ХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Кратер.
Везувий тӀапломан кратер
Кальдера кхоллаяларан модель
**ТӀапло́ман кра́тер** (желт.-шира. κρατήρ — кад) — кадкепара йа кӀагкепара чутаьӀна меттиг тӀапломан конусан боьххьехь йа басехь, йина тӀапломан жигаралло.

Кхаа яккхийн маарийн тоба тӀапломан Айфель кӀоштара.
Кратеран диаметр хила тарло иттаннаш метраш тӀиера масех километр кхаччалц, ткъа кӀоргалла — масех метр тӀиера бӀаьнаш метрашка кхаччалц. Кратеран бух тӀаьхь хуьлу, магман кхерч чуьра, цхьаъ йа масех лава а, кхин тӀапломан сурсаташ хьаладовлу Ӏуьрг. Наггахь кратеран бух къевлина хуьлу лаван Ӏомо йа жимачу керла кхоллабеллачу тӀапломан конусо.

Довзийтар
---------

Дукха хьолахь кратеран аганкепара хатӀ хуьлу, цунна чохь кхоллало вентиляцин харш. ТӀаплам Ӏаьтточу хенахь лелина магма а, тӀапломан газаш а хьалайовлу лаьттан бухарчу магман кхерч чуьра биргӀан харш чухула кратеран Ӏуьрге кхаччалц, цигара газаш арайовлу атмосфере, ткъа магма Ӏаьттадо лаван кепара. ТӀапломан кратеран баккхий барамаш хила тарло, ткъа наггахь кӀорга а хила тарло. Цхьайолчу хенахь лелхарца Ӏаьттош тӀапломан магман камера ясъяла тарло цунна тӀехулара латта охьахаъал, тӀаккха хуьлу кальдера олу йоккхачу депрессийн тайп.

Дукхаха долчу тӀапломан кратераш лаьтта ломан боьххьехь, уьш кхолладелла Ӏаьттийна тӀапломан сурсатех, масала лаван а, тефран а Ӏоврех. Иштта боьххьехь кратераш долу тӀапломийн конусан кеп хуьлу. Кхин тӀапломан кратераш хила тарло тӀапломийн агӀонашца, басешкахь, царех олу фланган кратераш. Цхьайолу тӀапломан кратераш ерриг йа цхьа дакъа юза тарло догӀано йа дешначу лайша, цуо кратеран Ӏам бо.

Кратер дохийна хила тарло Ӏаьтточу хенахь, лелхарша, лавано, йа тӀаьхьа хиллачу эрозино. Дохийна кратерийн цхьаьна агӀора хуьлу дуккха а лоха йист.

Цхьадолу тӀаплаьмнаш, масала маараш, лаьтта цхьаьна кратерах, лаьмнаш а доцуш. Иштта тӀаплаьмнийн кратераш кхоллало, хих дуьзна породашна магма йукъахула хьалаевлчи, цуо до фреатийн Ӏаьттор. Фреатийн Ӏаьтторех хилла тӀаплаьмнийн кратераш дукха хьолахь хаало аренашкахь кхечу тӀаплаьмнашна генахь. Массо а тӀаплаьмнаш ца кхуллу кратераш.


Ирасу тӀапломан кратер, Коста-Рика
Ирасу тӀапломан кратер, Коста-Рика

Билгалдахарш
------------

1. ↑  Glossary of Terms: C.  physicalgeography.net.

Хьажоргаш
---------

* Медиафайлаш Викилармехь

* Всё о геологии
* Вулканический кратер // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

|  |  |
| --- | --- |
|  ХӀокху кепе хьажар  Викихаамашкара элементе хьажа  Дошамаш а, энциклопедеш а | 
* Большая датская
* Большая российская

 |

| ⛭ТӀаплаьмнаш |
| --- |
| ТӀапломо йинарш а, кхоьллирнарш а | 
* Кальдера (лат. *caldera*)
* Сомма
* Маар
* Кратер (лат. *cratera*)
* Турсан тӀаплам (лат. *scutum volcano*)
* ДотӀанан тӀаплам (лат. *fissum volcano*)
* Чолхе (комплексан) тӀаплам (лат. *complexus volcano*)
* Композитан, я СтратотӀаплам (лат. *stratovolcano*)
* Хин бухара тӀаплам (лат. *submarine volcano*)
* Шен бухара тӀаплам[en] (лат. *subglacial volcano*)
* Хаттан тӀаплам
* СупертӀаплам
* ТӀапломан конус[en] (лат. *vulcanus conum*)
* АгӀон тӀиера конус (лат. *conus volcanus parasitica*)
* Юкъан конус
* ТӀапломан аре
* Пирокластин аре
* Лаван бохь
* Некк
* ТӀапломан гӀайре

 |
| ТӀаплам Ӏаьттораш | 
* ТӀапломан жигараллин шкала
* Гавайн тайп
* Стромболианан тайп
* Плинианан (везувийн) тайп
* Пелейн тайп
* Фреатийн тайп
* Исландий тайп
* «Стигал къекъаран» тайп
* Пирокластин Ӏаьттораш
* Гидроэксплозиван Ӏаьттор
* Траппийн Ӏаьттораш
* Пирокластин Ӏовраш
* Лаван Ӏовраш

 |
| ТӀапломан породаш а, Ӏаьтторан сурсаташ а | 
* Эффузиван ломан породаш
* ТӀапломан дуьхьалонаш[en]
* Базальт
* Андезит
* Базальтан андезит
* Дацит
* Коматиит
* Латит
* Пикрит
* Обсидиан
* Риодацит
* Риолит
* Трахит
* ТӀапломан туф
* ТӀапломан чим
* Тектоникан аэрозолаш
* Пирокластин ломан породаш
* Тефра
* Пемза
* Перлит
* ТӀапломан бумба
* Лапилли

 |
| Геотермалан жигаралла гайтар | 
* Фумаролаш (лат. *Fumariolum*)
* Сольфатараш
* Мофеташ
* ТӀапломан термаш
* Гейзерш
* Геотермалан хьосташ

 |