Αργυρή δραχμή του Μενάνδρου Β΄ (18 χλστ. 2,22 γραμ,). Εμπρόσθια όψη: Ο βασιλιάς φέρει διάδημα, κρατά αιγίδα και κραδαίνει δόρυ. Επιγραφή "ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΔΙΚΑΟΥ ΜΕΝΑΝΔΡΟΥ". Οπίσθια όψη: Ο Δίας ένθρονος, κρατώντας σκήπτρο και Νίκη που κρατά στεφάνι. Αριστερά οκτάκτινος βουδιστικός τροχός. Επιγραφή σε γλώσσα Καρόσθι: Maharajasa dharmikasa Minamdrasa», δηλ. βασιλιάς Δίκαιος ("οπαδός του Ντάρμα") Μένανδρος. 
Ο βασιλιάς με θώρακα, δερμάτινες ταινίες για προστασία των μηρών και περικνημίδες, κάνει μία (βουδιστική) χειρονομία ευλογίας. Αυτή είναι η εμπρόσθια μορφή ενός τετραγωνικού νομίσματος Ινδικού τύπου του Μενάνδρου Β΄. Στην πίσω όψη: λέων που βαδίζει. 
Ο **Μένανδρος Β΄** ο *Δίκαιος* ήταν ένας Ινδο-Έλληνας βασιλιάς, που κυβέρνησε στις περιοχές της Αραχωσίας και της Γκαντάρα στα βόρεια του σύγχρονου Πακιστάν, τότε περιοχές της Ινδίας.

Η περίοδος της βασιλείας του
----------------------------

Ο νομισματολόγος Όσ. Μποπεαράχχι προτείνει ότι ο Μένανδρος Β΄ βασίλευσε π. το 90-85 π.Χ. ενώ ο R.C. Senior προτείνει π. το 65 π.Χ. Σε αυτή την περίπτωση, ο Μενάνδρος Β΄ κυβέρνησε τα εναπομείναντα ινδο-ελληνικά εδάφη στη Γκαντάρα μετά την εισβολή του Μαύη (Maues) βασιλιά των Σκυθών.

Σχέσεις με άλλους βασιλείς
--------------------------

Ο Μενάνδρος Β΄ ο *Δίκαιος* μπορεί να ανήκε στη δυναστεία του Μενάνδρου Α΄ Σωτήρος, τού μεγαλύτερου από τους Ινδο-Έλληνες βασιλιάδες. Πιστεύεται εδώ και πολύ καιρό ότι υπήρχε μόνο ένας βασιλιάς, που ονομάζεται Μένανδρος (βλ. Συζήτηση στο Menander Ι), καθώς τα πορτρέτα τους είναι αρκετά όμοια και ο Μένανδρος Β΄ φαίνεται να ήταν ένας πιστός Βουδιστής, όπως και ο Μένανδρος Α΄, σύμφωνα με το αρχαίο βουδιστικό κείμενο Μιλίντα Πάνα (Milinda Panha).

Ο Μενάνδρος Β΄ με διάδημα / Άλλη όψη: Νίκη.
Από την άλλη πλευρά, το όνομα Μένανδρος θα μπορούσε κάλλιστα να ήταν δημοφιλές στο ινδο-ελληνικό βασίλειο και τα νομίσματα του Μενάνδρου Β΄ δεν μοιάζουν πολύ με αυτά του Μενάνδρου Α΄, ούτε εκείνων των άλλων βασιλιάδων, όπως του Στράτωνα Α΄, που πιστεύεται ότι ανήκε στη δυναστεία του. Ο νομισματολόγος R.C. Senior συνδέει τον Μένανδρο Β΄ με τον Ινδο-Έλληνα βασιλιά Αμύντα, με τον οποίο μοιράζεται πολλά μονογράμματα και επίσης χαρακτηριστικά τού προσώπου, όπως τη μυτερή μύτη και το τραβηγμένο πηγούνι. Προτείνει επίσης μία στενή σχέση με την ημι-Σκύθη βασιλιά Αρτεμίδωρο, γιος του Μάουες, δεδομένου ότι τα νομίσματά τους χρησιμοποιούν παρόμοιες παραστάσεις και βρίσκονται συχνά μαζί.

