|  |
| --- |
| Τμήμα από μία σειρά για τον |
| Φεμινισμό |
|  |
| Αρχές-Έννοιες-Κριτική
* Ακτιβισμός υπέρ της άμβλωσης
* Ανδροκρατία
* Γυναίκα
* Γυναικοκεντρισμός
* Δικαιώματα των γυναικών
* Ηθική της φροντίδας
* Θεωρία του φεμινισμού
* Θεολογία
* Θηλυκότητα
* Μητριαρχία
* Πολιτική ορθότητα
* Φεμιναζισμός
* Φιλοφεμινισμός
 |
| Βία κατά γυναικών
Ακρωτηριασμός γυναικείων γεννητικών οργάνων
Αναγκαστικός γάμος
Βιασμός
Γυναικοκτονία
Εμπορία ανθρώπων
Ενδοοικογενειακή βία
Λιθοβολισμός
Καταναγκαστική πορνεία
Σεξουαλική βία
Φόνος λόγω προίκας |
| Ιστορία-κινήματα
Ιστορία της βίας κατά των γυναικών
Σεξουαλική βία στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο
Ιστορία και φεμινισμός
Ιστορία του φεμινισμού
Φεμινιστική ιστορία
Κύματα
Πρώτο
Δεύτερο
Τρίτο
Τέταρτο
Κινήματα
Φεμινιστές κατά της Λογοκρισίας |
| Παραλλαγές
* Αθεϊστικός
* Αμαζονικός
* Αναρχικός
* Αμεροληψίας
* Φύλου
* Ατομιστικός
* Γυναικισμός
* Διαφοράς
* Διαχωριστικός
* Λεσβιακός
* Μαρξιστικός
* Μαύρος
* Μεταμοντέρνος
* Οικολογικός
* Πνευματικός
* Πολιτιστικός
* Ποπ
* Ριζοσπαστικός
* Σεξουαλικά φιλελεύθερος
* Σοσιαλιστικός
* Υλιστικός
* Υπαρξιακός
* Φιλελεύθερος
* Νεοφεμινισμός
 |
| Περιοδικά-Βιβλία
Περιοδικά
Υπατία
PhiloSOPHIA
Βιβλία
Αναταραχή Φύλου: Ο φεμινισμός και η ανατροπή της ταυτότητας (Τζούντιθ Μπάτλερ)
Η διεκδίκηση των δικαιωμάτων της γυναίκας (Μαίρη Γουόλστονκραφτ) |
| Τέχνες-επιστήμες
Επιστήμες
Έκπαίδευση
Επιστήμη
Επιστήμες μηχανικών
Έρευνα και τεχνολογία
Ιατρική
Τεχνολογία
Υπολογιστές και χρήση τους
Τέχνες
Αιδοίο και κόλπος στην τέχνη
Γυναικείος κινηματογράφος
Φεμινιστική πορνογραφία
Φεμινιστική τέχνη |
| Χώρες-θρησκείες
Γενικά
* Φεμινισμός στον Τρίτο κόσμο

Γυναίκες σε διάφορες χώρες
* Αμπχαζία
* Λευκορωσία
* Ουγγαρία
* Ουκρανία
* Παλαιστίνη
* Πολωνία
* Συρία

Γυναίκες στην ιστορία
* Ελλάδα
* Ελλάδα

Φεμινισμός ανά χώρα
* Ελλάδα
* Ιαπωνία
* Ινδία
* Σουηδία

Φεμινισμός και Θρησκείες
* Ισλαμ
* Σιχ
* Χριστανισμός
 |
| * π
* σ
* ε
 |

 

Οι αλλαγές στους **ρόλους των φύλων στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη μετά την πτώση του κομμουνισμού** αποτέλεσαν αντικείμενο ιστορικής και κοινωνιολογικής μελέτης.

Ιστορικό πλαίσιο
----------------

 Μια συνεδρίαση της ολομέλειας της Σοβιετικής Επιτροπής Γυναικών το 1968.
Τα ανατολικοευρωπαϊκά κρατικά σοσιαλιστικά καθεστώτα κήρυξαν τη χειραφέτηση των γυναικών στα τέλη της δεκαετίας του 1940. Ψηφίστηκε νομοθεσία που άλλαξε ριζικά τη θέση της γυναίκας στις κοινωνίες της Ανατολικής Ευρώπης. Νέοι νόμοι εξασφάλιζαν την ισότητα των γυναικών στην κοινωνία και το γάμο και οι γυναίκες καθώς και οι άνδρες έπρεπε να γίνουν παραγωγικά μέλη της κοινωνίας, εργαζόμενοι με μισθούς που ολοένα αυξάνονταν, συμμετέχοντας παράλληλα στο πολιτικό γίγνεσθαι. Η συμμετοχή των γυναικών στο εργατικό δυναμικό συνέχισε να αυξάνεται κατά τη διάρκεια της περιόδου, με ορισμένες χώρες να βλέπουν το 50% του εργατικού δυναμικού να αποτελείται από γυναίκες μέχρι το τέλος της κομμουνιστικής περιόδου. Στις περισσότερες χώρες το δικαίωμα στην άμβλωση κωδικοποιήθηκε σε νόμο μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1950.

