recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бялянкін.
**Віталь Сцяпанавіч Бяля́нкін** (нар. 30 красавіка 1937, г. Джума, Даргамскі раён, Самаркандская вобласць) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар Беларусі (1991). Прафесар Міжнароднай акадэміі архітэктуры, акадэмік Беларускай акадэміі архітэктуры. Член Саюза архітэктараў і Саюза дызайнераў Беларусі.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1963 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. 3 1963 года працаваў у інстытуце «Новасібпраект» (Новасібірск), з 1966 года ў інстытуце «Мінскпраект» (кіраўнік групы, галоўны архітэктар праектаў), з 1968 года — галоўны архітэктар праектаў у Белдзяржпраекце. Адначасова з 1989 кіраўнік «Творчай майстэрні архітэктара Бялянкіна» пры Саюзе архітэктараў Беларусі.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1968 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Палац піянераў і школьнікаў у Мінску
Асноўныя работы ў Новасібірску (у аўтарскім калектыве): будынак Новасібпраекта, Затулінскі мікрараён[ru], рэканструкцыю кінатэатра «Металіст».

Асноўныя работы ў Мінску (у аўтарскім калектыве): навучальна-лабараторны корпус са спартзалай, 13- і 15-павярховыя інтэрнаты Беларускага тэхналагічнага інстытута (1975, у сааўтарстве), праект забудовы Цэнтральнай плошчы па вул. Горкага (1976), Палац піянераў і школьнікаў (1986) і школа-інтэрнат для дзяцей са слабым слыхам у Севастопальскім парку (1988; абодвух кіраўнік аўтарскага калектыву), 2-я чарга будаўніцтва Дзяржаўнага мастацкага музея Беларусі (1991, у сааўтарстве), 9—10-павярховы жылы дом з крамай «Дом абутку» (1978) у Бабруйску; Мемарыял воінскай славы на Лудчыцкай вышыні ў Быхаўскім раёне (1984, у сааўт.; Дзяржаўная прэмія БССР 1986), прыбудова да будынка Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі (2005), гіпермаркет «Гіпа» па пр. Ракасоўскага (2005).

Узнагароды
----------

Дзяржаўная прэмія БССР (1986) за стварэнне мемарыяльнага комплексу «Лудчыцкая вышыня» ў Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласці, 2-я прэмія на Усесаюзным конкурсе (1974, у аўтарскім калектыве) за праект чыгуначнага вакзала ў Мінску.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Бялянкін Віталь Сцяпанавіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Белянкин Виталий Степанович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Белянкин Виталий Степанович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 16 жніўня 2018.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Касцючык.
**Вера Мікалаеўна Касцючык** (нар. 27 верасня 2000, Брэст, Беларусь) — беларуская валейбалістка. Майстар спорту Беларусь. Выступала за зборныя Беларусі розных узроставых катэгорый.

Біяграфія
---------

Валейболам пачала займацца ў Цэнтры алімпійскага рэзерву «Вікторыя» горада Брэста. Выступала за каманду «Прыбужжа-ЦАР-Вікторыя» у чэмпіянаце Беларусі. У 2016 годзе падпісала кантракт з расійскім клубам «Пратон» (Саратаўская вобласць).

У 2017 годзе выступала за юніёрскую зборную Беларусі, у складзе якой стала прызёрам чэмпіянату Еўропы сярод дзяўчат і Еўрапейскага юнацкага алімпійскага фэсту, а таксама ўдзельніцай чэмпіянату свету сярод дзяўчат.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* ВЕРА КОСТЮЧИК
* Юная Вера Костючик — последний новичок «Уралочки» в этом сезоне
* Костючик Вера
**Масі́ра** (араб. مصيرة‎‎) — востраў у Аравійскім моры каля ўзбярэжжа Амана. Плошча сушы - 649 км². Насельніцтва (2014 г.) - 14825 чал.

Геаграфія
---------

Востраў Масіра месціцца на захадзе Аравійскага мора ў 14,2 км ад Аравійскага паўвострава, у 331 км на поўдзень ад Маската, сталіцы Амана. Даўжыня з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад — 65,5 км. Найбольшая шырыня — 16,55 км.

Масіра фактычна з'яўляецца працягам суседніх раёнаў Аравійскага паўвострава. Паверхня пагорыстая, асабліва ва ўсходняй частцы. Найвышэйшы пункт — гара Мадруб — дасягае 256 м над узроўнем акіяна. Паўночны ўсход заняты камяністым плато. На захадзе вылучаюцца невялікія прыбярэжныя даліны. Берагі пясчаныя або камяністыя. На Масіры няма сталых вадацёкаў. Аднак улетку, калі мусоны прыносяць цёплыя дажджы, утвараюцца часовыя рэкі. На востраве здабываюць медзь. 

Клімат трапічны спякотны. Самы цёплы месяц — май, калі сярэдняя тэмпература дасягае +35,4°C. Востраў знаходзіцца ў зоне актыўнасці разбуральных трапічных цыклонаў.

Прырода
-------

Для вострава Масіра характэрны пустынныя, паўпустынныя і саванныя ландшафты. Флора і фаўна сушы бедныя. Аднак пляжы Масіры — важнае месца для размнажэння марскіх чарапах. Каля вострава сустракаюцца каралавыя рыфы з багатай марской фаўнай.

Гісторыя
--------

Востраў Масіра быў населены каля 4 тысяч гадоў таму і доўгі час з'ўляўся важным месцам для здабычы медзі. Мяркуецца, што старажытныя грэкі ведалі яго пад назвай Серапіс. Паміж 324 г. да н. э. і 321 г. да н. э. яго наведваў Неарх. Некаторы час ён з'яўляўся транзітным пунктам для гандлю паміж Індыяй і Рыімскай імперыяй. Яго жыхароў апісвалі як рыбакоў і лаўцоў чарапах. Сярэднявечны вандроўнік Ібн Батута паведамляў пра Масіру як пра буйны востраў, дзе жыхары ядуць толькі рыбу.

У 1933 г. са згоды султана Маската брытанцы пабудавалі на поўначы вострава невялікую ваенную базу для дазапраўкі гідрасамалётаў. Яна мела важнае значэнне ў гады II Сусветнай вайны, паколькі дазваляла сачыць за падлодкамі, якія маглі пагражаць караблям, што ішлі з Персідскага заліва. У 1942 г. адбылася сутычка паміж брытанскімі ваеннымі і мясцовымі правадырамі, якая скончылася на карысць брытанцаў. У 1977 г. база была перададзена ў маёмасць аманскім ВПС. Ёй таксама карыстаюцца амерыканскія ваенныя.

Эканоміка
---------

Насельніцтва вострава Масіра традыцыйна займаецца рыбалоўствам, здабычай медзі і прыбярэжным гандлем. Пасля II Сусветнай вайны найбольш важнае значэнне для эканомікі вострава атрымала абслугоўванне ваеннай базы, што месціцца ў паўночнай частцы. У апошнія дзесяцігоддзі паступова развіваецца турызм.

Галерэя
-------

* Вярблюды на МасірыВярблюды на Масіры
* Яшчарка — тыповы прадстаўнік мясцовай фаўныЯшчарка — тыповы прадстаўнік мясцовай фаўны
* Паромная пераправаПаромная пераправа
* Рэшткі будынка брытанскай ваеннай базы 1930-х гг.Рэшткі будынка брытанскай ваеннай базы 1930-х гг.

