Συντεταγμένες: 39°20′35″N 21°20′01″E﻿ / ﻿39.342987°N 21.333585°E﻿ / 39.342987; 21.333585

Η **Μεσούντα** είναι ένα χωριό του Δήμου Κεντρικών Τζουμέρκων με 134 μόνιμους κατοίκους (απογραφή 2011) και βρίσκεται στον ορεινό όγκο των Τζουμέρκων, σε υψόμετρο 812 μέτρων, δίπλα στον ποταμό Άχελώο. Ο οικισμός απέχει από την πόλη της Άρτας περίπου 57 χιλιόμετρα ενώ η απόσταση από το Βουργαρέλι είναι περίπου 22 χιλιόμετρα.

Σύμφωνα με το Σχέδιο Καποδίστρια, η Μεσούντα υπήρξε μέχρι το τέλος του 2010, οικισμός του Δήμου Αθαμανίας με έδρα το Βουργαρέλι. Με βάση τη νέα διοικητική διαίρεση που προβλέπει το Σχέδιο Καλλικράτης, ο οικισμός εντάχθηκε στο Δήμο Κεντρικών Τζουμέρκων. Η Μεσούντα μαζί με τη Δροσιά, την Κάτω Χώρα, τον Πεύκο και το Στενό αποτελούν την τοπική κοινότητα Μεσούντας με συνολικό πληθυσμό 269 κατοίκους.

Ιστορία
-------

Το παλαιό όνομα του χωριού ήταν Μουσιούντα. Μία από τις πρώτες πηγές που μας γνωστοποιεί την ύπαρξη του χωριού είναι τα αρχεία της Βενετίας. Oι Βενετοί από τα τέλη του 17ου αιώνα άρχισαν να συνεργάζονται με διάφορες τυχοδιωκτικές ομάδες ατάκτων, κυρίως Ελλήνων από την Κεφαλονιά και την Ιθάκη, οι οποίες λεηλατούσαν τις πλούσιες περιοχές της Άρτας. Οι Βενετοί είχαν ως στόχο από τη μία να δημιουργήσουν προβλήματα στους Τούρκους και από την άλλη να ωθήσουν τους κατοίκους των αγροτικών περιοχών στο να ζητήσουν προστασία από τις ληστρικές επιδρομές, καταβάλλοντας ένα σημαντικό χρηματικό ποσό.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του Μανιάτη πειρατή Λιμπεράκη Γερακάρη, ο οποίος το 1696 λεηλάτησε την πόλη της Άρτας και τα γύρω χώρια και έκλεψε περίπου 50.000 ρεάλια δηλαδή ένα τεράστιο ποσό για την εποχή εκείνη που όμως μαρτυρά και τον πλούτο της περιοχής. Οι Αρτινοί έστειλαν επιστολή στον Δόγη της Βενετίας και τον ενημέρωσαν για την επιδρομή και οι Βενετοί συνέλαβαν τον Γερακάρη και τον φυλάκισαν στην Μπρέσια της Ιταλίας όπου και πέθανε.

Σύμφωνα λοιπόν με τα αρχεία της Βενετίας, μας γίνεται γνωστό ότι το έτος 1695, δηλαδή την εποχή που Δόγης της Βενετίας ήταν ο Συλβέστρο Βαλιέρο, η Μεσούντα μαζί με πολλά άλλα χωριά της Άρτας, κατέβαλε φόρο στην Βενετική διοίκηση με αντάλλαγμα την προστασία από τις επιδρομές των πειρατών. Οι κάτοικοι των χωριών της Άρτας πλήρωναν ετησίως συνολικά 1500 Ισπανικά ρεάλια (1 ρεάλι
ισοδυναμούσε με 9 ½ βενετικές λίρες). Αυτό λοιπόν μας επιτρέπει να συμπεράνουμε ότι η οίκηση του χωριού έγινε πολλά χρόνια πριν από το 1695.

Ο Σπυρίδων Αραβαντινός, στο έργο του «Ιστορία Αλή πασά του Τεπελενλή» μας ενημερώνει ότι η Μεσούντα μαζί με τα χωριά Λιόζιστα, Βρεστενίτσα, Καταβόθρα, Θεοδώριανα, Μελισσουργοί, Μουμλιανά, Πράμαντα, Βελεντζικό, Σκουληκαριά και τα Ζυγοχώρια, αποτελούσε ένα από τα τσιφλίκια του Αλή Πασά των Ιωαννίνων στην περιοχή των Τζουμέρκων.

