Συντεταγμένες: 46°3′23″N 14°31′0″E﻿ / ﻿46.05639°N 14.51667°E﻿ / 46.05639; 14.51667

 Η Μετελκόβα το 2012
Η **Μετελκόβα** (πλήρες όνομα στα σλοβενικά: Avtonomni kulturni center Metelkova mesto‎, Το "Αυτόνομο Πολιτιστικό Κέντρο Μετελκόβα", που αναφέρεται με το ακρωνύμιο **AKC**) είναι ένα αυτόνομο κοινωνικό και πολιτιστικό κέντρο στο κέντρο της Λιουμπλιάνα, την πρωτεύουσα της Σλοβενίας. Παλαιότερα, η τοποθεσία ήταν η στρατιωτική έδρα του Στρατού της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας και στη συνέχεια έγινε η έδρα της Σλοβενίας του Εθνικού Στρατού της Γιουγκοσλαβίας. Αποτελείται από επτά κτήρια (στρατώνες), που εκτείνονται σε μια συνολική έκταση 12.500 τ.μ. τα οποία έχουν καταληφθεί από το Σεπτέμβριο του 1993. Η κατάληψη πήρε το όνομά της από την κοντινή οδό Μετέλκο (Σλοβενικά: Metelkova ulica), η οποία πήρε το όνομά της από τον Σλοβένο Ρωμαιοκαθολικό ιερέα του 19ου αιώνα, φιλόλογο και τον αποτυχημένο μεταρρυθμιστή γλωσσών Φρανκ Μετέλκο.

Ιστορία
-------

Η αμφισβητούμενη ιστορία της Μετελκόβα ως κτήριο κατάληψης ξεκινά στις 25 Ιουνίου 1991 με τη διακήρυξη ανεξαρτησίας της Σλοβενίας και της Κροατίας.  Αυτή η ημερομηνία θεωρείται μία από τις πολλές που σηματοδοτούν το τέλος της Σοσιαλιστικής Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας. Μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας εκείνο το έτος, ο Γιουγκοσλαβικός στρατός έφυγε από τη Μετελκόβα, η οποία σύντομα έγινε στρατιωτική εγκαταλελειμμένη περιοχή με τους εναπομείναντες στρατώνες της.

Το 1991, το Δίκτυο Μετελκόβα, αποτελούμενο από περισσότερους από 200 εναλλακτικούς οργανισμούς και οργανισμούς νεολαίας, ζήτησε από τον δήμο της Λιουμπλιάνα άδεια να χρησιμοποιήσει αυτούς τους στρατώνες για ειρηνικούς και δημιουργικούς σκοπούς. Ως απάντηση, οι αρχές της Λιουμπλιάνα έδωσαν στο Δίκτυο για τη Μετελκόβα επίσημη άδεια παραμονής και χρήσης του χώρου. Ωστόσο, αυτές οι υποσχέσεις που έδωσε ο δήμος δεν τηρήθηκαν ποτέ.  Αυτό το παράδειγμα σχετικά με την αίτηση άδειας καταδεικνύει τον διφορούμενο ρόλο του δήμου της Λιουμπλιάνα έναντι του δικτύου Μετελκόβα, στο οποίο ο δήμος φαίνεται να τους επιτρέπει να παραμείνουν εκεί, αλλά στην πραγματικότητα δεν θέλει να παραμείνουν. 

Αυτός ο διφορούμενος ρόλος του δήμου της Λιουμπλιάνα όσον αφορά τη Μετελκόβα και το δίκτυό του παρέμεινε με την πάροδο των ετών. Το 1993, το πολιτιστικό κέντρο καταλήφθηκε, όταν ένας επίτροπος έδωσε την εντολή για την κατεδάφιση ορισμένων στρατώνων, που είχαν υποσχεθεί στο Δίκτυο, με σκοπό την παράνομη μετατροπή της περιοχής σε εμπορικό χώρο. Εκείνη την εποχή, Μετελκόβα τέθηκε σε λειτουργία ως μία παράνομη κατοχή (μία κατάληψη) και επαναπροσδιορίστηκε ως αυτο-οργανωμένη αυτόνομη ζώνη το 1995.  

