**Пергамскі музей** (таксама **Пергамон-музей**; ням.: Pergamonmuseum) — адзін з найвядомых музеяў, размешчаных на Музейным востраве на рацэ Шпрэе ў цэнтры Берліна.

Будынак музея пабудаваны ў 1910—1930 гадах па праекце Альфрэда Меселя і Людвіга Хофмана, у першую чаргу, для выяўленага Карлам Хуманам Пергамскага алтара, а таксама для збору позняга антычнага жывапісу і скульптуры, экспанатаў Пярэднеазіяцкага музея, які ўключае творы хецкага, асірыйскага, вавілонскага і персідскага мастацтва і Ісламскага музея (які ўключае фрыз са Мшаты). З 1958 года ўсе гэтыя зборы аб'яднаны агульнай назвай «Пергамскі музей». У наш час экспазіцыя музея падзелена на Антычны збор, Пярэднеазіяцкі музей і Музей ісламскага мастацтва. У 2013 годзе ў Пергамскім музеі пабывала каля 1 млн 260 тыс. наведвальнікаў — гэта самы наведвальны музей у Германіі і 45-ы па колькасці наведвальнікаў музей у свеце.

Гісторыя
--------

### Першы будынак Пергамскага музея

Першы будынак Пергамскага музея быў пабудаваны ў 1897—1898 гадах і ўрачыста адкрыты для доступу публікі ў 1901 годзе. У двары музея размясціліся творы старажытнай архітэктуры з Пергама, Прыены і Магнесіі на Меандры.

Пасля зносу першага будынка Пергамскага музея ў 1908 годзе ўсе пергамскія мастацкія каштоўнасці да ўзвядзення новага будынка размяшчаліся ва ўсходняй калоннай зале Новага музея.

### Другі будынак Пергамскага музея

Паколькі выяўленыя пры раскопках у Вавілоне, Уруку, Ашуры і Егіпце манументальныя экспанаты не маглі годна размясціцца ў першым пабудаваным будынку музея, у якога да таго ж неўзабаве выявіліся будаўнічыя дэфекты падмурка, для вырашэння пытанняў, звязаных з узвядзеннем новага будынка на тым жа месцы, у 1905 годзе быў прызначаны новы генеральны дырэктар Каралеўскіх (а з 1918 года — Дзяржаўных) музеяў, а ў 1906 годзе да працы быў прыцягнуты Вільгельм фон Бодэ. Апроч калекцыі антычнай архітэктуры ў паўночным корпусе новага будынка музея меркавалася размясціць пасляантычнае мастацтва Германіі з Нямецкага музея, а ў паўднёвым — аддзел пярэднеазіяцкага мастацтва. У адпаведнасці са зменамі ў плане ад 1927 года тут жа павінна размясціцца і калекцыя ісламскага мастацтва.

У 1907 годзе Альфрэд Месель прыступіў да праектавання манументальнага будынка з трох карпусоў у строгім неакласічным стылі. Пасля смерці Меселя ў 1909 годзе працы працягнуў яго блізкі сябар Людвіг Хофман, які займаў адміністрацыйную пасаду ва ўрадзе Берліна па пытаннях будаўніцтва. У 1910 годзе пачаліся будаўнічыя працы, якія спынілі Першая сусветная вайна, рэвалюцыя 1918 года і інфляцыя 1922—1923 гадоў. Толькі да 1930 года будаўніцтва музейнага будынка было скончана, і чатыры музеі ў яго сценах адкрылі свае залы для публікі.

### Другая сусветная вайна і яе наступствы

Пергамскі музей сур'ёзна пацярпеў падчас паветраных налётаў на Берлін. Многія экспанаты былі перавезены ў больш бяспечнае месца, манументальныя рэчы былі ўмацаваны. У 1945 годзе большая частка фондаў музея была вывезена савецкімі афіцэрамі па абароне мастацкіх каштоўнасцей ва ўсходнюю частку Берліна для адпраўкі ў СССР. Толькі ў 1958 годзе музейныя фонды вярнуліся ў Германскую Дэмакратычную Рэспубліку, але не цалкам. Дагэтуль значная частка калекцыі захоўваецца ў запасніках Пушкінскага музея ў Маскве і Эрмітажа ў Санкт-Пецярбургу.