Η παρουσία των γυναικών στο εργατικό δυναμικό κατάφερε να ενσταλάξει την κομμουνιστική ιδεολογία στις επόμενες γενιές. 

Αν και έγιναν τέτοιες εξελίξεις, οι κυβερνήσεις της Σοβιετικής Ένωσης και του Συμφώνου της Βαρσοβίας δεν έγιναν στο πλαίσιο του αστικού φεμινισμού αλλά στο πλαίσιο της κομμουνιστικής ισότητας των ανθρώπων.

Αλλαγές στα μετακομμουνιστικά κράτη
-----------------------------------

### Κυβέρνηση

Με τη μετάβαση από το σοσιαλισμό στις νεοφιλελεύθερες οικονομίες της αγοράς και δημοκρατίες, πολλά κράτη είδαν μια δραματική μείωση του αριθμού των γυναικών που εκπροσωπούνταν στα κρατικά κοινοβούλια. Ένα τέτοιο παράδειγμα μπορεί να δει κανείς στο Κοινοβούλιο της Αλβανίας, όπου ο αριθμός των γυναικών εκπροσώπων μειώθηκε από 73 σε 9 στις πρώτες εκλογές μετά την κατάρρευση. Η μετάβαση σημείωσε επίσης μείωση της συμμετοχής των γυναικών στα νέα πολιτικά συστήματα. Αυτοί οι παράγοντες δυσκόλεψαν τις γυναίκες να υποστηρίξουν τα δικαιώματα των γυναικών στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη μετά τη μετάβαση.

### Εργασία

 Γυναίκες που εργάζονται σε ένα εργοστάσιο επίπλων στο Ρίμσκε Τόπλιτσε στη Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Σλοβενίας, 1955.
Η μετάβαση από το σοσιαλισμό στις νεοφιλελεύθερες οικονομίες της αγοράς είδε μια υπερεκπροσώπηση των γυναικών στην ανεργία που δεν υπήρχε πριν στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Αν και υπήρχε διαφοροποίηση σε αυτή την αλλαγή ανάλογα με τη χώρα. Στην πρώην Σοβιετική Ένωση αυτή η μετάβαση οδήγησε σε σημαντικές αλλαγές σε όλους τους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της αγοράς εργασίας. Ενώ υπήρχε χάσμα αμοιβών μεταξύ των δύο φύλων σε μέρη όπως η Σοβιετική Ένωση, λόγω προστατευτικής νομοθεσίας που περιόριζε την απασχόληση των γυναικών σε θέσεις εργασίας που θεωρούνταν επικίνδυνες ή σωματικά απαιτητικές, πράγμα που σήμαινε ότι λόγω του γεγονότος ότι στο κεντρικό μισθολογικό σύστημα, όπου οι δυνάμεις της αγοράς έκαναν δεν παρεμβαίνει, τα κέρδη εντός των τομέων καθορίζονταν από την αντίληψη για την παραγωγικότητα, την εργατικότητα και την κοινωνική χρησιμότητα ενός συγκεκριμένου τομέα, οι γυναίκες στη Ρωσία ήταν ιδιαίτερα συγκεντρωμένες σε τομείς όπως η εκπαίδευση, η υγειονομική περίθαλψη, το εμπόριο, τα τρόφιμα και η ελαφριά βιομηχανία. Ο μισθός τους ήταν κατά μέσο όρο χαμηλότερος από εκείνον των ανδρών σε ολόκληρη την ιστορία της Σοβιετικής Ένωσης. Παρόμοια συγκέντρωση γυναικών στο εργατικό δυναμικό και παρόμοια τάση παρατηρήθηκαν επίσης στη Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας. Μετά την κατάρρευση, λόγω νόμων όπως ο νόμος για τις κρατικές επιχειρήσεις (που εγκρίθηκε πριν από τη μετάβαση το 1987), σήμαινε ότι οι επιχειρήσεις παραγωγής αγαθών έπρεπε να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις πληρωμής μισθών από τα δικά τους έσοδα. Ενώ αυτή η αλλαγή δεν επηρέασε σχεδόν καθόλου τις γυναίκες, καθώς οι γυναίκες εξακολουθούσαν να είναι συγκεντρωμένες στον «μη παραγωγικό» τομέα, επηρέασε πράγματι τη διαφορά αμοιβών μεταξύ γυναικών και ανδρών. Ο μη παραγωγικός τομέας, που περιελάμβανε τομείς όπως η εκπαίδευση και η υγειονομική περίθαλψη, εξακολουθούσε να χρηματοδοτείται από τον κρατικό προϋπολογισμό και επομένως διέτρεχε μεγαλύτερο κίνδυνο δημοσιονομικών περικοπών, που σημειώθηκαν στη μεταβατική περίοδο. Οι γυναίκες συνέχισαν να έχουν χαμηλότερους μισθούς από τους άνδρες μετά την κατάρρευση, με αυξήσεις στο μισθολογικό χάσμα στις περισσότερες χώρες, όπου αυτό συνέβη παράλληλα με μια αύξηση της συνολικής εισοδηματικής ανισότητας. Σε αυτή τη μεταβατική περίοδο για πολλά κράτη υπήρξε οικονομική καταστροφή και ο Γκέιλ Στόουκς σχολιάζει πώς «πολλές από τις συνήθεις πρακτικές της συνηθισμένης ζωής, όπως η αξία του χρόνου, οι σχέσεις των φύλων, η φύση του δημόσιου λόγου και το εργασιακό περιβάλλον, άλλαξαν». Λόγω του ότι οι γυναίκες συγκεντρώνονταν στην κατώτερη βαθμίδα της κατανομής του εισοδήματος, ήταν πιο ευάλωτες σε τέτοιες αλλαγές και η αυξανόμενη κοινωνική ανισότητα είχε δυσμενή επίδραση στις διαφορές στις αμοιβές των φύλων κατά τη διάρκεια των μεταβατικών ετών. Οι Ρίτα Χάνσμπερι, Κρίστοφερ Γκέρι, Μπιούνγκ-Γέον Κιμ και Κάρμεν Λι παρέχουν στοιχεία ότι η αύξηση της διασποράς των εισοδημάτων που προκλήθηκε από την απελευθέρωση είχε αρνητικό αντίκτυπο στο μισθολογικό χάσμα των φύλων στη Ρωσία.

