ХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа ЦӀе (маьӀнаш).
**ЦӀе** — адам (ишттачу меттигехь иза хир йу долара цӀе), сурсат (йохк-эцаран марка йа бренд), ойла йа концепци билгала йоху меттан дакъа, лелайо уьш вовшех къастаярхьама.

ЦӀераш идентификаци йан тарло хӀуманийн классийн йа категорийн, йа билгалчу цхьаъ бен йоцучу хӀуманан, йа цхьаьна билгалъяьккхинчу контекстехь. ЦӀераш лелайо иштта гӀуллакхийн областашкахь, масала, программировани (хийцаме цӀераш, цӀерийн меттигаш) санна.

Цхьаьна билгалчу объектан цӀерах олу *долара цӀе*, ткъа объектийн классан цӀе йуьйцург — *йукъара цӀе*. ЦӀера меттана йоккхучух псевдоним олу.

Адаман долара цӀе
-----------------

Коьрта йаззам: **Долара цӀе**
Винчу хенахь луш йолу цӀе дукха хьолахь цхьаъ хуьлу, амма ширачу заманахь луш хилла масех цӀе а (2 а, сов а). Долара цӀераш хилла даиман а, массо цивилизацехь а. ХӀора къоман уьш йоьзна ю оьздангаллех а, бахамах а. Муьлхха а цхьа цӀе къоман йукъайьала хила деза цхьа билгала оьздангаллин-историн хьолаш.

Адаман цӀе йелла муьлхха а дош, гуонахьарчара тӀеэца доладо цуьнан долара цӀе санна, цундела, муьлхха а дешах цӀе хила тарло.

Цигара схьа, долара цӀе — цхьа стаг билгалавоккхуш, цуьнга дистхила таро хилийтархьама, цунах лаьцна кхечуьнца хабар дийцархьама, цунна шена делла дош.

Долара цӀеран маьӀна адаман дахарехь доккха ду. ХӀора стаг билгала ца ваккхала цӀарца бен, цундела цуьнан дика а, гӀуо гӀуллакхаш гӀара ца довлу цуьнан цӀарца бен.

Долара цӀераш лелийна ца Ӏа бахамехь, йукъара къамелашкахь, амма лелайо тептаршкахь, тайп-тайпанчу официалан хьолашкахь, юридически практикехь, цигахь жима дӀайаздеш гӀалат даккхахь иштта йа вуьшта тӀаьхье дика ца хуьлу. Уьш хила тарло модаца йогӀуш йа йукъаралло тӀе ца оьцуш.

Официалан оьрсийн цӀе кхалгӀа хуьлу: иза хӀоттало цӀерах, ден цӀерах, фамилех, Россехь беха нохчаша а лелайо иштта цӀераш. Лело тарло яцйина кеп, ишттачу меттигехь шина инициалан а, инициалашна а, фамилина йукъахь меттиг юьту. Масала, С.-М. Х. Кадиев, Т. С. Умаева. ЦӀе а, ден цӀе а йоккхуш вистхиларо гойту оьрсашна йукъах гӀиллакх лацар вистхуьлучуьнца, цуьнан лерам бар. Нохчашна йукъахь цхьа Ӏедалан официалан меттигашкахь бен ца лелайо.

Яцйина (гипокористийн) цӀе — цӀеран официалан йоцу кеп, йо доларчу цӀарах тӀе цхьацца суффиксаш тухуш (Мария — Маша — Машка — Маня — Муся, Елена — Лена — Алёна — Алёся — Лёся, Александр — Саня — Саша — Сашура — Шура; Николай — Коля — Колюсик — Ника, Ӏабдул-Маджид – Ӏабдул йа Маджид). ТӀаьхьарчу заманахь иштта цӀераш кхуллу куньяш санна фамилех (Кислов — Кислый, Панов — Пан, Серов – Серый).

