Χάρτης που δείχνει την επέκταση της Ρωσίας από το 1300 έως το 1945.
Ο **ρωσικός ιμπεριαλισμός** περιλαμβάνει την πολιτική και την ιδεολογία της εξουσίας που ασκεί η Ρωσία, καθώς και τα προηγούμενα κράτη της, σε άλλες χώρες και εξωτερικά εδάφη. Αυτό περιλαμβάνει τις κατακτήσεις της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, τις αυτοκρατορικές ενέργειες της Σοβιετικής Ένωσης (καθώς η Ρωσία θεωρείται το κύριο διάδοχο κράτος της), καθώς και αυτές της σύγχρονης Ρωσικής Ομοσπονδίας. Ορισμένοι μελετητές της μεταπολίτευσης έχουν σημειώσει την έλλειψη προσοχής που δόθηκε στον ρωσικό και σοβιετικό ιμπεριαλισμό στον κλάδο.

Απόψεις για τον ρωσικό ιμπεριαλισμό
-----------------------------------

Ο Μοντεσκιέ έγραψε ότι «Οι Μοσκοβίτες δεν μπορούν να εγκαταλείψουν την αυτοκρατορία» και «είναι όλοι σκλάβοι».  Ο ιστορικός Alexander Etkind περιγράφει ένα φαινόμενο «αντίστροφης κλίσης», όπου οι άνθρωποι που ζούσαν κοντά στο κέντρο της Ρωσικής Αυτοκρατορίας βίωσαν μεγαλύτερη καταπίεση από εκείνους στις παραμεθόριες περιοχές.  Ο Ζαν-Ζακ Ρουσσώ με τη σειρά του υποστήριξε ότι η Πολωνία δεν ήταν ελεύθερη λόγω του ρωσικού ιμπεριαλισμού.  Το 1836, ο Νικολάι Γκόγκολ δήλωσε ότι η Αγία Πετρούπολη ήταν «κάτι παρόμοιο με μια ευρωπαϊκή αποικία στην Αμερική», σημειώνοντας ότι υπήρχαν τόσοι ξένοι όσοι άνθρωποι της γηγενούς εθνότητας.  Σύμφωνα με τον Aleksey Khomyakov, η ρωσική ελίτ ήταν «μια αποικία εκλεκτικών Ευρωπαίων, ριγμένη σε μια χώρα αγρίων» με μια «αποικιακή σχέση» μεταξύ των δύο.  Μια παρόμοια αποικιακή πτυχή εντοπίστηκε από τον Konstantin Kavelin. 

Ο ρωσικός ιμπεριαλισμός έχει υποστηριχθεί ότι διαφέρει από άλλες ευρωπαϊκές αποικιακές αυτοκρατορίες λόγω του ότι η αυτοκρατορία του ήταν στη στεριά και όχι στο εξωτερικό, πράγμα που σήμαινε ότι οι εξεγέρσεις θα μπορούσαν να καταπνιγούν πιο εύκολα, με ορισμένα εδάφη να ανακατακτώνται αμέσως μετά την απώλεια τους.  Η επίγεια βάση της αυτοκρατορίας έχει επίσης θεωρηθεί ως ένας παράγοντας που την έκανε πιο διχασμένη από εκείνες που βασίζονται στη θάλασσα λόγω των δυσκολιών επικοινωνίας και μεταφοράς μέσω ξηράς εκείνη την εποχή. 

Ο ρωσικός ιμπεριαλισμός έχει συνδεθεί με το εντάσεως εργασίας και χαμηλής παραγωγικότητας οικονομικό σύστημα που βασίζεται στη δουλοπαροικία και τη δεσποτική κυριαρχία, το οποίο απαιτούσε συνεχή αύξηση της έκτασης της καλλιεργούμενης γης για να νομιμοποιήσει τον κανόνα και να προσφέρει ικανοποίηση στους υπηκόους.  Το πολιτικό σύστημα με τη σειρά του εξαρτιόταν από τη γη ως πόρο για την ανταμοιβή των αξιωματούχων. Η πολιτική ελίτ έκανε την εδαφική επέκταση ένα σκόπιμο έργο. 

### Εσωτερικός αποικισμός

Σύμφωνα με τον Βασίλι Κλιουτσέφσκι, η Ρωσία έχει την "ιστορία μιας χώρας που αποικίζει τον εαυτό της".  Ο Βλαντίμιρ Λένιν είδε τα υπανάπτυκτα εδάφη της Ρωσίας ως εσωτερική αποικιοκρατία.  Αυτή η έννοια είχε εισαχθεί για πρώτη φορά στο πλαίσιο της Ρωσίας από τον August von Haxthausen το 1843.  Ο Sergey Solovyov υποστήριξε ότι αυτό συνέβη επειδή η Ρωσία «δεν ήταν μια αποικία που χωριζόταν από τη μητροπολιτική γη από ωκεανούς».  Για τον Afanasy Shchapov, αυτή η διαδικασία οδηγήθηκε κυρίως από τον οικολογικό ιμπεριαλισμό, όπου το εμπόριο γούνας και το ψάρεμα οδήγησαν την κατάκτηση της Σιβηρίας και της Αλάσκας.  Άλλοι οπαδοί του Klyuchevsky προσδιόρισαν τις μορφές αποικισμού που οδηγήθηκαν από στρατιωτική ή μοναστική επέκταση, μεταξύ άλλων.  Ο Πάβελ Μιλιούκοφ εν τω μεταξύ σημείωσε τη βία αυτής της διαδικασίας αυτο-αποικισμού.  Μια ομοιότητα σημειώθηκε αργότερα μεταξύ της ρωσικής αυτοαποικιοκρατίας και των αμερικανικών συνόρων από τον Μαρκ Μπασέν.

Ιδεολογίες του ρωσικού ιμπεριαλισμού
------------------------------------

Η εδαφική επέκταση της αυτοκρατορίας έδωσε στους αυταρχικούς ηγεμόνες της Ρωσίας πρόσθετη νομιμότητα, ενώ παράλληλα έδωσε στον υποταγμένο πληθυσμό αίσθημα εθνικής υπερηφάνειας.  Η νομιμοποίηση της αυτοκρατορίας έγινε αργότερα μέσω διαφορετικών ιδεολογιών. Μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης, η Μόσχα ονομάστηκε τρίτη Ρώμη, μετά τη Ρωμαϊκή και τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Σε μια πανηγυρική επιστολή προς τον Μέγα Δούκα Βασίλειο Γ', που συντάχθηκε το 1510, ο Ρώσος μοναχός Φιλόθεος (Φιλοφέι) του Πσκοφ διακήρυξε: «Δύο Ρώμες έπεσαν. Η τρίτη στέκεται. Και δεν θα υπάρξει τέταρτη. Κανείς δεν θα αντικαταστήσει το χριστιανικό σου Τσαρδισμό !».  Αυτό οδήγησε στην ιδέα ενός μεσσιανικού ορθόδοξου ρωσικού έθνους ως η Αγία Ρωσία. : 33 Η Ρωσία ισχυρίστηκε ότι ήταν προστάτης των Ορθοδόξων Χριστιανών καθώς επεκτάθηκε στα εδάφη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας κατά τη διάρκεια πολέμων όπως ο Κριμαϊκός πόλεμος.  : 34 

Μετά τη νίκη του μοναρχικού Συνασπισμού το 1815, η Ρωσία διακήρυξε την Ιερά Συμμαχία με την Πρωσία και την Αυστρία για να αποκαταστήσει το θείο δικαίωμα των βασιλιάδων και τις χριστιανικές αξίες στην ευρωπαϊκή πολιτική ζωή, όπως επιδιώκει ο Αλέξανδρος Α΄ υπό την επιρροή της πνευματικής του συμβούλου βαρόνης Μπάρμπαρα φον Κρούντενερ. Η διακήρυξη γράφτηκε από τον Τσάρο και επιμελήθηκε ο Ιωάννης Καποδίστριας και ο Αλέξανδρος Στούρτζας  Στο πρώτο προσχέδιο ο Τσάρος Αλέξανδρος Α' έκανε εκκλήσεις στον μυστικισμό μέσω μιας προτεινόμενης ενοποιημένης χριστιανικής αυτοκρατορίας, με έναν ενιαίο αυτοκρατορικό στρατό, που θεωρήθηκε ανησυχητικό από τις άλλες μοναρχίες. Μετά την αναθεώρηση, μια πιο ρεαλιστική εκδοχή της συμμαχίας υιοθετήθηκε από τη Ρωσία, την Πρωσία και την Αυστρία.   Το έγγραφο ονομάστηκε «μια αποκάλυψη της διπλωματίας» από τον Γάλλο διπλωμάτη Dominique-Georges-Frédéric Dufour de Pradt.  Η Ιερά Συμμαχία χρησιμοποιήθηκε σε μεγάλο βαθμό για την καταστολή της εσωτερικής διαφωνίας, λογοκρίνοντας τον Τύπο και κλείνοντας τα κοινοβούλια ως μέρος της αντίδρασης.   ]

