Συντεταγμένες: 35°11′25″N 25°13′38″E﻿ / ﻿35.19028°N 25.22722°E﻿ / 35.19028; 25.22722

Το **Αστρίτσι** ή **Αστρίτσιο** είναι χωριό και έδρα ομώνυμης κοινότητας του Δήμου Αρχανών-Αστερουσίων στην Περιφεριακή Ενότητα Ηρακλείου της Κρήτης. Ανήκε στην επαρχία Πεδιάδας. Οι κάτοικοι (385 το 2001) ασχολούνται κυρίως με την ελαιουργία. Παράγει σουλτανίνα, σταφύλια, εσπεριδοειδή , δημητριακά και κηπευτικά. Ανήκει από το 1998 στο Δήμο Καζαντζάκη. Απέχει 25 χιλιόμετρα από το Ηράκλειο. Στο χωριό λειτουργεί Δημοτικό Σχολείο, παιδική χαρά. 

Η λαγκάδα της **Κάτω Βρύσης** είναι μια στενή και δασωμένη κοιλάδα ανάμεσα σε βουνά. Στην περιοχή δεσπόζουν πολλές φυσικές πηγές, που γίνονταν σύμμαχοι των ανθρώπων για τις καλλιέργειες τους.Η παρουσία του νερού ήταν πάντοτε καταλυτική στην περιοχή και υπήρχαν τρεις σημαντικές πηγές που από την αρχαιότητα ήταν ιερές. Οι πηγές αυτές ήταν οι πηγές που σχημάτιζαν τον ιερό *ποταμό Τρίτωνα* των αρχαίων που είναι παραπόταμος του σημερινού ποταμού Καρτερού

Στην περιοχή υπήρχαν δύο μεγάλες σπηλιές, εκ των οποίων η μία κατέρρευσε ολοσχερώς και σήμερα είναι πλατεία, ενώ η άλλη έχει υποστεί μεγάλες μορφολογικές διαφοροποιήσεις. Η τελευταία έχει την ονομασία Νεραϊδόσπηλιος και συνδέεται άμεσα με μύθους της περιοχής. Αυτές οι σπηλιές, σε παρελθοντικά έτη φιλοξένησαν τους κατοίκους του Οροπεδίου Λασιθίου, που αναζήτησαν πιο εύφορα μέρη για να ζήσουν.

Πολιούχος του Αστριτσίου είναι ο Άγιος Γεώργιος, που βρίσκεται στο κέντρο του χωριού. Η εκκλησία είναι τριμάρτυρη και είναι αφιερωμένη στον Άγιο Γεώργιο, την Αγία Βαρβάρα και τον Άγιο Χαράλαμπο.

Η πρώτη εκκλησία του χωριού ήταν ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος, που βρίσκεται λαξευμένη μέσα σε βράχο, στην περιοχή της Κάτω Βρύσης.

Επίσης, στη θέση *Νίρα* υπάρχει ο θαυματουργός, όπως λένε οι κάτοικοι, ναός του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου. Σύμφωνα με μαρτυρίες πολλοί χωριανοί θεραπεύτηκαν από διάφορες ασθένειες πίνοντας αγίασμα. Στην ίδια θέση βρίσκεται και η Μεταμόρφωση του Σωτήρος.

Η Παναγία *Άξιον Εστί* βρίσκεται στην τοποθεσία «Περιβολάκια». Ο ναός βρέθηκε θαμμένος και ερειπωμένος πριν από μερικά χρόνια. Η Βυζαντινή ρυθμού εκκλησία έχει πλέον αναστηλωθεί.

Η Παναγία Ευαγγελίστρια και Γοργοεπήκοος βρίσκεται στη θέση Παπαγιαννή, 200μ. από το χωριό.

Ιστορικά στοιχεία
-----------------

Στα αρχαία χρόνια στη θέση του σημερινού χωριού υπήρχε το *Διατόνιον* αρχαιότατη πόλη. Αναφέρεται και σε πινακίδες Γραμμικής γραφής Β΄ της Κνωσού.

Στο Αστρίτσι το 1981 βρέθηκε θησαυρός 34 χάλκινων νομισμάτων τα οποία γράφουν την αινιγματική όπως λένε λέξη, *ΑΡΙΑΙΩΝ*. Στη συνθήκη ασυλίας της Μιλήτου, με τρεις ομάδες κρητικών πόλεων, οι Αριαίοι ανήκουν στη συμμαχία των Γορτυνίων. Είχαν, λοιπόν, κάποιο Κοινό. Μια από τις πόλεις αυτής της ομάδας (Κοινού) πιθανότατα βρίσκεται στη θέση Κεφάλα, στο χωριό Αστρίτσι Ηρακλείου. 