Από τότε, το κέντρο ήταν ένας τόπος ανοχής των μειονοτήτων, παρόλο που εξακολουθεί να απειλείται από την κακή μεταχείριση, που λαμβάνει από την πόλη και το σλοβενικό κράτος. 

Ένα άλλο παράδειγμα της ασάφειας στις πολιτειακές και δημοτικές δράσεις απέναντι στο Δίκτυο Μετελκόβα και την ίδια την Μετελκόβα είναι οι επιδοτήσεις από τη διοίκηση της πόλης της Λιουμπλιάνα για την κατασκευή ενός μικρού καλοκαιρινού σπιτιού, γνωστού και ως Μικρού Σχολείου (από το Σλοβενικό: Mala Šola).  Ωστόσο, ο ξενώνας, που σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε το 2001 από εθελοντές,  ορίστηκε αμέσως ως καταχρηστικός. Στην πραγματικότητα, η κατασκευή ακολουθήθηκε από το αίτημα της κατεδάφισής της, αμέσως μετά ένα άλλο δημοτικό γραφείο το ανέφερε στην Κρατική Επιθεώρηση Περιβάλλοντος και Χωροταξίας. Μετά από πολλές αποτυχημένες προσπάθειες, το κτήριο κατεδαφίστηκε στις 2 Αυγούστου 2006. Αν και υπάρχουν σχέδια για την ανοικοδόμηση του κτηρίου, δεν έχει ανακατασκευαστεί από τότε. 

Στη δεκαετία του 2000, νέοι ηθοποιοί συμμετείχαν στην αυτόνομη ζώνη Μετελκόβα, για παράδειγμα η κοινότητα ΛΟΑΤ, άλλες μη κυβερνητικές οργανώσεις και ακόμη και η UNESCO. Αν και δεν βοήθησε τη Μετελκόβα να λάβει το κατάλληλο νομικό καθεστώς, η περιοχή αναγνωρίστηκε ως εθνική πολιτιστική κληρονομιά το 2005.

Δραστηριότητες καταλήψεων
-------------------------

Τον Σεπτέμβριο του 1991 γεννήθηκε το Δίκτυο Μετελκόβα, συγχωνεύοντας το Κίνημα για τον Πολιτισμό της Ειρήνης και της Μη Βίας και τον Σύλλογο Φοιτητικών Πολιτιστικών Κέντρων  Όταν, το 1993, η Μετελκόβα κήρυξε την ανεξαρτησία της από την κοινοτική κατοχή, μια ομάδα νέων ακτιβιστών κατέλαβαν την περιοχή. Από το 1993 και μετά, ο χώρος έχει καταληφθεί, με δηλωμένο παράνομο τρόπο, κυρίως από καλλιτέχνες, ακτιβιστές και νέους μαθητές, οργανώνοντας μια πλούσια ατζέντα πολιτιστικών δραστηριοτήτων. Σήμερα, πολλοί καλλιτέχνες έχουν τα δικά τους ατελιέ στη Μετελκόβα και ορισμένες ΜΚΟ και ΛΟΑΤ ενώσεις έχουν τα γραφεία τους εκεί. Πραγματοποιήθηκαν εκθέσεις τέχνης, παραστάσεις, συναυλίες και εμπλεκόμενες δραστηριότητες στα κτήρια της Μετελκόβα. 

Η ανάπτυξη του «προϊόντος» της Μετελκόβα ως εναλλακτικού μέρους μπορεί να θεωρηθεί ως ένας άλλος λόγος, που μπορεί να εξηγήσει την ύπαρξη της Μετελκόβα. Στην πραγματικότητα, ο δήμος της Λιουμπλιάνα βλέπει την παρουσία ενός χώρου αυτού του τύπου με έναν μάλλον θετικό τρόπο, επειδή προσελκύει μεγάλο αριθμό τουριστών και συμβάλλει στην προώθηση της Σλοβενικής πρωτεύουσας στον κόσμο.

