Το **προπινυλοφθορίδιο-1** ή **1-φθοροπροπίνιο** ή **μεθυλοφθοροακετυλένιο** είναι η χημική ένωση με χημικό τύπο C3H3F και σύντομο συντακτικό CH3C≡CF. Ανήκει στα αλκινυλοαλογονίδια, δηλαδή στα άκυκλα με ένα τριπλό δεσμό, οργανομονοαλογονίδια. Τα δυο (2) άτομα άνθρακα του τριπλού δεσμού βρίσκονται σε υβριδισμό sp και συνδέονται με τριπλό δεσμό, δηλαδή ένα (1) σ και δύο (2) π. Έχει τα ακόλουθα τέσσερα (4) ισομερή θέσης:

1. Προπινυλοφθορίδιο-3 ή 3-φθοροπροπίνιο.
2. Προπαδιενυλοφθορίδιο ή φθοροπροπαδιένιο.
3. Κυκλοπροπυλενοφθορίδιο-1 ή 1-φθοροκυκλοπροπένιο.
4. Κυκλοπροπυλενοφθορίδιο-3 ή 3-φθοροκυκλοπροπένιο.

Μοριακή δομή
------------


|  |
| --- |
| **Δεσμοί** |
| Δεσμός | τύπος δεσμού | ηλεκτρονική δομή | Μήκος δεσμού | Ιονισμός |
| C-H | σ | 2sp3-1s | 109 pm | 3% C- H+ |
| C≡C | σ | 2sp-2sp | 120 pm |  |
|  | π | 2py-2py |  |  |
|  | π | 2pz-2pz |  |  |
| C-C | σ | 2sp3-2sp | 137 pm |  |
| C-F | σ | 2sp-2sp3 | 122 pm | 43% C+ F- |
|

Παραγωγή
--------

### Με απόσπαση υδραλογόνων

Με απόσπαση δύο μορίων υδραλογόνου από 1,1-διαλο-1-φθοροπροπάνιο, με χρήση υδροξειδίου του νατρίου (NaOH), με καλύτερα αποτελέσματα αν τα άλλα αλογόνα δεν είναι κι εκείνα φθόριο, παράγεται προπινυλοφθορίδιο-1.:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}CH\_{2}CX\_{2}F+2NaOH{\xrightarrow {}}CH\_{3}C\equiv CF+2NaX+2H\_{2}O} }

### Με απόσπαση αλογόνου

Με απόσπαση δύο μορίων αλογόνου από 1,1,2,2-τετρααλο-1-φθοροπροπάνιο, με χρήση ψευδαργύρου (Zn), παράγεται προπινυλοφθορίδιο-1. Καλύτερη απόδοση αν τα άλλα αλογόνα δεν είναι κι εκείνα φθόριο:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}CX\_{2}CX\_{2}F+2Zn{\xrightarrow {}}CH\_{3}C\equiv CF+2ZnX\_{2}} }

### Από προπινυλοχλωρίδιο-1

Με επίδραση φθοριούχου υφυδραργύρου (Hg2F2) σε προπινυλοχλωρίδιο-1 παράγεται προπινυλοφθορίδιο-1:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}C\equiv CCl+{\frac {1}{2}}Hg\_{2}F\_{2}{\xrightarrow {}}{\frac {1}{2}}Hg\_{2}Cl\_{2}\downarrow +CH\_{3}C\equiv CF} }

Χημικές ιδιότητες και παράγωγα
------------------------------

* Παρέχει δυνατότητες προσθήκης στο τριπλό του δεσμό, όσο και υποκατάστασης με το αλογόνο του, αν και το οποίο είναι το χειρότερο για τέτοιες αντιδράσεις.

### Ενυδάτωση

Με επίδραση θειικού οξέος και στη συνέχεια νερού (ενυδάτωση) σε προπινυλοφθορίδιο-1, παρουσία ιόντων υδραργύρου (Hg), παράγεται προπανοϋλοφθορίδιο (CH3CH2COF)
:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}C\equiv CF+H\_{2}O{\xrightarrow[{H\_{2}SO\_{4}}]{Hg^{2+}}}CH\_{3}CH\_{2}COF} }

* Ενδιάμεσα παράγεται 1-φθοροπροπεν-1-όλη-1 (ασταθής ενόλη) που ισομερειώνεται προς προπανοϋλοφθορίδιο.

