Ο **Γιoχάνες Έρβιν Όιγκεν Ρόμελ** (γερμανικά: *Johannes Erwin Eugen Rommel*‎‎, 15 Νοεμβρίου 1891 - 14 Οκτωβρίου 1944) ήταν στρατάρχης της Ναζιστικής Γερμανίας. Υπήρξε ο πιο δημοφιλής στρατηγός στο εσωτερικό της Γερμανίας κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και κέρδισε τον σεβασμό των αντιπάλων του με τις θεαματικές νίκες του, ως διοικητής του Αφρικανικού Σώματος. Για τις ικανότητές του αυτές, του είχε αποδοθεί το προσωνύμιο «Αλεπού της Ερήμου» (αγγλικά: «Desert Fox», Γερμανικά: «Wüstenfuchs»).

Στη διάρκεια του πολέμου, ο Ρόμελ συνδέθηκε με τη συνωμοσία δολοφονίας κατά του Αδόλφου Χίτλερ της 20ης Ιουλίου 1944. Ο Χίτλερ προτίμησε να απαλλαγεί από αυτόν, χωρίς να τον κατηγορήσει δημόσια, αναγκάζοντάς τον να αυτοκτονήσει.

Βιογραφία
---------

### Τα πρώτα χρόνια

Ο Ρόμελ γεννήθηκε στις 15 Νοεμβρίου 1891 στο Χάιντενχαϊμ (Heidenheim an der Brenz) που βρίσκεται σε απόσταση 45 χιλιομέτρων από το Ουλμ, στο κρατίδιο της Βυρτεμβέργης στη Γερμανία. Βαπτίστηκε στις 17 Νοεμβρίου 1891. Ο πατέρας του, που λεγόταν επίσης Έρβιν, ήταν Διευθυντής στο τοπικό Γυμνάσιο. Η μητέρα του Χελένε φον Λουτζ, ήταν γόνος τοπικής πλούσιας οικογένειας. Το ζεύγος είχε επίσης άλλα τρία παιδιά, τον Καρλ, τον Γκέρχαρντ και την Χελένε. Ο Έρβιν ήταν ο δεύτερος μεγαλύτερος εκ των τεσσάρων. Ο ίδιος ο Ρόμελ έγραψε αργότερα πως «τα νεανικά μου χρόνια πέρασαν πράγματι χαρούμενα». 

Σε ηλικία 14 ετών, ο Ρόμελ και ένας φίλος του έφτιαξαν ένα ανεμόπτερο που είχε τη δυνατότητα να πετάει σε μικρές αποστάσεις. Ο ίδιος αργότερα αγόρασε μία μοτοσυκλέτα και πριν φτάσει στο σπίτι του την αποσυναρμολόγησε και κατευθείαν την επανασυναρμολόγησε. Διέθετε αξιοσημείωτες τεχνικές και μηχανολογικές ικανότητες και για αυτό τον λόγο είχε εκφράσει την επιθυμία να σπουδάσει μηχανικός, στην εταιρεία παραγωγής αερόπλοιων Zeppelin. Ο πατέρας του όμως, ο οποίος σε νεαρή ηλικία είχε υπηρετήσει ως Υπολοχαγός του Πυροβολικού, τον έπεισε να ακολουθήσει στρατιωτική καριέρα. Στην ηλικία των 18 ετών κατατάχτηκε στο τοπικό 124ο Σύνταγμα Πεζικού της Βυρτεμβέργης ως Δόκιμος Αξιωματικός. Το 1910, ο νεαρός Έρβιν γράφτηκε στη Σχολή Δοκίμων Αξιωματικών του Ντάντσιχ (Danzig). 

Το 1913, ο Ρόμελ είχε δεσμό με την Βαλμπούργκα Στέμμερ (Walburga Stemmer). Αποτέλεσμα της σχέσης αυτής ήταν η γέννηση μιας κόρης, της Γερτρούδης (Gertrud). Ο Ρόμελ τελικά διέκοψε σχετικά γρήγορα αυτή τη σχέση που είχε με την Στέμμερ. Φρόντιζε όμως την κόρη του, η οποία μεγάλωνε με την γιαγιά της και παρουσιαζόταν ως ανιψιά του Ρόμελ. Διατήρησε στενή σχέση μαζί της, σε όλη τη διάρκεια της ζωής του. Το καρό κασκόλ που φορούσε, και φαίνεται σε πολλές φωτογραφίες κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων στην έρημο το είχε φτιάξει η κόρη του Γερτρούδη.

Από το 1911 γνώριζε μια κοπέλα, τη Λουσί Μαρία Μολλίν (Lucie Maria Mollin) (1894–1971), την οποία ερωτεύτηκε και νυμφεύτηκε  στις 27 Νοεμβρίου 1916, στο Ντάντσιχ. Ο Έρβιν αγαπούσε πολύ τη σύζυγό του, όπως μαρτυρούν οι επιστολές που της έστελνε κατά τη διάρκεια των στρατιωτικών αποστολών του (και ειδικότερα στο Β΄ Παγκ. Πόλεμο) και χαϊδευτικά την αποκαλούσε «Λου». Απέκτησαν ένα γιο, τον Μάνφρεντ, στις 24 Δεκεμβρίου 1928. Εκείνη την περίοδο πέθανε η Βαλμπούργκα. Ο γάμος του με τη Λουσί ήταν ευτυχισμένος και ο Ρόμελ της έγραφε τουλάχιστον ένα γράμμα κάθε ημέρα όταν βρισκόταν στο μέτωπο.

Ο γιος του Ρόμελ, Μάνφρεντ, έγινε αργότερα δήμαρχος της Στουτγάρδης από το 1974 έως το 1996.