Μετελκόβα και έννοιες του αστισμού
----------------------------------

Τα τελευταία χρόνια, η Μετελκόβα, όπως και η Κριστιάνια στην Κοπεγχάγη, αποτέλεσε αντικείμενο αρκετών μελετών και προβληματισμών σχετικά με το φαινόμενο της κατάληψης και της διαβίωσης με διαφορετικούς νόμους και θεσμούς, που το περιβάλλουν. Αυτές οι περιοχές που αναφέρονται παραπάνω μπορούν να οριστούν ως ετεροτοπικοί χώροι δεδομένου ότι υπάρχουν εδώ και δεκαετίες παράλληλα με τις πόλεις στις οποίες ανήκουν νομικά. Ωστόσο, χαρακτηρίζονται από μια ιδιαίτερη σχέση με τις αρχές των πόλεών τους σε σύγκριση με άλλες περιοχές.  

 Χώρος μπροστά από το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης.
Σήμερα, μπορούμε να πούμε ότι υπάρχουν τρεις διαφορετικές περιοχές στη Μετελκόβα: ένα μέρος ορίζεται από την τέχνη και την κοινωνική ζωή, το δεύτερο από την αστική δέσμευση και το τρίτο είναι εμπορικό. Οι καταληψίες ενεργούν και στις τρεις παραπάνω περιοχές.  Η διαφοροποίηση της Μετελκόβα σε τρεις πιθανές υπο-οντότητες μπορεί να φανεί μέσω της άφιξης διαφορετικών θεσμικών φορέων στη γειτονιά, όπως το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, διαφορετικές ΜΚΟ και διαφορετικές εμπορικές δραστηριότητες, όπως το Hotel Celica, το οποίο επαναχρησιμοποιεί ορισμένες από τις περιοχές των παλιών στρατώνων. 

Οι καταληψίες αντιπροσωπεύουν την καρδιά του θέματος της νομιμότητας και της τυπικότητας στη Μετελκόβα: το αυτόνομο τμήμα θεωρείται ότι βρίσκεται σε νομική και διοικητική κατάσταση εκκρεμότητας, που ορίζεται μέσω της ανοχής και της νομιμοποίησης προς την εξουσία της πόλης.  Μια πιθανή εξήγηση αυτής της κατάστασης είναι να βρεθεί στη φύση των καταλήψεων στη Μετελκόβα: στην πραγματικότητα τα παλιά κτήρια του γιουγκοσλαβικού στρατού δεν καταλαμβάνονται με μοναδικό σκοπό τη διαμονή τους εκεί, αλλά και με σκοπό την παραγωγή πολιτισμού.  Από αυτή την προοπτική, είναι δυνατόν να καθοριστεί η αρχή της ανοχής. Από το 1997, όταν η Λιουμπλιάνα ορίστηκε ως Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης, η Μετελκόβα σταμάτησε να φιλοξενεί μόνιμους κατοίκους, μετά από συμφωνία που επιτεύχθηκε με τον δήμο, σύμφωνα με την οποία η πόλη αποφάσισε να αφιερώσει τα κτήρια της Μετελκόβα για την προώθηση του πολιτισμού και της τέχνης 