### Προσθήκη υπαλογονώδους οξέος

Με επίδραση (προσθήκη) υποαλογονώδους οξέος (HOX) σε προπινυλοφθορίδιο-1 παράγεται (2-αλοπροπανοϋλο)φθορίδιο:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}C\equiv CF+HOX{\xrightarrow {}}CH\_{3}CHXCOF} }

* Το HOX παράγεται συνήθως επιτόπου με την αντίδραση:

{\mathrm {2H\_{2}O+X\_{2}{\xrightarrow {}}2HOX}}

* Ενδιάμεσα παράγεται 2-αλο-1-φθοροπροπεν-1-όλη-1 (ασταθής ενόλη) που ισομερειώνεται σε (2-αλοπροπανοϋλο)φθορίδιο.

### Καταλυτική υδρογόνωση

Με καταλυτική υδρογόνωση προπινυλοφθορίδιου-1 σχηματίζεται αρχικά προπενυλοφθορίδιο-1 και στη συνέχεια (με περίσσεια υδρογόνου) προπυλοφθορίδιο-1.:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}C\equiv CF+H\_{2}{\xrightarrow {Ni\;{\acute {\eta }}\;Pd\;{\acute {\eta }}\;Pt}}CH\_{3}CH=CHF{\xrightarrow[{+H\_{2}}]{Ni\;{\acute {\eta }}\;Pd\;{\acute {\eta }}\;Pt}}CH\_{3}CH\_{2}CH\_{2}F} }

### Αλογόνωση

Με επίδραση αλογόνου (X2) (αλογόνωση) προπινυλοφθορίδιου-1 έχουμε προσθήκη στον τριπλό δεσμό. Παράγεται αρχικά 1,2-διαλο-1-φθοροπροπένιο και στη συνέχεια (με περίσσεια αλογόνου) 1,1,2,2-τετρααλο-1-φθοροπροπάνιο.:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}C\equiv CF+X\_{2}{\xrightarrow {CCl\_{4}}}CH\_{3}CX=CXF{\xrightarrow[{+X\_{2}}]{CCl\_{4}}}CH\_{3}CX\_{2}CX\_{2}F} }

### Υδραλογόνωση

Με προσθήκη υδραλογόνων (HX) (υδραλογόνωση) σε προπινυλοφθορίδιο-1 παράγεται αρχικά 1-αλο-1-φθοροπροπένιο και στη συνέχεια (με περίσσεια υδραλογόνου) 1,1-διαλο-1-φθοροπροπάνιο.:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}C\equiv CF+HX{\xrightarrow {}}CH\_{3}CH=CXF{\xrightarrow {+HX}}CH\_{3}CH\_{2}CX\_{2}F} }

### Υδροκυάνωση

Με προσθήκη υδροκυανίου (HCN) (υδροκυάνωση) σε προπινυλοφθορίδιο-1 παράγεται 2-φθοροβουτεν-2-νιτρίλιο:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}C\equiv CF+HCN{\xrightarrow {}}CH\_{3}CH=CFCN} }

### Προσθήκη μονοξειδίου του άνθρακα

1. Με προσθήκη μονοξειδίου του άνθρακα (CO) και νερού (H2O), παράγεται 2-φθοροβουτεν-2-ικό οξύ:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}C\equiv CF+CO+H\_{2}O{\xrightarrow {}}CH\_{3}CH=CFCOOH} }

2. Με προσθήκη μονοξειδίου του άνθρακα (CO) και αλκοόλης (ROH), παράγεται 2-φθοροβουτεν-2-ικός αλκυλεστέρας:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}C\equiv CF+CO+ROH{\xrightarrow {}}CH\_{3}CH=CFCOOR} }

### Διυδροξυλίωση

Η διυδροξυλίωση προπινυλοφθορίδιου-1, αντιστοιχεί σε προσθήκη H2O2 και παράγει 2-υδροξυπροπανοϋλοφθορίδιο:

1. Επίδραση αραιού διαλύματος υπερμαγγανικού καλίου (KMnO4). Π.χ.:

{\displaystyle \mathrm {5CH\_{3}C\equiv CF+4KMnO\_{4}+2H\_{2}SO\_{4}{\xrightarrow {}}5CH\_{3}C(OH)=C(F)OH+4MnO+2K\_{2}SO\_{4}+2H\_{2}O} }