### Η αρχή της στρατιωτικής του σταδιοδρομίας στον Α´ Παγκόσμιο Πόλεμο

Ο Ρόμελ με τον βαθμό του υπολοχαγού, κατά τη διάρκεια της μάχης του Καπορέττο (1917)
Το 1912 τελείωσε τις σπουδές του και τοποθετήθηκε στο 124ο Σύνταγμα του Γερμανικού Στρατού, με τον βαθμό του Ανθυπολοχαγού. Συμμετείχε στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, πρώτα με το 6ο Σύνταγμα Πεζικού της Βυρτεμβέργης και μετέπειτα με το Ορεινό Τάγμα Βυρτεμβέργης, που υπαγόταν στο Σώμα των Άλπεων (Alpenkorps), παίρνοντας μέρος σε πολλές μάχες στην Ιταλία, στη Ρουμανία και στη Γαλλία. Απέκτησε φήμη για το θάρρος του, τη γρήγορη λήψη τακτικών αποφάσεων και την εκμετάλλευση υπέρ του, της σύγχυσης του εχθρού. Σε μία περίπτωση, ο Ρόμελ αιχμαλώτισε 1,500 στρατιώτες και 43 αξιωματικούς, έχοντας υπό τη διοίκησή του μόνο 3 τυφεκιοφόρους και 2 αξιωματικούς. Παρασημοφορήθηκε με τον Σιδηρούν Σταυρό Δευτέρας Τάξεως το 1914, και τον Σιδηρούν Σταυρό Πρώτης Τάξεως το 1915.

Ο Ρόμελ έφτανε στην επιτυχία διοικώντας μικρές ομάδες στρατιωτών, διεισδύοντας μέσα στις εχθρικές γραμμές, κινούμενος γρήγορα από πλευρικές θέσεις ώστε να επιτεθεί στα νώτα του εχθρού, αιφνιδιάζοντάς τον.

Η πρώτη μεγάλη ένδειξη της στρατιωτικής του μεγαλοφυΐας φανερώθηκε στη Μάχη του Καπορέττο στις βορειοανατολικές Άλπεις, στο μέτωπο του ποταμού Ισόντζο, όταν, στις 26 Οκτωβρίου του 1917, διοικώντας μόλις 200 στρατιώτες, κατανίκησε με έφοδο τους Ιταλούς, συνέλαβε αιχμαλώτους 150 αξιωματικούς και 9.000 στρατιώτες (μία ολόκληρη Ιταλική μεραρχία) και κυρίευσε 200 πολυβόλα, 18 ορεινά κανόνια, 2 ημιαυτόματα κανόνια, περισσότερα από 600 υποζύγια, 250 φορτωμένα οχήματα, 10 φορτηγά και 2 ασθενοφόρα της φρουράς του Λονγκαρόνε. Στις 18 Δεκεμβρίου 1917 για το κατόρθωμά του αυτό, του απονεμήθηκε το παράσημο "Pour le merite" (ύψιστη τιμητική διάκριση της Πρωσσίας). Για ένα χρονικό διάστημα υπηρέτησε στο ίδιο Σύνταγμα Πεζικού με τον Φρήντριχ Πάουλους, ο οποίος, όπως και ο Ρόμελ, προάχθηκε στο βαθμό του στρατάρχη στη διάρκεια του Β' ΠΠ. Ο Ρόμελ τραυματίστηκε 3 φορές στον Α'ΠΠ - δύο στο Δυτικό Μέτωπο και μία φορά στη Ρουμανία.

### Στον μεσοπόλεμο

Μετά τον πόλεμο, παρέμεινε στις τάξεις της συρρικνωμένης Ράιχσβερ, και κατά τη δεκαετία του 1920 υπηρετεί σε διάφορα συντάγματα του γερμανικού στρατού. Το 1929 τοποθετείται εκπαιδευτής της Σχολής Πεζικού (έχοντας το βαθμό του Λοχαγού) στη Δρέσδη, όπου παραμένει μέχρι το 1933. Στη συνέχεια ανέλαβε καθήκοντα στη Σχολή Πολέμου του Πότσδαμ (Potsdam) από το 1935 μέχρι το 1937. Το 1937 εξέδωσε το ημερολόγιο που κρατούσε κατά τη δράση του στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, με τον τίτλο *Infanterie greift an* (*Το Πεζικό Επιτίθεται*), το οποίο έγινε χρηστικό εγχειρίδιο της εποχής. Με την άνοδο του Αδόλφου Χίτλερ στην εξουσία, ο Ρόμελ γοητεύθηκε από τις προοπτικές που άνοιγε για τη Γερμανία ο νέος ηγέτης. Ο Χίτλερ, έχοντας διαβάσει το βιβλίο του Ρόμελ, τον τοποθέτησε υπεύθυνο της προσωπικής του ασφάλειας, όταν επισκέφθηκε τη Σουδητία (Sudetenland) το 1938 και την Πράγα το 1939, μετά την ολοκληρωτική προσάρτηση της Τσεχοσλοβακίας από το Ράιχ. Ωστόσο, ο Ρόμελ ουδέποτε υπήρξε οπαδός του Εθνικοσοσιαλιστικού Κόμματος και δεν έγινε ποτέ μέλος του. Ο Ρόμελ μετατέθηκε στη Σχολή Πολέμου του Βίνερ Νόιστατ (Wiener Neustadt), όπου παρέμεινε μέχρι το 1938, ξεκινώντας τη συγγραφή του δεύτερου βιβλίου του, με τίτλο *Panzer greift an* (*Τα Τεθωρακισμένα Επιτίθενται*).

Δράση στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο
------------------------------

### Μάχη της Γαλλίας

Στην εκστρατεία εναντίον της Πολωνίας δεν είχε άμεση συμμετοχή, καθώς ήταν επικεφαλής της φρουράς του στρατηγείου του Χίτλερ. Το 1940, έχοντας πλέον τον βαθμό του υποστρατήγου, συμμετείχε στην επίθεση εναντίον της Γαλλίας, ως διοικητής της 7ης Μεραρχίας Τεθωρακισμένων (7η Panzerdivision). Όπως και ο συνάδελφός και ανώτερός του, Χάιντς Γκουντέριαν, ο Ρόμελ ήταν οπαδός του κεραυνοβόλου πολέμου (blitzkrieg) και εκπλήρωσε λαμπρά την αποστολή που του είχε ανατεθεί. Η δράση του κατά την εισβολή στη Γαλλία χάρισε στον ίδιο τον Σταυρό των Ιπποτών και στη μεραρχία του την ονομασία «Μεραρχία Φάντασμα» (Gespensterdivision), λόγω της αστραπιαίας δράσης της.