Спасылкі
--------

* Masirah Island Архівавана 3 студзеня 2018.
* Remote Lands Masirah Island
* Masirah Air Base
Аляксандр Тарноўскі  (польск.) (бел. і Канстанцыя Турчыновіч  (польск.) (бел. выконваюць качучу ў балеце «Le Diable à Quatre». Літаграфія Генрыка Хіршэля, 1847
**Хара́ктарны та́нец** — разнавіднасць сцэнічнага танца; адзін з выразных сродкаў балетнага спектакля.

Гісторыя
--------

У пачатку 19 стагоддзя пад тэрмінам *«характарны танец»* разумелі танец, які ўвасабляе характэрныя рысы, адметныя асаблівасці вобраза пэўнага персанажа, бытавыя жэсты і дэталі. Пазней характарнымі пачалі называць народныя танцы, якія выконваліся ў балетным спектаклі і былі пабудаваны на аснове школы класічнага танца. Лепшыя з іх захоўваюць рысы нацыянальнага характару народа. Узоры характарнага танца стварылі рускія балетмайстры М. Петыпа, Л. Іванаў, М. Фокін, А. Горскі.

У савецкім балеце характарны танец заснаваны на харэаграфічным фальклоры, стаў адным са сродкаў характарыстыкі народных мас і герояў спектакля. У галіне характарнага танца працавалі савецкія балетмайстры Р. Захараў, Ф. Лапухоў, В Вайнонен, К. Галяйзоўскі, В. Чабукіяні і інш.

На беларускай сцэне характарны танец шырока прадстаўлены ў нацыянальных балетах «Салавей» М. Крошнера (балетмайстар А. Ермалаева), «Князь-возера» В. Залатарова і «Падстаўная нявеста» Г. Вагнера (балетмайстар К. Мулера), «Мара» Я. Глебава і «Святло і цені» Г. Вагнера (балетмайстар А. Андрэеў) і іншыя, дзе ён з’яўляўся важным сродкам выразнасці, вызначаў нацыянальную своеасаблівасць харэаграфічнай мовы спектакляў, уваходзіў састаўной часткай у іх драматургію.

У сучасных балетах характарны танец сінтэзуецца з класічным танцам і іншымі формамі пластыкі, узбагачае лексіку балета.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
* Характарны танец // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2. — 571 с. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0259-8.
* Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981.- 623 стр. с илл.

| ⛭Класічны балет |
| --- |
| Балетныя прафесіі | 
* артыст балета (прэм’ер
* балетніца/балетнік
* кардэбалет)
* балетмайстар
* педагог-рэпетытар

 |  |
| Балетны касцюм | 
* балетная пачка (тунікі)
* каронка
* пуанты
* балеткі
* калет
* трыко

 |
| Тэорыя балета | 
* балетазнаўства
* гісторыя балета
* тэрміналогія ў балеце

 |
| Выразныя сродкі | 
* класічны танец
* характарны танец
* гісторыка-бытавы танец
* падтрымка
* пантаміма

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Паланэз (значэнні).
Паланэз пад адкрытым небам, Карнелій Шэгель  (польск.) (бел.
**Паланэ́з** (польск.: polonez ад фр.: polonaise) — старадаўні польскі танец-шэсце ўрачыстага характару.

Выконваўся як правіла напачатку баляў, падкрэсліваючы ўрачысты, узнёслы характар свята. У паланэзе танцуючыя пары рухаюцца па ўсталяваных правіламі геаметрычных фігурах. Музычны памер танца — ¾.
Жанрава вызначальныя рысы — 3-дольны тактавы памер, тыповая рытмаформула, каданс.

Тыповы рытм паланэза
Папярэднік паланэза — 4-дольны павольны «пешы» танец, які вылучыўся з вясельных абрадавых танцаў, у XVII ст. адкрываў вясковыя святы або выконваўся ў час вяртання з палявых работ. У XVIII ст. пад назвай «польскі танец» пашырыўся ў шляхецкім асяроддзі, дзе набыў ваяўнічы характар. У канцы XVIII ст. атрымаў назву «паланэз». Адыграў прыкметную ролю ў фарміраванні нацыянальнага аблічча польскай прафесійнай музыкі. 3 1790-х гг. калі паявіліся «Паланэзы не для танца» М. К. Агінскага, і ў XIX ст. у перыяд рамантызму, паланэз узбагаціўся рысамі паэмнасці, значна пашырыўся яго эмацыянальны дыяпазон. Вяршыні развіцця дасягнуў у творчасці Ф. Шапэна. Да паланэза звярталіся І. С. Бах, В. А. Моцарт, К. М. Вебер, М. Глінка, П. Чайкоўскі, А. Скрабін, А. Лядаў і інш.

Найбольш раннія звесткі пра паланэз на Беларусі адносяцца да 1780-х г. і звязаны з творчасцю Я. Д. Голанда (арын Паляка з оперы «Чужое багацце нікому не на карысць», паст. 1780) і Р. Вардоцкага (арыя з оперы «Апалон-заканадаўца, або Рэфармаваны Парнас»). У XIX ст. вядомы паланэзы для канцэртнага выканання І. Дабравольскага (для скрыпкі), Міхала Казіміра Агінскага (для скрыпкі і фпартэпіяна), Міхала Клеафаса Агінскага і В. Казлоўскага (для аркестра), Н. Орды, А. Абрамовіча, С. Манюшкі, К. Ельскага, Ф. Міладоўскага (для фпартэпіяна) і інш. Асаблівую папулярнасць набыў паланэз «Развітанне з Радзімай» Міхала Клеафаса Агінскага. 3 сучасных беларускіх кампазітараў паланэзы пісалі Дз. Лукас (з музыкі да кінафільма «Несцерка»), Ю. Бяльзацкі (з сюіты на тэмы польскіх народных танцаў), Г. Вагнер (з балета «Падстаўная нявеста») і інш.

Літаратура
----------

* Назіна І. Паланэз // БЭ ў 18 т. Т. 11. Мн. 2000.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Паланэз

| ⛭Характарны танец |
| --- |
| Польскі | 
* Паланэз
* Мазурка
* Кракавяк

 | Фані Эльслер у качучы з балета «Кульгавы нячысцік» |
| Венгерскі | Чардаш |
| Іспанскі | 
* Балеро
* Качуча
* Панадэрас
* Сегідзілья
* Фанданга
* Цапатэада

 |
| Італьянскі | Тарантэла (Неапалітанскі) |
| Шатландскі | 
* Жыга
* Рыл

 |
| Аксэсуары | 
* Веер
* Кастаньеты
* Тамбурын

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4209517-7 · LCCN: sh85104552 · NKC: fd993581, ph224421 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дружалоўскі.
**Іван Іосіфавіч Дружалоўскі** (8 кастрычніка 1905, Вільня, Віленская губерня, Расійская імперыя — 2 мая 1990, Мінск, БССР) — дзяржаўны дзеяч БССР, міністр тарфяной прамысловасці БССР (1965—1970), рэктар Беларускага політэхнічнага інстытута (1934—1936).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 8 кастрычніка 1905 года у Вільні, у сям’і рабочага. Працоўную біяграфію пачаў у 1919 годзе экспедытарам на чыгунцы ў Гомелі, працаваў слесарам, старшынёй прафкама, інспектарам па прафесійна-тэхнічнай адукацыі ў сістэме чыгункі. У 1931 годзе быў прызначаны дырэктарам Мінскага хіміка-тэхналагічнага тэхнікума, які быў створаны ў 1930 годзе. Пасля скасавання шэрагу невялікіх інстытутаў быў прызначаны рэктарам (ва ўзросце 29 гадоў) адроджанага Беларускага політэхнічнага інстытута ў 1934 годзе. У 1936 годзе стаў дырэктарам кінафабрыкі «Беларусь» у Ленінградзе. З 1940 па 1953 гады займаў пасаду намесніка наркама мясцовай і паліўнай прамысловасці БССР, працаваў у тарфяной прамысловасці.

