Ο **Γκαστόν Γκρενασιά** (γαλλικά: *Gaston Ghrenassia*‎, γεν. 11 Δεκεμβρίου 1938), γνωστός με το καλλιτεχνικό όνομα **Ενρίκο Μασίας** (γαλλικά: *Enrico Macias*‎· προφέρεται *Ενρικό Μασιάς*), είναι Γάλλος τραγουδιστής, τραγουδοποιός και μουσικός αλγερινο-εβραϊκής καταγωγής.

Βιογραφία
---------

Ο Γκαστόν Γκρενασιά γεννήθηκε από σεφαραδίτικη οικογένεια στην Κωνσταντίνη της Αλγερίας. Ο πατέρας του, Σιλβέν Γκρενασιά (1914–2004), ήταν βιολονίστας σε μια ορχήστρα που έπαιζε κυρίως *malouf*, ανδαλουσιανή κλασική μουσική. Ο Γκαστόν έπαιζε κιθάρα από μικρός και άρχισε να παίζει με την ορχήστρα του Cheikh Raymond Leyris σε ηλικία 15 ετών. 

Ακολούθησε καριέρα δασκάλου, αλλά συνέχισε να παίζει κιθάρα. Το 1961, ο Πόλεμος για την Ανεξαρτησία της Αλγερίας μαίνεται και η κατάσταση γίνεται αφόρητη για τους Εβραίους και τους Ευρωπαίους κατοίκους της Κωνσταντίνης. Η δολοφονία το 1961 του πεθερού του και μουσικού Cheikh Raymond Leyris από το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο είχε τεράστια επίδραση στον Γκαστόν Γκρενασιά και φαίνεται ότι οφειλόταν στην αντίθεσή του στην ανεξαρτησία της Αλγερίας από τη Γαλλία.  Ο Γκαστόν άφησε την Αλγερία με τη σύζυγό του, Σουζί, στις 29 Ιουλίου 1961, έντεκα μήνες πριν από το τέλος του πολέμου, και αυτοεξορίστηκε στην ηπειρωτική Γαλλία. Έκτοτε δεν του επετράπη να επιστρέψει στην Αλγερία.

Καριέρα
-------

 Ο Μασίας το 1965
Αφού πρώτα έζησε για λίγο στην Αρζαντέιγ, μετακόμισε τελικά στο Παρίσι, όπου αποφάσισε να ακολουθήσει καριέρα στη μουσική. Στην αρχή προσπάθησε να μεταφράσει στα γαλλικά τα κομμάτια *malouf* που ήξερε ήδη. Αργότερα, ανέπτυξε ένα νέο γαλλικό ρεπερτόριο που ερμήνευε σε καφέ και καμπαρέ. Παρέμεινε, ωστόσο, δημοφιλής ερμηνευτής της αραβοανδαλουσιανής μουσικής και των ιουδαιοαραβικών τραγουδιών στη Γαλλία.

Υιοθέτησε το καλλιτεχνικό όνομα Ενρίκο Μασίας και έκανε την πρώτη του ηχογράφηση το 1962 μετά από μια συνάντηση με τον Ρεϊμόν Μπερνάρ. Το αποτέλεσμα ήταν η ηχογράφηση του «Adieu mon pays» που είχε συνθέσει για την αγαπημένη του Αλγερία στο σκάφος που τον πήγαινε στη Γαλλία. Εμφανίστηκε στη γαλλική τηλεόραση, όπου έκανε αμέσως εντύπωση. Αυτό οδήγησε σε μια πρώτη περιοδεία το 1963 ως δεύτερη πράξη με την Πάολα και τον Μπίλι Μπριτζ. Εκείνη τη χρονιά γεννήθηκε και η κόρη του, Τζόσια.