Υπάρχει μία μικρή πιθανότητα ότι ο Μένανδρος Β΄, και όχι ο Μένανδρος Α΄, να είναι στην πραγματικότητα ο βουδιστής Έλληνας βασιλιάς, που αναφέρεται στο Μιλίντα Πάνα. Αυτό το σημείο δεν έχει λυθεί, καθώς οι ελληνικές πηγές (Πλούταρχος, *Πολιτικά Παραγγέλματα* 28, 6) αναφέρουν ότι ο μεγάλος κατακτητής Μένανδρος Α΄ είναι αυτός, ο οποίος έλαβε την τιμή της ταφής σε αυτό που θα μπορούσε να ερμηνευτεί ως βουδιστική στούπα.

Πιο πιθανά ο Μενάνδρος Α΄ μπορεί απλά να υποστήριξε μόνο τον Βουδισμό, όπως και οι άλλοι Ινδο-Έλληνες βασιλείς και μάλλον να ήταν ο πρωταγωνιστής του Μιλίντα Πάνα, λόγω της περιγραφόμενης φήμης του, ενώ ο Μένανδρος Β΄, ένας ανήλικος βασιλιάς, μπορεί να ήταν ένθερμος οπαδός του Βουδισμού, όπως φαίνεται από τα νομίσματά του.

Νομίσματα του Μενάνδρου Β΄
--------------------------

Νόμισμα του Μενάνδρου Β΄.  
*Εμπρόσθια όψη*: Ο Μένανδρος Β΄ φέρει διάδημα (ταινία νικητή). Επιγραφή: ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΔΙΚΑΙΟΥ ΜΕΝΑΝΔΡΟΥ.  
*Οπίσθια όψη*: Πτερωτή μορφή (Νίκη) με φωτοστέφανο, κρατεί στεφάνι και κλάδο φοίνικα. Επιγραφή σε γλώσσα Καρόσθι: MAHARAJASA DHARMIKASA MENADRAS, δηλ. του βασιλιά Δικαίου ("οπαδού του Ντάρμα") Μενάνδρου.
Ο Μένανδρος Β΄ με τη Νίκη σε χειρονομία ευλογίας και καθισμένο λιοντάρι.
Ο λέων στα νομίσματα του Μενάνδρου Β΄ είναι παρόμοιος με εκείνον των Στηλών του Ασόκα: καθιστή στάση, προεξέχουσα γλώσσα και χαίτη. Λεπτομέρεια του ινδικού τυποποιημένου νομίσματος του Μενάνδρου Β΄.
Τα νομίσματα του Μενάνδρου Β΄ φέρουν την αναφορά *Μενάνδρου Δικαίου* ("βασιλιά του Ντάρμα" στη γλώσσα Καρόστι (Kharoshti)), υποδηλώνοντας ότι υιοθέτησε τη βουδιστική πίστη. Ο Μένανδρος Β΄ έκοψε μόνο ινδικά αργυρά νομίσματα. Αυτά απεικονίζουν στην εμπρόσθια όψη τον βασιλιά με διάδημα (ταινία νικητή αθλητή) ή κράνος του τύπου του Μενάνδρου Α΄. Στην οπίσθια όψη έχουμε μία ποικιλία παραστάσεων: έναν βασιλιά έφιππο, τη Νίκη και έναν καθήμενο Δία του τύπου του Αντιαλκίδα και του Αμύντα Νικάτορα, αλλά με έναν οκτάκτινο βουδιστικό τροχό, αντί για τον μικρό ελέφαντα εκείνων.

Τα χάλκινά του φέρουν την Αθηνά όρθια, με δόρυ και κλαδί φοίνικα, ασπίδα στα πόδια της, που κάνει χειρονομία ευλογίας με το δεξί της χέρι, παρόμοια με τη βουδιστική *βιτρίκα μούτρα*. Άλλες παραλλαγές έχουν έναν βασιλιά, που κάνει την ίδια χειρονομία.

Στην πίσω πλευρά υπάρχει ένας λέων, σύμβολο του Βουδισμού, όπως φαίνεται και στους κίονες του Μαυρύα βασιλιά Ασόκα. Γενικά, τα νομίσματα του Μενάνδρου Β΄ είναι αρκετά λίγα, τα οποία δείχνουν μία μάλλον βραχεία βασιλεία.

Ένας σύγχρονος του Μενάνδρου Β΄ βασιλιάς, που παριστά τον βουδιστικό λέοντα στα νομίσματά του, είναι ο Ινδο-Σκύθης βασιλιάς Μάουες, περίπου το 85 π.Χ.

