Ο **μετακαπιταλισμός** είναι ένα κράτος στο οποίο τα οικονομικά συστήματα του κόσμου δεν μπορούν πλέον να περιγραφούν ως μορφές καπιταλισμού. Διάφορα άτομα και πολιτικές ιδεολογίες έχουν κάνει εικασίες για το τι θα καθόριζε έναν τέτοιο κόσμο. Σύμφωνα με τις κλασικές μαρξιστικές και κοινωνικές εξελικτικές θεωρίες, οι μετακαπιταλιστικές κοινωνίες μπορεί να προκύψουν ως αποτέλεσμα της αυθόρμητης εξέλιξης καθώς ο καπιταλισμός γίνεται απαρχαιωμένος. Άλλοι προτείνουν μοντέλα για να αντικαταστήσουν σκόπιμα τον καπιταλισμό. Τα πιο αξιοσημείωτα από αυτά είναι ο σοσιαλισμός, ο αναρχισμός και η αποανάπτυξη.

Ιστορία
-------

Το 1993, ο Πίτερ Ντρούκερ περιέγραψε μια πιθανή εξέλιξη της καπιταλιστικής κοινωνίας στο βιβλίο του *Μετακαπιταλιστική Κοινωνία*.
Το 1993, ο Πίτερ Ντρούκερ περιέγραψε μια πιθανή εξέλιξη της καπιταλιστικής κοινωνίας στο βιβλίο του *Μετακαπιταλιστική Κοινωνία*. Το βιβλίο ανέφερε ότι η γνώση, αντί για το κεφάλαιο, η γη ή η εργασία, είναι η νέα βάση του πλούτου. Οι τάξεις μιας πλήρως μετακαπιταλιστικής κοινωνίας αναμένεται να χωριστούν σε εργάτες γνώσης ή εργάτες υπηρεσιών, σε αντίθεση με τους καπιταλιστές και τους προλετάριους μιας καπιταλιστικής κοινωνίας. Στο βιβλίο, ο Ντρούκερ εκτίμησε ότι ο μετασχηματισμός στον μετακαπιταλισμό θα ολοκληρωνόταν το 2010-2020. Ο Ντρούκερ υποστήριξε επίσης την επανεξέταση της έννοιας της πνευματικής ιδιοκτησίας με τη δημιουργία ενός καθολικού συστήματος αδειοδότησης. Οι καταναλωτές θα εγγράφουν ένα κόστος και οι παραγωγοί θα υποθέτουν ότι τα πάντα αναπαράγονται και διανέμονται ελεύθερα μέσω των κοινωνικών δικτύων.

Το 2015, σύμφωνα με τον Πολ Μέισον, η αύξηση της εισοδηματικής ανισότητας, οι επαναλαμβανόμενοι κύκλοι άνθησης και κατάρρευσης και η συμβολή του καπιταλισμού στην κλιματική αλλαγή οδήγησαν οικονομολόγους, πολιτικούς στοχαστές και φιλοσόφους να αρχίσουν να εξετάζουν σοβαρά πώς θα φαινόταν και θα λειτουργούσε μια μετακαπιταλιστική κοινωνία. Ο μετακαπιταλισμός αναμένεται να καταστεί δυνατός με περαιτέρω προόδους στον αυτοματισμό και την τεχνολογία της πληροφορίας – και οι δύο προκαλούν ουσιαστικά μηδενική τάση του κόστους παραγωγής.

Οι Νικ Σράισεκ και Alex Williams εντοπίζουν μια κρίση στην ικανότητα και την προθυμία του καπιταλισμού να απασχολεί όλα τα μέλη της κοινωνίας, υποστηρίζοντας ότι «υπάρχει ένας αυξανόμενος πληθυσμός ανθρώπων που βρίσκονται εκτός επίσημης, μισθωτής εργασίας, αρκούνται με ελάχιστα επιδόματα πρόνοιας, άτυπη εργασία διαβίωσης. είτε με παράνομα μέσα».