Όπως αποκάλυψε ο Γάλλος αρχαιοδίφης και φιλέλληνας Πολ Φορ (*Paul Faure*, γενν. το 1916-) ή Παύλος Φοράκης, όπως αυτοαποκαλείται, η περιοχή κατοικείται από την αρχαιότητα. Η αρχαιότερη μνεία του οικισμού αναφέρεται σε έγγραφο του 1395 ως *Astrici*. Στην ενετική απογραφή του 1583. Στον Καστροφύλακα τον 16ο αιώνα το χωριό (*Astrizzi*) αναφέρεται ότι είχε 112 κατοίκους. Στην τουρκική απογραφή του 1671 αναφέρεται με 23 χαράτσια ενώ σε αυτήν του 1881 καταγράφεται μόνο ένας χριστιανός έναντι 232 μουσουλμάνων. Το 1900 το συναντούμε στον ίδιο δήμο με 94 κατοίκους, ενώ το 1920 αναφέρεται *Αστρήτσι*, έδρα ομώνυμης κοινότητας με 267 κατοίκους. Οι κάτοικοι του χωριού σήμερα κατάγονται από το Λασίθι ή άλλα χωριά της Επαρχίας Πεδιάδος. 

Δείτε ***Κοινότητα Αστριτσίου***

Στη θέση Ρεματιάς Κήπων, μήκους 2,5χλμ. υπάρχουν βυζαντινά κτίσματα, μεταξύ των οποίων υδραγωγείο που λειτουργεί και ερειπωμένες
ενετικές εκκλησίες.

Στην τοποθεσία Εμινάνη βρέθηκε πώρινος κορμός υπερφυσικού δαιδαλικού αγάλματος αρχαϊκών χρόνων εξαιρετικού ενδιαφέροντος.

Στη θέση που βρίσκεται το χωριό οι αρχαιολόγοι τοποθετούν τη *Λύκαστο* (άποψη που φαίνεται να μην ισχύει πια) και άλλοι την πόλη *Τρίτα*. Ο *Pendlebyry* υποθέτει πως εκεί βρίσκονταν το αρχαίο *Διατόνιο*. Βρέθηκαν επίσης δύο αγγεία και πυξίδα γεωμετρικής εποχής.

Η πρώτη αναφορά στο σημερινό οικισμό συναντάται στην ενετική απογραφή του 1583, έκτοτε ακολουθούν και άλλες.

Παραπομπές και σημειώσεις
-------------------------

1. ↑  *Εγκυκλοπαίδεια Νέα Δομή*. **5**. Αθήνα: Τεγόπουλος - Μανιατέας. 1996. σελ. 258.
2. 1 2 3  «HOME - Αρχάνες». *www.archanes-asterousia.gr*. Ανακτήθηκε στις 22 Μαΐου 2023.
3. 1 2 3  *Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα*. **12**. Εκδοτικός Οργανισμός Πάπυρος. 1996. σελ. 66.
4. ↑  «ΕΕΤΑΑ-Διοικητικές Μεταβολές των Οικισμών». *www.eetaa.gr*. Ανακτήθηκε στις 22 Μαΐου 2023.
5. ↑  «10 + 1 διαδρομές κοντά στο Ηράκλειο για ανοιξιάτικες εξορμήσεις». *ekriti* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 25 Φεβρουαρίου 2020.  Unknown parameter `|Αποτελουσε κάστρο του ΠΑΣΟΚ ημερομηνία=` ignored (βοήθεια)[*νεκρός σύνδεσμος*]
6. ↑  "Καστροφύλακας, Κ94, 1583.
7. ↑  in.gr[*νεκρός σύνδεσμος*], Διακοπές

Βιβλιογραφία
------------

* *Το Ηράκλειον και ο Νομός του*, έκδοση Νομαρχίας Ηρακλείου.
* Beiheft (1972) – Davaras: Die Statue aus Astristi

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* Αρχαιολογικά ευρήματα

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Οικισμοί του Δήμου Αρχανών - Αστερουσίων |
| --- |
|  |
| Δημοτική ενότητα Αρχανών | 
* Αμπελά
* Βαθύπετρο
* Επάνω Αρχάνες
* Καρνάρι
* Κάτω Αρχάνες
* Κερά Ελαιούσα
* Πατσίδες
 |
|  |
| Δημοτική ενότητα Αστερουσίων | 
* Αγία Παρασκευή
* Αγία Φωτιά
* Άγιος Νικήτας
* Άγιος Παντελεήμονας
* Αγία Άννα
* Αμύγδαλος
* Αποσελέμι
* Αχεντριάς
* Βοριάς
* Δωράκι
* Εθιά
* Καλύβια
* Κάτω Καλύβια
* Κεφαλάδος
* Λιγόρτυνος
* Μαδέ
* Μεσοχώρι
* Μουρνιά
* Νεοχώρι
* Παράνυμφοι
* Πλακιώτισσα
* Πλατανιάς
* Πραιτώρια
* Πρινιάς
* Πυράθι
* Πύργος
* Ροτάσι
* Τεφέλι
* Τρεις Εκκλησιές
* Χαράκι
* Χάρακας
 |
|  |
| Δημοτική ενότητα Νίκου Καζαντζάκη | 
* Άγιες Παρασκιές
* Άγιος Βασίλειος
* Αλάγνι
* Αρκάδι
* Αρμανώγεια
* Αστρακοί
* Αστρίτσι
* Δαμάνια
* Καλλονή
* Καταλαγάρι
* Κελλιά
* Κουνάβοι
* Κώμες
* Μελέσες
* Μελιδοχώρι
* Μεταξοχώρι
* Μονή Αγίου Γεωργίου Επανωσήφη
* Μυρτιά
* Παρθένι
* Πεζά
* Φιλίσια
* Χουδέτσι
 |
|  |
| 
* Έδρα: Πεζά Ιστορική έδρα: Επάνω Αρχάνες και Πύργος
* \*(Οικισμοί με μη μόνιμο πληθυσμό)
 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Οικισμοί του Δήμου Αρχανών - Αστερουσίων (ανά κοινότητα) |
| --- |
|  |
| Δημοτική ενότητα Αρχανών | 

