρμοζόταν σε ένα ευρύ φάσμα μετρήσεων της διαπροσωπικής λειτουργίας, θα μπορούσαν να εντοπιστούν οι βασικές διαστάσεις εντός του τομέα της κοινωνικής συμπεριφοράς. Έτσι, η παραγοντική ανάλυση θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να ανακαλύψει τις θεμελιώδεις διαστάσεις που κρύβονται πίσω από τον μεγάλο αριθμό επιφανειακών συμπεριφορών, διευκολύνοντας έτσι την πιο αποτελεσματική έρευνα.

Όπως σημειώθηκε παραπάνω, ο Κατέλ έκανε πολλές σημαντικές καινοτόμες συνεισφορές στη μεθοδολογία ανάλυσης παραγόντων, συμπεριλαμβανομένου του Τεστ Κορήματος για την εκτίμηση του βέλτιστου αριθμού παραγόντων προς εξαγωγή, τη στρατηγική λοξής περιστροφής «Προκρούστης», τον συντελεστή ομοιότητας προφίλ, τον παράγοντα Π-τεχνικής ανάλυσης, την ανάλυση παραγόντων dR-technique, το πρόγραμμα Taxonome, καθώς και το πρόγραμμα Rotoplot για την επίτευξη μέγιστων λύσεων απλών δομών. Επιπλέον, πολλοί επιφανείς ερευνητές έλαβαν τη βάση τους στη μεθοδολογία ανάλυσης παραγόντων υπό την καθοδήγηση του Κατέλ, συμπεριλαμβανομένου του Ρίτσαρντ Γκόρσουχ, μιας αρχής στις μεθόδους διερευνητικής ανάλυσης παραγόντων.

Θεωρία της προσωπικότητας
-------------------------

Προκειμένου να εφαρμοστεί η παραγοντική ανάλυση στην προσωπικότητα, ο Κατέλ πίστευε ότι ήταν απαραίτητο να δειγματιστεί με το ευρύτερο δυνατό φάσμα μεταβλητών. Προσδιόρισε τρία είδη δεδομένων για ολοκληρωμένη δειγματοληψία, για να συλλάβει όλο το φάσμα των διαστάσεων της προσωπικότητας:

1. **Δεδομένα ζωής (ή L-data)**, τα οποία περιλαμβάνουν τη συλλογή δεδομένων από τις φυσικές, καθημερινές συμπεριφορές του ατόμου, τη μέτρηση των χαρακτηριστικών μοτίβων συμπεριφοράς του στον πραγματικό κόσμο. Αυτό μπορεί να κυμαίνεται από τον αριθμό των τροχαίων ατυχημάτων ή τον αριθμό των πάρτι που παρευρέθηκαν κάθε μήνα, έως τον μέσο όρο βαθμολογίας στο σχολείο ή τον αριθμό των ασθενειών ή των διαζυγίων.
2. **Πειραματικά δεδομένα (ή T-data)**, τα οποία περιλαμβάνουν αντιδράσεις σε τυποποιημένες πειραματικές καταστάσεις που δημιουργούνται σε ένα εργαστήριο όπου η συμπεριφορά ενός υποκειμένου μπορεί να παρατηρηθεί και να μετρηθεί αντικειμενικά.
3. **Δεδομένα ερωτηματολογίου (ή Q-data)**, τα οποία περιλαμβάνουν απαντήσεις που βασίζονται στην ενδοσκόπηση του ατόμου σχετικά με τη συμπεριφορά και τα συναισθήματά του. Βρήκε ότι αυτού του είδους η άμεση ερώτηση συχνά μετρούσε λεπτές εσωτερικές καταστάσεις και απόψεις που μπορεί να είναι δύσκολο να φανούν ή να μετρηθούν στην εξωτερική συμπεριφορά.

Προκειμένου μια διάσταση της προσωπικότητας να ονομαστεί «θεμελιώδης και ενιαία», ο Κατέλ πίστευε ότι έπρεπε να βρεθεί σε αναλύσεις παραγόντων των δεδομένων και από τους τρεις αυτούς τομείς μέτρησης. Έτσι, ο Κατέλ κατασκεύασε μέτρα ενός ευρέος φάσματος χαρακτηριστικών της προσωπικότητας σε κάθε μέσο (L-data, Q-data, T-data). Στη συνέχεια διεξήγαγε μια προγραμματική σειρά αναλύσεων παραγόντων στα δεδομένα που προέρχονται από καθένα από τα τρία μέσα μέτρησης προκειμένου να αποσαφηνιστεί η διάσταση της δομής της ανθρώπινης προσωπικότητας.

Με τη βοήθεια πολλών συναδέλφων, οι συντελεστές-αναλυτικές μελέτες του Κατέλ συνεχίστηκαν για αρκετές δεκαετίες, βρίσκοντας τελικά τουλάχιστον 16 κύριους παράγοντες χαρακτηριστικών που κρύβουν την ανθρώπινη προσωπικότητα (που περιλαμβάνουν 15 διαστάσεις προσωπικότητας και μία διάσταση γνωστικής ικανότητας: Παράγοντας Β στο 16PF). Αποφάσισε να ονομάσει αυτά τα χαρακτηριστικά με γράμματα (A, B, C, D, E...) προκειμένου να αποφύγει την εσφαλμένη ονομασία αυτών των διαστάσεων που ανακαλύφθηκαν πρόσφατα ή να προκαλέσει σύγχυση με το υπάρχον λεξιλόγιο και έννοιες. Μελέτες ανάλυσης παραγόντων που πραγματοποιήθηκαν από πολλούς ερευνητές σε διαφορετικούς πολιτισμούς σε όλο τον κόσμο έχουν παράσχει ουσιαστική υποστήριξη για την εγκυρότητα αυτών των 16 διαστάσεων χαρακτηριστικών.

