**Γέμελλος** ή **Γέμελος**, ελληνικό αντρικό κύριο όνομα.

Ετυμολογία του ονόματος
-----------------------

Σύμφωνα με τον Emidio De Felice, το όνομα *Γέμελ(λ)ος* και το συνώνυμό του μεταγενέστερο ελληνικό *Γέμινος* προέρχονται από το ρωμαϊκό επώνυμο (*cognomen*) *Geminus* (Γέμινος) και αυτό από το λατινικό επίθετο *geminus* ή το υποκοριστικό του *gemellus*, και σημαίνουν «δίδυμος».  Τα ονόματα *Γέμελλος* και *Γέμινος* είναι δηλαδή σημασιολογικά ταυτόσημα με τα ελληνικά αντρικά ονόματα *Δίδυμος*, *Θωμάς* και *Τομάζος*. 

Σύμφωνα με τον Δικαίο Βαγιακάκο, και σήμερα στις Κυκλάδες και τα Δωδεκάνησα ο δίδυμος λέγεται *γέμελλος* ή *γιμέλλης*, και στα Δωδεκάνησα με αντικατάσταση του *γ* με το *δ* *διμέλλης*.

*Γεμελλού* λέγεται η κατσίκα ή το πρόβατο που γεννά δίδυμα, τα οποία λέγονται *γεμέλλια* ή *γέμελλα*, ενώ στη Ρόδο υπάρχει η έκφραση: *διμέλλου κόρην έπαρε, διμέλλου γιον μην πάρεις*, αποδίδεται δηλαδή στην κληρονομικότητα η γέννηση των δίδυμων παιδιών. Στη Σαντορίνη και τη Χάλκη *γεμελλάκια* λέγονται δυο αστέρια του αστερισμού του Σκορπιού, που από το Μάρτιο έως το χειμώνα επέχουν στον ουρανό τη θέση του Αυγερινού. 
Τέλος, πάλι από τη Σαντορίνη έχουμε το δίστιχο: *τ’ αμύγδαλο ’ναι γέμελλο, / αγάπα με το ρέμπελο.*

Ονομαστική γιορτή
-----------------

Ο *Γέμελλος* γιορτάζει στις 10 Δεκεμβρίου, ημέρα που η Ορθόδοξη και η Καθολική Εκκλησία τιμούν τη μνήμη του αγίου Γεμέλλου.

Γυναικείος τύπος
----------------

* *Γεμελιώ*, στη Σαντορίνη· υποκοριστικός τύπος: *Γεμελλάκι*, στη Σαντορίνη.

Τύποι του ονόματος
------------------

* *Γέμελλος*, στη Σαντορίνη.
* *Γέμινος* (Γέμινος ο Ρόδιος, αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος, αστρονόμος, μαθηματικός, μετεωρολόγος και γεωγράφος που έζησε τον 1ο αιώνα π.Χ.)

Διάδοση του ονόματος
--------------------

Στην αρχαιότητα το όνομα *Γέμελλος* δεν ήταν ιδιαίτερα συχνό. 
Σύμφωνα με τη *Θετίμα*, εμφανίζεται σε όλο το *Lexicon of Greek Personal Names (LGPN)* να το φέρουν 39 πρόσωπα, με πρωιμότερες αναφορές από την αυτοκρατορική εποχή στην Αμοργό, την Κάτω Ιταλία, τη Θήβα, την Ιωνία και την Καρία. Η γεωγραφική διασπορά του ονόματος: Ορεστίδα, Χαράκωμα (Θράκη), Θεσσαλονίκη, Ποτίδαια-Κασσανδρεία, Σίγκος, Βέροια, Στύβερρα Μακεδονίας, Λυδία, Κύπρος, Κυρήνη, Βιθυνία, Αθήνα, Αχαΐα Φθιώτις, Ιωνία, Θράκη, Καρία, Καμπανία, Μυσία, Αμοργός, Κάλυμνος, Τήνος, Συρακούσες. 
Στο ίδιο λεξικό καταγράφονται οι παράλληλοι τύποι *Γέμελος* (την αυτοκρατορική περίοδο στην Αμοργό και τον 3ο αι. μ.Χ. στην Αθήνα) και *Γέμηλος* (τον 5ο–6ο αι. μ.Χ. στην Αθήνα).

