Ο **Έντο Κοβάτσεβιτς** (κροατικά: *Edo Kovačević*‎‎· Νοεμβρίου 1906 – 15 Μαρτίου 1993) ήταν Κροάτης καλλιτέχνης, περισσότερο γνωστός για τα πολύχρωμα τοπία του και τα τοπία του στα προάστια του Ζάγκρεμπ. Εργάστηκε κυρίως σε λάδια και παστέλ, χρησιμοποιώντας λεπτές χρωματικές αρμονίες και ζωηρές πινελιές, για να αναδείξει τη φυσική ομορφιά των συνηθισμένων θεμάτων. Σχεδίαζε επίσης θεατρικά σκηνικά για το Κροατικό Εθνικό Θέατρο, το Δραματικό Θέατρο και το Κουκλοθέατρο, για πολλά χρόνια, δίδασκε τέχνη στη Σχολή Χειροτεχνίας του Ζάγκρεμπ και οργάνωσε εκθέσεις τέχνης.

Ο Κοβάτσεβιτς ήταν μέλος της Ομάδας Γης με επιρροή τη δεκαετία του 1930 και αργότερα έκανε εκθέσεις με την Κροατική Ομάδα Καλλιτεχνών. Ήταν επίσης μέλος της Κροατικής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών και έλαβε το Βραβείο Βλάντιμιρ Ναζόρ για το δια βίου επίτευγμα στις τέχνες το 1981.

Βιογραφία
---------

Ο Έντο Κοβάτσεβιτς γεννήθηκε στις 16 Νοεμβρίου 1906 στο Γκόσπιτς, στην τότε Αυστροουγγαρία, και τώρα πια στην Κροατία. Το 1909, η οικογένεια μετακόμισε στο Ζάγκρεμπ.

Το 1926 ο Κοβάτσεβιτς εγγράφηκε στην Ακαδημία Καλών Τεχνών του Ζάγκρεμπ, αποφοιτώντας το 1930 στην τάξη του Βλάντιμιρ Μπέτσιτς. Το 1928, μια παραμονή δύο εβδομάδων στο Παρίσι με μια ομάδα συμφοιτητών του άνοιξε νέους ορίζοντες, συμπεριλαμβανομένης μιας συνάντησης με τον Κρστο Χεγκέντουσιτς και τον Λέο Γιούνεκ,  επίσης στο Παρίσι εκείνη την εποχή. Πίσω στο Ζάγκρεμπ, διατήρησε επαφή με αυτούς τους ιδρυτές της Ομάδας Γης (*Grupa Zemlja*), των οποίων οι ιδεολογικές απόψεις έφερναν τα τρέχοντα κοινωνικά προβλήματα και τη ζοφερή πραγματικότητα της αγροτικής ζωής στη σύγχρονη τέχνη.  Αμέσως μετά την αποφοίτησή του, ο Κοβάτσεβιτς έλαβε επιχορήγηση από την κρατική κυβέρνηση (Μπανόβινα του Σάβα)  και πέρασε ένα χρόνο (1930/31) στο Παρίσι σπουδάζοντας νωπογραφία. Κατά τη διάρκεια αυτής της χρονιάς, ο Κοβάτσεβιτς δεν αναμείχθηκε σε ζωγραφικούς ή μποέμ κύκλους, αλλά εντάχθηκε στη διεθνή αριστερή ομάδα γύρω από τη Le Monde, η οποία έκανε συναντήσεις και διαλέξεις για τη μοντέρνα τέχνη. Οι επισκέψεις του στο στούντιο του Αμεντέ Οζενφάν, του ιδρυτή του Πουρισμού, του έκαναν έντονη εντύπωση, μαζί με τα έργα των Τζόττο, Φρα Αντζέλικο και Βελάθκεθ.

Κατά την επιστροφή του στο Ζάγκρεμπ, ο Κοβάτσεβιτς εντάχθηκε στην Ομάδα της Γης το 1932, εκθέτοντας μαζί τους στην 4η Έκθεσή τους στο Περίπτερο Τέχνης στο Ζάγκρεμπ. Ήταν μέλος της ομάδας μέχρι το 1935. Από το 1934 έως το 1940 δίδαξε τέχνη στη σχολή χειροτεχνίας στο Ζάγκρεμπ.