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}C(OH)=C(F)OH\xrightarrow {} CH\_{3}CH(OH)COF} }

2. Επίδραση καρβονικού οξέος και υπεροξείδιου του υδρογόνου:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}C\equiv CF+H\_{2}O\_{2}{\xrightarrow {RCOOH}}CH\_{3}C(OH)=C(F)OH} }

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}C(OH)=C(F)OH{\xrightarrow {}}CH\_{3}CH(OH)COF} }

* Ενδιάμεσα παράγεται 1-φθοροπροπεν-1-διόλη-1,2 (ασταθής ενόλη) που ισομερειώνεται σε 2-υδροξυπροπανοϋλοφθορίδιο.

### Προσθήκη αλκοολών

Με επίδραση αλκοόλης (ROH) σε προπινυλοφθορίδιο-1 παράγεται αλκυλο(1-φθοροπροπεν-1-υλο)αιθέρας:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}C\equiv CF+ROH{\xrightarrow {\triangle }}CH\_{3}CH=CFOR} }

### Προσθήκη καρβονικών οξέων

Με επίδραση καρβονικών οξέων (RCOOH) σε προπινυλοφθορίδιο-1 παράγεται καρβονικός (1'-φθοροπροπεν-1'-υλο)εστέρας:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}C\equiv CF+RCOOH{\xrightarrow {}}RCOOCF=CHCH\_{3}} }

### Οζονόλυση

Με επίδραση όζοντος (οζονόλυση) σε προπινυλοφθορίδιο-1, παράγεται αρχικά ασταθές οζονίδιο που τελικά διασπάται σε 2-οξοπροπανούλοφθορίδιο:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}C\equiv CF+{\frac {2}{3}}O\_{3}{\xrightarrow {H\_{2}O}}CH\_{3}COCOF} }

### Επίδραση πυκνού υπερμαγγανικού καλίου

Με επίδραση πυκνού διαλύματος υπερμαγγανικού καλίου (KMnO4) παράγεται 2-οξοπροπανούλοφθορίδιο:

{\displaystyle \mathrm {5CH\_{3}C\equiv CF+6KMnO\_{4}+3H\_{2}SO\_{4}{\xrightarrow {}}5CH\_{3}COCOF+6MnO\_{2}+3K\_{2}SO\_{4}+3H\_{2}O} }

### Υποκατάσταση φθορίου από υδροξύλιο

Υδρόλυση με αραιό διάλυμα υδροξειδίου του νατρίου (NaOH) προς προπεν-1-άλη (CH2CH=C=O):

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}C\equiv CF+NaOH{\xrightarrow {-NaF}}CH\_{3}C\equiv COH{\xrightarrow {}}CH\_{2}CH=C=O} }

* Ενδιάμεσα παράγεται προπιν-1-όλη-1 (ασταθής ινόλη) που ισομερειώνεται προς προπεν-1-άλη.

### Παραγωγή αιθέρα

Με αλκοολικά άλατα (RONa) προς αλκυλοπροπιν-1-υλοαιθέρα (CH3C≡COR):

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}C\equiv CF+RONa{\xrightarrow {}}CH\_{3}C\equiv COR+NaF} }

### Παραγωγή αλκαδιινίου

Με αλκινικά άλατα (RC≡CNa) προς αλαδιίνιο. Π.χ.:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}C\equiv CF+RC\equiv CNa{\xrightarrow {}}RC\equiv CC\equiv CCH\_{3}+NaF} }

### Παραγωγή εστέρα

Με καρβονικά άλατα (RCOONa) προς καρβονικό προπιν-1'-υλεστέρα (RCOOC≡CCH3):

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}C\equiv CF+RCOONa{\xrightarrow {}}RCOOC\equiv CCH\_{3}+NaF} }

### Παραγωγή νιτριλίου

Με κυανιούχο νάτριο (NaCN) προς βουτιν-2-νιτρίλιο (CH3C≡CCN):

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}C\equiv CF+NaCN{\xrightarrow {}}CH\_{3}C\equiv CCN+NaF} }

### Παραγωγή αλκινίου

Με αλκυλολίθιο (RLi) προς αλκίνιο:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}C\equiv CF+RLi{\xrightarrow {}}RC\equiv CCH\_{3}+LiF} }

### Παραγωγή θειάλης

Με όξινο θειούχο νάτριο (NaSH) προς προπεν-1-θειάλη (CH2CH=C=S):

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}C\equiv CF+NaSH{\xrightarrow {-NaF}}CH\_{3}C\equiv CSH{\xrightarrow {}}CH\_{2}CH=C=S} }

* Αρχικά παράγεται προπιν-1-θειόλη-1 που ισομερειώνεται προς προπεν-1-θειάλη.

