**Бухано́вский Алекса́ндр Оли́мпиевич** (1944 22 февралехь, Соьлжа-ГӀала — 2013 17 апрелехь, Дон-тӀера-Ростов) — советийн а, российн а психиатр. Медицинан Ӏилманийн доктор, профессор. Ростовн пачхьалкхан медицинан университет (РостПМУ) психиатрин а, наркологин а кафедран, Къилбан федералан университетан юридически факультетан профессор.

Дарбан-реабилитацин Ӏилманан «Феникс» центран (ДРӀЦ) президент. Профессор Бухановский — шина америкин академин декъашхо: Суьдан Ӏилманийн академин, Психиатрин а, бакъонийн а академин, Европин психиатрийн ассоциацин сийлахь декъашхо (и цӀе йолуш российн виъ говзанча бен вац), Америкин психиатрин ассоциацин (APA) кхечу мехкан декъашхо.

Бухановский — 300 сов зорбан белхийн автор, царех 80 сов зорбатоьхна дозанал арахьара зорбанехь. Цуо йазйина зорбане йаьккхина 3 монографи, 8 куьйгалла, энциклопедин справочникаш а, лоьрийн пособеш а, 2001 шарахь динчу белхашна патент йелла.

Биографи
--------

Вина 1944 шеран 22 февралехь Соьлжа-ГӀалахь, АЦШ гражданинан Страссберг Джозефан а, эрмалойх йалар долу цергийн лоьран Саркисянц Эвелина Арамовнин а доьзалехь, иза шозлагӀа маре йахара инженере Бухановский Олимпий Максимовиче (вина 1928). Ненада, Саркисянц Арам Самуилович, Соьлжа-ГӀалин могашаллаӀалашйар кхоьллинарг ву.

Ишколан ворхӀ класс йаьккхинчул тӀаьхьа деша хӀоьттира Нохч-ГӀалгӀайн республикин медицинан доьшийле, иза тӀех дика чекхйаьккхира.

1968 шарахь иштта тӀех дика чекхйаьккхира Ростовн медицинан институт.

1968—1970 шерашкахь кхайкхира эскаре, ЦӀийечу Байракхан Къилбаседа флотехь лор (Североморск гӀалахь).

2013 шеран 17 апрелан буса Бухановский Александр Олимпиевич велира Ростовн областан № 1 йолчу дарбан цӀен реанимацехь. Валаран бахьна хӀоттийра тромбоэмболи.

Деятельность
------------

Бухановский дика вевза серийн нах бойучеран эксперт санна, масала, эксперт вара Чикатилон гӀуллакхехь. Бухановский Александр талам боьдуш оперативан тобан дехарца зуламхочун психологин сурт хӀоттийра. Талламан куьйгалла гӀо дийхира психиатрега Чикатило лаьцначул тӀаьхьа а. Оцу моментехь зуламхо левеш вара итталгӀа дийнахь, амма цуо цхьанне а хӀуманна дери ца дора. Ткъа Бухановскийца къамел динчул тӀаьхьа Чикатилос дийцира ша нах байарх, дери дан волавелира.

Бухановский гӀараваьлла жамӀ долу куьйгалхо а, Ӏилманча а санна, дерриг дуьненахь; Российн психиатрин йукъараллин сайт тӀаьхь, масала, дуьйцу Ростовн пачхьалкхан медицинан университетера балхах лаьцна:

> 
> 2003 шарахь Александр Олимпиевича кхуллу керла ах говзанчийн кафедра — психиатрин кафедра медицинан квалификации айаран факультет психологин а, психотерапин а курсаца. ТӀаккха ийшира керла кадраш а, керла база кхоллар а — клиницисташна а, медицинан психологашна а, психотерапевташна а. Шинне а Ӏалашонца Александр Олимпиевич тӀех дика ларавелира шен дешархой декъа а озош, царех дукхах берш оцу хенахь хьалхе лело говзанчаш бара, диссертацеш чекх а даьхна, дӀалецира ростовн могашаллаӀалашйаран а, психиатрин хьукматийн куьйгалхойн гӀанташ. Оцу кафедран хьалхара куьйгалхо хилира ша профессор А. О. Бухановский. Дипломал хьалхара Ӏамор дан деза говзаллаш тӀекхийтира шозза сов. Цуьнан куьйгаллин шина шарахь оцу кафедро университетехь, махкахь, дуьненахь шен сий айина ца Ӏаш, дӀайаьхьира цхьа могӀа дуьненайукъара Ӏилманан лерина форумаш, цигахь Александр Олимпиевич президент вара: дуьненайукъара Ӏилманан лерина муьрашкара конференцеш «Серийн дайарш а, социалан агресси а» (1994, 1998, 2001); дуьненайукъара Ӏилманан-практикан психиатрин конференцеш (1999, 2004, 2008, 2010, 2012).
> 
> 

. А. О. Бухановскийс дина серийн нах бойучун психологин сурт, иза тахна лелош ду криминалисташ а, психиатраш а дерриг дуьненахь.

