Συντεταγμένες: 36°58′59.74″N 21°42′45.18″E﻿ / ﻿36.9832611°N 21.7125500°E﻿ / 36.9832611; 21.7125500

Για άλλες χρήσεις, δείτε: Ελαιόφυτο.
Το **Ελαιόφυτο** αναφερόμενο παλαιότερα ως ο **Γουβαλοβοράς** ή ο **Γουβαλοβαρός** ή το **Βουβαλοβορό** ή η **Σγράπα** και επίσημα ως το **Ελαιόφυτον**, είναι οικισμός κοντά στην Πύλο και υπάγεται διοικητικά στον Δήμο Πύλου - Νέστορος, του Νομού Μεσσηνίας.

Τοποθεσία
---------

Το *Ελαιόφυτο* βρίσκεται περίπου 13 χιλιόμετρα προς τα βορειοανατολικά της Πύλου και περίπου 13,5 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά από την Χώρα. Έχει υψόμετρο 170 μέτρα και απέχει 5,5 περίπου χιλιόμετρα από τις ακτές του κόλπου της Πύλου. Κοντά στο Ελαιόφυτο, προς τα βορειοανατολικά του βρίσκεται η Ίκλαινα σε απόσταση 4 περίπου χιλιομέτρων, προς τα βορειοδυτικά του το Κορυφάσιο σε απόσταση 6 περίπου χιλιομέτρων και προς τα νοτιοδυτικά του η Γιάλοβα σε απόσταση 5,5 περίπου χιλιομέτρων αντίστοιχα.

Ιστορία
-------

Το χωριό έχει ιστορία που ακολουθεί την ιστορία της Μεσσηνίας, της Πύλου και της ευρύτερης περιοχής της Πυλίας. Η περιοχή του οικισμού, κατά την αρχαιότητα, ήταν τμήμα του βασιλείου του Νέστορα, της αρχαίας Πύλου. Το χωριό αναφέρεται με αρχική επίσημη ονομασία, από το 1835 ως το 1908, ως ο *Γουβαλοβοράς* ή *Γουβαλοβαρός* και κατόπιν ως το *Βουβαλοβορό*, αναφερόμενο σε άλλες πηγές και ως ο *Βουβαλοβορός* ή το *Βουβαλοβορόν*, ευρισκόμενο σε άλλη αρχική τοποθεσία, πιο κοντά στον ναό της Παναγίας της Σγράπας και περίπου 3 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά από την σημερινή τοποθεσία του χωριού και στη συνέχεια το χωριό αναφερόταν ως η *Σγράπα* ή *Σγράππα*, τόσο στην παλαιότερη, όσο και στην νεότερη τοποθεσία του.

