ХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Беринг, Витус Ионассен.Дехар «Беринг, Витус» хьажийна йу кхузе; хьажа. иштта кхин маьӀнаш.

**Бе́ринг Ви́тус Ионассен** , кхин а **Беринг Иван Иванович**  (дат. Vitus Jonassen Bering; 1681 шеран 12 августехь(16810812), Хорсенсехь, Дани —  1741 8 (19) декабрь, Беринган гӀайренан тӀехь, Российн импери) — российн хӀордахо, российн флотан, эпсар капитан-командор. Схьавалар Данера.

1725—1730 а, 1733—1741 шерашкахь куьйгаллехь вара Хьалхара а, ШолгӀа а Камчаткин экспедицешкахь. Чекхвелира Чукоткин а, Аляскин а йукъарчу хидоькъен чухула (тӀаьхьа Беринган хидоькъе), кхаьчна Къилбаседа Америке, карийна Алеутийн раьгӀнийн цхьа могӀа гӀайренаш.

Беринган цӀе тиллина гӀайренан, Тийна океанан къилбаседехьара хидоькъен а, хӀордан а, кхин а Командоран гӀайренашна. Археологехь Сибрехан а, Чукоткин а, Аляскин а къилбаседа-малхбален декъах (хьалха лаьттан асано цхьанатоьхна лору хӀинца) дукха хьолехь олу йукъарчу терминца Беринги.

Биографи
--------

Витус вина къейеллачу оьздин Беринг Аннин Педерсдаттеран (1652—1713) а, таможнин белхалочун Хальмстадт Йонаса Свендсенан (1637 — 1720 шо кхачале) а доьзалехь. Иза кхоалгӀа бер дара доьзалехь. Данин паччахьан историографан Беринг Витус Педерсенан (1617—1675) вешин кӀента кӀант. Виборг гӀалин бургомистран Нильсен Педеран (1580—1658) кӀента кӀента кӀант, цуьнан фамили схьайаьлла Виборг гӀалин йистан кӀоштан Бьерринган цӀарах.

Жимачу волуш дуьйна иза йозане Ӏамош вара, ишкол цӀийнан уллехь йара. 14 шо долуш ишкол чекхйаьккхича Нидерландашкахь дӀайазвелира хӀордан флоте. ТӀаьхьа, 1703 шарахь, цуо чекхйаьккхира Амстердамера кадетийн корпус, оццу шарахь хӀоьттира российн эскаран гӀуллакхе подпоручикан чинехь, Ост-ХӀинде некъ бинчул тӀаьхьа, Сийлахь-Боккха Къилбаседа тӀом болучу хенахь гӀуллакхехь вара российн Балтикин флотехь.

1707 шарахь поручик вина. 1710 шарахь дехьаваьккхина Азовн флоте, вина капитан-лейтенант, баьччалла дина «Мункер» цӀе йолчу шнява-кемин. Туркойчоьнца тӀамехь дакъалаьцна.

1711 шарахь баьччалла дина 8 йоккха топ йолу «Таймалар» цӀе йолу шнява-кемин, кема охьадигина Воронеж а, Дон а чухула Азов тӀе.

1712 шарахь дехьаваьккхина Балтикин флоте, 1716 шарахь вина 4 ранган капитан.

1713 шарахь Выборгехь йалийна меттигерачу коммерсантан йоӀ Пюльзе Анна Кристина. Зуда йалор беркате, ирсе хилира шинне а Беринг валлалц. 28 шеран марехь дира 8 бер, амма диъ бен ца дехира бераллера арадовллалц — кӀентий Йонас (1721—1786), Томас/Тимофей (1721—1786), Антон (1730—1796), ткъа иштта йоӀ Анна Хедвига Хелена (марехь фон Корф, 1731—1785).

ТӀаьххьара Беринг даймахкахь хилира 1715 шарахь, кхин цига ца вахара.

