**Эвеліна Канстанцыя Вікторыя Ганская** (польск.: Ewelina Constancja Viktoria Hańska; 1801, Пагрэбішчэ — 1882, Парыж) — жонка і муза французскага пісьменніка Анарэ дэ Бальзака.

Паходзіла са шляхецкага роду Жавускіх, родная сястра пісьменніка Генрыка Жавускага і авантурысткі Караліны Сабанскай, цётка іншай авантурысткі і пісьменніцы — Кацярыны Радзівіл. У першым шлюбе замужам за магнатам Вацлавам Ганскім.

Біяграфія
---------

Дачка віцебскага кашталяна і магілёўскага маршалка, сенатара Адама Жавускага, яна славілася сваёй прыгажосцю. Акрамя польскай і рускай моў, яна вольна размаўляла на французскай, англійскай і нямецкай. У 1819 годзе яна выйшла замуж за графа Вацлава Ганскага, маршалка валынскага, багатага землеўласніка, які быў амаль на 20 гадоў старэйшы за яе. Разам у іх будзе шасцёра дзяцей, з якіх выжыве толькі адна дачка Ганна, якая нарадзілася ў снежні 1828 года.

Пасяліўшыся ў маёнтку мужа Вярхоўня на Украіне, дзе ёй было глыбока сумна, яна захапілася містыцызмам і чытала шмат французскіх газет і раманаў, што дазволіла ёй адкрыць для сябе творы Анарэ дэ Бальзака, заўзятай прыхільніцай якіх яна стала.

Увосень 1831 года, верагодна, у якасці гульні са сваімі дамамі-кампаньёнкамі, яна пасылае Бальзаку ананімны ліст за подпісам «Іншаземка». Гэта ліст прыходзіць да Бальзака 28 лютага 1832 года. Ён пацвярджае гэта з дапамогай аб’явы ў «La Gazette de France». 2 красавіка 1832 года, паколькі гэтая газета была забароненая ў Расійскай імперыі, яна пасылае Бальзаку яшчэ адзін ліст ад 7 лістапада 1832 года з просьбай пацвердзіць яго атрыманне ў «La Quotidienne», што Бальзак і робіць ужо 9 снежня. Наступная перапіска пачынаецца ўжо ў лютым 1833 года праз Генрыету Барэль, якая была гувернанткай яе дачкі Ганны. У наступныя 18 гадоў Бальзак пашле ёй 414 лістоў. Ужо ў трэцім лісце ён заяўляе аб непахіснай любові да яе, хоць ніколі не бачыў яе, не ведае яе ўзросту і нічога пра яе не ведае. Па словах Стэфана Цвейга, пісьменнік хацеў такім чынам аддацца рамантычнай страсці, як гэта рабілі многія модныя пісьменнікі і мастакі.

Цікаўная пазнаёміцца з ім, Эвеліна ўгаворвае мужа спыніцца ў Нёўшатэлі, у Швейцарыі. Упершыню яны сустрэліся 25 верасня 1833 года на беразе возера Нёўшатэль. Граф Ганскі — чалавек маўклівы, злёгку эксцэнтрычны, але глыбока культурны і, нічога не падазраючы, з задавальненнем знаёміцца з пісьменнікам. Закаханым з цяжкасцю ўдаецца сустрэцца сам-насам на працягу некалькіх гадзін, але гэтага дастаткова для пісьменніка, які вяртаецца ў Парыж вар’яцка закаханым, у той час як графіня таксама не застаецца халоднай да яго абаяння. Неўзабаве яны зноў сустрэнуцца ў Жэневе, дзе яны знаходзіліся з сярэдзіны снежня 1833 года да канца студзеня 1834 года. Нарэшце палюбоўнікі могуць доўга бачыцца ў нядзелю 26 студзеня — «незабыўны дзень» для пісьменніка.

Затым яна падарожнічае з мужам у Італію, дзе яны праводзяць некалькі месяцаў, а затым вяртаецца ў Вену, дзе спадзяецца зноў убачыць Бальзака. Кампраментуе яе ліст, перахоплены мужам, але Бальзак запэўнівае яго, што гэта было па гульні, несапраўдна, і яна адказала на яго ліст вельмі сурова. У выніку Бальзак можа паехаць з ёй у Вену. 9 мая 1835 года ён адправіўся ў дарогу, заявіўшы аб неабходнасці наведаць палі напалеонаўскіх бітваў у Асперне і Ваграме. Каб зрабіць уражанне на вышэйшы венскі свет, які часта наведвае яе палюбоўнік, Эвеліна арандуе раскошную карэту, упрыгожаную гербам, і яго суправаджае лёкай у ліўрэі. Яны прабудуць там да 4 чэрвеня, і ў іх не было ніводнага імгнення пабыць разам без сведкаў. Затым палюбоўнікі не пабачацца сем гадоў.