### Διοικητική ιστορία

Ο αρχικός οικισμός, ο *Γουβαλοβοράς* ή *Γουβαλοβαρός* προσαρτήθηκε αρχικά στον παλαιό Δήμο Κορυφασίου το 1835, με έδρα την *Ίκλενα* (σήμερα η Ίκλαινα). Μόλις 5 χρόνια αργότερα, το 1840, αποσπάται από τον Δήμο Κορυφασίου, ο οποίος καταργήθηκε τότε και προσαρτάται στον παλαιό Δήμο Πύλου ή *Δήμο Πυλίων*, όπως αναφερόταν τότε, όπου και παρέμεινε ως το 1908, που ο οικισμός αυτός καταργήθηκε και αντικαταστάθηκε από το νεότερο οικισμό της Σγράπας, σε νεότερη τοποθεσία, κοντινή της αρχικής. Το χωριό αναφέρεται, το 1853, επίσης σαν *Γουβαλοβαρός* στον β΄ τόμο των «Ελληνικών» του Ιάκωβου Ρίζου Ραγκαβή, ως οικισμός του Δήμου Πύλου της Επαρχίας Πυλίας με πληθυσμό 113 κατοίκους, με βάση την απογραφή του 1851. Έδρα του Δήμου Πύλου τότε, βάση της ίδιας πηγής, ήταν η κωμόπολη της Πύλου, (Νεόκαστρον) και Καλύβια. Το χωριό αναφερόταν επίσημα ως ο *Γουβαλοβοράς* και στη συνέχεια ως ο *Γουβαλοβοράς* ως και το 1879. Από το 1879 ως και το 1908 που καταργήθηκε ως οικισμός αναφερόταν επίσημα ως το *Βουβαλοβορό*. Την ίδια χρονιά αναγνωρίσθηκε ο νεότερος οικισμός σε νέα κοντινή τοποθεσία, σε μια απόσταση 3 περίπου χιλιομέτρων βορειοανατολικά από την προηγούμενη, με την ονομασία *Σγράπα*. Η *Σγράπα* αναφέρεται επίσημα για πρώτη φορά στην απογραφή του 1907 ως οικισμός του παλαιού Δήμου Πύλου, ο οποίος είχε 148 κατοίκους, ενώ προσαρτήθηκε επίσημα, το 1908, στον παλαιό Δήμο Πύλου, ή *Δήμο Πυλίων*, όπου και παρέμεινε ως το 1912 που ο δήμος καταργήθηκε. Το 1912 η *Σγράπα* προσαρτάται αρχικά στην *Κοινότητα Ικλένης*, με έδρα την *Ίκλενα* (σήμερα η Ίκλαινα), ενώ μόλις 7 χρόνια μετά, το 1919, αποσπάται εκ νέου από την *Κοινότητα Ικλένης* και προσαρτάται στην *Κοινότητα Πύλου*. Το 1956 η *Σγράπα* μετονομάζεται σε *Ελαιόφυτον*, ονομασία με την οποία αναφέρεται επίσημα ως σήμερα. Το χωριό παρέμεινε ως οικισμός της *Κοινότητας Πύλου*, από το 1919 ως το 1946, που η κοινότητα αυτή αναγνωρίζεται ως ο *Δήμος Πύλου* (1946-2010) και ακολούθως, μετά το 1997, όταν τότε στα πλαίσια των αλλαγών που επήλθαν στη τοπική αυτοδιοίκηση, μέσω του σχεδίου «Καποδίστριας», το Ελαιόφυτον συνέχισε να είναι ενταγμένο στον κατηργημένο Δήμο Πύλου, ως το 2010. Από το 2011, μετά τις νέες αλλαγές του σχεδίου «Καλλικράτης» το Ελαιόφυτον ανήκει πλέον στον νέο Δήμο Πύλου - Νέστορος. Ο δήμος αυτός, συστάθηκε με το Πρόγραμμα Καλλικράτης με την συνένωση των προϋπαρχόντων δήμων Κορώνης, Μεθώνης, Παπαφλέσσα, Πύλου, Νέστορος και Χιλιοχωρίων. Το Ελαιόφυτον σήμερα είναι οικισμός της *Δημοτικής Κοινότητας της Πύλου* του *Δήμου Πύλου-Νέστορος*, με έδρα την Πύλο. Στη δημοτική κοινότητα αυτήν υπάγονται επίσης η Γιάλοβα, το Παλαιόνερον, η Σχινόλακκα και η νησίδα Σφακτηρία.

Κάτοικοι
--------

Ο οικισμός, με βάση την απογραφή του 2011, έχει 81 μόνιμους κατοίκους, οι οποίοι απασχολούνται κυρίως σε διάφορες αγροτικές εργασίες.

Εξέλιξη Πληθυσμού του Ελαιοφύτου Μεσσηνίας| Απογραφή | Πληθυσμός | Διάγραμμα εξέλιξης Πληθυσμού |
| --- | --- | --- |
| 1844 | 112 |  |
| 1851 | 113 |
| 1879 | 130 |
| 1889 | 126 |
| 1896 | 108 |
| 1907 | 148 |
| 1920 | 118 |
| 1928 | 130 |
| 1940 | 171 |
| 1951 | 225 |
| 1961 | 184 |
| 1971 | 169 |
| 1981 | 123 |
| 1991 | 114 |
| 2001 | 102 |
| 2011 | 81 |

*Επισήμανση*: Ο πληθυσμός όπως αναφέρεται στο παραπάνω διάγραμμα για το χωριό *Ελαιόφυτον*, περιλαμβάνει τις απογραφές των κατοίκων του χωριού, από την απογραφή του 1844 ως και την απογραφή του 1896 του οικισμού γνωστού ως *Γουβαλοβοράς* ή *Γουβαλοβαρός* ή *Βουβαλοβορό*, από την απογραφή του 1907 ως και την απογραφή του 1951 του οικισμού γνωστού ως *Σγράπα* και από την απογραφή του 1961 ως σήμερα του οικισμού γνωστού ως *Ελαιόφυτον*.

