Το μνημείο των τεσσάρων εκτελεσθέντων δεκανέων στο Σαρτίγι, στη Νορμανδία
Η **υπόθεση των δεκανέων του Σουαίν** (γαλλικά: Affaire des caporaux de Souain‎‎) ήταν ένα περιστατικό όπου τέσσερις δεκανείς του Γαλλικού Στρατού πυροβολήθηκαν από εκτελεστικό απόσπασμα ως παράδειγμα για τους υπόλοιπους λόχους τους κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Οι εκτελέσεις, που έγιναν στην περιοχή του Σουαίν στις 17 Μαρτίου 1915, θεωρούνται ως η πιο κραυγαλέα και πιο δημοσιοποιημένη στρατιωτική αδικία κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου στη Γαλλία. Τα γεγονότα ενέπνευσαν το αντιπολεμικό μυθιστόρημα του 1935 *Paths of Glory* του Χάμφρεϊ Κομπ, το οποίο αργότερα διασκευάστηκε για ταινία από τον Στάνλεϊ Κιούμπρικ.

Υπόβαθρο
--------

Τον Μάρτιο του 1915, μονάδες του Γαλλικού Στρατού που κρατούσαν ένα τμήμα του Δυτικού Μετώπου μέσω της Σαμπάνιας δεν είχαν δει απτά αποτελέσματα παρά τους δύο μήνες μάχης. Μετά από δύο πρόσφατες ανεπιτυχείς επιθέσεις, ο 21ος Λόχος του 336ου Συντάγματος Πεζικού (μέρος της 60ης Μεραρχίας Πεζικού) διατάχθηκε από τον Υποστρατηγό Ζερό Ρεβιλάκ με σκοπό να ανακτήσει τις θέσεις που κατέλαβαν οι Γερμανοί βόρεια του χωριού Σουαίν στην Μαρν. Μια επίθεση με ξιφολόγχες θα άρχιζε στις 5 το πρωί της 10ης Μαρτίου εναντίον ενός τμήματος εχθρικών χαρακωμάτων που υπερασπιζόταν σε μεγάλο βαθμό από πολυβόλα και συρματοπλέγματα. Αρκετές ανεπιτυχείς επιθέσεις είχαν ήδη αφήσει αυτό το μέρος της ουδέτερης ζώνης γεμάτο με Γάλλους νεκρούς.

 Ο στρατηγός Ζερό Ρεβελιάκ κάνοντας μια απονομή μεταλλίου το 1915.
Ωστόσο, το πρωί της προγραμματισμένης επίθεσης, ένα φράγμα πυροβολικού έριξε οβίδες στα γαλλικά χαρακώματα αντί για τις γερμανικές γραμμές. Αυτό όργωσε επίσης το έδαφος πάνω από το οποίο δόθηκε εντολή να περάσουν τα στρατεύματα.

Όταν το πρώτο κύμα στρατευμάτων άρχισε την μάχη στα χαρακώματα, οι περισσότεροι έγιναν θύματα των εχθρικών πολυβόλων. Οι υπόλοιποι στρατιώτες του 21ου Λόχου, που ήταν τόσο εξουθενωμένοι μετά από μέρες υπηρεσίας στην πρώτη γραμμή (το 1915, η εναλλαγή των στρατευμάτων του Γαλλικού Στρατού ήταν πολύ πιο αργή από ό,τι αργότερα στον πόλεμο) όσο και απογοητευμένοι από την αποτυχία, αρνήθηκαν να εγκαταλείψουν τα χαρακώματά τους. Όταν άκουσε ότι τα στρατεύματα αρνούνταν να επιτεθούν, ο στρατηγός Ρεβελιάκ διέταξε το πυροβολικό της μεραρχίας του να βομβαρδίσει τις θέσεις τους με σκοπό να τους αναγκάσει να βγουν από τα χαρακώματα. Ο διοικητής αξιωματικός του πυροβολικού των μεραρχιών, ο συνταγματάρχης Ραούλ Μπερούμπε, αρνήθηκε να υπακούσει χωρίς γραπτή εντολή, εντολή την οποία ο Ρεβιλάκ δεν εξέδωσε ποτέ.