|  |  |
| --- | --- |
| Κοινότητα Αρχανών | 
* Βαθύπετρο
* Επάνω Αρχάνες
* Καρνάρι
 |
|  |
| Κοινότητα Κάτω Αρχανών | 
* Αμπελά
* Κάτω Αρχάνες
* Κερά Ελαιούσα
* Πατσίδες
 |

 |
|  |
| Δημοτική ενότητα Αστερουσίων | 

|  |  |
| --- | --- |
| Κοινότητα Αχεντριά | 
* Αγία Παρασκευή Αχεντριά
* Άγιος Νικήτας
* Άγιος Παντελεήμων Ηρακλείου
* Αχεντριάς
 |
|  |
| Κοινότητα Εθιάς | 
* Αγία Άννα
* Εθιά
* Ροτάσι
 |
|  |
| Κοινότητα Καλυβίων | 
* Καλύβια
* Κάτω Καλύβια
* Νεοχώρι
 |
|  |
| Κοινότητα Λιγορτύνου | 
* Κεφαλάδος
* Λιγόρτυνος
* Πλακιώτισσα
 |
|  |
| Κοινότητα Μεσοχωρίου | 
* Μεσοχώρι
 |
|  |
| Κοινότητα Παρανύμφων | 
* Αμύγδαλος
* Παράνυμφοι
* Πλατανιάς
* Τρεις Εκκλησιές
 |
|  |
| Κοινότητα Πραιτωρίων | 
* Πραιτώρια
 |
|  |
| Κοινότητα Πύργου Μονοφατσίου | 
* Μουρνιά
* Πρινιάς
* Πύργος
 |
|  |
| Κοινότητα Τεφελίου | 
* Αποσελέμι
* Πυράθι
* Τεφέλι
 |
|  |
| Κοινότητα Χαρακίου | 
* Βοριάς
* Μαδέ
* Χαράκι
 |
|  |
| Κοινότητα Χάρακος | 
* Αγία Φωτιά
* Δωράκι
* Χάρακας
 |

 |
|  |
| Δημοτική ενότητα Νίκου Καζαντζάκη | 

|  |  |
| --- | --- |
| Κοινότητα Αγίου Βασιλείου | 
* Άγιος Βασίλειος
 |
|  |
| Κοινότητα Αγίων Παρασκιών | 
* Άγιες Παρασκιές
* Κελλιά
 |
|  |
| Κοινότητα Αλαγνίου | 
* Αλάγνι
 |
|  |
| Κοινότητα Αστρακών | 
* Αστρακοί
 |
|  |
| Κοινότητα Αστριτσίου | 
* Αστρίτσι
 |
|  |
| Κοινότητα Δαμανίων | 
* Αρκάδι
* Δαμάνια
* Μελιδοχώρι
 |
|  |
| Κοινότητα Καλλονής | 
* Καλλονή
 |
|  |
| Κοινότητα Καταλαγαρίου | 
* Καταλαγάρι
 |
|  |
| Κοινότητα Κουνάβων | 
* Κουνάβοι
* Κώμες
 |
|  |
| Κοινότητα Μελεσών | 
* Μελέσες
* Φιλίσια
 |
|  |
| Κοινότητα Μεταξοχωρίου | 
* Αρμανώγεια
* Μεταξοχώρι
* Μονή Αγίου Γεωργίου Επανωσήφη
* Παρθένι
 |
|  |
| Κοινότητα Μυρτιάς (Βαρβάρων) | 
* Μυρτιά (Βάρβαροι)
 |
|  |
| Κοινότητα Πεζών | 
* Πεζά
 |
|  |
| Κοινότητα Χουδετσίου | 
* Χουδέτσι
 |

 |
|  |
| 
* Έδρα: Πεζά Ιστορική έδρα: Επάνω Αρχάνες και Πύργος
* \*(Οικισμοί με μη μόνιμο πληθυσμό)
 |

 |


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Δημοτικά διαμερίσματα του Δήμου Νίκου Καζαντζάκη |
| --- |
|  |
| 
Πεζά  · Άγιες Παρασκιές  · Άγιος Βασίλειος  · Αλάγνι  · Αστρακοί  · Αστρίτσι  · Δαμάνια  · Καλλονή  · Καταλαγάρι  · Κουνάβοι  · Μελέσες  · Μεταξοχώρι  · Μυρτιά  · Χουδέτσι |

 |