Η Θύρα των Θέσεων στη Βιτεμβέργη στη Σαξονία-Άνχαλτ της Γερμανίας.ο προτενταστενισμος ειναιο μια θρησκεια τυ μαρτθνου λουθιρου στον 15 αιβωνα μχ 

| Χριστιανισμός |
| --- |
| Σταυρός |
| 
Σειρά λημμάτων |
| 
* Ιησούς Χριστός

* Ο Ιησούς στον Χριστιανισμό
* Παρθενική γέννηση
* Διακονία
* Σταύρωση
* Ανάσταση
 |
| 
* Αγία Γραφή (Βίβλος)
* Θεμελιώδη

* Παλαιά Διαθήκη
* Καινή Διαθήκη
* Ευαγγέλιο
* Κανόνας
* Βιβλία
* Ναός
* Σύμβολο της Πίστεως
 |
| Θεολογία
* Θεός
	+ Πατήρ
	+ Υιός
	+ Άγιο Πνεύμα

* Απολογητική
* Βάπτισμα
* Καθολικισμός
* Χριστολογία
* Ιστορία της θεολογίας
* Ιεραποστολή
* Σωτηρία
* Αγία Τριάδα
 |
| 
* Ιστορία
* Παράδοση

* Μαρία
* Απόστολοι
* Πέτρος
* Παύλος
* Πατέρες
* Πρωτοχριστιανική περίοδος
* Κωνσταντίνος
* Σύνοδοι
* Αυγουστίνος
* Σχίσμα του 1054
* Σταυροφορίες
* Ακινάτης
* Μεταρρύθμιση
* Λούθηρος
 |
| Σχετικά λήμματα
* Τέχνη
* Κριτική
* Τρομοκρατία
* Οικουμενισμός
* Λειτουργία
* Μουσική
* Αλλες θρησκείες
* Προσευχή
* Κήρυγμα
* Σύμβολα
 |
| 
* Ομολογίες
* Κλάδοι
**Ανατολικός**
* Ορθόδοξη Εκκλησία
* Ασσυριακή Εκκλησία
* Ανατολίτικες Ορθόδοξες Εκκλησίες
* Ανατολικός Καθολικισμός

**Δυτικός**
* Καθολική Εκκλησία
* Προτεσταντισμός
* Λουθηρανισμός
* Αγγλικανική Εκκλησία
* Μεθοδισμός
* Αντβεντισμός
* Αγιαστικό κίνημα
* Πεντηκοστιανισμός
* Καλβινισμός
* Αναβαπτιστές
* Βαπτιστές
* Ευαγγελικοί

**Αντιτριαδικός**
* Μάρτυρες του Ιεχωβά
* Μορμόνοι
* Μονοθεϊστικός Πεντηκοστιανισμός
 |
| ΙΧΘΥΣ |
| * π
* σ
* ε
 |

ν τα περισσότερα από τα κορυφαία ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης της χώρας.

### Στοχασμός και εργασιακή ηθική

Η προτεσταντική έννοια του Θεού και του ανθρώπου επιτρέπει στους πιστούς να χρησιμοποιούν όλες τις δοσμένες από τον Θεό ικανότητές τους, συμπεριλαμβανομένης της δύναμης της λογικής. Αυτό σημαίνει ότι τους επιτρέπεται να εξερευνήσουν τη δημιουργία του Θεού και, σύμφωνα με το εδάφιο της Γένεσης 2:15, να τη χρησιμοποιήσουν με υπεύθυνο και βιώσιμο τρόπο. Έτσι δημιουργήθηκε ένα πολιτιστικό κλίμα που ενίσχυσε πολύ την ανάπτυξη των ανθρωπιστικών σπουδών και των επιστημών. Μια άλλη συνέπεια της προτεσταντικής κατανόησης του ανθρώπου είναι ότι οι πιστοί, σε ευγνωμοσύνη για την εκλογή και τη λύτρωσή τους εν Χριστώ, πρέπει να ακολουθούν τις εντολές του Θεού. Η φιλοπονία, η λιτότητα, η επαγγελματικότητα, η πειθαρχία και το ισχυρό αίσθημα ευθύνης βρίσκονται στο επίκεντρο του ηθικού τους κώδικα. Ιδιαίτερα ο Καλβίνος απέρριπτε την πολυτέλεια. Επομένως τεχνίτες, βιομήχανοι και άλλοι επιχειρηματίες μπορούσαν να επανεπενδύουν το μεγαλύτερο μέρος των κερδών τους στα πιο αποδοτικά μηχανήματα και στις πιο σύγχρονες μεθόδους παραγωγής, που βασίζονταν στην πρόοδο των επιστημών και της τεχνολογίας. Ετσι η παραγωγικότητα αυξήθηκε, γεγονός που οδήγησε σε αυξημένα κέρδη και έδωσε τη δυνατότητα στους εργοδότες να πληρώνουν υψηλότερους μισθούς. Με αυτό τον τρόπο η οικονομία, οι επιστήμες και η τεχνολογία ενίσχυαν η μία την άλλη. Η ευκαιρία να συμμετάσχουν στην οικονομική επιτυχία των τεχνολογικών εφευρέσεων ήταν ένα ισχυρό κίνητρο τόσο για τους εφευρέτες όσο και για τους επενδυτές. Η προτεσταντική εργασιακή ηθική ήταν μια σημαντική δύναμη πίσω από την απρογραμμάτιστη και ασυντόνιστη μαζική δράση που επηρέασε την ανάπτυξη του καπιταλισμού και τη Βιομηχανική Επανάσταση. Αυτή η ιδέα είναι επίσης γνωστή ως «προτεσταντική ηθική θέση».

Ωστόσο ο διαπρεπής ιστορικός Φερνάν Μπρωντέλ (1902 – 1985), ηγέτης της σημαντικής Σχολής των *Annales* έγραψε: «Όλοι οι ιστορικοί αντιτάχθηκαν σε αυτή την αδύναμη θεωρία [την Προτεσταντική Ηθική], αν και δεν κατάφεραν να απαλλαγούν από αυτήν μια για πάντα. Ωστόσο είναι ξεκάθαρα ψευδής. Οι βόρειες χώρες κατέλαβαν τη θέση που προηγουμένως είχαν επί μακρόν καταλάβει τα παλιά καπιταλιστικά κέντρα της Μεσογείου. Δεν επινόησαν τίποτα, ούτε στην τεχνολογία ούτε στη διοίκηση των επιχειρήσεων.» Ο κοινωνικός επιστήμονας Ρόντνεϊ Σταρκ σχολιάζει επιπλέον ότι «κατά την κρίσιμη περίοδο της οικονομικής τους ανάπτυξης αυτά τα βόρεια κέντρα του καπιταλισμού ήταν καθολικά, όχι προτεσταντικά – η Μεταρρύθμιση αργούσε ακόμα να έρθει», ενώ ο Βρετανός ιστορικός Χιου Τρέβορ-Ρόπερ (1914 - 2003) δήλωσε «Η ιδέα ότι ο μεγάλης κλίμακας βιομηχανικός καπιταλισμός ήταν ιδεολογικά αδύνατος πριν από τη Μεταρρύθμιση ανατρέπεται από το απλό γεγονός ότι ήδη υπήρχε».

Σε μια παραγοντική ανάλυση του τελευταίου κύματος δεδομένων του *World Values Survey* ο Αρνο Τάους (Πανεπιστήμιο Κορβίνος της Βουδαπέστης) διαπίστωσε ότι ο Προτεσταντισμός φαίνεται να είναι πολύ κοντά στο συνδυασμό της θρησκείας και των παραδόσεων του φιλελευθερισμού. Ο Δείκτης Ανάπτυξης Παγκόσμιας Αξίας, που υπολογίστηκε από τον Τάους βασίζεται στις διαστάσεις του *World Values Survey*, όπως η εμπιστοσύνη στο κράτος δικαίου, η μη υποστήριξη της παραοικονομίας, ο μεταϋλικός ακτιβισμός, η υποστήριξη της δημοκρατίας, η μη αποδοχή της βίας, της ξενοφοβία και του ρατσισμού, η εμπιστοσύνη στο διεθνές κεφάλαιο και στα Πανεπιστήμια, η εμπιστοσύνη στην οικονομία της αγοράς, η υποστήριξη της δικαιοσύνης των φύλων, η συμμετοχή στον περιβαλλοντικό ακτιβισμό κ.λπ.

Οι Επισκοπικοί και οι Πρεσβυτεριανοί, καθώς και άλλοι Λευκοί Αγγλοσάξονες Προτεστάντες, τείνουν να είναι πολύ πιο πλούσιοι και καλύτερα μορφωμένοι (σε πτυχία και μεταπτυχιακά κατά κεφαλή) από τις περισσότερες άλλες θρησκευτικές ομάδες στις Ηνωμένες Πολιτείες και εκπροσωπούνται δυσανάλογα στα ανώτερα επίπεδα των αμερικανικών επιχειρήσεων, του δικαίου και της πολιτικής, ειδικά του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος. Πολλές από τις πλουσιότερες αμερικανικές οικογένειες όπως οι Βάντερμπιλτ, οι Aστορ, οι Ροκφέλερ, οι Ντυ Ποντ, οι Οικογένεια Ρούζβελτ, οι Φορμπς, οι Φορντ, οι Χουίτνεϊ, οι Mέλον, οι Mόργκαν και οι Χάριμαν είναι οικογένειες των πρώτης γραμμής Προτεσταντών.

