Το όνομα **Αλφέκκα** είναι το ιδιαίτερο όνομα του αστέρα **α** του αστερισμού Βόρειος Στέφανος (*alpha Coronae Borealis*, α CrB), που είναι και ο φωτεινότερος του αστερισμού. Ο αστέρας βρίσκεται στο νότιο-νοτιοδυτικό τμήμα του αστερισμού, λίγο περισσότερο από 1 μοίρα από το σύνορο με τον Όφι. Ο Αλφέκκα είναι διπλός αστέρας, και επιπλέον ο κύριος αστέρας είναι μεταβλητός δι' εκλείψεων.

Ονομασίες και Ιστορία
---------------------

Το όνομα **Alphecca / Alphekka**, όπως και η παραλλαγή **Alphac(c)a** που δίνει ο Burritt στον άτλαντά του το 1835, προέρχονται από την αραβική φράση **Al Nair al Fakkah**, που σημαίνει «ο Φωτεινός του Πιάτου», καθώς οι Άραβες αντί για το στεφάνι του αστερισμού έβλεπαν ένα πιάτο, ή «του Σπασμένου» (από το **فكّ**, *fakk* = «ασφράγιστος», επειδή το στεφάνι εμφανίζεται μισό). Ο Bayer ισχυρίσθηκε ότι οι Άραβες τον γνώριζαν και ως **Pupilla**, αλλά η λέξη δεν είναι αραβική και εξάλλου ανήκει στη Λύρα. Ο ίδιος παραθέτει το όνομα **Munir** ως δήθεν «βαβυλωνιακό» (εννοώντας ίσως «αστρολογικό»), αλλά η προέλευση αυτού είναι αραβική, και σημαίνει επίσης «φωτεινός» όπως και το Nair. Ο Chilmead δίνει το ίδιο όνομα ως **Munic**.

Στους *«Γεωργικούς»* του Βιργιλίου ο Αλφέκκα αποκαλείται **Gnosia Stella Coronae**. Υπάρχουν επίσης τα **Gnosia, Ashtaroth**. Τα ονόματα **Gemma** και **Gemma Coronae** απαντώνται μετά την ελληνορωμαϊκή περίοδο. Σημαίνουν «πολύτιμο πετράδι» και «πετράδι του στέμματος», αλλά ο Βρετανός κριτικός του 18ου αιώνα Τζόζεφ Σπενς γράφει ότι το gemma θα πρέπει να παρθεί με την πρωταρχική σημασία του, εκείνη του μπουμπουκιού, εννοώντας τα μη ανοιγμένα άνθη και φύλλα ενός στεφανιού όπως το μαγιάτικο, που είναι και πλησιέστερα στην αρχική σύλληψη για τον αστερισμό. Απαντάται και ο τύπος **Gema**, προφανώς από τυπογραφικό λάθος. Μία άλλη ονομασία είναι **Margarita Coronae**, το Μαργαριτάρι του Στέμματος (της Κορώνας), που ενέπνευσε και το όνομα **Saint Marguerite**, Αγία Μαργαρίτα, για τον αστέρα.

Κοντά στον α Βορείου Στεφάνου βρίσκεται το ακτινοβόλο σημείο της ανοιξιάτικης βροχής διαττόντων Κορωνίδες.

Αστρονομικά και αστροφυσικά δεδομένα
------------------------------------

Ο α Βορείου Στεφάνου είναι ένας μεταβλητός δι' εκλείψεων αστέρας, δηλαδή ένα διπλό αστρικό σύστημα παρόμοιο με τον Αλγκόλ (β Περσέως). Η περίοδός του είναι 17,36 γήινες ημέρες, αλλά με μικρή διακύμανση του φαινόμενου μεγέθους, μεταξύ +2,21 και +2,32, που είναι μόλις αντιληπτή για το ανθρώπινο μάτι.

