Ο **σπαθάριος**, λατινικά: spatharius‎ (που σημαίνει «αυτός που φέρει σπάθα) ήταν μια τάξη υστερορωμαϊκών αυτοκρατορικών σωματοφυλάκων στην Αυλή της Κωνσταντινούπολης τον 5ο–6ο αι. και αργότερα έγινε καθαρά τιμητική διάκριση στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία.

Ιστορία
-------

 Χρυσό σφραγιστικό δαχτυλίδι του Ιωάννη, αυτοκρατορικού *σπαθαρίου του* 10ου αι. Eπιγρ.: Κ[ΥΡΙ]Ε ΒΟ[Η[Θ[Ε]Ι Τ[Ω ΣΩ] Δ[ΟΥ]Λ[Ω] ΙΩ[ΑΝΝΗ] CΠ[Α]Θ[Α[ΡΙΩ ...
Αρχικά, ο όρος πιθανότατα εφαρμόστηκε τόσο σε ιδιωτικούς, όσο και σε αυτοκρατορικούς σωματοφύλακες.  Οι αρχικοί αυτοκρατορικοί *σπαθάριοι* πιθανότατα ήταν ή αργότερα έγιναν και ευνούχοι *cubicularii* (ελληνικά: κουβικουλάριοι, δηλ. θαλαμηπόλοι), μέλη του *sacrum cubiculum* (το αυτοκρατορικού «ιερού θάλαμου (κοιτώνος)») επιφορτισμένοι με στρατιωτικά καθήκοντα. Μαρτυρούνται από τη βασιλεία του Αυτοκράτορα Θεοδοσίου Β΄ (βασ. 408–450), όπου ο ευνούχος Χρυσάφιος κατείχε τη θέση.  Η ύπαρξη του συγκεκριμένου τίτλου του *σπαθαροκουβικουλαρίου* για ευνούχους το 532 πιθανώς υποδηλώνει την ύπαρξη μέχρι τότε και άλλων, μη ευνούχων, *σπαθαρίων* σε αυτοκρατορική υπηρεσία. Οι διάφοροι στρατηγοί και κυβερνήτες των επαρχιών διατηρούσαν επίσης στρατιωτικούς συνοδούς, που ονομάζοντο *σπαθάριοι*, ενώ αυτοί του Αυτοκράτορα διακρίνονταν με το πρόθεμα *βασιλικοί* («αυτοκρατορικοί»).  Ο αξιωματικός που ηγείτο των αυτοκρατορικών *σπαθαρίων* είχε τον τίτλο *πρωτοσπαθάριος* («πρώτος *σπαθάριος*»), ο οποίος έγινε ξεχωριστή διάκριση πιθανότατα στα τέλη του 7ου αι. 

Στις αρχές του 8ου αι. αυτοί οι τίτλοι είχαν χάσει την αρχική τους στρατιωτική χροιά και έγιναν τιμητικοί τίτλοι. Ο τίτλος του *σπαθάριου* ήταν αρχικά αρκετά υψηλός, απονεμήθηκε για παράδειγμα από τον Αυτοκράτορα Ιουστινιανό Β΄ (βασ. 685–695) στον φίλο του και μελλοντικό αυτοκράτορα Λέοντα Γ΄ Ίσαυρο (βασ. 717-741).  Ωστόσο σταδιακά παρήκμασε και στο *Κλητορολόγιον* του 899 κατέχει την έβδομη υψηλότερη θέση στην ιεραρχία των τάξεων των μη ευνούχων, πάνω από τον *ύπατο* και κάτω από τον *σπαθαροκανδιδάτο*.  Σύμφωνα με το *Κλητορολόγιο*, το διακριτικό της διάκρισης ήταν ένα χρυσό ξίφος.  Ταυτόχρονα, ο όρος *οικείος σπαθάριος* εξακολουθούσε να ορίζει σωματοφύλακα του αυτοκρατορικού *οίκου* («νοικοκυριού»), σε διάκριση από τους *βασιλικούς σπαθαρίους,* που τώρα ήταν οι κάτοχοι της τιμητικής διάκρισης.  Ο όρος έπαψε να χρησιμοποιείται μετά το 1075 περίπου, και όταν η Άννα Κομνηνή έγραψε την *Αλεξιάδα* της στις αρχές του 12ου αι. ο *σπαθάριος* θεωρείτο εντελώς ασήμαντος.

Άλλες αναφορές
--------------

* Στη *Lex Alemannorum* (79.7), ένας *σπαθάριους* είναι ξιφομάχος.
* Στη μεσαιωνική Μολδαβία, ο s*pătar* ήταν ο φύλακας του βασιλικού ξίφους και του μαχαιριού, διοικητής του ιππικού και δεύτερος στην αρχή του στρατού μετά τον βοεβόδα.
* Η Ælfric of Eynsham εκφράζει τον *spatharius* ως "σπαθοφόρο": "*swyrd-bora.* *Id est, Ensifer.* "
* Τον 12ο αιώνα, οι *Μilites Ordinis Militaris S. Jacobi de la Spatha*, ένα πορτογαλικό ιπποτικό τάγμα, ήταν γνωστοί ως *Spatharii*.

Βιβλιογραφικές αναφορές
-----------------------

1. 1 2 3 4 5  Kazhdan 1991.
2. ↑  Bury 1911.
3. ↑  Bury 1911.
4. ↑  Bury 1911.
5. ↑  Bury 1911.

Πηγές
-----

* Bury, J. B. (1911). The Imperial Administrative System of the Ninth Century – With a Revised Text of the Kletorologion of Philotheos. London: Oxford University Press. OCLC 1046639111 – via Archive.org.

Kazhdan, Alexander (1991). "Spatharios". In Kazhdan, Alexander (ed.). The Oxford Dictionary of Byzantium.

* (Αγγλικά) Kazhdan, Alexander (1991). «Spatharios». Στο: Kazhdan, Alexander, επιμ. *The Oxford Dictionary of Byzantium*. Οξφόρδη και Νέα Υόρκη: Oxford University Press, σσ. 1935–1936. ISBN 0-19-504652-8.