Ο **προπανικός μεθυλεστέρας** ή **προπιονικός μεθυλεστέρας**, είναι ο εστέρας που παράγεται από την εστεροποίηση προπανικού οξέος και μεθανόλης. Έχει σύντομο συντακτικό τύπο CH3CH2COOCH3, που γράφεται συντομογραφικά EtCOOMe. Είναι ένα άχρωμο υγρό με χαρακτηριστική μέτριας ισχύος φρουτένια οσμή, που ανάλογα με τη συγκέντρωσή των ατμών του και την παρουσία προσμίξεων, θυμίζει ρούμι, φράουλες, μπανάνες ή μήλα. Χρησιμοποιείται ως γευστικός ή αρωματικός παράγοντας τροφίμων. Όριο ανίχνευσης οσμής από ανθρώπους 2%. Τοξικότητα LD50 (σε ποντίκια) 5 g/kg.

Δομή
----


|  |
| --- |
| **Δεσμοί** |
| Δεσμός | τύπος δεσμού | ηλεκτρονική δομή | Μήκος δεσμού | Ιονισμός |
| C#1',#2,#3-H | σ | 2sp3-1s | 109 pm | 3% C- H+ |
| C#1-H | σ | 2sp2-1s | 106 pm | 3% C- H+ |
| C2-C#3 | σ | 2sp3-2sp3 | 154 pm |  |
| C#1-C#2 | σ | 2sp2-2sp3 | 151 pm |  |
| C=O | σ | 2sp2-2sp2 | 132 pm | 19% C+ O- |
|  | π | 2p-2p |  |  |
| C#1-O | σ | 2sp2-2sp3 | 147 pm | 19% C+ O- |
| C#1'-O | σ | 2sp3-2sp3 | 150 pm | 19% C+ O- |
| **Γωνίες** |
| HC#1'H | 109°28' |
| HC#1'O | 109°28' |
| HC#1C#2 | 109°28' |
| HC#1O | 120° |
| C#1OO | 120° |
| OC#1O | 120° |
| COC | 104,45° |
| **Στατιστικό ηλεκτρικό φορτίο**  |
| Ο (-O-) | -0,38 |
| Ο (=O) | -0,38 |
| C#3 | -0,09 |
| C#2 | -0,06 |
| Η (HC) | +0,03 |
| C#1' | +0,10 |
| C#1 | +0,57 |
|

Παραγωγή
--------

### Εστεροποίηση

Ο προπανικός μεθυλεστέρας μπορεί να παραχθεί με αντίδραση εστεροποίησης μεθανόλης (CH3OH) και προπανικού οξέος (CH3CH2COOH) σε όξινο περιβάλλον:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}CH\_{2}COOH+CH\_{3}OH{\xrightarrow {H^{+}}}CH\_{3}CH\_{2}COOCH\_{3}+H\_{2}O} }

### Αλκυλίωση

Ο προπανικός μεθυλεστέρας μπορεί να παραχθεί με αντίδραση αλκυλίωσης προπανικού νατρίου (CH3CH2COONa) με μεθυλαλογονίδιο (CH3X):

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}CH\_{2}COONa+CH\_{3}X{\xrightarrow {}}CH\_{3}CH\_{2}COOCH\_{3}+NaX} }

### Ακυλίωση

Ο προπανικός μεθυλεστέρας μπορεί να παραχθεί με αντίδραση ακυλίωσης μεθανόλης (CH3OH), με τις ακόλουθες χημικές ενώσεις:

1. Με προπανοϋλαλογονίδιο (CH3CH2COX):

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}CH\_{2}COX+CH\_{3}OH{\xrightarrow {}}CH\_{3}CH\_{2}COOCH\_{3}+HX} }

2. Με άλλον προπανικό αλκυλεστέρα (μετεστεροποίηση, CH3CH2COOR):

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}CH\_{2}COOR+CH\_{3}OH{\overrightarrow {\longleftarrow }}CH\_{3}CH\_{2}COOCH\_{3}+ROH} }

3. Με βουτεν-1-άλη (CH3CH2CH=C=O):

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}CH\_{2}CH=C=O+CH\_{3}OH{\xrightarrow {}}CH\_{3}CH\_{2}COOCH\_{3}} }

Χημικές ιδιότητες
-----------------

### Σαπωνοποίηση

Ο προπανικός μεθυλεστέρας δίνει αντίδραση σαπωνοποίησης με υδροξείδιο του νατρίου (NaOH), σχηματίζοντας προπανικό νάτριο (CH3CH2COONa) και μεθανόλη (CH3OH):

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}CH\_{2}COOCH\_{3}+NaOH{\xrightarrow {}}CH\_{3}CH\_{2}COONa+CH\_{3}OH} }

### Μετεστεροποίηση

Ο προπανικός μεθυλεστέρας δίνει αντίδραση μετεστεροποίησης με αλκοόλη (ROH), σχηματίζοντας προπανικό αλκυλεστέρα και μεθανόλη:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}CH\_{2}COOCH\_{3}+ROH{\overrightarrow {\longleftarrow }}CH\_{3}CH\_{2}COOR+CH\_{3}OH} }

### Αμμωνιόλυση

Ο προπανικός μεθυλεστέρας δίνει αντίδραση αμμωνιόλυσης με αμμωνία (NH3), σχηματίζοντας προπαναμίδιο (CH\_3CH\_2CONH2) και μεθανόλη (CH3OH): 

