Η **Παλαιοχριστιανική Βασιλική Ξηροκρήνης** αποτελεί ναό του 5ου ή αρχών 6ου αιώνα μ.Χ. κατάλοιπα του οποίου εντοπίσθηκαν στη σημερινή συνοικία της Ξηροκρήνη (Θεσσαλονίκης) του Δήμου Θεσσαλονίκης.

Οι αγίες Αγάπη, Χιονία και Ειρήνη από τη Θεσσαλονίκη, μαθήτριες της αγίας Αναστασίας της Φαρμακολυτρίας που μαρτύρησαν στην περιοχή της Ξηροκρήνης. Μικρογραφία απο το Μηνολόγιο του Βασιλείου B'.
Στα Ρωμαϊκά χρόνια, στα όρια της περιοχής της σημερινής Ξηροκρήνης, πάνω από τη σύγχρονη πλατεία Δημοκρατίας (όπου και η «Χρυσή Πύλη» τότε), τοποθετείται το μαρτύριο του Αγίου Νέστορα, μαθητή του Αγίου Δημητρίου. Έτσι οι ναοί της πρωτοχριστιανικής και Βυζαντινής περιόδου που βρέθηκαν, συνδέονται με το μαρτύριο και τη μνήμη του αγίου Νέστορα ή των τριών αδελφών μαρτύρων Αγάπης, Ειρήνης και Χιονίας που επίσης μαρτύρησαν στην περιοχή. 

Ο Ναός εντοπίσθηκε κατά την ανέγερση κτιρίου στην οδό Μαργαροπούλου 20, πίσω από τον Ν.Σιδηροδρομικό Σταθμό και αποτελείται από τρία κλίτη. Τμήματα της βασιλικής είναι ορατά στο πάρκο της οδού Ρεγκούκου. Στην κόγχη του ναού την εποχή της ανέγερσής του κατασκευάσθηκε ημικυκλικό σύνθρονο και κάτω από αυτό υπόγειος διάδρομος (κυκλιο-κρύπτη). Στη δεύτερη οικοδομική φάση του ναού επεκτάθηκε το βόρειο κλίτος. Το ιερό βήμα του ναού είναι προσανατολισμένο στη χειμερινή ανατολή όπως πολλοί ναοί της Θεσσαλονίκης. 

Οι έτεροι δύο ναοί που έχουν βρεθεί στην περιοχή είναι ο αυτός του πρώτου μισού του 5ου αιώνα μ.Χ. στη συμβολή των οδών Λαγκαδά και Αγίου Δημητρίου και ο παλαιοχριστιανικός ναός που ανακαλύφθηκε κατά τις εργασίες κατασκευής του μετρό στην πλατεία Δημοκρατίας. Ο τελευταίος βρίσκεται στις παρυφές του Δυτικού αρχαίου νεκροταφείου λίγο έξω από την πλατεία Δημοκρατίας κτισμένος μάλιστα πάνω σε ένα συγκρότημα αποθηκών της ύστερης αρχαιότητας, καταδεικνύοντας και τον εμπορικό χαρακτήρα του τόπου. Συνολικά στη Θεσσαλονίκη -εκτός των τειχών - έχουν βρεθεί πέντε παλαιοχριστιανικοί ναοί με τους τρεις προαναφερθέντες να βρίσκονται στην παραπάνω περιοχή.

Στην ίδα περιοχή σώζεται και η Βυζαντινή κρήνη της Ξηροκρήνης, επί της οδού Διδασκαλίσσης Βασιλικής Παπαθανασίου 42.

Δυτικά του λιμανιού του Μ.Κωνσταντίνου, στη σημερινή περιοχή που καλύπτεται από τις συνοικίες *Ξηροκρήνη*, *Παλαιός Σταθμός* και *Μπεχτσινάρι*, έλαβε χώρα το μαρτύριο δια πνιγμού στη θάλασσα των Θεσσαλονικέων Θεοδούλου του αναγνώστου και Αγαθόποδος του διακόνου, επί Καίσαρα Μαξιμιανού Γαλερίου (285-305 μ.Χ.) και ηγεμόνα της πόλης Φαυστίνου. Κατά το συναξάριό τους, τα δεσμά των μαρτύρων λύθηκαν και τα κύματα έφεραν τα σκηνώματα των δύο αγίων στην ακτή, όπου ευλαβείς χριστιανοί τα ενταφίασαν με τιμή. Εκεί πιθανώς να βρισκόταν και ο γνωστός από τις πηγές ναός των αγίων, που δεν έχει ταυτιστεί ακόμα.

