**Муниципа́лан кӀошт** я **муниципалан гуо** — шена тIехь бахархой беха билгалдаьккхина административан-мехкан дакъа. Иза хила тарло гIала, юрт, масех юрт я юртийн кIошт.

Россехь
-------

Россехь муниципалан кӀошт — цхьаьна тайпана муниципалан кхоллам бу, меттигера урхаллин меженийн кеп ю, цуо цхьаьнатуху масех г1алийн а, яртийн а нах беха меттигаш, хила тарло, йукъара латташ цхьаьнатоьхна ярташна йукъара латта а.

Муниципалан кӀоштан административан центр ю нах беха меттиг, иза билгалйоккху меттигерчу Ӏадатийн чоьтаца а, хӀора муниципалан кхолламан Ӏедалан меженахь хӀоьттинчу социалан инфраструктурица а.

«Муниципалан кӀошт» кхетам йукъабаьлла 2003 шеран 6 октябрехь «Российн Федерацехь меттигера урхалла кхолларан йукъара принципех» цӀе йолчу № 131-ФЗ Федералан закон тӀеэцначул тӀаьхьа.

Муниципалан кӀошташ кхоьллина РСФСР 1920—1950-гӀа шерашкахь кхоьллинчу РФ субъектийн административан-мехкан хӀоттаман гуран чуьра административан кӀоштийн дозанашкахь. Цхьаццанхьа кӀоштийн латташ тӀехь кхоьллира гӀалин гуонаш, иза дира я областан (мехкан, республикин, гуон) куьйга кӀелара гӀалийн (масала Москвохан область) административан кӀошташ пайденна дӀайохуш, я административан кӀошташ юьтуш церан дозанашкахь гӀалин гуонаш кхуллуш (масала Магаданан область). Свердловскан областехь цхьайолчу административан кӀоштех кхоьллира шишша муниципалан кхоллам: муниципалан кӀошт а, гӀалин гуо а. Перман махкахь муниципалан кӀошташ кхоьллира цхьайолчу мехкан маьӀна долчу гӀаланашкахь.

### Муниципалан кӀоштан бакъонаш

«Российн Федерацехь меттигера урхалла кхолларан йукъара принципех» цӀе йолчу Федералан законан 15-гӀа статьяхь билгалбаьхна муниципалан кӀоштийн тӀегӀанехь бан беза меттигерчу Ӏедалийн белхаш. Уьш бу, уггар хьалха, кӀоштахь медицина а, дешар а хилийтар, ярташ коммуникацешна тӀетесна хилийтар, архиваш, библиотекаш кхоллар. Муниципалан кӀоштийн декхар ду кӀоштахь автомобилан некъаш латтор а, уьш дахкар а, транспортца нехан хьашташ кхочуш дан а, хӀусамашкара а, промышленностан а кхьаллеш утилизаци ян а, уьш тоян а. Муниципалан кӀошт декхарехь ю йукъараллин низам латто шен муниципалан кӀоштехь муниципалан полицица.

Таханлерчу дийнахь дукхахйолу муниципалан кӀошташ, кӀоштахь бюджетан доладеш ю, оцу йукъахь йу йарташ: кӀоштан йукъара шен бюджет йоцу, харжийн смети бен йоцу ярташ а. Законаца, муниципалан кӀошто шена чуйогӀучу яртийн бюджетан тоам нисбо, муниципалан кӀоштан бюджетан бахаман чоьтех.

### Барам

Хьажа иштта: Муниципалан кхоллам
2010 шеран 1 январехь Россехь яра 1829 муниципалан кӀошт, 2011 шеран 1 январехь — 1824 муниципалан кӀошт, 2012 шеран 1 январехь — 1821 муниципалан кӀошт, 2013 шеран 1 январехь — 1817 муниципалан кӀошт, 2014 шеран 1 январехь — 1815 муниципалан кӀошт.

