Ο **Κόιντος Καικίλιος Μέτελλος Πίος Σκιπίων**, λατιν.: *Quintus Caecilius Metellus Pius Scipio*,  (π. 95 – 46 π.Χ.), συχνά αναφερόμενος ως **Mέτελλος Σκιπίων**, ήταν Ρωμαίος συγκλητικός και στρατιωτικός διοικητής. Κατά τη διάρκεια τού εμφυλίου πολέμου μεταξύ τού Ιουλίου Καίσαρα και της συγκλητικής φατρίας με επικεφαλής τον Πομπήιο, ήταν ένθερμος υποστηρικτής τού τελευταίου. Οδήγησε στρατεύματα εναντίον των δυνάμεων τού Καίσαρα, κυρίως στις μάχες της Φαρσάλου και της Θάψου, όπου και ηττήθηκε. Αργότερα αυτοκτόνησε. Ο Ρόναλντ Σάιμ τον αποκάλεσε «τον τελευταίο Σκιπίωνα οποιασδήποτε συνέπειας στη ρωμαϊκή ιστορία».

Καταγωγή και όνομα
------------------

Γιος τού Πόπλιου Κορνήλιου Σκιπίωνα Νασίκα πραίτορα περί το 95 π.Χ. και της Λικινίας, ο Σκιπίων ήταν εγγονός του Πόπλιου Κορνήλιου Σξιπίωνα Νασίκα υπάτου το 111, και τού Λεύκιου Κορνήλιου Κράσσου υπάτου το 95. Ο προπάππος του ήταν ο Σκιπίων Νασίκα Σεραπίων, ο άνθρωπος που δολοφόνησε τον Τιβέριο Γράκχο το 133 π.Χ. Μέσω της μητέρας του Κορνηλίας, ο Σεράπιος ήταν επίσης εγγονός τού Σκιπίωνα τού Αφρικανού. Ο πατέρας τού Σκιπίωνα απεβίωσε λίγο μετά την πραιτορία του  και άφησε δύο γιους και δύο κόρες. Ο αδελφός υιοθετήθηκε από τον παππού τους Κράσσο, αλλά άφησε ελάχιστα σημάδια στην ιστορία. 

Ο Πόπλιος Σκιπίων, όπως αναφέρεται στις σύγχρονες πηγές νωρίς στη ζωή του, υιοθετήθηκε στην ενηλικίωση μέσω της διαθήκης τού Κόιντου Καικίλιου Μέτελλου Πίου, υπάτου το 80 π.Χ. και *μεγίστου αρχιερέα*. Διατήρησε την ιδιότητά του ως πατρικίου: «η καταγωγή τού Σκιπίωνα», σημειώνει ο Σάιμ, «ήταν απαράμιλλη για το μεγαλείο».  Όπως έχει δείξει εκτενώς ο Γιέρζυ Λιντέρσκι,  αυτή η νομική διαδικασία συνιστά υιοθεσία μόνο με χαλαρή έννοια. Ο Σκιπίωνας γίνεται Καικίλιος Μέτελλος στο όνομα , ενώ κληρονόμησε την περιουσία τού Καικίλιου Μέτελλου, αλλά δεν ήταν ποτέ «γιος» του, όσο ο *μέγιστος αρχιερέας* ήταν εν ζωή. Μερικές φορές τον αποκαλούσαν «Metellus Scipio», ή απλώς «Scipio», μετά την υιοθεσία του. Η επίσημη μορφή του ονόματός του, όπως αποδεικνύεται σε διάταγμα της Συγκλήτου, ήταν «Q. Caecilius Q. f. Fab. Μetellus Scipio.»

Οικογένεια
----------

Ο Σκιπίων νυμφεύτηκε την Αιμιλία Λεπίδα, κόρη του Mαμέρκου Αιμίλιου Λέπιδος Λιβιανού, υπάτου το 77 π.Χ. αλλά δεν ήταν χωρίς αντίπαλο στην προσπάθειά του να νυμφευτεί. Ο παρθένος Μ. Π. Κάτων ήθελε επίσης να νυμφευτεί την Aιμιλία Λεπίδα, αλλά έχασε:

> Όταν ο [Κάτων] σκέφτηκε ότι ήταν αρκετά μεγάλος για να νυμφευτεί, και μέχρι τότε δεν είχε συναναστραφεί με καμία γυναίκα, αρραβωνιάστηκε τη Λεπίδα, η οποία στο παρελθόν ήταν αρραβωνιασμένη με τον Μέτελλο Σκιπίωνα, αλλά τώρα ήταν ελεύθερη, αφού ο Σκιπίων την είχε απορρίψει και ο αρραβώνας είχε σπάσει. Ωστόσο, πριν από τον γάμο ο Σκιπίων άλλαξε γνώμη, και με κάθε προσπάθεια πήρε τη γυναίκα. Ο Κάτων ήταν πολύ θυμωμένος και εξοργισμένος από αυτό, και προσπάθησε να προσφύγει στη νομοθεσία σχετικά με αυτό, αλλά οι φίλοι του τον εμπόδισαν, και έτσι, με την οργή και τη νεανική του ζέση, έρριξε τον εαυτό του στον ιαμβικό στίχο και συσώρευσε πολύ περιφρονητικά τον Σκιπίωνα.
> 
> 
> 

Το ζευγάρι είχε έναν γιο, τον Mέτελλο Σκιπίωνα που φαίνεται να απεβίωσε όταν ήταν μόλις 18 ετών Ένας άλλος γιος μπορεί να γεννήθηκε γύρω στο 70 π.Χ. ή ένας γιος μπορεί να υιοθετήθηκε. Εκείνη την περίοδο γεννήθηκε και η πολύ πιο διάσημη κόρη του ζευγαριού : ο Σκιπίων πάντρεψε για πρώτη φορά την περίφημη Κορνηλία Μετέλλα με τον Πόπλιο Λικίνιο Κράσσο, τον γιο τού Mάρκου Λικινίου Κράσσου. Μετά το τέλος τού Πόπλιου στις Κάρρες, ο Σκιπίωνας αποφάσισε να διαδεχθεί τον Καίσαρα ως πεθερός τού Πομπήιου, και πλησίασε τον Πομπήιο με πρόταση να τον παντρέψει με την Κορνηλία, το οποίο ο Πομπήιος αποδέχτηκε. Ο Πομπήιος ήταν τουλάχιστον τριάντα χρόνια μεγαλύτερος από την Κορνηλία. Αυτός ο γάμος ήταν μία από τις πράξεις, με τις οποίες ο Πομπήιος διέκοψε τη συμμαχία του με τον Καίσαρα, και δήλωσε ότι ήταν ηγέτης των άριστων (optimates). Αυτός και ο Σκιπίων ήταν μαζί ύπατοι το 52.

Πολιτική σταδιοδρομία
---------------------

Ο Κικέρων ονομάζει τον «Π. Σκιπίωνα» μεταξύ των νεαρών *ευγενών* της ομάδας υπεράσπισής του, όταν ο Σέξτος Ρόσκιος διώχθηκε το 80 π.Χ. Τοποθετείται στην εταιρεία τού Mάρκου Μεσσάλα και τού Mέτελλου Κέλερ, και των δύο μελλοντικών προξένων. 

Ο Μέτελλος Σκιπίωνας ήταν πιθανότατα tribune τού λαού το 59 π.Χ. αλλά η ιδιότητά του ως πατρικίου συνηγορεί κατά της κατοχής του αξιώματος.  Είναι πιθανό ότι η υιοθέτηση τού Σκιπίωνα σε ένα πληβείο γένος, μπορεί να τον προσδιόριζε για μία τριβουνία σε μια τεχνική. Μπορεί να ήταν αγορανόμος καθέδρας (curule aedile) το 57 π.Χ. όταν παρουσίασε νεκρικούς αγώνες προς τιμήν τού τέλους τού υιοθετημένου πατέρα του, έξι χρόνια νωρίτερα. Υπήρξε πραίτορας, πιθανότατα το 55 π.Χ. κατά τη διάρκεια της δεύτερης υπατείας τού Πομπηίου και τού Μάρκου Κράσσου.

Το 53 π.Χ. ο Σκιπίων ήταν μεσοβασιλιάς (interrex) με τον Μάρκο Βαλέριο Μεσσάλλα.  Έγινε ύπατος με τον Πομπήιο το 52 π.Χ. τη χρονιά που κανόνισε τον γάμο της πρόσφατα χήρας κόρης του μαζί του.

Αδιαμφισβήτητα αριστοκρατικός και συντηρητικός, ο Μέτελλος Σκιπίωνας ήταν τουλάχιστον ένα συμβολικό αντίβαρο στη δύναμη της λεγόμενης Α΄ Τριανδρίας πριν από το τέλος τού Κράσσου το 53 π.Χ. «Οι εύκαιροι θάνατοι», σημειώνει ο Σάιμ, «είχαν ενισχύσει την αξία του, χωρίς να έχει μείνει κανένας από τους υπάτους του Μέτελλου». 