Την άνοιξη του 1964 έπαιξε πριν από τους *Les Compagnons de la chanson* στην αίθουσα Paris Olympia και στη συνέχεια πραγματοποίησε μια επιτυχημένη περιοδεία στη Μέση Ανατολή, κάνοντας εμφανίσεις με μεγάλη επιτυχία σε Ισραήλ, Ελλάδα και Τουρκία, όπου εξακολουθεί να έχει θαυμαστές. Στην Τουρκία, πολλά τραγούδια του μεταφράστηκαν και ερμηνεύτηκαν από Τούρκους καλλιτέχνες. Το 1965, του απονεμήθηκε το Βραβείο Vincent Scotto και την επόμενη χρονιά τραγούδησε μπροστά σε 120.000 άτομα στο γήπεδο της Ντιναμό Μόσχας, δίνοντας συναυλίες σε περισσότερες από 40 άλλες σοβιετικές πόλεις. Έκανε επίσης περιοδεία στην Ιαπωνία και ηχογράφησε τραγούδια στα ισπανικά και στα ιταλικά, ενώ ήταν δημοφιλής και στις δύο αυτές χώρες.

Το αμερικανικό ντεμπούτο του, σε μια συναυλία στο Carnegie Hall όπου είχαν εξαντληθεί τα εισιτήρια, έγινε στις 17 Φεβρουαρίου 1968. Συνέχισε να κάνει περιοδείες στις Ηνωμένες Πολιτείες, τραγουδώντας σε Σικάγο, Ντάλας και Λος Άντζελες. Στο Κεμπέκ του Καναδά, έτυχε θερμής υποδοχής ως γαλλόφωνος καλλιτέχνης.

Το 1971, ο Μασίας επέστρεψε στο Paris Olympia, μετά εμφανίστηκε στο Ρόγιαλ Άλμπερτ Χολ στο Λονδίνο και ξαναπήγε σε Ιαπωνία, Καναδά, την Ιταλία και Ισπανία. Μια δεύτερη περιοδεία στις ΗΠΑ κορυφώθηκε με μια ακόμη συναυλία στο Carnegie Hall το 1972. Το 1974 έδωσε δέκα παραστάσεις στο Uris Theatre στο Μπρόντγουεϊ, αλλά και στο Olympia για έκτη φορά στην καριέρα του.

Έκανε περιοδεία στη Γαλλία και πήγε δύο φορές στο Ισραήλ το 1976 και το 1978. Προσκλήθηκε στην Αίγυπτο από τον Αιγύπτιο πρόεδρο Ανουάρ Σαντάτ για να τραγουδήσει για την ειρήνη. Αυτό έγινε αφού ο Μασίας είχε αποκλειστεί από τις αραβικές χώρες για πολλά χρόνια, παρά το γεγονός ότι διατήρησε τη δημοτικότητά του στο αραβικό κοινό στη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική. Στην Αίγυπτο τραγούδησε μπροστά σε 20.000 άτομα δίπλα στις Πυραμίδες. Μετά τη δολοφονία του Σαντάτ, έγραψε ένα τραγούδι αφιερωμένο στον εκλιπόντα πρόεδρο με τίτλο "*Un berger vient de tomber*".

Το 1988, γνώρισε μεγάλη επιτυχία με το "*Zingarella*", ιδιαίτερα σε Ισραήλ και Τουρκία κατά την περιοδεία του, καθώς και στη Νότια Κορέα.

Τον Απρίλιο του 1992, δοκίμασε να παίξει σε ένα θεατρικό έργο προσαρμοσμένο από τα αγγλικά, με τον τίτλο *Quelle Nuit*. Ερμήνευσε επίσης έναν ρόλο ως τοπικός δικαστής στη γαλλική τηλεοπτική ταινία *Monsieur Molina* το 2006.

Προτομή του Μασίας σε δρόμο της Σμύρνης
Τον Ιούλιο του 2019, ο Μασίας έπαιξε τον εαυτό του στην κωμική σειρά *Οικογενειακή επιχείρηση (Family Business)*, που μεταδόθηκε από το Netflix.

Άλμπουμ και σινγκλ
------------------

Στη δεκαετία του 1960, μεγάλη δημοτικότητα γνώρισαν τα τραγούδια του Μασίας με ανατολική επιρροή, όπως τα "Adieu mon pays" (επίσης γνωστό ως "J'ai quitté mon pays"), "Les filles de mon pays", "L'Oriental", "Entre l'orient et l'occident" και αφιερωμένα τραγούδια όπως το "Le violon de mon père" (στον πατέρα του) και το "Mon chanteur préferé" (φόρος τιμής στον πεθερό του).

