Ο **Ταξιάρχης Βελιδιού** είναι ορθόδοξη εκκλησία στην Κύθνο. Βρίσκεται ανάμεσα στη Χώρα και στη Δρυοπίδα στη θέση Βελίδι.

Αρχιτεκτονική ναού
------------------

Ο Ταξιάρχης του Βελιδιού έχει αρχιτεκτονική βασιλικής με τρούλο. Εξωτερικά ο ναός είναι λευκός και πέτρινος με τετράγωνη κάτοψη και τρούλο θολωτό, ελαφρά κωνικό στο τελείωμά του. Η μοναδική είσοδος του ναού βρίσκεται στη δυτική πλευρά του. Πριν την πόρτα της εισόδου έχει χτιστεί νάρθηκας. Εξωτερικά του νάρθηκα, αριστερά και δεξιά, αντίστοιχα, υπάρχουν σκάλες που οδηγούν στις στέγες του ναού. Πάνω από τον νάρθηκα βρίσκεται το μικρό καμπαναριό. Ο ναός αποτελείται από τρία μέρη, τα κλίτη, που έχουν σχεδόν το ίδιο πλάτος και είναι σκεπασμένα από κτιστές ημικυκλικές καμάρες. Το μεσαίο κλίτος συνδέεται με την είσοδο του ναού και καταλήγει στην Αγία Τράπεζα.

Εσωτερικά το τέμπλο του ναού είναι ξύλινο, με χρώμα κυανό και χρυσοκαφέ αποχρώσεις. Έχει μόνο ένα άνοιγμα, αυτό της ξυλόγλυπτης Ωραίας Πύλης και αποτελείται από 3 μέρη. Στο κάτω μέρος βρίσκονται δύο θωράκια, ένα από τα οποία καλύπτεται από νεότερη εικόνα. Το μεσαίο μέρος περιλαμβάνει δύο δεσποτικές εικόνες. Το ψηλότερο μέρος περιλαμβάνει το επιστύλιο με 11 εικόνες του δωδεκάορτου και είναι στολισμένο με ανάγλυφα μοτίβα λουλουδιών και αμπελόφυλλων. Στο ψηλότερο και πιο κεντρικό σημείο του, στην επίστεψη, υπάρχει ένας σταυρός, κομμάτια του οποίου λείπουν. Κατά μήκος του τέμπλου βρίσκονται επίσης τέσσερις ξυλόγλυπτοι πεσσοί που καταλήγουν σε γλυπτά κιονόκρανα στην κορυφή.

Τα βημόθυρα της Ωραίας Πύλης και η επίστεψη του τέμπλου δεν παρουσιάζουν την ίδια τεχνοτροπία με τον υπόλοιπο ναό, γιατί είναι μεταγενέστερα.

Ηχητικό αγγείο: στην εκκλησία χρησιμοποιούνται αυτές οι τρύπες για την καλύτερη ακουστική των ψαλμωδιών.
Το φως στον ναό μπαίνει από τέσσερα μικρά παράθυρα στον τρούλο, ένα στην αψίδα του ιερού και δύο πιο μεγάλα στη νότια πλευρά. Επίσης στο εσωτερικό του ναού υπάρχουν ηχητικά αγγεία για την καλύτερη ποιότητα ήχου στις λειτουργίες.

Ιστορική εξέλιξη
----------------

Ο ναός κατασκευάστηκε κατά τον 16ο αιώνα και αρχικά λειτουργούσε ως Καθολικό μοναστήρι. Σύμφωνα με πληροφορίες αργότερα λειτουργούσε και ως μικτός ναός, δηλαδή, καθολικός και ορθόδοξος ταυτόχρονα. Μετά την απελευθέρωση σταμάτησε να είναι μοναστήρι, γιατί η Αντιβασιλεία έπαψε τη λειτουργία των μοναστηριών που είχαν λίγους μοναχούς. Αναφέρεται πως μερικά χρόνια αργότερα έγινε μετόχι της μονής Ταξιαρχών Σερίφου. Πλέον σώζεται μόνο η εκκλησία και τα κελιά των μοναχών χρησιμοποιούνται ως κελαρικά. Λειτουργεί ως ορθόδοξη εκκλησία και έχει χαρακτηριστεί ως διατηρητέο μνημείο, καθώς αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα αρχιτεκτονικής των ναών του νησιού.

Εορτασμός
---------

Πομπή εικόνας Παναγιάς Κανάλας στο Βελίδι
Ο ναός λειτουργείται μια φορά το χρόνο. Ο Σύνδεσμος Επαγγελματιών Δρυοπίδας και Κύθνου έχει αναλάβει τη συντήρηση και καθαριότητα του χώρου. Ο ίδιος Σύνδεσμος οργανώνει πανηγύρι, όταν λειτουργεί ο ναός. Κάθε 4 χρόνια η εικόνα της Παναγιάς Κανάλας μεταφέρεται από την Κανάλα στην εκκλησία της Δρυοπίδας και από εκεί στη Χώρα. Τότε γίνεται πομπή η οποία σταματάει στον Ταξιάρχη του Βελιδιού, προκειμένου να ξεκουραστούν οι πιστοί.

