Η **Πάτρα** ήταν εκ των πρώτων ελληνικών πόλεων που επαναστάτησαν και αποτέλεσε κέντρο ξεσηκωμού και πεδίο σκληρών μαχών, ωστόσο απελευθερώθηκε οριστικά στις αρχές του Οκτώβρη του 1828, επτά περίπου χρόνια μετά την κήρυξη της Επανάστασης. 

Το κάστρο της πόλης πολιορκήθηκε σθεναρά κατά διαστήματα ήδη από τις απαρχές της Επανάστασης και καταλήφθηκε τελικά από τους Έλληνες με την αρωγή των γαλλικών συμμαχικών δυνάμεων, με επικεφαλής τον στρατηγό Σνάιντερ, όπου έφτασαν στην Πάτρα στις 4 Οκτωβρίου του 1828, και οι οποίες είχαν αποβιβαστεί από τα τέλη του καλοκαιριού στην Πελοπόννησο στα πλαίσια της Εκστρατείας του Μοριά υπό τον στρατάρχη Μαιζών.

Ιστορικό
--------

Στις 25 Μαρτίου του 1821 στην Πάτρα κηρύσσεται η Επανάσταση από τον Δεσπότη Παλαιών Πατρών Γερμανό, επιφανείς οπλαρχηγούς και τους προκρίτους της Αχαΐας, οι οποίοι πολιορκούν το κάστρο της πόλης. Η πόλη πολιορκήθηκε στενά με σκοπό την απελευθέρωση της αλλά δεν κατέστη δυνατό, μάλιστα ο Γιουσούφ Πασάς όπου ήρθε στην Πάτρα με σκοπό την καταστολή της εξέγερσης από υπόδειξη του Άγγλου προξένου Γκρην, έπραξε εκτεταμένες σφαγές και λεηλασίες. 

Αξίζει να σημειωθεί πως λίγες μέρες πριν την 25η Μαρτίου του 1821, ο Πατρινός οπλαρχηγός Παναγιώτης Καρατζάς ηγήθηκε ξεσηκωμού χτυπώντας τους Τούρκους και καταφέρνοντας να τους εντοπίσει να κλειστούν μέσα στο κάστρο της πόλης, ενώ σταδιακά συρρέαν και άλλοι οπλαρχηγοί και επαναστατημένοι. 

Η Πάτρα γνώρισε ακόμη και άλλες πολιορκίες από τα ελληνικά επαναστατικά στρατεύματα και πραγματοποιήθηκαν πολλές σκληρές συγκρούσεις, όπως το 1922 ο υπό την ηγεσία του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη όπου οι Έλληνες πολιόρκησαν σθεναρά τους Τούρκους στην πόλη και είχαν καταφέρει αρκετές νίκες σε μάχες αλλά τελικά λόγω μεταξύ άλλων και της διχόνοιας απέτυχαν και το κάστρο δεν καταλήφθηκε μέχρι και το 1828.

Απελευθέρωση
------------

Προς το τέλος της Ελληνικής Επανάστασης η Ρωσία βρέθηκε σε πόλεμο με την Οθωμανική Αυτοκρατορία και ως επακόλουθο οι Γάλλοι πραγματοποίησαν την Εκστρατεία του Μοριά υπό τον στρατάρχη Μαζών. Αφότου στην Διάσκεψη του Λονδίνου το καλοκαίρι του 1828, έγινε η πρόταση αποστολής συμμαχικού στρατού και συνεργασίας τους με τις ελληνικές δυνάμεις για την εκδίωξη των Τούρκων και με τον κυβερνήτη της Ελλάδος Ιωάννη Καποδίστρια με υπόμνημα του να την αποδέχεται και τελικά να επικυρώνεται, στις 30 Αυγούστου του 1828 ο Μαζών αποβιβάστηκε στην Πελοπόννησο και συγκεκριμένα στο Πεταλίδι Μεσσηνίας ξεκινώντας την Εκστρατεία με στρατιωτική δύναμη 13-15.000 άνδρες. 

Άποψης του κάστρου της Πάτρας (1829)
Στις 3 Οκτωβρίου (ή στις 4 Οκτωβρίου) η 3η Γαλλική Μεραρχία με επικεφαλής τον Γάλλο Στρατηγό Σνάιντερ αποβιβάστηκε στην περιοχή του Αγίου Ανδρέα στην Πάτρα. 

