**Поліэтылентэрэфталат** (**ПЭТФ**, **ПЭТ**, англ.: PET, таксама ***поліэстэр***, ***дакрон***, ***майлар***, ***лаўсан***) — тэрмапласт  (укр.) (бел. самы распаўсюджаны прадстаўнік класа поліэстэраў  (укр.) (бел. вядомы пад рознымі фірмовымі назвамі. ПЭТФ [- (OC) — C6H4-(CO)OCH2CH2O-]n — гетэраланцуговы поліэстэр тэрэфталевай кіслаты[en] (OH)-(CO)-C6H4- (CO) — (OH) і этыленгліколь (OH)-C2H4-(OH).

Гісторыя даследаванняў
----------------------

Даследаванні былі пачаты ў 1935 годзе ў Вялікабрытаніі Джонам Уінфілдам і Джэймсам Дыксанам у Calico Printers Association Ltd. Патэнтныя заяўкі былі пададзеныя і зарэгістраваныя 29 ліпеня 1941 года і 23 жніўня 1943. Апублікаваныя ў 1946.

У СССР матэрыял быў упершыню атрыманы ў лабараторыях Інстытута высокамалекулярных злучэнняў АН СССР у 1949 годзе. Па назве лабараторыі ў СССР злучэнне было вядома як «лаўсан» — што з’яўляецца абрэвіятурай ад руск.: **Ла**боратория института **в**ысокомолекулярных **с**оединений **А**кадемии **Н**аук СССР — Лабараторыя Інстытута высокамалекулярных злучэнняў АН СССР.

ПЭТ-бутэлька была запатэнтавана ў 1973 годзе Натаніэлем Уаетам  (англ.) (бел. .

Уласцівасці
-----------

Цвёрдае бясколернае празрыстае рэчыва ў аморфным стане і белае непразрыстае ў крышталічным. Ён пераходзіць у празрысты стан пры награванні да тэмпературы шклавання і захоўваецца ў такім стане пры рэзкім астуджэнні і хуткім праходжанні праз так званую «зону крышталізацыі». Адным з важных параметраў ПЭТ з’яўляецца характарыстычная глейкасць, якая вызначаецца даўжынёй малекулы палімера. Па меры павелічэння ўласнай глейкасці хуткасць крышталізацыі зніжаецца. Трывалы, зносаўстойлівы, добры дыэлектрык. Устойлівы да дзеяння большасці арганічных растваральнікаў, але руйнуецца ў шчолачных і аміячных растворах, раствараецца ў фенолах і хлорфенолах. Ён устойлівы да дзеяння мікраарганізмаў, таму яго натуральны распад адбываецца вельмі павольна. Выкінутая бутэлька з гэтага матэрыялу можа не раскладацца ў прыродзе 450 гадоў.

Вытворчасць
-----------

Прадукт утвараецца ў выніку полікандэнсацыі  (укр.) (бел. (метад сінтэзу  (укр.) (бел. высокамалекулярных злучэнняў, заснаваны на рэакцыі замяшчэння або абмену  (укр.) (бел. паміж функцыянальнымі групамі зыходных рэчываў, якая суправаджаецца расшчапленнем нізкамалекулярных злучэнняў (вады, аміяку), спірту, хлорысты вадарод і інш.) этыленгліколю з  тэрэфталевай кіслатой  (англ.) (бел. (або яе дыметылавым эстэрам).

Па стане на 2007 год вытворчасць ПЭТФ дасягае каля 2 мільёнаў тон у год. У 2012 годзе сусветная вытворчасць поліэтылентэрэфталату (ПЭТ) дасягнула 10 мільёнаў тон у год .

Ужыванне
--------

ПЭТФ з’яўляецца асноўным кампанентам кіна-, фота-, аэра- і рэнтгенаўскіх плёнак. Гэтыя плёнкавыя прадукты надзвычай таксічныя пры пажары. У СССР іх адзіная вытворчасць была сканцэнтравана на прадпрыемстве «Свема  (укр.) (бел.» (Шостка).

Утылізацыя
----------

Міжнародны універсальны код перапрацоўкі  (укр.) (бел.матэрыялаў на аснове ПЭТ
Спальваць ПЭТФ недапушчальна, бо пры гэтым вылучаюцца атрутныя газы.

Біялагічная ўтылізацыя ПЭТ адбываецца ў рэдкіх выпадках. Вядомы некалькі аскамікотавых грыбоў *Fusarium oxysporum* і *Fusarium solani*, якія могуць расці на асяроддзі  (укр.) (бел. з даданнем ПЭТ.

У 2016 годзе была адкрыта бактэрыя *Ideonella sakaiensis*, якая здольная ферментатыўна гідралізаваць ПЭТ з дапамогай фермента ПЭТ-гідралазы ПЕТФазs (англ.: PET hydrolase, PETase), якая ператварае ПЭТФ у мона(2-гідраксіэтыл)-тэрэфталевую кіслату (англ.: MHET), якая далей ператвараецца ў тэрэфталевую кіслату (TPA) і этыленгліколь пры дапамозе фермента MGETase. Абодва ферменты закадаваныя ў геноме гэтай бактэрыі.