Παραλλαγές
----------

### Αναρχισμός

* Αναρχοκομμουνισμός, ένα υβρίδιο κομμουνισμού και αναρχισμού που υποστηρίζει (μεταξύ άλλων) τη λήψη αποφάσεων με άμεση ή/και συναινετική δημοκρατία, την κατάργηση του κράτους και την κατάργηση της ιδιωτικής ιδιοκτησίας των μέσων παραγωγής.
* Αναρχισμός μετά τη σπανιότητα, ένα οικονομικό σύστημα που βασίζεται στην κοινωνική οικολογία, τον ελευθεριακό δημοτικισμό και μια πληθώρα θεμελιωδών πόρων.
* Αναρχοσυνδικαλισμός, μια ιδεολογία με επίκεντρο την αυτοδιαχείριση της εργασίας, τον σοσιαλισμό και την άμεση δημοκρατία.
* Αναρχοχριστιανισμός είναι μια ιδεολογία και κοινωνικό κίνημα που υπογραμμίζει τις εγγενείς αναρχικές αξίες του Χριστιανισμού και πώς αυτές οι αξίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την οικοδόμηση μιας μη καπιταλιστικής κοινωνίας, ιδιαίτερα όπως περιγράφεται από τον Λέων Τολστόι στην ανάλυσή του για το Επί του Όρους Ομιλία και στην πραγματεία του. *Η Βασιλεία του Θεού είναι Μέσα σας.*

### Σύστημα ελέγχου κληρονομιάς

Robert Heinlein
Σύστημα ελέγχου κληρονομιάς, ένα κοινωνικοοικονομικό σχέδιο που διατηρεί την οικονομία της αγοράς, αλλά αφαιρεί την κλασματική δανειοδοτική ισχύ από τις τράπεζες και περιορίζει την κρατική εκτύπωση χρημάτων για να αντισταθμίσει τον αποπληθωρισμό με χρήματα που εκτυπώνονται που χρησιμοποιούνται για την αγορά υλικού για την υποστήριξη του νομίσματος, την πληρωμή για κυβερνητικά προγράμματα αντί φόρους, με το υπόλοιπο να κατανέμεται ομοιόμορφα σε όλους τους πολίτες για την τόνωση της οικονομίας (ονομάζεται «έλεγχος κληρονομιάς» απο οπού πηρέ το όνομα αυτο το σύστημα). Όπως παρουσιάστηκε από τον αρχικό συγγραφέα της ιδέας, Ρόμπερτ Χάινλαϊν, στο βιβλίο του *For Us, The Living: A Comedy of Customs*, το σύστημα θα ήταν αυτοενισχυόμενο και τελικά θα κατέληγε σε τακτικούς ελέγχους πολιτιστικής κληρονομιάς ικανούς να προσφέρουν μια μέτρια διαβίωση για τους περισσότερους πολίτες.

### Οικονομική δημοκρατία

Η οικονομική δημοκρατία είναι μια κοινωνικοοικονομική φιλοσοφία που καθιερώνει τον δημοκρατικό έλεγχο των επιχειρήσεων από τους εργαζομένους τους και τον κοινωνικό έλεγχο των επενδύσεων από ένα δίκτυο δημόσιων τραπεζών.

### Συμμετοχική οικονομία

Στο βιβλίο *του Of the People, By the People: The Case for a Participatory Economy*, ο Ρόμπιν Χάνελ περιγράφει μια μετακαπιταλιστική οικονομία που ονομάζεται συμμετοχική οικονομία. Το βιβλίο τελειώνει με την πρόταση του Πράσινη Νέα Συμφωνία, ενός πακέτου πολιτικών που αντιμετωπίζουν την κλιματική αλλαγή και τις οικονομικές κρίσεις.

Η συμμετοχική οικονομία εστιάζει στη συμμετοχή όλων των πολιτών μέσω της δημιουργίας εργατικών συμβουλίων και συμβουλίων καταναλωτών. Ο Χάνελ δίνει έμφαση στην άμεση συμμετοχή των εργαζομένων και των καταναλωτών παρά στον ορισμό εκπροσώπων. Τα συμβούλια ασχολούνται με ζητήματα παραγωγής και κατανάλωσης μεγάλης κλίμακας και χωρίζονται σε διάφορους φορείς επιφορτισμένους με την έρευνα μελλοντικών αναπτυξιακών έργων.