Κτίρια-αξιοθέατα
----------------

Εκτός από τα παραδοσιακά σπίτια υπάρχει το παλαιό Δημοτικό Σχολείο και οι εκκλησίες του χωριού, ο *Ιερός Ναός του Αγίου Αθανασίου* και ο *Ιερός Ναός του Αγίου Γεωργίου* (κοιμητηριακός ναός), οι οποίοι υπάγονται στην Ιερά Μητρόπολη Μεσσηνίας. Εκτός από την έξοχη θέα του χωριού προς τον κόλπο της Πύλου, τη Γιάλοβα, τη λιμνοθάλασσα του Ντιβαριού, τη νήσο Σφακτηρία και το Παλαιόκαστρο του Ναυαρίνου, ανάμεσα στα σημαντικά αξιοθέατα του χωριού είναι και το *Μοναστήρι της Παναγιάς της Σγράπας* ή *Μοναστήρι της Ζωοδόχου Πηγής της Σγράπας*. Χάρη σε αυτό, το χωριό έχει σημαντικό ρόλο στη θρησκευτική ιστορία της ευρύτερης περιοχής της Πυλίας, για την οποία μάλιστα η Μονή επιλέγεται τακτικά ως τόπος τέλεσης γάμων, βαπτίσεων και άλλων θρησκευτικών δραστηριοτήτων.

### Ιερά Μονή Ζωοδόχου Πηγής Σγράπας

Κοντά στο χωριό του Ελαιοφύτου, σε απόσταση 3 περίπου χιλιομέτρων και επάνω στον ομώνυμο λόφο της Σγράπας, βρίσκεται το *Ιερό Προσκύνημα της Παναγίας Σγράπας* ή *Ιερά Μονή Ζωοδόχου Πηγής*, αποτελούμενο από μικρό ναό, χώρους υποδοχής και μεγάλους ξενώνες για τους προσκυνητές. Το προσκύνημα αυτό αποτελεί σημαντικό θρησκευτικό κέντρο και πνευματικό θησαυρό της περιοχής της Πυλίας. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, αλλά και διάφορους ερευνητές, η Παναΐτσα της Σγράπας συνδέεται με το πέρασμα των Φράγκων από την περιοχή αυτή, καθώς θεωρείται ότι όταν βρέθηκε στην περιοχή η βασίλισσα των Βουρβόνων, το 1332, έκτισε εκκλησίες τόσο στο Παλαιόκαστρο, όσο και στην ευρύτερη περιοχή. Μεταξύ άλλων έκτισε και την Εκκλησία της Παναγίας στη *Βουβαλοβορού* ή *Σγράπα* (Γούρνα). Η αρχική αυτή εκκλησία καταστράφηκε μετά το 1550, όταν την περιοχή κατέλαβαν οι Τούρκοι, (οι οποίοι έκτισαν το Νιόκαστρο και το τζαμί μέσα σε αυτό) και έμεινε γκρεμισμένη μέχρι το 1680, όταν την περιοχή ανέκτησαν κατά την Δεύτερη Ενετοκρατία οι Βενετοί (οι οποίοι ολοκλήρωσαν το Νιόκαστρο). Την εποχή αυτή ο Δούκας Μοροζίνης μετέτρεψε το τζαμί του Νιοκάστρου σε εκκλησία, δίνοντας σε αυτή το όνομα «Μεταμόρφωση του Σωτήρος», ενώ ανοικοδόμησε εκ νέου και την *Παναΐτσα της Σγράπας*. Το 1825 ο Ιμπραήμ κατέστρεψε εκ νέου και ολοσχερώς, με πυρκαγιά, τον ναό. Μετά την οριστική