Άγαλμα του Κολοκοτρώνη στα Δερβενάκια
Η **Μάχη των Δερβενακίων**, γνωστή και ως **Σφαγή του Δράμαλη**, ήταν μία από τις σημαντικότερες μάχες που πραγματοποιήθηκαν κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821, με νικηφόρα έκβαση για τους Έλληνες και μεγάλη καταστροφή των οθωμανικών δυνάμεων υπό τον αρχιστράτηγο Μαχμούτ πασά Δράμαλη. Η μάχη αυτή δόθηκε στις 26 Ιουλίου 1822, σε δύο από τα τέσσερα μικρά ορεινά περάσματα (δερβενάκια), μεταξύ Κορίνθου και κοιλάδας Άργους, εξ ου και η ονομασία της. Άλλο αποτέλεσμα της μάχης αυτής ήταν η ενίσχυση της φήμης του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, η οποία φόβισε τους τότε πολιτικούς αντιπάλους του.

Αποκλεισμός στην Αργολίδα
-------------------------

Κύριο λήμμα: Εκστρατεία του Δράμαλη
Ο Δράμαλης, φθάνοντας με 30.000 άνδρες του (εκ των οποίων οι 24.000 ήταν πολεμιστές) στην Πελοπόννησο, κατέλαβε αμαχητί τον Ακροκόρινθο. Εκεί, παρά την αντίθετη συμβουλή του Γιουσούφ Πασά, αποφάσισε να εισβάλει με όλον τον στρατό του στην αργολική πεδιάδα, υπολογίζοντας και στη βοήθεια του τουρκικού στόλου. Στις 13 Ιουλίου, κατέλαβε την πόλη του Άργους, όπου πίστευε ότι θα έβρισκε χρήματα και εφόδια που θα είχαν συγκεντρώσει οι επαναστάτες. Τα περισσότερα μέλη της Κυβέρνησης και οι κάτοικοι είχαν ήδη φύγει, πανικόβλητοι. Την ίδια ημέρα ξεκίνησε η πολιορκία του κάστρου της πόλης (Λάρισσα).

Οι Έλληνες ενέκριναν το σχέδιο του Κολοκοτρώνη να καταληφθούν καίριες θέσεις για να αποκλειστεί ο Δράμαλης στην Αργολίδα, να απασχοληθεί ο Δράμαλης με την πολιορκία του κάστρου του Άργους για να χάσει χρόνο, να εφαρμόσουν την τακτική της «καμένης γης», καταστρέφοντας τα σπαρτά της επαρχίας ώστε να εξολοθρευθούν οι Τούρκοι από λιμό.

Μέρα με τη μέρα ο οθωμανικός στρατός άρχισε να αντιμετωπίζει σοβαρά επισιτιστικά προβλήματα και αρρώστιες. Επιπλέον, το καλοκαίρι του 1822 ήταν ιδιαίτερα θερμό, την άνοιξη υπήρξαν λίγες βροχοπτώσεις και τα περισσότερα πηγάδια και ρέματα γύρω από το Άργος είχαν στερέψει. Κάτω από αυτές τις συνθήκες, ο Δράμαλης άρχισε να σκέπτεται σοβαρά τη διακοπή της εισβολής και την επάνοδο στην Κόρινθο.

Στις 20 Ιουλίου οι Μύλοι Αργολίδας αποτελούσαν το στρατηγείο των Ελλήνων αγωνιστών πέριξ των οποίων είχαν συρρεύσει τα ελληνικά σώματα ατάκτων. Στο συμβούλιο που ακολούθησε, ο Κολοκοτρώνης πρότεινε να περικυκλώσουν τους Τούρκους και έτσι αποφασίστηκε ο εγκλωβισμός του εχθρού στην αργολικό κάμπο, με αποκλεισμό των στενών των Δερβενακίων και ισχυρή άμυνα του Αχλαδόκαμπου και των Μύλων. Παράλληλα, στις 18 Ιουλίου, αποφασίστηκε ο απεγκλωβισμός των πολιορκημένων του κάστρου του Άργους, οι οποίοι είχαν αρχίσει να υποφέρουν από ελλείψεις σε τρόφιμα και νερό. Άλλωστε ο αντικειμενικός σκοπός, για τον οποίο είχαν εγκλειστεί, είχε πετύχει απόλυτα με την καθήλωση του Δράμαλη στο Άργος, δίνοντας τον απαιτούμενο χρόνο στρατολόγησης και συγκέντρωσης των ελληνικών στρατευμάτων. Την επόμενη ημέρα επιχειρήθηκε έξοδος η οποία όμως απέτυχε, με τους Έλληνες να αφήνουν 200 νεκρούς. Από την επόμενη ημέρα, διατάχθηκαν κάποια τμήματα των επαναστατών έξω από το κάστρο να προσβάλουν απ΄ όλες τις πλευρές τους Τούρκους, προκαλώντας τους πανικό. Αποτέλεσμα αυτών των διαρκών επιθέσεων ήταν, την 23η Ιουλίου, οι πολιορκημένοι να εξέλθουν ανενόχλητοι και να ενωθούν με τα υπόλοιπα ελληνικά τμήματα.

