**Αλβανοποίηση** είναι η διάδοση του αλβανικού πολιτισμού, του λαού και της γλώσσας, είτε με ενσωμάτωση είτε με αφομοίωση. Διάφοροι λαοί επηρεάστηκαν από την αλβανοποίηση, συμπεριλαμβανομένων λαών με διαφορετική εθνοτική καταγωγή, όπως Τούρκοι, Σέρβοι, Κροάτες, Κιρκάσιοι, Μποσνιάκοι, Έλληνες, Αρμάνοι, Ρομά, Γκοράνοι, Σλαβομακεδόνες από όλες τις περιοχές των Βαλκανίων.

Μεγάλη Αλβανία (1940–1944)
--------------------------

Στα πρόσφατα προσαρτημένα εδάφη στην Αλβανία του Κοσσυφοπεδίου και της δυτικής Γιουγκοσλαβικής Μακεδονίας από τις Δυνάμεις του Άξονα, οι μη Αλβανοί (Σέρβοι και Σλαβομακεδόνες) έπρεπε να παρακολουθήσουν αλβανικά σχολεία που δίδασκαν ένα πρόγραμμα σπουδών που περιείχε τον εθνικισμό μαζί με τον φασισμό και αναγκάστηκαν να υιοθετήσουν αλβανικές μορφές για τα ονόματά και επώνυμα τους.

Στην Αλβανία
------------

### Έλληνες

Μια εκστρατεία αλβανοποίησης ξεκίνησε μόλις η πόλη της Κορυτσάς παραδόθηκε στις αρχές του νεοσύστατου Πριγκιπάτου της Αλβανίας τον Μάρτιο του 1914: τα περισσότερα ελληνικά σχολεία έκλεισαν, η ελληνική ομιλία απαγορεύτηκε στις εκκλησίες, ενώ επιγραφές καταστημάτων και άλλες ελληνικές επιγραφές στην πόλη αφαιρέθηκαν. Αυτή η εκστρατεία ήταν ένας από τους κρίσιμους παράγοντες που επιτάχυναν την τοπική εξέγερση κατά των αλβανικών αρχών.

Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης του Βασιλιά Ζογ Α΄ και του κομμουνιστικού καθεστώτος, η κυβέρνηση ενθάρρυνε την αλβανοποίηση των Ελλήνων της Νότιας Αλβανίας (η περιοχή ονομαζόταν και «Βόρειος Ήπειρος», ιδιαίτερα μεταξύ των Ελλήνων).

> «Το καθεστώς της μειονότητας περιοριζόταν σε όσους ζούσαν σε 99 χωριά στις νότιες παραμεθόριες περιοχές, αποκλείοντας έτσι σημαντικές συγκεντρώσεις ελληνικών οικισμών στην Αυλώνα (ίσως 8.000 άτομα το 1994) και σε γειτονικές περιοχές κατά μήκος της ακτής, προγονικές ελληνικές πόλεις όπως η Χιμάρα και Έλληνες που ζούσαν αλλού σε όλη τη χώρα. Τα μικτά χωριά εκτός αυτής της καθορισμένης ζώνης, ακόμη και εκείνα με σαφή πλειοψηφία εθνοτικών Ελλήνων, δεν θεωρούνταν μειονοτικές περιοχές και ως εκ τούτου τους στερούνταν οι ελληνόγλωσσες πολιτιστικές ή εκπαιδευτικές διατάξεις. Επιπλέον, πολλοί Έλληνες απομακρύνθηκαν βίαια από τις μειονοτικές ζώνες σε άλλα μέρη της χώρας ως προϊόν κομμουνιστικής πληθυσμιακής πολιτικής, σημαντικό και σταθερό στοιχείο της οποίας ήταν η πρόληψη των εθνικών πηγών πολιτικής διαφωνίας. Τα ελληνικά τοπωνύμια άλλαξαν σε αλβανικά ονόματα, ενώ η χρήση της ελληνικής γλώσσας, απαγορευμένη παντού εκτός των μειονοτικών ζωνών, απαγορευόταν για πολλούς επίσημους σκοπούς και εντός αυτών».
> 
> 