Εξωτερικές όψεις ναού
---------------------

* Στην εικόνα φαίνεται η δυτική πλευρά του ναού.  Ο ναός είναι λευκός, ο ουρανός είναι μπλε, το χορτάρι πράσινο και πίσω από την εκκλησία υπάρχουν μικροί λόφοι.Δυτική πλευρά
* Στην εικόνα φαίνεται η είσοδος της ολόλευκης εκκλησίας και το ζωγραφισμένο πέτρινο πεζούλι. Μπροστά από αυτό υπάρχει ένα πέτρινο πηγάδι που είναι κι αυτό  ζωγραφισμένο. Επίσης φαίνεται ο νάρθηκας της εκκλησίας  και το καμπαναριό που έχουν φόντο τον γαλανόλευκο ουρανό.Είσοδος, νάρθηκας, καμπαναριό
* Στην εικόνα απεικονίΤρία κλίτη
* Στην εικόνα φαίνεται ο λευκός τρούλος του ναού που καταλήγει σε κωνικό σχήμα με φόντο τον καταγάλανο ουράνο.Τρούλος
* Στην εικόνα φαίνεται το καμπαναριό της εκκλησίας, τα χωράφια από πίσω, ο γαλανός ουρανός και δεξία ένα κομμάτι του κελαρικού.Καμπαναριό Βελιδιού

Εσωτερικές όψεις ναού
---------------------

* Πανόραμα εσωτερικού Ταξιάρχη ΒελιδιούΠανόραμα εσωτερικού Ταξιάρχη Βελιδιού
* Στην εικόνα φαίνεται ο παλιός και σπασμένος στα αριστερά σταυρός πάνω από το τέμπλο και το Δωδεκάορτο. Τα χρώματα του τέμπλου είναι χρυσοκαφέ με γαλάζιες λεπτομέρειες, ενώ οι εικόνες του Δωδεκάορτου έχουν γήινα χρώματα.Σταυρός και Δωδεκάορτο τέμπλου

Σημειώσεις
----------

1. ↑  Κλίτος είναι το ένα από τα τρία μέρη μιας βασιλικής.
2. ↑  Το κάτω μέρος του τέμπλου πάνω στο οποίο βρίσκονται εικόνες.
3. ↑  Κεντρικές εικόνες του τέμπλου. Η δεξιά είναι του Χριστού και η αριστερή της Παναγίας. Δίπλα από την εικόνα του Χριστού βρίσκεται πάντα η εικόνα του Αγίου Ιωάννη του Πρόδρομου ή η εικόνα του Αγίου της εκκλησίας.
4. ↑  Το σύνολο δώδεκα σημαντικών εορτών του εκκλησιαστικού λειτουργικού έτους της Ορθοδοξίας.
5. ↑  Πεσσοί είναι τετράγωνες κολόνες που λειτουργούν ως στηρίγματα.
6. ↑  Το ένα από τα δυο φύλλα της Ωραία Πύλης.
7. ↑  Τμήμα κάθε χριστιανικού ναού μέσα στο οποίο βρίσκεται η Αγία Τράπεζα.
8. ↑  Τρύπες διαμπερείς οι οποίες βοηθούν στον ήχο.
9. ↑  Βοηθητικοί χώροι δίπλα σε εκκλησίες.

Παραπομπές
----------

1. 1 2 3  Αγναντοπούλου, σελ. 399
2. ↑  Βασιλειάδης, σελ. 330
3. 1 2  Σύνδεσμος Κυθνίων, σσ. 99-100
4. ↑  Σύνδεσμος Κυθνίων, σελ. 100
5. ↑  Αγναντοπούλου, σσ. 399-401
6. ↑  Αγναντοπούλου, σελ. 403
7. ↑  Βασιλειάδης, σελ. 343
8. ↑  Ταξιάρχης στο Βελίδι
9. ↑  «http://listedmonuments.culture.gr». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 8 Φεβρουαρίου 2023. Ανακτήθηκε στις 8 Φεβρουαρίου 2023.  Εξωτερικός σύνδεσμος στο `|title=` (βοήθεια)
10. ↑  «Πανηγύρια της Κύθνου». *Κύθνος*. Ανακτήθηκε στις 19 Ιουνίου 2023.

Βιβλιογραφικές πηγές
--------------------

* Αγναντοπούλου Ευαγγελία. Δ. (2020). Διδακτορική διατριβή: *Το ξύλο στην πολιτιστική κληρονομιά των Κυκλάδων: Είδη, χρήσεις, προστασία*. Θεσσαλονίκη: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
* Βασιλειάδης, Δ. (1958). *Από τας εκκλησίας της νήσου Κύθνου*. Επετηρίς Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών (τόμος ΚΗ’): 324-361.
* Λεβαντής Γιάννης Φ. επιμ. (2000). *Το Μοναστήρι Παναγιάς Νικούς και η Σχολή Μακαρίου. Ο Ταξιάρχης του Βελιδιού*. Αθήνα: Σύνδεσμος Κυθνίων.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* Εκκλησίες της Κύθνου, Δήμος Κύθνου