У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ялоўка.

**Яло́ўка** (польск.: Jałówka), традыцыйная беларуская назва — **Ялаўка** (на мясцовай беларускай гаворцы: *Яло́ўка*) — вёска ў Польшчы, у складзе гміны Міхалова Беластоцкага павета Падляскага ваяводства.

Ялаўка — даўняе магдэбургскае мястэчка гістарычнай Ваўкавышчыны (частка Наваградчыны), на беларускай этнічнай тэрыторыі.

Насельніцтва
------------

Жыхары вёскі каталікі (парафія Перамянення Гасподняга ў вёсцы) з польскай нацыянальнай ідэнтыфікацыяй і этнічныя беларусы, пераважна праваслаўныя (прыход Узвышэння Святога Крыжа ў вёсцы).

Гісторыя
--------

Рынак, 1930-я
Упершыню Ялаўка згадваецца ў XVI стагоддзя як мястэчка ў Ваўкавыскім павеце Новагародскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Раней верагодна тут існаваў цэнтр адміністрацыі Ялаўскай пушчы, самай заходняй часткі Ваўпянскай пушчы. Мястэчка засялялася беларусамі з паўднёвых прытокаў Росі, бо ў 1623 г. пражывалі тут толькі 4 палякі, 4 літоўцы і 2 венгры.. У 1545 вялікі князь Жыгімонт Стары надаў паселішчу Магдэбургскае права. У XVII ст. Ялаўка зрабілася цэнтрам нягродавага староства, якое трымалі Гараіны. Ужо ў пачатку XVI стагоддзя існавала тут праваслаўная царква, а пасля Бона Сфорца фундавала тут каталіцкі касцёл. У пачатку XVII стагоддзя староста ялаўскі Ян Станіслаў Сапега пабудаваў тут першую школу. Войны сярэдзіны XVII стагоддзя спустошылі мястэчка, таму чарговы староста Юрый Караль Глябовіч вызваліў мяшчан ад падаткаў і дапамагаў у адбудове спаленых хатаў. Першыя іўдзеі з’явіліся ў Ялаўцы пад канец XVIII стагоддзя і пачаткова адносіліся да кагала ў Свіслачы. 18 студзеня 1792 кароль і вялікі князь Станіслаў Аўгуст Панятоўскі надаў мястэчку герб: «*у блакітным полі выява Святога Мацвея*».

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) Ялаўка апынулася ў складзе Расійскай імперыі, дзе зрабілася цэнтрам воласці Ваўкавыскага павета Гродзенскай губерні. У 1859 г. пачалося будаўніцтва новага касцёла, але царскія ўлады адабралі ў каталікоў будынак і перадалі праваслаўным, якія ў 1861 г. заснавалі новую царкву і прыход Св. Аляксандра Неўскага. На каталіцкую Сёмуху 1863 г. Ялаўка была занята паўстанцкім атрадам Валерага Урублеўскага, што стало прычынай ліквідацыі каталіцкай парафіі і далучэння Ялаўкі да свіслацкай парафіі (1866 г.). Мясцовыя каталікі атрымалі дазол на стварэнне парафіі Св. Антонія толькі ў 1907 г. і ў 1910—1915 гадах пабудавалі новы касцёл. У другой палове XIX ст. у мястэчку дзейнічалі 2 царквы, сельскае прыходскае вучылішча. У выніку хуткага развіцья яўрэйскай грамады ў Ялацы ў другой палове 19 ст. была заснавана самастойная гміна з 2 сінагогамі.

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Ялаўка апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, дзе зрабілася цэнтрам гміны Ваўкавыскага павета Беластоцкага ваяводства. Царква Св. Аляксандра Неўскага была адабрана праваслаўным і ў 1922 г. асвяшчоная ў касцёл у гонар Перамянення Панскага і Св. Міхала. З 1933 г. касцёл стаў цэнтрам самастойнай (другой у мястэчку) парафіі. У 1937—1939 гадах ксяндзом у Ялаўцы быў Янка Семашкевіч.

У 1939 Ялаўка ўвайшла ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 зрабілася цэнтрам Ялоўскага сельсавета Свіслацкага раёна Беластоцкай вобласці. Статус паселішча панізілі да вёскі. У Другую сусветную вайну з 1941 да 1944 Ялаўка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. 24 чэрвеня 1941 г. у выніку нямецкага наступлення згарэлі 55 жылыя дамы, 250 гаспадарчых пабудоў і драўляная царква. Пад канец 1942 г. нацысты вывезлі з Ялаўкі ўсіх яўрэяў (каля 600 чал.), спярша ў часовы лагер пад Ваўкавыскам, а пасля ў лагер смерці ў Трэблінку. У ліпені 1944 г. адступаючыя немцы знішчылі касцёл Св. Антонія, новабудаваную царкву і сінагогу. 16 жніўня 1945 улады СССР перадалі паселішча Польшчы. Праваслаўныя жыхары толькі ў 1958—1966 гадах пабудавалі новую мураваную царкву Узвышэння Святога Крыжа. Пасля Другой сусветнай вайны Ялаўка была далучана да гміны Міхалова і хутка апусцела (знаходзіцца ў 1 км ад дзяржаўнай мяжы і ляжыць далёка ад камунікацыйных шляхаў).