Το 1967, το Κόμμα Εργασίας Αλβανίας ξεκίνησε την εκστρατεία εξάλειψης της οργανωμένης θρησκείας. Οι δυνάμεις τους κατέστρεψαν πολλές εκκλησίες και τζαμιά κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου και απαγόρευσαν πολλά ελληνόφωνα βιβλία λόγω των θρησκευτικών τους θεμάτων ή προσανατολισμού. Ωστόσο, είναι συχνά αδύνατο να γίνει διάκριση μεταξύ των ιδεολογικών και εθνοπολιτιστικών κινήτρων της κυβέρνησης για καταστολή. Η αντιθρησκευτική εκστρατεία της Αλβανίας ήταν απλώς ένα στοιχείο στην ευρύτερη «Ιδεολογική και Πολιτιστική Επανάσταση» του Χότζα που ξεκίνησε το 1966. Είχε περιγράψει τα κύρια χαρακτηριστικά του στο Τέταρτο Συνέδριο του ΚΕΑ το 1961. «Στον κομμουνισμό, οι μαθητές διδάσκονταν μόνο την αλβανική ιστορία και πολιτισμό, ακόμη και σε ελληνικές τάξεις στο επίπεδο δημοτικού».

Επίσης, η εθνική ελληνική μειονότητα διαμαρτυρήθηκε για την απροθυμία της κυβέρνησης να αναγνωρίσει εθνικές ελληνικές πόλεις εκτός «μειονοτικών ζωνών» της κομμουνιστικής εποχής, να χρησιμοποιήσει τα ελληνικά σε επίσημα έγγραφα και σε δημόσιες πινακίδες σε εθνοτικές ελληνικές περιοχές ή να συμπεριλάβει περισσότερους εθνοτικούς Έλληνες στη δημόσια διοίκηση.

Η ετήσια έκθεση των ΗΠΑ για το 2012 αναφέρει ότι η εμφάνιση έντονων εθνικιστικών ομάδων, όπως η Ερυθρόμαυρη Συμμαχία, αύξησε τις εθνοτικές εντάσεις με τις ελληνικές μειονοτικές ομάδες.

### Αρμάνοι

Οι Αρμάνοι αναγνωρίστηκαν για πρώτη φορά στη Διάσκεψη του Λονδίνου του 1912-1913 ως μειονοτική ομάδα μέχρι την κομμουνιστική εποχή (1967). Από το 1967 έως το 1992 ήταν γνωστοί ως απλοί Αλβανοί και από το 1992 έως το 2017 ήταν γνωστοί ως πολιτιστική και γλωσσική μειονότητα. Από το 2017, οι Αρμάνοι είναι επίσημα αναγνωρισμένη εθνική μειονότητα στην Αλβανία.

Η αναγνώριση των Αρμάνων ως αλβανικής μειονότητας έχει προκαλέσει αρνητικές αντιδράσεις από την Ελλάδα, υποστηρίζοντας ότι η Αλβανία, μαζί με τη Ρουμανία, «συνεργάζονται σε μια ανθελληνική ενέργεια». Υποτίθεται ότι η Αλβανία θα το έκανε με την πρόθεση να αποδυναμώσει την ελληνική μειονότητα στη Βόρεια Ήπειρο, ενώ η Ρουμανία θα το έκανε με την πρόθεση να «ρουμανοποιήσει» τους «λατινόφωνους Έλληνες» της Αλβανίας με υποτιθέμενο στόχο να αποκτήσει περισσότερο πληθυσμό.

### Σέρβοι και Μαυροβούνιοι

Το 1921, η αλβανική κυβέρνηση δήλωσε ότι οι Έλληνες έπρεπε να εγγραφούν ως μειονότητα, οι Ορθόδοξοι Σέρβοι ωστόσο έπρεπε να εγγραφούν ως Αλβανοί (άρα να γίνουν υπήκοοι της Αλβανίας) σε μια περίοδο δύο ετών. Στην αλβανική απογραφή οι Έλληνες αριθμούσαν 15.000 ενώ οι Σέρβοι και οι Βούλγαροι 200 οικογένειες. Την περίοδο 1921-1928, η σερβική κοινότητα στην Αλβανία ενισχύθηκε με τις προσπάθειες του Βασιλείου της Γιουγκοσλαβίας, το οποίο άνοιξε αρκετά σερβικά ιδιωτικά σχολεία το 1923-1924, εκ των οποίων το σχολείο του Βράκε είχε 72 μαθητές το 1930 και 3 σχολεία στη Σκόδρα. Μια ομάδα ποδοσφαίρου σερβικής καταγωγής υπήρχε στη Σκόδρα που αγωνιζόταν στο αλβανικό πρωτάθλημα. Δύο οργανώσεις νεολαίας υπήρχαν στη Σκόδρα. Η συγκρότηση της Ορθόδοξης Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Αλβανίας αποδυνάμωσε τους Σέρβους και τους Έλληνες στη χώρα. Οι 14 ενεργές εκκλησίες και το μοναστήρι έκλεισαν σιγά σιγά από την αλβανική κυβέρνηση. Το σερβικό σχολείο στο Βράκε καταστράφηκε το 1934.