Προκειμένου να μετρηθούν αυτές οι δομές χαρακτηριστικών σε διαφορετικά εύρη ηλικιών, ο Κατέλ κατασκεύασε όργανα (Q-data) που περιελάμβαναν το ερωτηματολόγιο Sixteen Personality Factor Questionnaire (16PF) για ενήλικες, το High School Personality Questionnaire (HSPQ) – που τώρα ονομάζεται το Adolescent Personality Questionnaire (APQ). και το Ερωτηματολόγιο Παιδικής Προσωπικότητας (CPQ). Ο Κατέλ κατασκεύασε επίσης την Αντικειμενική Αναλυτική Μπαταρία (ΟΑΒ) (T-data) που παρείχε μέτρα των 10 μεγαλύτερων παραγόντων χαρακτηριστικών της προσωπικότητας που εξήχθησαν αναλυτικά, καθώς και αντικειμενικά μέτρα (δεδομένα Τ) δομών δυναμικών χαρακτηριστικών, όπως το τεστ ανάλυσης κινήτρων (MAT), το σχολικό τεστ ανάλυσης κινήτρων (SMAT) και το τεστ ανάλυσης κινήτρων για παιδιά (CMAT). Προκειμένου να μετρηθούν οι κατασκευές χαρακτηριστικών εντός της σφαίρας της μη φυσιολογικής προσωπικότητας, ο Κατέλ κατασκεύασε το Ερωτηματολόγιο Κλινικής Ανάλυσης (CAQ) Το Μέρος 1 του CAQ μετρά τους 16 παράγοντες PF, ενώ το Μέρος 2 μετρά επιπλέον 12 μη φυσιολογικές (ψυχοπαθολογικές) διαστάσεις χαρακτηριστικών της προσωπικότητας. Το CAQ αργότερα ονομάστηκε εκ νέου το PsychEval Personality Questionnaire (PEPQ). Επίσης, στον ευρύτατα εννοιολογημένο τομέα της προσωπικότητας, ο Κατέλ κατασκεύασε μέτρα των καταστάσεων της διάθεσης και των παροδικών συναισθηματικών καταστάσεων, συμπεριλαμβανομένου του ερωτηματολογίου των οκτώ καταστάσεων (8SQ)

Από την αρχή της ακαδημαϊκής του σταδιοδρομίας, ο Κατέλ σκέφτηκε ότι, όπως και σε άλλους επιστημονικούς τομείς όπως η νοημοσύνη, μπορεί να υπάρχει ένα πρόσθετο, υψηλότερο επίπεδο οργάνωσης μέσα στην προσωπικότητα που θα παρείχε μια δομή για τα πολλά κύρια χαρακτηριστικά. Όταν ο παράγοντας ανέλυσε τις συσχετίσεις των ίδιων των 16 βασικών μετρήσεων χαρακτηριστικών, βρήκε όχι λιγότερους από πέντε «δεύτερης τάξης» ή «παγκόσμιους παράγοντες», που τώρα είναι ευρέως γνωστοί ως Big Five. Αυτά τα δευτερεύοντα στρώματα ή «παγκόσμια χαρακτηριστικά» θεωρούνται ως ευρείες, γενικές περιοχές συμπεριφοράς, οι οποίες παρέχουν νόημα και δομή για τα πρωτεύοντα χαρακτηριστικά. Για παράδειγμα, το "παγκόσμιο χαρακτηριστικό" Εξωστρέφεια έχει προκύψει από αποτελέσματα ανάλυσης παραγόντων που περιλαμβάνουν τους πέντε κύριους παράγοντες χαρακτηριστικών που εστιάζονται σε διαπροσωπικούς.

Έτσι, η «παγκόσμια» εξωστρέφεια ορίζεται θεμελιωδώς από τα πρωτεύοντα χαρακτηριστικά που ομαδοποιούνται αναλυτικά παράγοντας και, κινούμενος προς την αντίθετη κατεύθυνση, ο παράγοντας εξωστρέφειας δεύτερης τάξης δίνει εννοιολογική σημασία και δομή σε αυτά τα πρωτεύοντα χαρακτηριστικά, προσδιορίζοντας την εστίαση και τη λειτουργία τους σε ανθρώπινη προσωπικότητα. Αυτά τα δύο επίπεδα δομής της προσωπικότητας μπορούν να παρέχουν μια ολοκληρωμένη κατανόηση ολόκληρου του ατόμου, με τα «παγκόσμια χαρακτηριστικά» να δίνουν μια επισκόπηση της λειτουργίας του ατόμου με ευρεία βάση και τις πιο συγκεκριμένες βαθμολογίες του πρωτεύοντος χαρακτηριστικού να παρέχουν μια εις βάθος λεπτομερής εικόνα των μοναδικών συνδυασμών χαρακτηριστικών του ατόμου («Depth Psychometry» του Κατέλ, σελ. 71).

Έρευνα στους παράγοντες προσωπικότητας 16PF έχει δείξει ότι αυτές οι κατασκευές είναι χρήσιμες στην κατανόηση και την πρόβλεψη ενός ευρέος φάσματος συμπεριφορών στην πραγματική ζωή. Έτσι, τα 16 κύρια χαρακτηριστικά γνωρίσματα συν τους πέντε κύριους παράγοντες δεύτερου στρώματος έχουν χρησιμοποιηθεί σε εκπαιδευτικά περιβάλλοντα για τη μελέτη και την πρόβλεψη των κινήτρων επίτευξης, της μάθησης ή του γνωστικού στυλ, της δημιουργικότητας και των συμβατών επαγγελματικών επιλογών. σε εργασιακά ή εργασιακά περιβάλλοντα για την πρόβλεψη του στυλ ηγεσίας, των διαπροσωπικών δεξιοτήτων, της δημιουργικότητας, της ευσυνειδησίας, της διαχείρισης του στρες και της επιρρέπειας σε ατυχήματα. σε ιατρικά περιβάλλοντα για την πρόβλεψη της επιρρεπούς καρδιακής προσβολής, των μεταβλητών διαχείρισης του πόνου, της πιθανής συμμόρφωσης με ιατρικές οδηγίες ή του τρόπου ανάρρωσης από εγκαύματα ή μεταμοσχεύσεις οργάνων. σε κλινικά περιβάλλοντα για την πρόβλεψη της αυτοεκτίμησης, των διαπροσωπικών αναγκών, της ανοχής στην απογοήτευση και του ανοίγματος στην αλλαγή· και, σε ερευνητικά περιβάλλοντα για να προβλέψουμε ένα ευρύ φάσμα συμπεριφορικών τάσεων όπως η επιθετικότητα, η συμμόρφωση και ο αυταρχισμός.