Δημοφιλής ήταν επίσης η γαλλική ερμηνεία του "Oh guitare, guitare" και οι ισπανικές εκδόσεις των "El Porompompero" και "Solenzara".

Οι μεγάλες γαλλικές του επιτυχίες περιλαμβάνουν τα "Paris, tu m'as pris dans tes bras", "La femme de mon ami", "Non je n'ai pas oublié", "La France de mon enfance", "Les gens du nord" και «Les filles de mon pays».

Έχει τραγουδήσει σε πολλές γλώσσες, όπως γαλλικά, ιταλικά, ισπανικά, εβραϊκά, τουρκικά, ελληνικά, αγγλικά, αρμένικα, αραβικά και πολλές από τις διαλέκτους τους και πρόσφατα στα γίντις.

Επιτεύγματα
-----------

* Το 1965 του απονεμήθηκε το Βραβείο Vincent Scotto.
* Έλαβε χρυσό δίσκο το 1976 για το «Mélisa».
* Ονομάστηκε Τραγουδιστής της Ειρήνης από τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών Κουρτ Βάλντχαϊμ το 1980, αφού δώρισε τα έσοδα του σινγκλ του "Malheur à celui qui blesse un enfant" στη Unicef.
* Το 1997, ο Κόφι Ανάν τον ονόμασε Πρέσβη για την Ειρήνη και την Προστασία των Παιδιών.

Συνεργασίες
-----------

Ο Μασίας έχει συνεργαστεί με πολλούς καλλιτέχνες και τα τραγούδια του έχουν ερμηνευτεί σε πολλές γλώσσες.

* Τραγούδησε τα "Melisa", "Je t'apprendrai l'amour", "Un grand amour" και "On s'embrasse et on oublie" ως ντουέτο με τη διεθνούς φήμης Τουρκάλα τραγουδίστρια Άντζα Πεκάν με την οποία κυκλοφόρησε ένα ζωντανό άλμπουμ με τίτλο "A L'Olympia» το 1976.
* Το 1991 συνεργάστηκε σε ντουέτο με την Τζίνι Γκαλάν με τίτλο «Un amour, une amie».
* Το 2003, τραγούδησε το "Koum Tara" με τον Αλγερινό Τσεμπ Μαμί που συμπεριλήφθηκε στο άλμπουμ του τελευταίου με τίτλο *Du Sud au Nord* καθώς και μια ζωντανή διασκευή του, αυτή τη φορά στο άλμπουμ του Τσεμπ Μαμί *Live au Grand Rex* (2004).
* Στην Τουρκία, πολλοί καλλιτέχνες έχουν ερμηνεύσει τραγούδια του με τουρκικούς στίχους, όπως οι Άντζα Πεκάν, Μπασάρ Ταμέρ, Μπερκάντ, Ενγκίν Εβίν, Χουανίτο, Νίλουφερ, Σεγιάλ Τανέρ, Τανσού Οκάν κ.ά.

### Στην Ελλάδα

Το 1963, ο Μασίας ταξίδεψε στην Ελλάδα και εμφανίστηκε στο νυχτερινό κέντρο "Έμπασσυ" στην Αθήνα, στη συμβολή των οδών Πανεπιστημίου και Αμερικής. 

Έκτοτε, τραγούδια του Μασίας έχουν προσαρμοστεί στα ελληνικά και ερμηνευτεί από Έλληνες τραγουδιστές. Μεγάλη επιτυχία έγινε το τραγούδι «Μου χρωστάς, δεν σου χρωστάω» (1978) από τον Φίλιππο Νικολάου, σε στίχους του ίδιου και μουσική του Μασίας.  Ο Νικολάου ερμήνευσε μετά από χρόνια (2005) ένα ακόμη κομμάτι σε μουσική του Μασίας, με τίτλο «Άσε να λέει», στο οποίο έγραψε και πάλι ο ίδιος τους στίχους. 

Έναν χρόνο μετά τον Νικολάου, διασκευή του Μασίας ερμήνευσε και ο τότε δημοφιλής Γιάννης Κατέβας, κάνοντας επιτυχία με το κομμάτι «Τα γιασεμάκια σου» σε στίχους του Γιώργου Κανελλόπουλου. 