Επί του Νικολάου Α΄ της Ρωσίας, η Ορθοδοξία, η Αυτοκρατορία και η Εθνικότητα έγιναν η επίσημη κρατική ιδεολογία.   Απαιτούσε από την Ορθόδοξη Εκκλησία να αναλάβει ουσιαστικό ρόλο στην πολιτική και τη ζωή και επίσης απαιτούσε την κεντρική διακυβέρνηση ενός μόνο αυταρχικού ή απόλυτου ηγεμόνα και διακήρυξε ότι ο ρωσικός λαός ήταν μοναδικά ικανός να ενώσει μια μεγάλη αυτοκρατορία λόγω ιδιαίτερων χαρακτηριστικών. Παρόμοια με το ευρύτερο «θείο δικαίωμα των βασιλιάδων», η εξουσία του αυτοκράτορα θα θεωρούνταν ότι επιλύει τυχόν αντιφάσεις στον κόσμο και δημιουργεί μια ιδανική «ουράνια» τάξη.  Ο Hosking υποστήριξε ότι το τρίπτυχο «Ορθοδοξία, Αυτοκρατορία, Εθνικότητα» είχε βασικά ελαττώματα σε δύο από τους βασικούς πυλώνες του, καθώς η εκκλησία ήταν εξ ολοκλήρου εξαρτημένη και υποταγμένη στο κράτος και η έννοια της εθνικότητας ήταν υπανάπτυκτη επειδή πολλοί αξιωματούχοι ήταν Γερμανοί της Βαλτικής και οι οι επαναστατικές ιδέες των εθνικών κρατών ήταν μια «πνιγμένη ηχώ» σε ένα σύστημα που στηριζόταν στη δουλοπαροικία. Στην πράξη, αυτό άφησε την απολυταρχία ως τον μόνο βιώσιμο πυλώνα. 

Τον 19ο αιώνα, ο πανσλαβισμός έγινε μια νέα θεωρία νομιμοποίησης για την αυτοκρατορία.  Η ιδέα του ρωσικού κόσμου έγινε βασική έννοια και η αυτοκρατορική οικοδόμηση του έθνους της « παν-ρωσικής » εθνικότητας αγκαλιάστηκε από πολλούς αυτοκρατορικούς υπηκόους (συμπεριλαμβανομένων των Εβραίων και των Γερμανών) και χρησίμευσε ως το θεμέλιο της Αυτοκρατορίας.  Είχε αρχικά αποκτήσει πολιτική σημασία κοντά στα τέλη του 18ου αιώνα ως μέσο νομιμοποίησης των ρωσικών αυτοκρατορικών διεκδικήσεων στα ανατολικά εδάφη της διαιρεμένης Πολωνο-Λιθουανικής Κοινοπολιτείας.  Μετά την εξέγερση του Ιανουαρίου το 1863, η ρωσική κυβέρνηση έδειξε εξαιρετικά αποφασισμένη να εξαλείψει όλες τις εκδηλώσεις αυτονομισμού.  Στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, οι Ρώσοι δημοσιογράφοι υιοθέτησαν και μεταμόρφωσαν την ιδεολογία του πανσλαβισμού. «Πεπεισμένοι για τη δική τους πολιτική υπεροχή [υποστήριξαν] ότι όλοι οι Σλάβοι θα μπορούσαν επίσης να συγχωνευθούν με τους Μεγάλους Ρώσους».

Ρωσική αποικιακή επέκταση
-------------------------

 Ρωσική επέκταση στην Ευρασία μεταξύ 1533 και 1894
Από τον 16ο αιώνα και μετά η Ρωσία κατακτούσε, κατά μέσο όρο, εδάφη στο μέγεθος της Ολλανδίας κάθε χρόνο για 150 χρόνια. 

### Σιβηρία και Άπω Ανατολή

Ο ρωσικός επεκτατισμός έχει ωφεληθεί σε μεγάλο βαθμό από την εγγύτητα της ως επί το πλείστον ακατοίκητης Σιβηρίας, η οποία έχει κατακτηθεί σταδιακά από τη Ρωσία από τη βασιλεία του Ιβάν του Τρομερού (1530-1584).  Ο ρωσικός αποικισμός της Σιβηρίας και η κατάκτηση των αυτόχθονων πληθυσμών της έχει συγκριθεί με τον ευρωπαϊκό αποικισμό της Αμερικής και των ιθαγενών της, με παρόμοιες αρνητικές επιπτώσεις στους ιθαγενείς και την ιδιοποίηση της γης τους. Άλλοι ερευνητές, ωστόσο, θεωρούν ότι ο εποικισμός της Σιβηρίας διέφερε από τον ευρωπαϊκό αποικισμό στο ότι δεν είχε ως αποτέλεσμα την ερήμωση των γηγενών, καθώς και την παροχή επικερδούς απασχόλησης και την ενσωμάτωση του αυτόχθονα πληθυσμού στην κοινωνία των εποίκων.  Ο Βόρειος Ειρηνικός έγινε επίσης στόχος παρόμοιας επέκτασης δημιουργώντας τη ρωσική Άπω Ανατολή. 

Το 1858, κατά τη διάρκεια του Δεύτερου Πολέμου του Οπίου, η Ρωσία ενίσχυσε και τελικά προσάρτησε τη βόρεια όχθη του ποταμού Αμούρ και την ακτή μέχρι τα σύνορα της Κορέας από την Κίνα στις « Άνισες Συνθήκες » της Συνθήκης του Αιγκούν (1858) και στη Σύμβαση του Πεκίνου ( 1860). Κατά τη διάρκεια της Εξέγερσης των Μπόξερ, η Ρωσική Αυτοκρατορία εισέβαλε στη Μαντζουρία το 1900 και η σφαγή του Μπλαγκοβεσένσκ συνέβη εναντίον Κινέζων κατοίκων στη ρωσική πλευρά των συνόρων.   Επιπλέον, η αυτοκρατορία κατά καιρούς έλεγχε εδάφη παραχώρησης στην Κίνα, ιδίως τον κινεζικό ανατολικό σιδηρόδρομο και παραχωρήσεις στο Τιαντζίν και το Ρωσικό Νταλιάν .

### Κεντρική Ασία

Η ρωσική κατάκτηση της Κεντρικής Ασίας έλαβε χώρα σε αρκετές δεκαετίες. Το 1847–64 διέσχισαν την ανατολική στέπα του Καζακστάν και έχτισαν μια σειρά από οχυρά κατά μήκος των βόρειων συνόρων της Κιργιζίας. Το 1864–68 μετακινήθηκαν νότια από το Κιργιστάν, κατέλαβαν την Τασκένδη και τη Σαμαρκάνδη και κυριάρχησαν στα Χανάτα του Κοκάντ και της Μποκχάρα. Το επόμενο βήμα ήταν να μετατρέψουν αυτό το τρίγωνο σε ορθογώνιο διασχίζοντας την Κασπία Θάλασσα. Το 1873 οι Ρώσοι κατέλαβαν τη Χίβα και το 1881 κατέλαβαν το δυτικό Τουρκμενιστάν. Το 1884 κατέλαβαν την όαση Μερβ και το ανατολικό Τουρκμενιστάν. Το 1885 η περαιτέρω επέκταση νότια προς το Αφγανιστάν εμποδίστηκε από τους Βρετανούς. Το 1893–95 οι Ρώσοι κατέλαβαν τα ψηλά βουνά Παμίρ στα νοτιοανατολικά. Σύμφωνα με τον ιστορικό Αλεξάντερ Μόρισον, «η επέκταση της Ρωσίας προς τα νότια κατά μήκος της στέπας του Καζακστάν στις παραποτάμιες οάσεις του Τουρκεστάν ήταν ένα από τα πιο γρήγορα και δραματικά παραδείγματα αυτοκρατορικής κατάκτησης του 19ου αιώνα». 