Με την αποτυχία της επίθεσης που είχε διατάξει, ο Ρεβελιάκ απαίτησε να ληφθούν μέτρα εναντίον των στρατιωτών του 21ου λόχου. Ο διοικητής του λόχου του, ο λοχαγός Έκιλμπι, διατάχθηκε να συντάξει μια λίστα που περιελάμβανε έξι ονόματα δεκανέων και 18 στρατευμένων αντρών που επιλέχθηκαν από τα δύο νεότερα μέλη της κάθε ομάδας.

Στις 15 Μαρτίου, ο Ρεβελιάκ ανακοίνωσε ότι και οι 24 άνδρες θα οδηγηθούν στο στρατοδικείο ως παράδειγμα για τους άλλους.

Στρατοδικείο
------------

Η δίκη βασίστηκε στην ερμηνεία του Κώδικα Στρατιωτικών Κανονισμών του Γαλλικού Στρατού, ο οποίος εφαρμόστηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 1914 και ανέφερε ότι:

> 
> ...la discipline faisant la force principale des armées, il importe que tout supérieur obtienne de ses subordonnés une obéissance entière et une soumission de tous les instants.
> 
> 
> ...η πειθαρχία είναι η κυρία δύναμη των στρατών, είναι σημαντικό για κάθε ανώτερο να λαμβάνει πλήρη υπακοή και υποταγή από τους υφιστάμενούς του. 
> 
> 
> 

Ο κώδικας δημιούργησε επίσης δικαστήρια εν καιρώ πολέμου τα οποία χρησιμοποιούσαν μια επιτροπή τριών δικαστών ώστε να αποφασισθεί η υπόθεση. Δεν επιτρέπονταν καμία έφεση στην τελική απόφαση. Οι ποινές εκτελούνταν πολύ γρήγορα, συνήθως την επόμενη μέρα της απόφασης. Τέτοια στρατοδικεία καταργήθηκαν στις 24 Απριλίου 1916.

Στις 16 Μαρτίου 1915, το δικαστήριο συγκλήθηκε υπό την αιγίδα της 60ης Μεραρχίας Πεζικού. Ο στρατηγός Ρεβελιάκ άνοιξε την υπόθεση δηλώνοντας ότι επρόκειτο για την «άρνηση των στρατευμάτων του να πηδήξουν έξω από τα χαρακώματα», αλλά ο δεκανέας Τεοφίλ Μοπά, ένας από τους κατηγορούμενους, αντέκρουσε τον ισχυρισμό λέγοντας: «κάποιος εκεί είχε την επιλογή να σκοτωθεί από τις οβίδες από τη πλευρά μας ή στα πυρά των Γερμανών πολυβολητών». Ωστόσο, η ετυμηγορία του δικαστηρίου ήταν να καταδικάσει και τους 24 κατηγορούμενους σε θάνατο.

Ωστόσο, οι 18 στρατευμένοι έλαβαν αναστολή εκτέλεσης με την αιτιολογία ότι επιλέχθηκαν αυθαίρετα από τις τάξεις και σε δύο δεκανείς, οι Γκοσελίν και Λόριν, επιδείχθηκε επιείκεια επειδή δεν είχαν ακούσει την εντολή για επίθεση. Μόνο σε τέσσερις δεκανείς, τρεις από τη Μανς και έναν από τη Βρετάνη, δεν μεταβλήθηκαν οι θανατικές ποινές τους. Αυτοί ήταν οι εξής:

* Λουί Βίκτορ Φρανσουά Ζιράρ, ετών 28, γεννημένος στις 2 Οκτωβρίου 1886, στο Μπλέινβιλ, ωρολογοποιός, που ζει στο Παρίσι, 17ο διαμέρισμα, παντρεμένος, ένα παιδί
* Λουσιέν Ογκόστ Πιέρ Ραφαέλ Λεσάτ, 23 ετών, γεννημένος στις 22 Απριλίου 1891, στο Φερ του Ιλέ-ε-Βιλαίν, σερβιτόρος σε ένα καφέ στο Βίτρε, άγαμος
* Λουί Αλμπέρτ Λεφουλόν, 30 ετών, γεννημένος στις 17 Αυγούστου 1884, στο Κοντέ-σουρ-Βιρ της Μανς, σιδηροδρομικός υπάλληλος, που ζει με έναν σύντροφο, ένα παιδί
* Ο Τεοφίλ Μοπά, 40 ετών, γεννημένος στις 3 Ιουνίου 1874, στο Μοντγκαρντόν της Μανς, εργαζόταν στο δημαρχείο της Σεφρέσν, παντρεμένος, δύο παιδιά.

Νωρίς το απόγευμα, την επομένη, οι τέσσερις άνδρες εκτελέστηκαν με πυροβολισμό μπροστά από το 336ο Σύνταγμα Πεζικού. Δύο ώρες μετά τις εκτελέσεις, η Γαλλική Ανώτατη Διοίκηση μετέτρεψε τις θανατικές ποινές σε καταναγκαστική εργασία.

Μεταθανάτια χάρη
----------------

 Η κηδεία του δεκανέα Τεοφίλ Μοπά στις 9 Αυγούστου 1923 στο Σαρτιλί της Νορμανδίας.
Τον Απρίλιο του 1915, η Μπλανς Μοπά, η χήρα του Τεοφίλ Μοπά, επικοινώνησε με την Ένωση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (*La Ligue des droits de l'Homme*) σχετικά με την εκτέλεση του συζύγου της. Τότε άρχισε έναν αγώνα δύο δεκαετιών για να ακυρωθούν οι καταδίκες του συζύγου της και των άλλων ανδρών. Στις 11 Απριλίου 1920 το Υπουργείο Δικαιοσύνης της Γαλλίας αρνήθηκε να επανεξετάσει την υπόθεση. Στις 26 Μαρτίου 1922 και στις 21 Απριλίου 1926, ένας φάκελος που αφορούσε τους δεκανούς του Σουαίν απορρίφθηκε από το Ακυρωτικό Δικαστήριο της Γαλλίας. Παρά αυτές τις αποτυχίες, η Μπλανς Μοπά δημιούργησε την «Επιτροπή Μοπά» (*Comité Maupas*) η οποία έγινε η *Comité National pour la réhabilitation des viktimas de guerre* (Εθνική Επιτροπή για την αποκατάσταση των θυμάτων πολέμου) το 1928.

Η Ολαλί Λεσάτ, η αδελφή του δεκανέα Λουσιέν Λεσάτ, ίδρυσε επίσης μια επιτροπή το 1923 με τη βοήθεια της Ένωσης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Ο αδελφός της ενταφιάστηκε εκ νέου σε ένα νεκροταφείο στο Λε Φερ της Βρετάνης στις 16 Οκτωβρίου 1924. Μαζί η Μοπά και η Λεσάτ φιλοξένησαν και οργάνωσαν συναντήσεις σε όλη τη Γαλλία. Έβαλαν επίσης ιστορίες στον περιφερειακό και εθνικό τύπο. Πολλοί υποστηρικτές τους ήταν από τους συλλόγους βετεράνων πολέμου. Πραγματοποιήθηκαν διαμαρτυρίες έξω από την Βουλή των Αντιπροσώπων στο Παλάτι του Λουξεμβούργου, στο Παρίσι, ζητώντας μεταθανάτια χάρη στους Λοχαγούς του Σουαίν.