 Γυναίκες που εργάζονται σε εργοστάσιο παραγωγής γάλακτος στην Ουκρανία, 1976.
Πέρα από την ισότητα του εισοδήματος, η μετάβαση αύξησε τις διακρίσεις λόγω φύλου στους χώρους εργασίας. Πολλές γυναίκες εγκατέλειψαν επαγγελματικές και διευθυντικές θέσεις που οι γυναίκες είχαν καταλάβει στο παρελθόν λόγω της συνεχιζόμενης κατάργησης των κρατικών υπηρεσιών παιδικής μέριμνας στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Λόγω οικογενειακών εκτιμήσεων, προβλέφθηκε το 1993 ότι πολλές γυναίκες θα εγκατέλειπαν το εργατικό δυναμικό και θα ενοποιηθούν σε περιστασιακή, βραχυπρόθεσμη, εποχιακή, αδήλωτη και άλλα είδη επισφαλούς εργασίας και αυτό αποδείχθηκε ότι συνέβαινε σε μεταγενέστερες έρευνες.

Οι Έβα Φόντορ και Ανικό Μπάλοχ, σε αντίθεση με άλλους ερευνητές, με βάση τα δεδομένα της έρευνας πριν και μετά την κατάρρευση, είπαν ότι οι απόψεις για τις γυναίκες ως νοικοκυρές και τη συμβολή τους στο εργατικό δυναμικό, έχουν αλλάξει ελάχιστα στα κράτη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, και αντίθετα τα δυτικοευρωπαϊκά κράτη έχουν ελευθερώσει σε μεγάλο βαθμό τις απόψεις τους για τις γυναίκες στο σπίτι και στο εργατικό δυναμικό.

Η μετάβαση είδε επίσης μια μετατόπιση στις περισσότερες οικονομίες από τη βαριά βιομηχανία στην ελαφριά βιομηχανία, κάτι που οδήγησε σε απολύσεις πολλών ανδρών από θέσεις εργασίας στη βαριά βιομηχανία, μεταβαίνοντας στην ελαφριά βιομηχανία που ήταν ένας εξαιρετικά γυναικοκρατούμενος τομέας της οικονομίας κατά την κομμουνιστική περίοδο.

