Η **Mαρία Κομνηνή** (19 Σεπτεμβρίου 1085 – μετά το 1136) από τη δυναστεία των Κομνηνών ήταν η δεύτερη κόρη τού Αυτοκράτορα των Ρωμαίων Αλεξίου Α΄. Αρχικά ήταν αρραβωνιασμένη με τον Γρηγόριο Γαβρά, αλλά τελικά παντρεύτηκε τον Νικηφόρο Κατακαλώνα.

Βιογραφία
---------

Η Μαρία Κομνηνή γεννήθηκε την Παρασκευή, 19 Σεπτεμβρίου 1085, ως δεύτερη κόρη και δεύτερο παιδί τού Αυτοκράτορα Αλέξιου Α΄ Κομνηνού (βασ. 1081–1118 ) και της αυτοκράτειρας Ειρήνης Δούκαινας.   Επειδή γεννήθηκε όταν ο πατέρας της ήταν Αυτοκράτορας, έφερε τον τίτλο της *πορφυρογέννητης*. 

Το 1094 μνηστεύθηκε με τον Γρηγόριο Γαβρά, τον γιο τού *δούκα* της Χαλδίας Θεοδώρου Γαβρά.  Αφού ο Γρηγόριος προσπάθησε να δραπετεύσει από το παλάτι και να καταφύγει στον πατέρα του, τέθηκε υπό κράτηση και ο αρραβώνας ακυρώθηκε.  

Τελικά, περί το 1099/1100 η Μαρία παντρεύτηκε τον Νικηφόρο Κατακαλώνα, γιο τού Κωνσταντίνου Ευφορβηνού Κατακαλώνος, ενός από τους πιο επιφανείς και έμπιστους στρατηγούς τού Αλεξίου Α΄.    Με την ευκαιρία, στον Νικηφόρο Κατακαλώνα δόθηκε ο τίτλος του *πανυπερσεβαστού*.   Μαζί με τη μητέρα της και τις αδελφές της, η Μαρία παρακολούθησε τον ετοιμοθάνατο πατέρα της το 1118. 

Ο σύζυγός της απεβίωσε επίσης νέος, κάπου μεταξύ 1118 και 1130.  Η Μαρία και ο Νικηφόρος απέκτησαν πολλά παιδιά, αλλά μόνο δύο γιοι, ο Αλέξιος και ο Ανδρόνικος, είναι γνωστοί ονομαστικά, αφού κατείχαν ανώτερες θέσεις αργότερα μέσα στον αιώνα.    Ένας άλλος γιος, ο Ιωάννης, είναι γνωστός μόνο από τη μνήμη του στο *τυπικό* της Μονής τού Φιλανθρώπου Χριστού. 

Το ζευγάρι είχε επίσης άγνωστο αριθμό κορών (τουλάχιστον τρεις σύμφωνα με τον Βάρζο), καθώς η ύπαρξή τους αναφέρεται στο *τυπικό* της Μονής Κεχαριτωμένης.   Αυτή η μονή ιδρύθηκε από την Ειρήνη Δούκαινα, η οποία είχε αρχικά διατάξει ότι η μικρότερη κόρη της Ευδοκία έπρεπε να τη διαδεχθεί ως προστάτιδα. Όταν απεβίωσε η Ευδοκία (π. 1130), η Ειρήνη επέλεξε τη μεγαλύτερη κόρη της, την λόγια, ιατρό, διοικητή τού νοσοκομείου και ιστορικό Άννα Κομνηνή, με τη Μαρία μετά από αυτήν.   Η ημερομηνία τού τέλους της Μαρίας είναι άγνωστη, εκτός από το ότι συνέβη μετά το 1136, όταν τα αποθανόντα μέλη της αυτοκρατορικής οικογένειας καταγράφηκαν στο *τυπικό* της Μονής Παντοκράτορα. 

Στην *Αλεξιάδα* της, η μεγαλύτερη αδελφή της Άννα Κομνηνή μιλάει με μεγάλη στοργή και επαίνους για την αρετή της, ιδιαίτερα για τις πράξεις της στις τελευταίες ημέρες τού πατέρα τους.

Πηγές
-----

* (Αγγλικά) Kazhdan, Alexander, επιμ. (1991). *The Oxford Dictionary of Byzantium*. Οξφόρδη και Νέα Υόρκη: Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8.
* Kouroupou, Matoula; Vannier, Jean-François (2005). «Commémoraisons des Comnènes dans le typikon liturgique du monastère du Christ Philanthrope (ms. Panaghia Kamariotissa 29) [Commemorations of the Komnenoi in the liturgical typikon of the Monastery of Christ Philanthropos (ms. Panaghia Kamariotissa 29)]» (στα French). *Revue des études byzantines* **63**: 41–69. doi:10.3406/rebyz.2005.2305. .
* (Γαλλικά) Skoulatos, Basile (1980). *Les personnages byzantins de l'Alexiade: Analyse prosopographique et synthèse*. Λουβαίν-λα-Νεβ και Λουβαίν: Bureau du Recueil, Collège Érasme & Éditions Nauwelaerts. OCLC 8468871.
* Varzos, Konstantinos (1984). Η Γενεαλογία των Κομνηνών [The Genealogy of the Komnenoi] (PDF) (in Greek). Vol. A. Thessaloniki: Centre for Byzantine Studies, University of Thessaloniki. OCLC 834784634.

Παραπομπές
----------

1. ↑  «Η Γενεαλογία των Κομνηνών» (Ελληνικά) Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Θεσσαλονίκη. 1984. σελ. 199.
2. ↑  «Η Γενεαλογία των Κομνηνών» (Ελληνικά) Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Θεσσαλονίκη. 1984. σελ. 331.
3. ↑  «Η Γενεαλογία των Κομνηνών» (Ελληνικά) Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Θεσσαλονίκη. 1984. σελ. 335.
4. ↑  «Commémoraisons des Comnènes dans le typikon liturgique du monastère du Christ Philanthrope (ms. Panaghia Kamariotissa 29)» 2005. 10.3406/REBYZ.2005.2305. Ανακτήθηκε στις 13  Δεκεμβρίου 2022. σελ. 53.
5. 1 2 3 4  Skoulatos 1980, σελ. 194.
6. 1 2  Varzos 1984, σελ. 198.
7. ↑  Varzos 1984, σελ. 198 (note 3).
8. 1 2 3 4  Varzos 1984.
9. 1 2  ODB.
10. 1 2 3 4  Skoulatos 1980.
11. ↑  Varzos 1984, σελ. 200.
12. ↑  Varzos 1984, σελ. 201.
13. ↑  Kouroupou & Vannier 2005, σελ. 53.
14. 1 2  Varzos 1984, σελ. 202.
15. 1 2  Skoulatos 1980, σελ. 195.