Σε μια συμμετοχική οικονομία, οι οικονομικές ανταμοιβές θα προσφέρονταν ανάλογα με τις ανάγκες, το ύψος των οποίων θα καθοριζόταν δημοκρατικά από το συμβούλιο των εργαζομένων. Ο Χάνελ ζητά επίσης «οικονομική δικαιοσύνη» επιβραβεύοντας τους ανθρώπους για την προσπάθεια και την επιμέλειά τους και όχι για τα επιτεύγματα ή την προηγούμενη ιδιοκτησία. Η προσπάθεια ενός εργαζομένου πρέπει να καθορίζεται από τους συναδέλφους του. Στη συνέχεια, τα δικαιώματα κατανάλωσης στο καθένα ανταμείβονται σύμφωνα με τις αξιολογήσεις της προσπάθειας του. Ο εργαζόμενος έχει την επιλογή να αποφασίσει τι καταναλώνει χρησιμοποιώντας τα καταναλωτικά του δικαιώματα. Ο Χάνελ δεν ασχολείται με την ιδέα του χρήματος, του νομίσματος ή του τρόπου παρακολούθησης των δικαιωμάτων κατανάλωσης.

Ο σχεδιασμός σε μια συμμετοχική οικονομία γίνεται μέσω των συμβουλίων. Η διαδικασία είναι οριζόντια σε όλες τις επιτροπές σε αντίθεση με κάθετες μορφές οργάνωσης. Όλα τα μέλη του συμβουλίου, οι εργαζόμενοι και οι καταναλωτές, συμμετέχουν άμεσα στο σχεδιασμό σε αντίθεση με τις σοβιετικού τύπου οικονομίες και άλλες δημοκρατικές προτάσεις σχεδιασμού, όπου ο σχεδιασμός γίνεται από αντιπροσώπους. Ο προγραμματισμός είναι μια επαναληπτική διαδικασία, που πάντα αλλάζει και βελτιώνεται, που επιτυγχάνεται είτε σε επίπεδο εργασίας είτε σε επίπεδο κατανάλωσης. Όλες οι πληροφορίες και οι προτάσεις είναι ελεύθερα διαθέσιμες σε όλους, εντός και εκτός συμβουλίου, ώστε να καθορίζεται και να ψηφίζεται το κοινωνικό κόστος κάθε πρότασης. Μακροπρόθεσμα σχέδια, όπως η δόμηση των δημόσιων συγκοινωνιών, οικιστικών ζωνών και περιοχών αναψυχής, θα προταθούν από τους αντιπροσώπους και θα εγκριθούν με άμεση δημοκρατία (δηλ. ψηφοφορία από τον πληθυσμό).

Ο Χάνελ υποστηρίζει ότι μια συμμετοχική οικονομία θα επιστρέψει την ενσυναίσθηση στις αγοραστικές μας επιλογές. Ο καπιταλισμός αφαιρεί τη γνώση του πώς και από ποιον παρασκευάστηκε ένα προϊόν: «Όταν τρώμε μια σαλάτα, η αγορά διαγράφει συστηματικά τις πληροφορίες για τους μετανάστες εργάτες που συνέλεξαν τις πρώτες ύλες». Αφαιρώντας το ανθρώπινο στοιχείο από τα αγαθά, οι καταναλωτές λαμβάνουν υπόψη μόνο τη δική τους ικανοποίηση και ανάγκη όταν καταναλώνουν προϊόντα. Η εισαγωγή συμβουλίων εργαζομένων και καταναλωτών θα επαναφέρει τη γνώση του πού, πώς και από ποιον κατασκευάζονταν τα προϊόντα. Μια συμμετοχική οικονομία αναμένεται επίσης να εισάγει αγαθά με περισσότερο κοινωνικό προσανατολισμό, όπως πάρκα, καθαρός αέρας και δημόσια υγειονομική περίθαλψη, μέσω της αλληλεπίδρασης των δύο συμβουλίων.

