Συντεταγμένες: 34°58′00″N 24°48′00″E﻿ / ﻿34.96667°N 24.8°E﻿ / 34.96667; 24.8

Η **Ιερά Μονή Οδηγήτριας** είναι ανδρική μονή, παλαιότερα σταυροπηγιακή, που βρίσκεται στο δυτικό όριο των Αστερουσίων Ορέων, σε οχυρή θέση. Η θέση της είναι σε υψόμετρο 250 μέτρων και η πρόσβαση σε αυτήν είναι εφικτή και από το χωριό Σίβα Πυργιωτίσσης. Υπάρχει διακλάδωση από Μοίρες- Πετροκεφάλι- Σίβα ή από Φαιστό - Άγιο Ιωάννη- Σίβα. Σήμερα υπάγεται στα Πηγαϊδάκια. 

Ο Πύργος του Ξωπατέρα στο εσωτερικό της μονής.

Ιστορικά στοιχεία
-----------------

Η μονή περιβαλλόταν από τείχος, του οποίου σώζονται μέρη, η βόρεια πύλη, που γράφει τη χρονολογία 1568 και ο ψηλός Πύργος του Ξωπατέρα, όπου εκτυλίχθηκε το δράμα του γενναίου ιερωμένου. Ο ναός της μονής βρισκόταν στο κέντρο της περιβόλου και ήταν δίκλιτις, καθιερωμένος στο Γενέσιον της Θεοτόκου και στους Αγίους Αποστόλους. Παλαιότερα το μοναστήρι ήταν ανδρικό και γυναικείο (μικτό). Μέσα στον ναό σώζονται τοιχογραφίες, ιερά άμφια, τέμπλο και άλλα.

Στην περιοχή όπου βρίσκεται το μοναστήρι βρίσκουμε τον κατάγραφο ναό του Αγίου Ευτυχιανού, με ίχνη τοιχογραφιών και του Αγίου Ανδρέα σε παλιό χωριό, που δεν υπάρχει σήμερα. Σώζονται τοιχογραφίες. Επίσης, στην ίδια περιοχή συναντάμε και τον κατάγραφο ναό του Αγίου Ιωάννη.

Εξαιτίας της οχυρής θέσης της, η Μονή αποτέλεσε τόπο καταφυγίου για τους επαναστάτες της Κρήτης. Το 1866 ο Μιχαήλ Κόρακας είχε φέρει στο μοναστήρι τρία από τα παιδιά του, τα οποία κατάφεραν να περάσουν απαρατήρητα από τους Τούρκους, με το να κρυφτούν εκεί. 

Το μοναστήρι έχει όμως συνδεθεί κυρίως με τον θρυλικό ήρωα Ξωπατέρα. Αυτός γεννήθηκε το 1788 στον οικισμό Μανουσανά, ο οποίος σήμερα δεν υφίσταται. Το κατά κόσμον όνομά του ήταν Ιωάννης Μαρκάκης. Χειροτονήθηκε στη μονή και έλαβε το όνομα Ιωάσαφ. Σύντομα αναγκάστηκε να φύγει από το μοναστήρι. επειδή σκότωσε έναν γενίτσαρο. Ο λόγος ήταν ότι εκείνος είχε προσβάλει την τιμή της οικογενειάς του. Καθαιρέθηκε από τον Μητροπολίτη και έτσι τον ονόμασαν Ξωπατέρα, Ξεπατέρα ή Ξώπαπα. Σύμφωνα με άλλη εκδοχή, καθαιρέθηκε επειδή απέκτησε παιδί εκτός γάμου με μια γυναίκα την οποία είχε ερωτευτεί και συζούσαν. Ο ίδιος έγινε φίλος του Δημητρίου Κουρμούλη από τον Κουσέ, με τον οποίο υπήρξαν συμπολεμιστές. Με καταφύγιο το μοναστήρι, ο Ξωπατέρας και οι υπόλοιποι αγωνιστές έγιναν ο φόβος και ο τρόμος των γενιτσάρων. Τα τελευταία χρόνια της Επανάστασης του '21 κατά τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις των Τούρκων στα Αστερούσια, ο Ξωπατέρας επέλεξε να κλειστεί στη μονή μαζί με τη γυναίκα του και άλλους συγγενείς, καθώς επίσης και ένα παιδί, αρνούμενος να ακολουθήσει τους υπόλοιπους επαναστάτες, οι οποίοι διέφυγαν σε λημέρια. Ακολούθησε, τον Μάιο του 1828, τριήμερη πολιορκία του πύργου της μονής και σκοτώθηκαν οι συμπολεμιστές του Ξωπατέρα. Ο γενναίος αγωνιστής άνοιξε την πόρτα του πύργου σε μια προσπάθεια να φύγει η γυναίκα του με το παιδί όμως κατακρεουργήθηκαν από τους Τούρκους. Ο Ξωπατέρας απέμεινε μοναχός με την αδερφή του και τα πολεμοφόδια τελείωσαν. Τότε ο αγωνιστής άνοιξε την πόρτα του πύργου κάνοντας απόπειρα διαφυγής και με το σπαθί του όρμησε στους Τούρκους, σκοτώνοντας αρκετούς. Στο τέλος όμως βρήκε και ο ίδιος τον θάνατο. Οι Τούρκοι αποκεφάλισαν τον Ξωπατέρα και ανάγκασαν την αδερφή του να μεταφέρει την κεφαλή του στον Μουσταφά Πασά. 