Τέλος, το παράδειγμα της Μετελκόβα μπορεί να σχετίζεται με την έννοια της ανεπισημότητας,  για να εξηγήσει την κατάσταση. Στην πρώτη της αρχή, η Μετελκόβα θα μπορούσε να θεωρηθεί εντελώς άτυπη, αφού η κατάληψη της στρατιωτικής αποθήκης από τους καταληψίες θεωρήθηκε παράνομη και μη συμβατή με τους κανόνες και τον κώδικα. Σήμερα η κατάσταση έχει αλλάξει ελαφρώς. Η πόλη της Λιουμπλιάνα συνδέεται πλέον με τον χώρο της Μετελκόβα, για παράδειγμα χάρη στην παρουσία διαφορετικών θεσμικών παραγόντων. Είναι επομένως πιθανό να υποθέσουμε ότι η κατάσταση αλλάζει συνεχώς και ότι ένα μέρος της Μετελκόβα είναι στην πραγματικότητα ομαλοποιημένο και θεσμοθετημένο, παρά το γεγονός ότι ο τύπος του πολιτισμού και της αστικής ανάπτυξης εξακολουθεί να μην συμμορφώνεται με τους οικοδομικούς κώδικες και τους κανονισμούς πολεοδομικού σχεδιασμού.

Διαμάχες
--------

Το 2005, η Μετελκόβα ανακηρύχθηκε εθνικός τόπος πολιτιστικής κληρονομιάς,  εμποδίστηκε να συμμετάσχει σε μια εναλλακτική οικονομική ανάπτυξη και από προσπάθειες συμπύκνωσης και αποκατάστασης του τομέα μέσω του πολεοδομικού σχεδιασμού. Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Ταμείο αποδίδει οικονομική υποστήριξη στη Μετελκόβα. 

Αυτό το γενικό εθνικό και διεθνές ενδιαφέρον για τη Μετελκόβα αποτελεί ένα είδος ασφάλισης για τη διάρκεια ζωής της Μετελκόβα. Εκτός αυτού, μπορεί να υποστηρίξει την οικονομία της Λιουμπλιάνα σε ένα πλαίσιο όπου ο πολιτισμός προσθέτει αξία στις πόλεις και συμβάλλει στην αναγέννηση των πόλεων.  Για παράδειγμα, η Μετελκόβα από μόνη της λέγεται ότι συμβάλλει στο 40% όλων των μουσικών συναυλιών στη Λιουμπλιάνα. 

Η Μετελκόβα ορίζεται ως μια αυτοδιαχειριζόμενη και καλά οργανωμένη κοινότητα. Δεν υπάρχει νομικό καθεστώς για τον χώρο,  και ο τύπος αστικοποίησης, που μπορούμε να βρούμε, είναι ανεπίσημος.  Για παράδειγμα, οι κάτοικοι της Μετελκόβα αρχικά μετέφεραν παράνομα νερό από τη Λιουμπλιάνα. Ωστόσο, σήμερα η Μετελκόβα είναι νομικά συνδεδεμένη με το δίκτυο ύδρευσης και το δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας της πόλης. Η Μετελκόβα θεωρείται ότι τελεί υπό κατάληψη και δεν υπάρχει σαφής θέση των πολιτικών κομμάτων σχετικά με τη νομιμότητα του πολιτιστικού κόμβου. Αυτό το παράδοξο γύρω από τη Μετελκόβα δυσκολεύει να φανταστεί κανείς μελλοντικές αποφάσεις, ειδικά επειδή οι στρατιωτικές εγκαταλελειμμένες περιοχές είναι καλές τοποθεσίες για την πυκνότητα και την αποκατάσταση των πόλεων μέσω του πολεοδομικού σχεδιασμού. Στην πραγματικότητα, τις τελευταίες δεκαετίες, οι θεωρίες σχετικά με την αστική πυκνότητα αντικατέστησαν την αστική επέκταση. Τι θα μπορούσε να σημαίνει αυτό για τη Μετελκόβα; Μήπως η πολιτιστική πτυχή επικαλύπτει περιβαλλοντικές και κοινωνικές πτυχές; Αυτό το είδος πολιτιστικών, εναλλακτικών ζωνών είναι επίσης μέρη όπου ξεκινούν οι δυναμισμοί και οι διαδικασίες εξευγενισμού. Εκτός αυτού, ορισμένες ενώσεις που υπερασπίζονται τον φεμινισμό και τις κοινότητες των ΛΟΑΤ βρίσκονται στη Μετελκόβα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο υπάρχουν κάποιες επιθέσεις από νεοναζιστικές ομάδες και skinhead ομάδες.  Αυτές οι απόπειρες εξτρεμιστικών ομάδων συμπληρώνουν το αβέβαιο μέλλον της Μετελκόβα.