### Δικαιώματα αναπαραγωγής και σεξουαλική βία

Ορισμένα δικαιώματα, όπως τα δικαιώματα αναπαραγωγής που είχαν επιτευχθεί στα προηγούμενα σοσιαλιστικά καθεστώτα, αμφισβητήθηκαν στη συνέχεια σε χώρες μετά την πτώση αυτών των καθεστώτων. Ο περιορισμός της πρόσβασης στην άμβλωση τα χρόνια αμέσως μετά την κατάρρευση σημείωσε μαζικές διαμαρτυρίες από γυναίκες στην Τσεχοσλοβακία και την Πολωνία, με τον αριθμό των νόμιμων αμβλώσεων που πραγματοποιούνταν ετησίως στην Πολωνία να μειώνεται κατά πάνω από 30.000 από το 1991 έως το 1993.

Στη Ρωσία, η πορνογραφία πολλαπλασιάστηκε μετά την κατάρρευση. Ενώ στην πρώην Γιουγκοσλαβία σημειώθηκε επιδημία μαζικών βιασμών. Η Σλαβένκα Ντράκουλιτς περιέγραψε την απελευθέρωση της οικονομίας και της κοινωνίας στη Γιουγκοσλαβία ως εξής:

> Ζούμε περιτριγυρισμένοι από μαγαζιά πορνογραφίας που άνοιξαν πρόσφατα, πορνό περιοδικά, εκθέσεις, στριπτίζ, ανεργία και καλπάζουσα φτώχεια [...] Οι Ρουμάνες εκπορνεύονται για ένα μόνο δολάριο σε πόλεις στα ρουμανο-γιουγκοσλαβικά σύνορα. Μέσα σε όλα αυτά, οι εθνικιστικές κυβερνήσεις μας κατά της επιλογής απειλούν το δικαίωμά μας στην άμβλωση και μας λένε να πολλαπλασιαζόμαστε, να γεννήσουμε περισσότερους Πολωνούς, Ούγγρους, Τσέχους, Κροάτες, Σλοβάκους.
> 
> — *How We Survived Communism and Even Laughed* (1993)

Με τις αρνητικές οικονομικές καταστάσεις στις οποίες βρέθηκαν πολλές γυναίκες κατά τη διάρκεια της απελευθέρωσης της αγοράς των οικονομιών, οι έμποροι ανθρώπων έγιναν εξέχοντες στην εμπορία γυναικών στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και στη Δυτική Ευρώπη από την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη για πορνεία.

### Υγεία

Η μετάβαση οδήγησε σε μείωση του προσδόκιμου ζωής των ανθρώπων σε ολόκληρη την κοινωνία σε πολλές χώρες, αν και σε μικρότερο βαθμό για τις γυναίκες.

Το παράδειγμα της Βουλγαρίας
----------------------------

 Ηλικιωμένες Πομάκες στη Βουλγαρία.
### Οικονομική συμμετοχή

Η εθνογράφος Κρίστεν Γκόντσι σχολιάζει πώς ενώ πολλοί υποστηρίζουν ότι όλες οι γυναίκες στη Βουλγαρία επηρεάστηκαν αρνητικά από την κατάρρευση, ορισμένες ομάδες γυναικών τα πήγαν σχετικά καλά μετά την κατάρρευση, ειδικά εκείνες στον τουριστικό κλάδο, που είχαν υψηλότερα επίπεδα γενικής εκπαίδευσης, εργασιακή εμπειρία με Δυτικούς και γνώριζαν δυτικές ξένες γλώσσες. Η Βέσνα Νίκολιτς-Ριστάνοβιτς επισημαίνει πώς την ίδια στιγμή οι γυναίκες αποτελούσαν τα δύο τρίτα των απλήρωτων εργαζομένων που ήταν παρόντες στη Βουλγαρία κατά τη διάρκεια της μετάβασης. Η Μαρίγια Στοΐλοβα διαπίστωσε ότι η γυναικεία οικονομική δραστηριότητα στη μετασοσιαλιστική Βουλγαρία επηρεάστηκε περισσότερο από την ηλικία των γυναικών, με τις μεγαλύτερες γυναίκες που εργάζονταν κατά τη διάρκεια του σοσιαλιστικού συστήματος να έχουν το χαμηλότερο ποσοστό οικονομικής δραστηριότητας στη μετασοσιαλιστική Βουλγαρία. Ενώ οι νεότερες γυναίκες αντιμετώπιζαν σεξιστικές διακρίσεις στις ευκαιρίες απασχόλησης, ήταν πιο οικονομικά ενεργές από τις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες γυναικών.