Το 1980, ο Θέμης Αδαμαντίδης ερμήνευσε το «Τραγουδώ κι ας πονάω» σε μουσική του Μασίας και στίχους του Δημήτρη Ιατρόπουλου. 

Το 2011, η μεγάλη επιτυχία του Μασίας «Oh guitare, guitare» ντύθηκε με στίχους της Λίνας Νικολακοπούλου και ερμηνεύτηκε από τον Γιώργο Μαργαρίτη στο άλμπουμ του με τίτλο *Έγκλημα και τιμωρία*.

Αντιπαραθέσεις
--------------

Η απόφασή του, μετά από πρόσκληση του Αλγερινού προέδρου Αμπντελαζίζ Μπουτεφλίκα, να προσπαθήσει να κάνει συναυλίες στην Αλγερία είχε ως αποτέλεσμα τεράστια διαμάχη.  Μετά την ακύρωση μιας προτεινόμενης περιοδείας στην Αλγερία το 2000, έγραψε το βιβλίο *Mon Algérie* (*Η Αλγερία μου,* Εκδόσεις Plon, 2001) που προωθήθηκε ως μια «πραγματική ιστορία αγάπης μεταξύ ενός ανθρώπου και της πατρίδας του».

Στις 14 Φεβρουαρίου 2007, ανακοίνωσε την υποστήριξή του στον Νικολά Σαρκοζί στις γαλλικές προεδρικές εκλογές. Επιβεβαίωσε ότι πολιτικά ανήκει στην αριστερά, αλλά είπε ότι δεν μπορούσε να υποστηρίξει την υποψήφια των σοσιαλιστών Σεγκολέν Ρουαγιάλ, αν και θα υποστήριζε τον Λοράν Φαμπιούς ή τον Ντομινίκ Στρος-Καν αν ήταν υποψήφιοι.

Επιχείρησε ξανά ανεπιτυχώς να επισκεφθεί την Αλγερία τον Νοέμβριο του 2007 συνοδεύοντας τον Γάλλο πρόεδρο Νικολά Σαρκοζί, αλλά αντιμετώπισε σκληρή αντίσταση από διάφορες αλγερινές οργανώσεις και άτομα, συμπεριλαμβανομένου του Αλγερινού πρωθυπουργού Αμπντελαζίζ Μπελχαντέμ, λόγω της υποστήριξής του στο Ισραήλ. Δεν του επετράπη ποτέ να επιστρέψει στην Αλγερία από τότε που έφυγε, το 1961.

Προσωπική ζωή
-------------

Ο Μασίας είναι χήρος. Η σύζυγός του, Σουζί Λεϊρί, πέθανε στις 23 Δεκεμβρίου 2008. Το άλμπουμ του 1993 *Suzy* είναι αφιερωμένο σε αυτήν. Έχει μια κόρη, την Τζόσια Μασίας, και ο γιος του, Ζαν Κλοντ Γκρενασιά, είναι γνωστός μουσικός παραγωγός.

Στα τέλη της δεκαετίας του 2010, ο Μασίας ενεπλάκη σε οικονομική διαμάχη με την ισλανδική τράπεζα Landsbanki, που κατηγορήθηκε για εξαπάτηση εκατοντάδων πελατών της, όταν κήρυξε πτώχευση και άρχισε να ρευστοποιεί υποθηκευμένα ακίνητα των πελατών της. Ανάμεσα σε αυτά τα ακίνητα ήταν και η πολυτελής βίλα του Μασίας στο Σεν-Τροπέ.

Δισκογραφία
-----------

### Άλμπουμ

#### Στούντιο άλμπουμ

* 1983: *Deux ailes et trois plumes*
* 1984: *Générosité*
* 1987: *Enrico*
* 1989: *Le vent du sud*
* 1991: *Enrico*
* 1992: *Mon chanteur préferé*
* 1993: *Suzy*
* 1994: *La France de mon enfance*
* 1995: *Et Johnny Chante L'amour*
* 1999: *Aie Aie Aie Je T'Aime*
* 1999: *Hommage à Cheikh Raymond*
* 2003: *Oranges amères*
* 2005: *Chanter*
* 2006: *La Vie populaire*
* 2011: *Voyage d'une mélodie*
* 2012: *Venez tous mes amis!*
* 2016: *Les clefs*
* 2019: *Enrico Macias & Al orchestra*