Η προγραμματική πολυπαραγοντική έρευνα του Κατέλ που επεκτάθηκε από τη δεκαετία του 1940 έως τη δεκαετία του '70 οδήγησε σε πολλά βιβλία που έχουν αναγνωριστεί ευρέως ως εντοπίζοντας θεμελιώδεις ταξινομικές διαστάσεις της ανθρώπινης προσωπικότητας και κινήτρων και τις αρχές οργάνωσής τους:

* *The Description and Measurement of Personality* (1946)
* *An Introduction to Personality Study* (1949)
* *Personality: A Systematic, Theoretical, and Factual Study* (1950)
* *Factor Analysis* (1952)
* *Personality and Motivation Structure and Measurement* (1957)
* *The Meaning and Measurement of Neuroticism and Anxiety* (1961)
* *Personality Factors in Objective Test Devices* (1965)
* *The Scientific Analysis of Personality* (1965)
* *Handbook of Multivariate Experimental Psychology* (1966)
* *Objective Personality and Motivation Tests* (1967)
* *Handbook for the Sixteen Personality Questionnaire* (16PF) (1970)
* *Personality and Mood by Questionnaire* (1973)
* *Motivation and Dynamic Structure* (1975)
* *Handbook of Modern Personality Theory* (1977)
* *The Scientific Analysis of Personality and Motivation* (1977)
* *Personality Theory in Action: Handbook for the O-A Test Kit* (1978)
* *The Scientific use of Factor Analysis in Behavioral and Life Sciences* (1978)
* *Personality and Learning Theory: Vols. 1 & 2* (1979)
* *Structured Personality-Learning Theory* (1983)
* *Human Motivation and the Dynamic Calculus* (1985)
* *Psychotherapy by Structured Learning Theory* (1987)
* *Handbook of Multivariate Experimental Psychology* (1988)

Τα βιβλία που αναφέρονται παραπάνω τεκμηριώνουν μια προγραμματική σειρά εμπειρικών ερευνητικών μελετών που βασίζονται σε ποσοτικά δεδομένα προσωπικότητας που προέρχονται από αντικειμενικά τεστ (T-data), από ερωτηματολόγια αυτοαναφοράς (Q-data) και από αξιολογήσεις παρατηρητών (L-data). Παρουσιάζουν μια θεωρία ανάπτυξης της προσωπικότητας κατά τη διάρκεια της ανθρώπινης ζωής, συμπεριλαμβανομένων των επιδράσεων στη συμπεριφορά του ατόμου από οικογενειακές, κοινωνικές, πολιτιστικές, βιολογικές και γενετικές επιρροές, καθώς και επιρροές από τους τομείς των κινήτρων και των ικανοτήτων..

Όπως ανέφερε ο Χανς Άιζενκ του Ινστιτούτου Ψυχιατρικής του Λονδίνου:

> «Ο Κατέλ είναι ένας από τους πιο παραγωγικούς συγγραφείς στην ψυχολογία από τον Βίλχελμ Βουντ… Σύμφωνα με το Citation Index, είναι ένας από τους δέκα ψυχολόγους με τις περισσότερες αναφορές και αυτό ισχύει όχι μόνο για αναφορές σε περιοδικά κοινωνικών επιστημών αλλά και αυτά στα επιστημονικά περιοδικά γενικά. Από τους διακόσιους πενήντα επιστήμονες που αναφέρθηκαν περισσότερο, μόνο τρεις ψυχολόγοι έλαβαν τον βαθμό, δηλαδή ο Σίγκμουντ Φρόυντ στην πρώτη θέση, μετά ο κριτικός [Χανς Άιζενκ], και μετά ο Κατέλ. Επομένως, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Κατέλ έχει κάνει τεράστια εντύπωση στην ψυχολογία και στην επιστήμη γενικότερα».
> 
>

Απόψεις για τη φυλή και την ευγονική
------------------------------------

Ο Γουίλιαμ Τάκερ και ο Μπάρι Μέχλερ επέκριναν τον Κατέλ με βάση τα γραπτά του για την εξέλιξη και τα πολιτικά συστήματα. Υποστηρίζουν ότι ο Κατέλ προσχώρησε σε ένα μείγμα ευγονικής και μιας νέας θρησκείας της επινόησής του, την οποία τελικά ονόμασε *Beyondism* και την πρότεινε ως «μια νέα ηθική από την επιστήμη». Ο Τάκερ σημειώνει ότι ο Κατέλ ευχαρίστησε τους εξέχοντες νεοναζί και ιδεολόγους της λευκής υπεροχής Ρότζερ Πίρσον, Γουίλμοτ Ρόμπερτσον και Ρεβίλο Π. Όλιβερ στον πρόλογο του *Beyondism* του και ότι ένα ενημερωτικό δελτίο των Beyondist στο οποίο συμμετείχε ο Κατέλ σχολίασε ευνοϊκά το βιβλίο του Ρόμπερτσον, *The Ethnostate*.

Ο Κατέλ ισχυρίστηκε ότι μια ποικιλία πολιτιστικών ομάδων ήταν απαραίτητη για να επιτραπεί αυτή η εξέλιξη. Έκανε εικασίες για τη φυσική επιλογή με βάση τόσο τον διαχωρισμό των ομάδων όσο και τον περιορισμό της «εξωτερικής» βοήθειας στις «αποτυχημένες» ομάδες από τις «επιτυχημένες». Αυτό περιελάμβανε την υποστήριξη για «εκπαιδευτικά και εθελοντικά μέτρα ελέγχου των γεννήσεων» — δηλαδή, με διαχωρισμό ομάδων και περιορισμό της υπερβολικής ανάπτυξης των αποτυχημένων ομάδων. Ο Τζον Γκίλις υποστήριξε στη βιογραφία του για τον Κατέλ ότι, αν και ορισμένες από τις απόψεις του Κατέλ ήταν αμφιλεγόμενες, ο Τλακερ και ο Μέχλερ υπερέβαλαν και παρεξήγησαν τις απόψεις του αφαιρώντας αποσπάσματα από το πλαίσιο και παραπέμποντας σε αναχρονιστικά γραπτά.

Το 1997, ο Κατέλ επιλέχθηκε από την Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία (ΑΨΕ) για το «Βραβείο Χρυσού Μεταλλίου για Επίτευγμα Ζωής στην Επιστήμη της Ψυχολογίας». Πριν απονεμηθεί το μετάλλιο, ο Μέχλερ ξεκίνησε μια διαφημιστική εκστρατεία εναντίον του Κατέλ μέσω του μη κερδοσκοπικού ιδρύματός του, Ινστιτούτο για τη Μελέτη του Ακαδημαϊκού Ρατσισμού, κατηγορώντας τον Κατέλ ότι συμπαθούσε τις ρατσιστικές και φασιστικές ιδέες. Ο Μέχλερ ισχυρίστηκε ότι «είναι ασυνείδητο να τιμάμε αυτόν τον άνθρωπο του οποίου το έργο βοηθά στην αξιοπρέπεια των πιο καταστροφικών πολιτικών ιδεών του 20ου αιώνα». Μια επιτροπή με μπλε κορδέλα συγκλήθηκε από την ΑΨΕ για να διερευνήσει τη νομιμότητα των κατηγοριών. Πριν η επιτροπή καταλήξει σε απόφαση, ο Κατέλ εξέδωσε ανοιχτή επιστολή προς την επιτροπή λέγοντας «Πιστεύω στις ίσες ευκαιρίες για όλα τα άτομα και αποστρέφομαι τον ρατσισμό και τις διακρίσεις λόγω φυλής. Οποιαδήποτε άλλη πεποίθηση θα ήταν αντίθετη με το έργο της ζωής μου» και λέγοντας ότι «είναι ατυχές που η ανακοίνωση της ΑΨΕ... έφερε μεγάλη δημοσιότητα στις λανθασμένες δηλώσεις κριτικών». Ο Κατέλ αρνήθηκε το βραβείο, αποσύροντας το όνομά του από την επιλογή και η επιτροπή διαλύθηκε. Ο Κατέλ πέθανε μερικούς μήνες αργότερα σε ηλικία 92 ετών.