Τελικά, στις 3 Μαρτίου 1934, σχεδόν 19 χρόνια μετά τον πυροβολισμό τους, ένας δικαστής στο *Cour spéciale de justice* (Ειδικό Δικαστήριο) συμφώνησε να αθωώσει τους τέσσερις σωματάρχες. Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η εντολή ήταν «ανέφικτη» και η «θυσία» ξεπέρασε «τα όρια της ανθρώπινης δύναμης». Επομένως, με «μερικές αμφιβολίες για την προθυμία [...] να διαπράξουν ανυπακοή για την οποία καταδικάστηκαν, δεν μπορούν να θεωρηθούν ποινικά υπεύθυνοι». Τα Ειδικά Δικαστήρια, τα οποία - για ισοτιμία - είχαν έδρανα αποτελούμενα τόσο από δικαστές όσο και από εκπροσώπους βετεράνων, ιδρύθηκαν το 1932 για να επανεξετάσουν τις αποφάσεις και τις ποινές που εκδόθηκαν από τα γαλλικά στρατιωτικά δικαστήρια εν καιρώ πολέμου.

Μετά την απόφαση, οι οικογένειες των εκτελεσθέντων έλαβαν ένα συμβολικό φράγκο ως αποζημίωση. Ωστόσο, το κύριο αποτέλεσμα ήταν ότι οι τέσσερις άνδρες είχαν αθωωθεί. Οι οικογένειές τους θα μπορούσαν επίσης να διεκδικήσουν τα συνταξιοδοτικά τους δικαιώματα.

Κληρονομιά
----------

Τα γεγονότα ενέπνευσαν το αντιπολεμικό μυθιστόρημα του 1935 *Paths of Glory* του Χάμφρεϊ Κομπ, το οποίο ήταν η βάση για την ομώνυμη αμερικανική ταινία του 1957 του Στάνλεϊ Κιούμπρικ. Μια τηλεοπτική ταινία με τίτλο *Blanche Maupas*, σε σκηνοθεσία Πάτρικ Ζαμαίν, κυκλοφόρησε το 2009. Η Γαλλίδα ηθοποιός Ρομάν Μποχρίνγκερ έπαιξε τον ομώνυμο χαρακτήρα.

Το 1925, ένα μνημείο ανεγέρθηκε στη μνήμη των Λοχαρχών του Σουαίν μέσα στο νεκροταφείο στην Σάρτιλι, όπου ο Τεοφίλ Μοπά ενταφιάστηκε εκ νέου το 1923. Την 1η Δεκεμβρίου 2007, ένα μνημείο των Λοχαρχών του Σουαίν αποκαλύφθηκαν στο Σουίπ της Μαρν. Οι δρόμοι στη Βιλερμπάν και στο Μπρέχαλ φέρουν προς τιμή το όνομα του Μοπά. Ένα σχολείο στο Σαρτιλί ονομάζεται Τεοφίλ Μοπά από το 1998.

Βιβλιογραφία
------------

* Λενέ, Ζακλίν (1994). *Pour l'honneur de Théo et des caporaux de Souain*. Isoète.
* Μοπά, Μπλανς (1962). *Le Fusillé*. Isoèteen.
* Αντρό, Ανρί (1935). *Quand on fusillait les innocents*. Gallimard.
* Μπαχ, Αντρέ (2003). *Fusillés pour l'exemple - 1914-1915*. Tallandier.
* Όφενσταντ, Νίκολας (1999). *Les Fusillés de la Grande Guerre et la mémoire collective*. Odile Jacob: Paris.
* Οντουάν-Ρουζό, Στεφάν (2001). *Cher martyr, tu seras vengé*. Noesis.
* Αλέγκρ, Ζαν-Πολ (1998). *Blanche Maupas, l'amour fusillé*. l'Avant-Scène.
* Μονκλίν, Ροζέρ (1934). *Les Damnés de la Guerre*.
* Ρο, R.-G (1925). *Les Crimes des conseils de guerre*. Progrès Civique: Paris.
* Κομπ, Χάμφρεϊ (1935). *Paths of Glory*.