Η καταστροφή του τουρκικού στρατού
----------------------------------

Η μάχη των Δερβενακίων (καλλιτεχνική απεικόνιση)
Στις 26 Ιουλίου ο Δράμαλης αποφάσισε να επιστρέψει προσωρινά στην Κόρινθο και κινήθηκε προς τα Δερβενάκια, στενό που ενώνει την αργολική με την κορινθιακή πεδιάδα. Η βασική διάβαση, με βάση το σχέδιο του Θ. Κολοκοτρώνη, φυλαγόταν από τον Αντώνη Κολοκοτρώνη και περίπου 1.500 άντρες. 

Παράλληλα ο Θ. Κολοκοτρώνης είχε τοποθετήσει τον Πλαπούτα με περίπου 800 άντρες στο Σχινοχώρι για να φυλάει τη βορειοδυτική έξοδο της Αργολίδας προς τη Στυμφαλία, και τους Νικηταρά – Παπαφλέσσα στο Στεφάνι και στo Αγιονόρι, με άλλους 800 άντρες για να φυλάξουν την τρίτη διάβαση προς την Κλένια. 

Την προηγουμένη της μάχης, ο Κολοκοτρώνης ανέβηκε στη στέγη ενός σπιτιού και εμψύχωσε τους μαχητές με μια ομιλία που διασώζει ο Φωτάκος. Άρχισε λέγοντας "*Έλληνες, σήμερα εγεννήθημεν και σήμερα θα πεθάνωμεν δια την σωτηρίαν της πατρίδος μας και δια την εδικήν μας*" και συνέχισε: 

"*Σήμερα ο καθείς από εμάς θα καταδιώκη πολλούς, θα πάρητε λάφυρα πολλά και θησαυρούς του Αλή Πασιά θα τους μοιράζετε με το φέσι τα φλωριά, όπου τα έχουν οι Τούρκοι, είναι χρήματα χριστιανικά. Τα είχεν ο τύραννος της Ηπείρου παρμένα από τους αδελφούς μας. Ο Άγιος Θεός μας τα έστειλε και είναι κελεπούρι δικό μας. Αύριον αυτήν την στιγμήν θα σας ιδώ όλους με τ' άρματα των Τούρκων, με τ' άλογά τους, λαμπροφορεμένους με τα ρούχα τους. Ο Θεός είναι με ημάς να μή σας μέλλη τίποτε, ...*"
Οι Τούρκοι της εμπροσθοφυλακής μπήκαν στο στενό πέρασμα και όταν έφτασαν στην έξοδο δέχτηκαν τα πυρά των κρυμμένων Ελλήνων. Λίγοι πέρασαν προς την πεδιάδα της Κουρτέσας και ο κύριος όγκος οπισθοχώρησε με μεγάλες απώλειες. 

Αφού αυτό το πέρασμα φυλαγόταν καλά από τους Έλληνες, η εμπροσθοφυλακή και το κύριο σώμα στράφηκαν προς το δεύτερο κοντινό πέρασμα, αυτό του Άγιου Σώστη, ανατολικά από την κύρια διάβαση. Αυτό το πέρασμα ήταν πολύ ανηφορικό και πιο δύσκολο για τους πεζούς και τα ζώα, αλλά οι Τούρκοι το βρήκαν αφύλακτο και άρχισαν να περνούν προς την Κουρτέσα, ενώ τα τμήματα του Αντώνη Κολοκοτρώνη τους πλευροκοπούσαν. Εν τω μεταξύ, το σώμα των Νικηταρά – Παπαφλέσσα, το μεσημέρι ειδοποιήθηκε με σήματα καπνού ότι ο Δράμαλης κινείται προς τα Δερβενάκια. Ανασυντάχτηκε και με γρήγορη πορεία έφτασε το απόγευμα στις κορυφές ανατολικά, πάνω από τον Αγιο Σώστη, και είδαν τους Τούρκους που περνούσαν προς την Κουρτέσα. Τότε επιτέθηκαν αμέσως στους Τούρκους που βρέθηκαν ανάμεσα σε δύο πυρά, ανατολικά οι νεοφερμένοι και δυτικά τα τμήματα του Α. Κολοκοτρώνη. 

