ШахӀидийн хӀоллам *(азербайджанийн маттахь Şəhidlər Xiyabanı; 1990 шо далле Кирован цӀарах парк йа Ламанан парк азер. Киров Паркы / Дағлыг Парк)-* Бакох-шахьрехь долу мемориалан кешнаш. Цигахь дӀабоьхкина шахӀидаш, царна йуккъахь бу **1990-чу шеран Ӏаьржачу кхолламехь** хӀаллакхилларш а, Къарабахан тӀамехь белла азербайджанаш а. Иштта хӀолламехь девзина доцу декъаш дӀадоьхкина цӀейоцу вежараллин каш ду.

Истори
------

Хьалхара хӀолламан меттехь бусулба незан кешнаш дара. Цу меттехь 1918-чу шарахь Бакох-гӀалахь хиллачу **бекарг-беттан хиламашкахь** беллачу нехан кешнаш дара.

Азербайджанийн Демократийн Республика (1918) йолуш дуьйна 1939 шо кхаччалц *Чамбаракан кешнаш* дара кхузахь. Иштта кхузахь шай тӀаьххьара Ӏер карина Азербайджанан гоьбевлла гӀуллакххошан, царна юкъахь ву Расизаде Алирза а, Мехмандаров Самедбек а, Мамедкулизаде Джалил а, Мамедгулузаде Мидхат а, Ахвердиев Абдуррагим-бек а, Везиров Наджаф-бек а, Араблински ХӀусейн а, Нагиев Ага Муса а, Ахундов Сулейман Сани а, Карьягды Джаббар а, Мустафеев Рустам а.

Бакох-шахӀаран коьрта архитектор волу **Ахмедбеков Зивер-беко** Чамбарака цӀе йолу  хӀолламан комплекс кечйинера. Иза 1918-чу шарахь тов-бецан баттахь Бакох паргӀатйоккхуш заманчохь хӀаллакхиллачу азербайджанийн а, туркойн а тӀемлойн сий деш меттиг йара.

1935-чу шарахь и кешнаш дӀадехира. Наха гергарчийн декъий кхечу меттиге дӀадаьхьира. Цу меттехь **С. М. Кирован цӀарах оьздангаллин а, садаӀаран а парк** йиллира, Кирован статуй а хӀоттийра.  Советийн Барт бохарца цигара парк а,  Кирован статуй а, синкъераман хӀуманаш а дӀайаьккхира.

**1990-чу шеран** кхолламан (январан) 21-чохь хиллачу **бохаман** тӀаьхьа *Азербайджанан лаамалла ларйеш белларш* дӀабохкаран белхан комисси кхоьллинера. Комиссин куьйгалхо вара Ӏилманийн доктор Набиев Азер. 26-чу бакохан комиссаран цӀарах йолу халкъан депутатийн Кхочушдаран комитетан пирсдатал волу Мамедов Ӏелица билгал а яьккхира кешнийн керт. Иштта меттиг хоржуш архитектор волу *Алиев Наримане* а дагабевлара уьш.

Зирте баьхкина шахьаран бахархой. 1992 шо1990-чу шеран кхолламан (январан) 21-чохь Азадлыг майданехь (азерб. *Azadlıq meydanı — «Маршонан майда», хьалхалера «Ленинан майда»*) *къастаран хашле (церемони)* чекхяьллачул тӀаьхьа, Ламанан парке сехьа даьхнера кхолламан 19-20-чу буьйсанашкахь кхелхинчеран декъий. Цу деношкахь бӀе ткъа кош даьккхира. Масийтта сахьтехь хьеделира белларш дӀаберзор. 22-чу дийнахь кхиъ шовзткъе итт стаг дӀаверзийра кешнашкахь. Царех кхоъ 1918-чу шеран кхолламан-беттан геноцидехь велла вара. Цера декъий кош доккхуш карийра. Кхаъ чуртан тӀехь *«1918-чу шеран шахӀидаш»* йоза ду. ШахӀидийн кешнаш тӀехь а, уьш кхелхина меттигашкахь а наха безамна зезагаш (алзам/гвоздика) дохку. И зезаг Азербайджанехь ирчачу деношан билгало (символ) йу.

Диццадалар
----------

*«Даим лаьтта цӀе»* комплекс йан хьалхара хьахийра 1994-чу шарахь. 1998-чу шеран хьаьттан (августан) 5-чу дийнахь Азербайджанан президент волу Алиев Гедаро ШахӀидийн ХӀолламехь «Даим лаьтта цӀе» сагӀдар (алтар) хьалайотта сацам арахийцира.

Бакох-гӀалин Кхочушдаран Ӏедало сацам бира *«Даим лаьтта цӀе»* хӀолламан комплекс йан, ткъа министрийн кабинето ши миллиард манат къастийра белхаш дан. 1998-чу шеран эсаран (октябран) 9-чу дийнахь сийлахь меттиг схьайиллира .

1996-чу шарахь Туркойчура хьаькамаш гӀодарца цигахь ШахӀидийн маьждиг дотта аьтто белира. 2009-2017-чу шерашкахь юхадарна (реконструкци) белхаш беш дӀакъоьвлина дара маьждиг.

Кешнийн керта волуш хьалхара кош мар-зудчун кош ду. Церан цӀерш Аллахвердиев Ильхам а, Аллахвердиева Фариза а яра. Советийн эскархоша герзаш тоьхна вийра Ильхам, ткъа и хаам хезначул тӀаьхьа Фаризо ша-шена тӀе куьг даьхьира.

ШахӀидийн хӀоллам — Бакохан сийлахь меттиг йу, гӀалин хьеший оьху кхуза ирчачу деношкахь хӀаллакхилларш дагалаца.

Сарташ
------

* 1992 шо1992 шо
* 1992 шо1992 шо
* 1992 шо1992 шо
* 2005 шо2005 шо