Στο νότο, το Μεγάλο Παιχνίδι ήταν μια πολιτική και διπλωματική αντιπαράθεση που υπήρχε για το μεγαλύτερο μέρος του 19ου αιώνα και τις αρχές του 20ου αιώνα μεταξύ της Βρετανικής Αυτοκρατορίας και της Ρωσικής Αυτοκρατορίας στην Κεντρική και Νότια Ασία. Η Βρετανία από την πλευρά της φοβόταν ότι η Ρωσία σχεδίαζε να εισβάλει στην Ινδία και ότι αυτός ήταν ο στόχος της επέκτασης της Ρωσίας στην Κεντρική Ασία, ενώ η Ρωσία συνέχιζε την κατάκτηση της Κεντρικής Ασίας.  Πράγματι, μαρτυρούνται πολλαπλά σχέδια εισβολής της Ρωσίας του 19ου αιώνα στην Ινδία, συμπεριλαμβανομένων των σχεδίων Duhamel και Khrulev του Κριμαϊκού Πολέμου (1853–1856), μεταξύ των μεταγενέστερων σχεδίων που δεν υλοποιήθηκαν ποτέ. 

Ο ιστορικός AI Andreyev δήλωσε ότι, «στις ημέρες του Μεγάλου Παιχνιδιού, η Μογγολία ήταν αντικείμενο ιμπεριαλιστικής καταπάτησης από τη Ρωσία, όπως ήταν το Θιβέτ για τους Βρετανούς».  Στην Αγγλο-ρωσική σύμβαση του 1907, η Ρωσική Αυτοκρατορία και η Βρετανική Αυτοκρατορία τερμάτισαν επίσημα τον ανταγωνισμό τους για το Μεγάλο Παιχνίδι για να επικεντρωθούν στην αντίθεση με τη Γερμανική Αυτοκρατορία, διαιρώντας το Ιράν σε βρετανικά και ρωσικά τμήματα.  Το 1908, η Περσική Συνταγματική Επανάσταση προσπάθησε να εγκαθιδρύσει μια δημοκρατική κοινωνία των πολιτών στο Ιράν, με ένα εκλεγμένο κοινοβούλιο , έναν σχετικά ελεύθερο τύπο και άλλες μεταρρυθμίσεις.  Η Ρωσική Αυτοκρατορία παρενέβη στην Περσική Συνταγματική Επανάσταση για να υποστηρίξει τον Σάχη και τις αντιδραστικές φατρίες. Οι Κοζάκοι βομβάρδισαν το Majilis,  Ενώ η Ρωσία είχε νωρίτερα ιδρύσει την Περσική Ταξιαρχία Κοζάκων το 1879, μια δύναμη που καθοδηγούνταν από Ρώσους αξιωματικούς και χρησίμευε ως όχημα για τη ρωσική επιρροή στο Ιράν. 

### Ευρώπη

Κατά τη διάρκεια αυτής της εποχής, η Ρωσία ακολούθησε επίσης μια πολιτική επέκτασης προς τα δυτικά. Μετά τη σουηδική ήττα στον Φινλανδικό Πόλεμο του 1808–1809 και την υπογραφή της Συνθήκης του Fredrikshamn στις 17 Σεπτεμβρίου 1809, το ανατολικό μισό της Σουηδίας, η περιοχή που στη συνέχεια έγινε Φινλανδία, ενσωματώθηκε στη Ρωσική Αυτοκρατορία ως αυτόνομο μεγάλο δουκάτο. Ωστόσο, η πολιτική της ρωσικοποίησης της Φινλανδίας στόχευε στον περιορισμό του ειδικού καθεστώτος του Μεγάλου Δουκάτου της Φινλανδίας και πιθανώς στον τερματισμό της πολιτικής αυτονομίας και της πολιτιστικής του μοναδικότητας. Παρόμοιες πολιτικές ρωσικοποίησης ακολουθήθηκαν επίσης στην Ουκρανία και τη Λευκορωσία .

Στον απόηχο του Ρωσοτουρκικού Πολέμου (1806–12) και της Συνθήκης του Βουκουρεστίου που ακολούθησε (1812), τα ανατολικά τμήματα του Πριγκιπάτου της Μολδαβίας, ενός οθωμανικού υποτελούς κράτους, και ορισμένες περιοχές που προηγουμένως τελούσαν υπό άμεση οθωμανική κυριαρχία, περιήλθαν στο κυριαρχία της Αυτοκρατορίας. Στο Συνέδριο της Βιέννης (1815), η Ρωσία κέρδισε την κυριαρχία στο Κογκρέσο της Πολωνίας, η οποία στα χαρτιά ήταν ένα αυτόνομο Βασίλειο σε προσωπική ένωση με τη Ρωσία. Ωστόσο, οι Ρώσοι Αυτοκράτορες γενικά αγνόησαν τυχόν περιορισμούς στη δύναμή τους. Ήταν, επομένως, κάτι περισσότερο από ένα κράτος- μαριονέτα.   Η αυτονομία περιορίστηκε σοβαρά μετά τις εξεγέρσεις το 1830–31 και το 1863, καθώς η χώρα κυβερνήθηκε από αντιβασιλείς και αργότερα χωρίστηκε σε επαρχίες.  

### Ρωσική επέκταση στο εξωτερικό

Η επέκταση προς τα ανατολικά ακολούθησε ο ρωσικός αποικισμός της Βόρειας Αμερικής στον Ειρηνικό Ωκεανό. Οι Ρώσοι θηρευτές και κυνηγοί ανέπτυξαν γρήγορα το θαλάσσιο εμπόριο γούνας, το οποίο υποκίνησε αρκετές συγκρούσεις μεταξύ των Αλεούτων και των Ρώσων τη δεκαετία του 1760. Στα τέλη της δεκαετίας του 1780, οι εμπορικές σχέσεις είχαν ανοίξει με τους Tlingits και το 1799 δημιουργήθηκε η Ρωσοαμερικανική Εταιρεία (RAC) για να μονοπωλήσει το εμπόριο γούνας, χρησιμεύοντας επίσης ως ιμπεριαλιστικό όχημα για τη ρωσικοποίηση των ιθαγενών της Αλάσκας.

Η Ρωσική Αυτοκρατορία απέκτησε επίσης το νησί Σαχαλίνη που μετατράπηκε σε μια από τις μεγαλύτερες αποικίες φυλακών της ιστορίας.   Αρχικά, οι ρωσικές θαλάσσιες εισβολές στα ύδατα που περιβάλλουν το Χοκάιντο ξεκίνησαν στα τέλη του δέκατου όγδοου αιώνα, ώθησαν την Ιαπωνία να χαρτογραφήσει και να εξερευνήσει το βόρειο νησιωτικό περιβάλλον της. Η Σαχαλίνη είχε κατοικηθεί από αυτόχθονες πληθυσμούς συμπεριλαμβανομένων των Αϊνού, Uilta και Nivkh, παρά το γεγονός ότι το νησί ονομαστικά απέτιζε φόρο τιμής στη Δυναστεία Τσινγκ. Καθώς η Ρωσία απέκτησε τη Μαντζουρία από την δυναστεία Τσινγκ στη Συνθήκη του Aigun το 1858, απέκτησε επίσης, μια ονομαστική αξίωση για τη Σαχαλίνη πέρα από το στενό. Με την προηγούμενη Συνθήκη του 1855 του Shimoda, δημιουργήθηκε προσωρινά μια κοινή αποικία εποίκων τόσο Ρώσων όσο και Ιαπωνικών, παρά τις συγκρούσεις. Ωστόσο, με τη Συνθήκη της Αγίας Πετρούπολης του 1875, η Ρωσική Αυτοκρατορία παραχωρήθηκε στη Σαχαλίνη με αντάλλαγμα η Ιαπωνία να κερδίσει τα νησιά Κουρίλες. 

