**Гроза Александер Джон «Алекс»**  (инг. *Alexander John "Alex" Groza*; 1926 шеран 7 октябрехь, Мартинс-Феррихь, Огайо, АЦШ — 1995 шеран 21 январехь, Сан-Диего, Калифорни, АЦШ) — америкин профессионалан баскетболхо а, тренер а, дагахь лаьттина ша студентийн тӀегӀанехь «Кентукки Уайлдкэтс» *йукъара «ТӀехдика пхеаннан»* йукъахь ловзарца. Левзина Къоман баскетболан ассоциацин «Индианаполис Олимпианс» клубехь. Цуьнан воккхаха волу ваша Гроза Лу — КъФЛ 4-зза чемпион ву «Кливленд Браунс» йукъахь. 1948 шеран Лондонера Аьхкенан Олимпийн ловзарийн чемпион. 1951 шарахь валлалц дӀакъастийна КъБАх, ловзаран жамӀаш оьшучу агӀора нисдарна.

Хьалхара шераш
--------------

Гроза Алекс вина 1926 шеран 7 октябрехь Мартинс-Ферри гӀалахь (Огайо штат), дешна циггахь иштта цӀе йолчу ишколехь, меттигера баскетболан командехь левзира. Цунна йукъахь цуо шина шарахь ишколийн командашна йукъара Огайо штатан хьалхейаккхарехь туьйлира (1943—1944).

Студентийн карьера
------------------

1949 шарахь чекхйаьккхира Кентуккин университет, деа шеран эха шеран йукъахь йукъаметтигаш йуьтуш (1945—1946 шерашкахь цуьнан дийзира цхьаьна шарна университетера дешар дита, хӀунда аьлча оцу хенахь иза гӀуллакхехь вара эскарехь) левзира баскетболан «Кентукки Уайлдкэтс» командехь, цунна йукъахь аьттонца карьера йира Баскетболан Сийлаллин залан декъахо волу тренеран Рапп Адольфан куьйгаллица, 120 ловзарехь кхоьссира 1744 очко (ловзарехь йуккъера барам 14,5 очко). Грозаца «Акха цицигаш» деа шарахь йаьккхира рогӀера чемпионат а, Къилба-Малхбален конференци турнир (1945, 1947—1949), кхин а шина шарахь хьалхий-тӀехьий йелира АЦШ студентийн чемпионатан плей-оффе (1948—1949).

Хьалхий тӀаьхьий шина шарахь «Кентукки Уайлдкэтс» Студентийн спортан къоман ассоциацин (NCAA) чемпионаш хилира, ткъа Гроза Алекс, командин капитан волуш, хьалхий-тӀаьхьий шина шарахь уггаре дика бомбардир а, оцу баскетболан турниран уггаре гӀараваьлла ловзархо а хилира. 1948 шеран 19 мартехь уьш NCAA турнира йеаннан финале (инг. *Final Four*) бевлира, цигахь йуьхьанца ахфиналан матчехь, 20 мартехь, иэшийра Кафтан Джорджан а, Коузи Бобан а «Холи-Кросс Крузейдерс» команда 60—52 чоьтаца, оцу матчехь Гроза матчан уггаре дика ловзархо хилира, 23 очко а йаьккхина, цул тӀаьхьа финалехь, 23 мартехь, иэшийра Робинсон Джекин а, Оуэнс Рэдан а команда «Бэйлор Бирс» 58—42 чоьтаца, цигахь а Алекс иштта уггаре дика матчан ловзархо хилира, 14 очко йаьккхина. ТӀедогӀучу шарахь «Акха цицигаш» йуха а девлира NCAA турниран йеаннан финале, цигахь йуьхьанца ахфиналан матчехь, 22 мартехь, тӀитӀ дӀа ца олуьйтуш иэшийра Эриксон Биллан а, Эддлеман Дуайтан а «Иллинойс Файтинг Иллини» 76—47 чоьтаца, цигахь а Гроза матчан уггаре дика ловзархо хилира, 27 очко а кхоьссина, цул тӀаьхьа финалан ловзарехь, 26 мартехь, иэшийра Паркс Джей Элан а, Харрис Бобан а «Оклахома A&M Эггис» команда 46—36 чоьтаца, цигахь а Алекс матчан уггаре дика ловзархо хилира, 25 очко а кхоьссина.