Το όνομα *Γέμινος*, σύμφωνα με τη *Θετίμα*, εμφανίζεται σε όλο το *LGPN* να το φέρουν 10 πρόσωπα, με πρωιμότερη αναφορά από την Κιλικία τον 2ο–1ο αι. π.Χ. Η γεωγραφική διασπορά του ονόματος: Θεσσαλονίκη, Λυδία, Κιλικία Πεδιάς, Βιθυνία, Αθήνα, Αινίδα Θεσσαλίας, Ιωνία, Ρόδος, Παμφυλία, Πόντος.

Το όνομα σε άλλες γλώσσες
-------------------------

* ισπανικά: *Gemelo*, *Gemino*· καταλανικά: *Gemell*, *Gemino*.
* ιταλικά: (αντρικό:) *Gemèllo*, *Gemìnio*· Gèmino· (γυναικείο:) *Gemèlla*, *Gèmina*.
* βενετσιάνικα: *Gemelli*, *Gemolo*.

Το όνομα ως επώνυμο
-------------------

Σύμφωνα με τον Μανόλη Τριανταφυλλίδη, από το *γεμέλι* «δίδυμο παιδί» (από το λατινικό *gemellus*) παράγονται τα παρατσούκλια *Γέμελος*, *Γεμελιάρης*, και εξ αυτών τα οικογενειακά. 
Παρόμοια σημασιολογικά είναι, σύμφωνα με τον Μανόλη Τριανταφυλλίδη, τα επώνυμα *Μπινιάρης* (*μπινιάρι* «δίδυμο», από το λατινικό *bini*, *binarius*) — ο Γιώργος Διζικιρίκης το αναφέρει ως αρβανίτικο (*Να ξετουρκέψουμε τη γλώσσα μας*, εκδόσεις Άγκυρα, Αθήνα 1975) — *Ζυμπρακάκης*, από το *ζύμπραγος*, από ένα αρχαίο *συμπραγής*, σημερινό κρητικό *συμπραγός* «δίδυμος» (βλ. Γεώργιος Χατζιδάκις, *Μεσαιωνικά και νέα ελληνικά*, τμ. Β΄, σ. 10), *Μπραγός* (Μιχαήλ Γ. Μιχαηλίδης Νουάρος, *Λαογραφικά σύμμεικτα Καρπάθου*, τμ. #2, Αθήνα 1935, σ. 159α) και *Διπλαράκης*, *Διπλαρέας*, *Διπλαράκος* κτλ.

Σύμφωνα με την Χρυσούλα Τσικριτσή - Κατσιανάκη, το όνομα εμφανίζεται ως επώνυμο στην Κρήτη υπό τους τύπους *Γέμελος*, *Γιόμελ(λ)ος* στο Ηράκλειο και *Γιομελάκης* - *Γιμελάκης* στην Ιεράπετρα.

Σύμφωνα με το *ΙΛΝΕ*, από το επίθετο *γέμελλος* παράγονται τα επώνυμα *Δίμελλος* στη Σύμη, *Ίμελος* στη Νάξο (Απύρανθος), το οποίο γράφουν και υπό τους τύπους *Ήμελλος* και *Ήμελος*· τα παρωνύμια *Γέμελλος* στη Μήλο, *Διμέλλης* στους Αντίπαξους και τους Παξούς, και τα τοπωνύμια *Γιόμελλος* στη Χίο (Βροντάδες), *Γεμέλλης* στην Ικαρία και *Διμέλλα* (το διπλό *λ* προφέρεται) στη Ρόδο. 
Από το επίθετο *γέμελλος* με το παραγωγικό επίθεμα *-ικος* παράγεται το επίθετο *γεμέλλικος*, από το οποίο έχουμε τα τοπωνύμια *Γεμέλλικο* στην Ικαρία και *Γεμέλλικα* στη Χίο. 
Από το επίθετο *γέμελλος* με το παραγωγικό επίθεμα *-άς* παράγεται το επίθετο *γεμελλάς*, από το οποίο έχουμε τα επώνυμα *Γεμελλάς* στους Φούρνους, *Γιμελλάς* και *Διμελλάς* στην Κάρπαθο (το διπλό *λ* προφέρεται) και τα τοπωνύμια *Ιμελλάς* στην Κάσο και *Ιμελλού* στην Κάρπαθο (το διπλό *λ* προφέρεται). 
Από το *γεμέλλι*, έχουμε τα τοπωνύμια *Γεμέλλια* στην Ικαρία, *Ιμέλλια* στην Κάρπαθο και *Διμελλιού* στη Ρόδο.