Οι πιο απομακρυσμένες ρωσικές αποικίες ήταν στο Fort Elizavety και στο Φορτ Αλεξάντερ, ρωσικά οχυρά στα νησιά της Χαβάης, που χτίστηκαν στις αρχές του 19ου αιώνα από τη Ρωσοαμερικανική Εταιρεία ως αποτέλεσμα μιας συμμαχίας με τον Ανώτατο Αρχηγό Kaumuali, καθώς και στο Sagallo. Ένας βραχύβιος ρωσικός οικισμός που ιδρύθηκε το 1889 στον κόλπο Tadjoura στη γαλλική Σομαλιλάνδη (σημερινό Τζιμπουτί ). Ο νοτιότερος οικισμός που ιδρύθηκε στη Βόρεια Αμερική ήταν στο Φορτ Ρος της Καλιφόρνια.

Σοβιετικός ιμπεριαλισμός
------------------------

Μια σοβιετική αφίσα της σταλινικής εποχής με την επιγραφή "Όλος ο κόσμος θα είναι δικός μας!"
Αν και η Σοβιετική Ένωση αυτοανακηρύχτηκε αντιιμπεριαλιστική, υποστηρίζεται ότι παρουσίαζε τάσεις κοινές με τις ιστορικές αυτοκρατορίες.   Αυτό το επιχείρημα θεωρείται παραδοσιακά ότι προέρχεται από το βιβλίο του Ρίτσαρντ Πάιπς *Ο σχηματισμός της Σοβιετικής Ένωσης* (1954).  Αρκετοί μελετητές, όπως ο Seweryn Bialer, υποστηρίζουν ότι η Σοβιετική Ένωση ήταν μια υβριδική οντότητα που περιείχε στοιχεία κοινά τόσο για τις πολυεθνικές αυτοκρατορίες όσο και για τα εθνικά κράτη.   Έχει επίσης υποστηριχθεί ότι η Σοβιετική Ένωση ασκούσε αποικιοκρατία παρόμοια με τις συμβατικές αυτοκρατορικές δυνάμεις.    Οι μαοϊκοί υποστήριξαν ότι η Σοβιετική Ένωση είχε γίνει η ίδια μια ιμπεριαλιστική δύναμη διατηρώντας παράλληλα μια σοσιαλιστική πρόσοψη, ή σοσιαλιμπεριαλισμό.  

### Σοβιετική αυτοκρατορική ιδεολογία

Η σοβιετική ιδεολογία συνέχισε τον μεσσιανισμό του πανσλαβισμού που τοποθέτησε τη Ρωσία ως ένα ιδιαίτερο έθνος.  Ενώ ο προλεταριακός διεθνισμός ασπάστηκε αρχικά το Μπολσεβίκικο Κόμμα κατά την κατάληψη της εξουσίας στη Ρωσική Επανάσταση, μετά τη δημιουργία της Σοβιετικής Ένωσης, οι μαρξιστές υποστηρικτές του διεθνισμού πρότειναν ότι η χώρα θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως «πατρίδα του κομμουνισμού» και σε μια επανάσταση που θα μπορούσε να εξαπλωθεί σε όλο τον κόσμο.   Ο Ιωσήφ Στάλιν και ο Νικολάι Μπουχάριν ενθάρρυναν αυτή τη στροφή προς τον εθνικοκομμουνισμό το 1924, μακριά από την κλασική μαρξιστική θέση του παγκόσμιου σοσιαλισμού. Σύμφωνα με τον Alexander Wendt, αυτό «εξελίχτηκε σε μια ιδεολογία ελέγχου και όχι επανάστασης κάτω από την επικεφαλίδα του σοσιαλιστικού διεθνισμού» εντός της Σοβιετικής Ένωσης.  : 704 

Επί Λεονίντ Μπρέζνιεφ, η πολιτική του «ανεπτυγμένου σοσιαλισμού» ανακήρυξε τη Σοβιετική Ένωση ως την πιο ολοκληρωμένη σοσιαλιστική χώρα - άλλες χώρες ήταν «σοσιαλιστικές», αλλά η ΕΣΣΔ ήταν « *ανεπτυγμένη* σοσιαλιστική» - εξηγώντας τον κυρίαρχο ρόλο και την ηγεμονία της έναντι των άλλων σοσιαλιστικών χωρών.  Ο Μπρέζνιεφ διατύπωσε και εφάρμοσε επίσης το επεμβατικό δόγμα Μπρέζνιεφ, επιτρέποντας την εισβολή σε άλλες σοσιαλιστικές χώρες, που χαρακτηρίστηκαν αυτοκρατορικές.  Παράλληλα, ο Μπρέζνιεφ εφάρμοσε επίσης μια πολιτική πολιτιστικής ρωσικοποίησης ως μέρος του ανεπτυγμένου σοσιαλισμού, ο οποίος προσπάθησε να διεκδικήσει πιο κεντρικό έλεγχο.  Αυτή ήταν μια διάσταση του σοβιετικού πολιτιστικού ιμπεριαλισμού, που περιελάμβανε τη σοβιετοποίηση του πολιτισμού και της εκπαίδευσης σε βάρος των τοπικών παραδόσεων. 

### Κεντρική Ασία

Οι Σοβιετικοί επιδίωξαν την εσωτερική αποικιοκρατία στην Κεντρική Ασία.  Από τη δεκαετία του 1930 έως τη δεκαετία του 1950, ο Ιωσήφ Στάλιν διέταξε μεταφορές πληθυσμού στη Σοβιετική Ένωση, εκτοπίζοντας ανθρώπους (συχνά ολόκληρες εθνικότητες) σε υποκατοικημένες απομακρυσμένες περιοχές. Οι μεταφορές από τον Καύκασο στην Κεντρική Ασία περιελάμβαναν την εκτόπιση των Βαλκάρων, την εκτόπιση των Τσετσένων και των Ινγκούσων, την εκτόπιση των Τατάρων της Κριμαίας, την εκτόπιση των Καραχάι και την εκτόπιση των Τούρκων Μεσκέτιων. Πολλοί Ευρωπαίοι Σοβιετικοί πολίτες και μεγάλο μέρος της βιομηχανίας της Ρωσίας μεταφέρθηκαν στο Καζακστάν κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, όταν η ναζιστική γερμανία απειλούσε να καταλάβει όλα τα ευρωπαϊκά βιομηχανικά κέντρα της Σοβιετικής Ένωσης. Αυτοί οι μετανάστες ίδρυσαν πόλεις εξόρυξης που γρήγορα μεγάλωσαν και έγιναν μεγάλα βιομηχανικά κέντρα όπως το Καραγκάντα (1934), το Zhezkazgan (1938), το Temirtau (1945) και το Εκιμπαστούζ (1948). Το 1955, η πόλη του Μπαϊκονούρ χτίστηκε για να υποστηρίξει το κοσμοδρόμιο του Μπαϊκονούρ. Πολλοί περισσότεροι Ρώσοι έφτασαν τα έτη 1953–1965, κατά τη διάρκεια της λεγόμενης εκστρατείας Virgin Lands του σοβιετικού γενικού γραμματέα Νικίτα Χρουστσόφ. Ακόμα περισσότεροι έποικοι ήρθαν στα τέλη της δεκαετίας του 1960 και της δεκαετίας του 1970, όταν η κυβέρνηση πλήρωσε μπόνους σε εργάτες που συμμετείχαν σε ένα πρόγραμμα μετεγκατάστασης της σοβιετικής βιομηχανίας κοντά στα εκτεταμένα κοιτάσματα άνθρακα, φυσικού αερίου και πετρελαίου της Κεντρικής Ασίας. Μέχρι το 1979 οι Ρώσοι στο Καζακστάν αριθμούσαν περίπου 5.500.000, σχεδόν το 40% του συνολικού πληθυσμού.