Στο πλαίσιο της πολιτικής αφομοίωσης κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης του κομμουνιστικού καθεστώτος στην Αλβανία, δεν επιτρεπόταν στους Σερβο-Μαυροβούνιους να έχουν σερβικά ονόματα, ειδικά οικογενειακά ονόματα που τελειώνουν με το χαρακτηριστικό επίθημα «ιτς». Πολλοί Σέρβοι πήραν απλές λέξεις ως επώνυμα: Ντρούρι ( *drvo*, δέντρο), Άρα (*orah*, καρυδιά), Γκούρι (*kamen*, πέτρα), Χεκούρι (*gvožđe*, σίδερο), Τσερσία (*trešnja*, κεράσι), Ντριτάρια (*prozor*, παράθυρο).

Ο Ενβέρ Χότζα αποφάσισε να καταστρέψει τα σερβικά νεκροταφεία και 2 από τους σερβικούς ναούς. Το 1966 το κράτος κατάργησε τη θρησκεία και το 1968 ανάγκασε τους γονείς να ονομάσουν τα παιδιά τους με σύγχρονα και επαναστατικά (ιλλυρικά) ονόματα. Τα επώνυμα άλλαξαν αναγκαστικά από την αλβανική κυβέρνηση, από σλαβικά σε αλβανικά, στο πλαίσιο της αλβανοποίησης.

Μετά τη φοιτητική διαμαρτυρία του 1981 στο Κοσσυφοπέδιο, οι Αλβανοί Σέρβοι παραπονέθηκαν για παρενόχληση και πίεση να εγκαταλείψουν τη χώρα.

### Προτεινόμενη αλβανοποίηση

Ο πρώην Πρόεδρος της Αλβανίας, Μπαμίρ Τόπι και ο πρωθυπουργός Σαλί Μπερίσα υπέβαλαν προτάσεις το 2009 για τη δημιουργία μιας κυβερνητικής επιτροπής για την αντικατάσταση των σλαβικών τοπωνυμίων με τοπωνύμια της αλβανικής γλώσσας.

### Αντίστροφη αλβανοποίηση

Το αλβανικό κοινοβούλιο τον Απρίλιο του 2013 αποφάσισε να ακυρώσει μια διάταξη του 1973 που άλλαξε τα σλαβικά τοπωνύμια αρκετών χωριών του Δήμου Πουστέτς με αλβανικούς τύπους που οδήγησε στις τοπικές αρχές του Πουστέτς να ψηφίσουν για την αποκατάσταση των τοπωνυμίων πριν από το 1973.

Στο Κοσσυφοπέδιο
----------------

Δείτε επίσης: Αλβανοποίηση ονομάτωνΗ έννοια εφαρμόζεται συνήθως στο Κοσσυφοπέδιο. Κατά τις απογραφές στην πρώην Γιουγκοσλαβία, πολλοί Μποσνιάκοι, Ρομά και Τούρκοι καταγράφηκαν ως *Αλβανοί*, καθώς ταυτίστηκαν με τον μουσουλμανικό αλβανικό πολιτισμό σε αντίθεση με τον χριστιανικό σερβικό πολιτισμό. Αλβανοποίηση έχει συμβεί επίσης με τους Τορμπέσους, μια μουσουλμανική σλαβική μειονότητα στη Βόρεια Μακεδονία, και τους Γκοράνους στο νότιο Κοσσυφοπέδιο, που συχνά έχουν αλβανικά επώνυμα.

