ХӀокху терминан кхин а маьӀнаш ду, хьажа Чубарьян.

**Чубарья́н Алекса́ндр Ога́нович** (эрм. Ալեքսանդր Օհանի Չուբարյան; вина 1931 14 октябрь, Москох) — советийн а, российн а историк, керлачу Европин историн а, дуьненайукъара йукъаметтигийн историн а областера говзанча. Историн Ӏилманийн доктор (1971), профессор (1979), РӀА бакъволу декъахо (2000). Российн пачхьалкхан совгӀатан лауреат (2013).

РӀА Йукъара историн институт Ӏилманан куьйгалхо, ПАГӀУ президент. Российн историкийн къоман комитетан председатель, Российн историн йукъараллин сопредседатель, РИОКх экспертан историн комиссин председатель.

Биографи
--------

Вина эрмалойн доьзалехь. Да — Чубарьян Оган Степанович, библиотекаӀамориг дуьненайукъара репутацица, профессор, автор а, редактор а дуккха библиотекаӀаморехь долу жайнин а, йаззамийн а, «ССРС библиотекаш» (1964—1975; 1973 шарахь дуьйна — «Советийн библиотекаӀамор») гуламан коьрта редактор, 1969—1972 шерашкахь В. И. Ленинан цӀарах ПБ директоран декхарш кхочушдийриг.

ТӀех дика мах хадорца чекхйаьккхира МПУ историн факультет 1955 шарахь, ткъа ССРС ӀА историн институтан аспирантура 1959 шарахь. А. О. Чубарьянан дипломан болх а, кандидатан диссертаци а йаздинера 1918 шеран Брестан машарах лаьцна.

1958 шарахь дуьйна болхбеш ву Историн институтехь (1968 шарахь дуьйна — Йерриг йукъара историн институт): лахара Ӏилманан белхало, 1963 шарахь дуьйна — Ӏилманан координацин секретарь, 1972 шарахь дуьйна — декъан куьйгалхо, 1988—2015 шерашкахь — институтан директор. ССРС ӀА Историн декъан Ӏилманан секретарь (1966—1973). 1960—1970-гӀа шерашкахь оццу хенахь хьехархо болх бира МПДЮИхь а, АГӀМ Дипломатин академехь а. 1971 шарахь чекхдаьккхира «В. И. Ленин а, советийн арахьара политика кхоллайалар (1917—1922)» теманца докторан диссертаци. 1994 шеран 31 мартехь дуьйна РӀА декъахо-корреспондент историн декъехь (йерриг йукъара истори), академик 2000 шеран 26 майхь дуьйна.

ССРС Историкийн къоман комитетан вице-президент (1970—1991), РИКъК председатель. Хаьржира Европин хӀокху заманан историн дуьненайукъара ассоциацин вице-президент (1973 шарахь дуьйна), Историн Ӏилманийн дуьненайукъара комитетан бюрон декъахо а, вице-президент а а (1990—2000), Российн а, Австрин а, Российн а, Германин а, Российн а, Латвин а, Российн а, Литван а, Российн а, Румынин а, Российн а, Украинин а Историкийн комиссийн сопредседатель (1997 шарахь дуьйна). Российн историкийн-архивистийн йукъараллин президент (1996—2006). Российн гуманитарин дешаран центран хьалхара ректор а, декан а (ГӀПАУ); РПГУн дозанал арахьара историн центран куьйгалхо. ЛПД мехкийн историн институцийн ассоциацин президент. Йерригроссийн «Историн а, йукъараллаӀаморан а хьехархойн ассоциаци» йукъараллин кхолламан председатель.

РФ ЛАК историн экспертан кхеташонан председатель (1999—2007), Российн Федерацин Президент волчура Ӏилманан, технологин, дешаран тӀегӀанера кхеташонан декъахо (2001—2012), РФ Правительствон Динан йукъараллин белхан комиссин декъахо (2007 шарахь дуьйна). 2009—2012 шерашкахь хиллачу Российн лааман зие деш истории харцйан гӀертаран дуьхьало йаран комиссин йукъахь лаьттина. 2007 шарахь дуьйна — «Фонд „Дерриг дуьненан новкъалеларан энциклопеди"» коммерцин боцу кхолламан Ӏилманан кхеташонан куьйгалхо, 2015 шарахь дуьйна — лакхара дешаран системера «46.00.00 Истори а, археологи а» говзаллийн а, кечаман агӀонийн а йаккхий йина тобанийн Федералан дешаран-методикин йукъараллин председатель. РӀА президиумера Российн дуьненайукъара гӀуллакхийн кхеташонан а, Российский Пагуошан комитетан а декъахо, Российн Президентан кандидатан В. В. Путинан 2018 шеран харжамашкахь тешам белла стаг.

