*Ceratonia siliqua*
Η **χαρουπιά** (επιστ. **Κερωνία ή Κερατέα η έλλοβος**), λατ. *Ceratonia siliqua* είναι δέντρο αείφυλλο και ανήκει στην οικογένεια των Κυαμοειδών, στην τάξη των Κυαμωδών. Το είδος Ceratonia siliqua θεωρείτο ότι ήταν ο μοναδικός εκπρόσωπος του γένους, πράγμα που δεν ευσταθεί μετά την περιγραφή ενός ακόμα είδους που περιλαμβάνει δύο υποείδη: *Ceratonia oreothauma subsp. Oreothauma* που απαντά στην Υεμένη και *Ceratonia oreothauma subsp. somalensis* που είναι ιθαγενές της Σομαλίας.

Περιγραφή
---------

Η χαρουπιά είναι δέντρο μακρόβιο, πολύγαμο, μόνοικο ή δίοικο, ιθαγενές της Μεσογείου. Έχει φλοιό καστανόφαιο, λεπτό, κόμη πυκνή, συνήθως σφαιρική, φύλλα πτερωτά με 4 – 10 φυλλάρια ακέραια, δερματώδη, βαθυπράσινα και γυαλιστερά από πάνω, ωχροπράσινα από κάτω, άνθη με βαριά οσμή, χωρίς πέταλα, μικρά, σε μασχαλιαίους ή πλευρικούς κοκκινωπούς βότρυες, δίκλινα συνήθως, με κάλυκα μικρό, πρασινωπό, πεντάλοβο, πέντε στήμονες, μακριούς στα αρσενικά άνθη, κοντούς και, κατά κανόνα, άγονους στα θηλυκά ή ερμαφρόδιτα. Καλλιεργείται εύκολα και ευδοκιμεί σε όλα τα εδάφη εκτός από τα υγρά και τα άπορα. Η καρποφορία της αρχίζει συνήθως το 6-7 έτος και συνεχίζεται για πολλά χρόνια. Η ωρίμανση του καρπού διαρκεί σχεδόν ένα χρόνο, από το Φθινόπωρο που γίνεται η ανθοφορία μέχρι τα τέλη Αυγούστου του επόμενου έτους που αρχίζουν να πέφτουν οι ώριμοι πια καρποί. Τα φύλλα της είναι σύνθετα, σκληρά, ωοειδή με λείες παρυφές και σχηματίζουν πυκνό φύλλωμα.
Μπορεί να φτάσει σε ύψος και τα 13 μέτρα, βρίσκεται σε όχθες ποταμών και παράκτιες περιοχές της Μεσογείου είναι δε γνωστή και με το όνομα **ξυλοκερατιά**, ενώ στην Κύπρο ως "τερατσιά", από την λέξη κερατέα και το καρπό "τεράτσι" από την αρχαιοελληνική λέξη *κεράτιον*, για το χαρούπι. Από τη λέξη *κεράτιον* προέρχεται και η λέξη καράτι, γιατί το βάρος του σπόρου των χαρουπιών ορίστηκε ως η πιο μικρή μονάδα μέτρησης για χρυσό και πολύτιμους λίθους. 

Τα άνθη της είναι μικρά, πράσινα, χωρίς πέταλα. Γνωστό από την αρχαιότητα όπου το καλλιεργούσαν για τους καρπούς του τα **χαρούπια** ή ξυλοκέρατα. 

Χαρούπια
Ο καρπός της χαρουπιάς είναι λοβός πεπλατυσμένος. Τα χαρούπια είναι μακριά, στριφτά και σκληρά πράσινου χρώματος όταν είναι άγουρα και ξυλώδη εξωτερικά ,καστανού χρώματος όταν είναι ώριμα.
Η σάρκα του ώριμου καρπού περιβάλλει μέχρι και είκοσι καστανόχρωμα και πολύ σκληρά φακοειδή σπέρματα, διατεταγμένα κατά μήκος του. Είναι σακχαρώδης και έχει ευχάριστη, γλυκιά γεύση.

Χρήσεις
-------

Η χαρουπιά είναι είδος δασικό, γεωργικό, βιομηχανικό και καλλωπιστικό. Το ξύλο της δίνει ξυλάνθρακες αρίστης ποιότητας, το καρδιόξυλό της χρησιμοποιείται στην επιπλοποιία, την ξυλογλυπτική, την τορνευτική και τη βαρελοποιία ενώ ο φλοιός και τα φύλλα της στη βυρσοδεψία και τη βαφική. Τα χαρούπια χρησιμοποιούνται ως ζωοτροφή και στη παρασκευή οινοπνευματωδών ποτών. Ακόμα αλευροποιούνται και χρησιμοποιούνται στη παρασκευή ενός θρεπτικού αλευριού κατάλληλου για βρεφικούς κοιλόπονους και παιδικές γαστρεντερίτιδες. Από τα σπόρια τους εξάγεται μία κολλώδης ουσία (κόμμι) χρήσιμη στη χαρτοβιομηχανία καθώς και ως στερεωτικό σε διάφορα τρόφιμα.
Το ξύλο της χαρουπιάς χρησιμοποιείται σε ξύλινες διακοσμήσεις.