### Eπιστήμη

Το Πανεπιστήμιο Κολούμπια, που ιδρύθηκε από την Εκκλησία της Αγγλίας.
Ο Προτεσταντισμός είχε σημαντική επίδραση στην επιστήμη. Σύμφωνα με τη Θέση του Mέρτον υπήρχε θετική συσχέτιση μεταξύ της ανόδου του αγγλικού Πουριτανισμού και του γερμανικού Πιετισμού από τη μια πλευρά και της πρώιμης πειραματικής επιστήμης από την άλλη. Η Θέση του Mέρτον έχει δύο ξεχωριστά σκέλη: Πρώτον παρουσιάζει μια θεωρία ότι η επιστήμη αλλάζει λόγω συσσώρευσης παρατηρήσεων και βελτίωσης στην πειραματική τεχνική και μεθοδολογία. Δεύτερον προβάλλει το επιχείρημα ότι η δημοφιλία της επιστήμης στην Αγγλία του 17ου αιώνα και η θρησκευτική δημογραφία της Βασιλικής Εταιρείας (οι Άγγλοι επιστήμονες εκείνης της εποχής ήταν κυρίως πουριτανοί ή άλλοι προτεστάντες) μπορεί να εξηγηθεί από μια συσχέτιση μεταξύ του προτεσταντισμού και των επιστημονικών αξιών. Ο Μέρτον επικεντρώθηκε στον αγγλικό πουριτανισμό και τον γερμανικό πιετισμό ως υπεύθυνων για την ανάπτυξη της επιστημονικής επανάστασης του 17ου και του 18ου αιώνα. Εξήγησε ότι η σύνδεση μεταξύ της θρησκευτικής πίστης και του ενδιαφέροντος για την επιστήμη ήταν το αποτέλεσμα μιας σημαντικής συνέργειας μεταξύ των ασκητικών προτεσταντικών αξιών και εκείνων της σύγχρονης επιστήμης. Οι προτεσταντικές αξίες ενθάρρυναν την επιστημονική έρευνα επιτρέποντας στην επιστήμη να προσδιορίσει την επιρροή του Θεού στον κόσμο —τη δημιουργία του— και έτσι παρέχοντας μια θρησκευτική αιτιολόγηση για την επιστημονική έρευνα.

Σύμφωνα με το *Scientific Elite: Nobel Laureates in the United States* της Χάριετ Ζούκερμαν μια ανασκόπηση των αμερικανικών βραβείων Νόμπελ που απονεμήθηκαν μεταξύ 1901 και 1972, στο 72% των Αμερικανών βραβευθέντων με Βραβείο Νόμπελ εντοπίστηκε προτεσταντικό υπόβαθρο. Συνολικά το 84% όλων των βραβείων Νόμπελ που απονεμήθηκαν σε Αμερικανούς στη Χημεία, το 60% στην Ιατρική, και το 59% στη Φυσική μεταξύ 1901 και 1972 κέρδισαν Προτεστάντες.

Σύμφωνα με το *100 Χρόνια Βραβεία Νόμπελ (2005)*, μια ανασκόπηση των βραβείων Νόμπελ που απονεμήθηκαν μεταξύ 1901 και 2000, το 65% των βραβευθέντων με το Βραβείο Νόμπελ, έχουν αναφέρει τον Χριστιανισμό στις διάφορες μορφές του ως θρησκευτική τους προτίμηση (423 βραβεία). και 32% έχει ταυτιστεί με τον Προτεσταντισμό στις διάφορες μορφές του (208 βραβεία), αν και οι Προτεστάντες αποτελούν το 12% ως 13% του παγκόσμιου πληθυσμού.

### Kυβέρνηση

Εκκλησιαστικές σημαίες, που χρησιμοποιούν οι Γερμανοί Προτεστάντες.
Κατά τον Μεσαίωνα η Εκκλησία και οι κοσμικές αρχές ήταν στενά συνδεδεμένες. Ο Μαρτίνος Λούθηρος διαχώρισε κατ' αρχήν το θρησκευτικό και το εγκόσμιο βασίλειο (δόγμα των δύο βασιλείων). Οι πιστοί ήταν υποχρεωμένοι να χρησιμοποιούν τη λογική για να κυβερνούν το εγκόσμιο βασίλειο με εύτακτο και ειρηνικό τρόπο. Το δόγμα του Λούθηρου για την ιεροσύνη όλων των πιστών αναβάθμισε σημαντικά τον ρόλο των λαϊκών στην εκκλησία. Τα μέλη μιας εκκλησίας είχαν το δικαίωμα να εκλέγουν έναν ιερέα και, εάν χρειαζόταν, να ψηφίσουν υπέρ της απόλυσής του (Πραγματεία *Περί του δικαιώματος και της εξουσίας μιας χριστιανικής συνέλευσης ή εκκλησίας να κρίνει όλα τα δόγματα και να καλεί, να εγκαθιστά και να απολύει διδασκάλους, όπως μαρτυρείται στη Γραφή*, 1523). Ο Καλβίνος ενίσχυσε αυτή τη βασικά δημοκρατική προσέγγιση περιλαμβάνοντας εκλεγμένους λαϊκούς (πρεσβύτερους) στην αντιπροσωπευτική του εκκλησιαστική κυβέρνηση. Οι Ουγενότοι πρόσθεσαν περιφερειακές συνόδους και μια εθνική σύνοδο, τα μέλη της οποίας εκλέγονταν από τις εκκλησίες, στο σύστημα εκκλησιαστικής αυτοδιοίκησης του Καλβίνου. Αυτό το σύστημα υιοθετήθηκε από τις άλλες μεταρρυθμισμένες εκκλησίες και από ορισμένους Λουθηρανούς με πρώτους των Δουκάτων Γιούλιχ-Κλέβες-Μπεργκ τον 17ο αιώνα.

Πολιτικά ο Καλβίνος ευνόησε ένα μείγμα αριστοκρατίας και δημοκρατίας. Εκτιμούσε τα πλεονεκτήματα της δημοκρατίας: «Είναι ένα ανεκτίμητο δώρο, αν ο Θεός επιτρέπει σε ένα λαό να εκλέγει ελεύθερα τις αρχές και τους άρχοντές του». Ο Καλβίνος πίστευε επίσης ότι οι επίγειοι άρχοντες χάνουν το θεϊκό τους δικαίωμα και πρέπει να πατάσσονται όταν ξεσηκώνονται εναντίον του Θεού. Για την περαιτέρω προστασία των δικαιωμάτων των απλών ανθρώπων ο Καλβίνος πρότεινε τον διαχωρισμό των πολιτικών εξουσιών σε ένα σύστημα ελέγχων και ισορροπιών (διάκριση των εξουσιών). Έτσι αυτός και οι οπαδοί του αντιστάθηκαν στον πολιτικό απολυταρχισμό και άνοιξαν τον δρόμο για την ανάπτυξη της σύγχρονης δημοκρατίας. Εκτός από την Αγγλία η Ολλανδία ήταν, υπό την καλβινιστική ηγεσία, η πιο ελεύθερη χώρα στην Ευρώπη τον 17ο και τον 18ο αιώνα. Παρείχε άσυλο σε φιλοσόφους όπως ο Μπαρούχ Σπινόζα και ο Πιέρ Μπαιλ. Ο Ούγκο Γκρότιους δίδαξε τη θεωρία του του φυσικού δικαίου και μια σχετικά φιλελεύθερη ερμηνεία της Αγίας Γραφής.

Συνεπείς με τις πολιτικές ιδέες του Καλβίνου οι Προτεστάντες δημιούργησαν τόσο την Αγγλική όσο και την Αμερικανική δημοκρατία. Στην Αγγλία του 17ου αιώνα τα πιο σημαντικά πρόσωπα και γεγονότα σε αυτή τη διαδικασία ήταν ο Αγγλικός Εμφύλιος Πόλεμος, ο Όλιβερ Κρόμγουελ, ο Τζον Μίλτον, ο Τζον Λοκ, η Ένδοξη Επανάσταση, η Αγγλική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και η Πράξη Διακανονισμού. Αργότερα οι Βρετανοί μετέφεραν τα δημοκρατικά τους ιδανικά στις αποικίες τους, π.χ. Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία και Ινδία. Στη Βόρεια Αμερική η Αποικία του Πλίμουθ (Πατέρες Προσκυνητές, 1620) και η Αποικία του Κόλπου της Μασαχουσέτης (1628) εφάρμοσαν τη δημοκρατική αυτοδιοίκηση και τον διαχωρισμό των εξουσιών. Αυτοί οι Προτεστάντες ήταν πεπεισμένοι ότι η δημοκρατική μορφή διακυβέρνησης ήταν το θέλημα του Θεού. Το *Mayflower Compact* ήταν ένα κοινωνικό συμβόλαιο.

