Συντεταγμένες: 39°45′N 21°3′E﻿ / ﻿39.750°N 21.050°E﻿ / 39.750; 21.050

Το **Τρίστενο** είναι χωριό του νομού Ιωαννίνων, του δήμου Ζαγορίου. Βρίσκεται στις ανατολικές πλαγιές της Τύμφης σε υψόμετρο 850 μέτρων. Ο πληθυσμός του σύμφωνα με την απογραφή του 2011 είναι 71 κάτοικοι.

Ιστορία
-------

Το Τρίστενο από μακριά
Το Τρίστενο Ανατολικού Ζαγορίου δεν είναι γνωστό πότε δημιουργήθηκε ως χωριό. Γραπτώς πρώτη φορά αναφέρεται σ' ένα χρυσόβουλο το 1319 (παραχωρητήριο περίπου) του Ανδρόνικου Β' σε κάποιο άρχοντα των Ιωαννίνων με το όνομα Δρεστενίκος του οποίου το όνομα υπήρχε τουλάχιστον μέχρι τον περασμένο αιώνα στα Γιάννινα. Προφανώς από το όνομα του Βυζαντινού αυτού τιμαριούχου, ονομάστηκε το χωριό *Δρεστενίκου* και αργότερα *Δρεστένικο* και *Ντρεστένικο*. Αρκετά χρόνια μετά την απελευθέρωση της Ηπείρου (1912-1913), το 1927 με διάταγμα , μετονομάσθηκε σε Τρίστενο, από τα τρία στενά που υπάρχουν πάνω από το χωριό. Σαν πρώτοι οικιστές του αναφέρονται ποιμένες από τη Χειμάρρα που έφερναν τα πρόβατά τους για βοσκή στο Ζαγόρι το καλοκαίρι. Αυτήν την εκδοχή δεν τη δέχονται οι κάτοικοί του που αντιπαρατάσουν την άποψη ότι οι πρώτοι οικιστές ήρθαν από τη Βέροια και ήταν τεχνίτες σκαφιδίων.
Το Τρίστενο, αναφέρεται σαν τόπος θανάτου του Αγωνιστή των Βαλκανικών Πολέμων, Χατζημιχαήλ Κωνσταντίνου, το 1913.
Ο Πέτρος Αποστολίδης μαθητής γυμνασίου τότε, και μετέπειτα Δερματολόγος-Αφροδισιολόγος και εκλεγμένος το 1944 Δήμαρχος Ιωαννίνων, γράφει για την απελευθέρωση του 1913 : "Πριν μερικές μέρες είχε περάσει από το χωριό μας ένα τάγμα τούρκικος στρατός προς το Τρίστενο που είχε απελευθερωθεί, δεν ενόχλησαν όμως τους κατοίκους στο χωριό, μόνο ψωμί ζήτησαν και τους έδωκε η κοινότητα. Τους έστησαν όμως ενέδρα Κρητικοί αντάρτες, τους τσάκισαν και γύρισαν πίσω στα Γιάννενα κουβαλώντας και κάποιον βαριά τραυματισμένο, το δύστυχο το Βασίλη, απ’ τους Βορειοηπειρώτες που είχαν επιστρατεύσει."

Περίοδος της κατοχής
--------------------

Επί Ιταλικής κατοχής, πριν την εμφάνιση των Γερμανών 150 κάτοικοι του χωριού φυλακίστηκαν διαδοχικά. Οι Γερμανοί ήρθαν για πρώτη φορά στις 28/12/1943 και έκαψαν 14 σπίτια, ενώ λίγο έξω από την είσοδο του χωριού, στην εκκλησία του Αγ. Νικολάου, τμήμα του 85 Συν/τος και της ΙΧ Μεραρχίας εξόντωσε χιτλερικό απόσπασμα από 60 άνδρες. Σκότωσαν 13 και αιχμαλώτισαν τους άλλους. Ως αντίποινα οι Γερμανοί έκαψαν τα περισσότερα σπίτια του χωριού.

Εκδηλώσεις
----------

Στις 23 Αυγούστου διεξάγεται κάθε χρόνο το πανηγύρι στο Τρίστενο που κρατάει ακόμα και σήμερα τον παραδοσιακό του χαρακτήρα.

Αξιοθέατα
---------

Αξιοθέατο του χωριού είναι η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, χτισμένη με κλασική Ζαγορίσια αρχιτεκτονική το 1793. Λίγα είναι τα κτίσματα που διατηρούν την κλασική Ζαγορίσια αρχιτεκτονική αφού όπως και τα υπόλοιπα χωριά του Ανατολικού Ζαγορίου, έτσι και το Τρίστενο γνώρισε τρομακτικές καταστροφές από τους βομβαρδισμούς των Γερμανών κατά το 1943. Σημείο αναφοράς του χωριού είναι ο παραδοσιακός πέτρινος νερόμυλος ο οποίος κτίστηκε το 1835 και έχει χαρακτηριστεί νεώτερο μνημείο. Στην αρχή ήταν διπλός με δύο μονάδες παραγωγής και είχε τη δυνατότητα να αλέθει 100 οκάδες δημητριακών την ώρα. Τα τελευταία χρόνια ανακαινίστηκε και ξαναλειτουργεί. Πρόκειται για έναν από τους τελευταίους νερόμυλους στη χώρα που βρίσκεται σε λειτουργία. Τέλος το πέτρινο γεφυράκι που ενώνει το χωριό που έχει κόψει στα δύο το ρέμα Γκούρα που το διασχίζει. Εκεί κατά το έτος 1975 η Αδελφότητα των Τριστενιωτών θέλοντας να αξιοποιήσει τον καταρράκτη κατασκεύασε φράγμα δημιουργώντας μια μικρή λίμνη επιφανείας 200 τ.μ. περίπου.