1716 шарахь 4 ранган капитан Беринг баьччалла деш вара «Перл» кеман. 1717 шарахь цунах вира 3 ранган капитан. 1719 шарахь баьччаллехь вара «Селафаил» кеман тӀехь. 1720 шарахь вира 2 ранган капитан, баьччалла деш вара «Мальбург» кеман тӀехь, цул тӀаьхьа — «Лесное» кеман тӀехь. 1724 шарахь шен лаамца мукъаваьккхина гӀуллакхера, йуха а гӀуллакхе эцна «Селафаилан» баьчча 1 ранган капитанан чинехь.

Паччахь Пётр I а, географин талламаш а
--------------------------------------

Vitus Bering Parken (Хорсенс)
Паччахьо Пётр I-чо болийначу баккхийчу балхех цхьаъ бара Российн а, дозанера мехкийн а Ӏилманан географи Ӏамор — уггаре хьалха, гӀирсашца суьрташ а дохуш, «инарлин карташ» хӀиттор.

1714—1716 шерашкахь, Камчатка Россех тоьхначул тӀаьхьа, Петран омарца Охотскан а, Камчаткин малхбузен бердаца хӀоттийра ладья-кеман тӀехь хӀорд чухула хаам. Цунах хаам кхаьчна, Беринга сацам бира Къилбаседа Америкин бердаш лаха, иза цунна хетарехь Камчаткин гена йац йа Азех кхеташ хила тарло. 1720—1721 шерашкахь экспедицех цхьаъ, Камчаткера къилба-малхбузе гӀоьртина, Курилийн раьгӀнийн йуккъе кхечира, амма америкин бердаш ца карийра.

Ша валале хьалха Пётрас Генара Малхбале хьажийра рогӀера экспедици, цуьнан коьртехь вара Беринг Витус. Российн императоран къайлаха инструкцица, Беринган тӀедиллинера ши кема а дина, берда йистехула дӀаваха, Азин а, Къилбаседа Америкин а йукъара лаг йа хидоькъе лаха аьлла, цул тӀаьхьа къилбасеамерикин бердашца къилбехьа охьагӀо аьлла.

Хьалхара, цул тӀаьхьа — ШолгӀа Камчаткин экспедицеш кечйеш ладаме роль а, белхаш беш а дакъа лецира Беринган гӀоьнчаша — капитан-командор А. И. Чириковс а, М. П. Шпанберга а.

Хьалхара Камчаткин экспедици
----------------------------

Беринг леллачу меттигийн карта. Vitus Bering Parken (Хорсенс)
Коьрта йаззам: **Хьалхара Камчаткин экспедици**
Хьалхара Камчаткин экспедици Петарбухера Охотске кхечира шина шарахь, 1725 шеран январера 1727 шеран январь кхаччалц — Сибрехахула, говрашкахь, гӀашша, эркан кеманаш тӀехь. Цигахь Ӏа даьккхина, экспедицис кеманаш тӀехь а, дӀадоьжна жӀалеш тӀехь а гӀирс дехьабаьккхира ахгӀайренан малхбузен бердйисте, Камчатка эркан, цигахь 1728 шеран аьхке йолалуш дина делира бот олу жима хикема, цунна цӀе тиллира «Сийлахь Жабраил». 1728 шеран июлехь-августехь кема хьаладахара къилбаседехьа, ткъа цул тӀаьхьа — къилбаседа-малхбалехьа материкца нисса. Некъ бечу хенахь картин тӀе йехира Карагинан айма гӀайренца цхьаьна, ЖӀаран айма, Провиденин бухта, Анадыран айма, Сийлахь Лаврентийн гӀайре.

Экспедици, тӀаьхьа хиира, хидоькъен (Беринган) чухула Чукоткин хӀорд чуйаьллера (цу тӀе къилбаседаамерикин берд ца карийра), цул тӀаьхьа йухадирзира, хӀунда аьлча Беринган Ӏалашо кхочуш йина хийтира: хиира азин а, къилбаседаамерикин а бердаш цхьаьна ца кхетий.