### Afrika Korps

Το 1941 του ανατέθηκε η διοίκηση της 15ης Μεραρχίας Πάντσερ και της 5ης Ελαφράς Μεραρχίας. Αυτές θα αποτελέσουν τον πυρήνα του γνωστού ως "Afrika Korps" («Σώμα της Αφρικής») γερμανικού εκστρατευτικού σώματος στη Βόρεια Αφρική. Βασική του αποστολή ήταν να βοηθήσει τον ιταλικό στρατό, ο οποίος, έχοντας πολύ κακό οπλισμό, ατάλαντους ηγέτες και χαμηλό ηθικό, είχε υποστεί σχεδόν συντριβή από τις βρετανικές δυνάμεις. Ο Ρόμελ, με πολύ κατώτερες αριθμητικά δυνάμεις, ανέτρεψε ολοκληρωτικά το σκηνικό. Στις μάχες αυτές χρησιμοποίησε πολλά τεχνάσματα: διέταζε ψευδείς υποχωρήσεις που οδηγούσαν σε παγίδες, τοποθετούσε παλιούς κινητήρες αεροσκαφών σε φορτηγά με σκοπό να σηκώνουν σκόνη για να δείχνουν υπέρτερες οι δυνάμεις του, μετακινούσε φορτηγά προς κάποια κατεύθυνση για να επισημανθούν από την αεροπορία και το βράδυ αυτά γύριζαν στη βάση τους, δημιουργούσε ξύλινα ομοιώματα τανκς για την παραπλάνηση των αεροπλάνων αναφοράς του εχθρού όσον αφορά τις δυνάμεις του στρατού του, κατά τη διάρκεια των μαχών έστηνε ψεύτικα πυροβόλα για τον αποπροσανατολισμό του εχθρού κτλ.

Οι βρετανικές δυνάμεις έπεφταν συχνά στις παγίδες αυτές, οι οποίες του χάρισαν το προσωνύμιο «Αλεπού της Ερήμου». Τον Φεβρουάριο του 1941 συνέλαβε αιχμαλώτους δυο Βρετανούς στρατηγούς και προήχθη σε στρατηγό από τη γερμανική διοίκηση. Επίσης, κατάφερε να εκδιώξει τις βρετανικές δυνάμεις από τη Λιβύη και να τις απωθήσει στην Αίγυπτο.Όταν περικύκλωσε το Τομπρούκ, το σημαντικότερο λιμάνι της Κυρηναϊκής, και το πολιόρκησε, οι Βρετανοί οργάνωσαν τρεις επιχειρήσεις για τη διάσωσή του. Οι πρώτες δύο, οι επιχειρήσεις «Brevity» και «Battleaxe», απέτυχαν. Η τρίτη, η επιχείρηση «Σταυροφόρος» (Crusader), αρχικά πέτυχε και ο Ρόμελ οπισθοχώρησε μέχρι την κωμόπολη της Ελ Αγκέιλα (7 Δεκεμβρίου 1941). Έχοντας αναθαρρήσει, οι βρετανικές δυνάμεις τον καταδίωξαν, αλλά στις 20 Ιανουαρίου ο Ρόμελ εξαπέλυσε σφοδρή αντεπίθεση προκαλώντας τους μεγάλες απώλειες. Οι Σύμμαχοι έφτασαν στο Τομπρούκ και κλείστηκαν εκεί προετοιμαζόμενοι για πολιορκία. Στις 24 Μαΐου, όμως, ο Ρόμελ επιτέθηκε ξανά και πλευροκόπησε τις συμμαχικές δυνάμεις στη Γκαζάλα και το Μπιρ Χακίμ, εξαναγκάζοντάς τες σε υποχώρηση. Εγκατέλειψαν, έτσι, το Τομπρούκ, που ο Ρόμελ κατέλαβε στις 6 Ιουνίου του 1942, αναγκάζοντας τους 33.000 υπερασπιστές του να παραδοθούν. Η νίκη αυτή του εξασφάλισε τη στραταρχική του ράβδο, δηλαδή την προαγωγή του στον ανώτατο δυνατό βαθμό του στρατάρχη. Παράλληλα, έκανε τον Ουίνστον Τσώρτσιλ να αναφωνήσει «Δεν θα βρούμε ποτέ ένα στρατηγό ικανό να κερδίσει μια μάχη;». Ο Ρόμελ καταδίωξε τις συμμαχικές δυνάμεις, οι οποίες τον σταμάτησαν στο Ελ Αλαμέιν, γιατί αυτός δεν είχε τα μέσα να προχωρήσει. 

Τον Σεπτέμβριο 1942 εγκατέλειψε την Αφρική, καταφεύγοντας στο Ζέμμερινγκ, γιατί είχε παρουσιάσει σοβαρά συμπτώματα ασθένειας: υψηλή πίεση, εντερικό κατάρρου, ηπατοπάθεια. Επέστρεψε εσπευσμένα μετά τη δεύτερη μάχη του Ελ Αλαμέιν, όπου οι συμμαχικές δυνάμεις νίκησαν το Άφρικα Κορπς. Ο Χίτλερ και η ιταλική ανώτατη διοίκηση κατ'αρχήν διέταξαν άμυνα επί τόπου, την επόμενη ημέρα όμως, και λόγω της συντριπτικής συμμαχικής υπεροπλίας, επέτρεψαν τη σύμπτυξη. Ο Ρόμελ διηύθυνε τη σταδιακή υποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων και της ιταλικής μεραρχίας Λιττόριο μέσω της Λιβύης προς την Τυνησία, παίρνοντας από τις ιταλικές μεραρχίες Τριέστε, Τρέντο, Παβία, Μπρέσσια και Φόλγκορε όλα τους τα οχήματα και αφήνοντάς τους τη διαταγή να αντισταθούν «μέχρις ενός». Σε αυτό το σημείο άρχισε και η μεταστροφή του Ρόμελ: από πιστός και ένθερμος οπαδός του Φύρερ, άρχισε να χάνει την εμπιστοσύνη του στον Χίτλερ. 