Зноскі
------

1. ↑  Nathaniel C. Wyeth «Biaxially Oriented Poly(ethylene terephthalate) Bottle» US patent 3733309 Архівавана 22 травня 2013. Issued May 1973
2. ↑  В. П. Кухар *Біоресурси — потенціальна сировина для промислового органічного синтезу Архівавана 22 травня 2012.* / Катализ и нефтехимия. Сборник научных трудов. — 2007, № 15.
3. 1 2 3  Андрушків Б. Вовк І. Погайдак О. Удосконалення економічного інструментарію пошуку нових ресурсів в умовах пострадянського суспільства Архівавана 14 жовтня 2013. // Галицький економічний вісник. Науковий журнал Архівавана 14 жовтня 2013.. — 2012. № 3 (36) Архівавана 14 жовтня 2013.
4. ↑  Yoshida, S.; Hiraga, K.; Takehana, T.; Taniguchi, I.; Yamaji, H.; Maeda, Y.; Toyohara, K.; Miyamoto, K.; Kimura, Y.; Oda, K. (2016). "A bacterium that degrades and assimilates poly(ethylene terephthalate)". *Science*. **351** (6278): 1196–1199. doi:10.1126/science.aad6359. ISSN 0036-8075.

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Поліэтылентэрэфталат на Вікісховішчы |


| ⛭Тэкстыль |
| --- |
| Тканы | 
* Аб’яр
* Адрас
* Аргандзі
* Арганза
* Атлас
* Баратэя
* Барэж
* Батыст
* Бенгалін
* Брыльянцін
* Бязь
* Вельвет
* Вісон
* Габардзін
* Газ
* Гродэтур
* Грэнадзін  (шведск.) (бел.
* Дзюфель
* Дзюшэз
* Драгет
* Драп
* Дымка
* Дэнім
* Каверкот
* Казінет
* Каламянка
* Каленкор
* Кальмук
* Каніфас
* Каразея
* Кардура
* Кісяя
* Клееная тканіна
* Крэп
	+ Крэпдэшын
	+ Крэп-жаржэт
* Крэтон
* Купра
* Лавабль
* Ластык
* Ладэн
* Лубяная тканіна
* Мадапалам
* Малескін
* Маркізет
* Марля
* Матласэ
* Міткаль
* Мокет
* Муар
* Мультан
* Муслін
	+ Зефір
	+ Нансук
	+ Тарлатан
* Нанбук
* Нанка
* Оксфард
* Палатно
* Паплін
* Паркаль
* Парусіна
	+ Брызент
* Пліс
* Равендук
* Рагожа
* Рацін
* Рыпс
* Рыпстоп
* Саржа
* Сацін
* Сірсакер
* Тармалама
* Тарно
* Тасьма
* Тафта
* Твіл
* Туаль
* Фай
* Філь-а-філь
* Фланель
* Фуляр
* Хабутай
* Цвід
	+ Данегольскі цвід
* Цік
* Часуча
* Чынц
* Шавіёт
* Шалон
* Шамбрэ
* Шыфон
* Эпонж

 |
| Тканы дэкаратыўны | 
* Дамаст
* Дэрмацін
* Жакардавая тканіна
* Залотная тканіна
* Камлот
* Ламе
* Парча
* Сангкет
* Фацін
* Шанжан

 |
| Тканы варсаваны | 
* Аксаміт
* Вельвет
* Дувецін
* Корд
* Крымплен
* Махровая тканіна
* Плюш
* Сінель
* Сукно
* Трып
* Фланель
* Фліс

 |
| Нятканы | 
* Балоння
* Вацін
* Лямец
* Тапа
* Флізелін
* Флок

 |
| Трыкатаж | 
* Балбрыган
* Вараная воўна
* Велюр
* Джэрсі
* Піке
* Фліс

 |
| Карункі | 
* Сетка
* Цюль

 |
| Тэхнічны  (англ.) (бел. | 
* Банарная тканіна
* Бельтынг
* Брызент
* Вугляроднае валакно
* Міткаль
* Сярпянка
* Тэрмалін

 |
| Гандлёвыя маркі™ | 
* Cordura
* Coolmax
* Dacron
* Gore-Tex

 |
| Арнаменты | 
* Аргайл
* Вішы
* Ёлачка
* Гусіныя лапкі
* Пейслі
* Двухбаковая тканіна
* Свастыка
* Тартан

 |
| Матэрыялы | 
* Акрыл
* Альпака
* Бавоўна
* Віскоза
* Воўна
	+ Ангора
	+ Кашамір
	+ Махер
* Джут
* Какос
* Каноплі
* Кеўлар
* Лён
* Марскі шоўк
* Мембранная тканіна
* Мікрафібра
* Нейлон
* Поліэстэр
* Рамі
* Сізаль
* Поліўрэтанавыя валокны
* Шоўк
* Эластамер

 |
| Аздабленне | 
* Аблямоўка
* Абровы ўзор  (узб.) (бел.
* Апрэтура
* Батык
* Ікат
* Каляндраванне
* Крэшаванне
* Мерсерызацыя  (руск.) (бел.
* Муараванне
* Прасаванне
* Санфарызацыя
* Тэкстыльны друк
* Фарбаванне
* Шарачак
	+ Тартан

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh00009609 · Microsoft: 2780017307, 2908523424 · NKC: ph536675 |