ЦӀе (логикехь) — шуьйрачу маьӀнехь кхетош долу цхьа хӀума билгалйоккху мотт гайтар, — материалан объект йоцуш, вайга цӀе тиллалург ерриг а. Логикан систематикехь дукха хьолахь гойту «сенематикан кхо са»: 1) цӀе; 2) цуьнца билгалйоккху хӀума (денотат, йа десигнат).

ЦӀераш лелор
------------

ЦӀераш — хааран а, уьйран а оьшу гӀирс. ХӀуманаш а, церан цхьаьнакхетар а билгалдоккхуш, цӀераш мотт боьхку ма-дарра долчу дуьненца.

ЦӀе тиллар — хӀотторан йа дош, фраза ассоциации яр оцун йа кхечун объектан йа субъектан. Иза хила тарло маьрша а, паргӀата а, йа цӀе лелоран областера луьра низам тоьхна.

Коьрта йаззам: **ЦӀердош**
Йукъарчу меттигашкахь цӀе — иза ша лаьтта хӀума, тера хӀуманаш цхьаьнатохар, хьолаш, йукъаметтигаш билгалъяхаран мотт гайтар ду. масала, «Ленин» дашо билгала доккху цхьа адам — дуьненан пролетариатан цхьа тхьамда; «композитор» дашо билгалйоккху адамийн класс, хӀора а къахьоьгуш волу музыка кхолларехь; «цӀиен» дашо билгаладоккху бесан хьал; «уллера» дашо билгалайоккху хӀуманашна йукъара йукъаметтиг. Иштта метто гойту цӀе хуьлу, нагахь и цхьалхе предложенехь подлежащин йа аламан цӀеран декъехь лелайахь.

Долара а, йукъара а цӀерийн доза цхьаьнаэшшара дац, лелаш ду: йукъара цӀерех атта хуьлу долара цӀераш, куньяш, йа цӀерех а, куньях хуьлу. Масала, долара Казанова цӀерах хилла йукъара цӀе.

### Долара цӀе

Долара цӀе — дош йа дешнийн цхьаьнакхетар билгаладоккху термин, лерина ю хӀума йа хилам цхьаьна тайпана хӀуманех йа хиламех къастош билгалдаккха. Ерриг долара цӀераш доккхачу элпаца яздо (Соьлжа-ГӀала, Африка). Долара цӀераш Ӏамо Ӏилманах ономастика олу.

### Йукъара цӀе

Йукъара цӀердешнаша гойту цхьаьнакепара хӀумнаш, йукъара, цхьатерра хилар (адам, олхазар, мебель). Долара цӀераш дехьаяла тарло йукъара цӀерашка, ткъа йукъарнаш — доларчарна, масала: Нарцисс (ширагрекийн мифологера хазчу кӀентан цӀе) — нарцисс (зезаг); Бостон гӀала — бостон (тӀергӀан кӀади), бостон (меллаша вальс), бостон (кехатех ловзар); петӀамат (зезаг) — ПетӀамат (цӀе).

### ЦӀерийн кепаш

* Литературин маска
* Долара цӀе
* Юьззина цӀе
* Ах цӀе
* Дуьхара цӀе
* Псевдоним
* Яцйина цӀе
* Фамили
* Ден цӀе
* ЦӀеран сий ойурш
* Хьаьрк
* Эпоним
* Дистхиларан кепаш
* Топоним
* Ник

### ЦӀераш тайп-тайпанчу оьздангаллашкахь

* Инжилан цӀераш
* Славянийн цӀерийн исписка
* Нохчийн цӀерийн исписка
* ХӀирийн цӀе

Хьажа кхин а
------------

* Кунья | Яхна цӀе
* Клише | Кеп | Ярлык
* Изопсефи

Комментареш
-----------

1. 1 2 3  *Ивин А. А.* Глава 3. ИМЕНА // Логика. Учебник для гуманитарных факультетов. — М.: Фаир-пресс, 2002. — ISBN 5-8183-0045-5.