Η μάχη κράτησε μέχρι αργά τη νύχτα και οι Τούρκοι είχαν τρομακτικές απώλειες, σε ανθρώπους, ζώα και υλικά. Όταν σκοτείνιασε, η προσπάθεια των Τούρκων σταμάτησε και γύρισαν στην Τίρυνθα όπου είχαν και πριν το στρατόπεδό τους. Οι απώλειες των Τούρκων, κατά την 26η Ιουλίου, και με βάση τη διασταύρωση απομνημονευμάτων, άλλων ειδήσεων και εγγράφων, υπολογίζονται περίπου στους 2.500 - 3.000 νεκρούς και τραυματίες.

Σύντομα η καταστροφή του Δράμαλη έγινε τραγούδι και θρύλος σε πολλά δημώδη ελληνικά τραγούδια:

*Της Ρούμελης οι Μπέηδες και του Μωριά οι λεβέντες*
*Στο Ντερβενάκι κείτονται κορμιά δίχως κεφάλια...*

Επίλογος
--------

Η καταστροφή της στρατιάς του Δράμαλη ολοκληρώθηκε στη μάχη του Αγιονορίου, στις 28 Ιουλίου 1822. Έτσι, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης στάθηκε ο οργανωτής και κύριος αυτουργός αυτής της νίκης που έσωσε την Επανάσταση και εξασφάλισε την ελευθερία στη νεότερη Ελλάδα.

Δείτε επίσης
------------

* Εκστρατεία του Δράμαλη
* Μάχη στον Άγιο Σώστη
* Μάχη του Αγιονορίου

Παραπομπές
----------

1. ↑  Πολίτης, Νικόλαος, επιμ. (1914). *Εκλογαί από τα τραγούδια του ελληνικού λαού*. σελ. 21.
2. ↑  *Ιστορία του Ελληνικού Έθνους*, 1975, σ.249.
3. ↑  *Ιστορία του Ελληνικού Έθνους*, 1975, σ.256.
4. ↑  *Ιστορία του Ελληνικού Έθνους*, 1975, σ.249.
5. ↑  *Ιστορία του Ελληνικού Έθνους*, 1975, σ.250.
6. ↑  *Ιστορία του Ελληνικού Έθνους*, 1975, σ.251.
7. 1 2  *Ιστορία του Ελληνικού Έθνους*, 1975, σ.252.
8. ↑  «Χρυσανθόπουλος Φ. (Φωτάκος), Απομνημονεύματα, 1858, σ. 209-211». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 Ιανουαρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 11 Σεπτεμβρίου 2017.
9. ↑  *Ιστορία του Ελληνικού Έθνους*, 1975, σ.256.

Πηγές
-----

* Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια τομ.Θ΄, σ.49
* Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Larous Britannica τ.20ος, σ.98 (Δερβενάκια)
* Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Larous Britannica τ.21ος, σ.316-317 (Δράμαλης)
* Κ. Παπαρηγόπουλος "Ιστορία του Ελληνικού Έθνους" τ.7ος, σ.91-95
* Α. Βακαλόπουλος "Ιστορία της Ελληνικής Επαναστάσεως του 1821" Αθήναι 1971, σ. 206-212
* "Απομνημονεύματα Μακρυγιάννη" εκδ. Χ. Κοσμαδάκη Αθήναι
* Σφυρόερας, Βασίλειος (1975), «Η Επανάσταση κατά το 1822», *Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Τόμος ΙΒ΄: Η Ελληνική Επανάσταση (1821 - 1832)*, Αθήνα: Εκδοτική Αθηνών, σελ. 212–286, ISBN 978-960-213-108-4