1729 шарахь Беринг Камчаткин гуо тесира къилбехьахула, гучуйаьккхира Камчаткин айма а, Авачинан гола а, тӀаккха Охотскехула а, йерриг Россехула а Петарбухе цӀа вирзира.

Иштта, Беринган шина шеран экспедицис — Россехь дуьххьарлера хӀордан Ӏилмин экспедицис — гӀирсашца суьрташ дехкира 35500 км дохаллехь хӀордан малхбузен бердийн, цунна тӀаьхьа дӀадиллинчу Беринган цӀе лур йу. Беринга чекхдаьккхира Азин къилбаседа-малхбален бердаш гучудахар, ткъа цуо шен куьйгакӀеларчаьрца хӀоттийна карта, говзанчаша билгал ма-даххара, тӀаьхьа Азин къилбаседа-малхбале гойтуш лелийра берриг малхбузаевропин картографаша.

ШолгӀа Камчаткин экспедици
--------------------------

Коьрта йаззамаш: **Сийлахь Къилбаседа экспедици**, **Беринган—Чириковн тоба (Сийлахь Къилбаседа экспедици)**
1730 шеран мартехь Хьалхара Камчаткин экспедицера Российн импере йухавирзина, Беринг Витуса кехаташ гайтира, царна тӀехь Америка Камчаткин гена ца хиларх, Америкин бахархошца махлелор пайдехьа хир хиларх тешаш ву ша аьлла. Йерриг Сирехахула шозза чекхваьлла, иза тешна вара цигахь аьчкан маьӀда, туьха даккха таро йуй, бепиг кхио мегар дуй. Беринга кхин дӀа а Российн Азин къилбаседа-малхбален бердаш талла, Амуран хикхочене а, Японан гӀайренашка а хӀордан некъ талла — ткъа кхин а америкин континенте а.

1733 шарахь Беринган тӀедиллира ШолгӀа Камчаткин экспедицин коьрте хӀоттар. Беринг Витус а, Чириков Алексей а Сибрехахула чекхваьлла Камчаткера Къилбаседа Америке цуьнан бердаш талла ваха везаш вара. Шпанберг Мартынин тӀедиллинера Курилийн гӀайренийн картанаш дахкар чекхдахар а, Японе боьду хӀордан некъ лахар а. Цхьаьна хенахь масех тоба декхарийлахь йара къилбаседа а, къилбаседа-малхбузен а Российн бердаш картин тӀедаха Печорин тӀера Чукотке кхаччалц. 

1734 шеран йуьххьехь Беринг новкъавелира Тобольскера Якутске, цигахь цуо кхин а кхо шо даьккхира, экспедицин даар а, гӀирс а кечбеш. Кхузахь а, тӀаьхьуо Охотскехь а цуьнан дийзира бала хьега меттигера Ӏедало гӀо ца дар бахьнехь. ШолгӀа Камчаткин экспедицехь дакъалецира тӀаьхьа сибрехан митрополит хилла, Екатерине II-гӀаниг йолучу хенахь кхел йина, Ӏазапхочун дарже ваьккхина волчу Арсенийс.

* Беринга шен кӀанте Ионасе йаздина кехат (Охотск, 1740)Беринга шен кӀанте Ионасе йаздина кехат (Охотск, 1740)
* Беринг Анна Кристинас шен дега йаздина кехат (Охотск, 1740)Беринг Анна Кристинас шен дега йаздина кехат (Охотск, 1740)
* Охотскан набахтин план (1737)Охотскан набахтин план (1737)

1740 шеран гурахь бен ара ца делира ши пакетбот-кема, «Сийлахь Пётр» а, «Сийлахь Павел», Охотскера Камчаткин малхбален бердашка. Кхузахь Авачинан голин кӀоштахь экспедицис Ӏа даьккхира бухтехь, цунна экспедицин кеманийн сийнна Петропавловскан аьлла цӀе тиллира. Кхузахь шен тӀера Камчаткин коьрта шахьаран истори йолийна йолу йуьрт йиллира, — Петропавловск-Камчатски гӀала.