У гады Вялікай айчыннай вайны працаваў у штабе партызанскага руху.

У пасляваенны час працаваў намеснікам, першым намеснікам міністра мясцовай і паліўнай прамысловасці БССР (1953—1957), начальнікам упраўлення тарфяной прамысловасці (1957—1965) Саўнаргаса БССР, Міністрам тарфяной прамысловасці БССР (1965—1970). У 1970 годзе пайшоў на пенсію. Абіраўся членам рэвізійнай камісіі ЦК КПБ.

Памёр 2 мая 1990 года. Пахаваны на Усходніх могілках горада Мінска.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Чырвонага сцяга, Знак Пашаны (1944), медалямі.

Літаратура
----------

* К. И. Баландин (2018). *Биографии ректоров БПИ - БГПА - БНТУ*. Минск : БНТУ.

| ⛭Рэктары Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта |
| --- |
| 
* Міканор Казіміравіч Ярашэвіч (1920—1921)
* Сяргей Ю. Лысоў (1933)
* Іван Іосіфавіч Дружалоўскі (1934—1936)
* Дзмітрый Іўсцінавіч Горын (1937—1939)
* Самуіл Іахімавіч Пазняк (1939—1941, 1945—1947)
* Міхаіл Васілевіч Дарашэвіч (1947—1959)
* Георгій Міхайлавіч Кокін (1959—1962)
* Пётр Іванавіч Яшчарыцын (1962—1976)
* Валянцін Дзмітрыевіч Ткачоў (1976—1983)
* Віктар Мікалаевіч Чачын (1983—1994)
* Міхаіл Іванавіч Дзямчук (1994—2000)
* Барыс Міхайлавіч Хрусталёў (2000—2017)
* Сяргей Васільевіч Харытончык (з 2017)

 |
**Вышэйшая атэстацыйная камісія Рэспублікі Беларусь** (**ВАК Беларусі**) — орган дзяржаўнага кіравання Рэспублікі Беларусь падначалены Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь, які праводзіць дзяржаўную палітыку і рэалізуе функцыю дзяржаўнага рэгулявання ў галіне атэстацыі навуковых, у тым ліку навукова-педагагічных, работнікаў вышэйшай кваліфікацыі. ВАК Беларусі ў сваёй дзейнасці кіруецца Канстытуцыяй Рэспублікі Беларусь, Палажэннем аб Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь і іншымі актамі заканадаўства.

Гісторыя
--------

Да 1991 года навуковыя ступені і званні навукоўцам і выкладчыкам вышэйшых навучальных устаноў Беларускай ССР прысвойваліся Вышэйшым атэстацыйным камітэтам СССР.

Вышэйшая атэстацыйная камісія створана ў 1992 годзе пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь. З 1995 года — Вышэйшы атэстацыйны камітэт. З 1997 года — Дзяржаўны вышэйшы атэстацыйны камітэт. З 2001 года — Вышэйшы атэстацыйны камітэт у складзе Камітэта па навуцы пры Савеце Міністраў Рэспублікі Беларусь. З 2002 года — Вышэйшая атэстацыйная камісія.

Старшыні
--------

* Анатоль Паўлавіч Дастанка (1992—2002)
* Анатоль Мікалаевіч Рубінаў (снежань 2002 — студзень 2006)
* Анатоль Аляксандравіч Афанасьеў (2006—2014)
* Генадзь Уладзіміравіч Пальчык (2014—2018)
* Аляксандр Яўгенавіч Гучок (з 26 чэрвеня 2018 года — па цяперашні час)

Узнагароды
----------

* Ганаровая грамата Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь
* Падзяка Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь

Крыніцы
-------

1. ↑  Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 18 сентября 1992 года № 564 «О создании Высшей аттестационной комиссии при Совете Министров Республики Беларусь»
2. ↑  Рэспубліка Беларусь. Вышэйшая атэстацыйная камісія

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 29 чэрвеня 2020.
На гэтай выяве цёмным колерам пазначаны перагнойны пласт
**Гумус** (ад лац.: Humus — зямля, глеба) — арганічная, звычайна цёмнаафарбаваная, частка глебы, якая ўтвараецца ў выніку біяхімічнага ператварэння раслінных і жывёл рэшткаў.

У склад гумуса ўваходзяць гумінавыя кіслоты (найбольш важныя для урадлівасці глеб) і фульвакіслоты (крэнавыя кіслоты). У гумусе змяшчаюцца асноўныя элементы сілкавання раслін, якія пад уздзеяннем мікраарганізмаў становяцца даступнымі для раслін.

Гл. таксама
-----------

* Біямаса
* Арганічная частка глебы
* Арганічныя ўгнаенні
* Торф
* Біягумус

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 5. — С. 534. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Гумус на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12647963c · GND: 4160800-8 · LCCN: sh85062985 · Microsoft: 52201283 · NKC: ph114731 |
Лінія лінейнай рэгрэсіі (чырвоная), накладзеная на пунктавую дыяграму[en] мадэлюемых даных (сіняя).
**Лінейная рэгрэсія** або **простая лінейная рэгрэсія** — статыстычная мадэль[en] сувязі паміж дзвюма зменнымі на аснове лінейнага раўнання. Адна з гэтых зменных уважаецца тлумачальнай (незалежнай), а другая залежнай.

Лінія лінейнай рэгрэсіі апісваецца раўнаннем віду {\displaystyle Y=a+bX}, дзе {\displaystyle X} — тлумачальная зменная, а {\displaystyle Y} — залежная. Каэфіцыент {\displaystyle b} завецца вуглавым каэфіцыентам[en], а {\displaystyle a} — каэфіцыентам перасячэння[en] (значэнне {\displaystyle Y} пры {\displaystyle X=0}).

Напрыклад, з дапамогай лінейнай рэгрэсіі можна змадэляваць сувязь паміж ростам[en] і вагой чалавека[en].

Абагульненне лінейнай рэгрэсіі на выпадак, калі тлумачальных зменных дзве або больш, называецца **множнай лінейнай рэгрэсіяй**.