Η επιφανειακή θερμοκρασία του κύριου αστέρα είναι 9.750 K, ενω η μάζα του εκτιμάται ότι είναι τριπλάσια της μάζας του Ήλιου και η διάμετρός του 2,7 φορές μεγαλύτερη της ηλιακής, επομένως ο όγκος του είναι εικοσαπλάσιος από τον όγκο του Ήλιου. Το μέσο απόλυτο μέγεθος είναι +0,18, που αντιστοιχεί σε πραγματική λαμπρότητα 60 φορές μεγαλύτερη από εκείνη του Ήλιου. Είναι πολύ νεαρότερος αστέρας από τον Ήλιο, αφού η ηλικία του εκτιμάται σε 300 εκατομμύρια χρόνια. Πράγματι, έχει αποδειχθεί η ύπαρξη ενός μεγάλου περιαστρικού δίσκου σκόνης και αερίων γύρω του, ίσως παρόμοιου με εκείνον του Βέγα. Το πώς η δυναμική του διπλού συστήματος θα επηρέαζε αυτό το υλικό είναι ακόμα αντικείμενο έρευνας.

Ο συνοδός του μεταβλητού δι' εκλείψεων είναι ένας κίτρινος νάνος παρόμοιος με τον Ήλιο: έχει απόλυτο μέγεθος 5,0, μάζα ίση με το 90% της ηλιακής και διαστάσεις περίπου ίσες με αυτές του Ήλιου. Η επιφανειακή του θερμοκρασία είναι 5.400 K και συνεπώς η πραγματική λαμπρότητά του είναι το 70% της ηλιακής.

Ο Αλφέκκα εμφανίζει ιδία κίνηση 0,150 arcsec/έτος, και απομακρύνεται από εμάς με ταχύτητα 1,7 χιλιόμετρο ανά δευτερόλεπτο (6.100 χιλιόμετρα την ώρα). Πιστεύεται ότι αποτελεί μέλος της «Κινούμενης Ομάδας της Μεγάλης Άρκτου».

Πηγές
-----

* Allen, R.H.: *Star Names: Their Lore and Meaning*, Dover Publ. 1963
* Το αντίστοιχο άρθρο της αγγλόγλωσσης Wikipedia
* Tomkin, J.; Popper, D.M.: "Rediscussion of eclipsing binaries. XV - Alpha Coronae Borealis, a main-sequence system with components of types A and G", *Astronomical Journal*, τόμος 91, Ιούνιος 1986.