Βιβλιογραφία
------------

* Dakin, Douglas. *The Greek Struggle for Independence, 1821-1833*. Berkeley: University of California Press, 1973.
* Δ. Κόκκινος: *Η Ελληνική Επανάστασις*. Αθήνα, Εκδόσεις Μέλισσα, 1957.
* Νικ. Κασομούλης "*Ενθυμήματα Στρατιωτικά της Επανάστασης των Ελλήνων 1821-1822*", Εκδότης Απ. Α. Χαρίσης
* "Παλαιών Πατρών Γερμανού Απομνημονεύματα", Εκδόσεις Βεργίνα
* Φωτάκου (Χρυσανθόπουλος Φώτιος) "*Απομνημονεύματα για την Επανάσταση του 1821*", Εκδόσεις Βεργίνα
* Ανάργ. Γ. Κουτσιλιέρης "*Ιστορία της Μάνης*", Εκδόσεις Δ. Ν. Παπαδήμα
* Πάνος Ι. Καλλιδώνης "*Η Θρυλική Μάνη*"
* Κυριάκος Δ. Κάσσης "*Ιστορία της Μάνης*"

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Χρονολόγιο της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 (1821 - 1829) |
| --- |
|  |
| 1821 | 
* Εξέγερση στην Μολδοβλαχία
* Συνέλευση της Βοστίτσας
* Επανάσταση της Μάνης
* Απελευθέρωση της Καλαμάτας
* Ξεσηκωμός της Πάτρας
* Πολιορκία του Χλεμουτσίου
* Πολιορκία των Σαλώνων
* Πολιορκία του Λιδωρικίου
* Μάχη του Μαλανδρίνου
* Πολιορκία της Λιβαδειάς
* Μάχη του Λεβιδίου
* Μάχη της Αθήνας
* Μάχη της Βλαχοκερασιάς
* Ναυμαχία της Ερεσού
* Μάχη του Κατσαρού
* Πολιορκία και άλωση του Λάλα
* Μάχη του Μακρυνόρους
* Μάχη των Ρουστίκων
* Σφαγές στην Κωνσταντινούπολη (1821)
* Σφαγή στον Σκοπό Ανατολικής Θράκης
* Ολοκαύτωμα της Σαμοθράκης
* Πολιορκία του Νεοκάστρου
* Πολιορκία της Μονεμβασίας
* Πολιορκία του Μπεκίου
* Μάχη του Δερβέν Φούρκα
* Μάχη του Πατρατζικίου
* Μάχη της Αλαμάνας
* Μάχη του Γαλατσίου
* Μάχη της Βογόρτσας
* Μάχη στα Δερβίζιανα
* Μάχη του Βαλτετσίου
* Μάχη των Δολιανών και Βερβένων
* Μάχη του Αγίου Αθανασίου Καρύταινας
* Πολιορκία της Αταλάντης
* Πολιορκία της Μενδενίτσας
* Πολιορκία των Αθηνών
* Συνέλευση των Καλτεζών
* Μάχη του Βραχωρίου
* Μάχη του Καβοφονιά
* Μάχη στο Χάνι της Γραβιάς
* Μάχη των Βρυσακίων
* Μάχη του Δραγατσανίου
* Μάχη της Θεσσαλονίκης
* Μάχη της Ρεντίνας
* Μάχη των Βασιλικών Θεσσαλονίκης
* Μάχη του Σκουλενίου
* Μάχη των Βαριάδων
* Μάχη του Σταυρού
* Μάχη της Γράνας
* Μάχη των Βασιλικών Φθιώτιδας
* Μάχη των Κομψάδων
* Μάχη των Πέντε Πηγαδιών
* Καταστροφή της Βοστίτσας
* Καταστροφή του Γαλαξειδίου
* Άλωση της Τριπολιτσάς
* Μάχη της Μονής Σέκκου
* Μάχη της Κασσάνδρας
* Πολιορκία της Άρτας
* Α΄ Συνέλευση της Δυτικής Χέρσου Ελλάδος
* Συνέλευση των Σαλώνων
 |
|  |
| 1822 | 
* Πολιορκία του Ακροκορίνθου
* Μάχη του Ρεθύμνου
* Ναυμαχία της Πάτρας
* Μάχη της Χαλανδρίτσας