### Σοβιετικός επεκτατισμός

Παρά την πρώιμη υποστήριξη για την αυτοδιάθεση, οι Μπολσεβίκοι ανακατέκτησαν το μεγαλύτερο μέρος της Ρωσικής Αυτοκρατορίας κατά τη διάρκεια του Ρωσικού Εμφυλίου Πολέμου.  Η πρώιμη Ρωσική Σοβιετική Ομοσπονδιακή Σοσιαλιστική Δημοκρατία προσάρτησε δια της βίας τα ακόλουθα κράτη: 

* Λαϊκή Δημοκρατία της Κριμαίας, 1918
* Δημοκρατία του Άρας, 1919
* Αυτονομία του Αλάς, 1920
* Λαϊκή Δημοκρατία της Ουκρανίας, Ουκρανικό Κράτος, 1921
* Πρώτη Δημοκρατία της Αρμενίας, 1920
* Λαϊκή Δημοκρατία του Αζερμπαϊτζάν, 1920
* Λαϊκή Δημοκρατία της Λευκορωσίας, 1919
* Βόρειο Καυκάσιο Εμιράτο, 1920
* Κεντροκασπική Δικτατορία, 1918
* Λαϊκή Δημοκρατία της Γεωργίας, 1921
* Ορεινή Δημοκρατία του Βορείου Καυκάσου, 1920
* Βόρεια Ίνγκρια, 1920
* Υπερκαυκασία Λαϊκή Ομοσπονδιακή Δημοκρατία, 1918

Από το Μανιφέστο του Καραχάν του 1919 έως το 1927, διπλωμάτες της Σοβιετικής Ένωσης θα υπόσχονταν να ανακαλέσουν παραχωρήσεις στην Κίνα, αλλά οι Σοβιετικοί κράτησαν τσαρικές παραχωρήσεις όπως ο Κινεζικός Ανατολικός Σιδηρόδρομος ως μέρος των μυστικών διαπραγματεύσεων 1924-1925.   Αυτό έπαιξε ρόλο στην πρόκληση της σινο-σοβιετικής σύγκρουσης του 1929, την οποία κέρδισαν οι Σοβιετικοί και επιβεβαίωσαν τον έλεγχό τους στον σιδηρόδρομο,  τον οποίο επέστρεψε το 1952. 

Το 1939, η ΕΣΣΔ συνήψε το Σύμφωνο Μολότοφ-Ρίμπεντροπ με την Ναζιστική Γερμανία  που περιείχε ένα μυστικό πρωτόκολλο που χώριζε τη Ρουμανία, την Πολωνία, τη Λετονία, τη Λιθουανία, την Εσθονία και τη Φινλανδία σε γερμανικές και σοβιετικές σφαίρες επιρροής.  Η Ανατολική Πολωνία, η Λετονία, η Εσθονία, η Φινλανδία και η Βεσσαραβία στη βόρεια Ρουμανία αναγνωρίστηκαν ως τμήματα της σοβιετικής σφαίρας επιρροής. Η Λιθουανία προστέθηκε σε ένα δεύτερο μυστικό πρωτόκολλο τον Σεπτέμβριο του 1939. 

Η Σοβιετική Ένωση είχε εισβάλει στα τμήματα της ανατολικής Πολωνίας που της είχε ανατεθεί από το Σύμφωνο Μολότοφ-Ρίμπεντροπ δύο εβδομάδες μετά τη γερμανική εισβολή στη δυτική Πολωνία, ακολουθούμενη από συντονισμό με τις γερμανικές δυνάμεις στην Πολωνία.   Κατά τη διάρκεια της Κατοχής της Ανατολικής Πολωνίας από τη Σοβιετική Ένωση, οι Σοβιετικοί εκκαθάρισαν το πολωνικό κράτος και μια γερμανοσοβιετική συνάντηση ασχολήθηκε με τη μελλοντική δομή της «Πολωνικής περιοχής». Οι σοβιετικές αρχές ξεκίνησαν αμέσως μια εκστρατεία σοβιετοποίησης   των πρόσφατα προσαρτημένων από τη Σοβιετική πλευρά περιοχών. 

Το 1939, η Σοβιετική Ένωση επιχείρησε ανεπιτυχώς μια εισβολή στη Φινλανδία,  στη συνέχεια τα μέρη συνήψαν μια προσωρινή συνθήκη ειρήνης που παραχωρούσε στη Σοβιετική Ένωση την ανατολική περιοχή της Καρελίας (10% της φινλανδικής επικράτειας),  και την Καρέλο -Σοβιετική Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Φινλανδίας που ιδρύθηκε με τη συγχώνευση των εκχωρηθέντων εδαφών με την ΚΑΣΣΔ. Μετά από ένα Σοβιετικό τελεσίγραφο του Ιουνίου 1940 που απαιτούσε τη Βεσσαραβία, τη Βουκοβίνα και την περιοχή Χέρτσα από τη Ρουμανία,   οι Σοβιετικοί εισήλθαν σε αυτές τις περιοχές, με την Ρουμανία να υπέκυψε στις σοβιετικές απαιτήσεις και οι Σοβιετικοί κατέλαβαν τα εδάφη.  

Τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο του 1939 η σοβιετική κυβέρνηση υποχρέωσε τα πολύ μικρότερα κράτη της Βαλτικής να συνάψουν συμφωνίες αμοιβαίας βοήθειας που έδιναν στους Σοβιετικούς το δικαίωμα να ιδρύσουν στρατιωτικές βάσεις εκεί. Μετά την εισβολή του Κόκκινου Στρατού το καλοκαίρι του 1940, οι σοβιετικές αρχές ανάγκασαν τις κυβερνήσεις της Βαλτικής να παραιτηθούν. Υπό τη σοβιετική επίβλεψη, νέες κομμουνιστικές κυβερνήσεις-μαριονέτα και συνταξιδιώτες οργάνωσαν στημένες εκλογές με παραποιημένα αποτελέσματα.  Λίγο αργότερα, οι νεοεκλεγείς «λαϊκές συνελεύσεις» ψήφισαν ψηφίσματα που ζητούσαν την ένταξη στη Σοβιετική Ένωση. Μετά την εισβολή το 1940 ακολούθησαν οι καταστολές με τις μαζικές εκτοπίσεις που πραγματοποίησαν οι Σοβιετικοί.

Μέχρι το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου η Σοβιετική Ένωση είχε επίσης προσαρτήσει: 

* Καρπάθια Ρουθηνία, πρώην στην Τσεχοσλοβακία και κατεχόμενη το 1944
* Τούβα (ανεξάρτητο 1921–1944· προηγουμένως κυβερνούνταν από τη Μογγολία και την Αυτοκρατορία Μάντσου)
* Ανατολική Πρωσία (τώρα Περιφέρεια Καλίνινγκραντ) από την Γερμανία, το 1945
* Η περιοχή Klaipėda, προσαρτήθηκε στη Λιθουανία το 1945
* Τα νησιά Κουρίλες και η νότια Σαχαλίνη από την Ιαπωνία, που καταλήφθηκαν το 1945

Στο τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, οι περισσότερες χώρες της Ανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης καταλήφθηκαν από τη Σοβιετική Ένωση,  γνωστές ως «ευρωπαϊκές αποικίες», ενώ παρέμειναν ανεξάρτητες αν και η πολιτική, η στρατιωτική, η εξωτερική και η εσωτερική τους πολιτική κυριαρχούνταν από τη Σοβιετική Ένωση. [*χρειάζεται καλύτερη πηγή*] Σοβιετικά δορυφορικά κράτη στην Ευρώπη περιλάμβαναν:    

* Λαϊκή Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Αλβανίας (1946–1961)
* Λαϊκή Δημοκρατία της Πολωνίας (1947–1989)
* Λαϊκή Δημοκρατία της Βουλγαρίας (1946–1990)
* Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Ρουμανίας (1947–1965;)
* Τσεχοσλοβακική Σοσιαλιστική Δημοκρατία (1948–1953)
* Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας (1949–1990)
* Λαϊκή Δημοκρατία της Ουγγαρίας (1949–1989)
* Σοσιαλιστική Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γιουγκοσλαβίας (1945–1948)

Η Λαϊκή Δημοκρατία του Αφγανιστάν μπορεί επίσης να θεωρηθεί σοβιετικός δορυφόρος. από το 1978 έως το 1991, η κεντρική κυβέρνηση της Καμπούλ ήταν ευθυγραμμισμένη με το Ανατολικό Μπλοκ και υποστηριζόταν άμεσα από τον σοβιετικό στρατό μεταξύ 1979 και 1989. Η Λαϊκή Δημοκρατία της Μογγολίας ήταν επίσης σοβιετικός δορυφόρος από το 1924 έως το 1991.  Άλλα ασιατικά σοβιετικά κράτη-δορυφόροι περιλάμβαναν την Κινεζική Σοβιετική Δημοκρατία στην επαρχία Τσιανγκσί, τη Λαϊκή Δημοκρατία του Τουβάν και τη Δημοκρατία του Ανατολικού Τουρκεστάν.