### Θρησκευτική αντίδραση

Μετά την κατάρρευση, οι Πομάκοι της Βουλγαρίας είδαν μια αναζωπύρωση των ορθόδοξων μορφών του Ισλάμ και του Χριστιανισμού, καθώς πολλοί πίστευαν ότι «οι παραδόσεις τους είχαν διαφθαρεί από τον κομμουνισμό», ενώ παρόμοια αισθήματα παρατηρήθηκαν και σε άλλες ομάδες. Αυτό ενθάρρυνε την επιστροφή στους παραδοσιακούς ρόλους των φύλων για άνδρες και γυναίκες. Η Γκόντσι σχολιάζει πώς για μερικούς άνδρες αυτό περιελάμβανε πιο αυστηρή αστυνόμευση του σώματος των συζύγων τους από ότι στο παρελθόν υπό το κομμουνιστικό καθεστώς, και πώς επίσης πολλές γυναίκες «φαίνονταν πρόθυμες» να υιοθετήσουν τέτοιους παραδοσιακούς ρόλους φύλου. Με την έλλειψη αυτόνομων φεμινιστικών κινημάτων κατά τη σοσιαλιστική περίοδο της Βουλγαρίας, τα δικαιώματα των γυναικών στη μετακομμουνιστική χώρα δεν είχαν μεγάλη βάση και αντ΄ αυτού διεξάγονται κυρίως μέσω επαγγελματικών ΜΚΟ.

### Βία κατά των γυναικών

Οι ψυχοθεραπευτές ανέφεραν ότι οι αναφορές ενδοοικογενειακής βίας αυξήθηκαν στη Βουλγαρία κατά τη μεταβατική περίοδο, αποδίδοντας αυτή την αύξηση στα σοβαρά οικονομικά προβλήματα που αντιμετώπισαν πολλές οικογένειες και νοικοκυριά.

Αντιπαραθέσεις
--------------

Υπάρχει διαμάχη σχετικά με την άποψη, η οποία συχνά προωθείται στη δυτική Ευρώπη, σύμφωνα με την οποία η πτώση του κομμουνισμού είχε δυσανάλογα αρνητική επίδραση στις γυναίκες σε αυτές τις χώρες, και υπάρχει κριτική για στερεότυπες απόψεις που παρουσιάζονται στα μέσα ενημέρωσης σχετικά με το καθεστώς γυναικών από αυτήν την περιοχή τόσο κατά τη διάρκεια όσο και μετά την πτώση του κομμουνισμού. Τέτοιες απόψεις συχνά κατηγορούνται ότι έχουν τις ρίζες τους στην κοινή ιδέα ότι οι δυτικοί πολιτισμοί είναι καλύτεροι και πρέπει να σώσουν τις «λιγότερο ανεπτυγμένες» κοινωνίες. Αυτό συνδέεται με αντιρρήσεις για τη παρουσίαση του φεμινισμού στην ανατολική Ευρώπη ως «θέμα κάλυψης της διαφοράς με τη Δύση».

Όσον αφορά τις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, η πτώση του κομμουνισμού είχε επηρεάσει σοβαρά ολόκληρη την κοινωνία (συμπεριλαμβανομένων βίαιων πολέμων όπως οι Γιουγκοσλαβικοί Πόλεμοι και οι μετασοβιετικές συγκρούσεις) και σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως η πτώση της βαριάς βιομηχανίας, οι άνδρες επηρεάστηκαν χειρότερα. Όσον αφορά τις κοινωνικές πολιτικές, αυτές διέφεραν πολύ ανά χώρα, τόσο κατά τη διάρκεια όσο και μετά την πτώση του κομμουνισμού, δεδομένου ότι οι πρώην κομμουνιστικές χώρες δεν είναι μονόλιθοι και υπήρχαν και υπάρχουν διαφορές μεταξύ τους (οι μισές ευρωπαϊκές χώρες είναι πρώην κομμουνιστικές χώρες). Για παράδειγμα, ενώ στην Πολωνία η άμβλωση περιορίστηκε τη δεκαετία του 1990, σε άλλες χώρες η πτώση του κομμουνισμού οδήγησε ουσιαστικά στην απελευθέρωση των αναπαραγωγικών δικαιωμάτων, όπως στην Αλβανία, ειδικά κατά τα τελευταία στάδια της κομμουνιστικής περιόδου, η οποία είδε επιθετικές. ναταλιστικές πολιτικές.

Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι οι ισχυρισμοί των πρώην κομμουνιστικών καθεστώτων σχετικά με τα επίσημα δεδομένα για την κατάσταση των γυναικών υπό αυτές τις κομμουνιστικές κυβερνήσεις δεν πρέπει να θεωρούνται δεδομένοι, καθώς ενώ υπήρχαν νόμοι που υποστήριζαν την ισότητα των φύλων στη Σοβιετική Ένωση, αυτοί δεν τηρούνταν σωστά ή δεν ακολουθούνταν πάντα.