Беринг Витус а пакетбот-кема «Сийлахь Пётр» а ССРС 1990 шеран иэсан нахарт тӀехь, 999 цӀеналлин палладех дина, «Оьрсийн Америка дӀайелларан 250 шо кхачарна лерина» серера


1741 шеран 4 июнехь — Беринг Витусан къузткъа шо кхочучу шарахь — В.Беринган баьччаллера «Сий. Пётр» а, «Сий. Павел» (А.Чириков) а кхечира Америкин къилбаседа-малхбузен бердашка. 20 июнехь хӀорд ловзаран а, йуькъа дохк хиларан а хьолехь вовшех къаьстира. Масех дийнахь вовше лехна, ца карийна, церан дийзира шешша некъ бан. В. Беринган баьччаллера «Сийлахь Петр» малхбалехьа дахара 1741 шеран 16 июлехь («Сийлахь Павелал» цхьа де тӀаьхьа а, оьрсийн кеманех кхоалгӀа а) 58°14' шораллехь кхечира Къилбаседа Америкин берде Сий. Илясан ламанан кӀоштахь.

Оьрсий а, алеуташ а цхьаьнакхетар (Ваксель Свенан сурт).

Каш
---

Беринган каш 
Поэтан Беринг Витус Педерсенан сурт, йехачу хенахь лорура хӀордахочун сурт, ткъа поэт цуьнан деваша вара
Беринг Витусан сийнна мидал
1874 шарахь Российн-Америкин компанин векалш дечиган жӀар хӀоттийра сийлахь хӀордахочун каш хила тарлочу меттигехь. ТӀаьхьуо меттигерачу талламхоша хӀинца йолу иэс хӀоттийра — вовшашна тӀекӀела тӀейаьлла биъ са болу тӀулгийн ши экъа, тӀехула чуьйнан экъа а йолуш. Барз тӀехула лаьтта 3,5 м аьчкан жӀар.

1991 шарахь даздеш дара Беринг а, Чириков а Америкин къилбаседа-малхбузен 250 шо кхачар. Шпаро Дмитрийн Дуьненайукъара «Хин бухара Ӏалам» а, «Хилларг» клубан а йукъаралло ССРС Ӏилманан академин археологин институтаца цхьаьна экспедици йира Беринган гӀайрен тӀе, данин талламчаш дека а озош. Оццу хенахь «Балтикин иэс» йукъаралло кхоьллира хибухара-археологин тоба. Экспедицин коьрта Ӏалашо хилира массо агӀора Ӏамор а, Ӏалашйар а Командоран гӀайренийн историн-оьздангаллин тӀаьхье, Беринган каш лахар, хибухара-археологин белхаш Командор бухтехь «Сий. Пётр» пакетбот-кемин якорш лахар.

Экспедицин карийра Беринг Витусан а, кхин пхеа хӀордахочун а каш. ДаьӀахкаш Москоха дӀайаьхьира, цигахь уьш теллира суьдан медикаша, цаьрга Беринган сурт хӀоттаделира. Данин а, российн а историкаш ма-хӀоттора, йериг справочникашкахь а, жайнашкахь а гайтина командоран Беринг Витусан суьрташ, цуьнан дац, ткъа хӀордахочун санна цӀе йолу цуьнан девешин ду — паччахьан кертара данин поэтан, цуьнан сийнна Витусан и цӀе а йеллера. Беринган цергаш тӀехь цингин ларраш ца карийра, цуо Беринг кхечу лазарх велла ала таро йелира. ШолгӀачу шарахь хӀордахочун даьӀахкаш йухайеина Командоран гӀайренаш тӀе йуха дӀайоьхкира.

ГӀуллакхаш къобал дар
---------------------

Дуккхан хан йийзира Беринган гӀуллакхаш дуьззина къобалдан. Беринган талламаш нийса хилар чӀагӀдина дуьххьарлера новкъахо хилира, ингалсан хӀордахо Кук Джеймс. Цуо кховдийра Чукоткин а, Аляскин а йукъара хидоькъен цӀе Беринган цӀарах тиллар.