### Δικαιώματα και Ελευθερίες

Ο φιλόσοφος του Διαφωτισμού Τζον Λοκ υποστήριζε την ατομική συνείδηση, απαλλαγμένη από τον κρατικό έλεγχο.
Οι προτεστάντες ανέλαβαν επίσης την πρωτοβουλία για την υπεράσπιση της θρησκευτικής ελευθερίας. Η ελευθερία της συνείδησης είχε υψηλή προτεραιότητα στη θεολογική, φιλοσοφική και πολιτική ατζέντα αφού ο Λούθηρος αρνήθηκε να αποκηρύξει τις πεποιθήσεις του πριν από τη Δίαιτα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας στη Βορμς (1521). Κατά την άποψή του η πίστη ήταν ένα ελεύθερο έργο του Αγίου Πνεύματος και, επομένως, δεν μπορούσε να επιβληθεί σε έναν άνθρωπο. Οι διωκόμενοι Αναβαπτιστές και Ουγενότοι απαίτησαν ελευθερία συνείδησης και εφάρμοσαν τον διαχωρισμό εκκλησίας και κράτους. Στις αρχές του 17ου αιώνα Βαπτιστές όπως ο Τζον Σμιθ και ο Τόμας Χέλγουις δημοσίευσαν φυλλάδια για την υπεράσπιση της θρησκευτικής ελευθερίας. Η σκέψη τους επηρέασε τη στάση του Τζον Μίλτον και του Τζων Λοκ σχετικά με την ανεκτικότητα. Υπό την ηγεσία του Βαπτιστή Ρότζερ Ουίλιαμς, του Τόμας Χούκερ και του Κουάκερου Γουίλιαμ Πεν αντίστοιχα το Ρόουντ Άιλαντ, το Κονέκτικατ και η Πενσυλβάνια συνδύασαν τα δημοκρατικά συντάγματα με την ελευθερία της θρησκείας. Αυτές οι αποικίες έγιναν ασφαλή καταφύγια για τις διωκόμενες θρησκευτικές μειονότητες, συμπεριλαμβανομένων των Εβραίων. Η Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας των Ηνωμένων Πολιτειών, το Σύνταγμά τους και η Αμερικανική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων με τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα έκαναν αυτή την παράδοση μόνιμη δίνοντάς της ένα νομικό και πολιτικό πλαίσιο. Η μεγάλη πλειοψηφία των Αμερικανών Προτεσταντών, τόσο κληρικοί όσο και λαϊκοί, υποστήριξε σθεναρά το κίνημα της ανεξαρτησίας. Όλες οι μεγάλες προτεσταντικές εκκλησίες εκπροσωπήθηκαν στο Πρώτο και το Δεύτερο Ηπειρωτικό Συνέδριο. Τον 19ο και τον 20ό αιώνα η Αμερικανική δημοκρατία έγινε πρότυπο για πολλές άλλες χώρες και περιοχές σε όλο τον κόσμο (π.χ. Λατινική Αμερική, Ιαπωνία και Γερμανία). Ο ισχυρότερος δεσμός μεταξύ της Αμερικανικής και της Γαλλικής Επανάστασης ήταν ο Μαρκήσιος ντε Λαφαγιέτ, ένθερμος υποστηρικτής των αμερικανικών συνταγματικών αρχών. Η Γαλλική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη βασίστηκε κυρίως στο προσχέδιο αυτού του εγγράφου από τον Λαφαγιέτ. Η Διακήρυξη των Ηνωμένων Εθνών και η Οικουμενική Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων απηχούν επίσης την αμερικανική συνταγματική παράδοση.

Η δημοκρατία, η θεωρία του κοινωνικού συμβολαίου, ο διαχωρισμός των εξουσιών, η θρησκευτική ελευθερία, ο διαχωρισμός εκκλησίας και κράτους - αυτά τα επιτεύγματα της Μεταρρύθμισης και του πρώιμου Προτεσταντισμού επεξεργάστηκαν και διέδωσαν οι στοχαστές του Διαφωτισμού. Μερικοί από τους φιλοσόφους του Αγγλικού, του Σκωτσέζικου, του Γερμανικού και του Ελβετικού Διαφωτισμού—Τόμας Χομπς, Τζων Λοκ, Τζον Τόλαντ, Ντέιβιντ Χιουμ, Γκότφριντ Βίλχελμ Λάιμπνιτς, Κρίστιαν Βολφ, Ιμμάνουελ Καντ και Ζαν-Ζακ Ρουσσώ— είχαν προτεσταντικό υπόβαθρο. Για παράδειγμα ο Τζων Λοκ, του οποίου η πολιτική σκέψη βασίστηκε σε «ένα σύνολο προτεσταντικών χριστιανικών υποθέσεων», άντλησε την ισότητα όλων των ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένης της ισότητας των φύλων («Αδάμ και Εύα»), από τη Γένεση 1, 26 –28. Καθώς όλα τα άτομα δημιουργήθηκαν εξίσου ελεύθερα, όλες οι κυβερνήσεις χρειάζονταν «τη συγκατάθεση των κυβερνώμενων».

Επίσης κάποιοι Προτεστάντες υποστήριξαν άλλα ανθρώπινα δικαιώματα. Για παράδειγμα τα βασανιστήρια καταργήθηκαν στην Πρωσία το 1740, η δουλεία στη Βρετανία το 1834 και στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1865 (Ουίλιαμ Ουίλμπερφορς, Χάριετ Μπίτσερ Στόου, Αβραάμ Λίνκολν — κατά των Νότιων Προτεσταντών). Ο Ούγκο Γκρότιους και ο Σάμουελ Πούφεντορφ ήταν από τους πρώτους στοχαστές που συνέβαλαν σημαντικά στο διεθνές δίκαιο.. Η Σύμβαση της Γενεύης, ένα σημαντικό τμήμα του ανθρωπιστικού διεθνούς δικαίου, ήταν σε μεγάλο βαθμό έργο του Ερρίκου Ντυνάν, ενός μεταρρυθμιστή ευσεβιστή, που ίδρυσε επίσης τον Ερυθρό Σταυρό.

### Κοινωνική διδασκαλία

Οι Προτεστάντες έχουν ιδρύσει νοσοκομεία, στέγες για άτομα με ειδικές ανάγκες ή ηλικιωμένους, εκπαιδευτικά ιδρύματα, οργανώσεις που παρέχουν βοήθεια σε αναπτυσσόμενες χώρες και άλλους φορείς κοινωνικής πρόνοιας. Τον 19ο αιώνα σε όλο τον αγγλοαμερικανικό κόσμο πολλά αφοσιωμένα μέλη όλων των προτεσταντικών δογμάτων ήταν ενεργά σε κινήματα κοινωνικής μεταρρύθμισης όπως η κατάργηση της δουλείας, οι μεταρρυθμίσεις στις φυλακές και το δικαίωμα ψήφου των γυναικών. Ως απάντηση στο «κοινωνικό ερώτημα» του 19ου αιώνα η Γερμανία υπό τον καγκελάριο Όττο φον Μπίσμαρκ εισήγαγε ασφαλιστικά προγράμματα που οδήγησαν στο κράτος πρόνοιας (ασφάλιση υγείας, ατυχήματος και αναπηρίας και συντάξεις γήρατος). Για τον Μπίσμαρκ αυτό ήταν ο «πρακτικός Χριστιανισμός». Αυτά τα προγράμματα επίσης αντιγράφηκαν από πολλά άλλα κράτη, ιδιαίτερα στον Δυτικό κόσμο.

Η Χριστιανική Αδελφότητα Νέων ιδρύθηκε από τον Εκκλησιαστή Τζορτζ Ουίλιαμς, με στόχο την ενδυνάμωση των νέων.

### Λειτουργία

Η προτεσταντική λειτουργία είναι ένα πρότυπο λατρείας που χρησιμοποιείται (είτε συνιστάται είτε επιβάλλεται) από μια προτεσταντική εκκλησία ή δόγμα σε τακτική βάση. Ο όρος λειτουργία προέρχεται από τα ελληνικά και σημαίνει «δημόσιο έργο». Η Λειτουργία είναι κυρίως σημαντική στις Ιστορικές Προτεσταντικές εκκλησίες (ή κύριες Προτεσταντικές εκκλησίες), ενώ οι Ευαγγελικές Προτεσταντικές εκκλησίες τείνουν να είναι πολύ ευέλικτες και σε ορισμένες περιπτώσεις δεν έχουν καθόλου λειτουργία. Γίνεται συχνά αλλά όχι αποκλειστικά την Κυριακή.

### Τέχνες

Οι τέχνες έχουν εμπνευστεί έντονα από τις προτεσταντικές πεποιθήσεις.

Ο Μαρτίνος Λούθηρος, ο Πάουλ Γκέρχαρντ, ο Τζορτζ Γουίδερ, ο Ισαακ Γουότς, ο Τσαρλς Γουέλεϋ, ο Γουίλιαμ Κούπερ και πολλοί άλλοι συγγραφείς και συνθέτες δημιούργησαν γνωστούς εκκλησιαστικούς ύμνους.

Μουσικοί όπως ο Χάινριχ Συτς, ο Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ, ο Γκέοργκ Φρίντριχ Χαίντελ, ο Χένρι Πέρσελ, ο Γιοχάνες Μπραμς, ο Φίλιπ Νικολάι και ο Φέλιξ Μέντελσον συνέθεσαν σπουδαία έργα μουσικής.

Εξέχοντες ζωγράφοι με προτεσταντικό υπόβαθρο ήταν, για παράδειγμα, ο Άλμπρεχτ Ντύρερ, ο Χανς Χόλμπαϊν ο Νεότερος, ο Λούκας Κράναχ ο Πρεσβύτερος, ο Λούκας Κράναχ ο Νεότερος, ο Ρέμπραντ και ο Βίνσεντ βαν Γκογκ.

Η παγκόσμια λογοτεχνία εμπλουτίστηκε με τα έργα των Έντμουντ Σπένσερ, Τζον Μίλτον, Τζον Μπάνυαν, Τζον Ντον, Τζον Ντράιντεν, Ντάνιελ Ντεφόε, Γουίλιαμ Γουόρντσγουορθ, Τζόναθαν Σουίφτ, Γιόχαν Βόλφγκανγκ Γκαίτε, Φρίντριχ Σίλερ, Σάμιουελ Τέιλορ Κόλεριτζ, Έντγκαρ Άλλαν Πόε, Μάθιου Αρνολντ, Κόνραντ Φέρντιναντ Μάγιερ, Τέοντορ Φοντάνε, Ουόσινγκτον Ιρβινγκ, Ρόμπερτ Μπράουνινγκ, Έμιλι Ντίκινσον, Έμιλι Μπροντέ, Κάρολος Ντίκενς, Ναθάνιελ Χόθορν, Τόμας Στερνς Έλιοτ, Τζον Γκάλσγουορθυ, Τόμας Μαν, Γουίλιαμ Φώκνερ, Τζον Άπνταϊκ και πολλοί άλλοι.