Αναφορά στο χωριό κάνει και ο Ιφικράτης Κοκκίδης στο έργο του «Οδοιπορικά Ηπείρου και Θεσσαλίας» που εξέδωσε το ελληνικό Υπουργείο Στρατιωτικών (Αθήνα 1880) και μας δίνει την πληροφορία ότι στο χωριό κατοικούσαν περίπου 250 άνθρωποι. Ο Ι. Κοκκίδης μας ενημερώνει ότι η επαρχία Άρτας χωριζόταν σε 2 περιοχές: την περιοχή Άρτας και την περιοχή Πρεβέζης. Η περιοχή της Άρτας χωριζόταν με τη σειρά της σε 7 τμήματα: τμήμα Ποταμιάς, τμήμα Βρύσεως, τμήμα Ραδοβυζίου, τμήμα Τζουμέρκων, τμήμα Κάμπου, τμήμα Καρβασαρά και τμήμα Λάκκας. Η Μεσούντα αποτελούσαν μέρος του τμήματος Ραδοβυζίου.

Στο «Δοκίμιον Ιστορικόν περί Άρτης & Πρεβέζης» (εκδ.1884) του Σεραφείμ Ξενόπουλου, μητροπολίτη Άρτας, γίνεται αναφορά στη Μεσούντα. Σύμφωνα με αυτή την πηγή, η Μεσούντα ήταν ένα από τα χωριά του Άνω Ραδοβυζίου με 30 οικογένειες και οι κάτοικοι εκκλησιάζονταν στο ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, στον οποίο ιερουργούσε ο εφημέριος του γειτονικού χωριού Βρετσίστα.

Με το Σύμφωνο της Κωνσταντινούπολης (1881), η Μεσούντα και όλο το τμήμα του νομού Άρτας, ανατολικά του Αράχθου, ενσωματώθηκε στο Ελληνικό κράτος. Συγκεκριμένα, στις 24 Ιουνίου 1881, ο αξιωματικός Σκαρλάτος Σούτσος ενώπιον του μητροπολίτη Άρτας Σεραφείμ, ανακοίνωσε την κατάληψη της πόλης της Άρτας και των υπολοίπων χωριών που προέβλεπε το Σύμφωνο της Κωνσταντινούπολης.

Κατα τη διάρκεια του Β΄Παγκοσμίου πολέμου, χιλιάδες Έλληνες στρατιώτες έχασαν την ζωή τους. Ανάμεσα σε αυτούς υπήρξε και ένας κάτοικος της Μεσούντας, ο Μπίκας Λάμπρος του Ιωάννη, ο οποίος γεννήθηκε το 1913, υπήρξε λοχίας του 40ου Συν.Ευζώνων και σκοτώθηκε στο ύψωμα Μάλι Σπατ Τεπελενίου στις 16 Ιανουαρίου 1941.

Η περιοχή της Μεσούντας έχει ταυτιστεί ιστορικά με τον τόπο θανάτου του αρχηγού του Ε.Λ.Α.Σ. Άρη Βελουχιώτη ο οποίος αυτοκτόνησε στην περιοχή στις 15 Ιουνίου του 1945 κυκλωμένος από τμήματα της εθνοφυλακής τα οποία καταδίωκαν την ομάδα του. Σε ανάμνηση αυτού του γεγονότος, λαμβάνουν κάθε χρόνο εκδηλώσεις την πιο κοντινή Κυριακή στην ημερομηνία του θανάτου του.

Δημογραφικά στοιχεία
--------------------

Σήμερα ο πληθυσμός ανέρχεται στους 134 μόνιμους κατοίκους (απογραφή 2011), εμφανίζοντας μείωση σε σχέση με την απογραφή του 2001, όπου ο πληθυσμός ανερχόταν στους 312 κατοίκους. Οι πληθυσμιακές διακυμάνσεις, αποτυπώνονται στον παρακάτω πίνακα.