Иэс
---

Дуьххьара Беринг Витусан иэс хӀоттийна Петропавловск-Камчаткинехь. Чуьйнан экъан бух тӀехь йаздина: «1740 ш. Петропавловск йиллина хӀордахочун Беринг Витусан».

Тюменан бердйистера Беринган иэс
2010 шарахь "Сийлахь-Йаккхий Камчаткин экспедицешна" цӀе йолу Беринг Витусан лерина борзанан иэсаца йолу скульптурин композици хӀоттийна Тюмень гӀалин хин бердйистехь. Иэс тӀехула айаделла кемин гата, уллехь пенан тӀехь кхетош йаздина у ду. 

2016 шарахь Командоран гӀайренаш карийна 275 шо кхачарна Беринган гӀайренан тӀера Никольски эвлахь хӀоттийна Беринг Витусан кхин а иэс — хӀоьттина лаьтта скульптура, иза йина борзанах (автор — скульптор И. П. Вьюев).

Беринган гӀайренан тӀера Никольски эвлахь Беринг Витусан хӀоттийна иэс
Беринган цӀе тиллина цхьа могӀа географин объекташна:

* Беринган хӀорд
* Беринган хидоькъе
* Беринган гӀайре
* Беринган мара
* Аляскин тӀера Беринган шалам а, Витус Ӏам.
* Беринги — боьалгӀа муьрехь Ази а, Къилбаседа Америкин къилбаседа-малхбузен дакъа а доьхку биогеографин область а, палеогеографин мохк а.
* посёлок Беринговски Чукоткехь.
* Беринги — Чукоткера къоман парк.
* Беринган ларам беш тиллина Аляскера авиакомпани «Bering Air» цӀе.

* Москохахь Беринг Витусан цӀарах цӀе тиллина Беринган чекхдолийла а, Керла Беринган чекхдолийла а, урамашна Петарбухехь, Мурманскехь, Нижни Новгородехь, Томскехь, Якутскехь, Находкехь, Артёмехь, Аштаркхнехь, Камчаткин-Петропавловскехь.
* «Беринг Витус» дизель-электрокема хилла, цуо болх бира Къилбаседа ХӀордан новкъахь, цунна чохь КъСП-30 лелаш йолу полюсан станцеш дӀахьуш.
* Российн пошта, 2014 ш. "Беринг Витус" кема. 2012 шеран июнехь Совкомфлотан заказца хин чухийцира тӀаьхьатосу дуккха а Ӏалашо йолу шенан классан кема шельф тӀехь белхаш бан, цунна Беринг Витусан цӀе тиллира.
* Беринг Витусан цӀе лелайо Камчаткин пачхьалкхан университето.
* Беринг Витусан цӀе тиллина российн «Аэрофлот» авиакомпанин цхьана кеманна (Airbus A320 VP-BZO).
* 1970 шарахь йаьккхина советийн биографин фильм «Берингах а, цуьнан доттагӀех а лаьцна баллада». Беринг кхин а ву «Хьалхарнаш» фильман (2018) шолгӀа планан персонаж.
* Беринган цӀерах бренд хилла данин «Bering» сахьтийн.
* 2019 шеран 31 майхь Беринг Витусан цӀе тиллина Камчаткин-Петропавловскера дуьненайукъара «Елизово» аэропортан .

* Поштан марканашна а, нахарташна а тӀехь
* ССРС почтан марка, 1957 шоССРС почтан марка, 1957 шо
* ССРС поштан марка, 1966 шоССРС поштан марка, 1966 шо
* ССРС поштан марка, 1981 шоССРС поштан марка, 1981 шо
* ССРС поштан марка, 1991 шоССРС поштан марка, 1991 шо
* Иэсан нахарт, 3 сомИэсан нахарт, 3 сом
* Иэсан нахарт, 25 сомИэсан нахарт, 25 сом

  

* Поштан маркийн сери, 1943 шо
* Мах 30 кеп.Мах 30 кеп.
* Мах 60 кеп.Мах 60 кеп.
* Мах 1 сомМах 1 сом
* Мах 2 сомМах 2 сом