Το 1984, ο Κατέλ είπε ότι: «Το μόνο λογικό πράγμα είναι να είσαι αδέσμευτος στο ζήτημα της φυλής – δεν είναι αυτό το κεντρικό ζήτημα και θα ήταν μεγάλο λάθος να παρασυρθείς σε όλες τις συναισθηματικές ανατροπές που συμβαίνουν στις συζητήσεις για τις φυλετικές διαφορές. Θα πρέπει να είμαστε πολύ προσεκτικοί για να διαχωρίσουμε την ευγονική από αυτήν – η πραγματική ανησυχία της ευγονικής θα πρέπει να είναι οι ατομικές διαφορές». Ο Ρίτσαρντ Λ. Γκόρσουχ (1997) έγραψε (σε επιστολή του προς το Αμερικανικό Ψυχολογικό Ίδρυμα, παρ. 4) ότι: «Η κατηγορία του ρατσισμού είναι 180 μοίρες εκτός τροχιάς. Ο Κατέλ ήταν ο πρώτος που αμφισβήτησε τη φυλετική προκατάληψη στις δοκιμές και προσπάθησε να μειώσει αυτό το πρόβλημα».

Επιλεγμένες δημοσιεύσεις
------------------------

Οι εργασίες και τα βιβλία του Ρέιμοντ Κατέλ είναι τα 7α με τη μεγαλύτερη αναφορά σε περιοδικά ψυχολογίας με κριτές τον περασμένο αιώνα. Μερικές από τις πιο αναφερόμενες δημοσιεύσεις του είναι:

* Κατέλ, Ρ.Μ. (1943). Η περιγραφή της προσωπικότητας: Βασικά χαρακτηριστικά που αναλύονται σε ομάδες. *Journal of Abnormal and Social Psychology, 38*, 476-506. (αναφορές 1941)
* Κατέλ, Ρ.Μ. (1943). Η μέτρηση της νοημοσύνης των ενηλίκων. *Psychological Bulletin, 40*, 153–193. (1087 παραπομπές)
* Κατέλ, Ρ.Μ. (1946). *Περιγραφή και Μέτρηση της Προσωπικότητας*. Νέα Υόρκη: World Book. (2205 παραπομπές)
* Κατέλ, Ρ.Μ. (1947). Επιβεβαίωση και αποσαφήνιση πρωταρχικών παραγόντων προσωπικότητας. *Psychometrika, 12*, 197–220. (724 παραπομπές)
* Κατέλ, Ρ.Μ. (1950). *Προσωπικότητα: Συστηματική Θεωρητική και Πραγματική Μελέτη*. Νέα Υόρκη: McGraw Hill. (1690 παραπομπές)
* Κατέλ, Ρ.Μ. (1952). *Παραγοντική Ανάλυση: Εισαγωγή και Εγχειρίδιο για τον Ψυχολόγο και τον Κοινωνικό Επιστήμονα*. Οξφόρδη, Ηνωμένο Βασίλειο: Harper. (1510 παραπομπές)
* Κατέλ, Ρ.Μ. (1957). *Δομή και μέτρηση προσωπικότητας και κινήτρων*. Νέα Υόρκη: World Book. (3232 παραπομπές)\*\*
* Κατέλ, Ρ.Μ. (1963). Θεωρία ρευστής και κρυσταλλωμένης νοημοσύνης: Ένα κρίσιμο πείραμα. *Journal of Educational Psychology, 54*, 1–22. (4299 παραπομπές)
* Κατέλ, Ρ.Μ. & Scheier, ΙΗ (1961). *Το νόημα και η μέτρηση του νευρωτισμού και του άγχους*. Νέα Υόρκη: Ronald Press. (1798 παραπομπές)
* Hurley, JR, & Κατέλ, Ρ.Μ. (1962). Το πρόγραμμα Procrustes: Παραγωγή άμεσης περιστροφής για τον έλεγχο μιας υποτιθέμενης δομής παραγόντων. Behavioral Science, 7, 258-262. (502 παραπομπές)
* Κατέλ, Ρ.Μ. (1965). Ανάλυση παραγόντων: Εισαγωγή στα βασικά I: Ο σκοπός και τα υποκείμενα μοντέλα. *Biometrics, 21*, 190-215. (767 παραπομπές)
* Horn, JL & Κατέλ, Ρ.Μ. (1966). Βελτιστοποίηση και δοκιμή της θεωρίας της ρευστής και κρυσταλλωμένης νοημοσύνης. *Journal of Educational Psychology, 57*, 253–270. (2671 παραπομπές)
* Κατέλ, Ρ.Μ. (1966). Το *Scree Test* για τον αριθμό των παραγόντων. *Multivariate Behavioral Research, 1* (2), 245–276. (18331 παραπομπές)
* Κατέλ, Ρ.Μ. & Jaspars, J. (1967). Ένα γενικό πλασμόδιο (Αρ. 30-10-5-2) για ασκήσεις ανάλυσης παραγόντων και έρευνα. Multivariate Behavioral Research Monographs, 67, 1-212. (390 παραπομπές)
* Horn, JL & Κατέλ, Ρ.Μ. (1967). Διαφορές ηλικίας στη ρευστή και κρυσταλλωμένη νοημοσύνη. *Acta Psychologica, 26*, 107–129. (2122 παραπομπές)
* Κατέλ, Ρ.Μ. & Butcher, HJ (1968). *Η Πρόβλεψη των Επιτεύξεων και της Δημιουργικότητας*. Οξφόρδη, Ηνωμένο Βασίλειο: Bobbs-Merrill. (656 παραπομπές)
* Κατέλ, Ρ.Μ. (1971). *Ικανότητες: Δομή, Ανάπτυξη και Δράση τους*. Βοστώνη, MA: Houghton Mifflin. (4974 παραπομπές)
* Κατέλ, Ρ.Μ. (1973). *Προσωπικότητα και Διάθεση με Ερωτηματολόγιο.* Σαν Φρανσίσκο, Καλιφόρνια: Jossey-Bass. (1168 παραπομπές)
* Κατέλ, Ρ.Μ. & Vogelmann, S. (1977). Μια ολοκληρωμένη δοκιμή των κριτηρίων scree και KG για τον προσδιορισμό του αριθμού των παραγόντων. *Multivariate Behavioral Research, 12*, 289-335. (748 παραπομπές)
* Κατέλ, Ρ.Μ. & Kline, Ρ. (1977). *Η Επιστημονική Ανάλυση της Προσωπικότητας και του Κίνητρου*. Νέα Υόρκη: Ακαδημαϊκός. (2340 παραπομπές)
* Κατέλ, Ρ.Μ. (1978). *Η Επιστημονική Χρήση της Παραγοντικής Ανάλυσης στις Επιστήμες Συμπεριφοράς και Ζωής*. Νέα Υόρκη: Ολομέλεια. (3579 παραπομπές)
* Κατέλ, Ρ.Μ. (1987). *Νοημοσύνη: Η δομή, η ανάπτυξη και η δράση της*. Άμστερνταμ: Elsevier. (αναφορές 1973)
* Κατέλ, Ρ.Μ. (1988). Το νόημα και η στρατηγική χρήση της παραγοντικής ανάλυσης. In *Handbook of Multivariate Experimental Psychology*. Νέα Υόρκη: Ολομέλεια. (1106 παραπομπές)
* Κατέλ, Ρ.Μ. and Cattell, HEP (1995) Δομή προσωπικότητας και η νέα πέμπτη έκδοση του 16PF. Εκπαιδευτική και Ψυχολογική Μέτρηση, 6, 926-937. (315 παραπομπές)
* Nesselroade, JR & Κατέλ, Ρ.Μ. (2013). *Εγχειρίδιο Πολυμεταβλητής Πειραματικής Ψυχολογίας (Rev. 3rd ed.* *)* Νέα Υόρκη: Ολομέλεια. (1786 παραπομπές)