Экспазіцыя
----------

Пергамскі алтар
Фрыз са Мшаты
Вароты Іштар з Вавілона
У Пергамскім музеі знаходзяцца зборы трох музеяў: Антычнага збору, Музея ісламскага мастацтва і Пярэднеазіяцкага музея. У ім прадстаўлены розныя экспанаты старажытнай манументальнай архітэктуры, самымі вядомымі з якіх з'яўляюцца:

* Пергамскі алтар
* Брама Мілецкага рынку
* Брама Іштар і Дарога працэсій
* Фрыз са Мшаты

### Антычны збор

Асноўны артыкул: **Антычны збор, Берлін**
Антычны збор узнік дзякуючы брандэнбургскім курфюрстам-калекцыянерам класічнай старажытнасці. Заснаванне музея Антычнага збору адзначылася набыццём у 1698 годзе калекцыі рымскага археолага. Частка калекцыі антычнасці стала даступная для публікі ў 1830 годзе з адкрыццём у Берліне Старога музея. Антычны збор значна папоўніўся дзякуючы раскопкам, якія праводзіліся ў Алімпіі, Самасе, Пергаме, Мілеце, Прыене і Дыдыме.

З падзелам Германіі пасля Другой сусветнай вайны падзеленым напалам апынуўся і Антычны збор. Пергамскі музей у ГДР адкрыўся зноў у 1959 годзе, а калекцыя, якая апынулася ў Заходнім Берліне, размяшчалася аж да 1995 года ў будынку па праекце архітэктара Шцюлера насупраць замка Шарлотэнбург.

У наш час каштоўнасці Антычнага збору падзелены паміж двума музеямі — Пергамскім і Старым. Экспазіцыя Пергамскага музея аб'ядноўвае старажытнагрэчаскія і старажытнарымскія творы архітэктуры, скульптуры, пісьменнасці, мазаікі, упрыгожванняў з каштоўных металаў і вырабаў з бронзы. Візітнай карткай Пергамскага музея стаў Пергамскі алтар, датаваны II ст. да н.э. на скульптурным фрызе якога намалявана драматычная бітва багоў з гігантамі, а таксама вароты Мілецкага рынку, якія адносяць да эпохі Старажытнага Рыма. Акрамя гэтага сусветную вядомасць набылі *«Берлінская багіня»* з Кератэі перыяду росквіту архаікі і познеархаічная *«Багіня на троне»* з Тарэнта.

### Музей ісламскага мастацтва

Асноўны артыкул: **Музей ісламскага мастацтва, Берлін**
У музеі прадстаўлена мастацтва ісламскіх народаў VIII—XIX стагоддзяў, якія пражывалі на абшарах ад Іспаніі да Індыі. У аснову экспазіцыі пакладзены ў першую чаргу мастацтва Егіпта, Блізкага Усходу і Ірана. Іншыя рэгіёны таксама прадстаўлены значнымі калекцыйнымі аб'ектамі, як, напрыклад, творы каліграфіі і мініяцюры эпохі Імперыі Вялікіх Маголаў ці сіцылійскімі вырабамі са слановай косці.

### Музей Пярэдняй Азіі

Асноўны артыкул: **Музей Пярэдняй Азіі**
У музеі Пярэдняй Азіі прадстаўлены экспанаты, выяўленыя на археалагічных раскопках, якія праводзіліся ў арэале распаўсюджання шумерскай, вавілонскай і асірыйскай культур нямецкімі навукоўцамі, у прыватнасці *Нямецкім Усходнім таварыствам*. Сюды адносяцца манументальныя помнікі архітэктуры, рэльефы і прадметы меншага памеру, якія выкарыстоўваліся ў кульце, побыце і як упрыгожванні.

Асаблівай увагі заслугоўваюць вавілонскія вароты Іштар, фрагмент Дарогі працэсій, якая да іх вяла, і фасад троннай залы Навухаданосара II.

### Панарама Пергама

У лістападзе 2011 года ў музеі была адкрыта для наведвання грандыёзная панарама, якая стварае эфект прысутнасці ў старажытным Пергаме ў 129 годзе да н.э. Навочна прадстаўлены розныя бакі жыцця пергамцаў: тут на плошчы перад акропалем шпацыруюць гараджане, там ідзе ажыўлены гандаль на рынку, вось жанчына сцірае ў рацэ бялізну, удалечыні сярод дрэваў бачная знакамітая Пергамская бібліятэка і г.д. У ратондзе вышынёй 24 і даўжынёй 103 метры створаны спецэфекты: узыход і заход сонца, подых ветру, гуд натоўпу, спеў цыкад. Панарама адкрыта да верасня 2012 года.