Ο Κοβάτσεβιτς δημιούργησε τα πρώτα του σκηνικά το 1934 για το Κροατικό Εθνικό Θέατρο στο Ζάγκρεμπ. Για σχεδόν 60 χρόνια, σχεδίαζε θεατρικά σκηνικά για το Εθνικό Θέατρο και το Δραματικό Θέατρο στο Ζάγκρεμπ, το Καλοκαιρινό Φεστιβάλ του Ντουμπρόβνικ, το Κουκλοθέατρο του Ζάγκρεμπ και το έργο του εμφανίστηκε στη Λιουμπλιάνα και την Πράγα. Εκείνη την περίοδο οργάνωσε επίσης πάνω από εκατό εκθέσεις ζωγραφικής.

Μεταξύ 1936 και 1940 ο Κοβάτσεβιτς έκανε εκθέσεις με την Ομάδα Κροατών Καλλιτεχνών. Η δουλειά του στο στήσιμο εκθέσεων του έδωσε ευκαιρίες να ταξιδέψει σε όλη την Ευρώπη, ιδιαίτερα στο Παρίσι, και στις Ηνωμένες Πολιτείες (1939). Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Κοβάτσεβιτς ταξίδεψε εκτενώς σε όλη την Ευρώπη, στη Γενεύη, τη Ζυρίχη και τη Βενετία και το Παρίσι αρκετές φορές (1954, 1956 και 1958).

Η πρώτη ατομική έκθεση του Κοβάτσεβιτς πραγματοποιήθηκε το 1955 στο Γαλλικό Ινστιτούτο στο Ζάγκρεμπ.  Το 1964, η Πινακοθήκη Σύγχρονης Τέχνης του Ζάγκρεμπ πραγματοποίησε μια αναδρομική έκθεση του έργου του και το 1978, το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Ζάγκρεμπ πραγματοποίησε μια νέα αναδρομική έκθεση. Το 1977 ο Κοβάτσεβιτς εξελέγη μέλος της Κροατικής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών  και το 1981 έλαβε το Βραβείο Βλάντιμιρ Ναζόρ για τα επιτεύγματά του στις τέχνες.

Ο Έντο Κοβάτσεβιτς πέθανε στο Ζάγκρεμπ στις 15 Μαρτίου 1993.

Κληρονομιά
----------

Ο Κοβάτσεβιτς συμμετείχε στα καλλιτεχνικά κινήματα, που καθόρισαν τη σύγχρονη κροατική ζωγραφική. Οι πίνακές του έδειχναν μια εξαιρετική αίσθηση σχεδιασμού, σαφήνεια φόρμας και χρωματικές αρμονίες. Η δουλειά του έγινε δεκτή από το ευρύ κοινό και είχε πολλές θετικές κριτικές από κριτικούς τέχνης.

Ο Κοβάτσεβιτς αναγνωρίστηκε από τον καθηγητή του Βλάντιμιρ Μπέτσιτς ως ένας από τους πιο ταλαντούχους μαθητές του. Νωρίς, ανέπτυξε το δικό του ξεχωριστό στυλ, επηρεασμένος από τις κοινωνικές ιδεολογίες της ομάδας της Γης και την αντίδραση ενάντια στην απεικόνιση του όγκου στη φόρμα. Ωστόσο, σε αντίθεση με τις ευρύτερες σκηνές αγροτικών κακουχιών, που παρήγαγαν άλλα μέλη της ομάδας, ο Κοβάτσεβιτς μετέφερε το μήνυμά του χρησιμοποιώντας τις μικρές λεπτομέρειες, που μιλούσαν για έναν πολύ βασικό τρόπο ζωής. Ο πίνακας του «Καλαμποκίσιο Ψωμί» (1930) συμπυκνώνει τις δυσκολίες της ζωής του εργάτη της φάρμας σε ένα μικρό ταμπλό - σε ένα χοντροκομμένο τραπέζι αγροτών κάθεται ένα κομμάτι καλαμποκάλευρο, ένα μπολ με τυρί και ένα πτυσσόμενο μαχαίρι. 

