Το **τετραφθοριούχο σελήνιο** ή **τετραφθοροσελήνιο** (αγγλικά: *Selenium tetrafluoride*) είναι ανόργανη χημική ένωση, που περιέχει σελήνιο και φθόριο, με μοριακό τύπο **SeF4**. Το χημικά καθαρό τετραφθοριούχο σελήνιο, στις κανονικές συνθήκες περιβάλλοντος, δηλαδή σε θερμοκρασία 25°C και υπό πίεση 1 atm, είναι άχρωμο υγρό, που αντιδρά γρήγορα με το νερό. Χρησιμοποιείται ως φθοριωτικό μέσο σε οργανικές συνθέσεις, δηλάδή στη φθορίωση αλκοολών, καρβοξυλικών οξέων ή καρβονυλικών ενώσεων, υπερέχοντας έναντι του τετραφθροιούχου θείου (SF4) στο ότι σε ήπιες συνθήκες βρίσκεται στην υγρή κατάσταση και όχι στην αέρια (δηλαδή είναι πιο εύχρηστο).

Παραγωγή
--------

Η πρώτη σύνθεση τετραφθοριούχου σεληνίου που αναφέρθηκε έγινε το 1907 από τον Πωλ Λαμπεώ (*Paul Lebeau*), ο οποίος χρησιμοποίησε τη μέθοδο την ολικής σύνθεσης, δηλαδή με απευθείας αντίδραση σεληνίου και φθορίου:

{\displaystyle \mathrm {Se+2F\_{2}{\xrightarrow {}}SeF\_{4}} }

Μια σύνθεση που εμπλέκει πιο ευκολόχρηστα αντιδραστήρια είναι η μέθοδος φθορίωσης διοξειδίου του σεληνίου (SeO2) με τετραφθοριούχο θείο:

{\displaystyle \mathrm {SeO\_{2}+SF\_{4}{\xrightarrow {}}SO\_{2}+SeF\_{4}} }

Ενδιάμεσα παράγεται σεληνονυλοφθορίδιο (SeOF2).

Μια άλλη διαθέσιμη μέθοδος είναι η φθορίωση στοιχειακού σεληνίου από τριφθοριούχο χλώριο (ClF3): 

{\displaystyle \mathrm {3Se+4ClF\_{3}{\xrightarrow {}}2Cl\_{2}+3SeF\_{4}} }

Δομή και δεσμολογία
-------------------

Το σελήνιο στο τετραφθοριούχο σελήνιο έχει βαθμό οξείδωσης +4. Η μοριακή γεωμετρία της ένωσης στην αέρια φάση είναι παρόμοια με αυτήν του τετραφθοριούχου θείου, έχοντας σχήμα τραμπάλας. Η θεωρία σθένους-απώθησης ζευγών ηλεκτρονίων στιβάδας (*Valence Shell Electron Pair Repulsion*, VSEPR *theory*) προβλέπει δομή ψευδοτριγωνικής πυραμίδας, εφόσον υπάρχουν πέντε (5) ηλεκτρονιακά ζεύγη γύρω από το άτομο σεληνίου (4 από τους δεσμούς με τα ισάριθμα άτομα φθορίου + 1 μονήρες, δηλαδή μη εμπλεκόμενο σε χημικό δεσμό, ζεύγος που περισσεύει στο άτομο του σεληνίου). Οι δύο (2) «αξονικοί» δεσμοί F-Se-F έχουν μήκος 177 pm και δεσμική γωνία 169,2°, ενώ τα δυο άλλα άτομα φθορίου ενώνονται με βραχύτερους δεσμούς (168 pm) και έχουν δεσμική γωνία 100,6°. Σε (σχετικά) αραιά διαλύματα η παραπάνω αναφερόμενη μονομερική δομή, επίσης, κυριαρχεί. αλλά σε υψηλότερες συγκεντρώσεις (και στην υγρή κατάσταση της καθαρής ένωσης), οι ενδείξεις προτείνουν ότι η ασθενής διαμοριακή έλξη μεταξύ των μονομερών μορίων οδηγεί στο σχηματισμό διεστραμένης οκταεδρικής συναρμογής γύρω από κάθε άτομο σεληνίου. Στη στερεή κατάσταση επίσης τα άτομα σελήνίου βρίσκονται στο κέντρο περιβάλλοντος διεστραμένου οκταέδρου.