Δείτε επίσης
------------

* Γυναίκες στην Αλβανία
* Μαρξιστικός φεμινισμός
* Φεμινισμός στη Ρωσία

Παραπομπές
----------

1. 1 2  Schmitt, Christian; Trappe, Heike (2010). «Introduction to the special issue: Gender relations in Central and Eastern Europe - change or continuity?». *Zeitschrift für Familienforschung* **22** (3): 261–265. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 29 Ιουλίου 2022. .
2. ↑  Pascall & Kwak 2009, σελ. 1.
3. 1 2 3 4  Olson και άλλοι 2007.
4. 1 2  Varbanova & Jacobs 2006, σελ. 12.
5. 1 2  Pascall & Kwak 2009, σελ. 161.
6. ↑  Kostova 1993, σελ. 92.
7. ↑  Paukert 1993, σελ. 256–258.
8. ↑  Kostova 1993, σελ. 97.
9. ↑  Einhorn 1993, σελ. 51.
10. ↑  De Haan, Francisca· Daskalova, Krasimira (2006). *A Biographical Dictionary of Women's Movements and Feminisms: Central, Eastern and South Eastern Europe, 19th and 20th Centuries*. Central European University Press. σελ. 412. ISBN 978-963-7326-39-4.
11. 1 2  Nikolić-Ristanović 2004.
12. ↑  Pascall & Kwak 2009, σελ. 100.
13. ↑  Joseph, Suad· Naǧmābādī, Afsāna (2003). *Encyclopedia of Women and Islamic Cultures: Family, Law and Politics*. BRILL. σελ. 553. ISBN 978-90-04-12818-7. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 21 Μαΐου 2016. In Albania, there were 73 women out of the 250 deputies in the last communist parliament while in the first post-communist parliament the number of women fell to 9.
14. ↑  Varbanova & Jacobs (2006); Roseneil, Halsaa & Sümer (2012); Rueschemeyer (1998)
15. ↑  Brown, Amy Benson· Poremski, Karen M. (2005). *Roads to Reconciliation: Conflict and Dialogue in the Twenty-first Century: Conflict and Dialogue in the Twenty-first Century*. Routledge. σελ. 280. ISBN 9781315701073. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 9 Μαΐου 2016.
16. 1 2  Moghadam 1993, σελ. 7.
17. 1 2 3  Varbanova & Jacobs 2006.
18. ↑  Moghadam 1993, σελ. v.
19. 1 2  Nikolić-Ristanović 2002.
20. ↑  Newell & Reilly (2001); Katz (2001); Hansberry (2004); Kazakova (2005)
21. 1 2  Oglobin, C.G. (Ιουλίου 1999). «The Gender Earnings Differential in the Russian Transition Economy». *Industrial and Labor Relations Review* **52** (4): 602–627. doi:10.1177/001979399905200406. .
22. ↑  Hansberry (2004); Jurajda (2005); Gerry, Kim & Li (2004); Varbanova & Jacobs (2006)
23. ↑  Stokes, Gale (2011). *The walls came tumbling down: collapse and rebirth in Eastern Europe*. Oxford University Press. ISBN 978-0-1997-3263-0. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 25 Οκτωβρίου 2021.
24. ↑  Jurajda 2005.
25. ↑  Hansberry 2004.
26. ↑  Gerry, Kim & Li 2004.
27. ↑  Mertus, Julie (1998). «Human Rights of Women in Central and Eastern Europe». *Journal of Gender and the Law* **6**: 369–484. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 4 March 2023.. Ανακτήθηκε στις 15 Ιουλίου 2019.
28. ↑  Varbanova & Jacobs 2006, σελ. 18.
29. ↑  Metcalfe, Beverly Dawn; Afanassieva, Marianne (2005). «Gender, work, and equal opportunities in central and eastern Europe». *Women in Management Review* **20**: 397–411. doi:10.1108/09649420510616791. ISSN 0964-9425.
30. ↑  Moghadam 1993, σελ. 11.
31. ↑  Paukert 1993, σελ. 259.
32. 1 2  Nikolić-Ristanović 2002, σελ. 18.
33. ↑  Fodor, Éva; Balogh, Anikó (2010). «Back to the kitchen: Gender role attitudes in 13 East European countries». *Zeitschrift für Familienforschung* **22**: 290–307.
34. ↑  Kostova 1993, σελ. 102.
35. ↑  Nikolić-Ristanović (2004); Schnepf (2005); Ferge (1997); Nikolić-Ristanović (2002); Moghadam (1993)
36. ↑  Wolchik, σελ. 43.
37. ↑  David, Posadskaya-Vanderbeck & Skilogianis 1999.
38. ↑  Goscilo, Helena (1995). «New Members and Organs: The Politics of Porn». Στο: Berry. *Post-Communism and the Body Politic*. Genders. **22**. New York University Press. σελίδες 164–194. ISBN 978-0-8147-1248-1.
39. ↑  David, Posadskaya-Vanderbeck & Skilogianis 1999, σελ. 88.
40. ↑  Berry, επιμ. (1995). *Post-Communism and the Body Politic*. Genders. **22**. New York University Press. σελ. 321. ISBN 978-0-8147-1248-1.
41. ↑  Drakulić 1993.
42. ↑  Varbanova & Jacobs 2006, σελ. 15.
43. ↑  Ghodsee, Kristen (2005). *The Red Riviera: Gender, Tourism and Postsocialism on the Black Sea*. Durham: Duke University Press. ISBN 978-0-8223-3662-4.
44. ↑  Stoilova, Mariya (2010). «Post-Socialist Gender Transformations and Women's Experiences of Employment– Movements between Continuity and Change in Bulgaria». *Journal of Organizational Change Management* **23**: 731–754. doi:10.1108/09534811011084384.
45. ↑  Ghodsee, Kristen (2010). «Gender, Ethnicity, and the Transformation of Islam in Postsocialist Bulgaria». *Muslim lives in Eastern Europe: gender, ethnicity, and the transformation of Islam in postsocialist Bulgaria*. New Jersey: Princeton University Press. σελ. 189–190. ISBN 978-0-691-13954-8.
46. ↑  Roseneil και άλλοι 2012, σελ. 46–47.
47. ↑  Minnesota Advocates for Human Rights (Απριλίου 1996). ﻿Domestic Violence in Bulgaria﻿ (Report), p. 15. ISBN 0-929293-33-9. .
48. ↑  Krastev, Ivan; Holmes, Stephen (24 October 2019). «How liberalism became 'the god that failed' in eastern Europe». *The Guardian*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 8 December 2019. .
49. ↑  Valášek, Tomáš (8 Νοεμβρίου 2019). «Why Can't the EU's West and East Work as One?». *Carnegie Europe*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 26 Νοεμβρίου 2022.
50. ↑  Moghadam 1993, σελ. 9.
51. ↑  Moghadam 1993, σελ. 11–16.
52. ↑  «Albania – ABORTION POLICY – United Nations». *United Nations*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 8 Νοεμβρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 1 Απριλίου 2018.
53. ↑  Wolchik 1993, σελ. 34.
54. ↑  Einhorn 1993, σελ. 54, 63–64.