Σύγχρονος ρωσικός ιμπεριαλισμός
-------------------------------

Ο ηγέτης της Ρωσίας Βλαντιμίρ Πούτιν έχει συγκρίνει τον εαυτό του με τον Μέγα Πέτρο σε μια προσπάθεια να ανακτήσει τα πρώην ρωσικά εδάφη. 
Η Ρωσία είναι το κύριο αναγνωρισμένο διάδοχο κράτος της Σοβιετικής Ένωσης και έχει κατηγορηθεί ότι προσπαθεί να επαναφέρει τα μετασοβιετικά κράτη υπό την κυριαρχία της.  Σχεδόν όλα τα κράτη σχημάτισαν αρχικά την Κοινοπολιτεία Ανεξάρτητων Κρατών και τα περισσότερα αργότερα εντάχθηκαν επίσης στον Οργανισμό Συνθήκης Συλλογικής Ασφάλειας. Το κράτος της Ένωσης με τη Λευκορωσία ήταν μια ακόμη ισχυρότερη μορφή ολοκλήρωσης με τη Ρωσία. Άλλες μορφές ολοκλήρωσης περιελάμβαναν τις οικονομικές πρωτοβουλίες της Ευρασιατικής Οικονομικής Ένωσης και της Ευρασιατικής Τελωνειακής Ένωσης.

Στην πολιτική γλώσσα της Ρωσίας και ορισμένων άλλων μετασοβιετικών κρατών, ο όρος κοντά στο εξωτερικό αναφέρεται στις ανεξάρτητες δημοκρατίες που προέκυψαν μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης. Η αυξανόμενη χρήση του όρου στα αγγλικά συνδέεται με ισχυρισμούς για το δικαίωμα της Ρωσίας να διατηρεί σημαντική επιρροή στην περιοχή.    Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν δήλωσε ότι η περιοχή είναι συστατικό της «σφαίρας επιρροής» της Ρωσίας και στρατηγικά ζωτικής σημασίας για τα ρωσικά συμφέροντα.  Η ιδέα έχει συγκριθεί με το Δόγμα Μονρόε. 

Η προσάρτηση της Κριμαίας οδήγησε σε ένα νέο κύμα ρωσικού εθνικισμού, με μεγάλα τμήματα του ρωσικού ακροδεξιού κινήματος να φιλοδοξούν να προσαρτήσουν ακόμη περισσότερα εδάφη από την Ουκρανία, συμπεριλαμβανομένης της μη αναγνωρισμένης Novorossiya.  Ο αναλυτής Βλαντιμίρ Σοκόρ πρότεινε ότι η ομιλία του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν μετά την προσάρτηση της Κριμαίας ήταν ένα *de facto* «μανιφέστο του αλυτρωτισμού της Μεγάλης Ρωσίας ».  Μετά το συμβάν στην Κριμαία, οι αρχές της Υπερδνειστερίας ζήτησαν από τη Ρωσία να προσαρτήσει την Υπερδνειστερία, μια αποσχισθείσα περιοχή της Μολδαβίας. 

### Σύγχρονες ρωσικές ιμπεριαλιστικές ιδεολογίες

Η σύγχρονη ευρασιατική ιδεολογία επηρεάστηκε από τα *Θεμέλια της Γεωπολιτικής* του 1997 του πολιτικού θεωρητικού Αλεξάντρ Ντούγκιν και το Κόμμα Ευρασίας που ίδρυσε αργότερα στη ρωσική πολιτική σκηνή. Ο πολιτικός επιστήμονας Anton Shekhovtsov ορίζει την εκδοχή του Νεοευρασιανισμού του Ντούγκιν ως «μια μορφή φασιστικής ιδεολογίας που επικεντρώνεται στην ιδέα της επανάστασης στη ρωσική κοινωνία και της οικοδόμησης μιας ολοκληρωτικής, κυριαρχούμενης από τη Ρωσία Ευρασιατικής Αυτοκρατορίας που θα αμφισβητούσε και τελικά θα νικούσε τον αιώνιο αντίπαλό της που αντιπροσωπεύεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους ατλαντικούς σύμμαχούς της, φέρνοντας έτσι μια νέα «χρυσή εποχή» του παγκόσμιου πολιτικού και πολιτιστικού ανελευθερισμού».  Αυτή η ιδεολογία χρησιμοποιήθηκε για να δικαιολογήσει  Ρωσική ιμπεριαλιστική επίθεση κατά της Ουκρανίας. 

### Σύγχρονος ρωσικός επεκτατισμός

 Χάρτης που δείχνει τη Ρωσική Ομοσπονδία με ανοιχτό κόκκινο και τα κατεχόμενα εδάφη της στην Ευρώπη με σκούρο κόκκινο. Είναι, από αριστερά προς τα δεξιά, η Υπερδνειστερία, η προσαρτημένη Κριμαία, το Ντόνετσκ, το Λουχάνσκ, η Αμπχαζία και η Νότια Οσετία.
Τα σύγχρονα ρωσικά κατεχόμενα εδάφη περιλαμβάνουν την Υπερδνειστερία (που ελήφθη από τη Μολδαβία), την Αμπχαζία και την Νότια Οσετία (από τη Γεωργία) και κάποιο τμήμα του εδάφους της Ουκρανίας. Επιπλέον, τα τέσσερα νοτιότερα νησιά Κουρίλες θεωρούνται από την Ιαπωνία και πολλές άλλες χώρες κατεχόμενα από τη Ρωσία.

Στις 24 Φεβρουαρίου 2022, η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα από ό,τι το 2014,  που θεωρείται ως συνέχεια του αλυτρωτισμού της Ρωσίας σε βάρος της Ουκρανίας.  Στις 27 Μαρτίου 2022, ο Λεονίντ Πάσετσνικ ηγέτης του LPR είπε ότι η Λαϊκή Δημοκρατία του Λουχάνσκ ενδέχεται να διεξαγάγει δημοψήφισμα για την ένταξη στη Ρωσία.  Στις 29 Μαρτίου, ο Ντενίς Πουσίλιν ηγέτης της αυτοαποκαλούμενης Λαϊκής Δημοκρατίας του Ντόνετσκ μίλησε για παρόμοια πιθανότητα.  Στις 30 Μαρτίου 2022, ο πρόεδρος της Νότιας Οσετίας Ανατόλι Μπιμπίλοφ ανακοίνωσε την πρόθεσή του να ξεκινήσει νομικές διαδικασίες στο εγγύς μέλλον για προσάρτηση στη Ρωσική Ομοσπονδία. Η Νότια Οσετία είναι μια αυτοαποκαλούμενη δημοκρατία που αναγνωρίζεται από τα περισσότερα άλλα κράτη ως μέρος της Γεωργίας .

Δείτε επίσης
------------

* Γενοκτονία των Κιρκασίων
* Ιμπεριαλισμός
* Ο μεγάλος ρωσικός σωβινισμός
* Νεοσοβιετισμός
* Φυλακή των λαών
* Ρασισμός
* Ρωσικός αλυτρωτισμός
* Ρωσικός εθνικισμός

