Ο ***Εντμοντόσαυρος*** είναι γένος μεγάλων αδρόσαυρων, το οποίο περιλαμβάνει 2 είδη: τον *Edmontosaurus regalis* (το τυπικό είδος) και το *Edmontosaurus annectens* (γνωστό κι ως Ανατοτιτάνας). Το πρώτο είδος έζησε στη δυτική Βόρεια Αμερική πριν από 73 εκατομμύρια χρόνια. Το δεύτερο είδος έζησε στην ίδια γεωγραφική περιοχή, όμως τα απολιθώματά του χρονολογούνται από το τέλος της Κρητιδικής περιόδου, πριν από 66 εκατομμύρια χρόνια. Ο εντμοντόσαυρος ήταν ένας από τους τελευταίους δεινόσαυρους, και έζησε μαζί με άλλους δεινόσαυρους όπως ο Τρικεράτωψ και ο Τυραννόσαυρος, λίγο πριν την εξαφάνιση των δεινοσαύρων.

Περιγραφή
---------

Διάγραμμα που συγκρίνει δύο ενήλικα άτομα του *Ε. regalis* (γκρίζο) και του *Ε. annectens* (πράσινο) μαζί με άνθρωπο
Ο εντμοντόσαυρος ήταν ένας από τους μεγαλύτερους αδρόσαυρους. Είχε μήκος 9 -12 μέτρα (μερικές φορές μέχρι τα 15 μέτρα), ύψος 3,5 μέτρα και βάρος τους 4 τόνους. Είχε σώμα ογκώδες και στιβαρό που στηρίζονταν στα τέσσερα ψηλά άκρα του. Η ουρά του ήταν ογκώδης και έφτανε σε μήκος τα 7 μέτρα. 

Το κρανίο του ήταν πολύ μεγάλο, καθώς έφτανε σε μήκος τα 1,18 μέτρα, και κατέληγε σε ένα πλατύ ράμφος σαν της πάπιας. Σε κάθε σιαγόνα διέθετε εκατοντάδες δόντια. Το σχήμα του ρινικού οστού του δείχνει ότι μπορεί να είχε μια χαλαρή σακούλα από δέρμα στο ρύγχος του, που φούσκωνε σαν μπαλόνι. Ίσως χρησίμευε σαν οπτικό σημάδι για πιθανούς συντρόφους ή αντίζηλους κατά την αναπαραγωγική περίοδο ή για να βγάζει δυνατές κραυγές. 

Επίσης, όπως οι υπόλοιποι αδρόσαυροι, έτσι κι ο εντμοντόσαυρος μπορούσε να περπατήσει και στα τέσσερα και στα δύο, όμως σε αντίθεση με αυτούς, δεν έφερε λοφίο ή εξόγκωμα στο κεφάλι του.

* Αναπαράσταση του E. regalisΑναπαράσταση του *E. regalis*
* Αναπαράσταση του E. annectensΑναπαράσταση του *E. annectens*

Γεωγραφική εξάπλωση
-------------------

Ο εντμοντόσαυρος έζησε στις βορειοδυτικές ΗΠΑ (συγκεκριμένα στην Μοντάνα και την Νότια Ντακότα), τον Καναδά (στην Αλμπέρτα και το Έντμοντον απ' όπου πήρε το όνομά του "σαύρα του Έντμοντον), καθώς και την Αλάσκα.

### Μεταναστευτική συμπεριφορά

Μεγάλα κοπάδια εντμοντόσαυρων ξεχειμώνιαζαν κοντά στις ακτές μιας κλειστής θάλασσας στην Μοντάνα και τον νοτιοδυτικό Καναδά. Όταν καλοκαίριαζε, ταξίδευε βόρεια αναζητώντας την πλούσια βλάστηση της Αρκτικής. Οι επιστήμονες πιστεύουν πως τα ζώα αυτά κατά την ετήσια μετανάστευσή τους διένυαν περίπου 2.500 χλμ.