Прымяненне
----------

Лінейная рэгрэсія можа быць карыснай тады, калі значэнне адной з разглядаемых зменных залежыць ад значэння іншай. Пры гэтым існаванне залежнасці не азначае, што адна зменная служыць прычынай[en] для другой. Так, напрыклад, добрыя вынікі ЦТ не прыводзяць самі па сабе да высокіх універсітэцкіх адзнак, але сувязь паміж імі існуе. Сувязь паміж зменнымі можна вызначыць з дапамогай пунктавай дыяграмы[en], што дае магчымасць пабачыць спадальныя або нарастальныя трэнды. Лікавая мера сувязі паміж зменнымі — каэфіцыент карэляцыі, што змяняецца ад −1 да 1 ў залежнасці ад таго, наколькі моцная сувязь існуе.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Linear Regression (англ.). *Department of Statistics and Data Science (Yale University)*. Праверана 24 сакавіка 2024.
2. ↑  What is Simple Linear Regression? **(нявызн.)**. *Eberly College of Science (The Pennsylvania State University)*.
3. ↑  What is Linear Regression? (англ.). *Statistics Solutions*. Праверана 24 сакавіка 2024.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4167709-2 · Microsoft: 48921125 |
Наборы пунктаў (x, y) з каэфіцыентамі карэляцыі для кожнага набору. Карэляцыя адлюстроўвае шумнасць і кірунак лінейнай залежнасці (верхні радок), але не адлюстроўвае ні нахіл гэтай залежнасці (сярэдні радок), ні яе нелінейнасць (ніжні радок). N.B.: набор у цэнтры мае нулявы нахіл, але ў гэтым выпадку каэфіцыент карэляцыі нявызначаны, бо дысперсія Y роўная нулю.
**Карэля́цыя** ў матэматычнай статыстыцы — статыстычная ці імавернасная залежнасць паміж велічынямі, з’явамі, падзеямі, якая не мае строга функцыянальнага характару.

Выкарыстоўваецца ў тэорыі імавернасцей, кібернетыцы і інш. а таксама для выяўлення статыстычных і імавернасных заканамернасцей у фізіцы, хіміі, тэхніцы.

Карэляцыя ўзнікае, калі залежнасць адной прыкметы ад другой ускладняецца наяўнасцю звычайна невядомых выпадковых фактараў, напрыклад, пры статыстычным апісанні дынамічнай сістэмы.

У тэорыі імавернасці карэляцыя паміж дзвюма выпадковымі падзеямі выяўляецца ў тым, што імавернасць адной з іх пры наяўнасці другой адрозніваецца ад безумоўнай імавернасці. Колькаснай мерай карэляцыі з’яўляецца каэфіцыент карэляцыі (для выпадковых велічынь) ці карэляцыйная функцыя (для выпадковых працэсаў).

Каэфіцыент карэляцыі
--------------------

Каэфіцыент карэляцыі колькасна характарызуе ступень залежнасці паміж дзвюма выпадковымі велічынямі і задаецца як адносіна паміж іх каварыяцыяй і корнем здабытку іх дысперсій:

{\displaystyle \rho (X,Y)={\frac {\operatorname {cov} (X,Y)}{\sqrt {\operatorname {Var} (X)\operatorname {Var} (Y)}}}.}
Каэфіцыент карэляцыі мае наступныя ўласцівасці:

* Модуль каэфіцыента карэляцыі меншы або роўны адзінцы:

{\displaystyle |\rho (X,Y)|\leq 1.}
* Каэфіцыент карэляцыі паміж дзвюма незалежнымі велічынямі роўны нулю. Пры гэтым ён можа быць нулявым і для некаторых пар залежных велічынь.
* Калі паміж дзвюма выпадковымі велічынямі існуе лінейная залежнасць[en], то бок {\displaystyle Y=aX+b,} то модуль каэфіцыента іх карэляцыі роўны 1.

Гл. таксама
-----------

* Матэматычная статыстыка

Крыніцы
-------

1. 1 2 3 4  БелЭн 1999, с. 125
2. ↑  Звяровіч 2013, с. 135
3. 1 2 3  Звяровіч 2013, с. 136

Літаратура
----------

* Карэляцыя ў матэматычнай статыстыцы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. С. 125.
* *Звяровіч Э. І. Радына А. Я.* Элементы тэорыі імавернасцей. — Мінск: Беларусь, 2013. — ISBN 978-985-01-1043-5.
**«На нітцы часу**» — кніга паэзіі Валянціны Гіруць-Русакевіч, выдадзеная ў 2018 годзе выдавецтвам «Чатыры чвэрці».

Апісанне
--------

Асноўная тэма вершаў — любоў ва ўсім шматгранні гэтага пачуцця: да Радзімы, яе краявідаў і людзей, сваіх каранёў і парасткаў, матчынай мовы, і каханне. І праз усё гэта — роздум пра пражытае і перажытае.

Ацэнкі
------

Паэтычны зборнік «На нітцы часу» вылучаны Мінскім абласным аддзяленнем ГА «Саюз пісьменнікаў Беларусі» на рэспубліканскі конкурс «Нацыянальная літаратурная прэмія» па выніках 2018 года ў намінацыі «Лепшы твор (зборнік твораў) паэзіі».

Прэзентацыя
-----------

Прэзентацыі прайшлі 13 чэрвеня 2018 года ў ДУА «Яршэвіцкі НПК дзіцячы сад-сярэдняя школа» і ў Ракаўскай сярэдняй школе (у рамках акцыі «Лета з добрай кнігай»), 22 верасня 2018 года адбылася творчая сустрэча-прэзентацыя ў сельскім клубе-бібліятэцы вёскі Міхайлоўшчына Ашмянскага раёна, а 25 кастрычніка 2018 года — у Ашмянскай раённай бібліятэцы. Валянціна Гіруць-Русакевіч прэзентавала паэтычны зборнік «На нітцы часу» 9 лютага 2019 года на XXVI Мінскай міжнароднай кніжнай выставе. Кніга атрымала добрыя водгукі наведвальнікаў.

Зноскі
------

1. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 14 лістапада 2021. Праверана 14 лістапада 2021.
2. ↑   Архівавана 14 лістапада 2021.
3. ↑   Архівавана 14 лістапада 2021.

Спасылкі
--------

* Архівавана 14 лістапада 2021.
*
**Пфальц** (ням.: Pfalz) — умацаваная рэзідэнцыя (двор) правіцеля вобласці ў дзяржаве Каралінгаў, потым у Свяшчэннай Рымскай імперыі.

Пфальцы развіліся з бургаў, і пачалі распаўсюджвацца з паскарэннем працэсу феадалізацыі ў дзяржаве Каралінгаў, калі цэнтр гаспадарчага і грамадскага жыцця перамясціўся з горада ў феадальны двор. Так, кіраванне дзяржавай ажыццяўлялася з каралеўскіх двароў, а графствы (намесніцтвы кароны) пачалі атрымліваць свае назвы ад буйных феадальных двароў на іх тэрыторыі.

Пфальцы абавязкова забяспечваліся цырыманіяльнымі і культавымі памяшканнямі. Асаблівых умацаванняў не мелі, з выняткам прыгранічных, але так было толькі да сяр. 9 ст. калі пачасціліся набегі нарманаў. 

Найбольш архітэктурна адметныя пфальцы ў Ахене  (руск.) (бел. (8 ст. будаваўся пры Карле Вялікім і Піпіне), Інгельхайме  (ням.) (бел. (дакончаны пры Людовіку Праведным).

Літаратура
----------

* Всеобщая история архитектуры. Т.4. — Л.-М. 1966. — 693 с. С.49—52.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Каралеўскі пфальц

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Малы Бракгаўза і Эфрона · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4073567-9 |
**Новая Ірландыя** (англ.: New Ireland) — востраў архіпелага Бісмарка на паўднёвым захадзе Ціхага акіяна. Уваходзіць у склад аднайменнай правінцыі дзяржавы Папуа — Новая Гвінея. Плошча — 7 404 км². Насельніцтва (2002 г.) — 118 350 чал.