Η κατάσταση σε όλα τα μέτωπα άρχισε να ανατρέπεται, καθώς μεγάλες γερμανικές δυνάμεις είχαν εμπλακεί στο μέτωπο της Σοβιετικής Ένωσης, ενώ τον Νοέμβριο του 1942 αποβιβάστηκαν στην Αλγερία και το Μαρόκο οι πρώτες αμερικανικές δυνάμεις. Ο Χίτλερ, προκειμένου να διασφαλίσει όχι μόνο το φασιστικό καθεστώς του Μουσολίνι αλλά και την ίδια τη Γερμανία από επικείμενη εισβολή των Συμμάχων από τα νότια, απέστειλε μεγάλες ενισχύσεις στην Τυνησία (5η Στρατιά Πάντσερ, υπό τον στρατηγό Γιούργκεν φον Άρνιμ, αποτελούμενη από 150.000 άνδρες, καθώς και άρματα μάχης Τίγρης). Στη μάχη της διάβασης Κασσερίν, ο Ρόμελ κατάφερε να επιφέρει μεγάλες απώλειες στο 2ο Σώμα των ΗΠΑ και να σταθεροποιήσει τις θέσεις του. Σταδιακά όμως οι Σύμμαχοι διδάχθηκαν από τα λάθη τους και αύξησαν την πίεσή τους ενώ το Άφρικα Κορπς έπασχε σημαντικά από έλλειψη εφοδίων καθώς τα πλοία ανεφοδιασμού του βυθίζονταν από το βρετανικό ναυτικό και τα αμερικανικά αεροπλάνα. Επιπλέον, ο Ρόμελ ερχόταν συχνά σε διαμάχη με τον υφιστάμενό του, φον Άρνιμ αλλά και τον προϊστάμενό του, στρατάρχη Άλμπερτ Κέσσελρινγκ. Έτσι, στις 9 Μαρτίου 1943, λίγο πριν την παράδοση του Άφρικα Κορπς στους Συμμάχους, ο Ρόμελ, έχοντας σοβαρά προβλήματα υγείας, αναχώρησε από την Αφρική προκειμένου να ζητήσει από τον Χίτλερ να εκκενωθεί η Τυνησία. Εκείνος, όμως, τον κράτησε στη Γερμανία.

### Μετά τη Bόρεια Αφρική

Τείχος του Ατλαντικού: Επιθεώρηση του Ρόμελ. 1944
Στις 23 Ιουνίου τοποθετήθηκε επικεφαλής της Ομάδας Στρατιών Β, που επιτηρούσε τα παράλια της Δυτικής Ευρώπης, με αποστολή να τα καταστήσει απρόσβλητα απέναντι στην επερχόμενη συμμαχική απόβαση. Ο στρατάρχης είχε επίγνωση του δυσχερέστατου έργου που έχει αναλάβει. Διέταξε την κατασκευή οχυρωμένων θέσεων, την πόντιση ναρκών, την κατασκευή αντιαρματικών και αντιαποβατικών εμποδίων. Τα μέτρα που ήθελε να λάβει δεν έγινε δυνατό να υλοποιηθούν στον επιθυμητό βαθμό: Το τσιμέντο χρησιμοποιήθηκε για τις βάσεις του Πεενεμούντε (εκτόξευση των V2), οι εκρηκτικές ύλες ήταν ανεπαρκείς για την κατασκευή του απαιτουμένου αριθμού ναρκών, και για τα αντιαρματικά εμπόδια έλειπαν τα κατάλληλα μέταλλα. Ο Ρόμελ γνώριζε πόσο εύθραυστο ήταν το μέτωπο που υπερασπιζόταν, όσο και αν ο Φύρερ επέμενε να το αποκαλεί «τείχος του Ατλαντικού». Ταυτόχρονα ενεπλάκη σε μια διαφωνία με τον προϊστάμενό του, στρατάρχη Γκερντ φον Ρούντστεντ, σχετικά με τη χρήση των πολύτιμων τεθωρακισμένων εφεδρειών. Ο Ρόμελ, με βάση την εμπειρία του από την Αφρική και την εκεί αεροπορική κυριαρχία των Συμμάχων, τα ήθελε κοντά στην ακτή, ενώ ο Ρούντστεντ, ακολουθώντας το κλασικό δόγμα, τα ήθελε συγκεντρωμένα στην ενδοχώρα, ώστε να εξαπολύσουν συγκεντρωτική αντεπίθεση κατά του συμμαχικού προγεφυρώματος αφού γίνει σαφές πού θα εκδηλωθεί η συμμαχική απόβαση. Ο Χίτλερ συντάχθηκε με τον Ρούντστεντ. Ο Ρόμελ όμως διέπραξε και ένα σημαντικότατο στρατηγικό σφάλμα: από κοινού με το γερμανικό επιτελείο, περίμενε την απόβαση στο Καλαί, το στενότερο σημείο της Μάγχης, και όχι στη Νορμανδία, όπου το πυροβολικό δεν επαρκούσε και τα περισσότερα τάγματα που το πλαισίωναν είτε στελεχώνονταν από υπερήλικες ή ασθενείς εφέδρους είτε ήταν τάγματα «ανατολικών στρατευμάτων» (Osttruppen), αμφίβολης αξίας. Εν τέλει, η συμμαχική απόβαση έλαβε χώρα στις 6 Ιουνίου 1944 (D-Day), ενώ ο Ρόμελ ήταν σε άδεια στη Γερμανία. Επέστρεψε αμέσως και διηύθυνε με σχετική επιτυχία τις αμυντικές μάχες, αλλά η εξάλειψη του προγεφυρώματος ήταν ανέφικτη. Στις 17 Ιουλίου, ένα καταδιωκτικό αεροπλάνο Spitfire ανατίναξε το αυτοκίνητό του, προξενώντας στον στρατάρχη σοβαρό τραύμα στο κεφάλι.