#### Ζωντανά άλμπουμ / συλλογές

* 1968: *Olympia 68*
* 1989: *Olympia 89*
* 1990: *Disque d'Or*
* 1992: *Le plus grand bonheur du monde*
* 1996: *La Fête à l'Olympia*
* 2003: *Les Indispensables de Enrico Macias*
* 2003: *Concerts Musicorama*
* 2006: *Olympia 2003*
* 2006: *Les Concerts Exclusifs Europe*
* 2008: *Platinum Collection*

### Τραγούδια

(Τραγούδια του Μασίας σε αλφαβητική σειρά)

**Α**

* *A ceux qui m'ont béni* 1981
* *A la face de l'humanité* 1972
* *A Venise* 1971
* *Adieu mon pays* 1962
* *Aie aie aie je t'aime* 1989
* *Aime-moi je t'aime* 1986
* *Aimez vous les uns les autres* 1977
* *L'âme des gitans* 1977
* *Ami, dis lui* 1965
* *L'ami fidèle* 1964
* *L'amour c'est pour rien* 1964
* *L'amour de la famille* 1978
* *Το L'amour n'est jamais fini* 1979
* *Apprendre à vivre ensemble* 1995
* *Après moi* 1989
* *Asturias* 1970
* *Au cœur de la Camargue* 1963
* *Au nom des droits de l'homme* 1993
* *Au temps du Balajo* 1970
* *Aux quatre coins du monde* 1968
* *Aux talons de ses souliers* 1968
* *Avec les moyens du bord* 1983

**Β**

* *La ballade des innocents* 1987
* *Beyrouth* 1963
* *Brésil* 1995

**C**

* *C'est ça l'amour* 1973
* *C'est du soleil* 1971
* *C'est une femme* 1981
* *C'est vrai* 1980
* *C'était le bon temps* 1973
* *Chanson pour l'auvergnat* 1974/1997
* *Chanter* 1966
* *Chiquita* 1962
* *Come on bye bye*1991
* *Compagnon disparu* 1963
* *Constantina* 1984
* *Constantine* 1962
* *La courte échelle* 1981

**D**

* *Dans la nuit mexicaine* 1963
* *De musique en musique* 1969
* *Dès que je me réveille* 1968
* *Deux ailes et trois plumes* 1983
* *Deux femmes a Dublin* 1976
* *Dieu de l'espérance* 1993
* *Dis-moi ce qui ne va pas* 1968
* *Dis-moi l'avenir* 1973
* *Dix ans déjà* 1970

**Ε**

* *El Porompompero* 1964
* *Elle reviendra bientôt* 1975
* *L'Enfant de mon enfant (Mon petit Symon)* 1993
* *Enfants de tous pays* 1963
* *Entre l'orient et l'occident* 1976
* *Est-il un ennemi;* 1965

**F**

* *La femme de mon ami* 1962
* *La fête orientale* 1971
* *Το Les Filles de mon pays* 1964
* *La folle espérance* 1977
* *La France de mon enfance* 1980
* *Le fusil rouillé* 1984

**G**

* *Générosité* 1984
* *Les gens du nord* 1967
* *Le Grain de blé* 1966
* *Le grand pardon* 1997

**Ι**

* *L'île du Rhône*, 1964 ?
* *Il est comme le soleil* 1977
* *L'instituteur* 1981

**J**

* *J'ai douze και* 1989
* *J'ai peur* 1967
* *J'appelle le soleil* 1966
* *Jalousie maladie* 1975
* *Jamais Deux Sans Trois* 1966
* *J'en ai plein mon cœur des suvenirs* 1966
* *Je crois en Dieu* 1971
* *Je le vois sur ton visage* 1967
* *Je n'ai pas vu mes enfants grandir* 1984
* *Je t'aimerai pour deux* 1966
* *Je vous apporte la nouvelle* 1975
* *Jérusalem j'ai froid* 1988
* *Juif Espagnol* 1980
* *Jusqu'au bout de la course* 1981

