Συντεταγμένες: 54°2′24″N 21°45′32″E﻿ / ﻿54.04000°N 21.75889°E﻿ / 54.04000; 21.75889

Το **Γκιζίτσκο** (πολωνικά: *Giżycko*), προηγουμένως γνωστό ως **Λέτς** ή **Γουτσάνι** (πολωνικά: *Lec* ή *Łuczany*, γερμανικά: *Lötzen,* λιθουανικά: *Leičių pilis*), είναι πόλη και έδρα του Πόβιατ Γκιζίτσκο στο Βοεβοδάτο Βαρμίας-Μαζουρίας, στη βορειοανατολική Πολωνία. Την περίοδο 1975-1998 ανήκε στο Βοεβοδάτο Σουβάουκι. Βρίσκεται μεταξύ της λίμνης Κισάινο και της λίμνης Νιεγκότσιν στην περιοχή της Μαζουρίας. Ο πληθυσμός της πόλης είναι 29.642 κάτοικοι (2016).

Το Γκιζίτσκο είναι ένας δημοφιλής θερινός τουριστικός προορισμός λόγω της θέσης του στην περιοχή της περιοχής λιμνών στη Μαζουρία και διαθέτει πολλά ιστορικά μνημεία, συμπεριλαμβανομένου ενός τευτονικού κάστρου του 14ου αιώνα.

Ιστορία
-------

### Αρχαιότητα και Μεσαίωνας

 Το ανακαινισμένο κάστρο
Οι πρώτοι γνωστοί οικισμοί στην περιοχή του σημερινού Γκιζίτσκο καταγράφηκαν στα ρωμαϊκά χρόνια από τον Τάκιτο στο έργο του *Germania* και συνδέονται με το Δρόμο του Κεχριμπαριού, κοντά στον οποίο βρισκόταν το Γκιζίτσκο. Ένας αμυντικός οικισμός των Βαλτικών Πρώσων ήταν γνωστό ότι υπήρχε στην περιοχή και στον 9ο αιώνα καταγράφηκε ότι κυβερνιόταν από βασιλιά γνωστό ως Ιζέγκουπ ή Γιεσέγκουπ.

Μετά την αποτυχημένη προσπάθειά του το 997 μ.Χ. ο Μπολέσλαφ Α΄ ο Γενναίος έστειλε άλλη μια αποστολή το 1008 για να κατακτήσει/εκχριστιανίσει τους Παλαιούς Πρώσους. Ακριβώς όπως ο Άγιος Αδαλβέρτος, ο ιεραπόστολος Μπρούνο του Κβέρφουρτ σκοτώθηκε από Σουδοβιανούς κοντά στη λίμνη Νιεγκότσιν το 1009, όπου ένα μνημείο, ο σταυρός του Μπρούνο, ανεγέρθηκε κοντά στο σημείο το 1910.

Οι Τεύτονες Ιππότες έχτισαν ένα κάστρο στην Πρωσία με το όνομα Λύτσεν (*Lötzen*, *Łuczany* στα πολωνικά, αργότερα επίσης *Lec*) το 1340, που βρίσκεται στον ισθμό ανάμεσα σε δύο λίμνες στη σημερινή Μαζουρία. Το Λύτσεν διοικούνταν από τους ιππότες διοικητές του Μπάλγκα. Από τον Ύστερο Μεσαίωνα, κατοικήθηκε κυρίως από Πολωνούς από τη γειτονική Μασοβία, γνωστές ως Μαζούριους.

Το 1454, ο Πολωνός Βασιλιάς Καζίμιρ Δ΄ της Πολωνίας ενσωμάτωσε την περιοχή στο Στέμμα του Βασιλείου της Πολωνίας κατόπιν αιτήματος της Πρωσικής Συνομοσπονδίας, και μετά το επακόλουθο ξέσπασμα του Δεκατριετούς Πολέμου το 1454, το Γουτσάνι τάχθηκε στο πλευρό της Πολωνίας. Ο οικισμός καταλήφθηκε από τους Τεύτονες Ιππότες το 1455, αλλά οι Πολωνοί τον ανάκτησαν τον επόμενο χρόνο. Μετά τη Δεύτερη Ειρήνη του Θορν που υπεγράφη στο Τόρουν το 1466 έγινε μέρος της Πολωνίας ως φέουδο υπό το Τευτονικό Τάγμα, μέχρι τη διάλυση του Τευτονικού κράτους το 1525.