### Τοπωνύμια

Για να οριστεί το Κοσσυφοπέδιο ως αλβανική περιοχή, ιδρύθηκε μια επιτροπή τοπωνυμίων (1999) με επικεφαλής Αλβανούς ακαδημαϊκούς του Κοσσυφοπεδίου για τον καθορισμό νέων ή εναλλακτικών ονομάτων για ορισμένους οικισμούς, δρόμους, πλατείες και οργανισμούς με σλαβική προέλευση που υπέστησαν διαδικασία αλβανοποίησης κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Αυτά τα μέτρα προωθήθηκαν από τομείς της αλβανικής ακαδημαϊκής, πολιτικής, λογοτεχνικής και ελίτ των μέσων ενημέρωσης του Κοσσυφοπεδίου, τα οποία προκάλεσαν διοικητική και κοινωνική σύγχυση με πολλαπλά τοπωνύμια που χρησιμοποιούνταν με αποτέλεσμα τη σποραδική αποδοχή από την ευρύτερη αλβανική κοινωνία του Κοσσυφοπεδίου.

### Υποτιθέμενη αλβανοποίηση

Το 1987, Γιουγκοσλάβοι κομμουνιστές αξιωματούχοι άλλαξαν την αρχική τάξη από την 4η στην 1η για τους Σέρβους και Αλβανούς μαθητές του Κοσσυφοπεδίου που διδάσκονταν ο ένας στον άλλον γλώσσες, με στόχο να φέρουν πιο κοντά και τις δύο εθνότητες. Οι Σέρβοι του Κοσσυφοπεδίου αντιτάχθηκαν στο μέτρο για την εκμάθηση της αλβανικής γλώσσας, ισχυριζόμενοι ότι ήταν ένας άλλος τρόπος επιβεβαίωσης της αλβανικής κυριαρχίας και το θεώρησαν ως περισσότερη αλβανοποίηση της περιοχής. Οι γιουγκοσλαβικές αρχές απέρριψαν τον ισχυρισμό δηλώνοντας ότι εάν και οι Αλβανοί αρνούνταν να μάθουν σερβικά με την αιτιολογία ότι επρόκειτο για σερβοποίηση, θα ήταν μη αποδεκτό.

Στη Βόρεια Μακεδονία
--------------------

### Υποτιθέμενη αλβανοποίηση

Το 1982, Σλαβομακεδόνες κομμουνιστές αξιωματούχοι κατηγόρησαν Αλβανούς εθνικιστές (συμπεριλαμβανομένων ορισμένων Αλβανών μουσουλμάνων κληρικών) ότι άσκησαν πίεση στους Σλαβομακεδόνες Ρομά, Τούρκους και Τορμπέσους να δηλώσουν τους εαυτούς τους ως Αλβανοί κατά την απογραφή. Η Ισλαμική Κοινότητα της Γιουγκοσλαβίας που κυριαρχούταν από Σλάβους Μουσουλμάνους αντιτάχθηκε κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980 στους Αλβανούς υποψηφίους που ανέβαιναν στην ηγετική θέση του *Reis ul-ulema* λόγω ισχυρισμών ότι Αλβανοί Μουσουλμάνοι κληρικοί προσπαθούσαν να αλβανοποιήσουν τους Μουσουλμάνους Σλάβους της Μακεδονίας. Οι κομμουνιστικές αρχές της Βόρειας Μακεδονίας που ανησυχούσαν για τον αυξανόμενο αλβανικό εθνικισμό υποστήριξαν ότι οι Τούρκοι και οι Τορμπέσοι αλβανοποιούνταν μέσω αλβανικών πολιτικών και πολιτισμικών πιέσεων και ξεκίνησαν μια εκστρατεία κατά του αλβανικού εθνικισμού που ονομάζεται *διαφοροποίηση*, η οποία περιλαμβάνει τον έλεγχο των γεννήσεων, τον έλεγχο των μουσουλμανικών θεσμών και την αλβανική εκπαίδευση. απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων, κ.ο.κ.

Ο Ρίζα Μεμεντόφσκι, πρόεδρος μιας μουσουλμανικής οργάνωσης για τους Τορμπέσους στη Βόρεια Μακεδονία, κατηγόρησε το πλειοψηφικό αλβανικό πολιτικό κόμμα, το Κόμμα για τη Δημοκρατική Ευημερία, το 1990 ότι προσπαθεί να αφομοιώσει τους ανθρώπους, ιδιαίτερα τους Τορμπέσους και Τούρκους και να δημιουργήσει μια «... Αλβανοποίηση της δυτικής Βόρειας Μακεδονίας».

