recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гарулёў.
**Юрый Мікалаевіч Гарулёў** (22 мая 1944 — 13 чэрвеня 2021) — беларускі аператар, рэжысёр і сцэнарыст. Заснавальнік і шматгадовы дырэктар каталіцкага фестывалю хрысціянскіх фільмаў і тэлепраграм Magnificat.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 22 мая 1944 года ў сям’і беларускага пісьменніка Мікалая Гарулёва ў в. Сулака Тамбоўскай вобласці дзе маці — Марыя Рыгораўна Коган — знаходзілася ў эвакуацыі.

Член Беларускага саюза кінематаграфістаў з 1983 года.

Памёр 13 чэрвеня 2021 года ў Мінску. Крэміраваны 16 чэрвеня ў Мінскім крэматорыі на Паўночных могілках.

Творчасць
---------

Аўтар дакументальнай кінатрылогіі, прысвечанай кардыналу Казіміру Свёнтку: «Mater Misericordiae» (1997), «Вяртанне» (1999), «Канікулы кардынала» (2004).

Узнагароды
----------

Лаурэат прэміі «За духоўнае адраджэнне», лаўрэат шматлікіх нацыянальных і міжнародных кінапрэмій.

Зноскі
------

1. ↑  Памёр рэжысёр Юрый Гарулёў
2. 1 2  Адышоў у вечнасць рэжысёр Юрый Гарулёў, дырэктар каталіцкага кінафестывалю Magnificat (+інфармацыя пра развітанне)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · КиноПоиск |
**Стэрх-БМ** — беларускі беспілотны лятальны апарат, распрацаваны Мінскім авіярамонтным заводам. Серыйную вытворчасць планавалася пачаць у 2013 годзе.

Гісторыя
--------

Стварэнне беспілотнага апарата вялося на працягу 5 гадоў. Упершыню вынік работы прадэманстравалі ў 2009 годзе. Тады «Стэрх-БМ» прадставілі як БПЛА сярэдняй далёкасці. Цалкам гатовы ўзор прэзентаваны 9 жніўня 2012 года. Дрон стварылі ў рамках авіяцыйнага комплексу «Філін» (бел.: Пугач).

Апісанне
--------

«Стэрх-БМ» важыць 65 кг і можа развіваць крэйсерскую хуткасць да 120 км/г. Максімальная хуткасць апарата складае 200 км/г, максімальная далёкасць палёту — 240 км. Размах крыла БПЛА роўны 3,8 метра, а максімальная вышыня ўзлёту — 3000 метраў. Дрон абсталяваны бензінавым поршневым рухавіком, сістэмамі GPS і ГЛОНАСС. Планер можа ўзлятаць, рухацца па маршруце і прызямляцца без дапамогі аператара. Распрацоўка лятальнага апарата каштавала каля 500 000 долараў ЗША. Серыйная мадэль абыйдзецца ў 250 000 долараў.

Пастаўкі
--------

БПЛА планавалася пастаўляць на ўнутраным рынку. У першую чаргу — Міністэрству абароны Беларусі, МУС і МНС. Планавалася прасоўванне БПЛА на рынкі краін СНД і АДКБ. Генеральны прадпрыемствы Яўген Вайцяховіч у жніўні 2012 года заявіў, што Куба зацікаўлена не толькі ў набыцці «Стэрх-БМ», але і ў стварэнні сумеснай зборачнай вытворчасці дадзеных апаратаў на сваёй тэрыторыі.

Зноскі
------

1. 1 2  Belarus to batch produce UAVs **(нявызн.)**. *eng.belta.by* (9 жніўня 2012).
2. 1 2  Стерх-БМ на Avia.pro
3. ↑  *The Editor*. Cuba Interested in Belarusian UAS – UAS VISION **(нявызн.)**.

| ⛭Беспілотныя апараты Беларусі |
| --- |
| Наземныя апараты | Берсерк • Багамол • Вістл • Belarus А3523і |
| Лятальныя апараты | Беркут (АГАТ) • Беркут (Індэла) • Буравеснік МБ • Бусел • Грыф-1 • Індэла-6 • Індэла-9 • Індэла Інскай • Квадра • Кондар • Маскіт • Стэрх-БМ • Формула • Хантэр • Чыбіс |
**Ігналінская АЭС** (літ.: Ignalinos atominė elektrinė) — закрытая атамная электрастанцыя ў Літве.

Будаўніцтва АЭС пачалося ў 1975 годзе на будучым месцы горада Снечкус. 31 снежня 1983 года быў уведзены ў эксплутацию першы блок Ігналінскай АЭС. У 1986 годзе былі завершаны работы па будаўніцтве другога энергаблока, аднак з-за Чарнобыльскай катастрофы было вырашана ўвесці другі блок у эксплуатацыю ў 1987 годзе. Таксама ў 1986 годзе на 60 працэнтаў было завершана будаўніцтва трэцяга энергаблока. Аднак пасля выбуху на Чарнобыльскай АЭС Савет Міністраў Літоўскай ССР звярнуўся да Савета Міністраў СССР з просьбай закансерваваць будаўніцтва трэцяга энергаблока, у выніку чаго ў 1989 годзе будаўніцтва трэцяга блока было адменена.

Пасля здабыцця Літвой незалежнасці, урадам Літвы было падпісана Пагадненне аб гранце ядзернай бяспекі, якое прадугледжвала ўступленне Літвы ў Еўрапейскі Саюз і НАТА пры ўмове закрыцця Ігналінскай АЭС. У выніку, першы энергаблок быў выведзены з эксплуатацыі ў 2004 годзе, а другі энергаблок — у 2009 годзе.

У 2012 годзе ўрадамі Літвы, Латвіі і Эстоніі было прынята рашэнне аб будаўніцтве на месцы закрытай Ігналінскай АЭС новай атамнай электрастанцыі — Вісагінаскай АЭС. У 2016 годзе было паведамлена аб прыпыненні работ над праектам Вісагінскай АЭС.

Зноскі
------

1. ↑  Гісторыя Ігналінскай АЭС (руск.). Праверана 1 красавіка 2020.
2. ↑  Савет міністраў краін Балтыі ўстановіць кампанію па Вісагінскай праекту (руск.) (20 верасня 2012). Праверана 1 красавіка 2020.
3. ↑  Літва прыпыніла работы над праектам Вісагінскай АЭС (руск.) (16 студзеня 2016). Праверана 1 красавіка 2020.
**Юрый Мікалаевіч Дзеркач** (нар. 5 жніўня 1962, в. Магілёўцы Пружанскага раёна Брэсцкай вобласці) — беларускі выкладчык і палітык. Начальнік упраўлення аховы здароўя Віцебскага абласнога выканаўчага камітэта.

Біяграфія
---------

Скончыў Віцебскі дзяржаўны медыцынскі інстытут.