### Σύγχρονη εποχή

Ο οικισμός κοντά στο κάστρο έλαβε προνόμια πόλης, με εθνόσημο και σφραγίδα, το 1612, ενώ ήταν μέρος του Δουκάτου της Πρωσίας (υπό πολωνική επικυριαρχία μέχρι το 1701). Ο πρώτος δήμαρχος ήταν ο Πάβεου Ρούντζκι. Το πολωνικό όνομα της πόλης, που χρησιμοποιούσε ο συντριπτικά πολωνικός πληθυσμός της, εκείνη την εποχή ήταν *Łuczany* (Γουτσάνι).

Το Λύτσεν έγινε μέρος του Βασιλείου της Πρωσίας το 1701 και έγινε μέρος της νεοσύστατης επαρχίας της Ανατολικής Πρωσίας το 1773. Το 1709-10, η επιδημία πανώλης απέφερε 800 θύματα και μόνο 119 κάτοικοι επέζησαν. Τον 19ο αιώνα, μια νέα λουθηρανική εκκλησία βασισμένη σε σχέδιο του Καρλ Φρίντριχ Σίνκελ ανεγέρθηκε στο κέντρο της πόλης. Το Λύτσεν έγινε μέρος της Γερμανικής Αυτοκρατορίας το 1871 κατά τη διάρκεια της γερμανικής ενοποίησης υπό την ηγεσία της Πρωσίας.

Τον Ιούνιο του 1807, το πολωνικό σώμα των στρατηγών Γιούζεφ Ζαγιόντσεκ και Γιαν Χένρικ Ντομπρόφσκι τοποθετήθηκε στην πόλη. Μετά τους Ναπολεόντειους Πολέμους, η πόλη χτυπήθηκε από πυρκαγιά και λιμό. Ο Βασιλιάς Φρειδερίκος Γουλιέλμος Δ΄ της Πρωσίας, κατά την επίσκεψή του το 1845, έγινε δεκτός στην πόλη από 10.000 εξαθλιωμένους ανθρώπους που φώναζαν *Chleb!* (ψωμί στα πολωνικά). Ο Βασιλιάς απάντησε στο πλήθος στα πολωνικά ως ο τελευταίος Πρώσος ηγεμόνας που μίλησε πολωνικά. Από το 1875 έως το 1892 εκδόθηκε *η* πολωνική εβδομαδιαία εφημερίδα *Gazeta Lecka.*

 Φρούριο Μπόιεν
Το 1844-1848 το Φρούριο Μπόιεν, ένα φρούριο που πήρε το όνομά του από τον Πρωσό υπουργό πολέμου Χέρμαν φον Μπόιεν, χτίστηκε σε μια μικρή χερσαία λωρίδα μεταξύ της λίμνης Μάμρι (*Mauersee*) και της λίμνης Νιεγκόσιν (*Löwentinsee,* «Λύβεντιζι»). Αυτό το φρούριο είναι ένα από τα μεγαλύτερα και καλύτερα συντηρημένα φρούρια του 19ου αιώνα. Το 1942-1945 ήταν η έδρα της γερμανικής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών υπό τη διοίκηση του Ράινχαρντ Γκέλεν.

Ως αποτέλεσμα της Συνθήκης των Βερσαλλιών, το δημοψήφισμα της Ανατολικής Πρωσίας του 1920 οργανώθηκε υπό τον έλεγχο της Κοινωνίας των Εθνών. Κατά τη διάρκεια των προετοιμασιών για το δημοψήφισμα, μια γερμανική πολιτοφυλακή επιτέθηκε σε μια συγκέντρωση υπέρ των Πολωνών περίπου 1.000 ατόμων. Ομιλητές και άτομα που παρευρέθηκαν στο συλλαλητήριο ξυλοκοπήθηκαν άγρια. Ο κύριος ηγέτης του συλλαλητηρίου υπέρ της Πολωνίας, Φριντέρικ Λέικ, ξυλοκοπήθηκε τόσο άσχημα που μόλις μετά βίας επέζησε. Στη συνέχεια η στάση του πολωνικού πληθυσμού στην πόλη υπέκυψε και μέρος του πληθυσμού μποϊκόταρε την ψηφοφορία, ενώ άλλοι ψήφισαν ανοιχτά για τη Γερμανία φοβούμενοι εκδίκηση. 4.900 ψήφοι δόθηκαν για να παραμείνουν στην Ανατολική Πρωσία, και επομένως στη Γερμανία, και καμία στην Πολωνία. Στη συνέχεια, η επιθετική γερμανοποίηση εντάθηκε και κατά τη διάρκεια της ναζιστικής κυριαρχίας στη Γερμανία, υπήρξε πρακτική απαγόρευση της ομιλίας πολωνικών σε δημόσιους χώρους της πόλης.