Παραπομπές
----------

1. ↑  Etkind 2013, σελ. 26.
2. 1 2 3 4  Herpen, Marcel H. van (2014). *Putin's wars : the rise of Russia's new imperialism*. Lanham, Maryland. ISBN 9781442231368.
3. 1 2  Etkind, Alexander (29 Απριλίου 2013). *Internal Colonization: Russia's Imperial Experience* (στα Αγγλικά) (Kindle έκδοση). John Wiley & Sons. σελ. 2. ISBN 978-0-7456-7354-7.
4. ↑  Etkind 2013, σελ. 17.
5. ↑  Etkind 2013, σελ. 17-18.
6. ↑  Etkind 2013, σελ. 19.
7. ↑  Herpen, Marcel H. Van (1 Ιουλίου 2015). *Putin's Wars: The Rise of Russia's New Imperialism* (στα Αγγλικά) (Kindle έκδοση). Rowman & Littlefield. σελ. 10. ISBN 978-1-4422-5359-9.
8. ↑  Etkind 2013, σελ. 5.
9. ↑  Etkind 2013, σελ. 20.
10. ↑  Etkind 2013, σελ. 61.
11. 1 2  Etkind 2013, σελ. 63.
12. ↑  Etkind 2013, σελ. 66.
13. ↑  Etkind 2013, σελ. 68.
14. ↑  Etkind 2013, σελ. 69.
15. ↑  Herpen 2015, σελ. 29.
16. ↑  Mashkov, A.D. *Moscow is the Third Rome (МОСКВА – ТРЕТІЙ РИМ). Ukrainian Soviet Encyclopedia.*
17. ↑  Herpen 2015, σελ. 55.
18. ↑  Herpen 2015, σελ. 56.
19. 1 2 3  Zorin, A. L. (Andrei L.); Schlafly, Daniel L (2003). «"Star of the East": The Holy Alliance and European Mysticism». *Kritika: Explorations in Russian and Eurasian History* **4** (2): 313–342. doi:10.1353/kri.2003.0031. ISSN 1538-5000. .
20. 1 2  Nations, United. «Three Lessons of Peace: From the Congress of Vienna to the Ukraine Crisis». *United Nations* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 3 Μαΐου 2022.
21. ↑  Riasanovsky, Nicholas V. (1960). «"Nationality" in the State Ideology during the Reign of Nicholas I». *The Russian Review* **19** (1): 38–46. doi:10.2307/126191. ISSN 0036-0341. .
22. 1 2  Hosking, Geoffrey A.· Hosking, Emeritus Professor of Russian History Geoffrey (1997). *Russia: People and Empire, 1552-1917* (στα Αγγλικά). Harvard University Press. σελίδες 146–147. ISBN 978-0-674-78118-4.
23. ↑  Chubarov, Alexander (1 Ιανουαρίου 2001). *Russia's Bitter Path to Modernity: A History of the Soviet and Post-Soviet Eras* (στα Αγγλικά). A&C Black. σελίδες 36–37. ISBN 978-0-8264-1350-5.
24. ↑  Herpen 2015, σελ. 58.
25. ↑  Ilnytzkyj, Oleh S. (1996). «Culture and the Demise of the Russian Empire». Στο: Zezulka-Mailloux, Gabrielle Eva Marie. *Culture + the State: Nationalisms*. CRC. σελ. 127. ISBN 9781551951492. Since the second-half of the nineteenth century the state sponsored all-Russian national identity was embraced by many imperial subjects (Jews, Germans, Ukrainians) and served as the bedrock of the Empire. By the early twentieth century the idea of a triune Russian nation was deeply entrenched among ethnic Russians.
26. ↑  Miller, Alexei (2003). *A Testament of the All-Russian Idea*. Central European University Press. σελίδες 234–235. ISBN 9789639241367.
27. ↑  Magocsi, Paul Robert (2010). *A History of Ukraine: A Land and Its Peoples*. Toronto: University of Toronto Press. σελίδες 392–395. ISBN 9781442640856.
28. ↑  Magocsi, Paul Robert (2010). *A History of Ukraine: A Land and Its Peoples*. Toronto: University of Toronto Press. σελίδες 392–395. ISBN 9781442640856.
29. ↑  Herpen 2015, σελ. 28.
30. ↑  Herpen 2015, σελ. 26.
31. ↑  Batalden 1997, pp. 36-37.
32. ↑  Sablin, Ivan; Sukhan, Daniel (2018). «Regionalisms and Imperialisms in the Making of the Russian Far East, 1903–1926» (στα αγγλικά). *Slavic Review* **77** (2): 333–357. doi:10.1017/slr.2018.126. ISSN 0037-6779. .
33. ↑  Lin, Yuexin Rachel (2017). «White water, Red tide: Sino-Russian conflict on the Amur 1917–20» (στα αγγλικά). *Historical Research* **90** (247): 76–100. doi:10.1111/1468-2281.12166. ISSN 1468-2281. .
34. ↑  Zatsepine, Victor (9 Μαρτίου 2017). *Beyond the Amur: Frontier Encounters between China and Russia, 1850–1930* (στα Αγγλικά). UBC Press. ISBN 978-0-7748-3412-4.
35. ↑  Morrison, Alexander (2014-04-03). «Introduction: Killing the Cotton Canard and getting rid of the Great Game: rewriting the Russian conquest of Central Asia, 1814–1895». *Central Asian Survey* **33** (2): 131–142. doi:10.1080/02634937.2014.915614. ISSN 0263-4937. .
36. ↑  «The Great Game, 1856-1907: Russo-British Relations in Central and East Asia | Reviews in History». *reviews.history.ac.uk* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 9 Αυγούστου 2021.
37. ↑  Korbel, Josef (1966). *Danger in Kashmir*. Princeton, N.J. σελ. 277. ISBN 978-1-4008-7523-8.
38. ↑  Andreev, A. I. (2003). *Soviet Russia and Tibet : the debacle of secret diplomacy, 1918-1930s*. Leiden: Brill. σελ. 96. ISBN 90-04-12952-9.
39. ↑  Meyer, Karl E. (1987-08-10). «Opinion | The Editorial Notebook; Persia: The Great Game Goes On» (στα αγγλικά). *The New York Times*. ISSN 0362-4331.. Ανακτήθηκε στις 2021-10-24.
40. ↑  Meyer, Karl E. (1987-08-10). «Opinion | The Editorial Notebook; Persia: The Great Game Goes On» (στα αγγλικά). *The New York Times*. ISSN 0362-4331.. Ανακτήθηκε στις 2021-10-24.
41. ↑  *Middle East conflicts from Ancient Egypt to the 21st century : an encyclopedia and document collection*. Spencer Tucker, Priscilla Mary Roberts. Santa Barbara, California. 2019. ISBN 978-1-4408-5353-1.
42. ↑  Andreeva, Elena (2007). *Russia and Iran in the great game : travelogues and Orientalism*. London: Routledge. σελίδες 63–76. ISBN 978-0-203-96220-6. CS1 maint: Ημερομηνία και έτος (link)
43. 1 2  Nicolson, Harold George (2001). *The Congress of Vienna: A Study in Allied Unity, 1812–1822*. New York: Grove Press. σελ. 171. ISBN 0-8021-3744-X.
44. 1 2  Palmer, Alan Warwick (1997). *Twilight of the Habsburgs: The Life and Times of Emperor Francis Joseph*. Boston: Atlantic Monthly Press. σελ. 7. ISBN 0-87113-665-1.
45. ↑  Doroshevich, Vlas (2011). *Russia's Penal Colony in the Far East: A Translation of Vlas Doroshevich's "Sakhalin"* (στα Αγγλικά). Anthem Press. ISBN 978-0-85728-391-7.
46. ↑  Gentes, Andrew A. (29 Ιουλίου 2021). *Russia's Sakhalin Penal Colony, 1849–1917: Imperialism and Exile* (στα Αγγλικά). Routledge. ISBN 978-1-000-37859-7.
47. ↑  Paichadze, Svetlana· Seaton, Philip A. (20 Φεβρουαρίου 2015). «Japanese society on Karafuto». *Voices from the Shifting Russo-Japanese Border: Karafuto / Sakhalin* (στα Αγγλικά). Routledge. ISBN 978-1-317-61889-8.
48. 1 2  Beissinger, Mark R. (2006). "Soviet Empire as 'Family Resemblance'". *Slavic Review*. **65** (2): 294–303. Dave, Bhavna (2007). *Kazakhstan: Ethnicity, Language and Power*. Abingdon, New York: Routledge.
49. 1 2  Caroe, O. (1953). «Soviet Colonialism in Central Asia». *Foreign Affairs* **32** (1): 135–144. doi:10.2307/20031013.
50. ↑  Bekus, Nelly (2010). *Struggle Over Identity: The Official and the Alternative "Belarusianness"*. p. 4.
51. ↑  Noren, Dag Wincens (1990). *The Soviet Union and eastern Europe: considerations in a political transformation of the Soviet bloc*. Amherst, Massachusetts: University of Massachusetts Amherst. σελίδες 27–38.
52. ↑  Annus, Epp (2019). *Soviet Postcolonial Studies: A View from the Western Borderlands*. Routledge. σελίδες 43–48. ISBN 978-0367-2345-4-6.