Працаваў намеснікам сакратара камітэта ЛКСМБ Віцебскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута, старшым лабарантам кафедры педыятрыі факультэта ўдасканалення ўрачоў, асістэнтам кафедры дзіцячых хвароб, дацэнтам кафедры педыятрыі, прарэктарам па міжнародных сувязях, прарэктарам па вучэбнай рабоце з замежнымі студэнтамі і міжнародных сувязях Віцебскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта, першым прарэктарам, загадчыкам кафедры педыятрыі Віцебскага дзяржаўнага ордэна Дружбы народаў медыцынскага ўніверсітэта, прарэктарам па навуковай рабоце ўстановы адукацыі «Палескі дзяржаўны ўніверсітэт».

Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га і 7-га скліканняў.

Зноскі
------

1. ↑  Дзеркач Юрый Мікалаевіч Архівавана 18 жніўня 2020.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ізох.

**Ігнат Зіноўевіч Ізох** (24 снежня 1906, Клічаў — 9 жніўня 1977) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху ў Магілёўскай вобласці.

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1930 года. У 1936 годзе скончыў Вышэйшую камуністычную сельскагаспадарчую школу Беларусі. З 1936 года на гаспадарчай і педагагічнай рабоце. У партызанах з ліпеня 1941 года: камандзір, камісар атрада, з лістапада 1942 года камісар, у снежні 1942 — маі 1943 гадоў камандзір 2-й Клічаўскай партызанскай брыгады, у верасні 1943 — маі 1944 гадоў камандзір 277-га партызанскага палка, адначасова ў ліпені 1943 — маі 1944 гадоў камандзір Клічаўскай ваенна-аператыўнай групы, член Клічаўскага РК КП(б)Б. З 1945 года на савецкай і гаспадарчай рабоце.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гапановіч.
**Язэп Гапановіч** (10 чэрвеня 1883, в. Будслаў, Вілейскі павет — 20 мая 1961) — беларускі грамадскі дзеяч, прадпрымальнік.

Біяграфія
---------

Перад 1-ай сусветнай вайной выехаў у Варшаву, у 1912 быў членам Беларускага гуртка ў Варшаве. У пачатку 1920-х гг. дзеяч беларускай кааперацыі на Віленшчыне. 15 ліпеня 1925 стаў намеснікам старшыні Беларускага нацыянальнага камітэту ў Варшаве. Быў уласнікам цагельні. Заснавальнік і старшыня Асветнага таварыства беларусаў у Варшаве (1937—1939), аплочваў памешканне таварыства па вул. Свентакшыскай, 9-18. Дапамагаў незаможным беларускім студэнтам. Выдаў зборнік вершаў Станіслава Станкевіча «З майго ваконца» (Вільня, 1928). Дзеяч Беларускага камітэту ў Варшаве (1940—1944). Пасля 1956 удзельнічаў у працы Варшаўскага аддзелу Беларускага грамадска-культурнага таварыства, спяваў у хоры таварыства, але не быў яго членам.
**Прэнц** — возера ў Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Лужаснянка, за 22 км у напрамку на ўсход ад горада Гарадок.

Плошча паверхні возера 0,22 км². Даўжыня 0,83 км, найбольшая шырыня 0,45 км. Даўжыня берагавой лініі 2,19 км. Найбольшая глыбіня 2,1 м, сярэдняя каля 1 м. Аб'ём вады ў возеры 0,23 млн. м³. Плошча вадазбору 1,42 км².  

Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу, выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй ад 5 да 10 метраў, спадзістыя, пясчаныя. Берагавая лінія ў паўднёвай і ўсходняй частках возера ўтварае 2 вузкія залівы. Берагі возера сплавінныя. Шырыня сплавіны ад да 7 м. На поўначы і поўдні забалочаная пойма шырынёй да 50 м. Плоскае дно возера выслана сапрапелем.  

Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Цалкам зарастае рагаліснікам, рдзестамі, гарлачыкамі, эладэяй. У возера ўпадае ручай і выцякае ручай у раку Громаць (прыток Лужаснянкі).

У возеры водзяцца шчупак, акунь, лінь, карась, плотка, краснапёрка і інш.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Т. 4. — 599 с. — 10 000 экз.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 93. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4 (Т. 13).
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 23. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

1. ↑  GeoNames — 2005. Праверана 9 ліпеня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>
Крыніца
**Прэсная вада** — супрацьлегласць марской вады, ахоплівае тую частку даступнай вады Зямлі, у якой солі ўтрымліваюцца ў мінімальнай колькасці.

Вада, салёнасць якой не перавышае 0,1 %, нават у форме пары ці лёду завецца прэснай. Ледзяныя масівы ў палярных рэгіёнах і ледавікі ўтрымліваюць у сабе найбольшую частку прэснай вады зямлі. Апроч гэтага, прэсная вада існуе ў рэках, ручаях, прэсных азёрах, а таксама ў аблоках. Па розных падліках, дзель прэснай вады ў агульнай колькасці вады на Зямлі складае 2,5—3 %.

Каля 85—90 % запасаў прэснай вады ўтрымліваецца ў выглядзе лёду.

У сувязі з пашырэннем забруджання крыніц вады, ростам насельніцтва, засваеннем новых тэрыторый паўстае задача штучнага атрымання прэснай вады. Гэтага дасягаюць:

* апрасненнем марской вады, у тым ліку сонечным апрасненнем
* кандэнсацыяй вадзяной пары з паветра, з выкарыстаннем глыбіннай марской вады;
* кандэнсацыяй вадзяной пары ў сутачных акумулятарах холаду, у прыватнасці — натуральнага паходжання, такіх як пячоры ў прыбярэжных скалах.

Апошні спосаб стварае велізарныя прыродныя запасы прэснай вады ў прыбярэжных раёнах шэрагу краін, якія былі выяўлены нядаўна. Пласты з прэснай вадой часам цягнуцца і пад марскім дном, а праз расколіны ў непранікальных пластах б'юць прэсныя ключы.

Кошт прэснай вады становіцца такім высокім, што распачаты выпуск халадзільных установак, якія атрымліваюць ваду з вільготнага паветра метадам кандэнсацыі.


| Часткі гідрасферы | Аб'ём вады, км3 | % агульнага аб'ёму |
| --- | --- | --- |
| Ледавікі | 24 000 000 | 85 |
| Падземныя воды | 4 000 000 | 14 |
| Азёры і вадасховішчы | 155 000 | 0,6 |
| Глебавая вільгаць | 83 000 | 0,3 |
| Пары атмасферы | 14 000 | 0,06 |
| Рачныя воды | 1 200 | 0,004 |
| Разам | 28 253 200 | 100 |
|

Літаратура
----------

* Jackson, Robert B. Stephen R. Carpenter, Clifford N. Dahm, Diane M. McKnight, Robert J. Naiman, Sandra L. Postel, and Steven W. Running. 2001. Water in a changing world. *Ecological Applications* 11(4): 1027-1045.
* Richter, Brian D. Ruth Mathews, David L. Harrison, and Robert Wigington. 2003. Ecologically sustainable water management: managing river flows for ecological integrity. *Ecological Applications* 13(1): 206-224.

| Салёнасць у праміле |
| --- |
| **Прэсная вада** | Саланаватая вада | Мінералізаваная вада | Рапа |
| < 0.5 | 0.5 — 30 | 30 — 50 | > 50 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гуткоўскі.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Плашчынскі.
**Язэп Гуткоўскі** (сапраўднае імя **Ізідар Паўлавіч Плашчы́нскі**, 24 чэрвеня 1908, Каралішчавічы, Мінскі павет — 25 лютага 1986, Нью-Ёрк, ЗША) — беларускі грамадскі дзеяч, публіцыст.