Παραπομπές
----------

1. 1 2  Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας: (Γερμανικά, Αγγλικά) *Gemeinsame Normdatei*. Ανακτήθηκε στις 27  Απριλίου 2014.
2. 1 2  (Αγγλικά) *SNAC*. w6zb23m1. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
3. 1 2  «Encyclopædia Britannica» (Αγγλικά) biography/Raymond-B-Cattell. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
4. ↑  Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας: (Γερμανικά, Αγγλικά) *Gemeinsame Normdatei*. Ανακτήθηκε στις 31  Δεκεμβρίου 2014.
5. ↑  Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας: (Γαλλικά) *καθιερωμένοι όροι της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας*. data.bnf.fr/ark:/12148/cb12377726q. Ανακτήθηκε στις 10  Οκτωβρίου 2015.
6. ↑  Ανακτήθηκε στις 4  Ιουλίου 2019.
7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Gillis, J. (2014). *Psychology's Secret Genius: The Lives and Works of Raymond B. Cattell*. Amazon Kindle Edition.
8. ↑  Festschrift for Raymond B. Cattell (1988). *The Analysis of Personality in Research and Assessment: In Tribute to Raymond B. Cattell*. (2 April, & 17 June 1986). University College London: Independent Assessment and Research Centre (Preface by K.M. Miller). (ISBN 0 9504493 1 8)
9. ↑  Cattell, R. B. (1948). Concepts and methods in the measurement of group syntality. *Psychological Review, 55*(1), 48–63. doi: 10.1037/h0055921
10. 1 2  Cattell, R. B. (1987). *Psychotherapy by Structured Learning Theory*. New York: Springer.
11. ↑  Cattell, R. B. & Butcher, H. J. (1968). *The Prediction of Achievement and Creativity*. Indianapolis: Bobbs-Merrill.
12. 1 2  Cattell, R. B. (1966). (Ed.), *Handbook of Multivariate Experimental Psychology*. Chicago, IL: Rand McNally.
13. ↑  Cattell, R. B. (1972). Real base, true zero factor analysis. *Multivariate Behavioral Research Monographs 72*(1), (1–162). Fort Worth, TX: Texas Christian University Press.
14. 1 2 3 4 5 6  Cattell, R. B. (1978). *The Use of Factor Analysis in Behavioral and Life Sciences*. New York: Plenum.
15. ↑  Books and Monographs of Raymond B. Cattell. *Multivariate Behavioral Research, 1984, 19*, 344–369.
16. 1 2 3 4  Cattell, R. B. (1983). *Structured Personality-Learning Theory: A Wholistic Multivariate Research Approach*. (pp. 419–457). New York: Praeger.
17. ↑  Eminent Psychologists of the Twentieth Century [Retrieved 22 October 2015]
18. 1 2  Haggbloom, S. J. et al. (2002). The 100 most eminent psychologists of the 20th century. *Review of General Psychology, 6*(2), 139–152. doi: 10.1037//1089-2680.6.2.139 (Rankings based on: citations, surveys, and awards/honors)
19. 1 2 3  Boyle, Gregory J.; Stankov, Lazar; Martin, Nicholas G.; Petrides, K.V.; Eysenck, Michael W.; Ortet, Generos (2016). «Hans J. Eysenck and Raymond B. Cattell on intelligence and personality». *Personality and Individual Differences* **103**: 40–47. doi:10.1016/j.paid.2016.04.029. .
20. 1 2 3 4 5  Tucker, William H. (Μαρτίου 2009). *The Cattell controversy : race, science, and ideology*. University of Illinois Press. ISBN 978-0-252-03400-8.
21. 1 2 3  Cattell, R. B. & Kline, P. (1977). *The Scientific Analysis of Personality and Motivation*. New York: Academic.
22. 1 2 3  Cattell, R. B. (1973). *Personality and Mood by Questionnaire*. San Francisco: CA: Jossey-Bass.
23. ↑  Cattell, R. B. Eber, H. W. & Tatsuoka, M. M. (1970). *Handbook for the Sixteen Personality Factor Questionnaire* (16PF). New York: Plenum.
24. ↑  Cattell, R. B. (1982). *The Inheritance of Personality and Ability: Research Methods and Findings*. New York: Academic.
25. 1 2 3  Cattell, R. B. & Child, D. (1975). *Motivation and Dynamic Structure*. London: Holt, Rinehart & Winston.
26. ↑  Schuerger, J. M. (1995). Career assessment and the Sixteen Personality Factor Questionnaire. *Journal of Career Assessment, 3*(2), 157–175.
27. 1 2  Cattell, R. B. (1963). Theory of fluid and crystallized intelligence: A critical experiment. *Journal of Educational Psychology, 54*, 1–22.
28. ↑  Cattell, R. B. (1971). *Abilities: Their Structure, Growth and Action*. Boston, MA:: Houghton-Miffin.
29. ↑  Cattell, R. B. & Cattell, A. K. S. (1973). *Measuring Intelligence with the Culture Fair Tests*. Champaign, IL: IPAT.
30. ↑  Cattell, R. B. (1984). The voyage of a laboratory, 1928–1984. *Multivariate Experimental Research, 19*, 121–174.
31. ↑  Cattell, R. B. (1943). The description of personality: I. Foundations of trait measurement. *Psychological Review, 50*, 559–594.
32. 1 2  Goldberg, L. R. (1993). The structure of phenotypic personality traits. *American Psychologist, 48*(1), 26–34.
33. ↑  McCrae, R. R. & Costa, P. T. (2008). Empirical and theoretical status of the Five-Factor Model of personality traits. In G.J. Boyle et al. (Eds.), *The SAGE Handbook of Personality Theory and Assessment: Vol. 1 - Personality Theories and Models* (pp. 273–294). Los Angeles, CA: Sage. (ISBN 1-4129-2365-4)
34. 1 2  Cattell, R. B. (1995). The fallacy of five factors in the personality sphere. *The Psychologist, May*, 207–208.
35. 1 2  Boyle, G. J. (2008). Critique of Five-Factor Model (FFM). In G.J. Boyle et al.(Eds.), *The SAGE Handbook of Personality Theory and Assessment: Vol. 1 - Personality Theories and Models*. Los Angeles, CA: Sage. (ISBN 1-4129-2365-4)
36. ↑  Cattell, R. B. & Scheier, I. H. (1961). *The Meaning and Measurement of Neuroticism and Anxiety*. New York: Ronald Press.
37. ↑  Boyle, G. J. Saklofske, D. H. & Matthews, G. (2015). (Eds.), *Measures of Personality and Social Psychological Constructs* (Ch. 8). Amsterdam: Elsevier/Academic. (ISBN 978-0-12-386915-9)
38. ↑  Nesselroade, J. R. (1984). Concepts of intraindividual variability and change: Impressions of Cattell's influence on lifespan developmental psychology. *Multivariate Behavioral Research, 19*, 269–286.
39. ↑  Hakstian, A. R. & Cattell, R. B. (1982). *Manual for the Comprehensive Ability Battery*. Champaign, IL: IPAT.
40. ↑  Cattell, R. B. & Cattell, A. K. S. (1977). *Measuring Intelligence with the Culture Fair Tests*. Champaign, IL: IPAT.