53. ↑  Cucciolla, Riccardo (23 Μαρτίου 2019). «The Cotton Republic: Colonial Practices in Soviet Uzbekistan?». Central Eurasian Studies Society. Ανακτήθηκε στις 22 Απριλίου 2019.
54. ↑  Szymanski, Albert (1977). «Soviet Social Imperialism, Myth or Reality: An Empirical Examination of the Chinese Thesis». *Berkeley Journal of Sociology* **22**: 131–166. ISSN 0067-5830. .
55. ↑  «The Soviet Union: Is it the Nazi Germany of Today?». *www.marxists.org*. 1977. Ανακτήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2021.
56. ↑  Herpen 2015, σελ. 66.
57. ↑  Schwarzmantle, John (2017). Breuilly, John, επιμ. *The Oxford Handbook of the History of Nationalism*. Oxford: Oxford University Press. σελίδες 643–651. ISBN 978-0198768203.
58. ↑  Johnson, Elliott· Walker, David (2014). *Historical Dictionary of Marxism*. Historical Dictionaries of Religions, Philosophies, and Movements (2nd έκδοση). Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield. σελ. 294. ISBN 978-1-4422-3798-8.
59. ↑  Wendt, Alexander; Friedheim, Daniel (1995). «Hierarchy under anarchy: informal empire and the East German state» (στα αγγλικά). *International Organization* **49** (4): 689–721. doi:10.1017/S0020818300028484. ISSN 1531-5088. .
60. ↑  Sandle, Mark (2002), Bacon, Edwin; Sandle, Mark, επιμ. «Brezhnev and Developed Socialism: The Ideology of Zastoi?», *Brezhnev Reconsidered*, Studies in Russian and East European History and Society (London: Palgrave Macmillan UK): 165–187, doi:10.1057/9780230501089\_8, ISBN 978-0-230-50108-9, ανακτήθηκε στις 2021-05-30
61. ↑  Roberts, Jason A. (2015-01-01). «The Anti-Imperialist Empire: Soviet Nationality Policies under Brezhnev». *Graduate Theses, Dissertations, and Problem Reports*. doi:10.33915/etd.6514. .
62. ↑  Roberts, Jason A. (2015-01-01). «The Anti-Imperialist Empire: Soviet Nationality Policies under Brezhnev». *Graduate Theses, Dissertations, and Problem Reports*. doi:10.33915/etd.6514. .
63. ↑  Tsvetkova, Natalia (2013). *Failure of American and Soviet Cultural Imperialism in German Universities, 1945-1990*. Boston, Leiden: Brill.
64. 1 2  Elleman, Bruce A. (1994). «The Soviet Union's Secret Diplomacy Concerning the Chinese Eastern Railway, 1924–1925». *The Journal of Asian Studies* **53** (2): 459–486. doi:10.2307/2059842. ISSN 0021-9118. .
65. ↑  Elleman, Bruce A. (1997). *Diplomacy and Deception: The Secret History of Sino-Soviet Diplomatic Relations, 1917-1927* (στα Αγγλικά). M.E. Sharpe. σελίδες 134, 165, 168, 174. ISBN 978-0-7656-0142-1.
66. ↑  Walker, Michael M. (2017). *The 1929 Sino-Soviet war : the war nobody knew*. Lawrence, Kansas. ISBN 978-0-7006-2375-4.
67. 1 2  Encyclopædia Britannica, *German-Soviet Nonaggression Pact*, 2008
68. ↑  Christie, Kenneth, *Historical Injustice and Democratic Transition in Eastern Asia and Northern Europe: Ghosts at the Table of Democracy*, RoutledgeCurzon, 2002, (ISBN 0-7007-1599-1)
69. ↑  Roberts 2006
70. ↑  Sanford, George (2005), *Katyn and the Soviet Massacre Of 1940: Truth, Justice And Memory*, London, New York: Routledge, ISBN 978-0-415-33873-8
71. ↑  Nekrich, Ulam & Freeze 1997
72. ↑  Adam Sudol, επιμ.. (1998), *Sowietyzacja Kresów Wschodnich II Rzeczypospolitej po 17 wrzesnia 1939*, Bydgoszcz: Wyzsza Szkola Pedagogiczna, σελ. 441, ISBN 978-83-7096-281-4
73. ↑  Myron Weiner, Sharon Stanton Russell, επιμ.. (2001), «Stalinist Forced Relocation Policies», *Demography and National Security*, Berghahn Books, σελ. 308–315, ISBN 978-1-57181-339-8,
74. ↑  Soviet authorities attempted to erase Polish history and culture, Trela-Mazur, Elzbieta, *Sowietyzacja oswiaty w Malopolsce Wschodniej pod radziecka okupacja 1939–1941 (Sovietization of Education in Eastern Lesser Poland During the Soviet Occupation 1939–1941)*, ed. Wlodzimierz Bonusiak, *et al*. (eds.), Wyzsza Szkola Pedagogiczna im. Jana Kochanowskiego, 1997, (ISBN 978-83-7133-100-8)
75. 1 2  Kennedy-Pip, Caroline (1995), *Stalin's Cold War*, Manchester University Press, ISBN 978-0-7190-4201-0
76. 1 2  Roberts 2006
77. ↑  Shirer 1990
78. ↑  The occupation accompanied religious persecution during the Soviet occupation of Bessarabia and Northern Bukovina and Soviet deportations from Bessarabia and Northern Bukovina.
79. ↑  *Attitudes of Major Soviet Nationalities. Volume II. The Baltics Αρχειοθετήθηκε 2021-03-11 στο Wayback Machine.*, Center for International Studies, Massachusetts Institute of Technology, 1973/ (Archived copy). Retrieved 22 January 2020.
80. ↑  Wettig 2008
81. ↑  Vladimir Tismaneanu, Marius Stan, Cambridge University Press, 17 May, 2018, *Romania Confronts Its Communist Past: Democracy, Memory, and Moral Justice*, p. 132
82. ↑  Rao 2006
83. ↑  Langley 2006
84. ↑  Merkl 2004
85. ↑  Rajagopal 2003
86. ↑  Sik, Ko Swan (1990). *Nationality and International Law in Asian Perspective*. σελ. 39. ISBN 978-0-7923-0876-8.
87. ↑  «Putin compares himself to Peter the Great over drive to 'take back Russian land'». *Euronews*. 10 June 2022. .
88. ↑  Herpen 2013, σελ. 93.
89. 1 2  William Safire (22 Μαΐου 1994). «ON LANGUAGE; The Near Abroad». *The New York Times*. Ανακτήθηκε στις 18 Απριλίου 2008.
90. ↑  Robert Kagan (2008-02-06). «New Europe, Old Russia». *The Washington Post*.. Ανακτήθηκε στις 2008-04-18.
91. 1 2  Steven Erlanger (25 Φεβρουαρίου 2001). «The World; Learning to Fear Putin's Gaze». *The New York Times*. Ανακτήθηκε στις 18 Απριλίου 2008.
92. ↑  Casey Michael (19 June 2015). «Pew Survey: Irredentism Alive and Well in Russia». The Diplomat. .
93. ↑  Vladimir Socor. «Putin's Crimea Speech: A Manifesto of Greater-Russia Irredentism». **11**. Eurasia Daily Monitor. .
94. ↑  Bocharova, Svetlana; Biryukova, Liliya (18 March 2014). «Приднестровье как Крым» (στα ru). *Vedomosti*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 11 December 2021.. Ανακτήθηκε στις 8 June 2021.
95. ↑  Shekhovtsov, Anton (2018) *Russia and the Western Far Right*: *Tango Noir*, Abingdon, Routledge, p. 43.
96. ↑  Alex· Ross, er Reid· Burley, Shane (5 Μαρτίου 2022). «Into the Irrational Core of Pure Violence: On the Convergence of neo-Eurasianism and the Kremlin's War in Ukraine». *The New Fascism Syllabus* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 12 Μαρτίου 2022.
97. ↑  «Ukraine conflict: Russian forces attack after Putin TV declaration». *BBC News*. 24 Φεβρουαρίου 2022. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 24 Φεβρουαρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 24 Φεβρουαρίου 2022.
98. ↑  Paul Hensel, Sara Mitchell, Andrew Owsiak (March 4, 2022). «Russian irredentist claims are a threat to global peace». *The Washington Post*.. Ανακτήθηκε στις March 31, 2022.
99. ↑  AFP (March 27, 2022). «Leader of east Ukraine separatist region says it may hold vote on joining Russia». *Times of Israel*. .
100. ↑  Humphries, Conor (29 March 2022). «Russia-backed Donetsk Republic may consider joining Russia - leader». *Reuters*. .
101. ↑  «Breakaway Georgian Region Seeks to Be Putin's Next Annexation». *Bloomberg*. Ανακτήθηκε στις 30 Μαρτίου 2022.