Насельніцтва
------------

* **XVIII стагоддзе**: 1781 — 1658 чал.
* **XIX стагоддзе**: 1830 — 330 муж. з іх шляхты 1, духоўнага саслоўя 1, мяшчан-іўдзеяў 217, мяшчан-хрысціян і сялян 111; 1878 — 1091 чал. з іх 668 іўдзеяў; 1830 — 707 чал. з іх хрысціян 346 і іўдзеяў 401; 1897 — 1311 чал. з іх 743 іўдзеяў
* **XX стагоддзе**: 1912 — 2920 чал.; 1921 — 1211 жыхары (394 каталікі, 229 праваслаўныя і 588 яўрэі; 1163 жыхары былі запісаны палякамі, 5 беларусамі, 40 яўрэямі і 3 іншай нацыянальнасці); 1939 — 5 тыс. чал.
* **XXI стагоддзе**: 2009 — 291 чал.

Славутасці
----------

* Касцёл Перамянення Гасподняга (1859, 1922)
* Касцёл Святога Антонія Падуанскага (1910—1915, зруйнаваны 1944)
* Царква Узвышэння Святога Крыжа (1956—1960)

Вядомыя асобы
-------------

* Анатоль Кунцэвіч (1912 — ?) — беларускі грамадскі і царкоўны дзеяч, паэт.

Галерэя
-------

* Краявіды Ялаўкі
* Царква Узвышэння Святога КрыжаЦарква Узвышэння Святога Крыжа
* Касцёл Перамянення ГасподнягаКасцёл Перамянення Гасподняга
* Касцёл, брамаКасцёл, брама
* ВуліцаВуліца

Зноскі
------

1. ↑  Główny Urząd Statystyczny. Bank Danych Lokalnych. (польск.). Праверана 16 чэрвеня 2015.
2. ↑  *Atlas gwar wschodniosłowiańskich Białostocczyzny*, red. S. Glinka, A. Obrębska-Jabłonowska, J. Siatkowski, t. 1, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1980, s. 49 **(нявызн.)**(недаступная спасылка) (16 чэрвеня 2015). Архівавана з першакрыніцы 3 красавіка 2019. Праверана 16 чэрвеня 2015.
3. ↑  Parafia Przemienienia Pańskiego, Jałówka (польск.). *Parafie*.  Archidiecezja Białostocka (16 чэрвеня 2015).
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  *Leszek Nos*. Monografia Gminy Michałowo (польск.)(недаступная спасылка).  Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Michałowskiej (16 чэрвеня 2015). — Białystok 1996. Архівавана з першакрыніцы 3 сакавіка 2017. Праверана 16 чэрвеня 2015.
5. 1 2 3  Jałówka. Historia. (польск.). *Wirtualny Sztetl*.  Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN (16 чэрвеня 2015).
6. ↑  Ялоўка Архівавана 13 ліпеня 2011. // *Цітоў А.* Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5.
7. ↑  *Соркіна I.* Мястэчкі Беларусі ў канцы XVIII — першай палове XIX ст. — Вільня: ЕГУ, 2010. С. 412.
8. ↑  Jałówka // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom III: Haag — Kępy (польск.). — Warszawa, 1882. S. 388.
9. ↑  *Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej : opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych. T. 5. Województwo białostockie*, с. 96 (польск.) (16 чэрвеня 2015).

Літаратура
----------

* *Соркіна I.* Мястэчкі Беларусі ў канцы XVIII — першай палове XIX ст. — Вільня: ЕГУ, 2010. — 488 с. ISBN 978-9955-773-33-7.
* *Цітоў А.* Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5.
* Jałówka // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom III: Haag — Kępy (польск.). — Warszawa, 1882. S. 388.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ялоўка (гміна Міхалова)


| ⛭Беластоцкі павет |
| --- |
| Гарады | Васількаў • Заблудаў • Лапы • Міхалова • Супрасль • Сураж • Тыкоцін • Хорашч • Чарна Бяластоцка | Герб Беластоцкага павета |
| Вяскова-гарадскія гміны | Васількаў • Заблудаў • Лапы • Міхалова • Супрасль • Сураж • Тыкоцін • Хорашч • Чарна Бяластоцка |
| Вясковыя гміны | Грудак • Дабжынева Дужэ • Завады • Пасвентнэ • Тураснь Касцельна • Юхновец Касцельны |