Александр Бухановский вара 10 серийн исбаьхьаллин «Консультант» телефильман коьрта турпалхочун Широков Вячеславан прототип (2017, НТВ). И роль ловзийра актёра Кяро Кирилла.

Доьзал
------

* Зуда — Бухановская Инна Борисовна, экономист.
	+ ЙоӀ — Бухановская Ольга Александровна (1969 ш.й.) — психиатр, «Феникс» центран коьрта лор.

Критика
-------

ГӀараваьллачу российн психиатро Ю. С. Савенкос билгалдаккхара, А. О. Бухановскийн «Йукъара психопатологи» белхан чохь тӀеэцна психикан сакхтан варианташ йу адам халчухӀоттаран тӀиера тоталан хьекъал иэшаре дайн дехьадалар — психикан патологин психикан цамгаршна психозан тӀегӀа санна бух болуш долу деменцин дика къаьста доза тохаран меттана. Ю. С. Савенкон хетарехь, иштта тайпана Бухановскийн чӀагӀдарш гойту схеман дуьхьа дерг галдаккхар: ма-дарра дийцича иэс дӀайалар а, интеллект йохар а хуьлу дукха хьолахь хьалха хуьлу адаман регрессал, кӀезиг ца нисло адамалла йисина цомгаш берш, ткъа уьш тестологин талам бича хуьлу буьззина интеллектуалан-мнестически агӀора хьекъалчохь боцуш. Впрочем, следует обратить внимание, что критика Ю. С. Савенко скорее вызвана личной неприязнью к А. О. Бухановскому, ряд отечественных психиатров и деятелей науки сами критикуют Ю. С. Савенко, называя недопустимыми и оскорбительными ряд его высказываний в СМИ.

Сочиненеш
---------

* Йукъара психопатологи: Лоьрашна пособи / А. О. Бухановский, Ю. А. Кутявин, М. Е. Литвак. — 2-гӀа арах. тойина, шорйина — Ростов н/Д.: Изд-во ЛРНЦ «Феникс», 1998. — 416 с.

Бухановскийн гӀуллакх довзуьйту документалан фильмаш
----------------------------------------------------

* 2000 — «Оьрсийн психиатр (The russian cracker)» — Фильмийн цикл: Чуьра хьажар/ The Inside Story
* 2008 — «Маньякашна таллархой»
* 2013 — «Чикатило сацавие»

Бухановскийн васт массийн оьздангаллехь
---------------------------------------

* 1995 — «Гражданин Икс» (ролаш ловзориш — *Макс фон Сюдов*)
* 2017 — «Консультант» (Широков Вячеславан ролехь — *Кирилл Кяро*)

Хьажа кхин а
------------

* Дуглас, Джон Эдвард

Билгалдахарш
------------

1. ↑  Скончался психиатр А.Бухановский, раскрывший маньяка Чикатило(ТӀе цакхочу хьажорг — *истори*). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2013 шеран 28 декабрехь. Теллина 2013 шеран 18 апрелехь.
2. ↑  Cullen, Robert. The Killer Department: Detective Viktor Burakov's Eight-Year Hunt for the Most Savage Serial Killer of Our Times. Orion Media, 1993. Page 268. ISBN 1-85797-210-4.
3. 1 2 3 4  Ушел из жизни Александр Олимпиевич Бухановский.  Российское общество психиатров. Теллина 2019 шеран 23 октябрехь.
4. ↑  Бухановская Ольга Александровна
5. ↑  *Савенко Ю. С.* Экспертиза экспертизы // Независимый психиатрический журнал. — 2003. — № 1. — С. 50—55.
6. ↑  Постановление Комиссии Правления Российского общества психиатров по вопросам профессиональной этики
7. ↑  Фильм «Охотники на маньяков» на сайте Первого канала
8. ↑  Фильм «Остановить Чикатило» на сайте Первого канала

Хьажоргаш
---------

* Бухановский Александр Олимпиевич
* Бухановский, Александр Олимпиевич // *Донской временник*: краеведческий альманах / Донская государственная публичная библиотека. Ростов-на-Дону, 1993-2014.
* Биография на сайте Энциклопедии фонда «Хайазг»
* «Подавляющее большинство самых жестоких преступлений совершается психически нормальными людьми!» (Интервью с А. Бухановским)