### Муниципалан гуо

Хьажа иштта: Федералан маьӀна долчу гӀалин чоьхьара мохк
2012 шарахь Москвохахь кхоьллина 125 муниципалан гуо. Иштта Петарбухехь бу 81 муниципалан гуо. 2014 шарахь Севастополехь кхоьллина 10 муниципалан гуо.

Доминикин Республикехь
----------------------

Доминикан Республикехь муниципалан кӀошт (испан. *distrito municipal*) — муниципалитет[en], лаьтта цхьааннал сов гӀалийн центрех[en].

Ирландехь
---------

Ирландехь 2014 шеран «Пачхьалкхан урхаллин меттигерчу меженийн хийцамех»[en] законаца 2014 шеран 1 июлехь кхоьллина муниципалан кӀошташ (инг. *municipal district*) хьалха хиллачу гӀалин советан меттана пачхьалкхан урхаллин меттигерчу меженийн системан дакъа санна. Ирландера муниципалан кӀошт — шолгӀачу тӀегӀанера административан дакъа ду, графаллал лахара, Дублинан кӀошт а, кхин а кхоъ йисина Голуэй, Дублин, Корк гӀалийн советаш а дӀаяьхчхьа. Йиъ муниципалан кӀоштех (Клонмел, Дроэда, Слайго, Уэксфорд) — гӀалийн кӀошташ олу (боро кӀошташ; инг. *borough district*), Лимерик а, Уотерфорд а — метрополитенийн кӀошташ (инг. *metropolitan district*).

Канадехь
--------

Канадехь муниципалан кӀошт (инг. *municipal district (M.D.)*) — Альбертан провинцехь йуьртан муниципалитетан[en] тайпана йу, урхалла до хоржучу кхеташоно. Канадан статистикин гӀуллакхо лелайо 64 муниципалан кӀошт[en] Альбертехь а, 12 муниципалан кӀошт Керлачу Шотландехь а дагардаран областаш санна лелайо уьш статистикин Ӏалашонна. Манитоба провинцера Флин-Флон гӀалин 1933—1946 шерашкахь иштта хилла муниципалин кӀоштин статус.

Хьажа иштта
-----------

* Российн кӀошташ

Билгалдахарш
------------

1. ↑  *Л. П. Кураков, В. Л. Кураков, А. Л. Кураков.* Муниципальный район // Экономика и право: словарь-справочник. — М.: Вуз и школа, 2004.
2. ↑  *Л. П. Кураков, В. Л. Кураков, А. Л. Кураков.* Муниципальный округ // Экономика и право: словарь-справочник. — М.: Вуз и школа, 2004.
3. ↑  *А. К. Голиченков.* Муниципальный район // Экологическое право России: словарь юридических терминов.. — М.: Городец, 2008.
4. ↑  Росстат. База данных показателей муниципальных образований. Характеристика субъектов Российской Федерации по типам муниципальных образований и видам муниципальных учреждений на 1 января 2010 года.Кеп:Ref-format
5. ↑  Росстат. Распределение муниципальных учреждений по типам муниципальных образований на 1 января 2011 года. Архивйина 2013-06-28 — Wayback Machine
6. ↑  Росстат. Распределение муниципальных учреждений по типам муниципальных образований на 1 января 2012 года. Архивйина 2013-02-27 — Wayback Machine
7. ↑  Росстат. Распределение муниципальных учреждений по типам муниципальных образований на 1 января 2013 года. Архивйина 2014-10-17 — Wayback Machine
8. ↑  Росстат. Распределение муниципальных учреждений по типам муниципальных образований на 1 января 2014 года. Архивйина 2019-07-11 — Wayback Machine
9. ↑  Local Government Reform Act 2014 (инг.). Department of the Environment, Community and Local Government (2014). ТӀекхочу дата: 2015 шеран 15 февраль. Архивйина 2015 шеран 24 сентябрехь  Архивйина 2014-06-02 — Wayback Machine
10. ↑  Types of Municipalities in Alberta (инг.). Government of Alberta. ТӀекхочу дата: 2015 шеран 15 февраль. Архивйина 2015-02-15 — Wayback Machine
11. ↑  Interim List of Changes to Municipal Boundaries, Status, and Names: From January 2, 2012 to January 1, 2013 (инг.). Statistics Canada (2013). ТӀекхочу дата: 2015 шеран 15 февраль.
12. ↑  *Gordon Goldsborough.* Manitoba Municipalities: Flin Flon (инг.). Manitoba Historical Society (2015 шеран 1 январь). ТӀекхочу дата: 2015 шеран 15 февраль.