Την επόμενη μέρα στην Άνθεια, κοντά στην παλιά Πάτρα, όπου στρατοπέδευσε ο Σνάιντερ, τον επισκέφτηκε μια αντιπροσωπεία από τον Τούρκο Φρούραρχο της Πάτρας, Χατζή Αβδούλ Αγά. Στην συνάντηση αυτή ζητήθηκε η παράδοση του κάστρου και οι Τούρκοι έλαβαν χρόνο ώστε να διαβιβάσουν το αίτημα. Πέρασαν δύο μέρες με τους Τούρκος να φαίνεται να μην σκοπεύουν να το παραδώσουν το κάστρο στους Γάλλους και αυτό είχε ως αποτέλεσμα την 7η Οκτώβρη την προώθηση στρατιωτικών δυνάμεων ενδότερα στην πόλη ώστε να πολιορκηθεί. Δόθηκε εικοσιτετράωρη προθεσμία τους Τούρκους ώστε να συνθηκολογήσουν και προς το βράδυ γαλλικές δυνάμεις αναπτύχθηκαν στις παρυφές του κάστρου με σκοπό να κάνουν έφοδο. Μετά από λίγη ώρα τελικά οι Τούρκοι άνοιξαν τις πύλες του κάστρου και παραδόθηκαν. 

Έτσι αναγκάστηκαν οι οικογένειες των Τούρκων και των Αιγυπτίων να φύγουν. 

Στην συνθήκη της παράδοσης , αναφερόταν και η παράδοση του κάστρου του Ρίου, ωστόσο 800 περίπου Τούρκοι που δεν δέχτηκαν τη συνθηκολόγηση μετέβησαν εκεί και οχυρώθηκαν. Ξαφνικά, στις 22 του Οκτώβρη, ξεχώρισαν καινούρια καράβια που έρχονταν προς την Πάτρα. Τα καράβια ήταν γαλλικά από το Ναβαρίνο και μετέφεραν 1.500 άντρες με σκοπό να πολιορκήσουν το κάστρο. Έπειτα από στενή πολιορκία, το κάστρο τελικά παραδόθηκε.

Η ελεύθερη Πάτρα
----------------

Αμέσως μετά την απελευθέρωση, η πόλη ήταν ερειπωμένη. Κτίρια κατεστραμμένα, ερείπια παντού και εκτάσεις ακαλλιέργητες, τίποτα δεν θύμιζε το παρελθόν της. Η καταστροφή που είχε γνωρίσει τα χρόνια της Επανάστασης ήταν τεράστια. Σιγά, σιγά άρχισαν να κατεβαίνουν ομαδικά από τα γύρω βουνά Μωραΐτες, αλλά και Ζακυνθινοί, Κερκυραίοι, Λευκαδίτες, Κεφαλλονίτες, Ιθακιώτες καθώς επίσης Ηπειρώτες και Μεσολογγίτες. Ξεκίνησαν να φτιάχνουν την ερειπωμένη πόλη και όλο και περισσότεροι άνθρωποι σταδιακά εγκαταστάθηκαν σ’ αυτήν. Αυτό ήταν το ξεκίνημα της σύγχρονης Πάτρας.

Το 1829 ο τότε κυβερνήτης της Ελλάδας, Ιωάννης Καποδίστριας υιοθέτησε ένα πολύ φιλόδοξο πολεοδομικό σχέδιο το οποίο συνέταξε ο πολεοδόμος Σταμάτης Βούλγαρης. Το σχέδιο δεν υλοποιήθηκε μέχρι τα μέσα του 19ου αιώνα και τότε μόνο ύστερα από μεγάλες προσαρμογές ώστε να ανταποκρίνεται στα συμφέροντα των ισχυρών κτηματιών. Η Πάτρα αναπτύχθηκε ως το δεύτερο μεγαλύτερο αστικό κέντρο της χώρας μετά την Αθήνα στα τέλη του 19ου αιώνα και αποτέλεσε το κύριο εξαγωγικό λιμάνι για την αγροτική παραγωγή της Πελοποννήσου.

Η 4η Οκτωβρίου συμπίπτει με την απελευθέρωση της Πάτρας και από τις δυνάμεις κατοχής το 1944 και αποτελεί κοινή ημερομηνία μνήμης για την πόλη και την τοπική κοινωνία.

Παραπομπές
----------

1. 1 2 3 4  Κ. Τριανταφύλλου 1995
2. ↑  Απ. Βακαλόπουλος 1980, σελ. 346-349
3. ↑  Π. Κουνενάκη 2001

Βιβλιογραφία
------------

* Κώστας Ν. Τριανταφύλλου, *Ιστορικόν Λεξικόν των Πατρών*, Τόμοι Α΄-Β΄, Τυπογραφείο Πέτρου Χρ. Κούλη, Πάτρα 1995, τρίτη έκδοση, λήμμα «Επανάστασις 1826-8», λήμμα «Μαιζών».

* Βασίλης Λάζαρης, *Καποδιστριακή Πάτρα*, εκδόσεις «Περί τεχνών», Πάτρα 2002.

* Νίκος Τζανάκος, *Ιωάννης Καποδίστριας, ο ιδρυτής της νέας Πάτρας*, εκδόσεις «Το Δόντι», Πάτρα 2010.