### Η απόπειρα δολοφονίας του Φύρερ, οι υποψίες εναντίον του και το τέλος

Ο τάφος του Ρόμελ στο ΧέρλινγκενΜνημείο στον τόπο όπου αυτοκτόνησε
Λίγες μέρες μετά, στις 20 Ιουλίου, έγινε απόπειρα δολοφονίας του Χίτλερ. Εκτελεστής ήταν ο συνταγματάρχης Κλάους φον Στάουφενμπεργκ, στη συνωμοσία, όμως, που είχε εξυφανθεί, συμμετείχαν και αρκετοί αξιωματικοί κοντά στον Ρόμελ, όπως ο επιτελάρχης του Χανς Σπάιντελ (Hans Speidel). Η εμπλοκή του Ρόμελ στην συνωμοσία είναι ακόμα αντικείμενο διχογνωμιών: παρότι ο ίδιος είχε γίνει επικριτικός για το ναζιστικό καθεστώς, και είχε έντονες διαμάχες με τον Χίτλερ σχετικά με την διεύθυνση του πολέμου, δεν υπάρχει κανένα στοιχείο που να δείχνει ότι είχε μυηθεί στη συνωμοσία, αν και πιθανότατα, όπως και πολλοί άλλοι ανώτατοι αξιωματικοί, γνώριζε την ύπαρξή της. Ως ο πιο γνωστός και σεβαστός ακόμα και στους Συμμάχους Γερμανός στρατηγός όμως, προοριζόταν από τους συνωμότες για την θέση του προέδρου του Ράιχ, σύμφωνα με έναν κατάλογο που είχε συντάξει ο συνωμότης Γκέρντελερ, αλλά και ένα υπόμνημα του Μπόρμαν προς τον Χίτλερ, την 27η Σεπτεμβρίου.

Η απόπειρα απέτυχε και η Γκεστάπο ανέλαβε την εξιχνίασή της. Παρά την έλλειψη στοιχείων κατά του Ρόμελ, αρκετά ανώτατα στελέχη του ναζιστικού καθεστώτος, όπως ο Μάρτιν Μπόρμαν, τον υποπτεύθηκαν, και το στρατοδικείο που θα εξέταζε την υπόθεσή του ήταν στελεχωμένο με αντιπάλους του, και τον παρέπεμψε στο διαβόητο «Λαϊκό δικαστήριο» (Volksgerichtshof). Ο Ρόμελ όμως, ήρωας στα μάτια του γερμανικού λαού, δεν ήταν δυνατό να περάσει από δημόσια δίκη για προδοσία. Ο Χίτλερ του προσέφερε εναλλακτική λύση, στέλνοντας δύο στρατηγούς με μια επιστολή του και μια κάψουλα υδροκυανίου στο Χέρλιγκεν, όπου ο στρατάρχης ανάρρωνε από τον σοβαρό τραυματισμό του στη Γαλλία: Να θέσει ο ίδιος τέρμα στη ζωή του, με αντάλλαγμα να μη κινδυνεύσουν με αντίποινα η σύζυγός του και ο γιος τους. Ο Ρόμελ δέχτηκε και στις 14 Οκτωβρίου 1944, σε ηλικία 52 ετών, κατάπιε το υδροκυάνιο. Η κηδεία του έγινε με τιμές και έξοδα του κράτους, ενώ ανακοινώθηκε επισήμως ότι ο Ρόμελ είχε υποκύψει στα τραύματά του, που προέκυψαν από την επίθεση που δέχτηκε το επιτελικό αυτοκίνητό του στη Νορμανδία. Ενταφιάστηκε με τιμές ήρωα πολέμου στο Χέρλινγκεν (Herrlingen).

Συγγραφικό έργο
---------------

* *Infanterie greift an (Το Πεζικό επιτίθεται)* (1937)
* *Panzer greift an* (*Τα Τεθωρακισμένα Επιτίθενται*) (1939)

Συνωνυμίες
----------

Ο στρατηγός του πολωνικού στρατού, Juliusz Rómmel (Γιούλιους Ρόμελ), είναι συνεπώνυμος του Έρβιν και σύγχρονός του. Ήταν ο στρατηγός που υπερασπιζόταν τη Βαρσοβία κατά την εισβολή του γερμανικού στρατού στην Πολωνία του 1939.

Σημειώσεις
----------

1. ↑  «Erwin Rommel». *www.britannica.com*.
2. ↑  Lewin 1998, σελ. 219.
3. ↑  Hoffman 2010, σελ. 10.
4. ↑  Ρόμελ, Έρβιν (2006). *Το Πεζικό Επιτίθεται*. Αθήνα: Eurobooks. σελίδες Εισαγωγικό Σημείωμα. ISBN 960-87218-3-0.
5. ↑  Smith, Colin· Bierman, John (2012). *Alamein: War Without Hate*. Penguin UK. σελ. 56. ISBN 978-0-241-96272-5.
6. ↑  Lienert, Ralf (23 March 2012). "Die Enkel des 'Wüstenfuchses' Erwin Rommel leben in Kempten". *Allgauer Zeitung*.
7. ↑
8. ↑  Macksey, Kenneth (1997). *Rommel: Battles and Campaigns. Da Capo Press*, σ. 224. ISBN 0-306-80786-6.
9. ↑  Lewin 1998, σελ. 2.
10. ↑  Mitcham 2007, σελ. 8.
11. ↑  Δεν επιτρεπόταν σε εξ επαγγέλματος στρατιωτικούς να εγγράφονται ως μέλη στο Εθνικοσοσιαλιστικό Κόμμα
12. ↑  BAUER, EDDY (1964). *Ο Πόλεμος των Τεθωρακισμένων, τόμος 1ος*. Αθήνα: Γενικό Επιτελείο Στρατού. σελ. 289-290.
13. ↑  Collier 2003, σελ. 34.
14. ↑  Weinberg, Gerhard L. (1994), σελ. 446. «Running out of supplies and battered by Allied ground forces and the efficiently managed overwhelming Allied air force,107 the Axis units fell apart after their initial strong resistance had been broken».
15. ↑  Haycock, D. J. (2 Αυγούστου 2004). *Eisenhower and the Art of Warfare: A Critical Appraisal*. McFarland. σελ. 40. ISBN 978-0-7864-1894-7.
16. 1 2  Collier, Peter (2003), σελ. 345. «On 9 March he (Rommel) flew to Germany to convince Hitler to evacuate the Tunisian bridgehead but he never returned to his beloved DAK ...Although the two Axis armies formed a strong force, the Allied air and naval tourniquet prevented very few supplies reaching them.»
17. ↑  Weinberg 1995, σελ. 442.
18. ↑  Ambrose, Stephen E. (1995). *D-Day, June 6, 1944: The Climactic Battle of World War II*. New York: Simon & Schuster. σελ. 58-59. ISBN 9780684801377.
19. ↑  Marshall, Charles F. (1994). *Discovering the Rommel Murder*. ISBN 978-0-8117-4278-8.
20. ↑  Hansen 2014, σελ. 51.
21. ↑  Misch, Rochus (2014). *Hitler's Last Witness: The Memoirs of Hitler's Bodyguard*. Frontline Books. ISBN 978-1-84832-749-8.
22. ↑  Reuth 2005, σελ. 183.
23. ↑  Young 1950, σελ. 197.
24. ↑  Shirer 1960, σελ. 1031.
25. ↑  Remy 2002, σελ. 293.
26. ↑  Lasserre, Caroline (7 Ιουλίου 2014). «Konrad-Adenauer-Stiftung». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 11 Δεκεμβρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 3 Αυγούστου 2016.