Κοινοτικές δομές, εκπαίδευση και πολιτισμός
-------------------------------------------

Η πρωτοβάθμια εκπαίδευση καλύπτεται από το μονοθέσιο δημοτικό σχολείο Μεσούντας ενώ η δευτεροβάθμια εκπαίδευση από το γυμνάσιο και λύκειο Βουργαρελίου. Η Μεσούντα έχει ενεργό εκπολιτιστικό σύλλογο, ο «Έλατος», ο οποίος κάθε χρόνο διοργανώνει εκδηλώσεις πολιτιστικού χαρακτήρα.. Το χωριό υπάγεται στην Ιερά Μητρόπολη Άρτης. και ο ενοριακός ναός της Μεσούντας είναι αφιερωμένος στον Άγιο Νικόλαο και εορτάζει στις 6 Δεκεμβρίου.  Στα αξιοθέατά της περιλαμβάνονται ένα πέτρινο γιοφύρι στην Κάτω Χώρα που έχει ανακηρυχθεί διατηρητέο μνημείο, ένα ελατόδασος και ο Ιερός Ναός του Αγίου Γεωργίου (μέσα σε ομώνυμο Μοναστήρι), ο οποίος χρονολογείται από τον 17ο Αιώνα.

Σημαντικά πρόσωπα
-----------------

* Θύμιος Γάκης: Περιβόητος λήσταρχος των Τζουμέρκων και των Αγράφων από τη Μεσούντα.

Παραπομπές
----------

1. ↑  Ελληνική απογραφή 2011. Αρχειοθετήθηκε 2015-10-16 στο Wayback Machine.
2. ↑  Οδηγικές χιλιομετρικές αποστάσεις μεταξύ πόλεων, χωριών, χωρών
3. ↑  Αναζήτηση υψόμετρου από διεύθυνση στον χάρτη.
4. ↑  Διοικητική διαίρεση Κεντρικών Τζουμέρκων με το Σχέδιο Καλλικράτης
5. ↑  Η Άρτα στ' αρχεία της Βενετίας, περιοδικό "Σκουφάς" της Άρτας, τεύχη του 1955-56.
6. ↑  Βέτσιος, Ελευθέριος Λ, Η διπλωματική και οικονομική παρουσία των Βενετών στην περιοχή της Άρτας κατά τον 18ο αιώνα, Θεσσαλονίκη, 2007, A.S.V. , P.T.M. f.866, 7 Settembre 1686.
7. ↑  Το Γαλλικό προξενείο της Άρτας (1702-1789), ΣΙΟΡΟΚΑΣ Α. ΓΕΩΡΓΙΟΣ, Εκδ. ΙΜΙΑΧ (ΙΔΡΥΜΑ ΜΕΛΕΤΩΝ ΙΟΝΙΟΥ ΚΑΙ ΑΔΡΙΑΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ), Δεκέμβριος 1981.
8. ↑  Δοκίμιον Ιστορικόν περί Άρτης και Πρεβέζης(εκδ.1884), Σεραφείμ Ξενόπουλος, Επιστολή των κατοίκων Άρτης προς τους διοικητάς των Ενετών, σ.347-350..
9. ↑  Δόγηδες της Βενετίας από το 1284 έως το 1797
10. ↑  A.S.V. Senato, Rettori, f.130, 20 Settembre
1695.
11. ↑  Ιστορία Αλή πασά του Τεπελενλή / Σπ. Π. Αραβαντινού. Συγγραφείσα επί τη βάσει ανεκδότου έργου του Παναγιώτου Αραβαντινού, 1895, σελ.601
12. ↑  Συμβολή στην ιστορία της Άρτας (τέλη 18ου- αρχές 19ου αιώνα), Κωνσταντίνα Πανάγου, 1997, σ.192.
13. ↑  Οδοιπορικά Ηπείρου και Θεσσαλίας / υπό του παρά τω Υπουργείω των Στρατιωτικών Επιτελικού Γραφείου, Ι.Κοκίδης, Αθήνα 1880.
14. ↑  «Δοκίμιον Ιστορικόν περί Άρτης και Πρεβέζης(εκδ.1884), σ.39». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 4 Μαρτίου 2016. Ανακτήθηκε στις 25 Νοεμβρίου 2016.
15. ↑  Η εκατονταετηρίς της Άρτης, 1881-1981, Δημήτριος Καρατζένης.
16. ↑  Αγώνες και νεκροί 1940-1945, Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού.
17. ↑  Το τέλος του Αρη Βελουχιώτη: Αγνωστα ντοκουμέντα από την μάχη στη Μεσούντα
18. ↑  «Ελληνική απογραφή 2011». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 16 Οκτωβρίου 2015. Ανακτήθηκε στις 25 Νοεμβρίου 2016.
19. ↑  Απογραφή πληθυσμού της 18ης Μαρτίου 2001,Ελληνική Στατιστική Αρχή(ΕΛ.ΣΤΑΤ.). Αρχειοθετήθηκε 2015-06-28 στο Wayback Machine.
20. ↑  Σχολεία Δ.Π.Ε Άρτας
21. ↑  Εκπολιτιστικός Σύλλογος Μεσούντας "Ο Έλατος".[*νεκρός σύνδεσμος*]
22. ↑  Ενορίες Ανατολικών Τζουμέρκων, Ιερά Μητρόπολη Άρτης.
23. ↑  «Μεσούντα Άρτας». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 Αυγούστου 2016. Ανακτήθηκε στις 9 Νοεμβρίου 2016.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* Δήμος Κεντρικών Τζουμέρκων
* Περιφερειακή Ενότητα Άρτας