Φυσικές ιδιότητες
-----------------

Το (χημικά καθαρό) τετραφθοριούχο σελἠνιο (στις κανονικές συνθήκες περιβάλλοντος) είναι άχρωμο υγρό αναμείξιμο με το θειικό οξύ (H2SO4), την αιθανόλη (|EtOH|), το διαιθυλαιθέρα (|Et2O|) και το πενταφθοριούχο ιώδιο (IF5).

Χημική συμπεριφορά
------------------

Σε (υγρό) υδροφθόριο το τετραφθοριούχο σελήνιο συμπεριφέρεται ως ασθενής βάση (με Kb= 4·10−4), ακόμη ασθενέστερη από το τετραφθοριούχο θείο (που έχει Kb= 2·10−2):

{\displaystyle \mathrm {SeF\_{4}+HF\rightleftarrows SeF\_{3}^{+}+HF\_{2}^{-}} }

Ιονικά σύμμπλοκα που περιέχουν το SeF3+ (τριφθοριούχο σεληνιοκατιόν) σχηματίζονται επίσης με τις ενώσες SbF5 (πενταφθοριούχο αντιμόνιο), AsF5 (πενταφθοριούχο αρσενικό), NbF5 (πενταφθοριούχο νιόβιο), TaF5 (πενταφθοριούχο ταντάλιο) και BF3 (τριφθοριούχο βόριο).  Αντίθετα, με το φθοριούχο καίσιο (CsF) σχηματίζεται το SeF5- (πενταφθοριούχο σεληνιανιόν), που έχει δομή τετραγωνικής πυραμίδας, δηλαδή όμοια με το ισοηλεκτρονικό με το πενταφθοριούχο χλώριο (ClF5) και με το πενταφθοριούχο βρώμιο (BrF5). Με τις ενώσεις φθοριούχο 1,1,3,3,5,5-εξαμεθυλοπιπεριδινιώνιο και φθοριούχο (1,2-διμεθυλοπροπυλο)τριμεθυλαμμώνιο {[Me3CCH(Me)NMe3]F}, σχηματίζεται το SeF62- (εξαφθοροσεληνοδιανιόν). Το τελευταίο έχει δομή διεστραμμένου οκταέδρου. σε αντιδιαστολή με τη δομή κανονικού οκταέδρου που έχει το ανάλογο SeCl62- (εξαχλωροσεληνοδιανιόν).

Το τετραφθοριούχο σελήνιο υδρολύεται, σύμφωνα με την ακόλουθη αντίδραση:

{\displaystyle \mathrm {SeF\_{4}+3H\_{2}O{\xrightarrow {}}H\_{2}SeO\_{3}+4HF} }

Σε οργανικές συνθέσεις, το τετραφθοριούχο σελήνιο χρησιμοποιείται για να μετατρέπει τις ομάδες -COH και >C=O σε -CF και >CF2, αντιστοίχως:

{\displaystyle \mathrm {ROH+SeF\_{4}{\xrightarrow {}}RF+SeOF\_{2}+HF} }

{\displaystyle \mathrm {R\_{2}CO+SeF\_{4}{\xrightarrow {}}R\_{2}CF\_{2}+SeOF\_{2}} }

{\displaystyle \mathrm {RCOOH+SeF\_{4}{\xrightarrow {}}RCF\_{3}+SeO\_{2}+HF} }

Παρατηρήσεις, υποσημειώσεις και αναφορές
----------------------------------------

1. ↑  Paul Lebeau (1907). «Action of Fluorine on Selenium Tetrafluoride of Selenium». *Comptes Rendus Acad. Sci. Paris* **144**: 1042.
2. ↑  Konrad Seppelt, Dieter Lentz, Gerhard Klöter "Selenium Tetrafluoride, Selenium Difluoride Oxide (Seleninyl Fluoride), and Xenon Bis[Pentafluorooxoselenate(VI)]"Inorg. Synth, 1987, vol. 24, 27-31. doi:10.1002/9780470132555.ch9
3. ↑  R. J. Gillespie; A. Whitla (1970). «Selenium tetrafluoride adducts. II. Adducts with boron trifluoride and some pentafluorides». *Can. J. Chem.* **48** (4): 657–663. doi:10.1139/v70-106.
4. ↑  K. O. Christe; E. C. Curtis; C. J. Schack; D. Pilipovich (1972). «Vibrational Spectra and Force Constants of the Square-Pyramidal Anions SF5−, SeF5−, and TeF5−». *Inorganic Chemistry* **11** (7): 1679–1682. doi:10.1021/ic50113a046.
5. ↑  Ali Reza Mahjoub; Xiongzhi Zhang; Konrad Seppelt (1995). «Reactions of the Naked Fluoride Ion: Syntheses and Structures of SeF62− and BrF6−». *Chemistry: A European Journal* **1** (4): 261–265. doi:10.1002/chem.19950010410.
6. ↑  Hasek, W. R. «1,1,1-Trifluoroheptane», *Org. Synth.*,  ; *Coll. Vol.* **5**: 1082 . Προσαρμογή για το τετραφθοριούχο σελήνιο.