απελευθέρωση της περιοχής, το 1828, οι νεώτεροι κάτοικοι μεταφέρθηκαν στην τοποθεσία που προϋπήρχε ο παλαιότερος ναός, δημιούργησαν το νεότερο χωριό με την ονομασία ως το 1840 *Γουβαλοβοράς* ή *Βουβαλοβορός* ή *Βουβαλοβορόν* και έκτισαν ξανά τον μικρό ναό της *Μεγαλόχαρης Παναγιάς*, που είχε καταστραφεί από τον Ιμπραήμ, αλλά δεν βρήκαν την αρχική εικόνα του ναού και έτσι ο τότε προεστός Αναστάσιος Αλεξόπουλος δώρισε μια νέα εικόνα. Από το 1855 και μετά, σταδιακά, οι κάτοικοι της *Σγράπας* ή του *Βουβαλοβορού*, λόγω της λειψυδρίας και της ελονοσίας, η οποία προερχόταν από το έλος της Γιάλοβας, μεταφέρθηκαν υψηλότερα, 3 περίπου χιλιόμετρα βορειοανατολικά του ναού, και έκτισαν το νέο χωριό, το οποίο ονόμασαν και πάλι *Σγράπα* και το οποίο το 1956 μετονομάσθηκε σε *Ελαιόφυτο*. Το 1870 ο ναός καταστράφηκε ξανά, λόγω των βροχοπτώσεων, που έφεραν όμβρια ύδατα και χώμα, με αποτέλεσμα να θαφτεί ο ναός και να χαθεί και η δεύτερη εικόνα του, η οποία έφερε την ενθύμηση  *«1835. Παρά Αναστασίου Αλεξόπουλου»* και η οποία καταχώθηκε στα ερείπια του ναού. Στις 23 Αυγούστου του 1892 και σύμφωνα με την τοπική παράδοση οφειλόμενη σε θαύμα με την υπόδειξη της Παναγίας, έγινε η ανεύρεση της δεύτερης εικόνας του ναού, από την Αναστασία Αλεξοπούλου, σύζυγο του Νικολάου Αργυρόπουλου από την Μάκρη της Τρίπολης (Φάνα), οι οποίοι είχαν μετοικήσει στην περιοχή μετά των τριών αγοριών τους μετά το 1880, αναζητώντας χειμαδιό και κατασκευάζοντας πρόχειρη κατοικία και στάνη στο λόφο, 150 μέτρα βορειοδυτικά του παλαιού ναού της Παναγίτσας για αυτούς και τα ποίμνιά τους. Καθώς η Αναστασία καταγόταν από την Αρκαδία, οι Αρκάδες, μετά την ανεύρεση της εικόνας, πήραν προσωπικά το όλο θέμα, σχημάτισαν επιτροπές και έκαναν εράνους και δωρεές με αποτέλεσμα να κτιστεί ο νεότερος Ιερός Ναός, αφιερωμένος στην *Ζωοδόχο Πηγή*, ενώ η Αναστασία στη συνέχεια υπηρέτησε το Ιερό Προσκύνημα μέχρι τα βαθιά γεράματά της. Η ευρεθείσα εικόνα της Ζωοδόχου Πηγής τιμάται την Παρασκευή της Διακαινησίμου με τριήμερο πανηγύρι, καθώς και την 23η Αυγούστου στη μνήμη της εύρεσής της. Σημαντικό έργο στην ανάδειξη του Ιερού Προσκυνήματος έχει τις τελευταίες δεκαετίες ο αρχιμανδρίτης-ιερομόναχος Ιερεμίας που διακονεί εκεί.

