Латта тӀехь субтропикаш латтар (Алисовца)
Ливера Лаьттайуккъера хӀордан хьун
**Субтро́пикаш**, йа **субтро́пикан а́са**, — Къилбаседа а, Къилба а эхигашкахь, экваторан гергара тропикашна а, барамера шораллашна а юккъехь лаьтта Дуьненан Ӏаламан (географин) асанаш а, климатан зонаш а. Субтропикаш лаьтта 30° а, 40° гергарчу къилбаседан а, къилбан а шораллашна йукъахь. Оцу регионашкахь, дукхаха дерг, хаало тропикан аьхке а, тропикан доцу Ӏа а. Субтропикаш, дукха хьолахь, йоькъу аридан, тӀуьна, ах тӀуьна. Аьхка — тропикан, Ӏай — барамера хӀаваан массаш. Шеран заманашкахь хаъал къаьста температураш а, очанаш а. Ло дан а тарло. Субтропикан асан лаьмнийн тӀуьна кӀошташкахь хаало хьун-байн, екъачу къошташкахь — хьун-аренан *локхаллин асан спектр*.

Баьржинчу кхетамо лору климат субтропикан, нагахь шеран йукъара температура Цельсин 14 градусал лакхара елахь, ткъа уггаре шийлачу беттан (январан йа июлан, наггахь — февралан йа августан) йукъара температура цулла а кӀезиг елахь, амма 0 градусал лахара яцахь.

Субтропикашкахь йисина хьалхарчу кайнозойн (юккъера Киран мур) реликташ.

Температуран раж
----------------

Беттан йукъара температура аьхка 20 °C лакхара, Ӏай 4 °C лакхара, полюсан хӀаваъ дагӀахь тарло гӀоролаш а, наггахь кӀеззига шелонаш а −10 °C кхаччалц. Субтропикан латтан тӀехь йочанийн барам а, церан раж а чӀогӀа хийцало Ӏапказ гергарчу кӀошташкара материкан чоьхьахьа, цуо климатан континенталалла оцу агӀора тӀекхетарца, дикка башхалле даладо Ӏаламан зонаш кхоллар.

Субтропикийн бухара тайпанаш
----------------------------

Субтропикашкахь дикка къаьста коьрта кхо дакъа: Ӏаьнан тӀуналла йолу, малхбузан Ӏапказ йисттера, йа Лаьттайуккъера хӀордан климат (цӀере хьаьжна ца Ӏаш — Антарктида йоцучу массо а материкашна тӀаьхь); дерриг шарахь а кӀезиг йочанаш йолу континенталан климат, аьхка шортта йочанаш йолу, малхбален Ӏапказ йисттера, йа муссонан климат. Цул сов, къастало цхьатерра тӀуьна йолу субтропикан климат (Аргентинан йукъ, Австралин къилба-малхбале). Малхбузан Ӏапказ йисттерачу декъехь — ах екъа субтропикаш — ю боьмаша латта тӀехь евлла Лаьттайуккъера хӀордан онда гӀа долу хьаннаш а, коьллаш а. Къилбаседа эхигехь Лаьттайуккъера хӀордан онда гӀа долу хьаннаш а, коьллаш а хийцало къилба-малхбалехь сира-боьмаша латтан тӀехь йолу субтропикийн аренийн зонашца, уьш, шен рогӀехь, малхбалехь дехьайовлу континенталан декъе сира-боьра а, сиралаттан а субтропикийн ахгӀум-аренан а, гӀум-аренан а зонашка — екъа субтропикашка. КӀилба эхигехь континенталан декъера субтропикийн дакъойн амалехь ю субтропикийн сира-боьра латта тӀиера аренаш; малхбален декъера субтропикийн дакъошкахь — гуттаренна а сийна лаьтта тӀуьна субтропикаш,, лакхарчу шораллашкахь — аьхка сийна лаьтта шуьйра гӀа долу хьунан формаци, дакъа лоцу гуттаренна сийначу кепаша, можа-боьран, можалаттан, цӀиенлаттан, Ӏаьржалаттан тӀехь шортта йочанаш а йолуш.

Билгалдахарш
------------

1. 1 2 3 4 5  *Субтропикийн аса* — хӏара Советан йоккхачу энциклопеди чуьра йаззам бу.
2. 1 2  География материков и океанов: Атлас. — М: Дрофа, ДиК. — 1997. — Карта «Климатические пояса и области мира».

| ⛭Ӏаламан зонаш |
| --- |
| Латта | Арктикан ло-аре | Антарктикан ло-аре | Тундра | Хьунтундра | Баганан хьун — Тайга | Бухара тайга | Иэелла хьун | ГӀенан хьун: шуьйрагӀенан хьун а, жима гӀенан хьун а | Хьун-аре | Аре | АхгӀум-аре | ГӀум-аре | Саванна | Субтропикан хьун | ДогӀан хьун | Тропикан хьун | Хийцало-тӀуьна тропикан хьун | Джунглеш | Екъа тропикан хьаннаш | ТӀуьна тропикан хьаннаш: Манграш, Сельва, | Дохкан хьаннаш | Альпийн | Субальпийн | Нивалан | ДуьненаюккъерахӀордан | Локхаллин асалла | Бердан йисттера а, уьшалаш хилла а: ТогӀи, Уьшалш, КӀайн латташ, Маршаш, Уьшалш чуьра а, уьшалш ден а барамера асан хьаннаш | Адама баьккхина Ӏам | Хьехаш |
| Дуьненан океан | Супралиторалан зона | Литоралан зона: Манграш | Сублиторалан зона | Неритийн зона | Диллина океан зона | Батиалан зона | Псевдобатиалан зона | Псевдоабиссалан зона | Талассобатиалан зона | Абиссалан зона | Ультраабиссалан зона | Маржанийн рифаш | Континенталан шельф | Пелагийн зона | Океанан бух | Аганаш: апари а, рифт а | Юккъера-океаний даккъашкара гидротермалан хьосташ | Пакан ша | Боьра хин бецийн хьун | Хикхоче: дельта а, эстуари а. |
| Биологи — Географи — Экологи |

| ⛭Климатан тайпанийн классификаци Алисовца |
| --- |
| Экваторан аса | **Экваторан климат** |
| Субэкваторан аса | **Субэкваторан климат я Тропикан муссонан климат** | Тропикийн акъарин муссонан климат |
| Тропикан аса | **Тропикан климат**: Тропикан екъа (гӀум-аренан) климат | Пассатийн климат |
| Субтропикан аса | **Субтропикан климат**: Субтропикан континентан чоьхьара климат | ЛаьттанхӀорданюккъера климат | Субтропикан муссонийн климат | Субтропикийн лекхачу акъарийн климат | Субтропикийн океанийн климат |
| Бараме аса | **Бараме климат**: Континентан чоьхьара бараме климат | Бараме шораллашкара ломан кӀоштийн климат | Бараме хӀордан климат | Бараме муссонийн климат | Бараме океанийнй климат |
| Субполюсийн аса | **Субполюсан климат**: Субарктикан климат | Субантарктикан климат |
| Полюсан аса | **Полюсан климат**: Арктикан климат | Антарктикан климат |
| Кхин | Континенталан климат | ХӀордан климат | Лекха лаьмнийн климат | Аридан климат | Гумидан климат | Нивалан климат | Муссонийн климат |