### Παραγωγή θειαιθέρα

Με θειολικό νάτριο (RSNa) προς αλκυλοπροπιν-1-υλοθειαιθέρα (RSC≡CCH3):

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}C\equiv CF+RSNa{\xrightarrow {}}CH\_{3}C\equiv CSR+NaF} }

### Παραγωγή προπινυλιωδιδίου-1

Με ιωδιούχο νάτριο (NaI) προς προπινυλοοϊωδίδιο-1 (CH3C≡CI):

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}C\equiv CF+NaI{\xrightarrow {}}CH\_{3}C\equiv CI+NaF} }

### Παραγωγή νιτροπαραγώγων

Με νιτρώδη άργυρο (AgNO2) προς 1-νιτροπροπίνιο (CH3C≡CNO2):

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}C\equiv CF+AgNO\_{2}{\xrightarrow {}}CH\_{3}C\equiv CNO\_{2}+AgF} }

### Παραγωγή οργανομεταλλικών ενώσεων

1. Με λίθιο (Li). Παράγεται προπινυλολίθιο-1:

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}C\equiv CF+2Li{\xrightarrow {|Et\_{2}O|}}CH\_{3}C\equiv CLi+LiF} }

2. Με μαγνήσιο (Mg) (αντιδραστήριο Grignard):

{\displaystyle \mathrm {CH\_{3}C\equiv CF+Mg{\xrightarrow {|Et\_{2}O|}}CH\_{3}C\equiv CMgF} }

### Παραγωγή 1-φαινυλοπροπίνιου

Με αιθινυλίωση κατά Friedel-Crafts βενζολίου παράγεται 1-φαινυλοπροπίνιο:

{\displaystyle \mathrm {PhH+CH\_{3}C\equiv CF{\xrightarrow {AlF\_{3}}}PhC\equiv CCH\_{3}+HF} }

Πηγές
-----

* Γ. Βάρβογλη, Ν. Αλεξάνδρου, *Οργανική Χημεία*, Αθήνα 1972
* Α. Βάρβογλη, «Χημεία Οργανικών Ενώσεων», παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1991
* SCHAUM'S OUTLINE SERIES, ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ, Μτφ. Α. Βάρβογλη, 1999
* Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982

Παραπομπές
----------

1. ↑  Ελλείψει άλλης πηγής χρησιμοποιήθηκε: MM(προπενυλοφθορίδιου-1)-2AM(υδρογόνου)
2. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ.153, §6.4.3.
3. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ.153, §6.3.1β.
4. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 185, §7.2.8.
5. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 158, §6.9.3.
6. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 156, §6.8.4.
7. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 158, §6.9.4α.
8. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 158, §6.9.2.
9. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 158, §6.9.1.
10. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 157, §6.8.9.
11. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 158, §6.9.5.
12. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 158, §6.9.6.
13. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 158, §6.9.7α.
14. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 158, §6.9.8.
15. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 186, §7.3.1.
16. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 244, §10.3.Α, R = CH3C≡C, X = F.
17. ↑  Ασκήσεις και προβλήματα Οργανικής Χημείας Ν. Α. Πετάση 1982, σελ. 187, §7.3.5, R = CH3C≡C, X = F.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
Αλκινυλοαλογονίδια |
| --- |
|  |
| Αλκινυλοφθορίδια | 
Φθοραιθίνιο  · 1-φθοροπροπίνιο  · 3-φθοροπροπίνιο |
|  |
| Αλκινυλοχλωρίδια | 
Χλωραιθίνιο  · 1-χλωροπροπίνιο |
|  |
| Αλκινυλοβρωμίδια | 
Βρωμαιθίνιο |
|  |
| Αλκινυλοϊωδίδια | 
Ιωδαιθίνιο |

 |