Είναι γνωστό ότι ήταν μέλος τού Συλλόγου των Ποντιφίκων από το 57 π.Χ. και πιθανότατα προτάθηκε μετά το τέλος τού θετού πατέρα του το 63 και στη συνέχεια εξελέγη.

Ρόλος στον εμφύλιο πόλεμο
-------------------------

 Δηνάριο που εκδόθηκε στη Βόρεια Αφρική το 47–46 π.Χ. *Εμπρός όψη*: κεφαλή Δία (Jupiter), Q. METEL. PIVS. *Πίσω όψη:* ελέφαντας, SCIPIO IMP[ΕRATOR].
Τον Ιανουάριο του 49 π.Χ. ο Σκιπίωνας έπεισε τη Σύγκλητο να εκδώσει το τελεσίγραφο στον Καίσαρα, που έκανε τον πόλεμο αναπόφευκτο.  Την ίδια χρονιά ο Σκιπίων έγινε ανθύπατος της επαρχίας της Συρίας.  Στη Συρία και την Ασία, όπου κατέλαβε χειμερινά καταλύματα, χρησιμοποιούσε συχνά καταπιεστικά μέσα για να συγκεντρώσει πλοία, στρατεύματα και χρήματα: 

> Έβαλε κατά κεφαλήν φόρο σε δούλους και παιδιά, φορολογούσε κολώνες, πόρτες, σιτηρά, στρατιώτες, όπλα, κωπηλάτες και μηχανήματα. Αν μπορούσε να βρεθεί ένα όνομα για ένα πράγμα, αυτό θεωρούνταν αρκετό, για να κερδίσει χρήματα από αυτό.
> 
> 

Ο Σκιπίωνας σκότωσε τον Αλέξανδρο της Ιουδαίας  και ανακηρύχθηκε *αυτοκράτορας* (imperator) στρατηγός για τις νίκες που διεκδίκησε στα Όρη Αμανού , όπως σημειώθηκε απαξιωτικά από τον Καίσαρα. 

Το 48 π.Χ. ο Σκιπίωνας έφερε τις δυνάμεις του από την Ασία στην Ελλάδα, όπου έκανε ελιγμούς ενάντια στον Γναίο Δομίτιο Καλβίνο και τον Λεύκιο Κάσσιο Λογγίνο μέχρι την άφιξη του Πομπηίου. Στη μάχη των Φαρσάλων διοικούσε το κέντρο. Μετά την ήττα των αρίστων από τον Καίσαρα, ο Μέτελλος κατέφυγε στην Αφρική. Με την υποστήριξη τού πρώην -αντιπάλου του στη νύφη- Κάτωνα, απέσπασε την επικεφαλής των δυνάμεων του Πομπηίου από τον πιστό Πόπλιο Άττιο Βάρρο, πιθανότατα στις αρχές τού 47. Το 46 κατείχε την αρχηγία στη μάχη της Θάψου, «χωρίς ικανότητα ή επιτυχία»  και ηττήθηκε μαζί με τον Κάτωνα.  Μετά την ήττα προσπάθησε να δραπετεύσει στην Ιβηρική Χερσόνησο, για να συνεχίσει τον αγώνα, αλλά υπερκεράστηκε από τον στόλο τού Πόπλιου Σίττιου. Αυτοκτόνησε μαχαιρώνοντας τον εαυτό του, για να μην πέσει στα χέρια των εχθρών του.

### Το με αξιοπρέπεια τέλος του

Αντιμετωπίζοντας το τέλος, ο Μέτελλος Σκιπίων επέτυχε μία αχαρακτήριστη αξιοπρέπεια, αποχωρώντας από τους στρατιώτες του με έναν αδιάφορο *Imperator se bene habet* («Ο στρατηγός σας καλώς έχει»).  Αυτά τα τελευταία λόγια ότι "είναι καλά" προκάλεσαν έντονο έπαινο από τον Στωικό ηθικό φιλόσοφο Σενέκα:

> Πάρτε, για παράδειγμα, τον Σκιπίωνα, τον πεθερό του Γναίου Πομπηίου: οδηγήθηκε πίσω στην αφρικανική ακτή από έναν αντίθετο άνεμο και είδε το πλοίο του στη δύναμη του εχθρού. Γι' αυτό τρύπησε το σώμα του με σπαθί, και όταν ρώτησαν πού είναι ο διοικητής, απάντησε: «ο στρατηγός είναι καλά». Αυτά τα λόγια τον ανέβασαν στο επίπεδο των προγόνων του και χωρίς να αποκτήσει τη δόξα που η μοίρα έδωσε στους Σκιπίωνες στην Αφρική, δεν έχασε τη συνέχειά της. Είναι μία μεγάλη πράξη να κατακτήσεις την Καρχηδόνα, αλλά μία μεγαλύτερη πράξη να κατακτήσεις τον θάνατο. «Όλα καλά με τον στρατηγό!» Ένας διοικητής θα έπρεπε να πεθάνει διαφορετικά, ειδικά ένας από τους στρατηγούς του Κάτωνα
> 
>