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Ενώσεις και ορυκτά με σελήνιο |
| --- |
|  |
| Ανόργανες ενώσεις σεληνίου | 
Υδροσελήνιο (H2Se)  · Μονοξείδιο του σεληνίου (SeO)  · Τετραφθοριούχο σελήνιο (SeF4) |
|  |
| Οργανικές ενώσεις σεληνίου | 
Μεθανοσεληνόλη (CH3SeH)  · Μεθανοσεληνάλη (HCHSe) |

 |


|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Ανόργανες ενώσεις (και ορυκτά) φθορίου (F) |
| --- |
|  |
| Μόνο με υδρογόνο (H) | 
Υδροφθόριο (HF)  · Υδροφθορικό οξύ (HF(aq)) |
|  |
| Με άλλα αλογόνα(Cl,Br,I,At) | 
Μονοφθοριούχο χλώριο (ClF)  · Τριφθοριούχο χλώριο (ClF3)  · Μονοφθοριούχο βρώμιο (BrF)  · Μονοφθοριούχο ιώδιο (IF) |
|  |
| Με χαλκογόνα(O,S,Se,Te,Po) | 
Υποφθοριώδες οξύ (HOF)  · Υδροφθοροϋπεροξείδιο (HO2F)  · Διφθοριούχο οξυγόνο (OF2)  · Διφθοριούχο θείο (SF2)  · Τετραφθοριούχο θείο (SF4)  · Τετραφθοριούχο σελήνιο (SeF4) |
|  |
| Με πνικτογόνα(N,P,As,Sb,Bi) | 
Φθοραμίνη (NH2F)  · Διφθοραμίνη (NHF2)  · Τριφθοριούχο άζωτο (NF3)  · 1,1-διφθορυδραζίνη (NH2NF2) Πενταφθοριούχος φωσφόρος (PF5) |
|  |
| Με στοιχεία της ομάδας του άνθρακα(C,Si,Ge,Sn,Pb) | 
Φθοροσιλάνιο (SiH3F)  · Διφθοροσιλάνιο (SiH2F2)  · Φθοροχλωροσιλάνιο (SiH2ClF)  · 1,1-διφθοροδισιλάνιο (SiH3SiHF2)Διφθοριούχο γερμάνιο (GeF2) |
|  |
| Με βόριο (B) | 
Τριφθοριούχο βόριο (BF3)  · Τετραφθοριούχο διβόριο (B2F4) |
|  |
| Με μέταλλα | 
Φθοριούχο λίθιο (LiF)  · Φθοριούχο καίσιο (CsF)  · Φθοριούχο βηρύλλιο (BeF2)  · Φθοροχλωριούχο βηρύλλιο (BeClF)  · Διφθοριούχος υδράργυρος (HgF2)  · Εξαφθοριούχος λευκόχρυσος (PtF6)  · Επταφθοριούχο ρήνιο (ReF7)  · Πενταφθοριούχος χρυσός (AuF5)  · Τριφθοριούχο πλουτώνιο (PuF3)  · Τετραφθοριούχο πλουτώνιο (PuF4)  · LiYF4  · Υποφθοριώδες λίθιο (LiOF)  · Εξαφθοριούχο βολφράμιο (WF6)  · ScF3 |
|  |
| Με ευγενή αέρια(He,Ne,Ar,Kr,Xe,Rn) | 
Φθοροϋδρίδιο του αργού (HArF)  · Οξυτετραφθοριούχο ξένο (XeOF4)  · Διφθοριούχο ραδόνιο (RnF2)  · Διφθοριούχο κρυπτό (KrF2)  · Δινιτρωδοξενοοκταφθορίδιο {(NO)2[XeF8]}  · Εξαφθοροροδιούχο ξένο (Rh[XeF6])  · Δι(ενδεκαφθοροδιαντιμονιούχος) τετραξενοχρυσός [AuXe4(Sb2F11)2] ·
Εξαφθορολευκοχρυσιούχο ξένο (Xe[PtF6])  · Διφθοριούχο ξένο (XeF2)  · Τετραφθοριούχο ξένο (XeF4)  · Εξαφθοριούχο ξένο (XeF6) |
|  |
| Ορυκτά φθορίου | 
Φθορίτης |

 |