Madonna Litta (γαλακτοτροφούσα), του Λεονάρντο ντα Βίντσι. Μουσείο Ερμιτάζ
**Γαλακτοτροφούσα** ονομάζεται εικονογραφικός τύπος της Παναγίας στον οποίο απεικονίζεται να θηλάζει το Θείο Βρέφος.

Προέλευση εικονογραφικού τύπου
------------------------------

Το πρότυπο της *Γαλακτοτροφούσας* Παναγίας εντοπίζεται στην αιγυπτιακή παράσταση της Ίσιδος να γαλακτοτροφεί τον Όσιρι. Πρωτοεντοπίζεται στις κατακόμβες της Ρώμης τον 2ο αι. Πηγή έμπνευσης της σκηνής αποτέλεσε και το σχετικό χωρίο του Λουκά: *μακαρία ἡ κοιλία ἡ βαστάσασα σε καὶ μαστοὶ οὓς ἐθήλασας*, αλλά και το Πρωτευαγγέλιο του Ιακώβου όπου λέγεται ότι το βρέφος *ήλθε και έλαβε μασθόν εκ της μητρός αυτού Μαρίας*.

Η Ίσιδα θηλάζουσα τον Όσιρι
Είναι δημιούργημα της προεικονομαχικής περιόδου ενώ από τα τέλη του 13ου αι. διαδίδεται ευρύτατα σε βυζαντινίζουσες εικόνες δυτικών εργαστηρίων.

Απεικονίσεις
------------

Υπάρχουν παραλλαγές της απεικόνισης της Παναγίας σε αυτόν τον τύπο: άλλοτε πρσφέροντας τον αριστερό, συνήθως, μαστό της, άλλοτε τον δεξί της με το δεξί ή το αριστερό χέρι αντίστοιχα. Στις φορητές εικόνες παριστάνεται καθισμένη σε θρόνο. Σπανίως απεικονίζεται κατά τη φυγή στην Αίγυπτο καθισμένη πάνω σε γαϊδουράκι.
H πιο πρώιμη απεικόνιση της Παναγίας Γαλακτοτροφούσας είναι ίσως η ανάγλυφη ένθρονη Παναγία Γαλακτοτροφούσα στην εξωτερική επιφάνεια κρατήρα της εποχής του Ουάλεντος (364-378)
Έχουμε στην οροφή του ναού των Αγίων Θεοδώρων στην Αίγινα, γνωστού και ως Όμορφη Εκκλησιά, απεικόνιση της Παναγίας γαλακτοτροφούσας (περίπου 1282)

### Στη Δύση

Ως *Maria Lactans* η Γαλακτοτροφούσα Παναγία έχει μεγάλη διάδοση. Η Παναγία φέρει στο γόνατό της τον Ιησού προαβάλοντας τον δεξί μαστό της. Γνωστός είναι ο τύπος του Γάλλου ζωγράφου Ζαν Φουκέ, του Γιαν βαν Άικ και η δεξιοκρατούσα και θηλάζουσα τον Χριστό Παναγία του Λεονάρντο ντα Βίντσι στο Ερμιτάζ του Λένινγκραντ, του Θεοτοκόπουλου στο ίδρυμα του Αγίου Ιωάννη στο Τολέδο. Στους Φλαμανδούς ζωγράφους έχουμε παραλλαγή στην οποία η Μαρία προσφέρει με κοχλιάριο το γάλα ή τη σούπα στο θείο βρέφος.

Γκαλερί (δυτική παράδοση)
-------------------------

* Δίπτυχο της Melun: Ένθρονη Παρθένος Γαλακτοτροφούσα, 1450-1455, λάδι σε ξύλο, 95×86, Αμβέρσα, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten O Fouquet ζωγράφησε την Agnes Sorel, η οποία επέμεινε να απεικονισθεί ,πράγμα που έγινε τελικά, με ολόγυμνο τον αριστερό μαστό της.Δίπτυχο της Melun: Ένθρονη Παρθένος Γαλακτοτροφούσα, 1450-1455, λάδι σε ξύλο, 95×86, Αμβέρσα, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten O Fouquet ζωγράφησε την Agnes Sorel, η οποία επέμεινε να απεικονισθεί ,πράγμα που έγινε τελικά, με ολόγυμνο τον αριστερό μαστό της.
* Γαλακτοτροφούσα Παναγία του Γιαν βαν Άικ, στο Ινστιτούτο Stoedel της Φραγκφούρτης.Γαλακτοτροφούσα Παναγία του Γιαν βαν Άικ, στο Ινστιτούτο Stoedel της Φραγκφούρτης.
* Madonna del cuscino verde του Αντρέα ΣολάριοMadonna del cuscino verde του Αντρέα Σολάριο

Παραπομπές
----------

1. ↑  Κωνσταντίνος Δ. Καλοκύρης, *Η Θεοτόκος εις την εικονογραφίαν Ανατολής και Δύσεως*. Θεσσαλονίκη: Πατριαρχικόν Ίδρυμα Πατερικών Μελετών, 1972, σελ.59.
2. ↑  Καλοκύρης (1972), σ. 59, υποσ. 3.
3. ↑  Μαρία Νάνου: «Η Παναγία η Γαλακτοτροφούσα η «Σπηλαιώτισσα» σε έργα Καπεσοβιτών ζωγράφων»,Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Περίοδος Τέταρτη, Τ. 33(2012), σελ.215
4. ↑  Καλοκύρης (1972), σ. 59.
5. ↑  Hans Georg-Severin, «Oströmishe plastik unter Valens und Theodosius I», Jahrbuch der Berliner Museen, τομ 12 (1970), σελ.216
6. ↑  Anthony Culter, «The Cult of the Galaktotrophousa in Byzantium and Italy»,Jahrbuch Der Österreichischen Byzantinistik 37 (1987), σελ335
7. ↑   Καλοκύρης (1972), σ. 60.
8. ↑  Καλοκύρης (1972), σ.33

Πηγές
-----

* Μαρία Νάνου,«Η Παναγία η Γαλακτοτροφούσα η "Σπηλαιώτισσα" σε έργα Καπεσοβιτών ζωγράφων»,Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας Περίοδος Τέταρτη, Τ. 33(2012), σελ. 213-228
* Κωνσταντίνος Δ. Καλοκύρης, Η Θεοτόκος εις την εικονογραφίαν Ανατολής και Δύσεως. Θεσσαλονίκη: Πατριαρχικόν Ίδρυμα Πατερικών Μελετών, 1972
* Anthony Culter, «The Cult of the Galaktotrophousa in Byzantium and Italy»,Jahrbuch Der Österreichischen Byzantinistik 37 (1987), σελ335-350
* Hans Georg-Severin, «Oströmishe plastik unter Valens und Theodosius I», Jahrbuch der Berliner Museen, τομ 12 (1970), σελ.211-252