* Μάχη του Σαραβαλίου
* Μάχη του Γηροκομείου
* Πολιορκία της Πάτρας
* Μάχη των Στύρων
* Πολιορκία της Καρύστου
* Μάχη στα Δυο Βουνά Ευβοίας
* Σφαγή της Χίου
* Καταστροφή της Νάουσας
* Μάχη του Καστέλλου Ρεθύμνης
* Α΄ Γενική συνέλευση των Κρητών
* Πυρπόληση Τουρκικής Ναυαρχίδας στη Χίο
* Άλωση της Ακρόπολης
* Μάχη της Μαλάξας
* Μάχη στο Κομπότι
* Μάχη της Πλάκας
* Μάχη του Πέτα
* Μάχη της Σπλάντζας
* Μάχη των Δερβενακίων
* Μάχη του Αγιονορίου
* Μάχη στο Ναβαρίκο, Χώνια και Κιάφα
* Μάχη στον Άγιο Σώστη
* Μάχη του Αετού
* Ναυμαχία των Σπετσών
* Ναυμαχία της Τενέδου
* Μάχη του Δαδίου
* Κατάληψη του Παλαμηδίου
* Πρώτη πολιορκία του Μεσολογγίου
 |
|  |
| 1823 | 
* Μάχη της Ακράτας
* Μάχη του Αγίου Βλασίου (Αιτωλοακαρνανία)
* Μάχη του Λέχαιου
* Μάχη του Κεφαλόβρυσου
* Μάχη της Καλιακούδας
* Καταστροφή του Μελιδονίου
* Δεύτερη πολιορκία του Μεσολογγίου
* Ελληνικός εμφύλιος πόλεμος
* Β΄ Συνέλευση της Δυτικής Χέρσου Ελλάδος
 |
|  |
| 1824 | 
* Καταστροφή της Κάσου
* Καταστροφή των Ψαρών
* Μάχη της Άμπλιανης
* Ναυμαχία της Σάμου
* Μάχη της Πανάσαρης
* Μάχη στον Μαραθώνα (1824)
* Μάχη του Βουργαρελίου
* Ναυμαχία του Γέροντα
* Γ΄ Συνέλευση της Δυτικής Χέρσου Ελλάδος
 |
|  |
| 1825 | 
* Μάχη της Σχοινόλακκας
* Μάχη του Κρεμμυδίου
* Πτώση της Σφακτηρίας
* Πτώση του Νεοκάστρου
* Ναυμαχία της Μεθώνης
* Τρίτη πολιορκία του Μεσολογγίου
* Μάχη στο Μανιάκι
* Μάχη του Βαρυπέτρου
* Ναυμαχία του Καφηρέα
* Μάχη της Τραμπάλας
* Μάχη των Μύλων
* Μάχη στα Τρίκορφα
* Ναυμαχία της Αλεξάνδρειας
* Μάχη του Κακοσάλεσι
* Εκστρατεία στο Λίβανο
* Καταστροφή της Βυτίνας
 |
|  |
| 1826 | 
* Μάχη της Κλείσοβας
* Έξοδος του Μεσολογγίου
* Μάχη στο Καστράκι
* Μάχη του Θριάσιου Πεδίου
* Μάχη της Βέργας
* Μάχη του Πολυάραβου
* Μάχη του Διρού
* Μάχη του Μεχμέταγα
* Πολιορκία της Βαρνάκοβας
* Μάχη του Χαϊδαρίου
* Μάχη της Δόμβραινας
* Πολιορκία της Ακροπόλεως
* Μάχη της Αράχωβας
* Μάχη στο Τουρκοχώρι
 |
|  |
| 1827 | 
* Μάχη στο Δίστομο
* Μάχη του Καματερού
* Μάχη της Καστέλλας
* Μάχη των Τριών Πύργων
* Μάχη στο Κερατσίνι
* Μάχη του Αναλάτου
* Πτώση της Ακρόπολης
* Μάχη στο Μέγα Σπήλαιο
* Μάχη της Καυκαριάς
* Ναυμαχία του Ναυαρίνου
* Ναυμαχία της Αγκάλης
* Εκστρατεία της Χίου
 |
|  |
| 1828 | 
* Πάταξη της πειρατείας στο Αιγαίο
* Ναυμαχία του κάβο Μπαμπά
* Μάχη του Φραγκοκάστελλου
* Εκστρατεία του Μοριά
* Απελευθέρωση των Πατρών
 |
|  |
| 1829 | 
* Μάχη του Μαρτίνου
* Μάχη του Ανηφορήτου
* Μάχη της Κορωνησίας
* Μάχη της Πέτρας
 |

 |