Εκτίμηση
--------

Ο κλασικός μελετητής Τζον Χ. Κόλινς συνόψισε τον χαρακτήρα και τη φήμη τού Mέτελλου Σκιπίωνα:

> Από όλα όσα μπορούμε να μάθουμε γι' αυτόν τον Σκιπίωνα, ήταν τόσο προσωπικά περιφρονητικός και τόσο πολιτικά αντιδραστικός όσο λένε: ένας υπερασπιστής τού Γ. Βέρρες (Στο Ver. II. 4. 79–81), ένας αποχαυνωμένος μοναδικής απωθητικότητας (Valerius Maximus , 9.1.8[36]), ένας ανίκανος και χοντροκέφαλος διοικητής (Πλούταρχος, Κάτω Μιν. 58), ένας απείθαρχος τύραννος στην κατοχή της εξουσίας (Bell. Afr. 44–46), ένας εκβιαστής των επαρχιών (π.Χ. 3.31–33), ένας διψασμένος για προγραφές χρεοκοπημένος (Att. 9.11[37]), ένας άξιος δισεγγονός των αγέρωχων, εχθρών των πληβείων αρχόντων[38] (Münzer, RE 4.1502) που είχε ηγηθεί του λιντσαρίσματος του Τιβέριου Γράκχου, και ο πιο ανάξιος πατέρας της ευγενικής Κορνηλίας. Μόνο στο *ο αυτοκράτωρ στρατηγός καλώς έχει* (imperator se bene habet) με τον οποίο συνάντησε το θάνατο, υπάρχει κάποιο ίχνος τού ευγενούς χαρακτήρα των μεγάλων προγόνων του (Seneca Rhet. *Suas*. 7.8).
> 
>

Δείτε επίσης
------------

* Γένος των Καικιλίων

Επιλεγμένη βιβλιογραφία
-----------------------

* Linderski, Jerzy. "Q. Scipio Imperator." Στο *Imperium sine fine: T. Robert S. Broughton and the Roman Republic*. Franz Steiner, 1996, σσ. 144–185. Περιορισμένη προεπισκόπηση στο διαδίκτυο.
* Σάιμ, Ρόναλντ. «Οι τελευταίοι Σκιπιώνες». Στην *Αυγουστιανή Αριστοκρατία*. Oxford University Press, 1989, σσ. 244–245 διαδικτυακά.