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}CH\_{2}COOCH\_{3}+NH\_{3}{\xrightarrow {}}CH\_{3}CH\_{2}CONH\_{2}+CH\_{3}OH} }

### Επίδραση οργανομαγνησιακών ενώσεων

Ο προπανικός μεθυλεστέρας δίνει αντίδραση επίδρασης οργανομαγνησιακών ενώσεων (RMgX), σχηματίζοντας αιθυλοκετόνη (RCOCH2CH3) και μεθυλομαγνησιοαλογονίδιο(CH3OMgX):

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}CH\_{2}COOCH\_{3}+RMgX{\xrightarrow {}}CH\_{3}OC(CH\_{2}CH\_{3})(R)OMgX{\xrightarrow {}}RCOCH\_{2}CH\_{3}+CH\_{3}OMgX\downarrow } }

### Αναγωγή

Ο προπανικός μεθυλεστέρας δίνει αντιδράσεις οξειδοαναγωγής, σχηματίζοντας μεθανόλη (CH3OH) και προπανόλη-1 (CH3CH2CH2OH):

1. Με νάτριο (Na) και αιθανόλη (CH3CH2OH):

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}CH\_{2}COOCH\_{3}+3Na+3CH\_{3}CH\_{2}OH{\xrightarrow {}}CH\_{3}OH+CH\_{3}CH\_{2}CH\_{2}OH+3CH\_{3}CH\_{2}ONa} }

2. Με διυδρογόνο (H2) και νικέλιο (Ni):

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}CH\_{2}COOCH\_{3}+{\frac {3}{2}}H\_{2}{\xrightarrow {Ni}}CH\_{3}OH+CH\_{3}CH\_{2}CH\_{2}OH} }

3. Με λιθιοαργιλιοτετραϋδρίδιο (LiAlH4):

{\displaystyle \mathrm {2CH\_{3}CH\_{2}COOCH\_{3}+LiAlH\_{4}{\xrightarrow {+2H\_{2}O}}2CH\_{3}OH+2CH\_{3}CH\_{2}CH\_{2}OH+LiAlO\_{2}} }

### Συμπύκνωση

Ο προπανικός μεθυλεστέρας δίνει χημική αντίδραση συμπύκνωσης με επίδραση νατρίου σε απρωτικούς διαλύτες, σχηματίζοντας εξανοδιόνη-3,4 και μεθανολικό νάτριο (CH3ONa): 

{\displaystyle \mathrm {2CH\_{3}CH\_{2}COOCH\_{3}+2Na{\xrightarrow {}}CH\_{3}CH\_{2}COCOCH\_{2}CH\_{3}+2CH\_{3}ONa} }

Αναφορές και παρατηρήσεις
-------------------------

1. ↑  Δικτυακός τόπος Thegoodscentscompany.com
2. ↑  Τα δεδομένα προέρχονται εν μέρει από το «Table of periodic properties of thw Ellements», Sagrent-Welch Scientidic Company και Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, Σελ. 34.
3. ↑  Υπολογισμένο βάση του ιονισμού από τον παραπάνω πίνακα
4. ↑  Ως μέσο οξίνισης χρησιμοποιείται συνήθως το θειικό οξύ (H2SO4), για να απορροφά το παραγόμενο νερό (H2O) και έτσι να μετακινεί το σημείο ισορροπίας της αμφίδρομης αντίδρασης προς τα δεξιά, και έτσι να την κάνει πρακτικά μονόδρομη:
5. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 298, §13.3Α1.
6. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 298, §13.3Α2.
7. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 298, §13.3Α3.
8. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 306, §13.7.1.
9. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 306, §13.7.2.
10. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 306, §13.7.3.
11. ↑  Το τελευταίο με υδρόλυση σχηματίζει μεθανόλη (CH3OH).
12. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 306, §13.7.4.
13. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 307, §13.7.5.
14. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 307, §13.7.7α.

Πηγές
-----

* Ν. Αλεξάνδρου, *Γενική Οργανική Χημεία*, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 1985
* Α. Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991
* SCHAUM'S OUTLINE SERIES, ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ, Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999
* Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982
* Πολυχρόνη Σ. Καραγκιοζίδη: Ονοματολογία οργανικών ενώσεων, Θεσσαλονίκη 1991, Έκδοση Β΄.
* Ν. Αλεξάνδρου, Α. Βάρβογλη, Δ. Νικολαΐδη: Χημεία Ετεροκυκλικών Ενώσεων, Θεσσαλονίκη 1985, Έκδοση Β΄.
* Δ. Νικολαΐδη: Ειδικά κεφάλαια Οργανικής Χημεία, Θεσσαλονίκη 1983.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Καρβοξυλικοί εστέρες |
| --- |
|  |
| Αλκανικοί αλκυλεστέρες | 
Μεθανικός μεθυλεστέρας  · Αιθανικός μεθυλεστέρας  · Μεθανικός αιθυλεστέρας  · Μεθανικός βινυλεστέρας  · Αιθανικός αιθυλεστέρας  · Προπανικός μεθυλεστέρας  · Μεθανικός προπυλεστέρας  · Μεθανικός ισοπροπυλεστέρας |
|  |
| Αρωματικοί εστέρες | 
Μεθανικός φαινυλεστέρας  · Βενζοϊκός μεθυλεστέρας |
|  |
| Λακτόνες | 
Ακετολακτόνη  · β-προπιολακτόνη |

 |