Από σλαβομακεδονική σκοπιά, η Παλαιά Αγορά των Σκοπίων μετά τη δεκαετία του 1960 και σε διάστημα είκοσι έως τριάντα ετών υπέστη μια δημογραφική αλλαγή της αλβανοποίησης που αντικατοπτρίστηκε στη χρήση του λατινικού αλφαβήτου και της αλβανικής γραφής στα καταστήματα της περιοχής. Στη δεκαετία του 2000, η κατασκευή ενός αγάλματος του Σκεντέρμπεη στην είσοδο της Παλαιάς Αγοράς σήμανε για κάποιους στη Βόρεια Μακεδονία ότι η περιοχή υφίσταται μια αργή αλβανοποίηση.

Δείτε επίσης
------------

* Τορμπέσοι
* Αλβανοποίηση ονομάτων

Παραπομπές
----------

1. ↑  Rossos, Andrew (2013). *Macedonia and the Macedonians: A history*. Stanford: Hoover Institution Press. σελίδες 185–186. ISBN 9780817948832.
2. ↑  Καφετζόπουλος, Ιωάννης· Φλώκας, Χαράλαμπος (2000). *The struggle for Northern Epirus* (στα Αγγλικά). Hellenic Army General Staff, Army History Directorate. σελίδες 182–183. ISBN 9789607897404. After the withdrawal of the Hellenic Army from Korytsa, on 18 March,... The Holy Liturgy in Greek was prohibited, as was the teaching of Greek in schools, most of which started to close down. Shop signs and other inscriptions in Greek were torn down everywhere... The impatience of the Albanizing Christians and their collaborators to purge the Greeks of their Greek conscience was instrumental in speeding up the popular uprising in Korytsa.
3. ↑  United States Department of State ALBANIA 2008 HUMAN RIGHTS REPORT]
4. ↑  United States Department of State ALBANIA 2009 HUMAN RIGHTS REPORT]
5. ↑  ALBANIA 2010 HUMAN RIGHTS REPORT
6. ↑  «ALBANIA 2011 HUMAN RIGHTS REPORT» (PDF). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 7 Νοεμβρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 23 Μαρτίου 2022.
7. 1 2  «ALBANIA 2012 HUMAN RIGHTS REPORT» (PDF). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 7 Νοεμβρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 23 Μαρτίου 2022.
8. ↑  «ALBANIA 2013 HUMAN RIGHTS REPORT» (PDF). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 7 Νοεμβρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 23 Μαρτίου 2022.
9. ↑  «ALBANIA 2014 HUMAN RIGHTS REPORT» (PDF). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 7 Νοεμβρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 23 Μαρτίου 2022.
10. ↑  ALBANIA 2015 HUMAN RIGHTS REPORT
11. ↑  ALBANIA 2016 HUMAN RIGHTS REPORT
12. ↑  Antonopoulos, Paul (7 Μαΐου 2020). «Albania and Romania collude to weaken Greeks in Northern Epirus». *Greek City Times*. .
13. ↑  Grečić & Lopušina 1994
14. ↑  Grečić & Lopušina 1994
15. 1 2 3  «Archived copy». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 28 Μαρτίου 2012. Ανακτήθηκε στις 2 Μαΐου 2016.
16. ↑   ﻿Special Report - On minority rights in Albania﻿ (Report). Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2016-07-05.. Ανακτήθηκε στις Δεκεμβρίου 29, 2017.
17. ↑  «Srbi u Albaniji jedna od najugroženih manjina u svetu» (στα Σερβικά). Arhiva.srbija.gov.rs. 17 Σεπτεμβρίου 1998. Ανακτήθηκε στις 11 Φεβρουαρίου 2013.
18. ↑  Drašković 1991.
19. ↑  Šćepanović 1991.
20. ↑  Michael Anthony Sells (27 Σεπτεμβρίου 1996). *The Bridge Betrayed: Religion and Genocide in Bosnia*. University of California Press. σελίδες 55–. ISBN 978-0-520-92209-9.
21. ↑  Marjola Rukaj (2009). «Lexical cleansing: Slavic toponyms in Albania (or out of?)». Osservatorio Balcani e Caucaso. Ανακτήθηκε στις 16 Δεκεμβρίου 2013. Lexical cleansing
22. ↑  Emanuela C. Del Re (2013). «Language, education and conflicts in the Balkans: policies, resolutions, prospects». *Italian Journal of Sociology of Education*: 196.. Ανακτήθηκε στις 16 Δεκεμβρίου 2013. *«The process of Albanization has stopped, and in April 2013 the Macedonians in Albania had the opportunity to applaud the decision by Tirana to reverse a 1973 order by which several Macedonian municipalities had their names changed into Albanian names, following a decision taken by the local authorities in Pustec (located at the border with F.Y.R. Macedonia), who voted to replace the names of the following municipalities into their pre-1973 Macedonian names (MINA, 2013).»*.
23. ↑  B. Allen, "Why Kosovo? The Anatomy of a Needless War", στο *Canadian Centre for Policy Alternatives*, 1999
24. ↑  [ Ruža Petrović, Marina Blagoǰević, & Miloš Macura, *The migration of Serbs and Montenegrins from Kosovo and Metohija: results of the survey conducted in 1985-1986*, Serbian Academy of Sciences and Arts, 1992, accessed 4 Sep 2010
25. ↑  G. Lederer, "Contemporary Islam in East Europe", in *Central Asian Survey*, NATO International Academy, 2000
26. ↑  Rajić, Ljubiša (2012). «Toponyms and the political and ethnic identity in Serbia». *Oslo Studies in Language* **4** (2): 213. doi:10.5617/osla.319. .
27. 1 2  Murati, Qemal (2007). «Probleme të normës në toponimi [Problems of norm in toponymy]». *Gjurmime Albanologjike* **37**: 66–70. .
28. 1 2 3  Kostovicova, Denisa (2005). *Kosovo: The politics of identity and space*. London: Routledge. σελίδες 70–71. ISBN 9780415348065.
29. ↑  Ramet, Sabrina P. (2006). *The three Yugoslavias: State-building and legitimation, 1918–2005*. Μπλούμινγκτον: Indiana University Press. ISBN 978-0-253-34656-8.
30. ↑  Babuna 2004, σελ. 307.
31. ↑  Babuna 2004, σελ. 303.
32. ↑  Poulton, Hugh (1995). *Who are the Macedonians?*. Μπλούμινγκτον: Indiana University Press. σελίδες 138–139, 128. ISBN 9781850652380.
33. ↑  «Greek Helsinki Monitor (2001), *Minorities in Southeastern Europe - Albanians of Macedonia* (available online here». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 1 Οκτωβρίου 2006. Ανακτήθηκε στις 5 Ιουνίου 2006.
34. ↑  Ragaru 2008
35. ↑  Ragaru, Nadege (2008). «The Political Uses and Social Lives of "National Heroes": Controversies over Skanderbeg's Statue in Skopje». *Südosteuropa* **56** (4): 536. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 2019-02-22.. Ανακτήθηκε στις 2019-03-13.