* Το Μνημείο του Λούθηρου στη Βορμς, με μερικές από τις κρίσιμες μορφές της Μεταρρύθμισης.Το Μνημείο του Λούθηρου στη Βορμς, με μερικές από τις κρίσιμες μορφές της Μεταρρύθμισης.
* Το Διεθνές Μνημείο της Μεταρρύθμισης στη Γενεύη της Ελβετίας.Το Διεθνές Μνημείο της Μεταρρύθμισης στη Γενεύη της Ελβετίας.
* Η Προσκύνηση της Τριάδος του Άλμπρεχτ Ντύρερ.*Η Προσκύνηση της Τριάδος* του Άλμπρεχτ Ντύρερ.
* Η Σταύρωση του Χριστού του Λούκας Κράναχ του Πρεσβύτερου.Η *Σταύρωση του Χριστού* του Λούκας Κράναχ του Πρεσβύτερου.
* Αδάμ και Εύα του Λούκας Κράναχ του Νεότερου.*Αδάμ και Εύα* του Λούκας Κράναχ του Νεότερου.
* Ουγενότος, τη Νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου, που αρνείται να προστατευθεί από τον κίνδυνο φορώντας το ρωμαιοκαθολικό σήμα του Τζων Έβερετ Μίλαι.*Ουγενότος, τη Νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου, που αρνείται να προστατευθεί από τον κίνδυνο φορώντας το ρωμαιοκαθολικό σήμα* του Τζων Έβερετ Μίλαι.
* Η Επιστροφή του Ασώτου, λεπτομέρεια, 1669, του Ρέμπραντ.*Η Επιστροφή του Ασώτου*, λεπτομέρεια, 1669, του Ρέμπραντ.
* Η Εκκλησία στην Ωβέρ, 1890. Μουσείο Ορσέ, Παρίσι, του Βίνσεντ βαν Γκογκ.*Η Εκκλησία στην Ωβέρ*, 1890. Μουσείο Ορσέ, Παρίσι, του Βίνσεντ βαν Γκογκ.

Καθολικές αντιδράσεις
---------------------

Κύρια λήμματα: Αντιμεταρρύθμιση και Σύνοδος του Τρέντο
Ο Ορμος Ματάντσας στη Φλόριντα, όπου οι προτεστάντες επιζώντες ναυαγίου εκτελέστηκαν από τον Ισπανό Μενέντεζ "επειδή είχαν εγκατασταθεί εκεί χωρίς την άδεια της Μεγαλειότητάς Σας και διέδιδαν τη λουθηρανική θρησκεία"Η Σφαγή Γάλλων προτεσταντών τη Νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου το 1572.
Η άποψη της Καθολικής Εκκλησίας είναι ότι τα προτεσταντικά δόγματα δεν μπορούν να θεωρηθούν εκκλησίες, αλλά μάλλον είναι εκκλησιαστικές κοινότητες ή ιδιαίτερες κοινότητες πίστης, επειδή οι τελετές και τα δόγματά τους δεν είναι ιστορικά ίδια με τα καθολικά μυστήρια και δόγματα και οι προτεσταντικές κοινότητες δεν έχουν μυστηριακή διακονική ιεροσύνη και επομένως στερούνται αληθινής αποστολικής διαδοχής. Σύμφωνα με τον επίσκοπο Ιλαρίωνα (Αλφέγιεφ) η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει την ίδια άποψη επί του θέματος.

Σε αντίθεση με το πώς χαρακτηρίζονταν συχνά οι Προτεστάντες Μεταρρυθμιστές η έννοια της *καθολικής* ή παγκόσμιας Εκκλησίας δεν παραμερίστηκε κατά τη διάρκεια της Προτεσταντικής Μεταρρύθμισης. Αντίθετα η ορατή ενότητα της *καθολικής* ή *παγκόσμιας εκκλησίας* θεωρείτο από τους Προτεστάντες μεταρρυθμιστές ως σημαντικό και ουσιαστικό δόγμα της Μεταρρύθμισης. Οι Κύριοι μεταρρυθμιστές, όπως ο Mαρτίνος Λούθηρος, ο Ιωάννης Καλβίνος και ο Ούλριχ Ζβίγγλιος, πίστευαν ότι μεταρρυθμίζουν την Καθολική Εκκλησία, που τη θεωρούσαν διεφθαρμένη. Και οι τρεις τους πήραν πολύ σοβαρά τις κατηγορίες για σχίσμα και νεωτερισμό, αρνούμενοι αυτές τις κατηγορίες και υποστηρίζοντας ότι ήταν η Καθολική Εκκλησία που τους είχε εγκαταλείψει. Οι Προτεστάντες Μεταρρυθμιστές διαμόρφωσαν μια νέα και ριζικά διαφορετική θεολογική άποψη για την εκκλησιολογία, ότι η ορατή Εκκλησία είναι «καθολική» (πεζό «κ») παρά «Καθολική» (κεφαλαία «Κ»). Συνεπώς δεν υπάρχει ακαθόριστος αριθμός ενοριακών, εκκλησιαστικών ή εθνικών εκκλησιών, που να αποτελούν τόσες πολλές εκκλησιαστικές ατομικότητες, αλλά μια μεγάλη πνευματική δημοκρατία της οποίας αποτελούν μέρος αυτές οι διάφορες οργανώσεις, αν και η καθεμία έχει πολύ διαφορετικές απόψεις. Αυτό ήταν πολύ μακριά από την παραδοσιακή και ιστορική καθολική αντίληψη ότι η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία ήταν η μόνη αληθινή Εκκλησία του Χριστού.

Ακόμη, σύμφωνα με την προτεσταντική αντίληψη, η *ορατή εκκλησία* δεν είναι, ας πούμε, ένα γένος με τόσα πολλά είδη κάτω από αυτήν. Προκειμένου να δικαιολογήσουν την αποχώρησή τους από την Καθολική Εκκλησία, οι Προτεστάντες έθεσαν συχνά ένα νέο επιχείρημα, λέγοντας ότι δεν υπήρχε πραγματική ορατή Εκκλησία με θεϊκή εξουσία, παρά μόνο μια *πνευματική, αόρατη και κρυφή εκκλησία* - αυτή η ιδέα ξεκίνησε στις πρώτες ημέρες της Προτεσταντικής Μεταρρύθμισης.

Όπου έλαβε χώρα η Κύρια Μεταρρύθμιση, που υποστηρίχθηκε από τους κυβερνώντες, το αποτέλεσμα ήταν μια μεταρρυθμιστική εθνική προτεσταντική εκκλησία που οραματιζόταν να είναι μέρος ολόκληρης της *αόρατης εκκλησίας*, αλλά διαφωνούσε σε ορισμένα σημαντικά σημεία του δόγματος και της πρακτικής που συνδέεται με αυτό. με αυτό που μέχρι τότε θεωρείτο το κανονιστικό σημείο αναφοράς για τέτοια θέματα, δηλαδή τον Παπισμό και την κεντρική εξουσία της Καθολικής Εκκλησίας. Έτσι οι μεταρρυθμιστικές εκκλησίες πίστευαν σε κάποια μορφή Καθολικότητας, βασισμένη στο δόγμα των πέντε *μόνο* και σε μια ορατή εκκλησιαστική οργάνωση βασισμένη στο Συνοδιστικό κίνημα του 14ου και 15ου αιώνα, απορρίπτοντας τον παπισμό και το παπικό αλάθητο υπέρ των οικουμενικών συνόδων, αλλά απορρίπτοντας την τελευταία οικουμενική σύνοδο, τη Σύνοδο του Τρέντο. Η θρησκευτική ενότητα επομένως δεν έγινε δόγμα και ταυτότητα, αλλά αόρατος χαρακτήρας, όπου η ενότητα ήταν εκείνη της πίστης στον Ιησού Χριστό, όχι κοινή ταυτότητα, δόγμα, πίστη και συλλογική δράση.

Υπάρχουν Προτεστάντες, ιδίως της μεταρρυθμιστικής παράδοσης, που είτε απορρίπτουν είτε υποβαθμίζουν τον προσδιορισμό *Προτεστάντης* λόγω της αρνητικής χροιάς που έχει η λέξη εκτός από την κύρια σημασία της, προτιμώντας τον προσδιορισμό *Μεταρρυθμιστής*, *Ευαγγελικός* ή ακόμα και *Μεταρρυθμιστής Καθολικός*, που εκφράζει αυτό που αποκαλούν *Μεταρρυθμισμένη Καθολικότητα* και υπερασπίζεται τα επιχειρήματά τους των παραδοσιακών προτεσταντικών ομολογιών.

Οικουμενισμός
-------------

Κύριο λήμμα: Οικουμενισμός
Η Συνδιάσκεψη του Μάρμπουργκ (1529) ήταν μια πρώιμη προσπάθεια ένωσης του Λούθηρου και του Ζβίγγλιοy. Απέτυχε καθώς τόσο οι μεταρρυθμιστές όσο και οι αντιπροσωπείες τους δεν μπορούσαν να συμφωνήσουν για το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας. Παρόμοιες συζητήσεις έγιναν το 1586 κατά τη Συνδιάσκεψη του Μομπελιάρ και από το 1661 ως το 1663 κατά της Συγκριτιστική διαμάχης. Ανώνυμη ξυλογραφία, 1557.Η Ιεραποστολική Διάσκεψη του Εδιμβούργου θεωρείται η συμβολική αφετηρία του σύγχρονου οικουμενικού κινήματος.
Το οικουμενικό κίνημα είχε επιρροή στις προτεσταντικές εκκλησίες, ξεκινώντας τουλάχιστον το 1910 με την Ιεραποστολική Συνδιάσκεψη του Εδιμβούργου. Η προέλευσή του έγκειται στην αναγνώριση της ανάγκης για συνεργασία στον τομέα των ιεραποστολών στην Αφρική, την Ασία και την Ωκεανία. Από το 1948 το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών είναι επιδραστικό, αλλά αναποτελεσματικό στη δημιουργία μιας ενωμένης εκκλησίας. Υπάρχουν επίσης οικουμενικά σώματα σε περιφερειακό, εθνικό και τοπικό επίπεδο σε όλο τον κόσμο, αλλά τα σχίσματα εξακολουθούν να είναι πολύ περισσότερα από τις ενοποιήσεις. Μία, αλλά όχι η μόνη, έκφραση του οικουμενικού κινήματος, ήταν η κίνηση για τη δημιουργία ενωμένων εκκλησιών, όπως η Εκκλησία της Νότιας Ινδίας, η Εκκλησία της Βόρειας Ινδίας, η Ενωμένη Εκκλησία του Χριστού με έδρα τις ΗΠΑ, η Ενωμένη Εκκλησία του Καναδά, η Ενωτική Εκκλησία στην Αυστραλία και η Ενωμένη Εκκλησία του Χριστού στις Φιλιππίνες, που έχουν ραγδαία μείωση των μελών. Υπήρξε μια έντονη εμπλοκή Ορθοδόξων εκκλησιών στο οικουμενικό κίνημα, αν και οι αντιδράσεις μεμονωμένων Ορθοδόξων θεολόγων κυμάνθηκε από τη δοκιμαστική έγκριση του στόχου της χριστιανικής ενότητας μέχρι τη σαφή καταδίκη του αποτελέσματος που έγινε αντιληπτό ως υποβάθμιση του ορθόδοξου δόγματος.