Σύμφωνα με τον Δικαίο Βαγιακάκο, ο παλιότερος γνωστός τύπος του επωνύμου είναι ο *Γέμιλλος*, ο οποίος μαρτυρείται από έγγραφο της Κάτω Ιταλίας του 1138.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| wiktionary logowiktionary logo | Το *Βικιλεξικό* έχει σχετικό λήμμα:  **Γέμελος**  |

Παραπομπές
----------

1. ↑  Emidio De Felice, *Dizionario dei nomi italiani*, Mondadori, Μιλάνο 1986, ISBN 978-88-04-42791-9, σ. 181.
2. ↑  *Dizionario Etimologico*, «gèmino».
3. ↑  Δικαίος Βαγιακάκος, *Ιστορικό λεξικό ελληνικών επωνύμων*, τμ. 1ος, Πάπυρος, Αθήνα 2016, σ. 88, και περιοδικό *Ιστορία*, #45 (1972).
4. ↑  Σωφρόνιος Ευστρατιάδης, *Αγιολόγιον της Ορθοδόξου Εκκλησίας*, Αποστολική Διακονία, Αθήνα 1995 (ανατύπωση), σ. 88.
5. ↑  «San Gemello di Ancira», *Santi e Beati*.
6. ↑  Δικαίος Βαγιακάκος, *ό.π.*
7. ↑  *Ιστορικόν Λεξικόν της Νέας Ελληνικής (ΙΛΝΕ)*, «γεμελλάκι» (σ. 306).
8. ↑  Νικόλαος Γ. Πεταλάς, *Ιδιωτικόν της θηραϊκής γλώσσης*, Αθήνα 1876, σ. 149.
9. ↑  «Γέμελλος», *Θετίμα*.
10. ↑  Josep M. Albaigès i Olivart, *Diccionario de nombres de personas*, Edicions Universitat Barcelona, 1993, ISBN 84-475-0264-3.
11. ↑  Emidio De Felice, *ό.π.*
12. ↑  Accademia della Crusca, *Dizionario della lingua italiana, Volume VII*, Tipografia della Minerva, Πάδοβα, 1830, σ. 651.
13. ↑  Fabio Galgani, *Onomastica Maremmana*, Centro Studi Storici «A. Gabrielli», 2005, σ. 289.
14. ↑  Emidio De Felice, *ό.π.*
15. ↑  Χρυσούλα Τσικριτσή - Κατσιανάκη, *Κρητικά επώνυμα ενετικής προελεύσεως*, Αθήνα 1999, σ. 92.
16. ↑  Μανόλης Τριανταφυλλίδης, *Τα οικογενειακά μας ονόματα*, Ι.Ν.Σ.–Ίδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη, Θεσσαλονίκη, ανατύπωση, 1995, σ. 58.
17. ↑  Μανόλης Τριανταφυλλίδης, *ό.π.*, σ. 61.
18. ↑  Χρυσούλα Τσικριτσή - Κατσιανάκη, *ό.π.*
19. ↑  Δικαίος Βαγιακάκος, *ό.π.*
20. ↑  *Ιστορικόν Λεξικόν της Νέας Ελληνικής (ΙΛΝΕ)*, «γεμελλάς, γεμέλλι, γεμέλλικος, γέμελλος», (σ. 307)
21. ↑  Δικαίος Βαγιακάκος, *ό.π.*