Για όσους αποκαλούν τη συμμετοχική οικονομία ουτοπική, ο Albert και ο Χάνελ μετρούν:

> Είμαστε ουτοπιστές; Είναι ουτοπικό να περιμένουμε περισσότερα από ένα σύστημα από όσα μπορεί να προσφέρει. Το να περιμένεις ισότητα και δικαιοσύνη —ή ακόμα και ορθολογισμό— από τον καπιταλισμό είναι ουτοπικό. Το να περιμένει κανείς κοινωνική αλληλεγγύη από τις αγορές ή αυτοδιαχείριση από τον κεντρικό σχεδιασμό είναι εξίσου ουτοπικό. Το να υποστηρίξουμε ότι ο ανταγωνισμός μπορεί να προκαλέσει ενσυναίσθηση ή ότι ο αυταρχισμός μπορεί να προωθήσει την πρωτοβουλία ή ότι το να κρατήσει κανείς τους περισσότερους ανθρώπους από τη λήψη αποφάσεων μπορεί να αξιοποιήσει πλήρως το ανθρώπινο δυναμικό: αυτά είναι ουτοπικές φαντασιώσεις χωρίς αμφιβολία. Αλλά το να αναγνωρίζουμε τις ανθρώπινες δυνατότητες και να επιδιώκουμε να ενσωματώσουμε την ανάπτυξή τους σε ένα σύνολο οικονομικών θεσμών και στη συνέχεια να περιμένουμε από αυτούς τους θεσμούς να ενθαρρύνουν τα επιθυμητά αποτελέσματα δεν είναι παρά λογική θεωρητικοποίηση. Αυτό που είναι ουτοπικό δεν είναι να φυτεύεις νέους σπόρους αλλά να περιμένεις λουλούδια από ζιζάνια που πεθαίνουν.
> 
> 

### Σοσιαλισμός

Πολ Μέισον
Michael Albert
Χρήσιμοι ορισμοί γύρω από τον σοσιαλισμό:

* Σοσιαλισμός, ένα οικονομικό σύστημα που βασίζεται στη δημόσια ή συνεταιριστική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής όπου η παραγωγή πραγματοποιείται για να παράγει άμεσα αξία χρήσης, που περιλαμβάνει μια μορφή λογιστικής χωρίς χρήματα, όπως η λογιστική φυσικών πόρων ή ο χρόνος εργασίας και βασίζεται στην άμεση παραγωγή της χρησιμότητας παρά στους καπιταλιστικούς νόμους της συσσώρευσης και της αξίας. Ορισμένα μοντέλα σοσιαλισμού συνεπάγονται οικονομικό σχεδιασμό για την κατανομή των συντελεστών παραγωγής στη θέση των κεφαλαιαγορών, ενώ άλλα μοντέλα σοσιαλισμού διατηρούν την κατανομή των κεφαλαιουχικών αγαθών με βάση την αγορά. Μερικοί μαρξιστές πιστεύουν ότι ο σοσιαλισμός θα εξελισσόταν τελικά σε κομμουνισμό.
* Σχεδιασμένος σοσιαλισμός, ένας τύπος σοσιαλισμού όπου κάποια μορφή οικονομικού σχεδιασμού υποκαθιστά τις αγορές για την κατανομή των συντελεστών παραγωγής και για τον συντονισμό της οικονομίας. Υπάρχουν διάφοροι τύποι σχεδιασμού, συμπεριλαμβανομένου του κεντρικού σχεδιασμού και του αποκεντρωμένου σχεδιασμού. προγραμματισμός ισοζυγίου υλικών, προγραμματισμός εισροών-εκροών και προγραμματισμός ηλεκτρονικών υπολογιστών.
* Ο σοσιαλισμός της αγοράς, ένας τύπος σοσιαλισμού που βασίζεται στην κοινωνικοποίηση και τη δημόσια ή συνεταιριστική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής, αλλά διατηρεί τον νομισματικό υπολογισμό και τον ανταγωνισμό της αγοράς και χρησιμοποιεί τις αγορές ως τον πρωταρχικό τρόπο κατανομής των συντελεστών παραγωγής.
* Κομμουναλισμός, μια πολιτική θεωρία που βασίζεται στα γραπτά του Μάρεϋ Μπούκτσιν. Ο Μπούκτσιν ανέπτυξε τον Κομμουναλισμό αφού διαχωρίστηκε με τον αναρχισμό πιστεύοντας ότι ήταν ατομικιστικός και lifestyle. Βασίζεται στον ελευθεριακό δημοτικισμό, τον συνομοσπονδισμό και την κοινωνική οικολογία. Αυτή η σχολή σκέψης έδωσε επίσης αφορμή για τον δημοκρατικό συνομοσπονδισμό.