Біяграфія
---------

Паходзіў з сялянскай сям’і, бацькі Павел і Антаніна Плашчынскія былі непісьменнымі, працавалі на гаспадарцы і выхоўвалі шасцёра дзяцей. Малодшы брат Я. Пушчы. Вучыўся ў БДУ. У часе нямецкай акупацыі працаваў у «Беларускай газеце». З 1944 года ў эміграцыі. У Германіі жыў у лагеры DP у Гановеры. Супрацоўнічаў з перыёдыкам «Вольнае слова». У 1950-х гг. друкаваўся на старонках выданняў Мюнхенскага інстытута вывучэння СССР, быў няштатным аўтарам беларускай рэдакцыі радыё «Вызваленне». Жыў у ЗША, у Нью-Ёрку.

Зноскі
------

1. 1 2  115 гадоў з дня нараджэння Язэпа Пушчы Архівавана 12 ліпеня 2019.

Літаратура
----------

* *Юрэвіч, Л.* Шматгалосы эпісталярыум : гісторыя людзей і ідэй на эміграцыі ў ліставанні / Прадм. і рэд. Н. Гардзіенка. — Мінск: Кнігазбор, 2012. — 660 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны ; кн. 20). — ISBN 978-985-7007-43-1.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Басалыга.

**Дзмітрый Мікалаевіч Басалыга** (руск.: Дмитрий Николаевич Бассалыго) (27 лістапада 1884, в. Варкавічы, Слуцкі раён — 15 красавіка 1969) — прафесійны рэвалюцыянер, дзеяч кінамастацтва, кінарэжысёр і сцэнарыст. Брат К. Басалыгі.

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1904 г. У перыяд Рэвалюцыі 1905—1907 гг. кіраваў баявой дружынай ў Харкаве. З 1906 года на нелегальнай партыйнай працы ў Севастопалі, Пермі, Екацярынбургу. Дэлегат V з'езда РСДРП  (руск.) (бел.. У 1908 г. кінуты ў Харкаўскую турму.

З 1910 г. у Маскве, працаваў на кінафабрыцы, адначасова вучыўся на юрыдычным факультэце ўніверсітэта і ў Школе-студыі ММАТа  (руск.) (бел.. Вёў рэвалюцыйную агітацыю сярод працоўных Прэсні  (руск.) (бел. і Мыцішчаў, Удзельнік Кастрычніцкай рэвалюцыі і Грамадзянскай вайны.

У 1917 годзе быў мабілізаваны ў армію і накіраваны ў Саратаў для праходжання службы ў 92-м пяхотным запасным палку. Як сцвярджаў Басалыга, жыццё само паставіла перад палкавым камітэтам 92-га пяхотнага палка патрабаванне стварыць такі прафесійны драматычны тэатр, які быў бы сугучны сваім рэпертуарам рэвалюцыйнай эпохі і мог бы адказаць на запыты салдацкіх мас 70000-га гарнізона Саратава.

Пад кіраўніцтвам Д. М. Басалыгі, Б. Э. Дубавецкай, Н. В. Фірсава неўзабаве былі ўтвораны асноўныя службы тэатра, праведзены рамонт памяшканняў. Пачата было фарміраванне трупы.

У 1920—1921 гг. загадчык Цэнтральнага ўпраўлення тэатраў Наркамасветы РСФСР, у 1923—1926 гг. старшыня праўлення акцыянернага таварыства «Пралетарскае кіно». Рэжысёр і сцэнарыст кінафільмаў «З іскры полымя» (1924), «Мусульманка» (1925, залатыя медалі на Парыжскай выстаўцы) і іншых.

З верасня 1941 г. у Чырвонай Арміі. У 1944—1945 гг. выкладчык Вышэйшай дыпламатычнай школы пры НКЗС СССР  (руск.) (бел..

У вёсцы Варкавічы імем братоў Басалыг названая вуліца.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Бассалыго Дмитрий Николаевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 44. — 737 с.
2. 1 2  *В. Дьяконов.* Театральное отражение эпох. Саратовские театры XX столетия. — Саратов.: Приволжское книжное издательство, 2001. — С. 7-9. — ISBN 5-7633-1009-8.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
**Матэа Бандэла** (італ.: Matteo Bandello, каля 1485—1561) — італьянскі навеліст XVI стагоддзя.

Нарадзіўся ў Кастэльнуова ў П'емонце. Вучыўся ў Мілане, потым у Павіі. У юныя гады уступіў у дамініканскі ордэн. Па справах ордэна шмат вандраваў, бываў пры дварах васпаноў Паўночнай Італіі (д'Эстэна, Сфорца, Бенцінольё). У 1506 пасяліўся ў Мілане, дзе стаў заўсёднікам свецкіх і літаратурных сходаў у Іпаліты Сфорца Бенціволья. Жыў пры Мантуанскім двары, дзе быў настаўнікам Лукрэцыі Ганзага (1537). У гады барацьбы Іспаніі і Францыі за панаванне ў Італіі рашуча прыняў бок французскага караля.

Пасля паразы французскай арміі ў бітве пры Павіі (1525) эміграваў у Францыю, дзе пазней Генрых II зрабіў яго біскупам Ажэна (1550). У Ажэне Бандэла правёў рэшту свайго жыцця, карыстаючыся увагай з боку дзеячаў французскага Рэнесансу.

Зноскі
------

1. 1 2  Matteo Bandello // Lord Byron and his Times Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25935022'></a>
2. ↑  Matteo Bandello // Liber Liber — 1994. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3831584'></a>
3. ↑  Dizionario Biografico degli Italiani — 1960.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1128537'></a>
**Гліня́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Гліняны.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Скідзельскага раёна Беластоцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Гродзенскага раёна. 29 снежня 1972 года скасаваны.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Матырына.

**Маты́рына** — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці, за 17 км на паўночны ўсход ад горада Лепель, каля вёскі Матырына, у басейне ракі Лукомка.

Плошча паверхні 0,39 км². Даўжыня 1,69 км, найбольшая шырыня 0,5 км. Найбольшая глыбіня 5,0 м, сярэдняя — 2,5 м. Даўжыня берагавой лініі 4 км. Аб'ём вады ў возеры 0,98 млн м³. Плошча вадазбору 2,26 км².

Схілы катлавіны вышынёй 5—7 м, разараныя. Берагі пясчаныя, пад хмызняком, часткова зліваюцца са схіламі. Пойма ўчасткамі на паўночным захадзе і паўднёвым захадзе шырынёй 50—100 м, забалочаная, парослая хмызняком. Мелкаводдзе пясчанае, глыбей дно выслана ілам і сапрапелем. Надводная расліннасць пашырана да глыбіні 2 м.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.