* Νίκος Τζανάκος, *Γαλλική Εκστρατεία στο Μοριά και ο στρατάρχης Μαιζών*, εκδ. Πικραμένος, Πάτρα 2016.
* Παντελής Δ. Καρύκας, *Συλλογικό Έργο «Στρατιωτική Ιστορία» : Οι επιχειρήσεις για την απελευθέρωση της Πάτρας*, εκδ. Γκοβόστη, Αθήνα 2017, τεύχος 242.

* Ζακ Μανζάρ (Jacques Mangeart), *Αναμνήσεις από τας Πάτρας (1828-1829)*, Μετάφραση Γ. Τσουκαλάς, εκδόσεις Φαρφούλας, Αθήνα 2019. ISBN: 978-960-9441-99-5.
* Απόστολος Βακαλόπουλος, *Ιστορία του Νέου Ελληνισμού, η Μεγάλη Ελληνική Επανάσταση (1821-1829) -* *5ος Τόμος:* Οι *προϋποθέσεις και οι βάσεις της Επανάστασης (1813-1829)*, Θεσσαλονίκη 1980.

Διαβάστε επίσης
---------------

* Νίκος Φ. Τόμπρος, *Η Πάτρα στον Αγώνα (1821-1828). Ιστοριογραφία και δημόσιος λόγος*, Εκδ. «Το Δόντι», Πάτρα 2021.
* Πέγκυ Κουνενάκη, *Η Πάτρα του 19ου αιώνα: πως ο χαρακτήρας της πόλης άλλαξε με την ανάπτυξη του λιμανιού μετά το 1828*, Αρχειοθετήθηκε 2012-02-15 στο Wayback Machine, «Η Καθημερινή», φ. 14-10-2001.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Χρονολόγιο της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 (1821 - 1829) |
| --- |
|  |
| 1821 | 
* Εξέγερση στην Μολδοβλαχία
* Συνέλευση της Βοστίτσας
* Επανάσταση της Μάνης
* Απελευθέρωση της Καλαμάτας
* Ξεσηκωμός της Πάτρας
* Πολιορκία του Χλεμουτσίου
* Πολιορκία των Σαλώνων
* Πολιορκία του Λιδωρικίου
* Μάχη του Μαλανδρίνου
* Πολιορκία της Λιβαδειάς
* Μάχη του Λεβιδίου
* Μάχη της Αθήνας
* Μάχη της Βλαχοκερασιάς
* Ναυμαχία της Ερεσού
* Μάχη του Κατσαρού
* Πολιορκία και άλωση του Λάλα
* Μάχη του Μακρυνόρους
* Μάχη των Ρουστίκων
* Σφαγές στην Κωνσταντινούπολη (1821)
* Σφαγή στον Σκοπό Ανατολικής Θράκης
* Ολοκαύτωμα της Σαμοθράκης
* Πολιορκία του Νεοκάστρου
* Πολιορκία της Μονεμβασίας
* Πολιορκία του Μπεκίου
* Μάχη του Δερβέν Φούρκα
* Μάχη του Πατρατζικίου
* Μάχη της Αλαμάνας
* Μάχη του Γαλατσίου
* Μάχη της Βογόρτσας
* Μάχη στα Δερβίζιανα
* Μάχη του Βαλτετσίου
* Μάχη των Δολιανών και Βερβένων
* Μάχη του Αγίου Αθανασίου Καρύταινας
* Πολιορκία της Αταλάντης
* Πολιορκία της Μενδενίτσας
* Πολιορκία των Αθηνών
* Συνέλευση των Καλτεζών
* Μάχη του Βραχωρίου
* Μάχη του Καβοφονιά
* Μάχη στο Χάνι της Γραβιάς
* Μάχη των Βρυσακίων
* Μάχη του Δραγατσανίου
* Μάχη της Θεσσαλονίκης
* Μάχη της Ρεντίνας
* Μάχη των Βασιλικών Θεσσαλονίκης
* Μάχη του Σκουλενίου
* Μάχη των Βαριάδων
* Μάχη του Σταυρού
* Μάχη της Γράνας
* Μάχη των Βασιλικών Φθιώτιδας
* Μάχη των Κομψάδων
* Μάχη των Πέντε Πηγαδιών
* Καταστροφή της Βοστίτσας
* Καταστροφή του Γαλαξειδίου
* Άλωση της Τριπολιτσάς
* Μάχη της Μονής Σέκκου
* Μάχη της Κασσάνδρας
* Πολιορκία της Άρτας
* Α΄ Συνέλευση της Δυτικής Χέρσου Ελλάδος