Στη δεκαετία του 1930, το Λύτσεν ήταν το φρούριο πολλών στρατιωτικών μονάδων της Βέρμαχτ ως έδρα υπο-περιοχής της *Wehrkreis I*, η οποία είχε την έδρα της στην Καινιξβέργη. Προσωπικό και φρουροί της έδρας του Χίτλερ, Λημέρι του λύκου και της ανώτατης διοίκησης στρατού (ΑΔΣ) ήταν επίσης εγκατεστημένοι εντός ή κοντά στο Λύτσεν. Η ΑΔΣ είχε έδρα στην περιοχή Μάουερβαλντ (*Mauerwald*), περ. 10 χιλιόμετρα βόρεια του Γκιζίτσκο, ένα απρόσβλητο σύστημα αποθήκης.

 Σπίτι του Γιαν Μιετσάνιετς, του πρώτου δήμαρχου του Γκιζίτσκο, μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η πόλη καταλήφθηκε από τον Κόκκινο Στρατό της Σοβιετικής Ένωσης το 1945 κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και τέθηκε υπό πολωνική διοίκηση μετά το τέλος του πολέμου. Ο γερμανόφωνος πληθυσμός που δεν είχε εκκενωθεί κατά τη διάρκεια του πολέμου στη συνέχεια εκδιώχθηκε προς τα δυτικά. Στο υπόλοιπο πολωνικό πληθυσμό προσχώρησαν Πολωνοί εκτοπισμένοι από την πρώην ανατολική Πολωνία που προσαρτήθηκε στη Σοβιετική Ένωση, ιδιαίτερα από την περιοχή του Βίλνιους. Η πόλη μετονομάστηκε σε *Giżycko* το 1946 προς τιμήν του λαογράφου της Μαζουρίας Γκούσταφ Γκιζέβιους (*Gustaw Gizewiusz*), Ευαγγελικού-Λουθηρανικού πάστορα του 19ου αιώνα στη νότια Μαζουρία, ο οποίος είχε υποστηρίξει πολύ την πολωνική γλώσσα και τον πολωνικό πολιτισμό και αντιστάθηκε στη γερμανοποίηση της Μαζουρίας.

Δημογραφικά στοιχεία
--------------------

 Υδραγωγείο, ανοιχτό στους επισκέπτες.
Μέχρι τον 19ο αιώνα, ο πολωνικός πληθυσμός αποτελούσε την πλειοψηφία στην πόλη, με μικρή παρουσία Γερμανών. Στα μέσα του 19ου αιώνα η γερμανική μειονότητα έγινε πολύ πιο πολυπληθής και η γερμανοποίηση σημείωσε ταχεία πρόοδο στην πόλη.

| Έτος | Πληθυσμός |
| --- | --- |
| 1875 | 4.034 |
| 1880 | 4.514 |
| 1890 | 5.486 |
| 1925 | 10.552 |
| 1933 | 11.847 |
| 1939 | 14.000 |
| 2006 | 29.667 |

Αθλητισμός
----------

Όταν η Πολωνία έκανε τη μοναδική μέχρι τώρα διεθνή εμφάνιση σε μπάντι, η πόλη εκπροσωπήθηκε. Η τοπική ποδοσφαιρική ομάδα είναι η Μάμρι Γκιζίτσκο. Αγωνίζεται στις χαμηλότερες κατηγορίες.