А. О. Чубарьян (аьрру агӀора) а, В. Р. Мединский а
«Европейский альманах», «Историческое пространство. Проблемы истории стран СНГ», «Международный журнал социальных наук», «Одиссей. Адам исторехь», «Россия и Балтия», «Цивилизации», «Cold War History» муьран арахецараллин коьрта редактор; «ТӀеман-историн журналан», «Российн Ӏилманан академин хаамча», «Керла а, таханлера а истори», «Йукъараллин Ӏилманаш а, таханлера зама а», «Архивистан хаамча» журналийн редколлегин декъахо.

Билгалдахарш
------------

1. ↑  *Wedgeworth, Robert*. World Encyclopedia of Library and Information Services. Chicago: American Library Association, 1993.
2. ↑  Чубарьян Александр Оганович // Энциклопедический словарь Московского университета: Исторический факультет / Под общ. ред. С. П. Карпова. — М.: Изд-во МГУ; РОССПЭН, 2004. — С. 508. — 544 с. — 2000 экз. — ISBN 5-8243-0565-X.
3. ↑  «Визави с миром»: Александр Чубарьян, директор Института всеобщей истории, академик РАН(ТӀе цакхочу хьажорг)
4. ↑  Приказ Министерства образования и науки РФ № 1220 от 27.10.2015(ТӀе цакхочу хьажорг)

Хьажоргаш
---------

* Профиль Александра Огановича Чубарьяна РlА официалан сайтехь
* Профиль Александра Огановича Чубарьяна на официальном сайте НАН РА
* Страница на сайте ИВИ РАН
* Страница Архивйина 2020-09-24 — Wayback Machine на сайте РГГУ
* Страница на сайте НИУ ВШЭ
* Страница на сайте Всероссийской ассоциации учителей истории и обществознания
* Страница на сайте «Известные учёные»
* Статья Архивйина 2021-12-01 — Wayback Machine в энциклопедии «Всемирная история»
* Биография Архивйина 2020-11-24 — Wayback Machine в справочнике РСМД
* Историческая справка на сайте Архива РАН
* *Севостьянов Г. Н.* Юбилей академика
* Публикации Архивйина 2015-07-04 — Wayback Machine в «Российской газете»
* Нельзя делать историю заложницей современной политики (интервью газете «Известия»)
* Хорошо иметь деидеологизированный учебник. Но на практике это сложно (интервью газете «Известия»)
* Государственность — общая черта всех режимов в России (интервью газете «Известия»)
* История убивает Ивана Грозного (интервью «Российской газете»)
* Важно только не политизировать историю, и тогда место в ней найдется всему (интервью газете «Коммерсантъ»)
* О пользе и вреде истории для жизни (интервью порталу «Научная Россия»)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Хьалха хилларг:**Удальцова, Зинаида Владимировна** | **РӀА Йерриг йукъара историн институтан директор**1988—2015 | Когаметтаниг:**Липкин, Михаил Аркадьевич** |
| Хьалха хилларг:**Любимов, Лев Львович** | **Пачхьалкхан гуманитарийн Ӏилманий академин университетан ректор**1994—2007 | Когаметтаниг:**Бибиков, Михаил Вадимович** |
| Хьалха хилларг:**Щапов, Ярослав Николаевич** | **РИАЮ председатель**1996—2006 | Когаметтаниг:**Мясников, Владимир Степанович** |
| Хьалха хилларг:**Тихвинский, Сергей Леонидович** | **РИКъК председатель**1999— | Когаметтаниг:**—** |

|  |  |
| --- | --- |
|  ХӀокху кепе хьажар  Викихаамашкара элементе хьажа  Дошамаш а, энциклопедеш а | 
* Большая российская

 |
| 

| Библиографин каталогашкахь |
| --- |
| 
* BIBSYS: 1002051, 1512647516154
* BNE: XX849787
* BNF: 13573008c
* CiNii: DA02578577
* CONOR: 73098339
* GND: 104221100
* ICCU: UFIV103553
* ISNI: 0000 0003 7494 9131
* J9U: 987007304341605171
* LCCN: n82058458
* LNB: 000029657
* NKC: xx0027478
* NSK: 000004150
* NTA: 07439911X
* NUKAT: n95002854
* LIBRIS: 42gjfksn0cg38cs
* SUDOC: 113777329
* VIAF: 173592876
* WorldCat VIAF: 173592876
* РНБ: 773734, 7788930

 |

 |