Βιβλιογραφικές αναφορές
-----------------------

1. 1 2  «Digital Prosopography of the Roman Republic» (Αγγλικά) 2347. Ανακτήθηκε στις 29  Ιουνίου 2021.
2. 1 2 3 4  «Digital Prosopography of the Roman Republic» (Αγγλικά) 2347. Ανακτήθηκε στις 10  Ιουνίου 2021.
3. ↑  «Digital Prosopography of the Roman Republic» (Αγγλικά) 4262. Ανακτήθηκε στις 10  Ιουνίου 2021.
4. ↑  «Digital Prosopography of the Roman Republic» (Αγγλικά) 3882. Ανακτήθηκε στις 10  Ιουνίου 2021.
5. 1 2  «Digital Prosopography of the Roman Republic» (Αγγλικά) 2347. Ανακτήθηκε στις 10  Ιουνίου 2021.
6. ↑  «Digital Prosopography of the Roman Republic» (Αγγλικά) 1836. Ανακτήθηκε στις 10  Ιουνίου 2021.
7. ↑  «Digital Prosopography of the Roman Republic» (Αγγλικά) 4030. Ανακτήθηκε στις 10  Ιουνίου 2021.
8. ↑  «Digital Prosopography of the Roman Republic» (Αγγλικά) 4028. Ανακτήθηκε στις 10  Ιουνίου 2021.
9. ↑  «Digital Prosopography of the Roman Republic» (Αγγλικά) 1889. Ανακτήθηκε στις 10  Ιουνίου 2021.
10. 1 2  Thomas Robert Shannon Broughton: «The Magistrates of the Roman Republic» (Αγγλικά) Αμερικανική Φιλολογική Εταιρεία. 1951. ISBN-10 0-89130-812-1.
11. ↑  D. R. Shackleton Bailey, *Two Studies in Roman Nomenclature*, Atlanta, GA: Scholars Press, p. 107. Broughton, *Magistrates of the Roman Republic* vol. 3, p. 41. *Oxford Classical Dictionary*, "Caecilius Metellus Pius Scipio, Quintus".
12. ↑  Ronald Syme, "Imperator Caesar: A Study in Nomenclature," *Historia* 7 (1958), p. 187.
13. ↑  Cicero, *Brutus* 212.
14. ↑  Ronald Syme, *The Augustan Aristocracy* (Oxford University Press, 1989), p. 244.
15. ↑  Syme, *The Augustan Aristocracy*, p. 244.
16. ↑  Jerzy Linderski, "Q. Scipio Imperator," in *Imperium sine fine: T. Robert S. Broughton and the Roman Republic* (Franz Steiner, 1996), pp. 148–149. The adoption is recorded by Cassius Dio, lx. 51, where he is referred to as "Quintus Scipio"; for the passage, see Bill Thayer's edition at LacusCurtius online.
17. ↑  *Condicio nominis ferendi*: a condition of accepting the inheritance was to preserve the name of Metellus Pius, who died without a male heir; Linderski, p. 148.
18. ↑  Syme, *The Augustan Aristocracy*, p. 244 online. Linderski asserted that the official form of his name is unknown because the *Fasti Consulares* for 52 BC are lost; see "The Dramatic Date of Varro, *De re rustica*, Book III and the Elections in 54," *Historia* 34 (1985), p. 251, note 21. Linderski later amplified his view Scipio's nomenclature in the *Imperium sine fine* essay.
19. ↑  Plutarch, "The Life of Cato", 7.
20. ↑  Syme explores the possibilities pertaining to a little attested son in *The Augustan Aristocracy*, pp. 245 *ff*.
21. ↑  Cicero, *Pro Roscio Amerino* 77, as cited by Syme, *The Augustan Aristocracy*, p. 245.
22. ↑  Syme, *The Augustan Aristocracy*, p. 244, note 6, citing D.R. Shackleton Bailey, *Two Studies in Roman Nomenclature* (1976), p. 98 *ff*. (see also for discussion of Metellus Scipio's names). Tribunate rejected and patrician status affirmed most emphatically by Linderski, "Q. Scipio Imperator," p. 149 *ff*. online. Scipio was an *interrex*; patrician rank was a prerequisite for the office.
23. ↑  Since only a patrician could be interrex, the holding of this office casts further doubt on whether he was ever plebeian tribune.
24. 1 2  Syme, *The Augustan Aristocracy*, p. 245.
25. ↑  Lily Ross Taylor, "Caesar's Colleagues in the Pontifical College," *American Journal of Philology*, vol. 63 (1942) 385–412, especially pp. 398, 412.
26. ↑  Caesar, *De Bello Civili*, i. 5; William W. Batstone and Cynthia Damon, *Caesar's Civil War*, Oxford University Press, (2006), p. 109 online.
27. ↑  Caesar, *De Bello Civili*, i. 6, see also i. 4, iii. 31, 33; Cicero, *Epistulae ad Atticum*, ix. 11, see also viii. 15 and ix. 1; Plutarch, "The Life of Pompeius", 62.
28. ↑  Caesar, *De Bello Civili*, iii. 31–33.
29. ↑  Josephus, *Antiquities of the Jews* xiv. 123–125, *The Wars of the Jews* i. 183–185, 195; see also Cassius Dio, xli. 18.
30. ↑  See Broughton, *Magistrates*, pp. 260–261 for references in addition to Caesar.
31. ↑  Caesar, *De Bello Civili*, iii. 31: "It was during this time that Scipio sustained some losses around Mount Amanus and called himself *imperator*, after which achievement he demanded large sums of money from the states and rulers [in the area]" (*his temporibus Scipio detrimentis quibusdam circa montem Amanum acceptis imperatorem se appellaverat. Quo facto civitatibus tyrannisque magnas imperaverat pecunias*). John H. Collins calls this remark "the only genuine joke in the Commentaries." "Caesar and the Corruption of Power", in *Historia*, No. 4 (1955), p. 457, note 64.
32. ↑  See Broughton, *Magistrates*, pp. 275, 288, and 297, for numerous citations of primary sources.
33. ↑  A translation that draws on Scipio's usual *superbia* over the *sprezzatura* supposedly demonstrated here might be "The Imperator conducts himself well."
34. ↑  Lucius Annaeus Seneca, ep. 24.9
35. ↑  See also the remarks of Syme, *The Augustan Aristocracy*, p. 245 online.
36. ↑  This is Collins' citation; but see above for quotation from the younger Seneca.
37. ↑  John H. Collins, "Caesar and the Corruption of Power," *Historia* 4 (1955), p. 457, note 64.