Ο σοσιαλισμός συχνά συνεπάγεται την κοινή ιδιοκτησία των εταιρειών και μια προγραμματισμένη οικονομία, αν και ως εγγενώς πλουραλιστική ιδεολογία, υποστηρίζεται αν έχει ουσιώδη χαρακτηριστικά. Στο βιβλίο του *Μετακαπιταλισμός: Ένας οδηγός για το μέλλον μας*, ο Πολ Μέισον υποστηρίζει ότι ο κεντρικός σχεδιασμός, ακόμη και με την προηγμένη τεχνολογία του σήμερα, είναι ανέφικτος. Απορρίπτοντας τον κεντρικό σχεδιασμό ως τόσο τεχνικά ανέφικτο όσο και ανεπιθύμητο, ο Michael Albert και ο Ρόμπιν Χάνελ υποστηρίζουν ότι ο δημοκρατικός σχεδιασμός παρέχει μια βιώσιμη βάση για τη δημιουργία μιας συμμετοχικής οικονομίας.

Στην πολιτική του Ηνωμένου Βασιλείου, σκέλη του Κορβινισμού και του Εργατικού Κόμματος έχουν υιοθετήσει αυτήν την «μετακαπιταλιστική» τάση.

### Αεικαλλιέργεια

Η Αεικαλλιέργεια ορίζεται από τον συν-δημιουργό τον Bill Mollison ως «Ο συνειδητός σχεδιασμός και η συντήρηση γεωργικά παραγωγικών συστημάτων που έχουν την ποικιλομορφία, τη σταθερότητα και την ανθεκτικότητα των φυσικών οικοσυστημάτων» και συνδυάζει στοιχεία του σοσιαλισμού, του αναρχισμού και της οικιακής χρήσης οικονομικά να οραματιστεί και να δημιουργήσει μια κοινωνία που μπορεί να επιμείνει και να ευδοκιμήσει σε έναν κόσμο όπου οι καπιταλιστικές ιδεολογίες έχουν εγκαταλειφθεί.

Η τεχνολογία ως μοχλός του μετακαπιταλισμού
-------------------------------------------

Πολλές από τις εικασίες γύρω από την προτεινόμενη μοίρα του καπιταλιστικού συστήματος προέρχονται από προβλέψεις για τη μελλοντική ενσωμάτωση της τεχνολογίας στα οικονομικά. Η εξέλιξη και η αυξανόμενη πολυπλοκότητα τόσο του αυτοματισμού όσο και της τεχνολογίας της πληροφορίας λέγεται ότι απειλεί τις θέσεις εργασίας και τονίζει τις εσωτερικές αντιφάσεις στον Καπιταλισμό που υποτίθεται ότι θα οδηγήσουν τελικά στην κατάρρευσή του.

### Αυτοματοποίηση

Ντέιβιντ Γκρέμπερ
Η τεχνολογική αλλαγή που οδήγησε στην ανεργία ήταν ιστορικά αποτέλεσμα των «μηχανικών μυών» που μείωσαν την ανάγκη για ανθρώπινη εργασία. Ακριβώς όπως κάποτε χρησιμοποιούσαν τα άλογα, αλλά σταδιακά απαρχαιώθηκαν με την εφεύρεση του αυτοκινήτου, οι δουλειές των ανθρώπων έχουν επίσης επηρεαστεί σε όλη την ιστορία. Ένα σύγχρονο παράδειγμα αυτής της τεχνολογικής ανεργίας είναι η αντικατάσταση των ταμείων λιανικής από ταμεία αυτοεξυπηρέτησης. Η εφεύρεση και η ανάπτυξη διαδικασιών «μηχανικού νου» ή «εγκεφαλικής εργασίας» θεωρείται ότι απειλεί τις θέσεις εργασίας σε πρωτοφανή κλίμακα, με τους καθηγητές της Οξφόρδης Carl Benedikt Frey και Michael Osborne να υπολογίζουν ότι το 47 τοις εκατό των θέσεων εργασίας στις ΗΠΑ κινδυνεύουν από την αυτοματοποίηση. Αυτό οδηγεί σε έναν κόσμο όπου η ανθρώπινη εργασία δεν χρειάζεται πλέον, τότε τα σημερινά μας μοντέλα συστημάτων αγοράς, που βασίζονται στην έλλειψη, μπορεί να χρειαστεί να προσαρμοστούν ή να αποτύχουν. Υποστηρίζεται ότι αυτός ήταν ένας παράγοντας για τη δημιουργία πολλών από αυτά που ο Ντέιβιντ Γκρέμπερ αποκαλεί «χαζές δουλειές», όπου, στις μεγάλες γραφειοκρατίες, η παραγωγή οτιδήποτε δεν είναι ο στόχος, αλλά υπάρχει αποκλειστικά για λόγους όπως η παροχή κοινωνιολογικού οφέλους στους διευθυντής που τους απασχολεί.