Ένα προτεσταντικό βάπτισμα θεωρείται έγκυρο από την Καθολική Εκκλησία αν γίνεται με τον τριαδικό τύπο και με τη συγκεκριμένη πρόθεση. Ωστόσο, καθώς η χειροτονία των Προτεσταντών λειτουργών δεν αναγνωρίζεται λόγω της έλλειψης αποστολικής διαδοχής και της απόσχισης από την Καθολική Εκκλησία, όλα τα άλλα μυστήρια (εκτός του γάμου) που τελούνται από προτεσταντικά δόγματα και λειτουργούς δεν αναγνωρίζονται ως έγκυρα. Επομένως οι Προτεστάντες που επιθυμούν την πλήρη κοινωνία με την Καθολική Εκκλησία δεν επαναβαφτίζονται (αν και χρίονται) και οι προτεστάντες λειτουργοί που γίνονται Καθολικοί μπορούν να χειροτονηθούν ιερείς μετά από μια περίοδο σπουδών.

Το 1999 οι εκπρόσωποι της Λουθηρανικής Παγκόσμιας Ομοσπονδίας και της Καθολικής Εκκλησίας υπέγραψαν την Κοινή Διακήρυξη για το Δόγμα της Δικαίωσης, επιλύοντας προφανώς τη σύγκρουση σχετικά με τη φύση της δικαίωσης που ήταν η ρίζα της Προτεσταντικής Μεταρρύθμισης, αν και οι Ομολογιακοί Λουθηρανοί απορρίπτουν αυτή τη Διακήρυξη. Αυτό είναι κατανοητό, αφού δεν υπάρχει για αυτούς καμία αναγκαστική αρχή. Στις 18 Ιουλίου 2006 οι εκπρόσωποι της Παγκόσμιας Διάσκεψης Μεθοδιστών ψήφισαν ομόφωνα την αποδοχή της Κοινής Διακήρυξης.

Διάδοση και δημογραφικά
-----------------------

Δείτε επίσης: Χριστιανισμός ανά χώρα
Υπάρχουν περισσότεροι από 900 εκατομμύρια Προτεστάντες παγκοσμίως, μεταξύ περίπου 2,4 δισεκατομμυρίων Χριστιανών. Το 2010 συνολικά περισσότερα από 800 εκατομμύρια περιλάμβαναν 300 στην Υποσαχάρια Αφρική, 260 στην Αμερική, 140 στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού, 100 στην Ευρώπη και 2 στη Μέση Ανατολή-Βόρεια Αφρική. Οι Προτεστάντες αντιπροσωπεύουν σχεδόν το σαράντα τοις εκατό των Χριστιανών παγκοσμίως και είναι περισσότερο από το ένα δέκατο του συνολικού ανθρώπινου πληθυσμού. Διάφορες εκτιμήσεις ανεβάζουν το ποσοστό των Προτεσταντών σε σχέση με το συνολικό αριθμό των χριστιανών του κόσμου σε 33%, 36%, 36,7%,και 40%, ενώ σε σχέση με τον παγκόσμιο πληθυσμό 11,6% και 13%.

Στις ευρωπαϊκές χώρες που επηρεάστηκαν βαθύτερα από τη Μεταρρύθμιση, ο Προτεσταντισμός εξακολουθεί να παραμένει η πλειοψηφούσα θρησκεία. (Βόρειες Χώρες χώρες και [Ηνωμένο Βασίλειο]]). Σε άλλα ιστορικά προτεσταντικά προπύργια όπως η Γερμανία, η Ολλανδία, η Ελβετία, η Λετονία και η Εσθονία, παραμένει μια από τις πιο δημοφιλείς θρησκείες. Αν και η Τσεχία ήταν η γενέτειρα ενός από τα πιο σημαντικά προ-μεταρρυθμιστικά κινήματα, σήμερα υπάρχουν εκεί μόνο λίγοι προτεστάντες πιστοί, κυρίως λόγω ιστορικών λόγων όπως οι διώξεις των Προτεσταντών από τους Καθολικούς Αψβούργους, των περιορισμών κατά τη διάρκεια της κομμουνιστικής διακυβέρνησης, καθώς και της συνεχιζόμενης εκκοσμίκευσης. Τις τελευταίες δεκαετίες η θρησκευτικότητα μειώνεται καθώς η εκκοσμίκευση έχει αυξηθεί. Σύμφωνα με μια μελέτη του 2019 σχετικά με τη θρησκευτικότητα στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2019 από το Ευρωβαρόμετρο οι Προτεστάντες αποτελούσαν το 9% του πληθυσμού της ΕΕ. Σύμφωνα με το *Pew Research Center* οι Προτεστάντες αποτελούσαν σχεδόν το ένα πέμπτο (ή το 18%) του χριστιανικού πληθυσμού της ηπείρου το 2010. Οι Clarke και Beyer εκτιμούν ότι οι Προτεστάντες αποτελούσαν το 15% όλων των Ευρωπαίων το 2009, ενώ ο Noll ισχυρίζεται ότι λιγότερο από το 12% από αυτούς ζούσαν στην Ευρώπη το 2010.

Η Εκκλησία του Αγίου Πέτρου (1612), η παλαιότερη σωζόμενη προτεσταντική εκκλησία στον *Νέο Κόσμο* (την Αμερικανική ήπειρο), η πρώτη από τις εννέα ενοριακές εκκλησίες που ιδρύθηκαν στις Βερμούδες από την Εκκλησία της Αγγλίας. Οι Βερμούδες έχουν επίσης την παλαιότερη Πρεσβυτεριανή εκκλησία έξω από τις Βρετανικές Νήσους, την Εκκλησία του Χριστού της Εκκλησίας της Σκωτίας (1719).
Οι αλλαγές στον παγκόσμιο προτεσταντισμό τον τελευταίο αιώνα ήταν σημαντικές. Από το 1900 ο Προτεσταντισμός εξαπλώθηκε γρήγορα στην Αφρική, την Ασία, την Ωκεανία και τη Λατινική Αμερική. Αυτό έκανε τον Προτεσταντισμό να ονομαστεί μια κυρίως μη δυτική θρησκεία. Μεγάλο μέρος της ανάπτυξης σημειώθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν έλαβε χώρα η αποαποικιοποίηση της Αφρικής και η κατάργηση των διαφόρων περιορισμών κατά των Προτεσταντών στις χώρες της Λατινικής Αμερικής. Σύμφωνα με μια πηγή οι Προτεστάντες αποτελούσαν αντίστοιχα το 2,5%, το 2%, το 0,5% των Λατινοαμερικανών, των Αφρικανών και των Ασιατών. Το 2000 το ποσοστό των Προτεσταντών στις αναφερόμενες ηπείρους ήταν 17%, περισσότερο από 27% και 6%, αντίστοιχα.Σύμφωνα με τον Mαρκ A. Noλ το 79% των Αγγλικανών ζούσε στο Ηνωμένο Βασίλειο το 1910, ενώ το μεγαλύτερο μέρος του υπολοίπου στις Ηνωμένες Πολιτείες και σε ολόκληρη τη Βρετανική Κοινοπολιτεία. Το 2010 το 59% των Αγγλικανών ήταν στην Αφρική. Το 2010 περισσότεροι Προτεστάντες ζούσαν στην Ινδία απ' ό,τι στο Ηνωμένο Βασίλειο ή τη Γερμανία, ενώ οι Προτεστάντες στη Βραζιλία ήταν τόσοι όσοι και οι Προτεστάντες στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γερμανία μαζί. Σχεδόν τόσοι ζούσαν σε καθεμία από τη Νιγηρία και την Κίνα όσο και σε όλη την Ευρώπη. Η Κίνα φιλοξενεί τη μεγαλύτερη προτεσταντική μειονότητα στον κόσμο.

Ο προτεσταντισμός αναπτύσσεται στην Αφρική,την Ασία, τη Λατινική Αμερική, και την Ωκεανία, ενώ υποχωρεί στην Αγγλία, τη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη, με ορισμένες εξαιρέσεις όπως η Γαλλία, όπου εξαλείφθηκε μετά την κατάργηση του Έδικτου της Νάντης με εκείνο του Φονταινεμπλώ και την επόμενη δίωξη των Ουγενότων, αλλά τώρα υποστηρίζεται ότι είναι σταθερός σε αριθμό ή ακόμη και αυξάνεται ελαφρά. Σύμφωνα με ορισμένους η Ρωσία είναι μια άλλη χώρα που βλέπει μια προτεσταντική αναβίωση.