Спасылкі
--------

* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб'екты Рэспублікі Беларусь» Архівавана 17 мая 2017.
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб'екты Рэспублікі Беларусь» Архівавана 6 сакавіка 2016.
**Стэр'ё Спасэ** (1914 — 1989) — албанскі пісьменнік, педагог, перакладчык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Гломбач Корчынскай вобласці ў сялянскай сям'і македонскага паходжання. Пасля заканчэння Эльбасанскай сярэдняй школы нейкі час вучыўся ў Фларэнтыйскім універсітэце, але матэрыяльныя цяжкасці не далі будучаму пісьменіку магчымасці атрымаць вышэйшую адукацыю. Пасля вяртання на радзіму быў дырэктарам пачатковай школы, выкладаў мову і літаратуру ў гімназіях Корчы і Тыраны. Пасля вайны з'яўляся загадчыкам аддзелу прозы ў Саюзе пісьменнікаў і работнікаў мастацтва Албаніі.

Творчасць
---------

Пісаць пачаў ў 1932 годзе. Першы раман «Чаму» (1935) прасякнуты песімізмам. Герой крытыкуе сучаснае яму грамадства і канчае самагубствам. Больш аптымістычным з'яўляецца наступны раман «Афэрдзіта», у якім маладая настаўніца Афэрдзіта Скэндзерай паспяхова пераадольвае адсталыя погляды сялян і адчыняе першую ў акрузе школу. Трэці раман пісьменіка «Грубіяны?» (1946) быў забаронены камуністычнай цэнзурай. Аб гэтым згадваў вядомы албанскі дысідэнт Касем Трэбешына ў лісце тагачаснаму кіраўніку краіны Энверу Ходжы. Больш прыхільна быў сустрэты наступны твор Спасэ «Яны былі не адзінокія» (1953) аб змаганні вясковай беданаты супраць рэжыму караля Зогу. Раман быў адзначанны Рэспубліканскай прэміяй другой ступені.

Пісьменік пісаў таксама нарысы і апавяданні, падручнікі па літаратуры. Выступаў як перакладчык заходніх і балгарскіх аўтараў, збіральнік дзіцячага фальклёру, аўтар гістарычных твораў аб змаганні албанцаў супраць асманскага іга. На беларускую мову перакладзена Л. Салаўём кніга Спасэ «Афэрдзіта зноў ў вёсцы». Раман прысвечаны калектывізацыі і з'яўляецца першым вялікім творам пісьменіка з Албаніі, які стаў даступны беларускаму чытачу.

Зноскі
------

1. ↑  Sterjo Spasse // Faceted Application of Subject Terminology Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3294867'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q846596'></a>
2. ↑  Sterjo Spasse // NUKAT — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11789729'></a>
3. ↑  Library of Congress Authorities — Library of Congress. Праверана 30 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13219454'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q131454'></a>
4. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 1 студзеня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 127815436 · GND: 119549743 · ISNI: 0000 0000 8414 3762 · LCCN: n85318443 · NKC: js2014840786 · NTA: 227882644 · NUKAT: n2010077157 · SUDOC: 224751980 · VIAF: 117918260 |

 |
Сойм 1622 года, гравюра Джыякама Лаўра
**Сойм Рэчы Паспалітай** (вальны [агульны] сойм; польск.: sejm walny; лац.: conventio generalis) — саслоўна-прадстаўнічы орган у Рэчы Паспалітай у другой палове XVI—XVIII стагоддзях. Агульны сойм Каралеўства Польскага і Вялікага Княства Літоўскага быў створаны ў выніку заключэння Люблінскай уніі паміж гэтымі дзяржавамі ў 1569 годзе. Сойм Рэчы Паспалітай валодаў заканадаўчай і часткова судовай ўладай і складаўся з дзвюх палат: Сената Рэчы Паспалітай і Пасольскай ізбы. Сенатары, паслы і манарх лічыліся асобнымі "соймавымі саслоўямі".

Перадгісторыя
-------------

Асноўныя артыкулы: **Сойм Каралеўства Польскага** і **Сойм Вялікага Княства Літоўскага**
Складванне сойма як саслоўна-прадстаўнічага органа мае карані ў вечавых традыцыях. Традыцыя склікання сходаў і з'ездаў прадстаўнікоў прывілеяваных саслоўяў паўстала на месцах збору агульназемскага сходаў. У аснове з'ездаў ляжала ўяўленне аб роўнасці ўсіх прадстаўнікоў вышэйшага саслоўя (шляхты), заснаванае на агульным для князёў, паноў і рыцарства праве на валоданне зямлёй на аснове рыцарскага права.

Гл. таксама
-----------

* Сойм

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Матыў.
Аджанта, матыў на столі перад уваходам у пячору, Індыя
**Матыў** у мастацтве — гэта паўтаральная ідэя, шаблон, малюнак або тэма. Арнамент індыйскі агурок  (укр.) (бел. ставіцца да матываў. Мноства дызайнаў мячэцяў у ісламскай культуры таксама з’яўляюцца матывамі, асабліва кветкі, якія там малююць. Два асноўных рымскіх матывы — гэта яйка ў языку і мяч у барабане.

Матывы могуць мець важнае іканаграфічнае  (руск.) (бел. значэнне ў творах выяўленчага мастацтва.

Галерэя
-------

* Фрагмент малюнка шпалерФрагмент малюнка шпалер
* Ілюстрацыя з кнігі «The Grammar of Ornament» (1856)Ілюстрацыя з кнігі «The Grammar of Ornament» (1856)
* Раслінны матыў, Тадж-МахалРаслінны матыў, Тадж-Махал

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Мотив (в изобразительном искусстве) // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Змест і форма арнаментаў і арнаментальных матываў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11957874b · GND: 4040360-9 · LCCN: sh85112919, sh00008481 |
**Матэа Джаванеці** (італ.: Matteo Giovannetti; згадваецца ў дакументах з 1322 па 1368 год) — італьянскі мастак.

Адзін з найбуйных прадстаўнікоў «авіньёнскай школы» XIV стагоддзя, Джаванеці нарадзіўся ў Вітэрба, адкуль паходзіла яго сям’я, і ​​дзе, паводле дакумента ад 1336 года, ён быў настаяцелем у царкве Сан Марціна. Імя Джаванеці ўпершыню згадваецца ў папскім лісце ад 1322 года. У іншым лісце ад 1328 года паведамляецца аб прызначэнні Матэа святаром у царкву Св. Лукі ў Вітэрба. Дакумент падпісаны папам Бенедыктам XII (1334—1342) у 1336 годзе паведамляе аб прызначэнні Джаванеці настаяцелем у царкве Сан Марціна, а дакумент ад 1348 года сведчыць, што Матэа быў прызначаны галоўным настаяцелем Верселя ў Правансе. У Авіньёне ён упершыню згадваецца ў 1343 годзе, калі разам з італьянскімі і французскімі майстрамі распісваў фрэскамі вежу Гард-Роб у папскім палацы.

Зноскі
------

1. ↑  Dizionario Biografico degli Italiani — 1960. Праверана 12 красавіка 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1128537'></a>
2. 1 2

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV12557340, ADV12557353, ADV12557352, ADV12557350 · GND: 119060604 · ISNI: 0000 0004 4718 7490, 0000 0000 9711 9526 · LCCN: n92105552 · NKC: xx0235946 · NTA: 304896772 · SUDOC: 03224665X · VIAF: 316423644 · ULAN: 500124312 |

 |
**Agrotis exclamationis**  — начны матылёк сямейства совак.

