Σύνοψη των σωματιδίων και των δυνάμεων της σωματιδιακής φυσικής
Τα **κουάρκ** (*quarks*) θεωρούνται σήμερα βασικοί τύποι των στοιχειωδών σωματιδίων της ύλης από τα οποία αποτελούνται τα βαρυόνια *(baryons)* και τα μεσόνια *(mesons)*. Μαζί με τα γκλουόνια, θεωρούνται τα μόνα στοιχειώδη σωματίδια που μπορούν και αλληλεπιδρούν μέσω της ισχυρής πυρηνικής δύναμης.

Ιστορία
-------

Το 1964 ο Αμερικάνος φυσικός Μάρεϋ Γκελ-Μαν *(Murray Gell-Mann)* πρότεινε ότι τα πρωτόνια και τα νετρόνια, τα λεγόμενα νουκλεόνια, δεν αποτελούν τους στοιχειώδεις δομικούς λίθους της ύλης, αλλά συνίστανται από άλλα μικρότερα σωματίδια, τα οποία ονόμασε ***κουάρκ***. Η ονομασία αυτή προέρχεται από την πρόταση «Three quarks for Muster Mark», η οποία συναντάται στο μυθιστόρημα *Finnegans Wake* του Ιρλανδού συγγραφέα και ποιητή Τζέημς Τζόυς. Το 1969 ο Γκελ-Μαν απέσπασε το βραβείο Νόμπελ Φυσικής για τη συνεισφορά του και τις ανακαλύψεις σχετικά με την ταξινόμηση των στοιχειωδών σωματιδίων και τις αλληλεπιδράσεις τους.

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 μέχρι και τις αρχές της δεκαετίας του 1980, σε πειράματα που πραγματοποιήθηκαν σε ειδικά εργαστήρια, επιταχυντές σωματιδίων, των ΗΠΑ (SLAC στην Καλιφόρνια και Φέρμιλαμπ στο Σικάγο) και της Ευρώπης (CERN στην Ελβετία και DESY στη Γερμανία), προέκυψαν έμμεσες ενδείξεις για την ύπαρξη των κουάρκ. Η πειραματική όμως επιβεβαίωση της ύλης κουάρκ, στην κατάσταση που προϋπήρξε στο Σύμπαν τα πρώτα εκατομμυριοστά του δευτερολέπτου μετά τη Μεγάλη έκρηξη, αναμένεται να προκύψει από πειράματα σύγκρουσης βαριών ιόντων που πραγματοποιούνται στο CERN και στο εργαστήριο BNL της Νέας Υόρκης των ΗΠΑ.  
 
Στα πειράματα αυτά πυρήνες με μεγάλο μαζικό αριθμό, π.χ. μολύβδου και χρυσού, επιταχύνονται και αποκτούν μεγάλες ταχύτητες. Στην περιοχή των συγκρούσεων των πυρήνων δημιουργούνται συνθήκες μεγάλης θερμοκρασίας και πυκνότητας ύλης (όπως στο αρχικό Σύμπαν). Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τα κουάρκ που βρίσκονται παγιδευμένα στο εσωτερικό των νουκλεονίων να ελευθερώνονται και να σχηματίζουν «ατμούς» από ύλη κουάρκ σε μια διαδικασία «βρασμού» σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες. Οι πρώτες πειραματικές ενδείξεις για την ύπαρξη αυτής της νέας κατάστασης της ύλης (ύλη κουάρκ) ανακοινώθηκαν από το εργαστήριο CERN στις αρχές του έτους 2000.

Αντικουάρκ
----------

Τo αντικουάρκ είναι στοιχειώδες σωμάτιο της αντιύλης. Είναι το αντισωμάτιο του κουάρκ. Κουάρκ και αντικουάρκ έχουν ίδια μάζα και χρόνο ζωής, αλλά αντίθετο φορτίο, χρώμα και βαρυονικό αριθμό

Εξωτερικοί σύνδεσμοι
--------------------

|  |  |
| --- | --- |
| wiktionary logowiktionary logo | Το *Βικιλεξικό* έχει σχετικό λήμμα:  **κουάρκ**  |

|  |  |
| --- | --- |
| Commons logoCommons logo | Τα Wikimedia Commons έχουν πολυμέσα σχετικά με το θέμα   **Κουάρκ** |

* 1969 Physics Nobel Prize lecture by Murray Gell-Mann
* 1976 Physics Nobel Prize lecture by Burton Richter
* 1976 Physics Nobel Prize lecture by Samuel C.C. Ting
* 2008 Physics Nobel Prize lecture by Makoto Kobayashi
* 2008 Physics Nobel Prize lecture by Toshihide Maskawa
* The Top Quark And The Higgs Particle by T.A. Heppenheimer – A description of CERN's experiment to count the families of quarks.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| π • σ • ε
στοιχειώδη σωματίδια |
| --- |
|  |
| Φερμιόνια | 

|  |  |
| --- | --- |
| Κουάρκ | 
u  · d  · c  · s  · t  · b |
|  |
| Λεπτόνια | 
ηλεκτρόνιο  · νετρίνο ηλεκτρονίου  · μιόνιο  · νετρίνο μιονίου  · ταυ  · νετρίνο ταυ |

 |
|  |
| Μποζόνια | 

|  |  |
| --- | --- |
| Φορείς | 
φωτόνιο  · W  · Z  · g |
|  |
| βαθμωτό | 
Χιγκς |

 |

 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Καθιερωμένοι όροι | 
* WorldCat
* LCCN: sh85109479
* GND: 4048005-7
* BNF: cb11941539b (data)
* NDL: 01215059
* NKC: ph122056

 |

 |