Хьажоргаш
---------

* Федеральный закон от 6 октября 2003 г. № 131-ФЗ «Об общих принципах организации местного самоуправления в Российской Федерации» (бил-боцу.). «Российская газета», № 3316 (2003 шеран 8 октябрь). ТӀекхочу дата: 2015 шеран 15 февраль.

| Российн муниципалан кхолламаш |
| --- |
| 
Йуьртан меттиг •
ГӀалин меттиг •
Муниципалан кӀошт •
ГӀалин гуо •
ГӀалин чоьхьара федералан мохк
 |

| ⛭Административан-мехкан дакъош |
| --- |
| Капительца билгала йоккху итт пачхьалкхел кӀезиг лелош йоцу термин. |
| Нохчийн терминаш | 
* КӀошт
	+ Автономин кӀошт
* Автономин уезд
* Куп
* Коьрта гӀала
* Кантон
* ГӀала
* Посёлок
* Колони
* Коммуна
* Автономин йукъаралла
* Кондоминиум
* Графалла
* Совет
* Сельсовет
* Департамент
* Гуо
	+ Автономин гуо
* Административан гуо
* Коьрта гӀалин гуо
* ГӀалин гуо
* Империн гуо
* Федералан гуо
* Муниципалан гуо
* Область
	+ Автономин область
* Герцогалла
* Тхьамдалла
* Губерни
* Йукъаралла
* ГӀайренийн мехкаш
* Муниципалитет
* Лулахалла
* Префектура
	+ Супрефектура
* Олалла
* Протекторат
* Провинци
* Меттигера ша-шена урхаллин кӀошт
* Регенталла
* Регион
	+ Автономин регион
	+ Коьрта гӀалин регион
	+ Башха административан регион
* Республика
	+ Автономин республика
* Резерваци
* Штат
* Мохк
	+ Бозу мехкаш
	+ Союзан мехкаш
* ГӀалин агломераци
* Уезд
* Волость
* Эвла
* Йуьрт
* Поселкан совет

 |
| Нохчийн йоцу | 
Бейливик •
Боро •
Марз •
Дзонгдэй •
Дзонгхаг •
Дунгхаг •
Гевог •
Квартер •
Кирхдорф •
Мухафаза •
Наслег •
Приход (Пароккия) •
Сюзереналла •
Улус •
Тхромде •
Чивог •
Шир •
Амт •
Арондисман •
Комарка •
Фракци •
Фрегези •
Гмина •
Жудец •
Остан •
Повет •
Пфаррдорф •
Туман •
Шахрестан •
Воеводалла •
Вилайет •
Аймак •
Хошун •
Кожуун •
Сомон •
Сумон 
 |
| Ширъелла а, историн а | 
* Дистрикт
* Бароналла
* Бург
* Губерни
* Диоцез
* Империн гӀала
* ГӀап
* Марка
* Повят
* БӀе
* Фема
* Виконталла
* Аренан кхеташо

 |
| Шира кхечу мехкийн | 
* Ашхар (Наанг)
* Гавар
* Тун
* Дем
* Кирхдорф
* Ном
* Пфаррдорф
* Сатрапи
* Шахьар

 |
| 
* Хьажа иштта: Административан дакъойн таблица мехкашкахула
* Политикин декъар
* Харжаман гуо

 |