Διεθνείς σχέσεις
----------------

### Αδελφοποιημένες πόλεις

Το Γκιζίτσκο είναι αδελφοποιημένο με τις:

|  |  |
| --- | --- |
| * Γκαζνί, Αφγανιστάν
* Ντούμπνο, Ουκρανία
* Κβέρφουρτ, Γερμανία
* Νοϊμύνστερ, Γερμανία
 | * Σίλκεμποργκ, Δανία
* Τράκαϊ, Λιθουανία
* Σταραχοβίτσε, Πολωνία
 |

Εικόνες
-------

* Λόφος και σταυρός του Μπρούνο του Κβέρφουρτ στο Γκιζίτσκο. Άποψη από τη λίμνη ΝιεγκότσινΛόφος και σταυρός του Μπρούνο του Κβέρφουρτ στο Γκιζίτσκο. Άποψη από τη λίμνη Νιεγκότσιν
* Φρούριο ΜπόιενΦρούριο Μπόιεν
* Βυθιζόμενη γέφυρα και το κάστροΒυθιζόμενη γέφυρα και το κάστρο
* Μουσική ΣχολήΜουσική Σχολή
* Ευαγγελική εκκλησίαΕυαγγελική εκκλησία
* ΔημαρχείοΔημαρχείο

Παραπομπές
----------

1. ↑  (Γερμανικά, Αγγλικά, Γαλλικά, Ισπανικά, Ιταλικά) *archINFORM*. 9830. Ανακτήθηκε στις 6  Αυγούστου 2018.
2. ↑  bdl.stat.gov.pl/api/v1/data/localities/by-unit/042815506011-0977692?var-id=1639616&format=jsonapi. Ανακτήθηκε στις 6  Οκτωβρίου 2022.
3. 1 2 3 4 5 6  «History Giżycko City official website». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 21 Απριλίου 2021. Ανακτήθηκε στις 13 Οκτωβρίου 2021.
4. ↑  Γκούρσκι, Κάρολ (1949). *Związek Pruski i poddanie się Prus Polsce: zbiór tekstów źródłowych* (στα Πολωνικά). Πόζναν: Instytut Zachodni. σελ. 54.
5. 1 2  *Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich*, Tom V, Βαρσοβία, 1884, σελ. 113
6. ↑  Górski, p. 96-97, 214-215
7. ↑  *Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich*, Tom V, Βαρσοβία , 1884, σελ. 114
8. ↑  Jan Leo, Dzieje Prus. Z braniewskiego wydania roku 1725 przełożył bp Julian Wojtkowski, Όλστιν, 2008, σελ. 581
9. ↑  Κόζερτ, Άντρεας (2006). *Masuren. Ostpreußens vergessener Süden* (στα Γερμανικά). Pantheon. ISBN 3-570-55006-0.   
  
Κόζερτ, Άντρεας (2004). *Mazury, Zapomniane południe Prus Wschodnich* (στα Πολωνικά). ISBN 83-7383-067-7.
10. ↑  Leon Sobociński, *Na gruzach Smętka*, wyd. B. Kądziela, Βαρσοβία, 1947, σελ. 76
11. ↑  «"Gazeta Lecka" - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy». *encyklopedia.pwn.pl* (στα Πολωνικά). Ανακτήθηκε στις 14 Μαρτίου 2020.
12. 1 2  Giżycko: z dziejów miasta i okolic Irena Berentowicz, Andrzej Wakar - 1983 p.126
13. ↑  Μάζιαν, Χέρμπερτ· Κένεζ, Τσάμπα (1970). *Selbstbestimmung für Ostdeutschland – Eine Dokumentation zum 50 Jahrestag der ost- und westpreussischen Volksabstimmung am 11. Juli 1920* (στα Γερμανικά). σελ. 80.
14. ↑  «Deutsche Verwaltungsgeschichte Provinz Ostpreußen, Kreis Lötzen». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 7 Φεβρουαρίου 2009. Ανακτήθηκε στις 13 Οκτωβρίου 2021.
15. ↑  Giżycko: z dziejów miasta i okolic Irena Berentowicz, Andrzej Wakar - 1983 σελ. 123
16. ↑  «Bandy 2006, World Championships». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 29 Δεκεμβρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 13 Οκτωβρίου 2021.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Commons logoCommons logo | Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα   **Γκιζίτσκο** |

* Ιστότοπος του Δήμου Αρχειοθετήθηκε 2020-11-28 στο Wayback Machine.
* Ιστότοπος τουρισμού
* 1882 Χάρτης της Ανατολικής Πρωσίας με το Λύτσεν μεταξύ των λιμνών Μάιερ και Λύβεντιζι
* Πλήρες κείμενο του «Monumenta historiæ Warmiensis, oder, Quellensammlung zur Geschichte Ermlands»

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* VIAF: 126714928
* LCCN: n84020132
* GND: 4111353-6
* NKC: ge726583

 |

 |

* festeboyen.pl (πολωνικά)