* Συνέλευση των Σαλώνων
 |
|  |
| 1822 | 
* Πολιορκία του Ακροκορίνθου
* Μάχη του Ρεθύμνου
* Ναυμαχία της Πάτρας
* Μάχη της Χαλανδρίτσας
* Μάχη του Σαραβαλίου
* Μάχη του Γηροκομείου
* Πολιορκία της Πάτρας
* Μάχη των Στύρων
* Πολιορκία της Καρύστου
* Μάχη στα Δυο Βουνά Ευβοίας
* Σφαγή της Χίου
* Καταστροφή της Νάουσας
* Μάχη του Καστέλλου Ρεθύμνης
* Α΄ Γενική συνέλευση των Κρητών
* Πυρπόληση Τουρκικής Ναυαρχίδας στη Χίο
* Άλωση της Ακρόπολης
* Μάχη της Μαλάξας
* Μάχη στο Κομπότι
* Μάχη της Πλάκας
* Μάχη του Πέτα
* Μάχη της Σπλάντζας
* Μάχη των Δερβενακίων
* Μάχη του Αγιονορίου
* Μάχη στο Ναβαρίκο, Χώνια και Κιάφα
* Μάχη στον Άγιο Σώστη
* Μάχη του Αετού
* Ναυμαχία των Σπετσών
* Ναυμαχία της Τενέδου
* Μάχη του Δαδίου
* Κατάληψη του Παλαμηδίου
* Πρώτη πολιορκία του Μεσολογγίου
 |
|  |
| 1823 | 
* Μάχη της Ακράτας
* Μάχη του Αγίου Βλασίου (Αιτωλοακαρνανία)
* Μάχη του Λέχαιου
* Μάχη του Κεφαλόβρυσου
* Μάχη της Καλιακούδας
* Καταστροφή του Μελιδονίου
* Δεύτερη πολιορκία του Μεσολογγίου
* Ελληνικός εμφύλιος πόλεμος
* Β΄ Συνέλευση της Δυτικής Χέρσου Ελλάδος
 |
|  |
| 1824 | 
* Καταστροφή της Κάσου
* Καταστροφή των Ψαρών
* Μάχη της Άμπλιανης
* Ναυμαχία της Σάμου
* Μάχη της Πανάσαρης
* Μάχη στον Μαραθώνα (1824)
* Μάχη του Βουργαρελίου
* Ναυμαχία του Γέροντα
* Γ΄ Συνέλευση της Δυτικής Χέρσου Ελλάδος
 |
|  |
| 1825 | 
* Μάχη της Σχοινόλακκας
* Μάχη του Κρεμμυδίου
* Πτώση της Σφακτηρίας
* Πτώση του Νεοκάστρου
* Ναυμαχία της Μεθώνης
* Ναυμαχία της Άνδρου
* Τρίτη πολιορκία του Μεσολογγίου
* Μάχη στο Μανιάκι
* Μάχη του Βαρυπέτρου
* Ναυμαχία του Καφηρέα
* Μάχη της Τραμπάλας
* Μάχη των Μύλων
* Μάχη στα Τρίκορφα
* Ναυμαχία της Αλεξάνδρειας
* Μάχη του Κακοσάλεσι
* Εκστρατεία στο Λίβανο
* Καταστροφή της Βυτίνας
 |
|  |
| 1826 | 
* Μάχη της Κλείσοβας
* Έξοδος του Μεσολογγίου
* Μάχη στο Καστράκι
* Μάχη του Θριάσιου Πεδίου
* Μάχη της Βέργας
* Μάχη του Πολυάραβου
* Μάχη του Διρού
* Μάχη του Μεχμέταγα
* Πολιορκία της Βαρνάκοβας
* Μάχη του Χαϊδαρίου
* Μάχη της Δόμβραινας
* Πολιορκία της Ακροπόλεως
* Μάχη της Αράχωβας
* Μάχη στο Τουρκοχώρι
 |
|  |
| 1827 | 
* Μάχη στο Δίστομο
* Μάχη του Καματερού
* Μάχη της Καστέλλας
* Μάχη των Τριών Πύργων
* Μάχη στο Κερατσίνι
* Μάχη του Αναλάτου
* Πτώση της Ακρόπολης
* Μάχη στο Μέγα Σπήλαιο
* Μάχη της Καυκαριάς
* Ναυμαχία του Ναυαρίνου
* Ναυμαχία της Αγκάλης
* Εκστρατεία της Χίου
 |
|  |
| 1828 | 
* Πάταξη της πειρατείας στο Αιγαίο
* Ναυμαχία του κάβο Μπαμπά
* Μάχη του Φραγκοκάστελλου
* Εκστρατεία του Μοριά
* Απελευθέρωση των Πατρών
 |
|  |
| 1829 | 
* Μάχη του Μαρτίνου
* Μάχη του Ανηφορήτου
* Μάχη της Κορωνησίας
* Μάχη της Πέτρας
 |

 |