To **βινυλυδροϋπεροξείδιο** (αγγλικά: *vinylhydroperoxide*) είναι οργανική χημική ένωση, που περιέχει άνθρακα, υδρογόνο και οξυγόνο, με μοριακό τύπο **C2H4O2** και ημισυντακτικό τύπο **CH2=CHO2H**. Είναι ένα οργανικό υπεροξείδιο και αποτελεί «τυπικό» υδατάνθρακα (δηλαδή ανήκει στις ενώσεις που έχουν την αναλογία ατόμων υδρογόνου - οξυγόνου 2:1, που έχει και το νερό, αλλά χωρίς να είναι πραγματικά σάκχαρα).

Ισομέρεια
---------

Με βάση το χημικό του τύπο, **C2H4O2**, έχει τα ακόλουθα εννέα (9) ισομερή θέσης:

1. 1,1-αιθενοδιόλη, με ημισυντακτικό τύπο **CH2=C(OH)2**. Πρόκειται για ασταθή διενόλη, ελάσονα ταυτομερή με το αιθανικό οξύ.
2. 1,2-αιθενοδιόλη, με ημισυντακτικό τύπο **HOCH=CH(OH)** (σε δύο (2) γεωμετρικά ισομερή). Πρόκειται για ασταθή διενόλη, ελάσονα ταυτομερή με την υδροξυαιθανάλη.
3. Υδροξυαιθανάλη, με ημισυντακτικό τύπο **ΗΟCH2CHO.**
4. Αιθανικό οξύ με ημισυντακτικό τύπο **CH3COOH**.
5. Μεθανικός μεθυλεστέρας με ημισυντακτικό τύπο **HCOOCH3**.
6. 1,2-διοξετάνιο ή **1,2-επιδιοξυαιθάνιο** με γραμμικό τύπο 51x51εσ[νεκρός σύνδεσμος].
7. 1,3-διοξετάνιο ή **1,1΄-εποξυμεθοξυμεθάνιο** με γραμμικό τύπο 61x61εσ[νεκρός σύνδεσμος].
8. Μεθυλοδιοξιράνιο ή **1,1-επιδιοξυαιθάνιο** με γραμμικό τύπο 69x69εσ[νεκρός σύνδεσμος].
9. Οξιρανόλη ή **1,2-εποξυαιθανόλη** με γραμμικό τύπο 91x91εσ[νεκρός σύνδεσμος].

Παραγωγή
--------

Πολλές οργανομεταλλικές ενώσεις έχουν την τάση να εισάγουν μοριακό οξυγόνο σε δεσμούς C-M, όπου M μέταλλο, ενώ τα ηλεκτροθετικά μέταλλα είναι ευαίσθητα στην παρουσία νερού. Οι ιδιότητες αυτές αξιοποιούνται για την παραγωγή οργανικών υπεροξειδίων. 

Πιο συγκεκριμένα, το βινυλυδροϋπεροξείδιο μπορεί να παραχθεί με επίδραση οξυγόνου σε βινυλολίθιο ή βινυλομαγνησιοαλογονίδιο (CH3MgX), ακολουθούμενη από υδρόλυση:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{2}=CHLi+O\_{2}{\xrightarrow[{-10^{o}C}]{|Et\_{2}O|}}CH\_{2}=CHO\_{2}Li{\xrightarrow {+H\_{2}O}}CH\_{2}=CHO\_{2}H+LiOH} }

ή

{\displaystyle \mathrm {CH\_{2}=CHMgX+O\_{2}{\xrightarrow {|Et\_{2}O|}}CH\_{2}=CHO\_{2}MgX{\xrightarrow {+H\_{2}O}}CH\_{2}=CHO\_{2}H+Mg(OH)X\downarrow } }

Εναλλακτικά, υπάρχει δυνατότητα παραγωγής βινυλυδροϋπεροξειδίου με επίδραση Hg2+ σε αιθίνιο, ακολουθούμενη από επίδραση υπεροξειδίου του υδρογόνου:

{\displaystyle \mathrm {HC\equiv CH+H\_{2}O\_{2}{\xrightarrow[{H\_{2}SO\_{4}}]{Hg^{2+}}}CH\_{2}=CHO\_{2}H} }

