Συντεταγμένες: 35°14′56.8″N 25°18′41.9″E﻿ / ﻿35.249111°N 25.311639°E﻿ / 35.249111; 25.311639

Το **Σμάρι** (επίσημα: *Σμάριον*) είναι χωριό και έδρα ομώνυμης κοινότητας του Δήμου Μινώα Πεδιάδος στην Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου της Κρήτης. Ανήκε στην Επαρχία Πεδιάδος. Εκτείνεται στο βορειότερο άκρο του δήμου, μόλις 7 χιλιόμετρα από την έδρα του. Απέχει 27 χιλιόμετρα από το Ηράκλειο και 23 χλμ. από τα υπερανεπτυγμένα βόρεια παράλια που διαχρονικά αποτελούσαν τα επίνεια της Πεδιάδας στο Κρητικό πέλαγος. Οι κάτοικοι ασχολούνται με τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Κύριο προϊόν είναι το λάδι και το κρασί, όπως επίσης και τα κτηνοτροφικά προϊόντα. Στα παλαιότερα χρόνια ο πληθυσμός του οικισμού ασχολούνταν με το εμπόριο του λαδιού και της φέτσας (μούργας). Το Σμάρι έχει κηρυχθεί διατηρητέος και παραδοσιακός οικισμός. Στο χωριό εδρεύει πολιτιστικός σύλλογος.

Ιστορικά στοιχεία
-----------------

### Αρχαιολογία

Αρχαιολογικές έρευνες που έγιναν τα τελευταία χρόνια (1978-1983) απέδειξαν ότι ο οικισμός κατοικήθηκε από την πρώιμη αρχαιότητα (τα αρχαιότερα ευρήματα ανάγονται στη δεύτερη Μεσομινωική εποχή). Οικισμοί, αγροικίες, ιερά, ναοί, νεκροταφεία των μινωικών και ιστορικών χρόνων, εντοπίζονται να αναπτύσσονται διαδοχικά ή και συγχρόνως γύρω από το σημερινό χωριό και το λόφο του Προφ. Ηλία (υψομ.594 μ.),ο οποίος φαίνεται να αποτελεί διαχρονικά το επίκεντρο του λατρευτικού και οικιστικού ενδιαφέροντος. Η Ακρόπολη, φαίνεται να είναι ο σημαντικότερος αρχαιολογικός χώρος στην ευρύτερη περιοχή του δήμου Καστελίου. 

### Ονομασία

Ο ναός του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου
Το τοπωνύμιο προέρχεται από το σμάρι, που σημαίνει σμήνος μελισσών και χρησιμοποιείται για να περιγράψει τον πυκνό πληθυσμό της περιοχής σε αρχαιότερους χρόνους. Με το σημερινό όνομα το βρίσκουμε για πρώτη φορά το 1375, σε έγγραφο του Δουκικού Αρχείου του Χάνδακα. Αναφέρεται το 1583 *Smari* με 196 κατ. (Καστροφύλακας, Κ95). Στην τουρκική απογραφή του 1671 γράφεται *Asmari* με 139 χαράτσα και στην αιγυπτιακή του 1834 *Smari*. To 1881 ανήκε στο δήμο Καστελλίου. Το 1928 κηρύχθηκε έδρα ομώνυμης κοινότητας, μέχρι το 1998, οπότε με το Σχέδιο Καποδίστρια παρέμεινε στο Δήμο Καστελλίου αλλά ως Δημοτικό διαμέρισμα. 

Δείτε ***Κοινότητα Σμαρίου***

### Ναοί

Κυριότεροι ναοί είναι του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου (ναός δίκλιτος αφιερωμένος και στους Άγιους Πάντες), της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και τα εξωκλήσια του Αγίου Γεωργίου με τοιχογραφίες από το 1320, του Προφήτη Ηλία, του Σωτήρος Χριστού στη ΝΔ πλαγιά του λόφου του Προφήτη Ηλία, ο Ναός του Αγίου Γεωργίου μέσα στο Σμαριανό κάμπο καθώς επίσης και ο ιερός ναός του Αρχάγγελου Μιχαήλ. Στη νότια πλαγιά του λόφου του Προφήτη Ηλία βρίσκεται η Μονή Καλλέργη αφιερωμένη στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο και σχετίζεται άμεσα με τη γνωστή ισχυρή και ιστορική οικογένεια των Καλλέργηδων που έδρασε στη περίοδο της Ενετοκρατίας.

Παραπομπές
----------

1. ↑  (Ελληνικά) *Βάση δεδομένων της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής*.

Βιβλιογραφία
------------

* *Το Ηράκλειον και ο Νομός του*, έκδ. Νομ. Ηρακλείου.
* Εφημερίδα του πολιτιστικού συλλόγου Σμαρίου το Αρισμαρί[*νεκρός σύνδεσμος*]

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Commons logoCommons logo | Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα   **Σμάρι Ηρακλείου** |

* Το Σμάρι στον ιστότοπο του Δήμου Καστελλίου.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Οικισμοί του Δήμου Μινώα Πεδιάδας |
| --- |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Αρκαλοχωρίου | 
* Αγία Σεμνή
* Αμουργέλλες
* Άνω Καστελλιανά
* Άνω Πουλιά
* Αρκαλοχώρι
* Αρχοντικό
* Αυλή
* Βακιώτες
* Γαρίπα
* Δραπέτι
* Δεμάτι
* Ζίντα
* Ίνι
* Καλό Χωριό
* Καραβάδος
* Κασάνος
* Κάτω Καστελλιανά
* Κάτω Πουλιά
* Κρασάς
* Λαγούτα
* Λευκοχώρι
* Μαχαιρά
* Μικρή Επισκοπή
* Μιλλιαρήσι
* Μοναστηράκι
* Μουσούτα
* Μπαδιά
* Νιπιδιτός
* Παναγία
* Πανόραμα
* Πάρτιρα
* Πατσίδερος
* Ρουσσοχώρια
* Σκινιάς
* Στίρονας
* Τουρλωτή
* Τσούτσουρος
* Φαβριανά
* Φίλιπποι
* Χανδρού
* Χουμέρι
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Θραψάνου | 
* Βόνη
* Γαλατάς
* Ζωφόροι
* Θραψανό
* Μονή Αγκαράθου
* Σαμπάς
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Καστελλίου | 
* Αγία Παρασκευή
* Άγνος
* Αμαριανό
* Άνω Καρουζανά
* Αποστόλοι
* Αρχάγγελος
* Ασκοί
* Αρμάχα
* Γαλενιανό
* Γεράκι
* Ευαγγελισμός
* Κασταμονίτσα
* Καστέλλι
* Κάτω Καρουζανά
* Λαγός
* Λιλιανό
* Λυττός
* Μαθιά
* Μπιτζαριανό
* Πολυθέα
* Σκλαβεροχώρι
* Σμάρι
* Τζίγκουνα
* Τοίχος
 |
|  |
| 
* Έδρα: Ευαγγελισμός, Ιστορική έδρα: Καστέλλι και Αρκαλοχώρι

* \* (Οικισμοί με μη μόνιμο πληθυσμό)
 |

 |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Δημοτικά διαμερίσματα του Δήμου Καστελλίου |
| --- |
|  |
| 
* Καστέλι
* Αμαριανό
* Αποστόλοι
* Αρχάγγελος
* Γεράκι
* Ευαγγελισμός
* Κασταμονίτσα
* Λιλιανό
* Λυττός
* Μαθιά
* Πολυθέα
* Σμάρι
 |

 |