41. 1 2 3 4  Cattell, R. B. (1990). The birth of the society of multivariate experimental psychology. *Journal of the History of the Behavioral Sciences, 26*, 48–57.
42. 1 2  Cattell, R. B. (1966). The Scree Test for the number of factors. *Multivariate Behavioral Research, 1*(2), 245–276.
43. ↑  Boyle, G. J. (1988). Elucidation of motivation structure by dynamic calculus. In J.R. Nesselroade & R.B. Cattell (Eds.), *Handbook of Multivariate Experimental Psychology* (2nd ed. pp. 737–787). New York: Plenum.
44. 1 2 3  Nesselroade, J. R. & Cattell, R. B. (1988). *Handbook of Multivariate Experimental Psychology*). New York: Plenum.
45. ↑  Cattell, R. B. (1948). Concepts and methods in the measurement of group syntality. *Psychological Review, 55*(1), 48–63. doi:10.1037/h0055921
46. ↑  Brody N. (1992). *Intelligence* (pp. 18–36). New York: Academic. (2nd ed.). (ISBN 0-12-134251-4)
47. ↑  Carroll, J. B. (1984). Raymond B. Cattell's contributions to the theory of cognitive abilities. *Multivariate Behavioral Research, 19*, 300–306.
48. ↑  Cattell, R. B. (1979, 1980). *Personality and Learning Theory*, Vols. 1 & 2. New York: Springer.
49. ↑  Child, D. (1998). «Obituary: Raymond Bernard Cattell (1905–1998)». *British Journal of Mathematical and Statistical Psychology* **51**: 353–357. doi:10.1111/j.2044-8317.1998.tb00686.x. PMID 9854948.
50. ↑  Horn, J. L. (1998). Introduction of Raymond B. Cattell. In J.J. McArdle & R.W.Woodcock (Eds.), *Human Cognitive Abilities in Theory and Practice* (p. 25)
51. ↑  Κατέλ, Ρ. Μ. (1973), "Autobiography." In Lindsey, G. (ed.), *A History of Psychology in Autobiography*. Vol. VI, Νέα Υόρκη: Appleton-Century-Crofts, σελ. 64.
52. ↑  Child, D. (1998). «Obituary: Raymond Bernard Cattell (1905–1998)». *British Journal of Mathematical and Statistical Psychology* **51**: 353–357 (see p. 354). doi:10.1111/j.2044-8317.1998.tb00686.x. PMID 9854948.
53. ↑  Sheehy, N. (2004). *Fifty Key Thinkers in Psychology* (p. 61). London: Routledge. (ISBN 0-203-44765-4); (ISBN 0-203-75589-8); (ISBN 0-415-16774-4); (ISBN 0-415-16775-2).
54. ↑  Cattell, R. B. (Oct. 1941). Obituary: Francis Aveling: 1875–1941. *American Journal of Psychology, 54*(4), 608–610.
55. ↑  Friedman, Howard S.· Schustack, Miriam W. (2016). *Personality: Classic Theories and Modern Research* (6th έκδοση). Pearson Education. σελ. 182.
56. ↑  Birkett-Cattell, H. (1989). *The 16PF: Personality in Depth*. Champaign, IL: IPAT.
57. ↑  Birkett-Cattell, H. & Cattell, H. E. P. (1997). *16PF Cattell Comprehensive Personality Interpretation Manual*. Champaign, IL: IPAT.
58. ↑  «Raymond Bernard Cattell - R. B. Cattell - Raymond Cattell». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 Μαρτίου 2005. Ανακτήθηκε στις 6 Μαρτίου 2005.
59. ↑  «Raymond B. Cattell School».
60. ↑  Thorndike, E. L. (1932), *The Fundamentals of Learning*, AMS Press Inc. (ISBN 0-404-06429-9)
61. ↑  Cattell, R. B. (1965). *The Scientific Analysis of Personality* (p. 55). Baltimore, MD: Penguin.
62. ↑  Cattell, R. B. (1965). *The Scientific Analysis of Personality* (p. 14). Baltimore, MD: Penguin.
63. ↑  Sweney, A. B. & Cattell, R. B. (1962). Relationships between integrated and unintegrated motivation structure examined by objective tests. *Journal of Social Psychology, 57*, 217–226.
64. 1 2  Sheehy, N. (2004). *Fifty Key Thinkers in Psychology* (p. 62). London: Routledge. (ISBN 0-203-44765-4); (ISBN 0-203-75589-8); (ISBN 0-415-16774-4); (ISBN 0-415-16775-2).
65. ↑  Gottfredson, L. (13 December 1994). Mainstream Science on Intelligence. *Wall Street Journal*, p. A18. (reprinted in *Intelligence, 1997, 24*(1), 13–23)
66. ↑  For example, *The Meaning and Measurement of Neuroticism and Anxiety* (1961) with Ivan Scheier, *Objective Personality and Motivation Tests* (1967) with Frank Warburton, *The Prediction of Achievement and Creativity*(1968) with Jim Butcher, *Handbook of the Sixteen Personality Factor Questionnaire* (1970) with Herbert Eber and Maurice Tatsuoka, *Cross-Cultural Comparison* (USA, Japan, Austria) *of Personality Structure in Objective Tests* (1973), with Kurt Pawlik and Bien Tsujioka, *Motivation and Dynamic Structure* (1975) with Dennis Child, *Handbook of Modern Personality Theory* (1977) with Ralph Dreger, *The Scientific Analysis of Personality and Motivation* (1977) with Paul Kline, *Personality Theory in Action: Handbook for the Objective-Analytic (O-A) Test Kit* (1978) with James Schuerger, *Functional Psychological Testing* (1986) with Ronald Johnson, the *Handbook of Multivariate Experimental Psychology* (1988) (Rev. 2nd ed.) with John Nesselroade, and *The 16PF: Personality in Depth* (1989) with Heather Birkett.
67. ↑  McArdle, J. J. (1984). Cattell's contributions to structural equation modeling. *Multivariate Experimental Psychology, 19*, 245–267.
68. ↑  Gorsuch, R. L. (1983). *Factor analysis*. (Rev. 2nd ed.). Hillsdale, NJ: Erlbaum. (ISBN 978-0898592023)
69. ↑  Studies that provide support for Cattell's 16-factor theory include: Boyle, G.J. (1989). Re-examination of the major personality factors in the Cattell, Comrey and Eysenck scales: Were the factor solutions of Noller et al. optimal? *Personality and Individual Differences, 10*(12), 1289–1299. Carnivez, G.L. & Allen, T.J. (2005). Convergent and factorial validity of the 16PF and the NEO-PI-R. Paper presented at the APA Annual Convention, Washington, D.C. Cattell, R.B. & Krug, S.E. (1986). The number of factors in the 16PF: A review of the evidence with special emphasis on methodological problems. *Educational and Psychological Measurement, 46*, 509–522. Chernyshenko, O.S. Stark, S. & Chan, K.Y. (2001). Investigating the hierarchical factor structure of the fifth edition of the 16PF: An application of the Schmid-Leiman orthogonalisation procedure. *Educational and Psychological Measurement, 61*(2), 290–302. Conn, S.R. & Rieke, M.L. (1994). *The 16PF Fifth Edition Technical Manual*. Champaign, IL: IPAT. Dancer, L.J. & Woods, S.A. (2007). Higher-order factor structures and intercorrelations of the 16PF5 and FIRO-B. *International