Για τη ζωή και το τέλος του Ξωπατέρα έχουν γραφτεί από τη λαϊκή Μούσα θρηνητικά τραγούδια.

Παραπομπές
----------

1. ↑  Πουλιά μην κελαηδήσετε Σαββάτο γη Δευτέρα/ γιατί τον εσκοτώσανε προχθές τον Ξωπατέρα./ Ούτε στην Κρήτη κούστηκε ούτε στην Εγγλιτέρα/να πολεμήση την Τουρκιά ωσάν τον Ξωπατέρα..../Δεν είναι, λέω, αντρειγιά μονό' ναι πουστουλούκι/ να πολεμάτ' έναν παπά εννιά χιλιάδες Τούρκοι

Βιβλιογραφία
------------

* *Το Ηράκλειον και ο Νομός του*, εκδ. Νομ. Ηρακλείου.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Commons logoCommons logo | Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα   **Μονή Οδηγήτριας Ηρακλείου** |

* Ο Μουσειακός χώρος του μοναστηριού

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Οικισμοί του Δήμου Φαιστού (ανά δημοτική ενότητα) |
| --- |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Ζαρού | 
* Βορίζια
* Ζαρός
* Ιερά Μονή Αγίου Νικολάου
* Κούρτες
* Λαλουμάς
* Μάκρες
* Μεσήσκλι
* Μονή Αγίου Αντωνίου Βροντησίου
* Μορόνι
* Παναγία
* Στέρνα
* Φαρί
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Μοιρών | 
* Άγιος Αντώνιος
* Άγιος Μάρκος
* Αληθινή
* Αντισκάρι
* Απόλυχνος
* Γαλιά
* Καβούσα
* Καλοί Λιμένες
* Καστέλλι
* Κουσές
* Κριγοί
* Λίσταρος
* Μακρονήσι (νησίδα)
* Μικρονήσι (νησίδα)
* Μοίρες
* Μονή Απεζανών
* Μονή Οδηγητρίας
* Μονόχωρο
* Ξεροκάμπια
* Πηγαϊδάκια
* Πέρι
* Πετροκεφάλι
* Πόμπια
* Πλατιά Περάματα
* Πλουτή
* Ρουφάς
* Σκούρβουλα
* Σφαιριανά
* Τζίγκουνας
* Τράφος (νησίδα)
* Χρυσόστομος
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Τυμπακίου | 
* Άγιος Ιωάννης
* Αφραθιάς
* Βώροι
* Γρηγορία
* Έλληνας
* Καλαμάκι
* Καλύβια
* Καμάρες
* Καμηλάρι
* Καλοχωραφίτης
* Κισσοί
* Κλήμα
* Κόκκινος Πύργος
* Λαγολί
* Μαγαρικάρι
* Μάταλα
* Μονή Καλυβιανής
* Νέο Καλαμάκι
* Πιτσίδια
* Σίβας
* Τυμπάκι
* Φανερωμένη
 |
|  |
| 
* Έδρα: Μοίρες Ιστορική έδρα: Τυμπάκι
* \*(Οικισμοί με μη μόνιμο πληθυσμό)
 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Οικισμοί του Δήμου Φαιστού |
| --- |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Ζαρού | 