Παραπομπές
----------

 

1. ↑  «Metelkova Mesto. Μια χαρούμενη, χαοτική συνοικία στο κέντρο της Λουμπλιάνας | LiFO». *www.lifo.gr*. 5 Οκτωβρίου 2015. Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2021.
2. 1 2 3 4 5  «Metelkova mesto Autonomous Cultural Zone - Culture of Slovenia». *www.culture.si* (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Σεπτεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 25 Απριλίου 2018.
3. ↑  «Metelkova mesto Autonomous Cultural Zone». *Culture of Slovenia* (στα Αγγλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Σεπτεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2021.
4. 1 2 3 4 5  Breznik, M. (2007). «The Role of Culture in the Strategies of "City Regeneration». *In Švob-Đokić, Nada (Editor): The Creative City: Crossing Visions and New Realities in the Region.* **No. 11**.
5. ↑  «Metelkova, il centro culturale nel'ex edificio militare» (στα it). *Linkiesta*. 2013-10-21.. Ανακτήθηκε στις 2018-04-25.
6. ↑  «Retina - Metelkova; 100 let Metelkove». 22 Ιανουαρίου 2005. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 22 Ιανουαρίου 2005. Ανακτήθηκε στις 25 Απριλίου 2018.
7. ↑  Davidson, M. Iveson, K. (2015). «Recovering the politics of the city: From the 'post-political city' to a 'method of equality' for critical urban geography.». *Progress in Human Geography* **39** (5): 543–559. doi:10.1177/0309132514535284.
8. 1 2 3 4  Ntounis,N. Kanellopoulou, E. (2017). «Normalising jurisdictional heterotopias through place branding: The cases of Christiania and Metelkova». *Environment and Planning A* **49** (10): 2223–2240. doi:10.1177/0308518X17725753.
9. ↑  Siegrist, Nathan; Thörn, Håkan (2020). «Metelkova as Autonomous Heterotopia». *Antipode* **52** (6): 1837–1856. doi:10.1111/anti.12677. .
10. 1 2  Niranjan, Ajit (24 Ιουλίου 2015). «How an abandoned barracks in Ljubljana became Europe's most successful urban squat». *the Guardian* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Απριλίου 2018.
11. 1 2  Roy, A. (2005). «Urban Informality: Toward an Epistemology of Planning». *Journal of the American Planning Association* **71** (2): 147–158. doi:10.1080/01944360508976689.
12. ↑  «Metelkova - Ljubljana - Artfactories». *www.artfactories.net* (στα Γαλλικά). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Οκτωβρίου 2020. Ανακτήθηκε στις 25 Απριλίου 2018.
13. ↑  Sasaki, M. (2004). «The Role of Culture in Urban Regeneration». *Fòrum Universal de les Cultures*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2018-04-26.. Ανακτήθηκε στις 2021-05-12.
14. ↑  Primorac, J. (2007). «Report on thePostgraduate course "Cultural Transitions in Southeastern Europe». *In Švob-Đokić, Nada (Editor): The Creative City: Crossing Visions and New Realities in the Region* **No.11**.
15. ↑  «Metelkova mesto, un squat culturel au cœur de la capitale slovène» (στα γαλλικά). *Le Taurillon*. 2013-11-29.. Ανακτήθηκε στις 2018-04-25.

Περαιτέρω ανάγνωση
------------------

* *Hatherley, Owen (2016). "The Anarchist International Style". Landscapes of Communism: A History Through Buildings. New Press. pp. 386–388. ISBN 978-1-62097-189-5.*