Апісанне
--------

Матылёк вельмі падобная на азімую соўку, адрозніваючыся ад яе тым, што яе пярэднія крылы пафарбаваны ў жоўта-шэры або бура-шэры колер, з клінападобнай, падоўжнай рысай чорнага колеру блізу аснавання кожнага крыла, якая нагадвае фігуру клічніка (адсюль і лацінская назва) і з пупышкападобнай цёмнай плямай ля вяршыннай паловы крыла, каля пярэдняга яго краю. Размах крылаў 35-46 мм. Вусень жоўта-буры, з бледнай лініяй уздоўж спіны і з чорным ценем на баках. Дыхальцы чорныя.

* 
* 
*

Арэал
-----

Арэал віду ахоплівае ўсе краіны Еўропы да Палярнага круга і ўмераны кліматычны пояс Азіі да Ціхага акіяна, таксама сустракаецца на поўначы і паўднёвым усходзе Афрыкі. Адсутнічае на шэрагу міжземнаморскіх астравоў. У гарах сустракаецца да вышыні 2000 метраў над узроўнем мора. Засяляе адкрытыя месцапражыванні.

Значэнне
--------

Пашкоджвае больш за 80 відаў сельскагаспадарчых раслін, але часцей за ўсё азімае збожжа, кукурузу, цукровыя буракі, бавоўнік, бахчавыя культуры.

Зноскі
------

1. ↑  Michael Fibiger: Noctuidae Europaeae. Volume 1, Noctuinae I. Entomological Press, Søro 1990, ISBN 87-89430-01-8 pp. 87—88

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сок (значэнні).
Шклянка апельсінавага сока
**Сок** — вадкасць, якая ўтрымліваецца ў садавіне, ягадах і гародніне (выключэнне – бярозавы сок). Звычайна, пасля выціскання, ужываецца ў якасці напою. 

Перад выцісканнем, сыравіну для вырабу напою адбіраюць, выдаляючы хворыя, гнілыя і г.д. плады, потым, у залежнасці ад гатунку раслін, пазбаўляюць ад костак і лупіны, потым мыюць. Часта, перад выцісканнем, плады рэжуць на больш дробныя кавалкі і потым выціскаюць сок. Цвёрдую сыравіну, якая застаецца пасля выціскання соку (*жмых*), ужываюць у якасці ўгнаенняў, ці дадаткаў у корм жывёлам.

У сувязі з тым, што канцэнтраваны сок не захоўваецца доўга, да яго дадаюць ваду, кансерванты, фарбавальнікі. У прамысловасці, у залежнасці ад канцэнтрацыі натуральнага соку, напоі падзяляюць на "*нектар*" (меней 50% натуральнага соку) і "*сок*" (болей 50% натуральнага соку).

Сок можна прыгатаваць і ў хатніх умовах.

Самымі распаўсюджанымі сокамі на Беларусі з'яўляюцца: яблычны, вінаградны, апельсінавы, таматны сокі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сок

| ⛭Безалкагольныя напоі |
| --- |
| Энергетычныя напоі | Burn ·  Red Bull ·  Бізон ·  DYNAMI:T ·  Adrenaline Rush ·  Strike ·  Red Devil ·  BATTERY ·  Bullit ·  М-150 |
| Газіраваныя напоі | Bitter Lemon ·  Dr Pepper ·  Mecca-Cola ·  Mountain Dew ·  OpenCola ·  Айрн-Бру ·  Байкал ·  Бураціна ·  Кока-Кола ·  Кола ·  Крэм-сода ·  Швэпс ·  Ліманад ·  Мілкіс ·  Пепсі ·  Саяны ·  Сітро ·  Спрайт ·  7UP ·  Тонік ·  Тархун ·  Фанта ·  Мірында ·  Фруктайм ·  Аранжына ·  Ubuntu Cola |
| Іншыя напоі | Nestea ·  Атканчай ·  Бутыліраваная вада ·  Гарачы шакалад ·  Граніта ·  Грэнадзін ·  Кампот (узвар) ·  Кава ·  Малако ·  Смузі ·  Сок ·  Чай ·  Шарбет ·  Эг-ног ·  Малочны кактэйль |
Прафітролі
**Прафітролі** (фр.: profiterole, profit — выгада, карысць) — невялікія (менш за 4 см у дыяметры) кулінарныя вырабы французскай кухні з заварнога цеста з рознымі начынкамі (як салодкімі, так і несалодкімі): заварны крэм, салата, грыбы, мяса і інш. Салодкія прафітролі можна падаць як асобны дэсерт, можна і да малочнага супа; прафітролі з мясной або грыбной начынкай — да булёну. Найбольш папулярным з’яўляецца булён з прафітролямі: у дадзеным выпадку прафітролі без начынкі кладуцца ў булён непасрэдна перад ежай. Таксама з іх робяць іншыя кандытарскія вырабы, напрыклад, кракембуш.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 01191628 |
**Забельскі дамініканскі калегіум** — адукацыйная ўстанова ў фальварку Забелы каля вёскі Валынцы пры дамініканскім кляштары Св. Юрыя, якая існавала ў 1716—1838 гадах. Заснаваная на сродкі памешчыка Георгія Шчыта.

Пры калегіуме дзейнічаў школьны тэатр, для якога пісалі п'есы выкладчыкі, у тым ліку Каятан Марашэўскі, аўтар славутай «Камедыі».

Гісторыя
--------

Касцёл і кляштар дамініканцаў. Н. Орда, XIX ст.
У 1787 годзе ў фундуш калегіума ўваходзіла 5 фальваркаў (550 двароў, 2575 мужчынскіх душ, з даходам 2547 руб. штогод), акрамя таго, манахі атрымлівалі штогод яшчэ 30 руб. (працэнты з капітала) і 75 руб. (царкоўныя даходы).

У 1803 годзе быў пераўтвораны ў павятовае вучылішча ў складзе Віленскай навучальнай акругі, у 1811 — у гімназію. У 1821 годзе ад забельскіх выкладчыкаў у Міністэрства народнай асветы Расіі паступіла прапанова стварыць на базе гімназіі акадэмію з трыма факультэтамі, але спроба аказалася беспаспяховай.

Калектыў выкладчыкаў быў нешматлікім. У 1802 годзе тут працавала толькі шэсць выкладчыкаў і восемдзесят навучэнцаў.

Пры калегіуме дзейнічаў першы ўва Усходняй Еўропе школьны тэатр. Выкладчыкі Міхал Цяцерскі (аўтар п’ес «Доктар па прымусу», «Сапар», «Фемістокл», «Камедыя», «Шлюб, пастаўлены дагары нагамі штучкамі арлекіна» і лібрэта аперэты «Апалон-заканадаўца, або Рэфармаваны Парнас»), Каятан Марашэўскі (аўтар п’ес «Камедыя» і «Свабода ў няволі»), Ігнацы Юрэвіч (аўтар п’ес «Крэз» і «Пышнагольскі») і іншыя былі аўтарамі сцэнічных дыялогаў і твораў розных літаратурных жанраў.