Цул сов 1947 шарахь «Кентукки Уайлдкэтсан» баскетболхой Къоман кхайкаран турниран (NIT) вице-чемпионаш хилира, ийшира финалан матче боккхачу къовсамехь Ютин университетан «Юта Ютес» командина 45—49 чоьтаца. Хьалхий-тӀаьхьий кхаа шарахь «Акха цицигашна» йукъахь волу Алекс йукъатуьйхира Къилба-Малхбален конференцин дерриг седарчийн гулйина командина (1948 а, 1949 а — 1-ра команда, 1947 — 2-гӀа), ткъа кхин а хьалхий-тӀаьхьий кхаа шарахь — NCAA йерригамерикин гулйина команда (1947 а, 1949 а — 1-ра команда, 1948 — 2-гӀа). Гроза «Кентукки Уайлдкэтс» йукъахь левзина, 15 лоьмар йолу свитер, командина йукъара йаьккхина, дӀаоьллира «Акха цицигаш» шеайн цӀера матчаш ловзо баскетболан «Рапп-аренин» майданан тхьов кӀелахь.

Профессионалан карьера
----------------------

Левзина центровойн позицехь. 1949 шарахь Гроза Алекс хаьржира БАА драфтехь шолгӀа лоьмарца Къоман баскетболан ассоциацин (КъБА) йукъахь ловзу «Индианаполис Олимпианс» командо, цигахь дӀакхийтира шен студентийн командехь хилла накъостех Баркер Клиффца, Бирд Ральфца, Джонс Уоллесца, цунна йукъахь дӀайаьхьира шен йоца профессионалан карьера. Шен дебютан шарахь цуо ловзарехь йуккъера барам кхуссура 23,4 очко, хаьржира КъБА шеран керла ловзархо (КъБАс таханнелца официалан къобал ца до кхаж тасаран жамӀаш 1952/53 шо кхаччалц долу, хӀунда аьлча 1948—1952 шерашкахь шеран керла ловзархо хоржура газетан йаззамийн авторша). Дерриг КъБАхь даьккхина 2 шо. 1951 шарахь дакъа лецира КъБА дерриг седарчийн матчехь. Хьалхий-тӀаьхьий шина шарахь йукъатоьхна КъБА дерриг седарчийн гулйина 1-ра командина (1950—1951). КъБАн йерриг карьерехь левзина 130 матчехь, кхоьссина 2925 очко (ловзарехь йуккъера барам 22,5 очко), 709-зза схьаэцна, 318-зза дӀайелла.

1951 шарахь иза, Кентукки университетан хилла, масех ловзархочуьнца бехке вира 1948/1949 шеран жамӀаш галдахарна. КъБАн комиссаро Подолоф Мориса кхин лигехь ловза ца магийра.

Гулйина командина йукъара карьера
---------------------------------

1948 шарахь Гроза Алекс АЦШ гулйина командин йукъахь хилира Лондонера Аьхкенан Олимпийн ловзарийн олимпийн чемпион, цуьнан хӀоттам лаьттара *«ТӀех дика пхеан»* «Кентукки Уайлдкэтс» командин а, кхин а Йезархойн спортан йукъараллин (AAU) «Филлипс 66» командин а баскетболхойх.

Тренеран карьера
----------------

Ловзархочун профессионалан карьера чекхйаьккхинчул тӀаьхьа Гроза Алекса Белларминан университетан «Беллармин Найтс» (Луисвилл, Кентукки штат) студентийн командин коьрта тренер болх бира, 1963 шарахь цуьнца йаьккхира Кентуккин Университеташна йукъара спортан конференцин чемпионан титул, ткъа Гроза оцу шарахь хилира конференцин шеран тренер. Алексан КъБАхь муьлхха гӀуллакх лелор дехкарна, иза хьаьжира шен ницкъаш КъБАца дихкина доцу административан гӀуллакхехь зиен, Американ баскетболан ассоциацехь (АБА). 1966 шарахь Гроза «Кентукки Колонелс» командехь инарлин менеджер хӀоьттира, ткъа 1970 шарахь хилира цуьнан ханна волу коьрта тренер, цунна йукъахь толамийн а, иэшамийн а аьтту динамика йира (2—0). 1972 шарахь Алекс кхелхира Сан-Диего, цигахь дӀабаьхьира шен административан гӀуллакх, инарлин менеджер хӀоьттира «Сан-Диего Конкистадорс» клубан йукъахь, оцу даржехь хийцира Чемберлен Уилт, ткъа 1974/1975 шо долалуш хӀоьттира цуьнан коьрта тренер, толаман а, иэшаман а динамика харц йара (15—23), шеран йуккъехь дӀаваьккхира шен даржера командин жамӀаш гӀуо хиларна, ткъа цуьнан метте хӀоттийра Шипли Берил, иза волуш «Конкистадорс» гӀоле ца левзира (16—30), жамӀехь тӀаьхьара меттиг йаьккхира Малхбузен дивизионехь, ца кхечира плей-оффе. ТӀаьхьарчу шарахь командо шен цӀе хийцира «Сан-Диего Сейлс» аьлла, ткъа Гроза дехьавелира ловзархой кхиабарехь клубан тренеран дарже, амма 1975 шеран 12 ноябрехь цхьайтта матч левзинчул тӀаьхьа (3—8) из адӀасахийцира хьовсархоша гӀо ца лацарна.