Геаграфія
---------

Востраў Новая Ірландыя месціцца на паўднёвым захадзе Ціхага акіяна за 812 км на паўночны ўсход ад Порт-Морсбі, сталіцы Папуа — Новай Гвінеі. Гэта вузкі кавалак сушы, выцягнуты з паўднёвага ўсходу на паўночны захад на 364 км. Найбольшая шырыня на поўдні — каля 48 км, у цэнтральнай частцы — каля 5,6 км. Востраў быў сфарміраваны ў выніку вулканічнай дзейнасці, якая пачалася ў алігацэнавы перыяд. Найбольшыя вулканічныя масівы знаходзяцца ў паўднёвай частцы, дзе гара Тарон узвышаецца на 2379 м над паверхняй акіяна. Астатняя тэрыторыя складаецца з вапняковых і старажытных вулканічных утварэнняў. Уздоўж усяго вострава цягнецца горны хрыбет.

Клімат экватарыяльны вільготны, вельмі дажджлівы. У гарах і на ўзбярэжжы пераважаюць кіслотныя глебы. На Новай Ірландыі шмат рэк, звычайна вельмі кароткіх. На вапняковых плато глебы порыстыя, хутка ўсмоктваюць вільгаць, таму нават у сезон мусонаў тут адчуваецца нястача прэснай вады.

Прырода
-------

Прырода Новай Ірландыі характарызуецца наяўнасцю дажджавых горных і нізінных трапічных лясоў. Распаўсюджаная флора — араўкарыя, тэрміналія, мангры, у гарах — падуб, кастанопсіс, бук, сізігіум і г. д. Фаўна прадстаўлена разнастайнымі птушкамі, яшчаркамі і казуркамі. Карэнныя віды сысуноў — выключна кажанамі і грызунамі. Дзякуючы дзейнасці чалавека ў дзікую прыроду вострава трапілі і хутка размножыліся такія прадстаўнікі фаўны, як свінні, сабакі, каты, палінезійскія пацукі, жабы.

Гісторыя
--------

Археолагі выявілі на востраве Новая Ірландыя рэшткі культуры Лапіта, якая належала продкам палінезійцаў і, магчыма, мікранезійцаў. Аднак да прыходу еўрапейцаў на востраве дамінавалі ўжо меланезійцы і папуасы, якія размаўлялі на 15 асобных мовах.

У 1615 г. востраў быў адкрыты галандскай экспедыцыяй на чале з В. Схаўтэнам. У XIX ст. мясцовыя жыхары часцяком станавіліся ахвярамі гандлю рабамі. У канцы 1870-х гг. востраў няўдала каланізавалі французы. З-за эпідэмій і сутычак з карэннымі жыхарамі загінула болей за 100 каланістаў. У 1885 г. Новая Ірландыя далучана да каланіяльных валоданняў Германіі. У 1914 г. перайшла пад кантроль Аўстраліі.

У 1975 г. востраў увайшоў у склад дзяржавы Папуа — Новая Гвінея. У нашы дні разам з суседнімі астравамі (Новы Гановер, Табар, Мусау, Ліхір, Джаул і інш.) складае асобную правінцыю.

Спасылкі
--------

* Geology of New Ireland, Papua New Guinea
* New Britain-New Ireland montane rain forests
* New Britain-New Ireland lowland rain forests
* New Ireland Province Архівавана 25 студзеня 2018.
* NEW IRELAND PROVINCE: Some Facts Архівавана 4 сакавіка 2016.
* New Ireland (Niu Ailan)
**Валерый Фёдаравіч Ачайкін** (20 верасня 1938, Анаткасы, Урмарскі раён, Чувашская АССР — 1 кастрычніка 2017, Мінск) — беларускі архітэктар чувашскага паходжання, мастак і педагог.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 20 верасня 1938 года у вёсцы Анаткасы Урмарскага раёна Чуваскай АССР у сям’і селяніна. З 1956 года па 1961 год вучыўся у Чэбаксарскім мастацкім вучылішчы  (руск.) (бел. з 1961 года па 1967 год у Ленінградскім вышэйшым мастацка-прамысловым вучылішчы імя В. І. Мухінай. З 1967 года жыў у Мінску.

З 1967 года да 1970 года працаваў на заводзе вылічальнай тэхнікі імя Арджанікідзе, а з 1970 па 2002 гады ў праектным інстытуце Белдзяржпраект, дзе з 1995 года ўзначальваў аддзел інтэр’ераў і малых архітэктурных формаў. З 1991 года дацэнт Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў. З 2005 года з’яўляўся дацэнтам Інстытута сучасных ведаў імя А. М. Шырокава і дарадцаю Беларускай акадэміі архітэктуры.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1975 года, член Беларускага саюза мастакоў (2008).

Творчасць
---------

### Архітэктура

Браў удзел у вялікай колькасці архітэктурных праектаў інстытута Белдзяржпраект як распрацоўшчык інтэр’ераў будынкаў (1970—1986) і малых архітэктурных формаў. Некаторыя з іх:

* інтэр’еры і панно на фасадзе галоўнага будынка Рэспубліканскай бальніцы у Бараўлянах (разам з Вольгай Ладыгінай і Паўлам Беляевым);

Інтэр’ер гандлёвай залы ўнівермага «Зорка»
* інтэр’ер універмага «Зорка» па вуліцы Веры Харужай, 21 у Мінску (разам з Вольгай Ладыгінай);
* інтэр’ер кінатэатра «Кастрычнік» у Мінску
* інтэр’ер станцыі Мінскага метрапалітэна «Інстытут культуры» (1979—1983)

Цягам 5 гадоў з’яўляўся членам творчай групы па распрацоўке інтэр’ераў Палаца Рэспублікі.

### Выяўленчае мастацтва

Валерый Ачайкін вядомы як мастак, які працаваў у жанрах пейзажа, нацюрморта, партрэта. Браў удзел у шматлікіх выставах. Яго творы знаходзяцца ў Музеі Вялікай Айчыннай вайны у Мінску, у мастацкім музеі г. Табольска і ў шматлікіх прыватных сборах у Беларусі, Расіі, Германіі, Злучаных Штатах, Францыі і Літве.

Педагагічная дзейнасць
----------------------

З 1971 па 1981 гады ўзначальваў мастацкую студыю пры Саюзе архітэктараў Беларусі. Быў дацэнтам Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў і дацэнтам Інстытута сучасных ведаў імя А. М. Шырокава.

Узнагароды
----------

Праекты інтэр’ераў неаднаразова адзначаліся Ганаровымі граматамі Саюза архітэктараў Беларусі. За праект інтэр’еру станцыі Мінскага метрапалітэна «Інстытут культуры» ўзнагароджаны Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР.

Дукаваныя працы
---------------

Падручнік «Проектирование интерьеров индивидуального жилого дома : учебное пособие для вузов» / Л. Е. Дягилев, В. Ф. Очайкин. — Минск : Современные знания, 2008. — 107 с. — ISBN 978-985-6885-10-8.

Крыніцы
-------

Літаратура
----------

* Очайкин Валерий Федорович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Спасылкі
--------

* Міністэрства культуры Чувашыі
* ВАК Рэспублікі Беларусь Архівавана 4 сакавіка 2016.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Зальцбург.

**Герцагства Зальцбург** (ням.: Herzogtum Salzburg) — цыслейтанскае дзяржаўнае ўтварэнне ў складзе Аўстра-Венгрыі ў 1849—1918 гадах. Сталіца — горад Зальцбург.