Вядомыя выхадцы
---------------

* Арцём Вярыга-Дарэўскі (1816—1884) — паэт, драматург, пачынальнік новай беларускай літаратуры;
* Канстанцін Тышкевіч (1806—1868) — археолаг, гісторык, этнограф, фалькларыст.

Зноскі
------

1. ↑  *Самусік, А.* Забельскі дамініканскі калегіум / А. Самусік // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Верхнядзвінскага раёна: У 2-х кн. Кн. 1. — Мн.: Паліграфафармленне, 1999. — 528 с.: іл. — С. 49. — ISBN 985-6351-06-5.

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў. У 2 т. Т. 2. Новая літаратура: другая палова XVIII—XIX стагоддзе / Нац. акад. навук Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; навук. рэд. тома У. І. Мархель, В. А. Чамярыцкі. — 2-е выд. — Мінск: Беларус. навука, 2010. — С. 43—46. — 582 с.
Не блытаць з тканкай.
Крама тканін у Пакістане
**Ткані́на** — выраб, выраблены шляхам перапляцення нітак у працэсе  ткацтва на ткацкім станку. Тканіны адрозніваюцца па зыходным матэрыялам нітак — шарсцяныя, шаўковыя, баваўняныя, сінтэтычныя і інш. а таксама па метадзе перапляцення нітак.

Адрозніваюць тканіны таксама з рэльефным малюнкам.

Нятканыя тканіны атрымліваюць змацаванне слаёў валокнаў рознымі спосабамі (флок, мікрафібра).

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Тканіна на Вікісховішчы |

* (Відэа) Discovery Science: Як гэта зроблена. Тканіны.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4135785-1 · Microsoft: 2777297030 · NKC: ph126664 |
Сербія пры Петары
**Петар Гойнікавіч** (сербск.: Петар Гојниковић) — сын Гойніка і пляменнік Муціміра, які кіраваў Сербіяй у якасці вялікага жупана з 892 да 917.

Узышоў на прастол з дапамогай Візантыі, выгнаўшы свайго стрыечнага брата Перваслава. Быў блізкім саюзнікам Візантыі, аднак у канцы свайго кіравання быў пераможаны і ўзяты ў палон балгарскім царом Сімяонам I. Пасля гэтага Сербія стала знаходзіцца пад уладай Балгарыі.

Адным з яго сыноў быў жупан Дуклі Хвалімір Петравіч.

Зноскі
------



| ?Петар Гойнікавіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Петар Гойнікавіч |  | Гойнік |  | Уласцімір |  | Прасігой |  | Радаслаў Вішэслававіч |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |
**Віварыні** (італ.: Vivarini) — сямейства італьянскіх жывапісцаў, якія працавалі ў XV стагоддзі. Складалася з двух братоў — Антоніа (каля 1420 — пасля 1476) і Барталамеа Віварыні (каля 1430 — пасля 1491), і сына Антоніа — Альвізэ Віварыні (каля 1445 — каля 1505). Творчасць жывапісцаў з сям’і Віварыні ўяўляе сабой важную частку пераходнага перыяду ад готыкі да эпохі Рэнесансу.

|  |  |
| --- | --- |
|  | Спіс значэнняў слова або словазлучэння са спасылкамі на адпаведныя артыкулы.Калі вы трапілі сюды з іншага артыкула Вікіпедыі, можаце вярнуцца і ўдакладніць спасылку, каб яна вяла да пэўнага артыкула. |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вібратар.
**Вібратар** — электрамеханічны выраб, прызначаны для масажу вагіны, клітара або заднепраходнага канала. Адпаведна, адрозніваюць тры віды вібратараў: клітаральныя, вагінальныя і анальныя, а таксама камбінаваныя. Часам маюць выгляд палавога члена.

Фізіялагічнае дзеянне вібратара заснавана на рэзанансе з частатой цягліцавых скарачэнняў тазавых органаў пры аргазме.

Звычайна вібратары прадаюцца ў адмысловых крамах — секс-шопах.

Гісторыя
--------

Першапачаткова вібратар быў вынайдзены ў XVIII стагоддзі для палягчэння працы ўрачоў, якія актыўна выкарыстоўвалі масаж для лячэння так званай «істэрыі» ў жанчын, або «шаленства маткі». Першы вібратар уяўляў сабой стацыянарную прыладу, якая прывадзілася ў дзеянне паравым рухавіком.

Паступова вібратар эвалюцыянаваў, і змянілася не толькі яго прылада, але і прызначэнне. Так, у 1902 годзе быў запатэнтаваны першы электрычны вібратар, стаўшы пятым дамашнім электрапрыборам, які быў электрыфікаваны. Да 1920-х вібратары прадаваліся абсалютна вольна, але пасля іх з’яўлення ў порнафільмах стаўленне да іх змянілася. З тых часоў іх продажам сталі займацца спецыялізаваныя крамы «для дарослых».

Прылада вібратара
-----------------

Прыклад прылады вібратара, які імітуе мужчынскі палавы член:

1. — полы фалаімітатар
2. — электраматор з махавіком, зрушаным адносна восі кручэння ротара
3. — правады
4. — кантэйнер для элементаў сілкавання
5. — рэастат для рэгулявання сілы вібрацыі

Гл. таксама
-----------

* Сексуальныя цацкі
* Страпон
* Фалаімітатар
План тэрмаў Траяна
**Тэ́рмы Трая́на** — комплекс грамадскіх купалень у Старажытным Рыме. Будаўніцтва тэрмаў пачалося ў 104 годзе н.э. і скончылася ў ліпені 109 года. Прыняты імператарам Траянам, комплекс размяшчаўся каля паўднёвага схілу Апійскага ўзгорка. Праект комплексу, магчыма, належаў Апаладору з Дамаска.

Тэрмы Траяна размяшчаліся на месцы Залатога дому Нерона. Яны з'яўляюцца яркім прыкладам архітэктуры ранняга імператарскага Рыма. Тэрмы, якія займалі плошчу ў 100 000 м², складаліся з басейнаў, у тым ліку тэпідарыяў, кальдарыяў, фрыгідарыяў, а таксама гімназіяў і ападзітарыяў (распранальні). Пад тэрмамі размяшчалася сістэма падземных праходаў, якія выкарыстоўваюцца рабамі і працаўнікамі для абслугоўвання аб'екта. Пасля археалагічных раскопак 1997 год на тэрыторыі тэрмаў былі знойдзены руіны будынкаў, падобных на бібліятэку. Тэрмы Каракалы будаваліся па мадэлі тэрмаў Траяна.

Літаратура
----------

* Anderson, James C. Jr. (1985). "The Date of the Thermae Traiani and the Topography of the Oppius Mons". *American Journal of Archaeology* (Archaeological Institute of America): 499–509.
* Platner, S.B. (1911). *The Topography and Monuments of Ancient Rome* (2nd ed.). p. 454. .
* Gates, Charles (2003). *Ancient Cities: The Archaeology of Urban Life in the Ancient Near East and Egypt, Greece, and Rome*. Routledge. p. 378. .