Το 2010 οι μεγαλύτερες προτεσταντικές ομολογιακές οικογένειες ήταν ιστορικά Πεντηκοστιανές (11%), Αγγλικανικές (11%), Λουθηρανικές (10%), Βαπτιστικές (9%), Ενωτικές (ενώσεις διαφορετικών δογμάτων) (7%), Πρεσβυτεριανές ή Μεταρρυθμιστικές (7%), Μεθοδιστικές (3%), Αντβεντιστικές (3%), Εκκλησιαστικές (1%), Αδελφικές (1%), Ο Στρατός της Σωτηρίας (<1%) και Μοραβιανές (<1%). Άλλα δόγματα αντιπροσώπευαν το 38% των Προτεσταντών.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες φιλοξενούν περίπου το 20% των Προτεσταντών. Σύμφωνα με μια μελέτη του 2012 το μερίδιο των Προτεσταντών στον πληθυσμό των ΗΠΑ μειώθηκε στο 48%, τερματίζοντας έτσι το καθεστώς του ως θρησκεία της πλειοψηφίας για πρώτη φορά.Η πτώση αποδίδεται κυρίως στη μείωση των μελών των Κύριων Προτεσταντικών Εκκλησιών, ενώ οι Ευαγγελικές Προτεσταντικές και οι Μαύρες εκκλησίες είναι σταθερές ή συνεχίζουν να αυξάνονται.

Μέχρι το 2050 ο Προτεσταντισμός προβλέπεται να αυξηθεί σε λίγο περισσότερο από το μισό του συνολικού χριστιανικού πληθυσμού του κόσμου. Σύμφωνα με άλλους ειδικούς όπως ο Χανς Γ. Χίλερμπραντ, οι Προτεστάντες θα είναι τόσο πολλοί όσο και οι Καθολικοί.

Σύμφωνα με τον Μαρκ Γιουργκενσμάγερ του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια, ο δημοφιλής Προτεσταντισμός είναι το πιο δυναμικό θρησκευτικό κίνημα στον σύγχρονο κόσμο, μαζί με το αναδυόμενο Ισλάμ.

* Χώρες με πλειοψηφία Προτεσταντών το 2010.Χώρες με πλειοψηφία Προτεσταντών το 2010.
* Χώρες κατά ποσοστό Προτεσταντών.Χώρες κατά ποσοστό Προτεσταντών.

Επίδραση στον σύγχρονο κόσμο
----------------------------

Καθώς ο Προτεσταντισμός έγινε η κύρια θρησκεία σε πολλές περιοχές του κόσμου, είναι δύσκολο να διαχωριστεί από τη γενική ιστορία αυτών των χωρών.

Η επιρροή του στον σύγχρονο εθνικισμό άρχισε με τη συμμετοχή του στη διάλυση της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, η οποία τελικά κατέρρευσε το 1806. Ο Προτεσταντισμός οργανώθηκε πάνω σε εθνικά διαχωριστικά καθώς επιδίωξε την κατάργηση της λατινικής γλώσσας από την εκκλησιαστική ζωή και τη διάδοση των εθνικών γλωσσών. Έδωσε αξία στην πίστη στο κράτος και συχνά προμήθευσε την ιδεολογική βάση για την ανάπτυξη νέων κρατών όπως η Πρωσσία και οι ΗΠΑ.

Το έργο του Ζαν-Ζακ Ρουσσώ ήταν σημαντικά επηρεασμένο από τον Καλβινισμό, του οποίου ήταν οπαδός και μέλος της Καλβινικής Εκκλησίας. Η έννοια της ισότητας που είναι κεντρική στο «Κοινωνικό Συμβόλαιο» βασίζεται στην έννοια της ισότητας μεταξύ των μελών της Καλβινικής Εκκλησίας και την κατάργηση της διάκρισης μεταξύ λαϊκών και ιερατείου.

Παραπομπές
----------

1. ↑  McKinney, William. "Mainline Protestantism 2000." *Annals of the American Academy of Political and Social Science*, Vol. 558, Americans and Religions in the Twenty-First Century (July 1998), pp. 57–66.
2. ↑  Gerhard Lenski (1963), *The Religious Factor: A Sociological Study of Religion's Impact on Politics, Economics, and Family Life*, Revised Edition, A Doubleday Anchor Book, Garden City, New York, pp. 348–351
3. ↑  Cf. Robert Middlekauff (2005), *The Glorious Cause: The American Revolution, 1763–1789*, Revised and Expanded Edition, Oxford University Press, (ISBN 978-0-19-516247-9), p. 52
4. ↑  Jan Weerda, *Soziallehre des Calvinismus*, in *Evangelisches Soziallexikon*, 3. Auflage (1958), Stuttgart (Germany), col. 934
5. ↑  Eduard Heimann, *Kapitalismus*, in *Die Religion in Geschichte und Gegenwart*, 3. Auflage, Band III (1959), Tübingen (Germany), col. 1136–1141
6. ↑  Hans Fritz Schwenkhagen, *Technik*, in *Evangelisches Soziallexikon*, 3. Auflage, col. 1029–1033
7. ↑  Georg Süßmann, *Naturwissenschaft und Christentum*, in *Die Religion in Geschichte und Gegenwart*, 3. Auflage, Band IV, col. 1377–1382
8. ↑  C. Graf von Klinckowstroem, *Technik. Geschichtlich*, in *Die Religion in Geschichte und Gegenwart*, 3. Auflage, Band VI, col. 664–667
9. ↑  Kim, Sung Ho (Fall 2008). «Max Weber». *The Stanford Encyclopedia of Philosophy*. Metaphysics Research Lab, CSLI, Stanford University. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 27 Μαΐου 2020. Ανακτήθηκε στις 21 Αυγούστου 2011.
10. ↑  Braudel, Fernand. 1977. Afterthoughts on Material Civilization and Capitalism. Baltimore: Johns Hopskins University Press.
11. ↑  Manager. «Protestant Modernity». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 20 Νοεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 17 Σεπτεμβρίου 2017.
12. ↑  Trevor-Roper. 2001. The Crisis of the Seventeenth Century. Liberty Fund
13. ↑  Tausch, Arno (31 March 2015). «Towards new maps of global human values, based on World Values Survey (6) data». *Mpra Paper*.. Ανακτήθηκε στις 27 May 2015.
14. 1 2  B. Drummond Ayers Jr. (19 December 2011). «The Episcopalians: An American Elite with Roots Going Back To Jamestown». *The New York Times*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 June 2018.. Ανακτήθηκε στις 17 August 2012.
15. ↑  Irving Lewis Allen, "WASP – From Sociological Concept to Epithet," *Ethnicity*, 1975 154+
16. ↑  Hacker, Andrew (1957). «Liberal Democracy and Social Control». *American Political Science Review* **51** (4): 1009–1026 [p. 1011]. doi:10.2307/1952449.
17. ↑  Baltzell (1964). *The Protestant Establishment*. New York, Random House. σελ. 9.
18. ↑  W. Williams, Peter (2016). *Religion, Art, and Money: Episcopalians and American Culture from the Civil War to the Great Depression*. University of North Carolina Press. σελ. 176. ISBN 9781469626987. The names of fashionable families who were already Episcopalian, like the Morgans, or those, like the Fricks, who now became so, goes on interminably: Aldrich, Astor, Biddle, Booth, Brown, Du Pont, Firestone, Ford, Gardner, Mellon, Morgan, Procter, the Vanderbilt, Whitney. Episcopalians branches of the Baptist Rockefellers and Jewish Guggenheims even appeared on these family trees.
19. 1 2  Sztompka, 2003
20. ↑  Gregory, 1998
21. ↑  Becker, 1992
22. 1 2 3 4  Harriet Zuckerman, *Scientific Elite: Nobel Laureates in the United States Αρχειοθετήθηκε 23 May 2020 στο Wayback Machine.* New York, The Free Press, 1977, p. 68: Protestants turn up among the American-reared laureates in slightly greater proportion to their numbers in the general population. Thus 72 percent of the seventy-one laureates but about two-thirds of the American population were reared in one or another Protestant denomination-)
23. 1 2  Baruch A. Shalev, *100 Years of Nobel Prizes Αρχειοθετήθηκε 23 May 2020 στο Wayback Machine.* (2003), Atlantic Publishers & Distributors, p. 57: between 1901 and 2000 reveals that 654 Laureates belong to 28 different religion Most 65% have identified Christianity in its various forms as their religious preference.
While separating Catholics from Protestants among Christians proved difficult in some cases, available information suggests that more Protestants were involved in the scientific categories and more Catholics were involved in the Literature and Peace categories.