Journal of Selection and Assessment, 14*(4), 385–391. Gerbing, D.W. & Tuley, M.R. (1991). The 16PF related to the five-factor model of personality: Multiple-indicator measurement versus the a priori scales. *Multivariate Behavioral Research, 26*(2), 271–289. Hofer, S.M. Horn, J.L. & Eber, H.W. (1997). A robust five-factor structure of the 16PF: Strong evidence from independent rotation and confirmatory factorial invariance procedures. *Personality and Individual Differences, 23*(2), 247–269. Krug, S.E. & Johns, E.F. (1986). A large-scale cross-validation of second-order personality structure defined by the 16PF. *Psychological Reports, 59*, 683–693. McKenzie, J. Tindell, G. & French, J. (1997). The great triumvirate: Agreement between lexically and psycho-physiologically based models of personality. *Personality and Individual Differences, 22*(2), 269–277. Mogenet, J.L. & Rolland, J.P. (1995). *16PF5 de R.B. Cattell.* Paris, France: Les Editions du Centre de Psychologie Appliquée. Motegi, M. (1982). *Japanese Translation and Adaptation of the 16PF.* Tokyo: Nihon Bunka Kagakusha. Ormerod, M.B. McKenzie, J. & Woods, A. (1995). Final report on research relating to the concept of five separate dimensions of personality—or six including intelligence. *Personality and Individual Differences, 18*(4), 451–461. Prieto, J.M. Gouveia, V V. & Fernandez, M A. (1996). Evidence on the primary source trait structure in the Spanish 16PF Fifth Edition. *European Review of Applied Psychology, 46*(1), 33–43. Schneewind, K. A. & Graf, J. (1998). *Der 16-Personlichkeits-Factoren-Test Revidierte Fassung test-manual*. Bern, Switzerland: Verlag Hans Huber.
70. ↑  These personality instruments have been available from IPAT, a test publishing company that Cattell and his wife Karen founded (OPP Ltd. Oxford, England is now the parent company of the Institute for Personality and Ability Testing (IPAT) Inc. of Champaign, Illinois).
71. ↑  Cattell, R. B. & Schuerger, J. M. (1978). *Personality Theory in Action: Handbook for the Objective-Analytic (O-A) Test Kit*. Champaign, IL: IPAT
72. ↑  Schuerger, J. M. (2008). The Objective-Analytic Test Battery. In G.J. Boyle et al. (Eds.), *The SAGE Handbook of Personality Theory and Assessment: Vol. 2 – Personality Measurement and Testing*. (pp. 529–546). Los Angeles, CA: Sage (ISBN 1-4129-2364-6)
73. ↑  Child, D.(1984). Motivation and dynamic calculus: A teacher's view. *Multivariate Behavioral Research, 19*, 288–298.
74. ↑  Cattell, R. B. & Sells, S. B. (1974). *The Clinical Analysis Questionnaire*. Champaign, IL: IPAT.
75. ↑  Krug, S. E. (1980). *Clinical Analysis Questionnaire Manual*. Champaign, IL: IPAT.
76. ↑  Cattell, R. B. Cattell, A. K. & Cattell, H. E. P. (2003). *The PsychEval Personality Questionnaire*. Champaign, IL: IPAT.
77. ↑  Krug, S. E. (2008). The assessment of clinical disorders with Raymond Cattell's personality model. In G.J. Boyle et al. (Eds.), *The SAGE Handbook of Personality Theory and Assessment: Vol. 2 – Personality Measurement and testing* (pp. 646–662). Los Angeles: Sage. (ISBN 1-4129-2364-6)
78. ↑  Curran, J. P. & Cattell, R. B. (1976). *Manual for the Eight State Questionnaire*. Champaign, IL: IPAT
79. ↑  Boyle, G. J. (1991). Item analysis of the subscales in the Eight State Questionnaire (8SQ): Exploratory and confirmatory factor analyses. *Multivariate Experimental Clinical Research, 10*(1), 37–65.
80. ↑  Krug, S. E. & Johns, E. F. (1986). A large scale cross-validation of second-order personality structure defined by the 16PF. *Psychological Reports, 59*, 683–693.
81. ↑  Conn, S. R. & Rieke, M. L. (1994). *The 16PF Fifth Edition Technical Manual.* Champaign, IL: IPAT.
82. ↑  Russell, M. T. & Karol, D. L. (1994) *The 16PF Fifth Edition Administrator's Manual.* Champaign, IL: IPAT.
83. ↑  Cattell, H. E. P. & Mead, A. D. (2008). The Sixteen Personality Factor Questionnaire (16PF). In G.J. Boyle et al.(Eds.), *The SAGE Handbook of Personality Theory and Assessment: Vol. 2 – Personality Measurement and Testing* (pp. 135–159). Los Angeles, CA: Sage. (ISBN 1-4129-2364-6)
84. ↑  Boyle, G.J. & Ortet, G. (1999). En memoria de Raymond B. Cattell (1905–1998). *Ansiedad y Estrés (Anxiety and Stress), 5*, 123–126.
85. ↑  Boyle, G.J. & Smàri, J. (2000). In memoriam de Raymond B. Cattell. *Revue Francophone de Clinique Comportementale et Cognitive, 5*, 5–6.
86. ↑  Boyle, G.J. (2000). Obituaries: Raymond B. Cattell and Hans J. Eysenck. *Multivariate Experimental Clinical Research, 12*, i-vi.
87. ↑  Boyle, G. J. & Barton, K. (2008). Contribution of Cattellian Personality Instruments. In G.J. Boyle et al. (Eds.), *The SAGE Handbook of Personality Theory and Assessment: Vol. 2 – Personality Measurement and Testing* (pp. 160–178). Los Angeles, CA: Sage. (ISBN 1-4129-2364-6)
88. ↑  Eysenck, H. J. (1985). *Review of Raymond B. Cattell’s (1983). Structured Personality-Learning Theory: A Wholistic Multivariate Research Approach*. New York: Praeger. (p. 76)
89. ↑  Tucker, W. H. (1994). *The Science and Politics of Racial Research*. Urbana, IL: University of Illinois Press.
90. ↑  Mehler, Barry (1997). «Beyondism: Raymond B. Cattell and the new eugenics». *Genetica* **99** (2–3): 153–163. doi:10.1007/BF02259519. PMID 9463071. .  Also available at the ISAR website: Beyondism: Raymond B. Cattell and the New Eugenics Αρχειοθετήθηκε 2022-01-15 στο Wayback Machine.
91. ↑  Mehler reports he was mentored by Jerry Hirsch, a critic of Cattell at the University of Illinois, where Cattell and Hirsch spent most of their careers.
92. ↑  Cattell, R. B. (1972). *A New Morality from Science: Beyondism* (pp. 95, 221). New York: Pergamon.
93. ↑  «ISAR - Beyondist guru to get 1997 Gold Medal at APA». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 13 Σεπτεμβρίου 2006. Ανακτήθηκε στις 7 Φεβρουαρίου 2023.
94. ↑  «ISAR - R.B. Cattell Homepage». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 5 Απριλίου 2007. Ανακτήθηκε στις 7 Φεβρουαρίου 2023.
95. ↑  Raymond B. Cattell's Open Letter to the APA
96. ↑  Google Scholar