Билгалдахарш
------------

1. ↑  Витус Беринг (12 августа 1681 - 19 декабря 1741) , русский мореплаватель, офицер российского флота, полярный исследователь (бил-боцу.). Calend.ru. ТӀекхочу дата: 2019 шеран 14 август.
2. ↑  Беринг, Витус // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
3. ↑  *Загоровский В. П.* Беринг, Витус // История Воронежского края. — Воронеж: Центрально-черноземное книжное издательство, 1982. — С. 26. — 312 с. — 10 000 экз.
4. ↑  Чернышёв, 2002, с. 63.
5. ↑  *Наталья Охотина-Линд.* Капитан-командорша // Родина : журнал. — М. 2003. — № 8. Архивйина 2013  шеран  12 январехь.
6. ↑  Экспедиции, любовь и мечты Витуса Беринга
7. ↑  *Звягин В. Н. Мусаев Ш. М. Станюкович А. К.* Витус Йонассен Беринг. Медико-криминалистический портрет. — Баку: Азербайджанское государственное издательство, 1995.
8. ↑  Памятник легендарному мореплавателю украсил тюменскую набережную  (оьрс.). *t-l.ru*. ТӀекхочу дата: 2020 шеран 3 ноябрь.
9. ↑  Владимир Илюхин поздравил жителей Никольского с 275-летием открытия Командорских островов (бил-боцу.). petropavlovskkamchatskiy.bezformata.ru. ТӀекхочу дата: 2017 шеран 28 январь.
10. ↑  Памятник Витусу Берингу в с. Никольское (бил-боцу.). .
11. ↑  КОМАНДОР ВИТУС БЕРИНГ. 275 ЛЕТ СПУСТЯ | КАМЧАТСКОЕ ИНФОРМАЦИОННОЕ АГЕНТСТВО (КИА «ВЕСТИ»)  (оьрс.). kamvesti.com. ТӀекхочу дата: 2017 шеран 28 январь.
12. ↑  Дрейфующие станции "Северный полюс" (1937, 1950 - 1991, 2003 - 2008 гг.) (бил-боцу.). ГУ "Арктический и антарктический научно-исследовательский институт" (ГУ ААНИИ). — Список событий. ТӀекхочу дата: 2010 шеран 23 октябрь. Архивйина 2011-12-04 — Wayback Machine
13. ↑  Указ Президента Российской Федерации от 31.05.2019 № 246 «О присвоении аэропортам имен лиц, имеющих особые заслуги перед Отечеством»

Хьажоргаш
---------

* Медиафайлаш Викилармехь

* Дневник археологической экспедиции 1991 (на датском, английском, немецком и французском языках) (ТӀе цакхочу хьажорг — *истори*)
* Неофициальное интернет-представительство Командорских острововАрхивйина 2011-02-09 — Wayback Machine

|  |  |
| --- | --- |
|  ХӀокху кепе хьажар  Викихаамашкара элементе хьажа  Фото, видео и аудио | 
* TCDb

 |
| Дошамаш а, энциклопедеш а | 
* Большая датская
* Большая каталанская
* Большая норвежская
* Большая российская
* Большая советская (1 изд.)
* Брокгауза и Ефрона
* Военная Сытина
* Канадская
* Кругосвет
* Малый Брокгауза и Ефрона
* Русский биографический
* Хорватская
* American National Biography
* Britannica (11-th)
* Britannica (онлайн)
* Notable Names Database

 |
| Генеалогия и некрополистика | 
* Find a Grave
* gravsted.dk
* WikiTree

 |
| 

| Библиографин каталогашкахь |
| --- |
| 
* BIBSYS: 2002846
* BNE: XX1666548
* BNF: 11955697z
* GND: 118656163
* ISNI: 0000000073586496
* J9U: 987007258403905171
* LCCN: n50007501
* LNB: 000123438
* NDL: 00620358
* NKC: jn20000700158
* NLA: 59856868
* NLP: : a0000002641704
* NSK: 000138103
* NTA: 070277834
* NUKAT: n2006078672
* LIBRIS: sq466w3b15nr9lr
* SUDOC: 027537757
* VIAF: 4938639
* WorldCat VIAF: 4938639
* РНБ: 7721288