Atheists, agnostics, and freethinkers constitute 11% of total Nobel Prize winners; but in the category of Literature, these preferences rise sharply to about 35%. A striking fact involving religion is the high number of Laureates of the Jewish faith—over 20% of total Nobel Prizes (138); including: 17% in Chemistry, 26% in Medicine and Physics, 40% in Economics and 11% in Peace and Literature each. The numbers are especially startling in light of the fact that only some 14 million people (0.02% of the world's population) are Jewish. By contrast, only 5 Nobel Laureates have been of the Muslim faith—1% of total number of Nobel prizes awarded—from a population base of about 1.2 billion (20% of the world's population)
24. ↑  Heinrich Bornkamm, *Toleranz. In der Geschichte des Christentums* in *Die Religion in Geschichte und Gegenwart*, 3. Auflage, Band VI (1962), col. 937
25. ↑  Original German title: *Dass eine christliche Versammlung oder Gemeine Recht und Macht habe, alle Lehre zu beurteilen und Lehrer zu berufen, ein- und abzusetzen: Grund und Ursach aus der Schrift*
26. ↑  Clifton E. Olmstead, *History of Religion in the United States*, pp. 4–10
27. ↑  Karl Heussi, *Kompendium der Kirchengeschichte*, 11. Auflage, p. 325
28. ↑  Clifton E. Olmstead, *History of Religion in the United States*, p. 10
29. ↑  Karl Heussi, *Kompendium der Kirchengeschichte*, pp. 396–397
30. ↑  Cf. M. Schmidt, *England. Kirchengeschichte*, in *Die Religion in Geschichte und Gegenwart*, 3. Auflage, Band II (1959), Tübingen (Germany), col. 476–478
31. ↑  Nathaniel Philbrick (2006), *Mayflower: A Story of Courage, Community, and War*, Penguin Group, New York, (ISBN 0-670-03760-5)
32. ↑  Clifton E. Olmstead, *History of Religion in the United States*, pp. 65–76
33. ↑  «Plymouth Colony Legal Structure». *www.histarch.illinois.edu*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 13 Απριλίου 2020. Ανακτήθηκε στις 1 Νοεμβρίου 2020.
34. ↑  «Liberties». *history.hanover.edu*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 20 Οκτωβρίου 2017. Ανακτήθηκε στις 13 Μαρτίου 2013.
35. ↑  M. Schmidt, *Pilgerväter*, in *Die Religion in Geschichte und Gegenwart, 3. Auflage, Band V* (1961), col. 384
36. ↑  Clifton E. Olmstead, *History of Religion in the United States*, p. 5
37. ↑  Heinrich Bornkamm, *Toleranz. In der Geschichte des Christentums*, in *Die Religion in Geschichte und Gegenwart*, 3. Auflage, Band VI (1962), col. 937–938
38. ↑  H. Stahl, *Baptisten*, in *Die Religion in Geschichte und Gegenwart*, 3. Auflage, Band I, col. 863
39. ↑  G. Müller-Schwefe, *Milton, John*, in *Die Religion in Geschichte und Gegenwart*, 3. Auflage, Band IV, col. 955
40. ↑  Karl Heussi, *Kompendium der Kirchengeschichte*, p. 398
41. ↑  Clifton E. Olmstead, *History of Religion in the United States*, pp. 99–106, 111–117, 124
42. ↑  Edwin S. Gaustad (1999), *Liberty of Conscience: Roger Williams in America*, Judson Press, Valley Forge, p. 28
43. ↑  Hans Fantel (1974), *William Penn: Apostle of Dissent*, William Morrow & Co. New York, pp. 150–153
44. ↑  Robert Middlekauff (2005), *The Glorious Cause: The American Revolution, 1763–1789*, Revised and Expanded Edition, Oxford University Press, New York, (ISBN 978-0-19-516247-9), pp. 4–6, 49–52, 622–685
45. ↑  Clifton E. Olmstead, *History of Religion in the United States*, pp. 192–209
46. ↑  Cf. R. Voeltzel, *Frankreich. Kirchengeschichte*, in *Die Religion in Geschichte und Gegenwart*, 3. Auflage, Band II (1958), col. 1039
47. ↑  Douglas K. Stevenson (1987), *American Life and Institutions*, Ernst Klett Verlag, Stuttgart (Germany), p. 34
48. ↑  G. Jasper, *Vereinte Nationen*, in *Die Religion in Geschichte und Gegenwart*, 3. Auflage, Band VI, col. 1328–1329
49. ↑  Cf. G. Schwarzenberger, *Völkerrecht*, in *Die Religion in Geschichte und Gegenwart*, 3. Auflage, Band VI, col. 1420–1422
50. ↑  Karl Heussi, *Kompendium der Kirchengeschichte*, 11. Auflage, pp. 396–399, 401–403, 417–419
51. ↑  Jeremy Waldron (2002), *God, Locke, and Equality: Christian Foundations in Locke's Political Thought*, Cambridge University Press, New York, (ISBN 978-0521-89057-1), p. 13
52. ↑  Jeremy Waldron, *God, Locke, and Equality*, pp. 21–43, 120
53. ↑  Allen Weinstein and David Rubel, *The Story of America*, pp. 189–309
54. ↑  Karl Heussi, *Kompendium der Kirchengeschichte*, 11. Auflage, pp. 403, 425
55. ↑  M. Elze,*Grotius, Hugo*, in *Die Religion in Geschichte und Gegenwart*, 3. Auflage, Band II, col. 1885–1886
56. ↑  H. Hohlwein, *Pufendorf, Samuel*, in *Die Religion in Geschichte und Gegenwart*, 3. Auflage, Band V, col. 721
57. ↑  R. Pfister, *Schweiz. Seit der Reformation*, in *Die Religion in Geschichte und Gegenwart*, 3. Auflage, Band V (1961), col. 1614–1615
58. ↑  Responses to Some Questions Regarding Certain Aspects of the Doctrine on the Church, 29 June 2007, Congregation for the Doctrine of the Faith.
59. ↑  Stuard-will, Kelly· Emissary (2007). Karitas Publishing, επιμ. *A Faraway Ancient Country*. United States: Gardners Books. σελ. 216. ISBN 978-0-615-15801-3. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Μαΐου 2020. Ανακτήθηκε στις 30 Δεκεμβρίου 2019.
60. ↑  OrthodoxEurope.org. «Bishop Hilarion of Vienna and Austria: The Vatican Document Brings Nothing New». Orthodoxeurope.org. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 25 Οκτωβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 14 Μαΐου 2014.
61. ↑  «The Canadian Reformed Magazine*, 18 (20–27 September, 4–11 October, 18, 1, 8 November 1969)»*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 6 Αυγούστου 2007. Ανακτήθηκε στις 15 Μαΐου 2007.
62. ↑  «History – World Council of Churches». *www.oikoumene.org*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 25 Ιουλίου 2014. Ανακτήθηκε στις 30 Ιουλίου 2014.
63. ↑  «Orthodox Church: text – IntraText CT». Intratext.com. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 27 Μαΐου 2011. Ανακτήθηκε στις 19 Νοεμβρίου 2010.
64. ↑  «Justification». *WELS Topical Q&A*. Wisconsin Evangelical Lutheran Synod. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 27 Σεπτεμβρίου 2009. Ανακτήθηκε στις 26 Ιουλίου 2016. A document which is aimed at settling differences needs to address those differences unambiguously. The Joint Declaration does not do this. At best, it sends confusing mixed signals and should be repudiated by all Lutherans. CS1 maint: BOT: original-url status unknown (link)
65. ↑  «News Archives». UMC.org. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 21 Ιουλίου 2006. Ανακτήθηκε στις 19 Νοεμβρίου 2010.
66. ↑  «CNS Story: Methodists adopt Catholic-Lutheran declaration on justification». Catholicnews.com. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 25 Ιουλίου 2006. Ανακτήθηκε στις 19 Νοεμβρίου 2010.
67. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  «Pewforum: Grobal Christianity» (PDF). 19 Δεκεμβρίου 2011. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 1 Νοεμβρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 14 Μαΐου 2014.
68. 1 2 3  «Christianity 2015: Religious Diversity and Personal Contact» (PDF). gordonconwell.edu. Ιανουαρίου 2015. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 25 Μαΐου 2017. Ανακτήθηκε στις 29 Μαΐου 2015.
69. 1 2 3  Hillerbrand, Hans J. (2004). *Encyclopedia of Protestantism: 4-volume Set*. Routledge. ISBN 9781135960285. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Μαΐου 2020. Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2015 – μέσω Google Books.
70. 1 2 3 4 5 6 7  Clarke, Peter B.· Beyer, Peter (2009). *The World's Religions: Continuities and Transformations*. Taylor & Francis. ISBN 9781135211004. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 10 Φεβρουαρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2015 – μέσω Google Books.
71. ↑  Brown, Stephen F. (2018). *Protestantism*. Infobase Publishing. ISBN 9781604131123. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Μαΐου 2020. Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2015 – μέσω Google Books.
72. 1 2 3 4 5 6 7 8  Noll, Mark A. (2011). *Protestantism: A Very Short Introduction*. OUP Oxford. ISBN 9780191620133. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Μαΐου 2020. Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2015 – μέσω Google Books.
73. 1 2 3 4 5 6  Jay Diamond, Larry. Plattner, Marc F. and Costopoulos, Philip J. *World Religions and Democracy*. 2005, p. 119. link Αρχειοθετήθηκε 23 May 2020 στο Wayback Machine. (saying "*Not only do Protestants presently constitute 13 percent of the world's population—about 800 million people—but since 1900 Protestantism has spread rapidly in Africa, Asia, and Latin America.*")
74. ↑
75. ↑  «Major Religions Ranked by Size». Adherents.com. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 16 Αυγούστου 2000. Ανακτήθηκε στις 5 Μαΐου 2009. CS1 maint: Unfit url (link)
76. ↑  Analysis (19 Δεκεμβρίου 2011). «Global Christianity». Pewforum.org. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 Ιουλίου 2013. Ανακτήθηκε στις 17 Αυγούστου 2012.
77. ↑  «Protestant Demographics and Fragmentations». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 18 Μαρτίου 2015.
78. ↑  «Religious Populations in England». Office for National Statistics. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 24 Αυγούστου 2011. Ανακτήθηκε στις 8 Απριλίου 2011.
79. ↑  Thorpe, Edgar (2018). *The Pearson General Knowledge Manual 2012*. Pearson Education India. ISBN 9788131761908. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Μαΐου 2020. Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2015 – μέσω Google Books.
80. 1 2  «Protestantism in Bohemia and Moravia (Czech Republic) – Musée virtuel du Protestantisme». *www.museeprotestant.org*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 15 Οκτωβρίου 2015. Ανακτήθηκε στις 24 Ιουλίου 2014.
81. ↑  «Tab 7.1 Population by religious belief and by municipality size groups» (PDF) (στα Τσεχικά). Czso.cz. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 21 Φεβρουαρίου 2015. Ανακτήθηκε στις 19 Νοεμβρίου 2013.
82. ↑  «Tab 7.2 Population by religious belief and by regions» (PDF) (στα Τσεχικά). Czso.cz. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο (PDF) στις 4 Νοεμβρίου 2013. Ανακτήθηκε στις 19 Νοεμβρίου 2013.
83. ↑  Mastrini, Hana (2008). *Frommer's Prague & the Best of the Czech Republic*. Wiley. ISBN 9780470293232. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Μαΐου 2020. Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2015 – μέσω Google Books.
84. ↑  Lilla, Mark (31 March 2006). «Europe and the legend of secularization». *The New York Times*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 30 January 2016.. Ανακτήθηκε στις 12 February 2017.
85. ↑   *Discrimination in the EU in 2019*, 493, European Union: European Commission, 2019, ανακτήθηκε στις 15 May 2020
86. 1 2 3 4 5  Witte, John· Alexander, Frank S. (2018). *The Teachings of Modern Protestantism on Law, Politics, and Human Nature*. Columbia University Press. ISBN 9780231142632. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Μαΐου 2020. Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2015 – μέσω Google Books.
87. 1 2 3 4  Melton, J. Gordon (2018). *Encyclopedia of Protestantism*. Infobase Publishing. ISBN 9780816069835. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Μαρτίου 2021. Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2015 – μέσω Google Books.
88. ↑  «Study: Christianity grows exponentially in Africa». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 20 Ιανουαρίου 2019. Ανακτήθηκε στις 23 Ιουλίου 2014.
89. 1 2 3  Ostling, Richard N. (24 June 2001). «The Battle for Latin America's Soul». *Time*.. Ανακτήθηκε στις 23 July 2014.
90. ↑  «In China, Protestantism's Simplicity Yields More Converts Than Catholicism». *International Business Times*. 28 Μαρτίου 2012. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 12 Αυγούστου 2014. Ανακτήθηκε στις 23 Ιουλίου 2014.
91. ↑  Arsenault, Chris. «Evangelicals rise in Latin America». *www.aljazeera.com*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 8 Μαρτίου 2019. Ανακτήθηκε στις 23 Ιουλίου 2014.
92. ↑  America's Changing Religious Landscape Αρχειοθετήθηκε 26 December 2018 στο Wayback Machine. by Pew Research Center, 12 May 2015
93. ↑  Halman, Loek· Riis, Ole (2018). *Religion in a Secularizing Society: The Europeans' Religion at the End of the 20th Century*. Brill. ISBN 978-9004126220. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Μαΐου 2020. Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2015 – μέσω Google Books.
94. 1 2  Sengers, Erik· Sunier, Thijl (2018). *Religious Newcomers and the Nation State: Political Culture and Organized Religion in France and the Netherlands*. Eburon Uitgeverij B.V. ISBN 9789059723986. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 23 Μαΐου 2020. Ανακτήθηκε στις 27 Ιουνίου 2015 – μέσω Google Books.
95. ↑  «Moscow Church Spearheads Russia Revival». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 27 Μαΐου 2016. Ανακτήθηκε στις 14 Φεβρουαρίου 2015.
96. ↑  «Protestantism in Postsoviet Russia: An Unacknowledged Triumph» (PDF). Αρχειοθετήθηκε (PDF) από το πρωτότυπο στις 10 Ιανουαρίου 2016. Ανακτήθηκε στις 23 Ιουλίου 2014.
97. ↑  Felix Corley and Geraldine Fagan. «Growing Protestants, Catholics Draw Ire». *ChristianityToday.com*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 20 Νοεμβρίου 2018. Ανακτήθηκε στις 14 Φεβρουαρίου 2015.
98. 1 2 3  "Nones" on the Rise: One-in-Five Adults Have No Religious Affiliation Αρχειοθετήθηκε 26 August 2014 στο Wayback Machine. Pew Research Center (The Pew Forum on Religion & Public Life), 9 October 2012
99. ↑  «US Protestants no longer majority». *BBC News*. 10 October 2012. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 10 October 2012.. Ανακτήθηκε στις 21 July 2018.
100. ↑  «Mainline Churches: The Real Reason for Decline». *www.leaderu.com*. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 29 Απριλίου 2019. Ανακτήθηκε στις 23 Ιουλίου 2014.
101. ↑  Johnstone, Patrick, "The Future of the Global Church: History, Trends and Possibilities" Αρχειοθετήθηκε 19 May 2020 στο Wayback Machine. p. 100, fig 4.10 & 4.11
102. ↑  Hillerbrand, Hans J. "Encyclopedia of Protestantism: 4-volume Set" Αρχειοθετήθηκε 23 May 2020 στο Wayback Machine. p. 1815, "Observers carefully comparing all these figures in the total context will have observed the even more startling finding that for the first time ever in the history of Protestantism, *Wider Protestants* will by 2050 have become almost exactly as numerous as Catholics—each with just over 1.5 billion followers, or 17 percent of the world, with Protestants growing considerably faster than Catholics each year."
103. ↑  Juergensmeyer, Mark (2005). *Religion in Global Civil Society*. Oxford University Press. ISBN 9780198040699. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 19 Μαρτίου 2013. Ανακτήθηκε στις 8 Ιανουαρίου 2016 – μέσω Google Books.
104. ↑  Protestantism’s Influence In The Modern World, Britannica.
105. ↑  J. Oelkers, στο International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, 2001.