Πηγές - Βιβλιογραφία
--------------------

* Addington, Larry H. (1967). «Operation Sunflower: Rommel Versus the General Staff». *Military Affairs* **31** (3): 120–130. doi:10.2307/1984650. .
* Atkinson, Rick (2013). *The Guns at Last Light* (1 έκδοση). New York: Henry Holt and Company. ISBN 978-0-8050-6290-8.
* Barr, Niall (2014). «Rommel in the Desert, 1941». Στο: I.F.W. Beckett. *Rommel Reconsidered*. Mechanicsburg, PA: Stackpole Books. ISBN 978-0-8117-1462-4.
* Beckett, Ian F.W. επιμ. (2014). *Rommel Reconsidered*. Stackpole Books. ISBN 978-0-8117-1462-4.
* Ball, Simon (17 Αυγούστου 2016). *Alamein: Great Battles*. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-150462-4.
* Beevor, Antony (2009). *D-Day: The Battle for Normandy*. New York: Viking. ISBN 978-0-670-02119-2.
* Benishay, Guitel (4 May 2016). «Le journal de bord du chef SS en Tunisie découvert». LPH info - Création Bereshit Agency. Création Bereshit Agency.. Ανακτήθηκε στις 18 July 2017.
* Blumentritt, Günther (1952). *Von Rundstedt: The Soldier and the Man*Απαιτείται δωρεάν εγγραφή. Odhams Press. Standing by Rommel, it could be observed with what animation Hitler and he conversed together.
* Brighton, Terry (2008). *Patton, Montgomery, Rommel: Masters of War*. New York: Crown. ISBN 978-0-307-46154-4.
* Bradford, Ernie (2011). *Siege Malta 1940–1943*. Pen and Sword. σελίδες 66, 183. ISBN 978-1-84884-584-8.
* Butler, Daniel Allen (2015). *Field Marshal: The Life and Death of Erwin Rommel*. Havertown, PA / Oxford: Casemate. ISBN 978-1-61200-297-2.
* Butler, Rupert (3 Μαρτίου 2016). *SS Hitlerjugend: The History of the Twelfth SS Division, 1943–45*. Amber Books Ltd. ISBN 978-1-78274-294-4.
* Caddick-Adams, Peter (2012). *Monty and Rommel: Parallel Lives*. New York, NY: The Overlook Press. ISBN 978-1-59020-725-3.
* Carver, Michael (1962). *El Alamein*. Ware, Hertfordshire: Wordsworth Editions. ISBN 978-1-84022-220-3.
* Carver, Michael (2005). *The Warlords*. Pen and Sword. ISBN 9781473819740.
* Churchill, Winston (1949). *Their Finest Hour*. The Second World War. **II**. Boston; Toronto: Houghton Mifflin. OCLC 396145.
* —— (1950). *The Grand Alliance*. The Second World War. **III**. Boston; Toronto: Houghton Mifflin. OCLC 396147.
* Citino, Robert (2012). «Rommel's Afrika Korps». *HistoryNet*. Ανακτήθηκε στις 3 Μαρτίου 2016.
* Coggins, Jack (1980). *The Campaign for North Africa*Απαιτείται δωρεάν εγγραφή. New York: Doubleday & Company. ISBN 0-385-04351-1.
* Cohen, Nir (17 April 2015). «Inside the diary of SS officer known as gas chamber 'mastermind'». Ynetnews. Yedioth Internet.. Ανακτήθηκε στις 18 July 2017.
* Collier, Peter (2003) [2002]. *The Second World War vol.4-The Mediterranean 1940-1945*. Λονδίνο: Routledge. ISBN 0415968488.
* Connelly, Mark (2014). «Rommel as icon». Στο: F.W. Beckett. *Rommel Reconsidered*. Mechanicsburg, PA: Stackpole Books. ISBN 978-0-8117-1462-4.
* Douglas-Home, Charles (1973). *Rommel*. The Great Commanders. New York: Saturday Review Press. ISBN 0-8415-0255-2.
* Evans, Richard J. (2009). *The Third Reich at War*. New York: Penguin. ISBN 978-0-14-101548-4.
* Faltin, Thomas (2014). «Haus der Geschichte in Stuttgart - Erwin Rommel kannte wohl Pläne für Hitler-Attentat». Stuttgarter Zeitung.. Ανακτήθηκε στις 7 August 2016.
* Finklestone, Joseph (2013). *Anwar Sadat: Visionary Who Dared*. Routledge. σελ. 16. ISBN 978-1135195588. Ανακτήθηκε στις 8 Οκτωβρίου 2017.
* Von Fleischhauer, Jan; Friedmann, Jan (2012). «Die Kraft des Bösen» (στα γερμανικά). *Der Spiegel* (44).. Ανακτήθηκε στις 3 August 2016.
* Forty, George (1997). *The Armies of Rommel*. Arms and Armour. σελ. 342. ISBN 978-1-85409-379-0.
* Fraser, David (1993). *Knight's Cross: A Life of Field Marshal Erwin Rommel*. New York: HarperCollins. ISBN 978-0-06-018222-9.
* Friedmann, Jan (23 May 2007). «World War II: New Research Taints Image of Desert Fox Rommel». *Spiegel Online*.. Ανακτήθηκε στις 4 March 2016.
* Green, Leslie C. (1993). *The Contemporary Law of Armed Conflict*. Manchester University Press. ISBN 978-0-7190-3540-1.
* Hart, Russel A. (2014). «Rommel and the 20th July Bomb Plot». Στο: Ian F.W. Beckett. *Rommel Reconsidered*. Stackpole Books. ISBN 978-0-8117-1462-4.
* Hoffmann, Karl (2004). *Erwin Rommel, 1891–1944*. Commanders in Focus. London: Brassey's. ISBN 1-85753-374-7.
* Hoffmann, Peter (1996). *History of the German Resistance, 1933–1945*. McGill-Queen's Press - MQUP. ISBN 9780773515314.
* Holderfield, Randy· Varhola, Michael (2009). *D-day: The Invasion of Normandy, June 6, 1944*. Da Capo Press. ISBN 978-0-7867-4680-4.
* Holmes, Richard (2009). *World War II: The Definitive Visual History*. Penguin. σελ. 129. ISBN 978-0-7566-5605-8.
* House, J. M. (1985). *Toward Combined Arms Warfare: A Survey of 20th-century Tactics, Doctrine, and Organization*. DIANE Publishing. ISBN 9781428915831.
* Kitchen, Martin (2009). *Rommel's Desert War: Waging World War II in North Africa, 1941–1943*. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-50971-8.
* Krause, Michael D.· Phillips, R. Cody (2007). *Historical Perspectives of the Operational Art*. Center of Military History - US Army. ISBN 978-0-16-072564-7.
* Latimer, Jon (2002). *Alamein*. Cambridge, MA: Harvard University Press. ISBN 978-0-674-01016-1.
* Lewin, Ronald (1998) [1968]. *Rommel As Military Commander*. New York: B&N Books. ISBN 978-0-7607-0861-3.
* Lieb, Peter (2013). «Ardenne Abbey Massacre». Στο: Mikaberidze, Alexander. *Atrocities, Massacres, and War Crimes: An Encyclopedia*. Santa Barbara, Calif: ABC-CLIO. σελίδες 25–27. ISBN 978-1-59884-926-4.
* —— (2014). «Rommel in Normandy». Στο: I.F.W. Beckett. *Rommel Reconsidered*. Mechanicsburg, PA: Stackpole Books. ISBN 978-0-8117-1462-4.
* von Luck, Hans (1989). *Panzer Commander: The Memoirs of Colonel Hans von Luck*. New York: Dell Publishing of Random House. ISBN 0-440-20802-5.
* Luvaas, Jay (1990). «Liddell Hart and the Mearsheimer Critique: A "Pupil's" Retrospective» (PDF). *Strategic Studies Institute*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 30 Ιανουαρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 8 Φεβρουαρίου 2016.