Βιολογία
--------

Ο εντμοντόσαυρος πιθανόν να ζούσε σε ημιδασωμένες περιοχές όπου τρεφόταν με σκληρά φυτά. Ζούσε σε πολύ μεγάλα κοπάδια εκατοντάδων έως και χιλιάδων ατόμων. Κατά την αναπαραγωγική περίοδο, τα αρσενικά έκαναν επιδείξεις φουσκόνωντας τα ρύγχη τους και βγάζοντας δυνατές κραυγές. Όταν εμφανιζόταν ένας μικρός θηρευτής όπως μικροί δρομεόσαυροι επιτεθόταν βγάζοντας κραυγές, όμως όταν εμφανίζονταν θηρευτές σαν τον Τυραννόσαυρο, η μόνη πιθανή δυνατή λύση ήταν η υποχώριση.

Ευρήματα
--------

Έχουν ανακαλυφθεί διάφοροι ολόκληροι σκελετοί εντμοντόσαυρών. Μάλιστα σε μια περιοχή μήκους 3 χλμ. βρέθηκαν πάνω από 25.000 απολιθώματα εντμοντόσαυρων. Πιθανόν να σκοτώθηκαν όλοι μαζί σε μια γιγαντιαία πλημμύρα ενός ποταμού.

Τα πιο γνωστά πλήρη κρανία εντμοντόσαυρωνΈχουν ανακαλυφθεί επίσης και πολλά μεμονομένα κρανία εντμοντόσαυρων. Σε ένα από αυτά βρέθηκαν επουλωμένα σημάδια από δόντια. Το ζώο είχε επιβιώσει από επίθεση μικρότερων σαρκοφάγων δεινόσαυρων.

* Ο "μουμιοποιημένος" εντμοντόσαυρος, που ανήκει στο είδος *E. annectens*Κάποια καλά διατηρημένα δείγματα περιλαμβάνουν όχι μόνο τα οστά, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις και εκτεταμένα ίχνη δέρματος και πιθανά περιεχόμενο του εντέρου.

Το 1908, ένας Αμερικανός παλαιοντολόγος ανακάλυψε κάτι εκπληκτικό: Έναν μουμιοποιημένο εντμοντόσαυρο που είχε απολιθωθεί με το δέρμα του! Ήταν ακόμη ορατό ένα τμήμα του ρύγχους και το δέρμα που ένωνε τα δάχτυλα. Έλειπε όλο το πίσω μέρος του σώματος, που είχε φαγωθεί από έναν σαρκοφάγο δεινόσαυρο. Χάρη σε αυτή την πέτρινη "μούμια", γνωρίζουμε ότι αυτός ο δεινόσαυρος είχε μάγουλα (απόδειξη ότι μπορούσε να μασήσει την τροφή του).

Ταξινόμηση
----------

Ο εντμοντόσαυρος ήταν ένας από τους πιο γνωστούς δεινόσαυρους της οικογένειας των αδροσαυρίδων, μιας οικογένειας δεινοσαύρων που έζησε στο τέλος της Κρητιδικής περιόδου. Κατατάσσεται σαν γένος στην υποοικογένεια *Saurolophinae* (ή *Ηadrosaurine*), ένα μέλος της ομάδας των αδροσαυριδών που διέθετε μεγάλες, κοίλες απολήξεις, αντί για μικρότερες συμπαγείς ή απλώς σαρκώδεις κορυφές.

Περιέχει δύο γνωστά είδη: τον *Edmontosaurus regalis* και τον *Edmontosaurus annectens*. Απολιθώματα του *E. regalis* έχουν βρεθεί σε βράχους της δυτικής Βόρειας Αμερικής που χρονολογούνται από τα τέλη της Καμπανίας Περιόδου της Κρητιδικής Περιόδου 73 εκατομμύρια χρόνια πριν, ενώ εκείνα του *Ε. annectens* βρέθηκαν στην ίδια γεωγραφική περιοχή, αλλά σε βράχους που χρονολογούνται στο τέλος της Μααστριχτικής περιόδου της Κρητιδικής, 66 εκατομμύρια χρόνια πριν.

Αναφορές
--------

1. ↑  Λέσσεμ, Ντον (2010). *Η Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια των Δεινοσαύρων*. Ελλάδα: National Geographic. σελ. σ. 53.
2. ↑  Thierry, Olivaux (2005). *Η Παιδική Εγκυκλοπαίδεια LAROUSSE, οι Δεινόσαυροι*. Ελλάδα: Κώστας Γιαννικός. σελ. σ. 41.
3. ↑  Bell, P. R.; Fanti, F.; Currie, P. J.; Arbour, V. M. (2013).

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Commons logoCommons logo | Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα   **Εντμοντόσαυρος** |