Με τον ίδιο τρόπο, ο Κοβάτσεβιτς ξεκίνησε μια σειρά της ζωής στα προάστια για τους απλούς ανθρώπους. Στέκονται ως ντοκουμέντο της ανάπτυξης της πόλης και της μετακίνησης των ανθρώπων από την ύπαιθρο. Κατά τη διάρκεια του χρόνου του με την Ομάδα της Γης, οι πίνακές του δείχνουν το τυπικό επίπεδο και μάλλον γεωμετρικό στυλ της υπόλοιπης ομάδας. Ωστόσο, η χρήση των χρωματικών αρμονιών και το αίσθημα ενσυναίσθησης με το θέμα του είναι όλα δικά του. Ο Κοβάτσεβιτς χρησιμοποιεί ζεστούς, σιωπηλούς χρωματικούς τόνους και απλοποιημένα σχήματα, για να απεικονίσει τους χώρους διαβίωσης, τις αυλές, τις στέγες, τους δρόμους και τα εργοστάσια, χωρίς να μας δείχνει τα πρόσωπα των ανθρώπων, που ζουν εκεί και εργάζονται. Μέχρι το 1934, ο πίνακας του "Kožarska ulica" (Δερμάτινη οδός), δείχνει μια εκλεπτυσμένη χρωματική παλέτα και μια απομάκρυνση από το στυλιζάρισμα της λαϊκής τέχνης.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1930, ο Κοβάτσεβιτς δημιούργησε μια σειρά από σχέδια και γκουάς της αγροτικής ζωής γύρω από το χωριό Ζάμπνο. Άρχισε να ζωγραφίζει με περισσότερη εκφραστικότητα, χρησιμοποιώντας το χρώμα, για να ερμηνεύσει εκ νέου τη φύση και χρησιμοποιώντας πιο δυναμικές πινελιές, για να ζωντανέψει τη ζωγραφική επιφάνεια. Τα επόμενα χρόνια, άρχισε να περιορίζει τη γκάμα των χρωμάτων του και να απλοποιεί και να παραγγέλνει το σχέδιο. Ο καιρός του πολέμου έφερε όλο και πιο σιωπηλούς πίνακες, λιτά σχέδια νεκρών φύσεων και πορτρέτα σε μονόχρωμους τόνους. Οι αγωνίες του πολέμου φάνηκαν στον δραματικό πίνακα «Κάστρο Ζάτσρετιε» (1941) με τη κυκλοθυμική χρωματική του παλέτα και τη διατεταγμένη σύνθεση. Αυτό το στυλ συνεχίστηκε στη μεταπολεμική περίοδο, καθώς η ζωή κάτω από τον νέο σοσιαλιστικό ρεαλισμό επικράτησε.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1940, ο Κοβάτσεβιτς άρχισε να πειραματίζεται με πιο συγκεκριμένους χρωματισμούς, για να μεταφέρει τη διάθεση των θεμάτων του. Η «Αυτοπροσωπογραφία» του 1948 ήταν ένα προσωπικό όραμα στο οποίο μείωσε το σχέδιο στα βασικά του και καθιέρωσε μια σιωπηλή χρωματική παλέτα σε απαλά μπλε κυρίως χρώματα. Αυτός ο χρωματισμός έμελλε να γίνει χαρακτηριστικός της μεταγενέστερης δουλειάς του. Την ίδια περίπου εποχή, άρχισε να περνά χρόνο στις ακτές της Αδριατικής, δουλεύοντας σε τοπία με πιο ανοιχτούς χώρους και ζεστά, φωτεινά χρώματα. Αυτοί οι πίνακες έδειξαν περισσότερη ζωντάνια, με πλουσιότερους χρωματικούς συνδυασμούς και γεωμετρικές δομές, κτίζοντας όγκους με φαρδιά επίπεδα. 

Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1950, ο Κοβάτσεβιτς συνέχισε να αναπτύσσει τη χαρακτηριστική του σιωπηλή χρωματική παλέτα. Οι επισκέψεις του στο Παρίσι είχαν ως αποτέλεσμα μια σειρά από σχέδια, παστέλ και λάδια, που μεταφέρουν τις προσωπικές του εντυπώσεις από την πόλη. Σε τόνους του μπλε και του καφέ, οι όμορφα σχεδιασμένες συνθέσεις του είναι τέλεια ισορροπημένες και έχουν περιγραφεί από τον Γκργκο Γκαμουλίν ως αριστουργήματα της κροατικής τέχνης.

Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1960, ο Κοβάτσεβιτς πειραματίστηκε με την εκτύπωση και τη λιθογραφία, στα οποία έφτασε κοντά στην αφαίρεση στα απλουστευμένα σχέδιά του. Άρχισε να χρησιμοποιεί περισσότερο συμβολισμό στη δουλειά του, ειδικά σε φλοράλ συνθέσεις. Και αυτή ήταν η εποχή του κύκλου του "Στέγες του Ζάγκρεμπ", κατά τον οποίο ο Κοβάσεβιτς δημιούργησε πλούσια, δυναμικά μοτίβα βασισμένα στο δίκτυο των παλιών στεγών όπως φαίνεται από την άνω πόλη της πόλης. Ένα από τα κορυφαία σημεία της σειράς είναι η ταπισερί "Στέγες", που δημιουργήθηκε το 1969, στην οποία όλες οι προηγούμενες ιδέες του υφάνθηκαν χρησιμοποιώντας έναν πλούσιο, αρμονικό συνδυασμό χρωμάτων. Η σειρά στέγες αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα έργα του, αφιερωμένο στην πόλη όπου πέρασε σχεδόν όλη του τη ζωή. 

Το μεταγενέστερο έργο του Έντο Κοβάτσεβιτς εμπνεύστηκε από τα τοπία των πρόποδων του Ζάγκρεμπ και του Χρβάτσκο Ζαγκόριε, αιχμαλωτίζοντας τη φύση σε όλες τις διαφορετικές καιρικές συνθήκες και εποχές της. Τα δάση του Ζελενγκάι, κοντά στο σπίτι του, εμφανίζονται σε πολλά από τα πιο λυρικά κομμάτια του. Χρησιμοποιώντας λάδια ή πιο εκφραστικά, παστέλ, τροποποίησε διακριτικά τη χρωματική του παλέτα, για να ερμηνεύσει τις ατμοσφαιρικές συνθήκες από τη ζεστή καλοκαιρινή ηλιοφάνεια, τις απαλές ανοιξιάτικες βροχές ή την πυκνή χειμωνιάτικη ομίχλη. 

Σε αυτό το διάστημα ζωγράφιζε και λουλούδια – αγριολούλουδα του δάσους και καλοκαιρινά λιβάδια σε απλά ποτήρια, βάζα και γλάστρες. Όπως είπε ο ίδιος ο Κοβάτσεβιτς, «το να ζωγραφίζεις λουλούδια σημαίνει να ζωγραφίζεις την ανθρώπινη χαρά, την ανθρώπινη φύση, το παρθένο παιδικό της όνειρο, το θαύμα του για τον κόσμο, την ανθρωπιά του. Όλα αυτά τα μοτίβα δεν είναι άξια ζωγραφικής;». Το θέμα του επέτρεψε να χρησιμοποιήσει τις δεξιότητές του στη σύνθεση και τις πλούσιες έγχρωμες συγχορδίες του. 

Ο Έντο Κοβάτσεβιτς ήταν ένας καλλιτέχνης, που προτιμούσε να ζωγραφίζει τις λιγότερο προφανείς όψεις και από ασυνήθιστες γωνίες. Τα πίσω και τα πλαϊνά των κτηρίων παρά το μπροστινό μέρος. Μια ματιά σε μια ταπεινή αυλή ή μια θέα στις στέγες. Πήρε απλά θέματα και τα χρησιμοποίησε για να πει για την ανθρώπινη κατάσταση και χαιρόταν από την ομορφιά της φύσης. Ήταν πάνω απ' όλα αριστούχος χρωματιστής και δημιουργούσε μορφή και συναίσθημα στο χρώμα.