Βιβλιογραφία
------------

* David, Henry P.· Posadskaya-Vanderbeck, Anastasia· Skilogianis, Joanna (30 Αυγούστου 1999). *From Abortion to Contraception: A Resource to Public Policies and Reproductive Behavior in Central and Eastern Europe from 1917 to the Present*. ‎Greenwood Publishing. ISBN 978-0313305870.
* Drakulić, Slavenka (1993). *How We Survived Communism and Even Laughed*. New York: HarperCollins.
* Ferge, Zsuzsa (1997). «Women and Social Transformation in Central-Eastern Europe». *Czech Sociological Review* **5** (2): 159–178. doi:10.13060/00380288.1997.33.12.05. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2018-06-19.. Ανακτήθηκε στις 2023-03-21.
* Gerry, Christopher; Kim, Byung-Yeon; Li, Carmen (June 2004). «The Gender Wage Gap and Wage Arrears in Russia: Evidence from the RLMS». *Journal of Population Economics* **17** (2): 267–288. doi:10.1007/s00148-003-0160-3. .
* Hansberry, Rita (2004). «An Analysis of Gender Wage Differentials in Russia from 1996–2002». *William Davidson Institute* **Working Paper Number 720**.
* Jurajda, Štěpán (Απριλίου 2005). «Gender Segregation and Wage Gap: An East - West Comparison». *Journal of the European Economic Association* **3** (2–3): 598–607. doi:10.1162/jeea.2005.3.2-3.598.
* Katz, Katarina (2001). *Gender, Work and Wages in the Soviet Union. A Legacy of Discrimination*. Palgrave. ISBN 978-0-333-73414-8.
* Kazakova, Elena (2005). «Wages in a growing Russia». *Economics of Transition* **15** (2): 365–592. doi:10.1111/j.1468-0351.2007.00282.x. .
* Moghadam, Valentine M. επιμ. (1993). *Democratic Reform and the Position of Women in Transitional Economies* (PDF). Oxford: Clarendon Press. ISBN 0-19-828820-4. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 1 Οκτωβρίου 2021. 
	+ Wolchik, Sharon L. (1993). «Women and the Politics of Transition in Central and Eastern Europe». *Democratic Reform and the Position of Women in Transitional Economies*. σελίδες 29–47.
	+ Einhorn, Barbara (1993). «Democratization and Women's Movements in Central and Eastern Europe: Concepts of Women's Rights». *Democratic Reform and the Position of Women in Transitional Economies*. σελίδες 48–74.
	+ Kostova, Dobrinka (1993). «The Transition to Democracy in Bulgaria: Challenges and Risks for Women». *Democratic Reform and the Position of Women in Transitional Economies*. σελίδες 92–109.
	+ Paukert, Liba (1993). «The Changing Economic Status of Women in the Period of Transition to a Market Economy System: The Case of the Czech and Slovak Republics after 1989». *Democratic Reform and the Position of Women in Transitional Economies*. σελίδες 248–279.
* Newell, A.; Reilly, B. (2001). «The Gender Pay Gap in the Transition from Communism: Some Empirical Evidence». *Economic Systems* **25** (4): 287–304. doi:10.1016/S0939-3625(01)00028-0.
* Nikolić-Ristanović, Vesna (2002). *Social Change, Gender, and Violence: Post-Communist and War Affected Societies*. Dordrecht: Kluwer Academic Publishers.