* Maier, Manfred (2013). «Vortrag Manfred Maier zu der Geschichte des Heidenheimer Rommeldenkmals». Στο: Geschichtswerkstatt Heidenheim. *Vorlage für die Arbeitsgruppe «Umgestaltung des Rommel-Denkmals»*. σελ. 49.
* Major, Patrick (2008). «'Our Friend Rommel': The Wehrmacht as 'Worthy Enemy' in Postwar British Popular Culture». *German History* (Oxford University Press) **26** (4): 520–535. doi:10.1093/gerhis/ghn049.
* Mearsheimer, John (1988). *Liddell Hart and the Weight of History*. Ithaca, N.Y.: Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-2089-4.
* Megargee, Geoffrey P. (2000). *Inside Hitler's High Command*. Lawrence, Kansas: Kansas University Press. ISBN 0-7006-1015-4.
* von Mellenthin, Friedrich (1956). *Panzer Battles: A Study of the Employment of Armor in the Second World War*. London: Cassell. ISBN 978-0-345-32158-9.
* Messenger, Charles (2009). *Rommel: Leadership Lessons from the Desert Fox*. Basingstoke, NY: Palgrave Macmillan. ISBN 978-0-230-60908-2.
* Mitcham, Samuel (1997). *The Desert Fox in Normandy: Rommel's Defense of Fortress Europe*. σελ. 198. ISBN 0-275-95484-6.
* Mitcham, Samuel W. (2007). *Rommel's Desert Commanders — The Men Who Served the Desert Fox, North Africa, 1941–42*. Mechanicsburg, PA: Stackpole Books. ISBN 978-0-8117-3510-0.
* —— (2008). *The Rise of the Wehrmacht*. Westport, Conn.: Praeger Security International. ISBN 978-0-275-99641-3.
* Moorhouse, Roger (2007). *Killing Hitler: The Third Reich and the Plots Against the Führer*. London: Random House. ISBN 978-1-84413-322-2.
* Murray, Williamson· Millett, Allan Reed (2009). *A War To Be Won: fighting the Second World War*. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-04130-1.
* Naumann, Klaus (2009). «Afterword». Στο: Charles Messenger. *Rommel: Leadership Lessons from the Desert Fox*. Basingstoke, NY: Palgrave Macmillan. ISBN 0-230-60908-2.
* Neitzel, Sönke (2007). *Tapping Hitler's Generals: Transcripts of Secret Conversations, 1942–1945*. Frontline Books. ISBN 978-1-84415-705-1.
* Perry, Marvin (22 Φεβρουαρίου 2012). *World War II in Europe: A Concise History* (στα Αγγλικά). Cengage Learning. σελ. 165. ISBN 978-1-285-40179-9.
* Pimlott, John, επιμ. (1994). *Rommel: In His Own Words*. London: Greenhill Books. ISBN 978-1-85367-185-2.
* —— (2003). *Rommel and His Art of War*. Greenhill Books. ISBN 978-1-85367-543-0.
* Playfair, Major-General I. S. O.· with Flynn, Captain F. C. RN· Molony, Brigadier C. J. C. & Gleave, Group Captain T. P. (2004) [1960 HMSO]. Butler, Sir James, επιμ. *The Mediterranean and Middle East: British Fortunes reach their Lowest Ebb (September 1941 to September 1942)*. History of the Second World War, United Kingdom Military Series. **III**. Uckfield, UK: Naval & Military Press. ISBN 1-84574-067-X.
* Porch, Douglas (2004). *The Path to Victory: The Mediterranean Theater in World War II* (1st έκδοση). New York: Farrar, Straus and Giroux. ISBN 978-0-374-20518-8.
* Remy, Maurice Philip (2002). *Mythos Rommel* (στα Γερμανικά). Munich: List Verlag. ISBN 3-471-78572-8.
* Reuth, Ralf Georg (2005). *Rommel: The End of a Legend*. London: Haus Books. ISBN 978-1-904950-20-2.
* Rice, Earle (2009). *Erwin J. E. Rommel-Great Military Leaders of the 20th Century Series*. Infobase.
* Rommel, Erwin (1982) [1953]. Liddell Hart, B. H. επιμ. *The Rommel Papers*. New York: Da Capo Press. ISBN 978-0-306-80157-0.
* Sadler, John (2016). *El Alamein 1942: The Story of the Battle in the Words of the Soldiers*. Bloomsbury Publishing. ISBN 978-1-4728-1490-6.
* Scheck, Raffael (2010). «Mythos Rommel (Raffael Scheck)». *19./20. Jahrhundert – Histoire Contemporaine*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2021-03-04.. Ανακτήθηκε στις 2020-07-21.
* Scherzer, Veit (2007). *Die Ritterkreuzträger 1939–1945 Die Inhaber des Ritterkreuzes des Eisernen Kreuzes 1939 von Heer, Luftwaffe, Kriegsmarine, Waffen-SS, Volkssturm sowie mit Deutschland verbündeter Streitkräfte nach den Unterlagen des Bundesarchives* [*The Knight's Cross Bearers 1939–1945 The Holders of the Knight's Cross of the Iron Cross 1939 by Army, Air Force, Navy, Waffen-SS, Volkssturm and Allied Forces with Germany According to the Documents of the Federal Archives*] (στα German). Jena, Germany: Scherzers Militaer-Verlag. ISBN 978-3-938845-17-2. CS1 maint: Μη αναγνωρίσιμη γλώσσα (link)
* Scianna, Bastian Matteo (2018). «Rommel Almighty? Italian Assessments of the 'Desert Fox' During and After the Second World War». *The Journal of Military History, Vol.82, Issue 1*. σελίδες 125–145.
* Searle, Alaric (2014). «Rommel and the rise of the Nazis». Στο: Beckett, Ian F.W. *Rommel Reconsidered*. Stackpole Books. ISBN 978-0-8117-1462-4.
* Shirer, William L. (1960). *The Rise and Fall of the Third Reich*. New York: Simon and Schuster. ISBN 978-0-671-62420-0.
* Showalter, Dennis (3 Ιανουαρίου 2006). *Patton And Rommel: Men of War in the Twentieth Century*. Penguin. ISBN 978-1-4406-8468-5.
* Speidel, Hans (1950). *Invasion 1944: Rommel and the Normandy Campaign*. Chicago: Henry Regnery.
* Strawson, Major General John (2013). *If By Chance: Military Turning Points that Changed History*. Pan Macmillan. σελ. 124. ISBN 978-1-4472-3553-8.
* Watson, Bruce Allen (1999). *Exit Rommel: The Tunisian Campaign, 1942–43*. Westport, Conn.: Praeger Publishers. ISBN 978-0-275-95923-4.
* Willmott, H.P. (1984). *June, 1944*. Poole: Blandford Press. ISBN 0-7137-1446-8.
* Weinberg, Gerhard L. (1995) [1994]. *A World at Arms - A Global History of World War II*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0521558794.
* Young, Desmond (1950). *Rommel: The Desert Fox*. New York: Harper & Row. OCLC 48067797.
* Zabecki, David T. (2016). «Rethinking Rommel». *Military History* (Herndon, Va.) **32** (5): 24–29. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2019-11-11.. Ανακτήθηκε στις 2020-07-21.
* Zaloga, Steven (2013). *The Devil's Garden: Rommel's Desperate Defense of Omaha Beach*. Stackpole Books. ISBN 978-0-8117-5277-0.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* Πολυμέσα σχετικά με το θέμα  Erwin Rommel στο Wikimedia Commons