 |

 |

| ⛭Америка дуьххьара дӀайиллинарш |
| --- |
| Колумбал хьалха | 
* Гуннбьорн Ульфсон
* Бьярни Херьюльфссон
* Хьаьрса Эрик
* Лейф Эрикссон
* Кортириал

 |  |
| Сийлахь-Даккхий хӀордан дӀаделларш | 
* Колумб
* Коса
* Охеда
* Веспуччи
* Кабот-воккхахверг
* Кабрал
* Коэлью
* Понсе де Леон
* Магеллан
* Верраццано
* Кабот-жимахверг
* Картье

 |
| Конкистадораш | 
* Веласкес де Куэльяр
* Нуньес де Бальбоа
* Альмагро
* Писарро
* Грихальва
* Кортес
* Альварадо
* Сото
* Кабрильо
* Вальдивия
* Орельяна
* Белалькасар
* Хименес де Кесада
* Мендоса
* Васкес де Коронадо
* Сармьенто де Гамбоа

 |
| Картин тӀебахар | 
* Вальдземюллер
* Дрейк
* Фробишер
* Дейвис
* Гудзон
* Хаклюйт
* Смит
* Шамплен
* Баффин
* Дежнёв
* Маркетт
* Ла Саль
* Беринг
* Кук
* Маласпина
* Шелихов
* Ванкувер
* Макензи
* Франклин
* Уилкс

 |

| ⛭Сийлахь-Йоккха Къилбаседа экспедици |
| --- |
| Доладийриш а, вовшахтохархой а | 
* Кирилов И. К.
* Головин Н. Ф.
* Остерман А. И.

 |
| Двинин-Обан тоба | 
* Муравьев С. В.
* Павлов М. С.
* Малыгин С. Г.
* Скуратов А. И.
* Сухотин И. М.
* Великопольский А. И.
* Головин М. А.

 |
| Обан-Енисейн тоба | 
* Овцын Д. Л.
* Минин Ф. А.
* Стерлегов Д. В.
* Кошелев И. Н.

 |
| Ленин-Енисейн тоба | 
* Прончищев В. В.
* Прончищева Т. Ф.
* Лаптев Х. П.
* Челюскин С. И.
* Чекин Н. Н.

 |
| Ленин-Колымин тоба | 
* Ласиниус П.
* Лаптев Д. Я.
* Щербинин М. Я.
* Ртищев В. А.

 |
| Беринган — Чириковн тоба | 
* Беринг В. И.
* Чириков А. И.
* Ваксель С. Л.
* Хитрово С. Ф.
* Елагин И. Ф.
* Хметевский В. А.
* Ртищев В. А.
* Гвоздев М. С.
* Юрлов А. М.
* Синдт И. Б.
* Плениснер Ф. Х.
* И. Л. Чихачев
* М. Г. Плаутин
* Овцын Д. Л.
* Пакетбот «Сийлахь Пётр»
* Пакетбот «Сийлахь Павел»
* бот «Сийлахь Гавриил»
* «Сийлахь Павелан» хӀордхой бар

 |
| Къилба тоба | 
* Шпанберг М. П.
* Вальтон В.
* Шельтинг А. Е.
* Хметевский В. А.
* бот «Сийлахь Гавриил»
* шитик «Фортуна»

 |
| Академин тоба | 
* Миллер Г. Ф.
* Гмелин И. Г.
* Крашенинников С. П.
* Стеллер Г. В.
* Красильников А. Д.
* Фишер И. Э.
* Делиль де ла Кроер Л.

 |
| Лакхаудин-Охотскан экспедици | Скобельцын П. Н. |
| *Хьажа кхин а: Хьалхара Камчаткин экспедици* |