Παραπομπές
----------

1. ↑  *Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Λαρούς Μπριτάννικα*. **58**. Εκδοτικός Οργανισμός Πάπυρος. 1996. σελ. 98.
2. ↑  ΦΕΚ αποτελεσμάτων ΜΟΝΙΜΟΥ πληθυσμού απογραφής 2011», σελ. 10566 (σελ. 92 του pdf)
3. ↑  1.4.1927 (ΦΕΚ 76/1927)
4. ↑  Εθνικόν Ημερολόγιον, Χρονογραφικόν, Φιλολογικόν και Γελειογραφικόν (1918, σ. 165) - Σκόκος Κωνσταντίνος
5. ↑  Αναμνήσεις από το βιβλίο του Πέτρου Αποστολίδη ΟΣΑ ΘΥΜΑΜΑΙ 1900-1969 Δεύτερος Τόμος
6. ↑  Φλογισμένα Χρόνια 1940-1945, Θανάση Στ. Πάντουλα, Εκδόσεις ΔΩΔΩΝΗ, 1982
7. ↑  «ΔΙΑΡΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΚΗΡΥΓΜΕΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΑΙ ΜΝΗΜΕΙΩΝ». *listedmonuments.culture.gr*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2 Απριλίου 2023. Ανακτήθηκε στις 2 Απριλίου 2023.
8. ↑  «Γεφύρι Της Γκούρας | Τα Πέτρινα Γεφύρια της Ελλάδος». *www.petrinagefiria.com*. Ανακτήθηκε στις 2 Απριλίου 2023.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* Δίκτυο Μαρτυρικών Χωριών
* Μετεωρολογικός Σταθμός
* Το Τρίστενο στον χάρτη
* Δήμος Ανατολικού Ζαγορίου
* Το Τρίστενο στο "Μένουμε Ελλάδα"[*νεκρός σύνδεσμος*]
* Τα Πέτρινα Γεφύρια Της Ηπείρου
* Αδελφότητα Τριστένου στο Facebook

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Οικισμοί του Δήμου Ζαγορίου |
| --- |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Ανατολικού Ζαγορίου | 
* Αγία Βαρβάρα
* Αγία Παρασκευή
* Άγιος Γεώργιος
* Άμπελος\*
* Ανθρακίτης
* Βουτανσαίοι
* Γρεβενίτι
* Δεμάτι
* Δίλακκο
* Δόλιανη
* Ελατοχώρι
* Ιτέα
* Καβαλλάρι
* Καρυές
* Καστανώνας
* Λιάπη
* Μακρίνο
* Μηλιωτάδες
* Πέτρα
* Ποταμιά
* Τρίστενο
* Φλαμπουράρι
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Βοβούσης | 
* Βοβούσα
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Κεντρικού Ζαγορίου | 
* Άγιος Μηνάς
* Άνω Πεδινά
* Αρίστη
* Ασπράγγελοι
* Βίκος
* Βίτσα
* Δικόρυφο
* Δίλοφο
* Διπόταμο
* Ελάτη
* Ελαφότοπος
* Καλύβια
* Καλουτάς
* Κάτω Πεδινά
* Μανασσής
* Μεσοβούνι
* Μονοδένδρι
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Παπίγκου | 
* Πάπιγκο
* Μικρό Πάπιγκο
 |
|  |
| Δημοτική Ενότητα Τύμφης | 
* Βραδέτο
* Βρυσοχώρι
* Ηλιοχώρι
* Καπέσοβο
* Κήποι
* Κουκκούλι
* Λαΐστα
* Λεπτοκαρυά
* Νεγάδες
* Σκαμνέλλι
* Τσεπέλοβο
* Φραγκάδες
 |
|  |
| 
* Έδρα: Ασπράγγελοι
* \* (Οικισμοί με μη μόνιμο πληθυσμό)
 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Ζαγοροχώρια |
| --- |
|  |
| Ανατολικό Ζαγόρι | 
* Βοβούσα
* Ανθρακίτης
* Γρεβενίτι
* Δεμάτι
* Δόλιανη
* Ελατοχώρι
* Καβαλλάρι
* Ιτέα
* Καρυές
* Καστανώνας
* Μακρίνο
* Πέτρα
* Τρίστενο
* Φλαμπουράρι
 |
|  |
| Κεντρικό Ζαγόρι | 
* Ασπράγγελοι
* Αρίστη
* Βίκος
* Άγιος Μηνάς
* Μεσοβούνι
* Βίτσα
* Μονοδένδρι
* Δίλοφο
* Ελάτη
* Ελαφότοπος
* Άνω Πεδινά
* Κάτω Πεδινά
* Δίκορφο
* Μανασσής
* Καλουτάς
* Διπόταμο
 |
|  |
| Δυτικό Ζαγόρι | 
* Πάπιγκο
* Τσεπέλοβο
* Βραδέτο
* Βρυσοχώρι
* Ηλιοχώρι
* Καπέσοβο
* Κήποι
* Κουκούλι
* Λάιστα
* Λεπτοκαρυά
* Νεγάδες
* Σκαμνέλι
* Φραγκάδες
 |
|  |
| Ιστορία | 
* Κοινό των Ζαγορισίων
* Συνθήκη του Βοϊνίκου
 |

 |