Гл. таксама
-----------

* Архітэктура Старажытнага Рыма
* Тэрмы Дыяклетыяна
* Тэрмы Каракалы
Вівіяніт
**Вівіяні́т** — мінерал, водны фасфат жалеза Fe3(PO4)2·8H2O. Упершыню апісаны нямецкім геолагам А. Г. Вернерам у 1817 годзе і названы ў гонар Джона Генры Вівіяна (1785—1855), англійскага палітыка і мінеролага з Труро ў Корнуале, які адкрыў гэты мінерал.

Уласцівасці
-----------

Цвёрдасць 1,5—2 па шкале Моаса. Спайнасць дасканалая (010). Пласцінкі гнуткія, але крохкія. У вадзе нерастваральныя. Лёгка раствараецца ў салянай і ў азотнай кіслотах.

Формы знаходжання
-----------------

Сустракаецца ў выглядзе пласціністых і ігольчастых празрыстых крышталёў светла-зялёнага колеру, якія на паветры хутка змяняюць афарбоўку на індыга-сінюю з прычыны частковага акіслення. Таксама ў выглядзе прамяністых і кудзелістых агрэгатаў, канкрэцыі, зямлістых шарыкаў і жаўлакоў.

Спасылкі
--------

* Вивианит // Каталог Минералов. Ru (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776712110 |
Від на вуліцу з купала Сабора Святога Пятра
**Віа дэла Канчыліяцыёнэ** (італ.: Via della Conciliazione, літаральна «**вуліца Прымірэння**») — адна з важных вуліц Рыма. Размешчана ў раёне Борга.

Даўжыня вуліцы складае каля 500 м. Вуліца пралягае ад плошчы Святога Пятра да набярэжнай заходняга берага Тыбрa, выходзячы на яе паміж мостам Віктара Эмануіла II і мостам замка Святога Анёла. Віа дэла Канчыліяцыёнэ была спраектавана ў якасці галоўнай дарогі да плошчы Святога Пятра падчас мусалініеўскай перапланіроўкі Рыма ў 1936 годзе. Але пабудавана яна была толькі да Папскага Юбілейнага года ў 1950 годзе. На вуліцы размешчана мноства турыстычных крам, а таксама шэраг значных гістарычных і рэлігійных збудаванняў — Палацца Тарлонія, Палацца дэй Пенітэнцьеры, Палацца дэй Канвертэндзі, цэрквы Санта-Марыя-ін-Траспанціна і Санта-Спірыта-ін-Сасія. Да вуліцы можна дабрацца ад станцыі метро Атавіяна — Сан-П'етра — Музеі-Ватыкані Лініі A Рымскага метро.

Літаратура
----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Віа дэла Канчыліяцыёнэ на Вікісховішчы |

* *Kirk T.* Framing St. Peter's: urban planning in Fascist Rome // *The Art Bulletin*. — December 2006.
* McClendon, Charles B. (1989). "The History of the Site of St. Peter's Basilica, Rome". *Perspecta* **25**: 34—65.
* Baxa, P. (February 2004). "Piacentini's Window: The Modernism of the Fascist Master Plan of Rome". *Contemporary European History* **13** (1): pp. 1–20.
**Базіліка Святога Марціна** (ням.: Die Basilika St. Martin) — царква ў Амбергу.

Базіліка была пабудавана ў 1421 жыхарамі горада ў распаўсюджанай у той час гатычным стылі. Будынак размешчаны на паўднёвай баку рыначнай плошчы Амберга, мае даўжыню 72 м, шырыню 20 м, а вышыня вежы дасягае 92 м у 1544 годзе ў эпоху Рэфармацыі ў царкве пачалі праводзіцца пратэстанцкія набажэнствы. У 1557 годзе па загадзе курфюрста Ота Генрыха кальвіністамі з базілікі былі вынесеныя статуі і знішчаны фрэскі.

У перыяд Контррэфармацыі ў базіліцы быў адноўлены алтар, выкананы ў стылі барока.

У базіліцы 9 званоў, 7 у ніжняй званіцы і 2 у верхняй. Самы ранні звон выраблены яшчэ ў 1318, апошні — у 1897 годзе.

Спасылкі
--------

* Сайт Базілікі Святога Марціна
Лімфатычная сістэма чалавека
**Лімфа** (ад лац. Lympha — чыстая вада, вільгаць) — разнавіднасць злучальнай тканкі, што цыркулюе ў лімфатычнай сістэме пазваночных жывёл і чалавека. Забяспечвае абмен рэчываў паміж тканкамі і крывёю арганізма. Нашча амаль празрыстая, пасля прыёму ежы белая, непразрыстая, падобная да малака, з вялікай колькасцю неэмульгаванага тлушчу. Утвараецца фільтрацыяй плазмы крыві праз сценкі сасудзістых капіляраў у міжтканкавыя прасторы (тканкавая вадкасць). Мае ў сабе да 90 % лімфацытаў, бялкі, гармоны, ліпіды, метабаліты, ферменты і інш. Удзельная вага — 1,017 — 1,026; pH 7,4 — 9. Згусае не так хутка, як кроў (за 10 — 15 хвілін). У арганізме чалавека змяшчаецца 1-2 літра лімфы.

Функцыі
-------

Функцыі лімфы — вяртанне бялкоў, вады, соляў, таксінаў і метабалітаў з тканак ў кроў. Лімфатычная сістэма ўдзельнічае ў стварэнні імунітэту, у абароне ад хваробатворных мікробаў. Па лімфатычных сасудах пры абязводжванні і агульным зніжэнні ахоўных сіл імунітэту магчыма распаўсюджванне паразітаў: найпрасцейшых, бактэрый, вірусаў, грыбкоў і іншых, што называюць лімфагенным шляхам распаўсюджвання інфекцыі, інвазіі або метастазіравання.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

| ⛭Імунная сістэма |
| --- |
| Клеткі | T-лімфацыт • B-лімфацыт • Макрафаг • Плазматычная клетка |
| Лакалізацыя | Тымус • Селязёнка • Лімфатычныя вузлы • Касцявы мозг |
| Перамяшчэнне | Кроў • Лімфа |
| Парушэнні | Захворванні імуннай сістэмы |

| ⛭Біялагічныя тканкі |
| --- |
| Клетка |
| Жывёлы | Эпітэліяльная • Злучальная (касцявая, храстковая, тлушчавая, кроў і лімфа) • Нервовая • Мышачная • Покрыўная |
| Расліны | Утваральная (мерыстэма) • Покрыўная • Механічная • Адсарбцыйная • Асіміляцыйная • Праводзячая • Сакраторная • Аэрэнхіма |
| Гл. таксама | Гісталогія • Міжклетачнае рэчыва |
| Орган |
**Фрыдаліна Рольфё** (шведск.: Fridolina Rolfö; нар. 24 лістапада 1993, Кунгсбака) — шведская футбалістка, форвард клуба «Вольфсбург» і нацыянальнай зборнай Швецыі. Уваходзіла ў склад зборнай на Алімпіядзе 2016 года.