Хьажоргаш
---------

* Имя собственное или нарицательное?

| ⛭Адамийн цӀераш |
| --- |
| 
* дистхиларан кепаш
	+ долара цӀе
	+ яцйина цӀе
	+ ден цӀе
	+ юккъера цӀе
	+ фамили
	+ фамилин приставка
	+ псевдоним
* схьаялар а, лелор а

 |
| Къоман | 
* Азербайджанийн
* Алтайхойн
* Башкирийн
* Белорусийн
* Бирманхойн
* Болгарийн
* Боснихойн
* Бурятийн
* Бутанхойн
* Вепсийн
* Вьетнамхойн
* Гавайхойн
* Гагаузийн
* Грекийн
* Гуьржийн
* ГӀажарийн
* ГӀалмакхойн
* ГӀезало
* ГӀиргӀазойн
* Данийхойн
* ДегӀастанхойн
* Жуьгтийн
* Ижорийн
* Ингалсан
* Ирландихойн
* Исландихойн
* Испанихойн
* Италихойн
* Карелийн
* Комийн
* Корейхойн
* Корякийн
* Кхазакхийн
* Лаосийн
* Латышийн
* Лаьзгийн
* Литвахойн
* Мажарийн
* Марийхойн
* Монголийн
* Мордовийн
* Нанайхойн
* Немцойн
* Ненцойн
* Нивхийн
* Нидерландихойн
* Норвегийн
* Нохчийн
* Оьрсийн (долара цӀе, ден цӀе, фамили)
* Полякийн
* Португалихойн
* Сербийн (фамили)
* Сетухойн
* Скандинавийн
* Славянхо
* Таджикийн
* Тайванхойн
* Тайин
* Тибетхойн
* Тувинхойн
* Туркойн
* Удмуртийн
* Узбекийн
* Украинхойн
* Фиджийн
* Финийн
* Французийн
* Хакасийн
* Хантыйн-мансийн
* Хорватийн
* ХӀиндийн
* ХӀиндонезийхойн
* ХӀирийн
* Цийхойн
* Чехийн
* Чувашийн
* Чукчийн
* Шведийн
* Шорийн
* Эвенийн
* Эвенкийн
* Эрмало
* Эстонхойн
* Якутийн
* Японийн
* Ӏаьрбийн
* Этнофолизм

 |
| Паччахьийн а, сийлахь неха а | 
* Даржан
* Ден цӀерах
* Килсан
* Ӏаршан
* Динан
* Винчу хенахь тиллина (долара
* Тайпан — доьзалан я фамилин)
* Харц цӀе
* Юьззина

 |
| Динера | 
* Бусалбанийн
* Буддийн
* Инжилан
* Католикийн
* Православин
* Руман папийн
* Теофоран

 |
| Историн | 
* Румийн
* Харц

 |
| Псевдоним | 
* Логин
* Ник (никнейм)
* Харц цӀе
* Кхайкхаме билгало
* Криптоним
* Гетероним
* Литературин маска
* Аллоним
* Астроним

 |
| Юриспруденци | 
* ЦӀе тилларан бакъо Россехь
* ЦӀе хийцар
* Маре яхале хилла фамили
* Псевдоним
* Физикин юьхьан юридически цӀе

 |
| Ӏадаташ | 
* ЦӀе тиллар
* Керста дине верзор хьокъера той
* ЖӀара оллар
* ЦӀерашна табу

 |
| Хьажа кхин а | 
* АллахӀан цӀераш
* Делан цӀераш\* Эпонимийн исписка
* Антропоним
* Топоним
* Дийнатийн цӀераш
* ЦӀархо
* Идентификатор
* Мем
* Долара цӀераш
* Юкъара цӀераш
* Советийн Ӏедалера цӀераш
* РСФСР къаьмнийн долара цӀерийн справочник
* Винчу хенахь тиллина цӀе
* Текноним

 |