Архібіскупства Зальцбург зведала секулярызацыю ў 1803 годзе і стала Курфюрствам Зальцбург, але неўзабаве княства было далучана да Аўстрыйскай імперыі ў 1805 годзе. Пасля напалеонаўскіх войнаў тэрыторыя герцагства ўваходзіла ў склад Верхняй Аўстрыі як дэпартамент Зальцах у складзе эрцгерцагства Верхняя Аўстрыя.

Пасля рэвалюцыі 1848 года ў Аўстрыйскай імперыі, Зальцбург быў аддзелены ад Верхняй Аўстрыі і ў 1849 годзе было ўтворана Герцагства Зальцбург, якое стала часткай Аўстра-Венгрыі ў 1867 годзе.

З падзеннем дынастыі Габсбургаў у 1918 годзе герцагства Зальцбург увайшло ў склад Нямецкай Аўстрыі, а затым Першай Аўстрыйскай Рэспублікі.

Зноскі
------

1. ↑  Salzburg

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) |
Ульрыксдаль
**Палац Ульрыксдаль** (шведск.: Ulriksdals slott) — адзін з дзесяці каралеўскіх палацаў Швецыі, размешчаны каля Стакгольма, на тэрыторыі камуны Сольна. Знаходзіцца на заходнім узбярэжжы Балтыйскага мора, на поўнач ад цэнтральнай часткі Стакгольма. З 1994 года ўваходзіць у склад нацыянальнага парку Экапаркен. У комплекс уваходзяць таксама парк гаючых зёлак, аранжарэя з размешчаным у ёй скульптурным музеем, палацавая капэла і найстарэйшы ў Швецыі тэатр у стылі ракако Канфідэнсен, адкрыты ў 1753 годзе. Тэатр гэты і дагэтуль з’яўляецца адной з вядучых у Швецыі тэатральных арэн, на якой можна ўбачыць пастаноўкі розных опер, балета, тэатральных паказаў. У палацавай стайні знаходзіцца святочная карэта шведскай каралевы Крысціны. У палацавым парку часта спыняўся кароль Карл XVI Густаў для жывапісу.

Палац быў пабудаваны ў 1643—1645 гадах для маршала Якаба дэ ла Гардзі і першапачаткова насіў імя «Якабсдаль». У 1684 годзе атрымаў сваё цяперашняе імя ў памяць пра брата караля Карла XI. Ва Ульрыксдалі жыў шведскі кароль Густаў VI Адольф.

Крыніцы
-------

1. 1 2  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28563569'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4580425'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LIBRIS: 353874 · VIAF: 229274813 |
**Мікалай Лявонцьевіч Вяле́нка** (6 мая 1898, в. Залессе, Баранавіцкі раён — 27 студзеня 1975) — беларускі палявод, Герой Сацыялістычнай Працы (1949).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1898 годзе ў в. Залессе, Навагрудскага павета Расійскай імперыі.

З 1939 рабочы, у 1944-54 брыгадзір паляводчай брыгады эксперыментальнай базы «Вольна-Чэрніхава» Баранавіцкага раёна. Званне Героя прысвоена за атрыманне высокага ўраджаю насення канюшыны.

Памёр у 1975 годзе.

Зноскі
------

1. 1 2  Веленко Николай Леонтьевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 109. — 737 с.
|  |  |
| --- | --- |
|      Падпісалі і ратыфікавалі
     Далучыліся альбо пераемнікі |      Падпісалі, але не ратыфікавалі
     Не падпісалі |

**Дагавор аб забароне выпрабаванняў ядзернай зброі ў атмасферы, касмічнай прасторы і пад вадой** (таксама вядомы як **Маскоўскі дагавор**) быў падпісаны 5 жніўня 1963 года ў Маскве. Бакамі дагавора з’яўляліся СССР, ЗША і Вялікабрытанія. Дакумент уступіў у сілу 10 кастрычніка таго ж года і быў адкрыты для падпісання іншымі краінамі з 8 жніўня ў Маскве, Вашынгтоне і Лондане. Дэпазітарыямі дагавора з’яўляюцца СССР (Расійская Федэрацыя), ЗША і Вялікабрытанія. У цяперашні час удзельнікамі дагавора з'яўляецца 131 дзяржава.

Абмежаваны рэжым забароны выпрабаванняў ядзернай зброі, уведзены гэтым Дагаворам, быў пашыраны да безумоўных рамак Дагаворам аб усёабдымнай забароне ядзерных выпрабаванняў 1996 года, які, аднак, не падпісалі або не ратыфікавалі некаторыя ядзерныя дзяржавы і іншыя краіны.

Спасылкі
--------

* Nuclear Test Ban Treaty (англ.). *John F. Kennedy Presidential Library and Museum*. Праверана 6 ліпеня 2019.
* Nuclear Test Ban Treaty (англ.). *History.com* (9 лістапада 2009). — Last updated at August 21, 2018. Праверана 6 ліпеня 2019.
* *Freedman, Lawrence D.*. Nuclear Test-Ban Treaty (англ.). *Encyclopaedia Britannica*. Праверана 6 ліпеня 2019.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лявончыкаў.
**Васіль Емяльянавіч Лявончыкаў** (27 мая 1937, Бярозаўка, Слаўгарадскі раён, Магілёўская вобласць, БССР, СССР) — савецкі і беларускі бібліёграф, бібліёграфазнавец, бібліятэчны дзеяч, доктар педагагічных навук (1989), прафесар (1990).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 27 мая 1937 года ў вёсцы Бярозаўка Слаўгарадскага раёна. У 1957 годзе паступіў на бібліятэчны факультэт Мінскага педагагічнага інстытута імя А. М. Горкага, які скончыў у 1962 годзе. Адміністрацыя, убачыўшы здольнасці дыпламаванага спецыяліста, пакінула яго ў сябе і ён застаўся на тым жа самым факультэце, але ўжо ў якасці выкладчыка, неўзабаве стаў дэканам гэтага факультэта аж да 1975 года. У 1975 годзе быў прыняты на працу ў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і працуе там да гэтага часу.

Навуковыя працы
---------------

Асноўныя навуковыя працы прысвечаны гісторыі, тэорыі і методыцы бібліяграфіі, а таксама профільным падрыхтоўкам бібліятэкараў і бібліёграфаў і інфармацыйнай культуры асобы. Аўтар звыш 200 навуковых работ.

З’яўляўся першапраходцам па даследаванні гісторыі беларускай бібліяграфіі.

Членства ў таварыствах
----------------------

* 1992—1994 — Арганізатар і прэзідэнт Беларускай бібліятэчнай асацыяцыі.

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

Спасылкі
--------

* Падрабязная біяграфія на сайце Архівавана 14 жніўня 2018. БДУКМ.
* Лявончыкаў Васіль Емяльянавіч

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: js20191032216 · NUKAT: n2018267288 · VIAF: 3862154260561824480006 |
**Касцёл Святога Казіміра і кляштар дамініканцаў** — колішні мураваны касцёл у горадзе Стоўбцы Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Першую фундацыю для касцёла дамініканцаў зрабілі кашталян і ваявода менскі Аляксандр Слушка са сваёй жонкай Зоф’яй Канстанцыяй (з Зяновічаў) са згоды віленскага біскупа Яўстафія Валовіча ў 1623 годзе. Манахаў-дамініканцаў асадзілі ў драўляным касцёле, асвячоным пад тытулам Марыі Магдалены ў суседняй Кавалёўшчыне (тэрыторыя сучаснай вёскі Задвор’е). Да 1640 года манахі пабудавалі драўляны жылы корпус кляштара і пачалі будаўніцтва мураванага касцёла.