Стаўшы ўдавой у 1841 годзе, Эвеліна доўга вагалася, перш чым пагадзіцца выйсці за Бальзака замуж, устрывожаная вечнымі даўгамі і адгалоскамі рамантычных прыгод свайго палюбоўніка. Яны падарожнічаюць Еўропай, і 14 сакавіка 1850 года Эвеліна нарэшце згаджаецца стаць мадам дэ Бальзак у Бэрдычаве, адмовіўшыся ад усіх сваіх шматлікіх уладанняў у Расійскай імперыі на карысць дачкі (гэтага тады вымагалі расійскія законы пры шлюбе з іншаземцам). Пададзенае ў пачатку 1849 года да цара хадайніцтва аб тым, каб Эвеліна Ганская магла і ў будучым захаваць сваю маёмасць у імперыі ў выпадку шлюбу з замежным падданым, не ўвянчалася поспехам. Праз пяць месяцаў пісьменнік, які вярнуўся ў Францыю, памірае ў сваім парыжскім доме.

Іх першае эпісталярнае каханне так характарызуецца Ганзагам Сэнт-Брыс: васемнаццаць гадоў любові, шаснаццаць гадоў чакання, два гады шчасця і шэсць месяцаў шлюбу. Ад гэтай выдатнай і трагічнай гісторыі засталося больш за чатырыста лістоў Бальзака — тыя, што не былі знішчаны Эвелінай Ганскай.

Яна кіруе маёмасцю Бальзака, а затым застаецца ў Парыжы, дзе звязваецца з пісьменнікам Шампфлеры і мастаком Жанам Жыгу. Апошні робіць яе пастэльны партрэт, выстаўлены ў 1852 годзе. З гэтага вынікае амаль шлюбная сувязь паміж ёй і мастаком, якая доўжыцца да яе смерці ў 1882 годзе. Яна памерла ў сябе дома, на вуліцы Бальзака 22, у Парыжы ў 1882 годзе. Пахаваная на могілках Пер-Лашэз побач з Бальзакам (48-ы ўчастак).

У мастацтве
-----------

* Ролю Эвеліны Ганскай выканала Беата Тышкевіч у тэлевізійным фільме «Вялікае каханне Бальзака» рэжысёраў Жаклін Одры і Войцеха Салажа, які выйшаў у 1973 годзе.
* Эвеліна Ганская таксама была ўвасоблена Фані Ардан у фільме «Бальзак» рэжысёра Жазэ Даяна для TF1 у 1999 годзе.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Daniel Beauvois, «Le monde de madame Hanska: état de la société d’Ukraine au milieu du xixe siècle», L’Année balzacienne, 1993, no 14, p. 21-40.
* Michel Cadot, «Quelques nouvelles données sur Custine et la Russie», L’Année balzacienne, 1993, no 14, p. 7-19.
* André Ciechanowiecki, «Le milieu familial de madame Hanska», Le Courrier balzacien, nouvelle série, no 53, 4e trimestre 1993.
* Jean-Louis Déga, «Une curiosité généalogique : la double alliance entre les familles Balzac et Rzewuski», Bulletin du Cercle généalogique du Rouergue, avril 1995, no 12, p. 4 à 7.
* Aleksandra Gruzinska, «Octave Mirbeau’s Madame Hanska in La Mort de Balzac», Nineteenth-Century French Studies, printemps 1987, no 3, vol. 15, p. 302—314.
* Roland Le Heunen, «Les lettres à madame Hanska: métalangage du roman et représentation romanesque», Revue des sciences humaines, juillet-septembre 1984, no 66 (195 [3]), p. 25-40.
* Francis Ley, «Balzac et Mme Hanska chez les Krüdener», L’Année balzacienne, Paris, Garnier Frères, 1967, p. 241—244.
* Roger Pierrot, Honoré de Balzac, Paris, Fayard, 1994 (réimpr. 1999), 582 p.
* Roger Pierrot, Ève de Balzac, Stock, 1999.
* Stefan Zweig, Balzac, New York, The Viking Press, 1946, 404 p.


| ?Эвеліна Ганская — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Станіслаў Матэвуш Жавускі |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Вацлаў Пётр Жавускі[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Людвіка з Куніцкіх[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Станіслаў Фердынанд Жавускі |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Юзаф Любамірскі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Ганна з Любамірскіх[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Тэрэза з Мнішкаў[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Адам Ваўжынец Жавускі |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Караль Станіслаў Радзівіл |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Міхал Казімір Радзівіл Рыбанька |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Ганна Кацярына з Сангушкаў |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Кацярына Караліна з Радзівілаў[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Януш Антоні Вішнявецкі |  |
|  | Эвеліна Ганская |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Францішка Уршуля з Вішнявецкіх |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Тэафілія з Ляшчынскіх[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Антоній Рдултоўскі[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Яўхім Рдултоўскі[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Юстына Рдултоўская[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Юстына з Рдултоўскіх[d] |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Дамінік Рэйтан[d] |  | Міхал Рэйтан[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Марта Марыяна з Рэйтанаў[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Лявон Павел Валадковіч |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Тэрэза з Валадковічаў[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Канстанцыя з Цеханавецкіх[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Find a Grave · WikiTree · IPSB: ewelina-hanska-z-rzewuskich-wiesz · Sejm-Wielki.pl · Rodovid · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12301425n · CiNii: DA03646810 · GND: 118720287 · ISNI: 0000 0001 1736 9216 · LCCN: nr90014176 · NLP: A11869215 · NTA: 074506080 · NUKAT: n2003091639 · LIBRIS: 208765 · SUDOC: 031881831 · VIAF: 2442335 |

 |