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Οικισμοί του Δήμου Κεντρικών Τζουμέρκων |
| --- |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Αγνάντων | 
* Άγναντα
* Άνω Γραικικό
* Άρτισσα
* Βατάτσι
* Βλάγκαδα
* Γεροβρύση
* Γουριανά
* Γραβιά
* Ελαφοπήδημα
* Καταρράκτης
* Καταφύγι
* Κάτω Γραικικό
* Κονάκια
* Κουκκούλια
* Κρυοπηγή
* Κτιστάδες
* Λεπιανά
* Λιβάδι
* Μακρύκαμπος
* Μηλιά
* Μικροσπηλιά
* Ντάρα
* Ξηρικό
* Παλαιοχώρι Αγνάντων
* Ράμια
* Ρωμανός
* Σγάρα
* Σελιό
* Φράστα
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Αθαμανίας | 
* Αγγελαίικα
* Άγιος Γεώργιος
* Άγιος Γεώργιος
* Άγιος Κωνσταντίνος
* Άγιος Μηνάς
* Άγιος Στέφανος
* Άγιος Χαράλαμπος
* Αθαμάνιο
* Αμπέλια Αθαμανίου
* Αμπέλια Παλαιοκάτουνου
* Ανδρεάς
* Ανεμορράχη
* Αριά
* Βαθύκαμπος
* Βουργαρέλι
* Γιαννίτσι
* Γωνιά
* Δαφνούλα
* Δίστρατο
* Δροσιά
* Ζάλος
* Θανάσια
* Καλλονή
* Κάμπος
* Καρυά
* Κάτω Καλεντίνη
* Κάτω Χώρα
* Κάψαλα
* Κεράνι
* Κεντρικό
* Κορακάδα
* Κουβέλι
* Κρυονέρι
* Κυψέλη
* Λαγκάδια
* Λογαρού
* Λούτσα
* Μεσούντα
* Μητσορούβα
* Μονή Ευαγγελιστρίας
* Νεβρόπολη
* Ομαλή
* Παλαιοκάτουνο
* Παλαιοχώρι Αθαμανίου
* Παλαιοχώρι Βουργαρελίου
* Παναγία
* Πέρα Νεβρόπολη
* Πετράλωνο
* Πεύκος
* Πηγή
* Πλάτανος\*
* Ποταμιά
* Πτέρη
* Ρουπακιά
* Σκαλούλα
* Σκιαδάδες
* Στενό
* Ταύλα
* Τελήσι Αθαμανίου
* Τελήσι Τετρακώμου
* Τερπνά
* Τετράκωμο
* Τζαπάδα
* Τραπεζάκι
* Φωταίικα
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Θεοδωριάνων | 
* Θεοδώριανα
* Σκαρπάρι
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Μελισσουργών | 
Μελισσουργοί |
|  |
| 
* Έδρα: Βουργαρέλι
* \*(Οικισμοί με μη μόνιμο πληθυσμό)
 |

 |