З 1639 года кляштар атрымаў статус канвента, Стаўбцоўская дамініканская місія ўваходзіла ў Рускую правінцыю святога Яцака з цэнтрам у Львове. Першым прыёрам быў Фабіян Мілашэвіч, які з 1640 года вярнуўся ў Стоўбцы кіраваць будаўніцтвам святыні, але пасля смерці ў 1644 годзе не застаў завершання будаўніцтва. Фабіян быў пахаваны ў асвячонай ў яго гонар капліцы новазбудаванага касцёла.

З-за наступстваў вайны 1654—1667 гадоў кансекрацыя касцёла адбылася значна пазней, у 1675 годзе.

У канцы XVIII стагоддзя ў мураваным кляштары месціліся трапезная, архіў, бібліятэка (у 1804 годзе налічвала 79 кніг), дзейнічала парафіяльная школа, лякарня.

У 1831 годзе Стоўбцы канфіскаваны царскім урадам з-за падтрымкі Чартарыйскімі паўстання 1830—1831 гадоў, кляштар скасаваны, касцёл застаўся парафіяльным, але ў 1870 годзе, пасля паўстання 1863 года, быў пераасвячоны ў праваслаўную царкву святой Марыі Магдалены, пры гэтым значна перабудаваны.

Перабудова пад царкву ажыццяўлялася ў 1867—1883 гадах спачатку па праекту губернскага архітэктара Валковіча, а з 1874 года па праекту рэканструкцыі інжынера Нектар’еўскага.

Чарговую перабудову па праекце Тэадора Буржэ храм вызнаў у часы міжваеннай Польскай Рэспублікі, калі зноў быў пераасвячоны і вернуты каталікам у 1921 годзе. У 1930 годзе на адной з веж касцёла зрабілі надбудову з высокім шпілем.

Падчас Другой сусветнай вайны храм нязначна пацярпеў. Зруйнаваны быў у 1958 годзе. Зараз на гэтэм месцы тэрыторыя школы.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Касцёл св. Казіміра **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 10 жніўня 2022. Праверана 22 лютага 2020.

Літаратура
----------

* *Ярашэвіч А. А.* Стаўбцоўскі кляштар дамініканцаў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 177. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Стоўбцы — парафія Cв. Казіміра на Catholic.by
* Арцыбіскуп Кандрусевіч наведае Стоўбцы
* Стоўбцы | Касцёл Святога Казіміра і кляштар дамініканаў
**Касцёл Святой Тройцы** — колішні касцёл езуітаў у горадзе Чачэрску (Гомельская вобласць).

Гісторыя
--------

Езуіцкая місія пачала дзейнічаць у Чачэрску з 1754 года, калі езуіты з магілёўскага калегіума пабудавалі тут капліцу, а пазней драўляны касцёл.

Мураваны касцёл быў пабудаваны за сродкі новага уладальніка горада — графа Захара Рыгоравіча Чарнышова. Атрымаўшы Чачэрск у 1774 годзе, граф Чарнышоў задумаў перабудаваць яго па прыкладзе сваёй сядзібы Ярапалец Валакаламскага павета, дзе будынкі царквы Казанскай Божай Маці і касцёла[ru] былі звязаны агульнай сцяной.

Паводле звестак Аляксандра Дамбавецкага, касцёл быў пабудаваны ў 1784 годзе. З 1788 года пры касцёле дзейнічае парафіяльная школа (1 з выкладчыкаў езуіт, адзін — свецкі настаўнік). У 1802 годзе ў школе было 44 вучні. У 1806 годзе школа была закрытая.

Пасля выгнання езуітаў з Расійскай імперыі ў 1820 годзе касцёл застаецца парафіяльным. Гомельскі дэканат парафіі ў 1880 годзе меў 1926 вернікаў-каталікоў, у 1917 годзе — 1810.

Пасля Другой сусветнай вайны застаўся непашкоджаным. У 1950-х гадах будынак касцёла быў у паўзруйнаваным стане. Пазней канчаткова зруйнаваны. На тэрыторыі касцёла цяпер прыватны сектар забудовы.

* 
* 
* 
*

Заўвагі
-------

1. ↑  Езуіцкі касцел св. Тройцы **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 14 лютага 2020. Праверана 23 лютага 2020.

Спасылкі
--------

* Касцёл Святой Тройцы | Чачэрск
***Ascarops strongylina*** - від круглых чарвей сямейства {{bt-bellat||*Spirocercidae*}}, які паразітуе ў венах некаторых пласцініставусых і ў страўніку некаторых мясаедных і шырока распаўсюджаны ў свеце. Палаваспелыя формы былі знойдзеныя ў [[Свіння свойская{{!}}свойскіх]] (*''Sus scrofa domesticus''*) і {{bt-bellat|Дзік{{!}}дзікіх|*Sus scrofa*}} свінняў.

Прамежкавымі гаспадарамі *Ascarops strongylina* з'яўляюцца прадстаўнікі родаў *{{bt-bellat||Aphodius}}*, *{{bt-bellat||Onthophagus}}*, *{{bt-bellat||Gymnopleurus}}*).

Яйws *Ascarops strongylina* маюць памеры 20-40 мкм. Яны ператвараюцца ў інфекцыйныя лічынкі. Канчатковыя гаспадары звычайна заражаюцца праз прамежкавых гаспадароў.

Памеры *Ascarops strongylina* розныя, даўжыня самак круглых чарвей, якія жывуць у слізістай абалонцы страўніка, дасягае 20 мм, а самцоў - 15 мм.

Паталогія
---------

У невялікіх колькасцях гэтыя круглыя чэрві не выклікаюць хвароб, але ў вялікіх колькасцях могуць выклікаць запаленне страўніка.

1. ↑  *Бычкова Е. И, Акимова Л. Н. Дегтярик С. М. Якович М. М.* Гельминты позвоночных животных и человека на территории Беларуси : каталог / [Е. И. Бычкова и др. ; Национальная академия наук Беларуси, Государственное научно-производственное объединение "Научно-практический центр по биоресурсам"]. — Минск: Беларуская навука, 2017. — С. 8-12. — 315 с. — ISBN 978-985-08-2187-4.

Спасылкі
--------

* {{нп3|Тойва Ярвіс|Toivo Järvis|et|Toivo Järvis}}, "Veterinaarparasitoloogia õpik kõrgkoolile 5. Ümarusstõved. Kidakärssusstõved. Kaanid. Keelussid", Tartu Ülikooli Kirjastus, 2011, ISBN 978 9949 19 715 6
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вінаградаў.
**Аляксей Дзмітрыевіч Вінаградаў** (30 сакавіка 1919, в. Брусна Адоеўскага раёна Тульскай вобласці — 23 ліпеня 1944, Люблін, Польшча) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Мар’іна Горка. Мемарыял 8-ай танкавай дывізіі, памятная дошка
Скончыў у 1934 годзе сем класаў Адоеўскай сярэдняй школы, паступіў у Тульскі індустрыяльна-механічны тэхнікум. Пасля яго заканчэння ў 1938 годзе працаваў тэхнолагам на Тульскім зброевым заводзе. Працу сумяшчаў з заняткамі ў Тульскім аэраклубе, які скончыў у 1939 годзе. У кастрычніку 1939 года быў прызваны ў армію Тульскім гарваенкаматам. Служыў у марской авіяцыі, удзельнічаў у савецка-фінляндскай вайне 1939—1940 гадоў. Быў накіраваны ў ваенную авіяцыйную школу лётчыкаў. У 1941 годзе быў пераведзены ў Пушкінскае танкавае вучылішча, якое скончыў у 1942 годзе.