Έργα
----

### Πίνακες ζωγραφικής

Ο κατάλογος των έργων ζωγραφικής προέρχεται από τον Κατάλογο της Έκθεσης για την Αναδρομική περίοδο 2006/2007 εκτός εάν αναφέρεται διαφορετικά.

* Καλαμποκένιο Ψωμί, 1930
* Barutanski jarak (*Χαντάκι πυρίτιδας*), 1932
* Εργοστάσιο χαρτιού, 1932
* Αμπελώνες/ Bukovački Breg, 1932
* Radnički dol
* Kožarska Ulica (*Οδός Κοζάρσκα*), 1934
* Κάστρο Ζάτσρετιε, 1941
* Μαύρο μπουκάλι, 1942
* Πορτρέτο της Μίρα, 1942
* Αυτοπροσωπογραφία, 1948
* Ρόβινι, 1948
* Κίτρινα Σπίτια στο Μπολ, 1955
* Λούβρο, 1958
* Χειμώνας, 1964/65
* Signs (1966)
* Zagrebački krovovi (*Στέγες του Ζάγκρεμπ*), 1964
* (Παλιές Στέγες – Duga ulica, 1962; Στέγες– Mesnička ulica, 1966; Πρωινό– Tkalčićeva ulica, 1963, και άλλα).
* Ζελενγκάι τον Χειμώνα, 1970
* Χιονάνθρωπος, 1970
* Βροχερή Άνοιξη, 1971
* Medvednica, 1972
* Zimska Radost (Χειμερινή Ευτυχία), 1973
* Mikulići - Ανοιξιάτικη Παλίρροια, 1975
* Σέστινε στην Ομίχλη, 1975
* Klanječki vinogradi (*Αμπελώνες του Κλανγιέτσκι*), 1981

### Ταπισερί

* Στέγες, 1969

### Θεατρικά σκηνικά

* Čudnovate zgode šegrta Hlapića (Θαυμαστικές περιπέτειες του Χλάπιτς του μαθητευόμενου), 1934
* Hofmanove priče (Ιστορίες του Χόφμαν), 1934

Παραπομπές
----------

1. 1 2  «Hrvatski biografski leksikon» (Κροατικά) 1983. 253.
2. 1 2  Dalibor Brozović, Tomislav Ladan: «Hrvatska enciklopedija» (Κροατικά) Ινστιτούτο Λεξικογραφίας «Μίροσλαβ Κρλέζα». 1999. 33507. ISBN-13 978-953-6036-31-8. ISBN-10 953-6036-31-2.
3. 1 2 3 4  *Kovačević, Edo*, Hrvatski Leksikon (in Croatian), vol. I, Zagreb: Naklada Leksikon d.o.o. 1996, p. 77, ISBN 953-96728-0-5
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  «Galerija Divila - Galerija umjetnina - Umjetničke slike ...». *Galerija Divila* (στα Κροατικά). Ανακτήθηκε στις 13 Απριλίου 2022.
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13  «Art pavilion in Zagreb | Exhibitions | EDO KOVAČEVIĆ- Retrospective». *web.archive.org*. 14 Σεπτεμβρίου 2017. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 14 Σεπτεμβρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 13 Απριλίου 2022. CS1 maint: Unfit url (link)

Βιβλιογραφία
------------

* *Edo Kovačević, 1906-1993* Συγγραφέας: Miroslav Begović. Εκδότης: Κροατική Ακαδημία Επιστημών και Τεχνών, Ζάγκρεμπ. 1997. Σειρά: Spomenica preminulim akademicima, sv. 76.
* *Hommage Edo Kovačević 1906-1993* Συγγραφέας: Josip Depolo. Εκδότης: Muzejsko-galerijski centar, Klovićevi dvori, Ζάγκρεμπ. 1997. Κατάλογος Έκθεσης

|  |  |
| --- | --- |
| εικονίδιο Βιογραφίες | Πύλη Βιογραφίες |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* VIAF: 30471894
* **Europeana**: agent/base/54190
* LCCN: n85248340
* ISNI: 0000 0000 5541 1609
* GND: 124472176
* NKC: jn20000700950

 |

 |