Δείτε επίσης
------------

* Πύλος
* Δήμος Πύλου - Νέστορος
* Διοικητική διαίρεση Περιφερειακής Ενότητας Μεσσηνίας
* Διοικητική διαίρεση νομού Μεσσηνίας
* πρώην Δήμος Πύλου

Παραπομπές
----------

1. 1 2  Δημοτική Ενότητα Πύλου Αρχειοθετήθηκε 2017-11-23 στο Wayback Machine. από την ιστοσελίδα: www.pylos-nestor.gr του Δήμου Πύλου - Νέστορος.
2. ↑  Ελαιόφυτο, από την ιστοσελίδα: buk.gr
3. 1 2 3 4 5  Αικατερίνη Διαμαντοπούλου,"Παναγία της Σγράπας - Ναυβαρίνο", από την ιστοσελίδα: www.romiosini.org.gr της Μ.Κ.Ο. "Ρωμηοσύνη".
4. ↑  Διοικητικές Μεταβολές Οικισμών > Γουβαλοβαρός (Μεσσηνίας), από την ιστοσελίδα: www.eetaa.gr
5. ↑  21-04-1835.
6. ↑  Διοικητικές Μεταβολές Οικισμών > Δ. Κορυφασίου (Μεσσηνίας), από την ιστοσελίδα: www.eetaa.gr
7. ↑  ΦΕΚ 22Α - 18/12/1840.
8. 1 2 3  Διοικητικές Μεταβολές Οικισμών > Δ. Πύλου (Μεσσηνίας), από την ιστοσελίδα: www.eetaa.gr
9. 1 2  ΦΕΚ 28Α - 08/02/1908.
10. 1 2  Ιακώβου Ρ. Ραγκαβή, *Τα Ελληνικά*, Εν Αθήναις, 1853, τόμος δεύτερος, σελ. 574.
11. ↑  Διοικητικές Μεταβολές Οικισμών > Σγράπα (Μεσσηνίας), από την ιστοσελίδα: www.eetaa.gr
12. ↑  ΦΕΚ 262Α - 31/08/1912.
13. ↑  Διοικητικές Μεταβολές Οικισμών Κ. Ικλένης (Μεσσηνίας), από την ιστοσελίδα: www.eetaa.gr
14. ↑  ΦΕΚ 195Α - 04/09/1919.
15. ↑  Διοικητικές Μεταβολές Οικισμών Κ. Πύλου (Μεσσηνίας), από την ιστοσελίδα: www.eetaa.gr
16. ↑  ΦΕΚ 125Α - 21/05/1956.
17. ↑  ΦΕΚ 290Α - 26/09/1946.
18. ↑  ΦΕΚ 244Α - 04/12/1997.
19. ↑  ΦΕΚ 87Α - 07/06/2010.
20. ↑  Διοικητικές μεταβολές οικισμών > Δ. Πύλου-Νέστορος (Μεσσηνίας), από την ιστοσελίδα: www.eetaa.gr
21. ↑  Σταματάκης, Ι. Δ. "Πίναξ χωρογραφικός της Ελλάδος, Περιέχων τα Ονόματα, τας Αποστάσεις και τον Πληθυσμόν των Δήμων, Πόλεων Κωμοπόλεων και Χωρίων. / Ερανισθείς εκ διαφόρων επισήμων εγγράφων της Β. Κυβερνήσεως, και εκδοθείς υπό Ι. Δ. Σταματάκη". Εκ του Τυπογραφείου Γ. Βλασσαρίδου. Εν Αθήναις 1846, σελ. 45.
22. ↑  Υπουργείο Εσωτερικών, "Στατιστική της Ελλάδος - Πληθυσμός 1879, εκ του Τυπογραφείου Σ. Κ. Βλαστού, Εν Αθήναις 1881. Επίσης: "Στατιστική της Ελλάδος - Πληθυσμός 1879", σελ. 119.
23. ↑  Υπουργείο Εσωτερικών, Τμήμα Δημόσιας Οικονομίας και Στατιστικής, "Στατιστική της Ελλάδος - Πληθυσμός - Απογραφή της 15-16 Απριλίου 1889", Μέρος Δεύτερον - Πίνακες Α', εκ του Εθνικού Τυπογραφείου και Λιθογραφείου, Εν Αθήναις 1890, σελ. 85.
24. ↑  Υπουργείο Εσωτερικών, Τμήμα Δημόσιας Οικονομίας και Στατιστικής, "Στατιστικά Αποτελέσματα της Απογραφής του Πληθυσμού, κατά την 5-6 Οκτωβρίου 1896", Μέρος Δεύτερον - Πίνακες - Α' Πληθυσμός κατά Νομούς, Επαρχίας, Δήμους, εκ του Εθνικού Τυπογραφείου και Λιθογραφείου, Εν Αθήναις 1897, σελ. 102.
25. ↑  Υπουργείο των Εσωτερικών, Υπηρεσία Απογραφής, Στατιστικά Αποτελέσματα της Γενικής Απογραφής του Πληθυσμού, κατά την 27 Οκτωβρίου 1907", Επιμέλεια: Γεωργίου Χωματιανού, τόμος δεύτερος, εκ του Τυπογραφείου Μιχαήλ Νικολαΐδου, Εν Αθήναις 1909, σελ. 393.
26. ↑  Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας, Διεύθυνσις Στατιστικής, "Πληθυσμός του Βασιλείου της Ελλάδος, κατά την Απογραφήν της 19 Δεκεμβρίου 1920", εκ του Εθνικού Τυπογραφείου, Εν Αθήναις 1921. Επίσης: "Πληθυσμός του Βασιλείου της Ελλάδος, κατά την Απογραφήν της 19 Δεκεμβρίου 1920", σελ. 237.
27. ↑  Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας, Γενική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, "Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφήν της 15-16 Μαΐου 1928". (Πραγματικός πληθυσμός κυρωθείς δια του από 23 Νοεμβρίου 1928 διατάγματος), εκ του Εθνικού Τυπογραφείου, Εν Αθήναις 1935. Επίσης: "Πληθυσμός της Ελλάδος, κατά την Απογραφήν της 15-16 Μαΐου 1928", σελ. 276.