Στην Ελλάδα βρίσκεται αυτοφυής σε πολλές νησιωτικές περιοχές και κυρίως στην Κρήτη αλλά καλλιεργείται και σε φυτώρια για τον καλλωπισμό δρόμων και πάρκων.
Στην Κύπρο καλλιεργείται εδώ και χιλιάδες χρόνια, και το 90% της παραγωγής εξάγεται σε διάφορες μορφές (χαρουπάλευρο, ολόκληρος καρπός, χαρουποπυρήνας, αλεσμένα, γόμα σε Ιταλία, Αγγλία, Αμερική, Ισπανία, Αυστραλία, Ιαπωνία, και Αίγυπτο). 

Φύλλα, άνθη και καρποί της χαρουπιάς

Καλλιέργεια
-----------

Χάρτης καλλιεργειών χαρουπιάς σε Μεσογειακές χώρες
Μοσχεύματα από καρποφόρα χαρουπιά φέρουν καρπό σε 3-4 χρόνια, και σπορόφυτα ανεπτυγμένα σε ιδανικές συνθήκες φέρουν καρπό σε 6-8 χρόνια. Αν και είναι γηγενές σε ήπια κλιματικά περιβάλλοντα, δύο-τρεις θερινές αρδεύσεις βοηθούν την ανάπτυξη και επιταχύνουν την καρποφορία.

Παραγωγή
--------

Η παγκόσμια παραγωγή χαρουπιών σε μετρικούς τόνους το 2012, σύμφωνα με δεδομένα της *FAO*: *Πηγή:* FAO

1. Ισπανία ! Ισπανία 40.000 *(F)*
2. Ιταλία ! Ιταλία 30.841
3. Πορτογαλία ! Πορτογαλία 23.000 *(F)*
4. Ελλάδα ! Ελλάδα 22.000 *(F)*
5. Μαρόκο ! Μαρόκο 20.500 *(F)*
6. Τουρκία ! Τουρκία 14.218
7. Κύπρος ! Κύπρος 5.186
8. Αλγερία ! Αλγερία 3.136
9. Λίβανος ! Λίβανος 2.300 *(F)*

*(F)* = εκτίμηση της *FAO*

Παραπομπές
----------

1. ↑  Ceratonia oreothauma[*νεκρός σύνδεσμος*]
2. ↑  Ceratonia oreothauma somalensis[*νεκρός σύνδεσμος*]
3. ↑  Bailey, Liberty Hyde. *The standard cyclopedia of horticulture*. The Macmillan Company, 1914. Ανακτήθηκε στις 23 Νοεμβρίου 2011.
4. ↑  «Major Food And Agricultural Commodities And Producers – Countries By Commodity». Fao.org. Ανακτήθηκε στις 2 Φεβρουαρίου 2015.

Πηγές
-----

* Περί κερατέας, υπό Π. Γενναδίου, διευθυντού της Γεωργίας, εν Λευκωσία Κύπρου, 1900.

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| wiktionary logowiktionary logo | Το *Βικιλεξικό* έχει σχετικό λήμμα:  **χαρουπιά**  |

|  |  |
| --- | --- |
| Commons logoCommons logo | Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα   **Χαρουπιά** |


|  |  |
| --- | --- |
| Wikispecies logoWikispecies logo | Τα Βικιείδη έχουν πληροφορίες για το θέμα:   **Χαρουπιά** |

* Χλωρίδα της Κρήτης, Χαρουπιά[*νεκρός σύνδεσμος*]
* Γυμνάσιο Πλατάνου Χανίων, Πληροφορίες για την χαρουπιά
* Παναγροτικός Συνεταιρισμός Κύπρου, Κλαδική Χαρουπιών
* Πάρκο χαρουπιών

  


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Μακία |
| --- |
|  |
| Κατάλογος φυτών | 
* Αγριελιά
* Αγριοκουμαριά
* Αγριοφυστικιά
* Αριά
* Άσπρη λαδανιά
* Δάφνη
* Θαμνοκυπάρισο
* Κέδρος
* Κουμαριά
* Κουτσουπιά
* Κράταιγος
* Μυρτιά
* Πικροδάφνη
* Πουρνάρι
* Ρείκι
* Σπάρτο
* Σχίνος
* Φυλλίκι
* Χαρουπιά
* Χρυσόξυλο
 |

 |


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* GND: 4334300-4

 |

 |