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* Ιστότοπος του Τζον Γκίλις για τον Ρέιμοντ Μπ. Κατέλ
* Μνημείο για τον Ρέιμοντ Μπ. Κατέλ
* Human Intelligence: Ρέιμοντ Μπ. Κατέλ Αρχειοθετήθηκε 2019-04-21 στο Wayback Machine.
* Cattell Legacy στην IPAT
* Βιογραφία του Κατέλ Αρχειοθετήθηκε 2017-02-15 στο Wayback Machine.
* Βραβείο Κατέλ
* Βιογραφία του Ρέιμοντ Κατέλ
* Βιογραφία του Ρέιμοντ Κατέλ
* Βιογραφία του Ρέιμοντ Μπ. Κατέλ
* Θεωρία Χαρακτηριστικών Προσωπικότητας
* Personality Factors Αρχειοθετήθηκε 2007-12-19 στο Wayback Machine. Αρχείο
* A Concise Beyondist Catechism Αρχειοθετήθηκε 2013-04-20 στο Wayback Machine. Αρχείο
* Συνέντευξη με τον Ρέιμοντ Μπ. Κατέλ Αρχειοθετήθηκε 2019-03-28 στο Wayback Machine. Αρχείο από *το The Eugenics Bulletin*, Άνοιξη-Καλοκαίρι 1984.
* Ο Ρέιμοντ Μπ. Κατέλ και The Fourth Inquisition Αρχειοθετήθηκε 2019-03-24 στο Wayback Machine. Αρχείο
* Beyondism: Ρέιμοντ Μπ. Κατέλ and the New Eugenics Αρχειοθετήθηκε 2016-03-04 στο Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| * Πύλη:Βιογραφίες
* Πύλη:Ψυχολογία
* Πύλη:Αγγλία
* Πύλη:Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής
 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* VIAF: 97724780
* LCCN: n79021477
* ISNI: 0000 0001 0927 8509
* GND: 118942484
* SELIBR: 180622
* SUDOC: 032822383
* BNF: cb12377726q (data)
* BIBSYS: 90108944
* MGP: 244714
* NLA: 35026667
* NDL: 00435538
* NKC: ola2002159584
* BNE: XX1721421
* CiNii: DA00400927

 |

 |