Πηγές
-----

* Becker, Sascha O.; Pfaff, Steven; Rubin, Jared (2016). «Causes and Consequences of the Protestant Reformation». *ESI Working Paper 16–13*. ISSN 2572-1496. .

Περαιτέρω ανάγνωση
------------------

### Γενική

* Hillerbrand, Hans J. επιμ. (2004). «Encyclopedia of Protestantism». *Encyclopedia of Protestantism*. **1–4**. London; New York: Routledge. ISBN 978-0-415-92472-6. //books.google.com/books?id=PMSTAgAAQBAJ.  2195 pp. Reprint 2014.
* Melton, J. Gordon, επιμ. (2005). «Encyclopedia of Protestantism». *Encyclopedia of Protestantism*. Encyclopedia of World Religions. New York: Facts On File. ISBN 0-8160-5456-8. //books.google.com/books?id=bW3sXBjnokkC.  628 pp.

### Ειδική

* Bruce, Steve (2019). *A house divided: Protestantism, Schism and secularization*. London; New York: Routledge.
* Cook, Martin L. (1991). *The Open Circle: Confessional Method in Theology*. Minneapolis, Mn: Fortress Press. xiv, 130 p. N.B.: Discusses the place of Confessions of Faith in Protestant theology, especially in Lutheranism. (ISBN 0-8006-2482-3)
* Dillenberger, John, and Claude Welch (1988). *Protestant Christianity, Interpreted through Its Development*. Second ed. New York: Macmillan Publishing Co. (ISBN 0-02-329601-1)
* Giussani, Luigi (1969), trans. Damian Bacich (2013). American Protestant Theology: A Historical Sketch. Montreal: McGill-Queens UP.
* Grytten, Ola Honningdal. "Weber revisited: A literature review on the possible Link between Protestantism, Entrepreneurship and Economic Growth." (NHH Dept. of Economics Discussion Paper 08, 2020). online
* Howard, Thomas A. *Remembering the Reformation: an inquiry into the meanings of Protestantism* (Oxford UP, 2016).
* Howard, Thomas A. and Mark A. Noll, eds. *Protestantism after 500 years* (Oxford UP, 2016).
* Leithart, Peter J. *The end of Protestantism: pursuing unity in a fragmented church* (Brazos Press, 2016).
* McGrath, Alister E. (2007). *Christianity's Dangerous Idea*Απαιτείται δωρεάν εγγραφή. New York: HarperOne. ISBN 978-0060822132.
* Nash, Arnold S. ed. (1951). *Protestant Thought in the Twentieth Century: Whence & Whither*? New York: Macmillan Co.
* Noll, Mark A. (2011). *Protestantism: A Very Short Introduction*. Oxford: Oxford University Press.
* Ryrie, Alec *Protestants: The Radicals Who Made the Modern World* (HarperCollins, 2017).
* Ryrie, Alec "The World's Local Religion" *History Today* (Sept 20, 2017) online

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| wiktionary logowiktionary logo | Το *Βικιλεξικό* έχει σχετικό λήμμα:  **προτεσταντισμός**  |

|  |  |
| --- | --- |
| Commons logoCommons logo | Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα   **Προτεσταντισμός** |


|  |  |
| --- | --- |
| Wikiquote logoWikiquote logo | Στα Βικιφθέγματα υπάρχει υλικό σχετικό με το λήμμα:   **Προτεσταντισμός** |

* Προτεσταντισμός, Ρωμαιοκαθολικισμός και Ανεξιθρησκεία: Σάββας Αγουρίδης, *Ανοχή και Ανεξιθρησκεία στον Δυτικό Κόσμο*.
* «Personal Christian Statement of Faith (Protestant)» (στα Αγγλικά). wikiHow. 29 Ιουλίου 2015. .
* Protestantism (Encyclopedia.com).
* "Protestantism" from the 1917 *Catholic Encyclopedia*.
* The Historyscoper.
* World Council of Churches – World body for mainline Protestant churches.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* LCCN: sh85107718
* GND: 4047538-4
* SUDOC: 027267318
* BNF: cb119346212 (data)
* HDS: 028700
* NDL: 00569233
* NKC: ph120045

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| * Πύλη:Θρησκεία
 |

 |

1. ↑  Estimates vary considerably, from 400 up to more than a billion. One of the reasons is the lack of a common agreement among scholars which denominations constitute Protestantism. Nevertheless, 800 million is the most accepted figure among various authors and scholars, and thus is used in this article. For example, author Hans Hillerbrand estimated a total 2004 Protestant population of 833,457,000, while a report by Gordon-Conwell Theological Seminary—961,961,000 (with inclusion of independents as defined in this article) in mid-2015.
2. ↑  Current sources are in general agreement that Christians make up about 33% of the world's population—slightly over 2.4 billion adherents in mid-2015.
3. ↑  Estimates for China vary in dozens of millions. Nevertheless, in comparison to the other countries, there is no disagreement that China has the most numerous Protestant minority.
4. ↑  Magisterial Protestant, Independent, Anabaptist and Anglican parties are understood as Protestant as stated previously in the article, as well as in the book: *Statistics for the P, I and A megablocs are often combined because they overlap so much-hence the order followed here.*