Παραπομπές
----------

1. ↑  Δύο πρόσφατα ανακαλυφθέντες παλαιοχριστιανικοί ναοί στο δυτικό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης, Δρ. Δέσποινα Μακροπούλου, 1999, ΣT' Διεθνές Συμπόσιο για την Aρχαία Mακεδονία (Θεσσαλονίκη 15-19 Oκτωβρίου 1996), τόμος 2, 705-722
2. ↑  Δρ. Δέσποινα Μακροπούλου, Διευθύντρια της 9ης Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, *Τα ευρήματα της βυζαντινής Θεσσαλονίκης που αποκαλύφθηκαν κατά τις εργασίες για την κατασκευή του μητροπολιτικού σιδηροδρόμου της πόλης*
3. ↑  Γιώργος Καζάνας: Ξηροκρήνη – μια ιστορική γειτονιά του Δήμου Θεσσαλονίκης
4. ↑  Γνωρίζοντας την αρχαία Θεσσαλονίκη - Ελευθεροτυπία Τρίτη 5 Μαρτίου 2013.
5. ↑  Θεσσαλονίκη: Δύο μεγάλες εκθέσεις με τα ευρήματα του Μετρό θα πραγματοποιηθούν στο Αρχαιολογικό Μουσείο και στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού - ΤΟ ΒΗΜΑ 05/03/2013.
6. ↑  Γιώργος Καζάνας: Ξηροκρήνη – μια ιστορική γειτονιά του Δήμου Θεσσαλονίκης

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

* Επίσημη ιστοσελίδα Δήμου Θεσσαλονίκης
* Ιστοσελίδα Ιεράς Μητρόπολης Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Παλαιοχριστιανικά και βυζαντινά μνημεία της Θεσσαλονίκης |
| --- |
|  |
| Ναοί | 
* Παναγία Αχειροποίητος
* Ναός Αγίας Αικατερίνης
* Ναός Αγίων Δώδεκα Αποστόλων
* Μονή Βλατάδων
* Ναός Αγίου Γεωργίου-Ροτόντα
* Ναός Αγίου Δημητρίου
* Μονή Λατόμου (Ναός Οσίου Δαβίδ)
* Ναός Αγίου Νικολάου του Ορφανού
* Ναός Αγίου Παντελεήμονος (Μονή Περιβλέπτου)
* Nαός Μεταμορφώσεως του Σωτήρος
* Ναός Αγίας Σοφίας
* Ναός Προφήτη Ηλία
* Οκτάγωνο του Βαρδαρίου
* Παναγία των Χαλκέων
* Ναός Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χορτιάτη
* Βασιλική 3ης Σεπτεμβρίου
* Παλαιοχριστιανική Βασιλική Ξηροκρήνης
* Παλαιοχριστιανική Βασιλική οδού Αγίου Δημητρίου
 |
|  |
| Οχυρωματικά έργα | 
* Βυζαντινά τείχη της Θεσσαλονίκης
* Επταπύργιο
 |
|  |
| Διάφορα | 
* Βαπτιστήριο Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου
* Βυζαντινή κρήνη της Ξηροκρήνης
* Βυζαντινό λουτρό Άνω Πόλης
* Βυζαντινοί Νερόμυλοι Πολίχνης
* Βυζαντινή Γέφυρα Πυλαίας
* Υδραγωγείο Χορτιάτη
* Κινστέρνα Δώδεκα Αποστόλων
 |
|  |
| 
 Παλαιοχριστιανικά και βυζαντινά μνημεία της Θεσσαλονίκης |

 |