  


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Στρατάρχες και Μεγάλοι Ναύαρχοι του Γ΄ Ράιχ |
| --- |
|  |
| **Στρατάρχες *(Generalfeldmarschälle)*του Στρατού Ξηράς (*Heer*)** | 
* Μαξιμίλιαν φον Βάιξ
* Έρβιν φον Βίτσλεμπεν
* Βίλχελμ Κάιτελ
* Έβαλντ φον Κλάιστ
* Γκύντερ φον Κλούγκε
* Γκέοργκ φον Κύχλερ
* Βίλχελμ Ρίττερ φον Λέεμπ
* Βίλχελμ Λιστ
* Έριχ φον Μάνσταϊν
* Βάλτερ Μόντελ
* Έντουαρντ φον Μπεμ-Ερμόλλι (επίτιμος)
* Βέρνερ φον Μπλόμπεργκ
* Φέντορ φον Μποκ
* Ερνστ Μπους
* Βάλτερ φον Μπράουχιτς
* Φρίντριχ Πάουλους
* Βάλτερ φον Ράιχεναου
* Έρβιν Ρόμελ
* Γκερντ φον Ρούντστεντ
* Φέρντιναντ Σέρνερ
 |  |
|  |
| **Στρατάρχες *(Generalfeldmarschälle)*της Πολεμικής Αεροπορίας (*Luftwaffe*)** | 
Χέρμαν Γκέρινγκ (Στρατάρχης του Ράιχ)
* Άλμπερτ Κέσσελρινγκ
* Έρχαρντ Μιλχ
* Βόλφραμ φον Ρίχτχοφεν
* Ρόμπερτ φον Γκράιμ
* Χούγκο Σπέρλε
 |
|  |
| **Μεγάλοι Ναύαρχοι *(Großadmirale)* του Πολεμικού Ναυτικού (*Kriegsmarine*)** | 
* Καρλ Ντένιτς
* Έριχ Ραίντερ
 |
|  |
| 
Σε αλφαβητική σειρά |

 |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* VIAF: 14905387
* **ΕΒΕ**: 205205
* **AA**: 17482
* LCCN: n78095764
* ISNI: 0000 0001 2276 8510
* GND: 118602446
* SELIBR: 299555
* SUDOC: 028118359
* BNF: cb130125897 (data)
* BIBSYS: 90128428
* NLA: 35460759
* NDL: 00454584
* NKC: jn20000701523
* ICCU: SBLV218778
* BNE: XX4660400
* CiNii: DA0494312X

 |

 |