Πηγές
-----

* Babuna, Aydin (2004). «The Bosnian Muslims and Albanians: Islam and Nationalism». *Nationalities Papers* **32** (2): 287–321. doi:10.1080/0090599042000230250. .
* Duijzings, Ger (2000). *Religion and the Politics of Identity in Kosovo*. C. Hurst & Co. Publishers. σελίδες 43–. ISBN 978-1-85065-431-5.
* Liotta, P. H. (1999). *The Wreckage Reconsidered: Five Oxymorons from Balkan Deconstruction*. Lexington Books. σελίδες 101–. ISBN 978-0-7391-0012-7.
* Sremac, Danielle S. (1999). *War of Words: Washington Tackles the Yugoslav Conflict*. Greenwood Publishing Group. σελίδες 43–. ISBN 978-0-275-96609-6.
* Grečić, Vladimir· Lopušina, Marko (1994). «Srbi – nacionalne manjine u starim i novim susednim zemljama: Albanija». *Svi Srbi Sveta* (στα Σερβοκροατικά). IP Princip. σελίδες 69–73. ISBN 9788682273028.

Περαιτέρω ανάγνωση
------------------

* Glišić, Venceslav (1991). *Albanizacija Kosova i Metohije 1941-1945*.
* Pavlović, Blagoje K. (1996). *Albanizacija Kosova i Metohije*. Evropsko slovo.
* Radovanović, Milovan (1998). *Desrbizacija i albanizacija kosovsko-metohijske stare Srbije*.
* Trifunoski, Jovan (1989). «"ARNAUTAŠI" - POSEBNA GRUPA ŠARPLANINSKOG STANOVNIŠTVA». *Etnološke Sveske* **10**: 59–64. .