Кар’ера
-------

### Клубная

Прафесійную кар’еру пачала ў складах клубаў «Цёлё» і «Ітэкс». У 2011 годзе выданнем Göteborgs-Posten прызнана найлепшай маладой футбалісткай Швецыі.

У 2014 годзе падпісала кантракт з «Лінчэпінгам». У кастрычніку 2014 года ў матчы Лігі чэмпіёнаў супраць «Ліверпула» зрабіла хет-трык. У лістападзе 2016 года абвясціла аб будучым пераходзе ў «Баварыю», кантракт заключаны на паўтары гады і пачаў дзейнічаць з 1 студзеня 2017 года.

### Зборная

У складзе зборнай дэбютавала ў 2014 годзе ў таварыскім матчы супраць Германіі.

На сусветным першынстве 2019 года, які праходзіў у чэрвені ў Францыі, Фрыдаліна ў другім матчы зборнай Швецыі супраць Тайланда забіла гол на 42-й хвіліне, што ў выніку прынесла перамогу Швецыі (5:1).

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4  Olympedia — 2006. Праверана 28 верасня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>
2. 1 2  Fridolina Rolfö // Soccerdonna — 2010. Праверана 28 верасня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | FBref.com · FootballDatabase.eu · Olympedia · soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway · svenskfotboll.se · worldfootball.net (ігрок) · Нямецкі футбольны саюз · Алімпійскі камітэт Швецыі · УЕФА |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
Лімонны крэм
**Лімонны крэм** (**лімонны курд**) — распаўсюджаны ў Вялікабрытаніі і Паўночнай Амерыцы крэм, прыгатаваны з яек, лімонаў, цукру і  масла. Кансістэнцыя масы — крэмападобная, нагадвае пудынг. Асаблівы водар надае крэму цэдра.

У Англіі канца XIX—пачатку XX стагоддзяў крэм хатняга прыгатавання традыцыйна падаваўся да хлеба ці булачкі ў якасці альтэрнатывы джэму, а таксама выкарыстоўваўся як начынне для выпечкі.

Сучасныя варыянты крэму, у тым ліку прамысловага вырабу, па-ранейшаму шырока выкарыстоўваюцца для булачак, тостаў, кексаў або марожанага. З XIX стагоддзя ўлюбеным дэсертам у Вялікабрытаніі і ЗША з'яўляецца лімонны пірог з безэ.

Ад заварнога крэму з яек і малака адрозніваецца больш высокім утрыманнем соку і цэдры, і, такім чынам, больш моцным водарам. Акрамя таго, лімонны крэм, які змяшчае масла, мае больш аднастайную і крэмавую структуру, чым заварны крэм, у якім звычайна выкарыстоўваецца не масла, а мука або крухмал. Лімонны крэм звычайна не ядуць як самастойную страву. Але калі падчас падрыхтоўкі крэму ў яго дадаць удвая менш масла, чым таго патрабуе рэцэпт, то лімонны курд можна будзе есці як самастойную страву.

Замест лімонаў могуць выкарыстоўвацца іншыя цытрусавыя, ягады і г. д.

Зноскі
------

1. 1 2  Preparing Preserving and Lemon Curd — National Center for Home Food Preservation.
2. ↑  *John F. Mariani.*
**Андрапаўза** — нястача тэстастэрону пры пераходзе да старасці. Сустракаецца ў 10-20 % мужчын пераважна пасля 50 гадоў. Вядзе да імпатэнцыі.

Папярэджанне
------------

Развіццё немачы прадухіляе харчаванне пераважна бялкамі (белае курынае мяса, грыбы, малако, тварог, яйкі і ялавічына) і складанымі вугляводамі (бабовыя, вотруб'евы  (англ.) (бел. хлеб, гародніна і крупы). У якасці крыніцы тлушчаў варта ўжываць алей, арэхі, смятану, сыр і тлустыя гатункі рыбы. Нядужасць таксама папярэджваюць пешыя прагулкі, пад'ёмы па лесвіцы, разгадванне галаваломак (крыжаванкі), ранішняя гімнастыка, рэгулярныя палавыя сувязі, чытанне і язда на веласіпедзе, уніканне перанапругі, недасыпу, палення і спірту.

Прычыны
-------

Ранняму ўзнікненню немачы спрыяе ненармаваны працоўны дзень, хранічны стрэс, паўсядзённае пераграванне і пераахаладжэнне, Іанізавальнае выпраменьванне, вібрацыя  (англ.) (бел. шум і працяглая адсутнасць палавых зносінаў.

Праявы
------

Недамаганне выяўляецца праз патлівасць, пачашчанае сэрцабіцце, галавакружэнне, перапады артэрыяльнага ціску, раздражняльнасць, нервознасць, бяссонніцу  (англ.) (бел. пагаршэнне памяці і здольнасці засяроджваць думкі, атлусценне, змяншэнне мышачнай сілы і зніжэнне палавой цягі.

Гл. таксама
-----------

* Менапаўза

Зноскі
------

1. ↑  *Вольга Цыбульская.* Клімакс — гэта і ваша праблема // *Краіна здароўя*. — 24 сакавіка 2009. — № 9 (123). — С. 6.
**Чабурашка** — мульцяшны і літаратурны персанаж, выдуманы расійскім пісьменнікам і сцэнарыстам Эдуардам Успенскім, адзін з галоўных герояў шэрагу літаратурных твораў і мультфільмаў.

Вонкава — гэта істота з вялізнымі вухамі, вялікімі вочыма і карычневай поўсцю, што ходзіць на задніх лапах. Цяпер вядомы вобраз Чабурашкі упершыню з'явіўся ў мультфільме Рамана Качанава «Кракадзіл Гена» (1969) і быў стварэны пры беспасярэднай учасці мастака-пастаноўшчыка фільма Леаніда Шварцмана.

Мультфільмы
-----------

Па матывах кнігі створана чатыры мультфільмы:

* «Кракадзіл Гена» (1969);
* «Чабурашка» (1971);
* «Шапакляк» (1974);
* «Чабурашка ідзе ў школу» (1983).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AniDB · Anime News Network |
**Лімфазваро́т** — рух лімфы ў лімфатычнай сістэме. За суткі ў чалавека з крыватоку ў міжтканкавыя поласці фільтруецца каля 20 л вадкасці, у выглядзе лімфы вяртаецца 2—4 л, 50—100 % бялкоў плазмы крыві, вугляводы, ліпіды і інш.

Лімфазварот забяспечваецца: наяўнасцю клапанаў у лімфатычных сасудах  (руск.) (бел. што перашкаджаюць зваротнаму току лімфы; фазнымі рытмічнымі скарачэннямі (з частатой 10—20 за хвіліну) сценак некаторых лімфатычных сасудаў; скарачэннем гладкамышачных капсул лімфатычных вузлоў; адмоўным ціскам у грудной поласці; скарачэннем мускулатуры; гідрастатычным  (руск.) (бел. і анкатычным ціскам  (руск.) (бел. тканкавай вадкасці. Рэгулюецца вегетатыўнай нервовай сістэмай.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

Спасылкі
--------