Нохчийчоьнан карта.
Нохчийн республикан карт. 
**Нохчийн Республика** лаьтта Къилбаседа Кавказ, Теркан а, Соьлжан а хишшан тогӀенашкахь. Республикин майда йу 16 эзар км² гергга. Къилбаседера къилбехьа уггаре еха меттиг — 183 км, малхбузехьара малхбалехьа — 112 км.

Рельеф
------

Нохчийчоьнан мехкан къилба дакъа (майданан кхоалгӀа дакъа) ду лекха лаьмнийн зонехь (Доккха Кавказан дукъан къилбаседа басехь), къилбаседа дакъа — нийса ду, дӀалаьцна Нохчийн арено а, Теркан-ГӀуман чутаӀено а.

Климат
------

Нохчийчоьнан амалехь ду тайп-тайпана климатан хьолаш. Республикин махкахь йу массо а йукъан климатан тайпа: йекъа барамера континенталан климат тӀиера шийла а, тӀуьна а лекха лаьмнийн климате кхаччалц. Январан йуккъера температурин барам бу −3 °С Теркан-ГӀуман чутаӀенехь, −12 °С кхаччалц лаьмнашкахь, июлан йуккъера температурин барам 25 а, 21 а °С. Шеран йочанийн барам бу 300 тӀиера (Теркан-ГӀуман чутаӀенехь) 1000 мм кхаччалц (къилба кӀошташкахь).

Гидрографи
----------

Нохчийчоьнан гидрографин маша бу Каспий-хӀордан бассейнан йукъахь. Республикин коьрта эрк, цунна малхбузера малхбалехьа чекхдолу, — Терк. Нохчийчоьнан мехкан хиш цхьатерра декъаделла дац: ломан декъан а, цунна гергара Нохчийн аренан а луьста, дика геннаш долуш, эркийн маша бу; Теркан-Соьлжан акъарин тӀехь а, Теркан къилбаседехьара кӀошташкахь а, эркаш дац ала мегар ду.

Ораматаш а, дийнаташ а
----------------------

### Латтанаш а, ораматаш а

Аренийн декъашкара латтанаш — дукхаха дерг бен ду, кӀеззиг лакхахь дерш — Ӏаьржа латтанаш ду, эркийн тогӀенаш чохь — уьшалин-бен, ткъа лаьмнашкахь — ламанан-хьаннийн а, ламанан-бенийн а. Теркан-ГӀуман чутаӀенехь алсама ду сагалбецан-кӀайчу лаьттан ораматаш, тӀуьнчу меттигашкахь — типчакан-огаран аренаш. Нохчийн аренийн латтан тӀехь кхуьу буц-аренан а, хьунбуцаренан а ораматаш. Лаьмнашкахь 2200 м хьалакхаччалц — шуьйра гӀа долу хьун, кхин а лакхахь — лаьмнийн цанаш.

### Дийнаташ

Нохчийчохь дукха цоьстурш, текхаргаш, олхазарш: тодакх, гӀезаш, акха бедаш, кавказан акха котам. Лаьмнашкахь хаало тӀулган а, хьуьнан а салораш, бора ча, нал, лу, борз, хьуьнан цициг, кхин а. Лаьмнийн цанашкахь — тилла гӀиргӀа, ломан москал, кавказан сарсал.

Пайден маьӀданаш
----------------

Нохчийчоьнан мехкан бахам бу ягорган-энергетикан ресурсаш, масала: мехкадаьтта, газ, конденсат. Кхин а республикехь кӀезиг йац кибирчиган аьргалла, сацкъар-латта, гӀишлошъяран гӀум, мергель, кир-маьӀда, доломит, гипс. Шен хӀоттамца Нохчийчуьра мехкадаьтта дукхаха дерг парафинца ду, алсама бензин а доллуш. Доккхаха долу дакъа долу Теркан дукъан системехь, кхин а мехкадаьттанан буруш ду Соьлжан дукъ тӀехь а, Ӏаьржа лаьмнийн моноклиналехь а.

Сахьтан аса
-----------

Нохчийн Республика лаьтта MSK — москохан хенан сахьтан асанехь, цунна чохь хан къаьста +4 сахьт UTC (UTC+4).

Билгалдахарш
------------

1. ↑  Чеченская Республика
2. 1 2 3 4  Месторождения полезных ископаемых Республика Чеченская.
3. ↑  Федеральный Закон от 03.06.2011 N 107-ФЗ «Об исчислении времени» Архивйина 2012-01-05 — Wayback Machine

Хьосташ
-------

* Чечня — общая информация и география (бил-боцу.) (2008 шеран 12 октябрь). ТӀекхочу дата: 2009 шеран 21 декабрь. Архивйина 2011 шеран 21 августехь  Архивйина 2011-10-15 — Wayback Machine

| Нохчийн Республика |
| --- |
| Нохчийн Республикин хӀост | 
**Коьрта гӀала**: **Соьлжа-ГӀала** 
**ГӀаланаш**: Устрада-ГӀала | Гуьмсе | Курчалой | Хьалха-Марта | Шела

---

**Махкан-екъаялар**:
**КӀошташ**: ТӀехьа-Мартанан | 
Веданан |
Галайн-ЧӀожан |
Соьлжа-ГӀалин |
Гуьмсан |
Итон-Кхаьллан |
Курчалойн |
Теркан |
Невран |
Нажи-Йуьртан |
Соьлжан |
Хьалха-Мартанан |
ЧӀебарлойн |
Шелан |
Шаройн |
Шуьйтан |
Шелковскан

---

**АгӀонаш**:
ХӀост | Шатлакхан Илли | Истори | Бахархой | Махкан-йекъайалар | Байракх
 | Нохчийн Республика байракх |

| ⛭Российн Федерацин географин субъекташ |
| --- |
| Республики | Адыгейчоь • Алтай • Башкирийчоь • Буряти • ДегӀаста • ГӀалгӀайчоь • ГӀебартойн-Балкхаройчоь • ГӀалмакхойчоь • Кхарачой-Чергазийчоь • Карели • Коми • ГӀирма • Марий Эл • Мордови • Саха (Якути) • Къилбаседа ХӀирийчоь • ГӀезалойчоь • Тыва • Удмурти • Хакаси • Нохчийчоь • Чуваши |
| Мехкаш | Алтай • Забайкальскан • Камчаткин • Краснодаран • Красноярскан • Пермийн • Приморьен • Ставрополан • Хабаровскан |
| Областаш | Амуран • Архангельскан • Астраханскан • Белгородан • Брянскан • Владимиран • Волгоградан • Вологдин • Воронежан • Ивановн • Иркутскан • Калининградан • Калугин • Кемеровн • Кировн • Костромин • Курганан • Курскан • Ленинградан • Липецкан • Магаданан • Москван • Мурманскан • Нижни Новгородан • Новгородан • Новосибирскан • Омскан • Оренбурган • Орелан • Пензин • Пскован • Ростовн • Рязанан • Самарин • Саратовн • Сахалинан • Свердловскан • Смоленскан • Тамбовн • Тверан • Томскан • Тулин • Тюменан • Ульяновскан • Челябинскан • Ярославлан |
| федералан маьӀна долу гӀаланаш | Москва • Санкт-Петербург • Севастополь |
| Автономин область | Жуьгтийн |
| Автономин гуош | Ненцойн • Ханты-Мансийн • Чукчийн • Ямало-Ненцойн |
| 1. 1 2  Республика Крым и Севастополь расположены  на территории, присоединение которкой к России не получило международного признания.
 |