У час Вялікай Айчыннай вайны ў дзеючай арміі з 10 мая 1944 года. Змагаўся на 1-м Беларускім фронце ў 60-й гвардзейскай танкавай брыгадзе.

З 18 ліпеня 1944 года ў складзе 8-га гвардзейскага танкавага корпуса 2-й танкавай арміі браў удзел у Люблін-Брэсцкай наступальнай аперацыі. Вызначыўся ў баях на подступах да горада Люблін пры штурме.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 26 верасня 1944 года гвардыі лейтэнанту Аляксею Вінаградаву прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (пасмяротна).

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.

Спасылкі
--------

* Аляксей Дзмітрыевіч Вінаградаў на сайце «Героі краіны»
**Анатоль Расціслававіч Бензярук** (нар. 4 студзеня 1969, в. Бастынь, Лунінецкі раён) — беларускі журналіст.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і настаўнікаў. Скончыў Азяцкую сярэднюю школу Жабінкаўскага раёна (1986). З 1975 года жыве ў Жабінцы. Скончыў Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Я. Купалы (1994). У 1991—1998 гадах працаваў настаўнікам гісторыі Якаўчыцкай СШ Жабінкаўскага раёна, у 1998—2005 — спецыяліст і вядучы метадыст па ахове гісторыка-культурнай спадчыны аддзела культуры Жабінкаўскага райвыканкама. Цяпер працуе загадчыкам аддзелаў пісьмаў і сацыяльных праблем рэдакцыі газеты «Сельская праўда».

Член Брэсцкага абласнога аддзялення Саюза пісьменнікаў Беларусі з 2007 года. Член Беларускага саюза журналістаў з 2012 года.

Жанаты. Мае двух сыноў і дачку.

Дзейнасць
---------

### Журналістыка

Аўтар больш за 900 публікацый у сродках масавай інфармацыі.

Першая публікацыя А. Бензярука з’явілася ў перыядычным выданні ў 1985 годзе, друкаваўся ў калектыўных зборніках, падручніках для агульнаадукацыйных школ, часопісах «Беларуская мінуўшчына», «Вясёлка», «Бярозка», «Рюкзак», «Рюкзачишка», «Мир путешествий», «Голас часу», «Пшэглёнд праваслаўны», «Бельскі гостінэць», «Падляскі квартальнік культуральны», «Сьвіцязь», «Брестские епархиальные ведомости», «Гістарычная Брама», «Радавод».

### Публіцыстыка

Аўтар кніг «Наш край — Жабінкаўшчына: Дапаможнік па гісторыі Беларусі» (1996), «Памяць нашае зямлі: Гісторыка-культурныя мясціны Жабінкаўскага раёна» (2002), «Касцюшкі-Сяхновіцкія: Гісторыя старадаўняга роду» (2006), «Колодец памяти»(2006), «Сорак дарог» (2007, дзве апошнія ў сааўтарстве з бацькам — Расціславам Бензяруком), «Крупчыцы. 1794 год: Падзеі і памяць роднай гісторыі» (2007), «Свята для сэрца» (2009), «Мячы Грунвальда, альбо Дванаццаць абаронцаў караля» (2012).

Адзін з аўтараў гісторыка-дакументальнай хронікі «Памяць. Жабінкаўскі раён» (1999), турыстычных даведнікаў «По родным местам Тадеуша Костюшко», «Дарогамі роднага краю: Турыстычныя маршруты Жабінкаўскага раёна» (2007).

Прызнанне
---------

За працы па краязнаўстве і ахове гісторыка-культурнай спадчыны А. Бензярук узнагароджаны прэміяй Брэсцкага фонду Тадэвуша Касцюшкі (1996), Ганаровай граматай Брэсцкага абласнога выканаўчага камітэта (1998), Граматай Міністэрства культуры (2003).

Лаўрэат літаратурнай прэміі імя У. Калесніка ў намінацыі «Дзіцячая літаратура» (2010), пераможца ў Конкурсе журналісцкага майстэрства Брэсцкага аблвыканкама ў намінацыі «Захаванне гісторыка-культурнай спадчыны» (2011).

Зноскі
------

1. ↑  Брэсцкае абласное аддзяленне ГА «Саюз пісьменнікаў Беларусі» (англ.). *www.oo-spb.by*. Праверана 22 сакавіка 2024.

Літаратура
----------

* Кто есть кто в Республике Беларусь. — Мн. 2004;
* Літаратурная карта Берасцейшчыны / Уклад. А. Крэйдзіч. — Брэст: ААТ «Брэсцкая друкарня», 2008. — С. 198—201.

Спасылкі
--------

* Бензярук Анатоль Расціслававіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Усеня.

**Уладзімір Уладзіміравіч Усеня** (нар. 27 жніўня 1958, в. Пасека, Старадарожскі раён, Мінская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне лесазнаўства. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2021, член-карэспандэнт з 2017), доктар сельскагаспадарчых навук (2004), прафесар (2010).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі тэхналагічны інстытут імя С. М. Кірава (1980).

У 1980—1981 гадах інжынер-таксатар Гомельскай лесаўпарадкавальнай экспедыцыі. З 1981 года ў Беларускім НДІ лясной гаспадаркі: старшы інжынер, малодшы, старшы навуковы супрацоўнік. У 1992—2006 гадах вядучы навуковы супрацоўнік, загадчык сектара, лабараторыі, з 2007 года намеснік дырэктара па навуковай рабоце Інстытута лесу НАН Беларусі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя працы ў галіне лесазнаўства, лясной піралогіі і аховы лясоў ад пажараў. Даследаваў прадуктыўнасць, урадлівасць глебы і аднаўленне лясных фітацэнозаў пасля пажараў. Прапанаваў дыягнастычныя паказчыкі па ацэнцы пажараўстойлівасці насаджэнняў асноўных лесаўтваральных парод і дыферэнцыраваную сістэму вядзення ў іх гаспадаркі пасля пажараў. Выканаў лесапажарнае раянаванне тэрыторыі Беларусі. Распрацаваў і ўкараніў у практыку аховы лясоў перспектыўныя тэхналогіі лакалізацыі і тушэння пажараў на аснове прымянення айчынных экалагічна бяспечных хімічных складаў.

Аўтар больш як 220 навуковых прац, у тым ліку 5 манаграфій.

### Бібліяграфія

* Лесные пожары, последствия и борьба с ними. Гомель, 2002.
* Продуктивность и восстановление лесных фитоценозов после пожаров. Минск, 2010 (в соавт.).
* Лесная пирология. Гомель, 2011 (в соавт.).

Узнагароды
----------

* 2024 — Медаль Францыска Скарыны.

Крыніцы
-------

1. ↑
2. ↑  УСЕНЯ Уладзімір Уладзіміравіч
3. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 3 лютага 2024. Праверана 5 лютага 2024.

Спасылкі
--------

* Уладзімір Уладзіміравіч Усеня ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)