### Τεχνολογία πληροφοριών

Ο μετακαπιταλισμός λέγεται ότι είναι εφικτός λόγω των μεγάλων αλλαγών που έχει επιφέρει η τεχνολογία της πληροφορίας τα τελευταία χρόνια. Έχει θολώσει τα όρια μεταξύ εργασίας και ελεύθερου χρόνου και χαλάρωσε τη σχέση μεταξύ εργασίας και μισθών. Είναι σημαντικό ότι οι πληροφορίες διαβρώνουν την ικανότητα της αγοράς να διαμορφώνει σωστά τις τιμές. Οι πληροφορίες είναι άφθονες και τα πληροφοριακά αγαθά μπορούν να αναπαραχθούν ελεύθερα. Τα αγαθά όπως η μουσική, το λογισμικό ή οι βάσεις δεδομένων έχουν ένα κόστος παραγωγής, αλλά μόλις κατασκευαστούν μπορούν να αντιγραφούν/επικολληθούν άπειρα. Εάν επικρατήσει ο κανονικός μηχανισμός τιμών του καπιταλισμού, τότε η τιμή κάθε αγαθού που ουσιαστικά δεν έχει κόστος αναπαραγωγής θα πέσει προς το μηδέν. Αυτή η έλλειψη σπανιότητας είναι ένα πρόβλημα για τα μοντέλα μας, τα οποία προσπαθούν να αντιμετωπίσουν αναπτύσσοντας μονοπώλια με τη μορφή γιγάντων εταιρειών τεχνολογίας για να διατηρήσουν τις πληροφορίες σπάνιες και εμπορικές. Ωστόσο, πολλά σημαντικά προϊόντα στην ψηφιακή οικονομία είναι πλέον δωρεάν και ανοιχτού κώδικα, όπως το Linux, ο Firefox και η Βικιπαίδεια.

Δείτε επίσης
------------

* Αντικαπιταλισμός
* Ομότιμη παραγωγή
* Κριτική στον καπιταλισμό
* Διανομισμός
* Global Scenario Group
* Ιστορικός υλισμός
* *Inventing the Future: Postcapitalism and a World Without Work*
* Ύστερος καπιταλισμός
* Social peer-to-peer processes
* Μεταδημοκρατία
* Μεταβιομηχανική κοινωνία
* Post-scarcity economy
* Post-work society
* Οικονομία βασισμένη στους πόρους
* Οικονομία διαμοιρασμού
* Socialist calculation debate
* Κοινωνικοπολιτισμική εξέλιξη
* Tang ping
* Τεχνολογική ανεργία
* The Venus Project
* The Zeitgeist Movement
* Κέντρο Μετακαπιταλιστικού Πολιτισμού (mέta)