Майстар-план Музейнага вострава
-------------------------------

У адпаведнасці з майстар-планам рэканструкцыі берлінскага Музейнага вострава Пергамскі музей павінен стаць цэнтрам яго ансамбля, які аб'яднае Новы музей, Музей Бодэ, Старую нацыянальную галерэю і новы будынак уваходу на Музейны востраў.

Гл. таксама
-----------

* Стары музей

Зноскі
------

1. ↑  Рейтинг посещаемости музеев и выставок // The Art Newspaper Russia № 4 (23). — 2014. — май.
2. ↑  Пергамскі музей: усе скарбы свету Архівавана 8 лістапада 2016.
3. ↑  Берлінскае прывітанне з антычнага мінулага. Архівавана 4 сакавіка 2016.

Літаратура
----------

* Nikolaus Bernau, Nadine Riedl: *Für Kaiser und Reich. Die Antikenabteilung im Pergamonmuseum*. In: Alexis Joachimides u.a. (Hrsg.): *Museumsinszenierungen. Zur Geschichte der Institution des Kunstmuseums. Die Berliner Museumslandschaft 1830—1990*. Verlag der Kunst, Dresden und Basel 1995, ISBN 3-364-00325-4, S. 171—190.
* Wilhelm von Bode: *Denkschrift betreffend Erweiterungs- und Neubauten bei den Königlichen Museen in Berlin*. Imberg & Lefson, Berlin 1907. Auch abgedruckt in: Wilhelm von Bode: *Mein Leben*. 2 Bd. Verlag H. Reckendorf, Berlin 1930. Bodes Denkschrift zum Bau des Pergamonmuseums.
* Nicola Crüsemann: *Vom Zweistromland zum Kupfergraben. Vorgeschichte und Entstehungsjahre (1899—1918) der Vorderasiatischen Abteilung der Berliner Museen vor fach- und kulturpolitischen Hintergründen*. Gebr. Mann, Berlin 2001, ISBN 3-7861-2403-5 (=*Jahrbuch Der Berliner Museen* N.F. Bd. 42, 2000, Beiheft; =Dissertation, Freie Universität Berlin. 1999).
* Olaf Matthes: *Das Pergamonmuseum*. Berlin-Edition, Berlin 2006, ISBN 3-8148-0143-1.
* Andreas Scholl, Gertrud Platz (Hrsg.): *Altes Museum. Pergamonmuseum. Antikensammlung Staatlichen Museen zu Berlin*. 3. vollständig überarbeitete und erweiterte Auflage. Von Zabern, Mainz 2007, ISBN 978-3-8053-2449-6.
* Volker Viergutz: *Berliner Museumskrieg. Ein unveröffentlichtes Kapitel der Lebenserinnerungen Ludwig Hoffmanns in Berlin und Geschichte und Gegenwart*. In: *Berlin in Geschichte und Gegenwart. Jahrbuch des Landesarchivs Berlin*. 1993, ISSN 0175-8446, S. 85-112. Beschreibt den Konflikt zwischen Wilhelm von Bode und Ludwig Hoffmann um die Gestaltung des Pergamonmuseums.
* Carola Wedel (Hrsg.): *Das Pergamonmuseum. Menschen, Mythen, Meisterwerke*. Nicolai, Berlin 2003, ISBN 3-89479-095-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пергамскі музей
* Архівавана 21 снежня 2010.

| Музейны востраў, Берлін |
| --- |
| Bode Museum on Museum Island, Berlin | 
Пергамскі музей · Стары музей · Музей Бадэ · Старая нацыянальная галерэя · Новы музей · Берлінскі кафедральны сабор · Люстгартэн · Галерэя Джэймса Саймана
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV11438085 · BIBSYS: 90747951 · BNC: a12195042 · BNE: XX4789179 · BNF: 12042621c · GND: 4681944-7, 5032766-5 · ISNI: 0000 0001 2315 5054 · LCCN: nr95006694 · NKC: xx0015872 · NLA: 35304494 · NUKAT: n2007033746 · SUDOC: 077275713 · VIAF: 131008425, 164579701 · ULAN: 500221128 |

 |