* Nikolić-Ristanović, Vesna (Απριλίου 2004). «Post-communism: women's lives in transition». *Feminist Review* **76** (1): 2–4. doi:10.1057/palgrave.fr.9400151.
* Olson, Josephine E.; Frieze, Irene H.; Wall, Sally; Zdaniuk, Bozena; Ferligoj, Anuška; Kogovšek, Tina; Horvat, Jasna; Šarlija, Nataša *και άλλοι*. (2007). «Beliefs in Equality for Women and Men as Related to Economic Factors in Central and Eastern Europe and the United States». *Sex Roles* **56** (5–6): 297–308. doi:10.1007/s11199-006-9171-3.
* Pascall, Gillian· Kwak, Anna (1 Μαΐου 2009). *Gender regimes in transition in Central and Eastern Europe*. Policy Press. doi:10.1332/policypress/9781847424204.001.0001. ISBN 978-1861346254.
* Roseneil, Sasha· Crowhurst, Isabel· Hellesund, Tone· Santos, Ana Cristina· Stoilova, Mariya (2012). «Remaking Intimate Citizenship in Multicultural Europe: Experiences Outside the Conventional Family». Στο: Halsaa, Beatrice· Roseneil, Sasha· Sümer, Sevil. *Remaking Citizenship in Multicultural Europe: Women's Movements, Gender and Diversity*. Palgrave Macmillan. σελίδες 41–69. doi:10.1057/9781137272157. ISBN 978-1-137-27215-7.
* Roseneil, Sasha· Halsaa, Beatrice· Sümer, Sevil (2012). «Remaking Citizenship in Multicultural Europe». Στο: Halsaa, Beatrice· Roseneil, Sasha· Sümer, Sevil. *Remaking Citizenship in Multicultural Europe: Women's Movements, Gender and Diversity*. Palgrave Macmillan. σελίδες 1–20. doi:10.1057/9781137272157. ISBN 978-1-137-27215-7.
* Rueschemeyer, Marilyn (1 Ιανουαρίου 1998). *Women in the Politics of Postcommunist Eastern Europe*. Routledge. ISBN 9780765602961.
* Schnepf, Sylke (11 Απριλίου 2005). «1.1 Motivation, position of this study, value added and limitations». *Gender Equality in Central and Eastern Europe: A Comparison of Labour Market Attitudes, Educational Achievement and Poverty between East and West* (PhD). Πανεπιστήμιο του Αμβούργου. CiteSeerX 10.1.1.631.911 Ελεύθερα προσβάσιμο.
* Varbanova, Asya; Jacobs, Gloria, επιμ. (March 2006). ﻿Women and Employment in Central and Eastern Europe and the western Commonwealth of Independent States﻿ (Report). Ταμείο Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών για τις Γυναίκες. ISBN 92-95052-01-3.. Ανακτήθηκε στις 24 Ιουλίου 2019.

Περαιτέρω ανάγνωση
------------------

* Corrin, Chris (1999). *Gender and Identity in Central and Eastern Europe*. London: Frank Cass Publishers και Routledge. ISBN 9780714680873.
* Gal, Susan· Kligman, Gail (2000). *The Politics of Gender after Socialism*. Princeton: Princeton University Press. ISBN 9780691048949.
* Salecl, Renata (1994). *The Spoils of Freedom: Psychoanalysis and Feminism After the Fall of Socialism*. London: Routledge. ISBN 9780415073585.
* Wolchik, Sharon L. (1998). «Women and the Politics of Gender in Communist and Post-Communist Central and Eastern Europe». Στο: Ramet, Sabrina. *Eastern Europe: Politics, Culture, and Society Since 1939*. Μπλούμινγκτον: Indiana University Press. σελ. 286. ISBN 978-0253212566.

|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| * Πύλη:Κομμουνισμός
* Πύλη:Φεμινισμός
* Πύλη:Πολιτική
 |

 |