* Ο Μένανδρος Β΄ κραδαίνει δόρυ / Νίκη.Ο Μένανδρος Β΄ κραδαίνει δόρυ / Νίκη.
* Ο Μένανδρος Β΄ με κράνος / Ο Μένανδρος Β΄ έφιππος.Ο Μένανδρος Β΄ με κράνος / Ο Μένανδρος Β΄ έφιππος.
* Ινδικό τυπικό νόμισμα με τη Νίκη να κάνει μια χειρονομία ευλογίας / Ένα καθισμένο λιοντάρι.Ινδικό τυπικό νόμισμα με τη Νίκη να κάνει μια χειρονομία ευλογίας / Ένα καθισμένο λιοντάρι.
* Ο Ηρακλής στέφει τον εαυτό του και κρατά κορύνη / Κλάδοι φοίνικα και οι πίλοι των Διοσκούρων.Ο Ηρακλής στέφει τον εαυτό του και κρατά κορύνη / Κλάδοι φοίνικα και οι πίλοι των Διοσκούρων.


| Ελληνιστικά βασίλεια στην κεντρική Ασία  |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Μακεδονική αυτοκρατορία | Αυτοκρατορία των Σελευκιδών | Ελληνικό βασίλειο της Βακτριανής | Ινδοελληνικό βασίλειο | Μη ελληνικά ελληνιστικά βασίλεια |

| περιοχές/ημερομηνίες | δυτική Βακτρία | ανατολική Βακτρία | Παροπαμισάδες | Αραχωσία | Γανδάρα | δυτική Πενταποταμία (Παντζάμπ) | ανατολική Πενταποταμία | Μαθούρα | Φεργκάνα |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 326-323 π.Χ. | Μακεδονική αυτοκρατορία, Προσάρτηση από τον Μέγα Αλέξανδρο  |  |
| 323-312 π.Χ. | Πόλεμοι των διαδόχων
(τυπικά βασιλείς οι Φίλιππος Αρριδαίος και ο Αλέξανδρος Δ´)
Περδίκκας / Πείθων / Αντίγονος ο Μονόφθαλμος / Σέλευκος Α΄ Νικάτωρ |  |
| 312 π.Χ. | Ίδρυση της αυτοκρατορίας των Σελευκιδών με την διάσπαση της Μακεδονικής αυτοκρατορίας να αρχίζει να μονιμοποιείται σε ξεχωριστά βασίλεια
Σέλευκος Α΄ Νικάτωρ  |  |
| 305 π.Χ. | Αυτοκρατορία των Σελευκιδών μετά την παραχώρηση εδαφών στους Μαουρύα |  |
| 280 π.Χ. | Ίδρυση του Άι-Χανούμ
Αντίοχος Α΄ Σωτήρ  |
| 261 π.Χ. | Αντίοχος Β΄ Θεός  |
| 255–239 π.Χ. | Απόσχιση των περιοχών από τους Σελευκίδες, ίδρυση του ελληνικού βασιλείου της ΒακτριανήςΔιόδοτος Α´  |
| 239–223 π.Χ. | Διόδοτος Β´ |
| 230–200 π.Χ. | Ευθύδημος Α´ |
| 200–190 π.Χ. | Βάσεις του ινδοελληνικού βασιλείου
Δημήτριος Α΄ ο Ανίκητος |  |
| 190-185 π.Χ. | Ευθύδημος Β´  |  |
| 190–180 π.Χ. | Αγαθοκλής  | Πανταλέων  |  |
| 185–170 π.Χ. | Αντίμαχος Α´ Θεός |  |
| 180–160 π.Χ. |  | Απολλόδοτος Α´  |  |
| 175–170 π.Χ. | Δημήτριος Β´ |  |
| 160–155 π.Χ. |  | Αντίμαχος Β´ Νικηφόρος |  |
| 170–145 π.Χ. | Ευκρατίδης  |
| 155–130 π.Χ. | Εισβολή των Γιουεζίαπώλεια του Άι-Χανούμ | Ευκρατίδης Β´ 
Πλάτων 
Ηλιοκλής Α´  |  | Εισχώρηση έως την βορειοκεντρική Ινδία
Μένανδρος Α´ | Νταγιουάν
(άγνωστοι ηγεμόνες, το βασίλειο περιγράφεται από κινεζικές πηγές) |
| 130–120 π.Χ. | Απώλεια εδαφών από τους Γιουεζί | Ζωίλος Α´ ο Δίκαιος | Αγαθόκλεια |  |
| 120–110 π.Χ. | Λυσίας ο Ανίκητος  | Στράτων Α΄ ο Επιφανής |
| 110–100 π.Χ. |  | Αντιαλκίδας | Ηλιοκλής Β´ ο Δίκαιος |
| 100 π.Χ. | Πολύξενος Επιφανής Σωτήρ  | Δημήτριος Γ´ ο Ανίκητος  | Κατάλυση από τους Κινέζους της δυναστείας των Χαν |
| 100–95 π.Χ. | Φιλόξενος ο Ανίκητος  |  |
| 95–90 π.Χ. | Διομήδης  | Αμύντας  | Έπανδρος  |
| 90 π.Χ. | Θεόφιλος  | Πευκόλαος  | Θράσων  |
| 90–85 π.Χ. | Νικίας  | Μένανδρος Β΄  | Αρτεμίδωρος  |
| 90–70 π.Χ. | Ερμαίος  | Αρχέβιος  |
| 85 - 60 π.Χ. | Απώλεια εδαφών από τους Γιουεζί | Κατάκτηση από τον Μαύη  (Ινδοσκύθες) |
| 75–70 π.Χ. |  | Βονώνης (ινδοσκύθες) | Τήλεφος  | Απολλόδοτος Β´  |  |
| 65–55 π.Χ. | Σπαλιρίσης 
(ινδοσκύθες) | Ιππόστρατος  | Διονύσιος  |
| 55–35 π.Χ. |  | Άζης Α´  (Ινδοσκύθες) | Ζωίλος Β´  |
| 55–35 π.Χ. | Βιτζαϊμίτρα  / Αζιλίσης  (Ινδοσκύθες) | Απολλοφάνης  |
| 25 π.Χ. – 10 μ.Χ. |  | Γονδοφάρης 
(Πάρθες) | Ζειονίσης 
(Ινδοσκύθες) | Χαραχώστης 
(Ινδοσκύθες) | Στράτων Β´  |
| 10 μ.Χ. | Γονδοφάρης  (Πάρθες) | Ζωίλος Γ´ ή Μπχανταγιάσα  |  |
| 10 - 20 μ.Χ. | Ρατζουβούλα 
(Ινδοσκύθες) |
| 30 - 80 μ.Χ. |  | Κοζούλα Καδφίζης  (αυτοκρατορία των Κουσανιτών Γιουεζί) | Μπχανταγιάσα  (Ινδοσκύθες) |
| περιοχές/ημερομηνίες | δυτική Βακτρία | ανατολική Βακτρία | Παροπαμισάδες | Αραχωσία | Γανδάρα | δυτική Πενταποταμία (Παντζάμπ) | ανατολική Πενταποταμία | Μαθούρα | Φεργκάνα |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Μακεδονική αυτοκρατορία | Αυτοκρατορία των Σελευκιδών | Ελληνικό βασίλειο της Βακτριανής | Ινδοελληνικό βασίλειο | Μη ελληνικά ελληνιστικά βασίλεια |