28. ↑  Υπουργείον Εθνικής Οικονομίας, Γενική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, "Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την απογραφήν της 16 Οκτωβρίου 1940". (Πραγματικός πληθυσμός κατά νομούς, επαρχίας, δήμους, κοινότητας, πόλεις και χωρία), εκ του Εθνικού Τυπογραφείου, Εν Αθήναις 1950. Επίσης: "Πληθυσμός της Ελλάδος, κατά την Απογραφήν της 16 Οκτωβρίου 1940", σελ. 304.
29. ↑  Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, "Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφήν της 7ης Απριλίου 1951". (Πραγματικός πληθυσμός κατά νομούς, επαρχίας, δήμους, κοινότητας, πόλεις και χωρία), εκ του Εθνικού Τυπογραφείου, Εν Αθήναις 1955. Επίσης: "Πληθυσμός της Ελλάδος, κατά την Απογραφήν της 7ης Απριλίου 1951 Αρχειοθετήθηκε 2013-05-14 στο Wayback Machine.", σελ. 147.
30. ↑  Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, "Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφήν της 19ης Μαρτίου 1961". (Πραγματικός πληθυσμός κατά νομούς, επαρχίας, δήμους, κοινότητας και οικισμούς. Κυρωθείς δια της υπ' αριθ. 46929/6877/1961 κοινής αποφάσεως των Υπουργών Συντονισμού και Εσωτερικών), εκ του Εθνικού Τυπογραφείου, Εν Αθήναις 1962. Επίσης: "Πληθυσμός της Ελλάδος, κατά την Απογραφήν της 19ης Μαρτίου 1961", σελ. 142.
31. ↑  Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, "Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφήν της 14ης Μαρτίου 1971". (Πραγματικός πληθυσμός κατά νομούς, επαρχίας, δήμους , κοινότητας και οικισμούς. Κυρωθείς δια της υπ' αριθ, 3893/Ε637/1972 κοινής αποφάσεως των Υπουργών Βοηθού Πρωθυπουργού και Εσωτερικών), Αθήναι 1972. Επίσης: "Πληθυσμός της Ελλάδος, κατά την Απογραφήν της 14ης Μαρτίου 1971", σελ. 138.
32. ↑  Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, 
"Πραγματικός Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφή της 5 Απριλίου 1981". (Κυρώθηκε με την 7908/Δ'554/12-4-1982 κοινή απόφαση των Υπουργών Συντονισμού και Εσωτερικών), Αθήναι 1982. Επίσης: "Πραγματικός Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφή της 5 Απριλίου 1981", σελ. 148.
33. ↑  Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, "Πραγματικός Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφή της 17ης Μαρτίου 1991". (Κυρώθηκε με την 24197/Γ' 3812/24-11-1993 κοινή απόφαση των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας και Εσωτερικών), Αθήνα 1994. Επίσης: "Πραγματικός Πληθυσμός της Ελλάδος κατά την Απογραφή της 17ης Μαρτίου 1991", σελ. 181.
34. ↑  Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, "Πραγματικός Πληθυσμός της Ελλάδος. Απογραφή 2001". (Κυρώθηκε με την 6821/Γ5-908/4-6-2002 κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών και Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης), Αθήνα 2003. Επίσης: "Πραγματικός Πληθυσμός της Ελλάδος. Απογραφή 2001", σελ. 185.
35. ↑  "Απογραφή Πληθυσμού - Κατοικιών 2011. Μόνιμος Πληθυσμός", Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ).
36. 1 2  "Messinia: Olive Culture in the land of Messinia" - "Μεσσηνία. Ο Πολιτισμός της Ελιάς στη Μεσσηνιακή Γη", Biotourism Guide - Βιοτουριστικός Οδηγός, από την ιστοσελίδα: biopolitics.gr, Biotourism – Olive Culture in the land of Messinia, έκδοση: "Biopolitics International Organisation" - "Διεθνής Οργάνωση Βιοπολιτικής", Αθήνα 2015, ISBN 978-960-7508-55-3, Ενότητα: "Ελαιόφυτο - τόπος με θρησκευτική ιστορία", σελ. 264-265.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* Δήμος Πύλου - Νέστορος, από την ιστοσελίδα: www.pylos-nestor.gr του Δήμου Πύλου - Νέστορος.
* Αικατερίνη Διαμαντοπούλου,"Παναγία της Σγράπας - Ναυβαρίνο", από την ιστοσελίδα: www.romiosini.org.gr της Μ.Κ.Ο. "Ρωμηοσύνη".
* Ο Εσπερινός της Ζωοδόχου Πηγής στη Σγράπα Μεσσηνίας, 17/04/2015, από την ιστοσελίδα: www.amen.gr
* Παναγία Σγράππα. Το χρονικόν ευρέσεως της ιεράς εικόνος", έκδοση: Ιερά Μητρόπολη Μεσσηνίας, 4η έκδ. Σγράππα 2006, από την ιστοσελίδα:


|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| * Πύλη:Γεωγραφία
* Πύλη:Ευρώπη
* Πύλη:Ελλάδα
 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Οικισμοί του Δήμου Πύλου - Νέστορος |
| --- |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Κορώνης | 
* Αγία Τριάδα
* Άγιοι Ανάργυροι
* Άγιος Γεώργιος
* Άγιος Ισίδωρος
* Άγιος Ιωάννης
* Ακριτοχώρι
* Βασιλίτσι
* Βουνάρια
* Γιαλικά
* Εξοχικό
* Ζιζάνι
* Καπλάνι
* Κόμποι
* Κορώνη
* Κοτρωνάκια
* Κούκουρας
* Λακούλες
* Λιβαδάκια
* Μυστράκι
* Μυρτιά
* Περούλια
* Ποταμιά
* Ρίο
* Υάμεια
* Φαλάνθη
* Φανερωμένη
* Χαρακοπιό
* Χρυσοκελλαριά
* Χωματερό
 | Χάρτης του Δήμου Πύλου - Νέστορος |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Μεθώνης | 
* Αγία Μαρίνα (νήσος)1
* Αμουλάκι
* Ανεμόμυλος
* Ασπροχόρτι
* Βαράκες
* Γεφύρι
* Γριζόκαμπος
* Δεντρούλια1
* Ευαγγελισμός
* Καβουριανό
* Καινούργιο Χωριό
* Καμάρια
* Κοκκινιά
* Κρητικά
* Λάμπες
* Λαχανάδα
* Λούτσα
* Μεθώνη
* Νεραντζιές1
* Παλιάλωνα
* Σαπιέντζα (νήσος)
* Σχίζα (νήσος)1
* Τάπια
* Φοινίκη
* Φοινικούντα
* Χουνάκια
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Νέστορος | 
* Αμπελόφυτο
* Κορυφάσιο
* Μεταξάδα
* Μυρσινοχώρι
* Παλαιό Λουτρό
* Πετροχώρι
* Πισάσκι
* Ποταμιά1
* Ρωμανός
* Σταυρός1
* Στυλιανός
* Φλεσιάδα
* Χώρα
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Παπαφλέσσα | 
* Άγιοι Απόστολοι
* Βλαχόπουλο
* Κοντογόνι
* Κούμαρο
* Μανιάκι
* Μαργέλι
* Μεταμόρφωση
* Παπαφλέσσας
* Τουλούπα Χάνι
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Πύλου | 
* Αμπελόκηποι
* Αραπόλακκα
* Βοζικέικα
* Γιάλοβα
* Γλυφάδα
* Ελαιόφυτο
* Ίκλαινα
* Καλλιθέα
* Κάτω Αμπελόκηποι
* Κυνηγός
* Μεσοχώρι
* Μπαλοδημαίικα
* Παλαιόνερο
* Παππούλια
* Περιβολάκια
* Πήδασος
* Πλάτανος
* Πύλα
* Πύλος
* Σχινόλακκα
* Σφακτηρία (νήσος)1
* Χωματάδα
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Χιλιοχωρίων | 
* Κουκκουνάρα
* Κρεμμύδια
* Μεσοπόταμος
* Πλατανόβρυση
* Σουληνάρι
* Στενωσιά
* Χανδρινός
 |
|  |
| 
Έδρα: Πύλος • **^** 1: Οικισμοί με μη μόνιμο πληθυσμό) • Ιστότοπος: Δήμος Πύλου - Νέστορος |

 |