Χημική συμπεριφορά
------------------

### Αυτοδιάσπαση

Το βινυλυδροϋπεροξείδιο είναι ασταθές και αυτοδιασπάται με εξώθερμη αντίδραση. Σε αραιά διαλύματα σχηματίζει ελεύθερες ρίζες CH2=CHO• και •OH, που μπορούν να προκαλέσουν την έναρξη σειράς αντιδράσεων πολυμερισμού. Σε χημικά καθαρή μορφή μπορεί να χρειαστεί κάποια θερμότητα για την έναρξη της διαδικασίας, αλλά χρειάζεται προσοχή, γιατί η επιπλέον θερμότητα που παράγεται από την εξώθερμη διάσπαση κάνει τη διάσπαση αυτοεπιταχυνόμενη. Γενικά, έχουμε τις ακόλουθες αντιδράσεις διάσπασης:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{2}=CHO\_{2}H{\xrightarrow {}}CH\_{2}=CHO^{\bullet }+\ ^{\bullet }OH} }

{\displaystyle \mathrm {CH\_{2}=CHO\_{2}H{\xrightarrow {\triangle }}CH\_{2}=CHOH+|O|} }

Επειδή η τελευταία παραγώμενη αιθενόλη ταυτομερίζεται σε αιθανάλη, που είναι εύκολα οξειδώσιμη σε αιθανικό οξύ, το τελευταίο είναι και το πιθανότερο τελικό προϊόν:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{2}=CHOH{\xrightarrow {}}CH\_{3}CHO{\xrightarrow {+|O|}}CH\_{3}COOH} }

### Ενεργό οξυγόνο

Το θεωρητικό ποσοστό σε «ενεργό οξυγόνο» για το βινυλυδροϋπεροξείδιο είναι A[O]θ% = 16/60·100% ≈ 26,7%.

### Παραγωγή εποξειδίων από αλκένια

Οξειδώνει αλκένια στα αντίστοιχα εποξείδια. Για παράδειγμα, οξειδώνει αιθένιο σε οξιράνιο:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{2}=CHO\_{2}H+CH\_{2}=CH\_{2}{\xrightarrow {}}CH\_{3}CHO+} }Οξιράνιο[νεκρός σύνδεσμος]

### Αναγωγή σε αιθανόλη

Ανάγεται (τελικά) σε αιθανόλη από λιθιοαργιλιοϋδρίδιο:

{\displaystyle \mathrm {2CH\_{2}=CHO\_{2}H+LiAlH\_{4}{\xrightarrow {}}2CH\_{3}CH\_{2}OH+LiAlO\_{2}} }

### Μετατροπή σε αιθενόνη

Με επίδραση ισχυρής βάσης, όπως το υδροξείδιο του καλίου, το βινυλυδροϋπεροξείδιο μπορεί να μετατραπεί σε αιθενόνη και νερό, μέσω ανασχηματισμού Kornblum–DeLaMare:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{2}=CHO\_{2}H{\xrightarrow {KOH}}CH\_{2}=CO+H\_{2}O} }

Πηγές
-----

* Γ. Βάρβογλη, Ν. Αλεξάνδρου, *Οργανική Χημεία*, Αθήνα 1972
* Α. Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991
* SCHAUM'S OUTLINE SERIES, ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ, Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999
* Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982
* Δημήτριου Ν. Νικολαΐδη: Ειδικά μαθήματα Οργανικής Χημείας, Θεσσαλονίκη 1983.
* Ν. Αλεξάνδρου, Α. Βάρβογλη, Δ. Νικολαΐδη: Χημεία Ετεροχημικών Ενώσεων, Θεσσαλονίκη 1985

Αναφορές και σημειώσεις
-----------------------

1. ↑  Διαδικτυακός τόπος ChemSpider
2. ↑  Δείτε στο διπλανό πίνακα δεδομένων για εναλλακτικές ονομασίες
3. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 158, §6.9.3. Προσαρμογή για παραγωγή βινυλυδροϋπεροξείδιου, σε συνδυασμό και με τα αναφερόμενα στις σελίδες Organic peroxide και Oxymercuration reaction.
4. ↑  «ASTM E298, Standard Test Methods for Assay of Organic Peroxides». ASTM. 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| CC-BY-SA Μετάφραση | Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Organic peroxide  της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 4.0. (ιστορικό/συντάκτες). |


|  |  |
| --- | --- |
| CC-BY-SA Μετάφραση | Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Kornblum–DeLaMare rearrangement  της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 4.0. (ιστορικό/συντάκτες). |

|  |  |
| --- | --- |
| CC-BY-SA Μετάφραση | Στο λήμμα αυτό έχει ενσωματωθεί κείμενο από το λήμμα Oxymercuration reaction  της Αγγλικής Βικιπαίδειας, η οποία διανέμεται υπό την GNU FDL και την CC-BY-SA 4.0. (ιστορικό/συντάκτες). |