|  |  |
| --- | --- |
| Κοινότητα Ζαρού | 
Ζαρός · Ιερά Μονή Αγίου Νικολάου · Κούρτες · Μονή Αγίου Αντωνίου Βροντησίου · Στέρνα |
|  |
| Κοινότητα Βοριζίων | 
Βορίζια · Λαλουμάς · Μεσήσκλι |
|  |
| Κοινότητα Μορονίου | 
Μάκρες · Μορόνι · Παναγία · Φαρί |

 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Μοιρών | 

|  |  |
| --- | --- |
| Κοινότητα Μοιρών | 
Άγιος Αντώνιος · Καππαριανά · Μοίρες · Ξεροκάμπια · Σφαιριανά |
|  |
| Κοινότητα Αληθινής | 
Αληθινή |
|  |
| Κοινότητα Αντισκαρίου | 
Αντισκάρι · Κριγοί · Μονή Απεζανών · Πλατιά Περάματα · Τζίγκουνας |
|  |
| Κοινότητα Γαλιάς | 
Απόλυχνος · Γαλιά · Μονόχωρο |
|  |
| Κοινότητα Καστελλίου Καινουργίου | 
Καστέλλιον Καινουργίου |
|  |
| Κοινότητα Κουσέ | 
Κουσές · Λίσταρος |
|  |
| Κοινότητα Περίου | 
Πέρι |
|  |
| Κοινότητα Πετροκεφαλίου | 
Πετροκεφάλι |
|  |
| Κοινότητα Πηγαϊδακίων | 
Άγιος Μάρκος · Καβούσα · Καλοί Λιμένες · Μακρονήσι (νησίδα) · Μικρονήσι (νησίδα) · Μονή Οδηγητρίας · Πηγαϊδάκια · Τράφος (νησίδα) · Χρυσόστομος |
|  |
| Κοινότητα Πόμπιας | 
Πόμπια |
|  |
| Κοινότητα Ρουφά | 
Πλουτή · Ρουφάς |
|  |
| Κοινότητα Σκουρβούλων | 
Σκούρβουλα |

 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Τυμπακίου | 

|  |  |
| --- | --- |
| Κοινότητα Τυμπακίου | 
Αφραθιάς · Κόκκινος Πύργος · Τυμπάκι |
|  |
| Κοινότητα Βώρων | 
Βώροι |
|  |
| Κοινότητα Γρηγορίας | 
Γρηγορία |
|  |
| Κοινότητα Καμαρών | 
Καμάρες |
|  |
| Κοινότητα Καμηλαρίου | 
Άγιος Ιωάννης · Καλαμάκι · Καμηλάρι |
|  |
| Κοινότητα Κλήματος | 
Έλληνας · Κλήμα |
|  |
| Κοινότητα Λαγολίου | 
Λαγολί |
|  |
| Κοινότητα Μαγαρικαρίου | 
Καλοχωραφίτης · Κισσοί · Μαγαρικάρι |
|  |
| Κοινότητα Πιτσιδίων | 
Μάταλα · Νέο Καλαμάκι · Πιτσίδια |
|  |
| Κοινότητα Σίβα Πυργιωτίσσης | 
Σίβας |
|  |
| Κοινότητα Φανερωμένης | 
Καλύβια · Μονή Καλυβιανής · Φανερωμένη |

 |
|  |
| 
Έδρα δήμου: Μοίρες Ιστορική έδρα: Τυμπάκι
\*(Οικισμοί με μη μόνιμο πληθυσμό) |

 |