Στην Αστρονομία με το ιδιαίτερο όνομα **Πρόπους** είναι γνωστός ο αστέρας **η (ήτα) Διδύμων** (η Gem). Στην πραγματικότητα είναι ένα τριπλό σύστημα αστέρων, δηλαδή τρεις αστέρες που βρίσκονται σε τροχιά γύρω από το κοινό τους κέντρο μάζας.

Ονομασίες και ιστορία
---------------------

Το όνομα Πρόπους απαντάται στον Ίππαρχο και τον Πτολεμαίο, και οφείλεται στη θέση του στον αστερισμό Δίδυμοι, στο μπροστινό μέρος της άκρης του αριστερού ποδιού του Κάστορα. Το λατινικό **Praepes** είναι ισοδύναμο (απλή μετάφραση του ελληνικού). Ο Ριτσιόλι τον γράφει ως **Πρόπος**, ενώ ο Φλάμστηντ δίνει και τη μεταγραφή **Propus** στο λατινικό αλφάβητο. Αλλά ο Τύχων είχε δώσει το όνομα Propus σε έναν άλλο αστέρα, τον σημερινό 1 Διδύμων.

Παρόμοιας σημασίας όνομα έδωσαν στον αστέρα και οι αρχαίοι Πέρσες, από τη θέση του στον αστερισμό: **Pish Pai**. Οι Βάσσος και Υγίνος τον αποκάλεσαν **Tropus** από το ελληνικό *τροπή* = στροφή, αναφερόμενοι στη φαινομενική στροφή της πορείας του Ηλίου από βορρά προς νότο κατά το θερινό ηλιοστάσιο, που συνέβαινε όταν αυτός περνούσε κοντά από τον η Διδύμων, ονομασία που μεταφέρει στην ελληνική γραφή ο Φλάμστηντ ως **Τρόπος**.

Το άλλο σημαντικό όνομα του αστέρα είναι **Tejat prior**, από το αραβικό **Al Tahayi**, ανατομικό όρο που υποδήλωνε αρχικώς τον αστέρα, αλλά και κάποιους αστέρες στην κεφαλή του Ωρίωνα. Επιπλέον, οι Άραβες συμπεριλάμβαναν τον ήτα μαζί με τους γ και μ Διδύμων στον μικρό αστερισμό τους **Nuhatai**. Για τους Κινέζους ο αστέρας μας ήταν ο **Yue**, ένας πολεμικός πέλεκυς, ενώ στη Βαβυλώνα σημείωνε τον όγδοο εκλειπτικό αστερισμό των Βαβυλωνίων, τον Maru-sha-pu-u-mash-mashu (= «Πρόσθιο του Στόματος των Διδύμων»), και προμήνυε εξέχουσες ζωές σε όσους είχαν γεννηθεί υπό την επίδρασή του.

Νεότερες ονομασίες του αστέρα με βάση τη θέση του σε καταλόγους είναι **7 Διδύμων** ή 7 Gem (ο «αριθμός Φλάμστηντ»), **HD 42995, HR 2216, BD+22°1241, HIP 29655, SAO 78135, ADS 4841A/B**.

Ο Πρόπους είναι μεταβλητός αστέρας, πράγμα που ανακαλύφθηκε από τον Ιούλιο Σμιντ στο Αστεροσκοπείο Αθηνών το έτος 1865.

* Κοντά στον η Διδύμων ο Ουίλιαμ Χέρσελ ανακάλυψε το 1781 τον πλανήτη Ουρανό, νομίζοντας αρχικά ότι ήταν κομήτης.

Αστροφυσικά δεδομένα
--------------------

Ο η Διδύμων διαχωρίζεται αρχικά σε Α (κύριο αστέρα) και Β (συνοδό) με γωνιακή απόσταση μεταξύ τους 1΄΄. Ο η Διδύμων Α είναι με τη σειρά του φασματοσκοπικώς διπλός αστέρας και ο λαμπρότερος αυτού του δεύτερου ζεύγους είναι ταυτόχρονα ημιπεριοδικός μεταβλητός αστέρας του τύπου SRA, με λαμπρότητα που μεταβάλλεται με μέση περίοδο 234 ημέρες μεταξύ των μεγεθών +3.15 και +3.9. Πρόκειται για έναν ερυθρό γίγαντα φασματικού τύπου M3. Ο άλλος αστέρας του η Gem Α είναι πιθανώς φασματικού τύπου B και περιφέρεται περί το κοινό τους κέντρο μάζας με περίοδο 8,2 γήινα έτη, όπως γίνεται φανερό από εκλείψεις που συμβαίνουν ανά τετραετία (επόμενη έκλειψη το έτος 2012).

Ο η Διδύμων B, είναι κίτρινος νάνος όπως και ο `Ηλιος, αλλά με απόλυτο μέγεθος 3,6 (δηλαδή εκπέμπει τρεις φορές περισσότερο φως από τον `Ηλιο). Περιφέρεται γύρω από το κοινό κέντρο μάζας της τριάδας με περίοδο περιφοράς τουλάχιστον 700 χρόνια. Η μέση ιδία κίνηση του όλου συστήματος είναι 6,9΄΄ ανά αιώνα.

Ο Πρόπους βρίσκεται κοντά στο επίπεδο της εκλειπτικής και έτσι υφίσταται επιπροσθήσεις από τη Σελήνη και, πολύ σπάνια, από τους πλανήτες. Η τελευταία του επιπρόσθηση από πλανήτη έγινε στις 27 Ιουλίου 1910 από την Αφροδίτη και η προτελευταία στις 11 Ιουλίου 1837 από τον Ερμή.

Πηγές
-----

* Allen, R.H.: *Star Names: Their Lore and Meaning*, Dover Publ. 1963, σελ. 235

Δείτε επίσης
------------

* Κατάλογος αστέρων των Διδύμων

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| wiktionary logowiktionary logo | Το *Βικιλεξικό* έχει σχετικό λήμμα:  **πρόπους**  |