**Σημειώσεις πίνακα**

1. ↑  Με χρήση της ελληνικής γλώσσας στα νομίσματα και στην διοίκηση για μερικές δεκαετίες. Ινδοσκύθες, Ινδοπάρθες, Κοσσανούς, και Νταγιουάν.
2. ↑  Όσμουντ Μποπεαράχτσι, "Monnaies gréco-bactriennes et indo-grecques, Catalogue raisonné", Bibliothèque Nationale, Paris, 1991, σελ.453
3. ↑  History of Early Stone Sculpture at Mathura: Ca. 150 BCE - 100 CE, Sonya Rhie Quintanilla, BRILL, 2007, σελ.9
 |

Παραπομπές
----------

1. ↑  Bopearachchi 4A and note 4; Bopearachchi & Rahman -; SNG ANS
2. ↑  Bopearachchi Catalogue, Pl.49 Serie 7, Q

Πηγές
-----

* *Το σχήμα της αρχαίας σκέψης.* *Συγκριτικές μελέτες ελληνικής και ινδικής φιλοσοφίας* από τον Thomas McEvilley (Allworth Press and the School of Visual Arts, 2002)(ISBN 1-58115-203-5)
* *Ο Βουδισμός στην Κεντρική Ασία* από τον BN Puri (Motilal Banarsidass Pub, 1 Ιανουαρίου 2000)(ISBN 81-208-0372-8)
* *Οι Έλληνες στη Βακτρία και την Ινδία*, WW Tarn, Cambridge University Press.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* Γκαλερί Coin India
* Νομίσματα του Μενάνδρου ΙΙ

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ΠροκάτοχοςΠευκόλαος της Ινδίας | **Ινδο-έλληνας ηγεμόναςσε Αραχωσία και Γκαντάρα**90-85 π.Χ. | ΔιάδοχοςΑρχέβιος της Ινδίας |