ТӀаьхьара шераш а, валар а
--------------------------

Команда дӀайаьккхинчул тӀаьхьа Гроза Сан-Диегохь цӀахь висира, ша валлалц болх бира *«Reynolds International»* фирмин махлелоран менеджеран даржехь. Цуьнан зуда йара Уотсон Джин, цуо вира цунна ши кӀант а, ши йоӀ а. Гроза Алекс велира 1995 шеран 21 январехь шотан дийнахь, цӀе ца йоккху лазарх, 69-гӀа шо долуш.

Хьажоргаш
---------

* Статистика в NCAA на сайте Bigbluehistory.net (ингалс.)
* Статистика на сайте Basketball-Reference.com (ингалс.)
* Статистика на сайте Justsportsstats.com (ингалс.)
* Тренерская карьера в АБА на сайте Basketball-Reference.com (ингалс.)
* Статистика аьхкенан Олимпийн ловзаршкахь 1948 года в Лондоне на сайте Sports-Reference.comАрхивйина 2011-08-19 — Wayback Machine (ингалс.)
* Alex Groza, Basketball Star For Kentucky, Is Dead at 68 (ингалс.)
* Alexander John "The Beak" Groza на сайте Findagrave.com (ингалс.)

| ⛭ АЦШ команда — Олимпийн ловзарш 1948 |
| --- |
| АЦШн байракх | 
* 4 Бек
* 5 Бирд
* 6 Гроза
* 7 Баркер
* 8 Ламп
* 9 Роллинз
* 10 Джонс
* 11 Борила
* 12 Барксдейл
* 13 Реник
* 14 Карпентер
* 15 Робинсон
* 16 Кёрланд
* 17 Питтс
* тренер: Омар Браунинг

 |

| ⛭Драфт АБА 1949 шо |
| --- |
| Хьалхара раунд | 
* Т Эд Маколи
* Т Верн Миккелсен
* 1 Хоуи Шэннон
* 2 Алекс Гроза
* 3 Боб Харрис
* 4 Тони Лавелли
* 5 Верн Гарднер
* 6 Рон Ливингстон
* 7 Дик Макгуайр
* 8 Уоллес Джонс
* 9 Джек Керрис
* 10 Фрэнк Сол

 |
| ШолгӀа раунд | 
* 14 Лео Барнхорст
* 15 Джон Олдем
* 16 Джордж Кафтан
* 17 Джонни Орр
* 18 Джим Нолан
* 20 Гарри Донован
* 21 Рэд Оуэнс
* 22 Ральф Бирд
* 24 Джек Коулмен

 |

| ⛭«Кентукки Уайлдкэтс» — 1947/1948 шеран NCAA чемпионаш |
| --- |
| 
* 12 Ральф Бирд
* 14 Джо Холланд
* 15 Алекс Гроза (финала MOP)
* 18 Дейл Барнстейбл
* 19 Уолтер Хирш
* 20 Джек Паркинсон
* 23 Клифф Баркер
* 25 Джим Лайн
* 26 Кенни Роллинз
* 27 Уоллес Джонс
* 30 Джим Джордан
* Тренер Адольф Рапп

