Ο ελληνικός αποικισμός κατά την αρχαϊκή περίοδο. Το Ημεροσκοπείον τοποθετείται πιθανώς στην επαρχία Αλικάντε της σημερινής Ισπανίας.
Το **Ημεροσκοπείον** (ή και **Ημεροσκόπιον** ή Αρτεμίσιον ή Διάνιον) ήταν αρχαιοελληνικό εμπορείο και πόλις στην Ιβηρία. Ο Στέφανος ο Βυζάντιος στα Εθνικά του αναφέρει με πηγή το δεύτερο βιβλίο του Αρτεμίδωρου (από τα «Γεωγραφούμενα») ότι ήταν πόλη των Κελτιβήρων την οποία αποίκησαν οι Φωκαείς

Η πόλη φέρεται ότι ιδρύθηκε γύρω στο 600 ΠΚΕ από τους Φωκαείς ναυτικούς στα νότια της Βαλένθιας, πάνω σε χερσόνησο. Η περιοχή αυτή κατοικείτο από την προϊστορική περίοδο και δίπλα στους λόφους βρέθηκαν λείψανα ιβηρικού οικισμού. Παρά τις ανασκαφές που διεξάγονται στην περιοχή δεν έχει επαληθευτεί η ακριβής τοποθεσία της. Αναφέρεται ως ευημερούσα πόλη το 535 ΠΚΕ, αλλά και μετά τη ναυμαχία της Αλαλίας, το 509 ΠΚΕ στην πρώτη συνθήκη της ετρουσκικής τότε Ρώμης και της Καρχηδόνας.

Ο Στράβων αναφέρει το Ημεροσκοπείον και ως *Αρτεμίσιον*, διότι πάνω στο ακρωτήριο της πόλης ανεγέρθηκε ναός και άγαλμα προς τιμήν της Αρτέμιδας (της *Diana* των Ρωμαίων). Γι αυτό πιθανολογείται πως η μεταγενέστερη ρωμαϊκή αποικία *Dianium* (σημ. Dénia, στην επαρχία Αλικάντε της Ισπανίας, ιδρύθηκε στο πρώτο τέταρτο του 1ου αιώνα μ.Χ.) βρισκόταν πάνω από αυτό το φωκαϊκό εμπορείο. Ο Αβιηνός στο *Ora maritima* 476–77 την αναφέρει ακατοίκητη στα χρόνια του. 

"μεταξὺ μὲν οὖν τοῦ Σούκρωνος καὶ τῆς Καρχηδόνος τρία πολίχνια Μασσαλιωτῶν ἔστιν οὐ πολὺ ἄπωθεν τοῦ ποταμοῦ· τούτων δ᾽ ἐστὶ γνωριμώτατον τὸ **Ἡμεροσκοπεῖον** ἔχον ἐπὶ τῆι ἄκραι τῆς Ἐφεσίας Ἀρτέμιδος ἱερὸν σφόδρα τιμώμενον͵ ὧι ἐχρήσατο Σερτώριος ὁρμητηρίωι κατὰ θάλατταν· ἐρυμνὸν γάρ ἐστι καὶ ληιστρικόν͵ κάτοπτον δὲ ἐκ πολλοῦ τοῖς προσπλέουσι͵ καλεῖται δὲ [καὶ] Διάνιον͵ οἷον Ἀρτεμίσιον͵ ἔχον σιδηρεῖα εὐφυῆ πλησίον καὶ νησίδια Πλανησίαν καὶ Πλουμβαρίαν καὶ λιμνοθάλατταν ὑπερκειμένην͵ ἔχουσαν ἐν κύκλωι σταδίους τετρακοσίους".
⸺
  Στράβων, Γεωγραφικά, Βιβλίο Γ', Κεφάλαιο 4, 4.6

Παραπομπές-σημειώσεις
---------------------

1. ↑  P. Spann· R. Warner· R. Talbert· T. Elliott· S. Gillies. «Places: 265880 (Dianium/Hemeroskopeion)». Pleiades. Ανακτήθηκε στις 31 Ιουλίου 2012.
2. ↑  Στέφανος Βυζάντιος, "Εθνικών",(Stephani Byzantii Ἐθνικων quæ supersunt. Gr. Edidit A. Westermann), εκδ. Anton Westermann, Λειψία 1839, [...] "Ημεροσκοπείον, πόλις Κελτιβήρων, Φωκαέων άποικος, Αρτεμίδωρος δευτέρω λόγω γεωγραφουμένων". [...], σελ. 133, στίχος 20.
3. 1 2  Thomas Heine Nielsen· Mogens Herman Hansen, επιμ. (2004). *An inventory of archaic and classical poleis an investigation conducted by the Copenhagen Polis Centre for the Danish National Research Foundation*. Oxford: Oxford University Press. σελίδες 1110-1111. ISBN 0-19-814099-1.
4. ↑  J. B. Bury (1934). S. A. Cook· F. E. Adcock· M. P. Charlesworth, επιμ. *The Cambridge Ancient History*. **10** (3η έκδοση). Cambridge: Cambridge University Press. σελ. 750. ISBN 978-0521044929.
5. ↑  William Smith (1852). *Dictionary of Greek and Roman Geography (Abacaenum – Hytanis)*. **1**. Boston: Little, Brown. σελ. 773.
6. ↑  Spann, P. «Places: 265880 (Dianium/Hemeroskopeion)». Pleiades. Ανακτήθηκε στις 9 Ιουνίου 2017.
7. ↑  Στράβων, Γεωγραφικά, Βιβλίο Γ', Κεφάλαιο 4, 4.6
8. ↑  "Strabōnos Geōgraphika", Τόμος 1, Strabo, Karl Müller, Friedrich Dübner, εκδότης: Ambrosio Firmin Didot, 1853, σελ. 131-132.

Σχετική βιβλιογραφία
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource logoWikisource logo | Στη Βικιθήκη υπάρχει υλικό που έχει σχέση με το θέμα:  **Γεωγραφικά/Γ** |

* Χρήστος Λάζος, *Το ταξίδι του Πυθέα στην άγνωστη Θούλη*, εκδ. Αίολος.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Αρχαίες ελληνικές αποικίες στην δυτική Μεσόγειο |
| --- |
|  |
| Γαλατικές ακτές | 
* Aγάθη
* Αθηνόπολις
* Αίγιθνα
* Αντίπολη
* Αυενιών
* Ηράκλεια
* Θηλίνη
* Ιερόπολις
* Κιθαρίστα
* Μασσαλία
* Μόνοικος
* Νίκαια
* Ροδανουσία
* Ρόδο
* Στοιχάδες νήσοι
* Ταυρόεις
* Ταυροέντον
 |  |
|  |
| Κορσική και Σαρδηνία | 
* Αλαλία
* Ολβία
 |
|  |
| Ιβηρική χερσόνησος | 
* Ελίκη
* Εμπόριον
* Ζάκυνθος
* Ημεροσκοπείον
* Ρόδη
 |

 |