**Κ**

* *Koum Tara* 1976 + με τον Τσεμπ Μαμί 1999

**L**

* *La Lavande* 1967
* *Luther King* 1984
* *La dernière prière* 1996

**Μ**

* *Ma maison, ma maison* 1962
* *Ma patrie* 1964
* *Ma raison de vivre* 1964
* *Malheur à celui qui blesse un enfant* (Enrico Macias και Ζακ Ντεμαρνί) 1975
* *La Marelle* 1977
* *Maya* 1964
* *Mélisa* 1975
* *Le mendiant de l'amour* 1980
* *La mère et l'enfant* 1989
* *Les millionnaires du dimanche* 1967
* *Mon ami mon frère* 1963
* *Mon chanteur préféré* 1986
* *Mon cœur d'attache* 1966

**Ν**

* *N'oublie jamais d'où tu viens* 1967
* *Ne doute plus de moi* 1964
* *Noël à Jérusalem* 1967
* *Non je n'ai pas oublié* 1966
* *Notre place au soleil* 1965

**Ο**

* *Oh guitare, guitare* 1962
* *Orange amères* 2003
* *L'Oriental* 1962
* *Où est donc la vérité* 1966
* *Oumparere* 1975
* *Ouvre-moi la porte* 1980
* *Ouvre ta main et donne* 1963

**P**

* *Par ton premier baiser* 1962
* *Pardonne et n'oublie pas* 1984
* *Paris s'allume* 1969
* *Paris tu m'as pris dans tes bras* 1964
* *La part du pauvre* 1966
* *Les pins du bord de l'eau* 1964
* *Le plus grand bonheur du monde* 1967
* *Poï Poï* 1963
* *Pour ton mariage* (chantée avec sa fille) 1992
* *Puisque l'amour commande* 1967

**Q**

* *Quand les femmes dansent* 2003
* *Quand les hommes vivront d'amour*, στο Olympia το 1989 με τους Petits Chanteurs d'Asnières

**R**

* *Reste-moi fidèle* 1969

**S**

* *Sans voir le jour* 1965
* *S'il fallait tout donner* 1964
* *Si c'était à refaire* 1977
* *Sois fidèle à ton amour* 1974 με την Ιλανίτ
* *Solenzara* 1967
* *Sous le ciel de Paris* 2005
* *Souviens-toi des noëls de là bas* 1963
* *Souviens-toi, je t'aime aujourd'hui* 1975
* *Suzy* 1993

**Τ**

* *Toi la mer απέραντο* 1967
* *Tous les hommes se ressemblent* 1970
* *Tous les soleils de l'amitié* 1981
* *Tout seul* 1966
* *Tu n'es pas seul au monde* 2011

**U**

* *Un amour, une amie* 1990 με την Τζίνι Γκαλάν
* *Un berger vient de tomber* 1981
* *Un Rayon de Soleil* 1967
* *Un refrain* 1967
* *Un signe de la main* 1975
* *Un soir d'été* 1963
* *Une fille à marier* 1982

**V**

* *Va-t'en* 1962
* *Vagabonds sans rivage* 1963
* *Le Vent du sud* 1989
* *Vers qui vers quoi* 1988
* *Le Vertige* 1974
* *La vie populaire* 2005
* *Vieille terre* 1965
* *Le violon de mon père* 1977
* *Vous les femmes* 1965
* *Le Voyage* 2003

**Υ**

* *Les yeux de l'amour* 1967

**Ζ**

* *Zingarella* 1988

Βιβλιογραφία
------------

* Martin Monestier, *Enrico Macias, l'enfant de tous pays*, 1980
* Enrico Macias and Jacques Demarny, *Non, je n’ai pas oublié*, 1982
* Enrico Macias and Françoise Assouline, *Mon Algérie*, 2001
* Enrico Macia and Cheb Mami, *Koum Tara* Live Au Grand Rex, 2004
* Gérard Calmettes, *Rien que du bleu*, 2005
* *Musicien de cœur*, preface by Jacques Leyris, Éditions Horizon, 2005
* Armand Carval, *Enrico Macias, Un homme libre pour la Paix* (180 Pages), 2008
* Armand Carval, *Enrico Macias, Le Chanteur de la Paix* (200 pages), 2009
* Armand Carval, *Enrico Macias, Le Chanteur de la Paix* (180 pages), second edition, 2010
* Idir and Enrico Macias, *Cnu ay afṛux (Achenu Aya Frukh)* (le duo berbère Kabylie), 2011
* Enrico Macias, "L'envers du ciel bleu", 2015