Παραπομπές
----------

1. ↑  Drucker, Peter F. (1993). *Post-Capitalist Society*. HarperInformation. ISBN 978-0-7506-0921-0.
2. ↑  Schwartz, Peter (1 March 1993). «Post-Capitalist». *WIRED*.. Ανακτήθηκε στις 17 March 2016.
3. ↑  Mason, Paul (2015). *PostCapitalism: A Guide to our Future*. Allen Lane. ISBN 9781846147388.
4. ↑  Srnicek, Nick; Williams, Alex. Inventing the Future: Postcapitalism and a World Without Work. Verso Books. pp. 103–104. (ISBN 9781784780968)
5. ↑  Heinlein, Robert (2003). *For Us, The Living*. Scribner. σελίδες 233. ISBN 978-0-7432-5998-9.
6. ↑  Schweickart, David (2002). *After Capitalism*. Rowman & Littlefield Publishers, Inc. σελίδες 22–23. ISBN 978-0-7425-1299-3.
7. ↑  Hahnel, Robert (2012). *Of the People, By the People: The Case for a Participatory Economy*. AK Press Distribution. ISBN 978-0983059769.
8. ↑  Albert, Michael· Hahnel, Robin. «Participatory Planning» (PDF). Ανακτήθηκε στις 17 Μαρτίου 2016.
9. ↑  Albert, Michael· Hahnel, Robin. «Participatory Planning» (PDF). Ανακτήθηκε στις 17 Μαρτίου 2016.
10. ↑  Wright, Tony (1986) Socialisms: theories and practices. Oxford, UK: Oxford University Press. (ISBN 9780192191885).
11. ↑  Mason, Paul (2015). *PostCapitalism: A Guide to our Future*. Allen Lane. ISBN 9781846147388.
12. ↑  Pitts, F. and Dinerstein, A. (2017). Corbynism's conveyor belt of ideas: Postcapitalism and the politics of social reproduction. Capital & Class, 41(3), pp.423-434.
13. ↑  Peck, Tom (30 Αυγούστου 2016). «Jeremy Corbyn promises to 'rebuild Britain' with digital manifesto». *Independent*. Independent. Ανακτήθηκε στις 8 Δεκεμβρίου 2018.
14. ↑  «What is Permaculture ?». *The Permaculture Research Institute* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 19 Ιανουαρίου 2021.
15. ↑  Frey, Carl Benedikt; Osborne, Michael A (2017-01-01). «The future of employment: How susceptible are jobs to computerisation?». *Technological Forecasting and Social Change* **114**: 254–280. doi:10.1016/j.techfore.2016.08.019. ISSN 0040-1625.
16. ↑  N. Korody. «Architecture after capitalism, in a world without work». Ανακτήθηκε στις 25 Ιουνίου 2017. [*νεκρός σύνδεσμος*]
17. ↑  P. Mason (2015-07-17). «Three dynamics leading to post-capitalism». *The Guardian*.. Ανακτήθηκε στις 25 Jun 2017.
18. ↑  Mason, Paul (17 July 2015). «The end of capitalism has begun». *The Guardian*.. Ανακτήθηκε στις 19 August 2019.

Περαιτέρω ανάγνωση
------------------

* Albert, Michael. *Parecon: Life After Capitalism*. London: Verso, 2003.
* Ankerl, Guy C. *Beyond Monopoly Capitalism and Monopoly Socialism: Distributive Justice in a Competitive Society*. Cambridge MA: Schenkman, 1978.
* *The Associative Economy: Insights beyond the Welfare System and into Post-Capitalism*.
* Gibson-Graham, J. K. (2006). *A Postcapitalist Politics.* University of Minnesota Press. (ISBN 978-0816648047)
* Hickel, Jason (2020). *Less is More: How Degrowth Will Save the World*. Penguin Random House. ISBN 9781785152498.
* Mason, Paul (2015). *PostCapitalism: A Guide to our Future*, London: Allen Lane. (ISBN 9781846147388).
* Rifkin, Jeremy (2014). *The Zero Marginal Cost Society: The Internet of Things, the Collaborative Commons, and the Eclipse of Capitalism*. St. Martin's Press. (ISBN 978-1137278463)
* Shutt, Harry (2010). *Beyond the Profits System: Possibilities for the Post-Capitalist Era*. Zed Books. (ISBN 978-1848134171).
* Srnicek, Nick and Alex Williams. *Inventing the Future: Postcapitalism and a World Without Work.* London: Verso, 2015. (ISBN 1784780960).
* Steele, David Ramsay (1999). *From Marx to Mises: Post-Capitalist Society and the Challenge of Economic Calculation*. Open Court. (ISBN 978-0875484495).
* Wright, Erik O. *Envisioning Real Utopias*. London: Verso, 2010.