Δείτε επίσης
------------

* Κατάλογος αστέρων του Βορείου Στεφάνου

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Λαμπρότεροι αστέρες ανά αστερισμό |
| --- |
|  |
| 
* Αετός (150) : Αλτάιρ
* Αιγόκερως (104) : Ντενέμπ Αλτζέντι
* Αλώπηξ (123) : Άλφα Αλώπεκος
* Ανδρομέδα (179) : Αλφεράτζ
* Αντλία (53) : Άλφα Αντλίας
* Ασπίς (71) : Άλφα Ασπίδος
* Βέλος (50) : Γάμμα Βέλους
* Βόρειος Στέφανος (55) : Αλφέκκα
* Βοώτης (164) : Αρκτούρος
* Βωμός (101) : Βήτα Βωμού
* Γερανός (73) : Αλ Ναΐρ
* Γλύπτης (77) : Άλφα Γλύπτου
* Γλυφείον (21) : Άλφα Γλυφείου
* Γνώμων (69) : Γ2 Γνώμονος
* Δελφίν (64) : Βήτα Δελφίνου
* Διαβήτης (49) : Άλφα Διαβήτη
* Δίδυμοι (182) : Πολυδεύκης
* Δίκτυον (34) : Άλφα Δικτύου
* Δοράς (82) : Άλφα Δοράδος
* Δράκων (242) : Ελτανίν
* Εξάς (63) : Άλφα Εξάντος
* Ζυγός (117) : Ζουμπενεσαμάλι
* Ηνίοχος (181) : Αίγα
* Ηρακλής (285) : Βήτα Ηρακλέους
* Ηριδανός (222) : Αχερνάρ
* Θηρευτικοί Κύνες (86) : Καρδία Καρόλου
* Ινδός (55) : Άλφα Ινδού
* Ιππάριον (25) : Κιτάλφα
* Ιπτάμενος Ιχθύς (37) : Γ2 Ιπτ. Ιχθύος
* Ιστία (260) : Γ2 Ιστίων
* Ιχθύες (175) : Ήτα Ιχθύων
* Καμηλοπάρδαλις (163) : Βήτα Καμ.
* Κάμινος (74) : Άλφα Καμίνου
* Καρκίνος (183) : Βήτα Καρκίνου
* Κασσιόπη (315) : Γάμμα Κασσιόπης
* Κένταυρος (315) : Άλφα Κενταύρου
* Κήτος (229) : Βήτα Κήτους
* Κηφεύς (224) : Άλφα Κηφέως
* Κόμη Βερενίκης (106) : Β.Κ. Βερενίκης
* Κόραξ (39) : Γάμμα Κόρακος
* Κρατήρ (51) : Δέλτα Κρατήρος
* Κριός (114) : Άλφα Κριού
* Κύκνος (373) : Ντενέμπ
* Λαγώος (89) : Αρνέμπ
* Λέων (151) : Βασιλίσκος
* Λυγξ (135) : Άλφα Λυγκός
* Λύκος (147) : Άλφα Λύκου
* Λύρα (163) : Βέγας
* Μεγάλη Άρκτος (247) : Άλιοθ
* Μέγας Κύων (171) : Σείριος
* Μικρά Άρκτος (59) : Β. πολικός αστέρας
* Μικρός Κύων (57) : Προκύων
* Μικρός Λέων (54) : 46 Μικρού Λέοντος
* Μικροσκόπιον (59) : Γάμμα Μικροσκοπίου
* Μονόκερως (223) : Άλφα Μονόκερω
* Μυία (84) : Άλφα Μυίας
* Νότιον Τρίγωνον (47) : Άλφα Νοτίου Τρ.
* Νότιος Ιχθύς (55) : Φομαλώ
* Νότιος Σταυρός (67) : Β. Στ. του Νότου
* Νότιος Στέφανος (59) : Βήτα Ν. Στεφάνου
* Οκρίβας (62) : Άλφα Οκρίβαντος
* Οκτάς (77) : Νι Οκτάντος
* Οφιούχος (201) : Ρας Αλχάγκ
* Όφις (134) : Ουνουκαλχάι
* Παρθένος (209) : Στάχυς
* Περιστερά (76) : Φακτ
* Περσεύς (173) : Άλφα Περσέως
* Πήγασος (198) : Έψιλον Πηγάσου
* Πρύμνα (255) : Ναός
* Πτηνόν (47) : Άλφα Πτηνού
* Πυξίς (53) : Άλφα Πυξίδος
* Σαύρα (105) : Άλφα Σαύρας
* Σκορπιός (274) : Αντάρης
* Ταύρος (245) : Αλντεμπαράν
* Ταώς (103) : Άλφα Ταώ
* Τηλεσκόπιον (72) : Άλφα Τηλεσκοπίου
* Τοξότης (226) : Έψιλον Τοξότη
* Τουκάνα (67) : Άλφα Τουκάνας
* Τράπεζα (39) : Άλφα Τραπέζης
* Τρίγωνον (42) : Βήτα Τριγώνου
* Τρόπις (313) : Κάνωπος
* Ύδρα (269) : Άλφα Ύδρας
* Ύδρος (45) : Βήτα Ύδρου
* Υδροχόος (201) : Βήτα Υδροχόου
* Φοίνιξ (92) : Άλφα Φοίνικος
* Χαμαιλέων (45) : Άλφα Χαμαιλέοντος
* Ωρίων (303) : Ρίγκελ
* Ωρολόγιον (37) : Άλφα Ωρολογίου
 |
|  |
| 
Γκρι κελί = Αστερισμός με σύνδεσμο προς τον κατάλογο των αστέρων του, και το σύνολο των αστέρων του καταλόγου σε παρένθεσηΛευκό κελί = Λαμπρότερος αστέρας του αστερισμού |

 |