Παραπομπές
----------

1. ↑  Εθνική Βιβλιοθήκη της Γερμανίας, Κρατική Βιβλιοθήκη του Βερολίνου, Βαυαρική Κρατική Βιβλιοθήκη, Εθνική Βιβλιοθήκη της Αυστρίας: (Γερμανικά, Αγγλικά) *Gemeinsame Normdatei*. Ανακτήθηκε στις 27  Απριλίου 2014.
2. ↑  (Αγγλικά) *SNAC*. w6d79mhj. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
3. ↑  (Αγγλικά) *Internet Broadway Database*. 87946. Ανακτήθηκε στις 9  Οκτωβρίου 2017.
4. 1 2  Ανακτήθηκε στις 31  Μαρτίου 2020.
5. ↑  Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας: (Γαλλικά) *καθιερωμένοι όροι της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας*. data.bnf.fr/ark:/12148/cb11913799m. Ανακτήθηκε στις 10  Οκτωβρίου 2015.
6. ↑  «RFI Music biography». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 19 Αυγούστου 2011. Ανακτήθηκε στις 19 Σεπτεμβρίου 2011.
7. ↑  «Archived copy». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 24 Δεκεμβρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 24 Δεκεμβρίου 2013.
8. ↑  "Enrico Macias persona non grata"[*νεκρός σύνδεσμος*] Medias Libres, 26 November 2007
9. ↑  «Watch Family Business | Netflix Official Site». *www.netflix.com* (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 5 Φεβρουαρίου 2022.
10. ↑  Καιροφύλας, Γιάννης (17 Νοεμβρίου 2014). *Αναμνήσεις ενός Αθηναίου*. Εκδόσεις Καστανιώτη. ISBN 978-960-03-5837-7.
11. ↑  «Φίλιππος Νικολάου - Wikiwand». *www.wikiwand.com*. Ανακτήθηκε στις 5 Φεβρουαρίου 2022.
12. 1 2 3 4  «stixoi.info: Enrico Macias (Συνθέτης)». *stixoi.info*. Ανακτήθηκε στις 5 Φεβρουαρίου 2022.
13. ↑  Ogdoo.gr. «Γιώργος Μαργαρίτης - Έγκλημα Kαι Tιμωρία». *www.ogdoo.gr*. Ανακτήθηκε στις 5 Φεβρουαρίου 2022.
14. ↑  «Ανεπιθύμητος στην Αλγερία ο Ενρίκο Μασίας». *www.in.gr*. 8 Φεβρουαρίου 2000.
15. ↑  «الأخبار – ثقافة و فن – زيارة المغني إنريكو ماسياس تثير غضبا شعبيا بالجزائر». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 22 Φεβρουαρίου 2008. Ανακτήθηκε στις 5 Φεβρουαρίου 2022.
16. ↑  «Algeria mulls visit by pro-Israeli French singer». *Al-Arabiya*. 21 Νοεμβρίου 2007. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Μαρτίου 2009. Ανακτήθηκε στις 22 Νοεμβρίου 2007.
17. ↑  IEFIMERIDA.GR, NEWSROOM (5 Σεπτεμβρίου 2017). «Αρπάζουν τη βίλα του Ενρίκο Μασίας στο Σεν Τροπέ». *iefimerida.gr*. Ανακτήθηκε στις 5 Φεβρουαρίου 2022.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Commons logoCommons logo | Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα   **Ενρίκο Μασίας** |

* Επίσημος ιστότοπος
* Ο Ενρίκο Μασίας στο Yahoo Music
* Βιογραφία του Ενρίκο Μασίας στο RFI Musique
* Ο Ενρίκο Μασίας στην IMDb

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* VIAF: 87366220
* **Europeana**: agent/base/79311
* LCCN: n80098480
* ISNI: 0000 0001 0922 3030
* GND: 124610870
* SUDOC: 027273512
* BNF: cb11913799m (data)
* BIBSYS: 2092261
* MusicBrainz: 4d2f9f61-5164-4038-8585-6e0c8aa2948c
* NDL: 001171724
* BNE: XX1628701
* CiNii: DA08424780

 |

 |