 |

| ⛭«Кентукки Уайлдкэтс» — 1948/1949 шеран NCAA чемпионаш |
| --- |
| 
* 12 Ральф Бирд
* 15 Алекс Гроза (финалан MOP)
* 18 Дейл Барнстейбл
* 19 Уолтер Хирш
* 23 Клифф Баркер
* 25 Джим Лайн
* 27 Уоллес Джонс
* 31 Джо Холл
* Тренер Адольф Рапп

 |

| ⛭NCAA баскетболан турниран уггаре гӀарабевлла ловзархой |
| --- |
| 
* 1939 Халл
* 1940 Хаффман
* 1941 Коц
* 1942 Даллмар
* 1943 Сейлорс
* 1944 Феррин
* 1945 Кёрланд
* 1946 Кёрланд
* 1947 Кафтан
* 1948 Гроза
* 1949 Гроза
* 1950 Дэмброт
* 1951 Спайви
* 1952 Лавлетт
* 1953 Борн
* 1954 Гола
* 1955 Расселл
* 1956 Лир
* 1957 Чемберлен
* 1958 Бэйлор
* 1959 Уэст
* 1960 Лукас
* 1961 Лукас
* 1962 Хог
* 1963 Хейман
* 1964 Хаззард
* 1965 Брэдли
* 1966 Чемберс
* 1967 Алсиндор
* 1968 Алсиндор
* 1969 Алсиндор
* 1970 Уикс
* *1971 Портер\**
* 1972 Уолтон
* 1973 Уолтон
* 1974 Томпсон
* 1975 Вашингтон
* 1976 Бенсон
* 1977 Ли
* 1978 Гивенс
* 1979 Джонсон
* 1980 Гриффит
* 1981 Томас
* 1982 Уорти
* 1983 Оладжьювон
* 1984 Юинг
* 1985 Пинкни
* 1986 Эллисон
* 1987 Смарт
* 1988 Мэннинг
* 1989 Райс
* 1990 Хант
* 1991 Леттнер
* 1992 Хёрли
* 1993 Уильямс
* 1994 Уильямсон
* 1995 О’Бэннон
* 1996 Делк
* 1997 Саймон
* 1998 Шеппард
* 1999 Хэмилтон
* 2000 Кливз
* 2001 Баттье
* 2002 Диксон
* 2003 Энтони
* 2004 Окафор
* 2005 Мэй
* 2006 Ноа
* 2007 Брюэр
* 2008 Чалмерс
* 2009 Эллингтон
* 2010 Синглер
* 2011 Уокер
* 2012 Дэвис
* 2013 Хэнкок
* 2014 Напьер
* 2015 Джонс
* 2016 Арчидиаконоу
* 2017 Берри
* 2018 Дивинченцо
* 2019 Гай
* 2020 ца хилла
* 2021 Батлер

\* *ТӀаьхьо жаржам дӀабаьккхира, хӀунда аьлча, хьалхо ловзархочо контракт йаздира Америкин баскетболан ассоциацин профессионалан командица «Питтсбург Кондорсца»*
 |

| ⛭Баскетболан божарийн йерригамерикин NCAA гулйина команда 1947 |
| --- |
| Хьалхара команда | 
* Ральф Бирд
* Алекс Гроза
* Ральф Хэмилтон
* Сид Таненбаум
* Джеральд Такер

 |
| ШолгӀа команда | 
* Дон Барксдейл
* Арни Феррин
* Верн Гарднер
* Джон Харгис
* Джордж Кафтан
* Эд Коффенбергер
* Энди Филлип

 |

| ⛭Баскетболан божарийн йерригамерикин AAU гулйина команда 1948 |
| --- |
| Хьалхара команда | 
* Ральф Бирд
* Эд Маколи
* Джим Макинтайр
* Кевин О’Ши
* Мюррей Уир

 |
| ШолгӀа команда | 
* Дик Дики
* Арни Феррин
* Алекс Гроза
* Хэл Хаскинс
* Джордж Кафтан
* Дуэйн Клуэ
* Тони Лавелли
* Джек Николс
* Энди Вульф

 |

| ⛭Баскетболан божарийн йерригамерикин NCAA гулйина команда 1949 |
| --- |
| Хьалхара команда | 
* Ральф Бирд
* Винс Борила
* Алекс Гроза
* Тони Лавелли
* Эд Маколи

 |
| ШолгӀа команда | 
* Билл Эриксон
* Верн Гарднер
* Уоллес Джонс
* Джим Макинтайр
* Эрни Вандевеге

 |