recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Тучкоў мост** — развадны мост цераз Малую Няву ў Санкт-Пецярбургу, злучае паміж сабой Васільеўскі і Петраградскі астравы. Мост злучае Вялікі праспект Петраградскай стараны з Кадэцкім і Першай лініяй Васільеўскага вострава. Праз мост праходзяць маршруты руху ўсіх відаў наземнага грамадскага транспарту.

Побач з мостам размешчаны Князь-Уладзімірскі сабор, Тучкоў буян, стадыён «Пятроўскі», палац спорту «Юбілейны», Кацярынінская царква. Да маста плануецца падвесці «Набярэжную Еўропы».

Вышэй па цячэнні знаходзіцца Біржавы мост, ніжэй — мост Бетанкура.

Бліжэйшая станцыя метро — «Спартыўная». 27 мая 2015 года быў адкрыты другі выхад са станцыі метро, ​​размешчаны на набярэжнай Макарава ля ўезду на мост.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

| Масты цераз Малую Няву |
| --- |
| 
* Біржавы мост
* Тучкоў мост
* Мост Бетанкура

 |
**Туід** (англ.: River Tweed, шатл. гэл.: Uisge Thuaidh) — рака, якая праходзіць у памежным паміж Англіяй і Шатландыяй раёне і фарміруе адміністрацыйную граніцу паміж імі на працягу 27 км да вусця. З’яўляецца 11-й па даўжыні ракой Вялікабрытаніі. Выток ракі знаходзіцца на ўзгорках побач з вёскай Туідсмюір і недалёка ад вытокаў рэк Клайд, якая цячэ на паўночны захад, і Анан, якая цячэ на поўдзень. Існуе прымаўка, якая адлюстроўвае факт вытоку гэтых трох значных рэк з адной мясцовасці: «англ.: Annan, Tweed and Clyde rise oot the ae hillside» («Анан, Туід і Клайд пачынаюцца з гэтых узгоркаў»). Рака ўпадае ў Паўночнае мора ў горадзе Берык-эпон-Туід.

На рацэ стаяць гарады Піблс, Галашылс, Мелраўз, Келса, Колдстрым і Берык-эпон-Туід. На ёй таксама знаходзіцца сядзіба Вальтэра Скота Эбатсфард.

Туід з’яўляецца адной з найбагацейшых ласосевых рэк Вялікабрытаніі. Даліна ракі ўяўляе вялікую цікавасць з пункту гледжання гісторыі ледавіковага перыяду Вялікабрытаніі, таму што рэчышча сучаснай ракі праходзіць па дне старажытнага ледавіка апошняга ледавіковага перыяду.

* Туід каля сядзібы Эбатсфард.Туід каля сядзібы Эбатсфард.
* Туід у раёне Колдстрым.Туід у раёне Колдстрым.
* Берык-эпон-Туід з боку вусця ракі Туід.Берык-эпон-Туід з боку вусця ракі Туід.

Спасылкі
--------

* Апісанне даліны ракі Туід (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4559967-1 · LCCN: sh85139012 |
**«Снайпер-2. Тунгус»** (руск.: Снайпер-2. Тунгус) — беларускі 4-серыйны тэлевізійны мастацкі фільм, зняты ў 2012 годзе на кінастудыі «Беларусьфільм» сумесна з расійскімі кінематаграфістамі.

Сюжэт
-----

1943 год. Невялікай савецкай дыверсійнай групе трэба выканаць складанае і адказнае заданне — захапіць дакументы з апошнімі дырэктывамі Гітлера, якія вязе генералу Шэрнеру асабісты памочнік ад’ютанта Гітлера маёр Данст. Акрамя вопытных разведчыкаў удзел у аперацыі павінны прыняць чатыры дзяўчыны — выпускніцы школы снайпераў, і трапны стрэлак, радавы Конанаў, па мянушцы Тунгус — паляўнічы, здольны выдатна арыентавацца на лясной мясцовасці. Пасля кароткай падрыхтоўкі атрад накіроўваецца за лінію фронту, у тыл ворага. Выконваючы заданне, дзяўчаты-снайперы трапляюць у палон да генерала Шэрнера, які ўладкоўвае на іх сапраўднае паляванне.

Крытыка
-------

Фільм быў сустрэты рэзкай крытыкай:

> 
> На перадавой лініі фронту ў гераінь выяўляецца багацце панчошна-шкарпэткавых вырабаў, бялізнавы запас, асобны пакой і лазня ў вольным распараджэнні, што выклікае здзіўленне. Але ўсе пытанні наконт гэтага можна адрасаваць аўтарам сцэнарыя: Леаніду Парахню і Глебу Шпрыгаву. Вайна ў іх апавяданні цацачная, нягледзячы на рэальнасць смерці, героі паводзяць сябе бесклапотна, нібы не разумеючы, куды яны патрапілі. Рэжысёр Алег Фясенка не спяшаецца выправіць сітуацыю з «*цацачнай*» вайной. Усе персанажы ў яго перад камерай ходзяць чыстыя, прычасаныя, проста як на парадзе. Інакш кажучы, у серыяле шмат момантаў, якія выклікаюць здаровае сумненне нават не ў адмыслоўцаў-гісторыкаў.— Анна ЧИЖ, сайт «Наш Фильм»
> 
>

Заўвагі
-------

1. ↑  Снайпер-2. Тунгус (2011) (руск.).  Кино-театр.ру[ru]. Архівавана з першакрыніцы 1 лютага 2022. Праверана 27 чэрвеня 2023.
2. ↑  *Анна ЧИЖ* - «Снайпер 2. Тунгус»: не женская работа Архіўная копія ад 14 верасня 2017 на Wayback Machine, Наш Фильм

Спасылкі
--------

* «Снайпер-2. Тунгус» на сайце «КиноПоиск» 6.4 з 10 зорак

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
**Тхо-Чу** (в’етн.: Thổ Chu) — найбуйнейшы востраў аднайменнай групы астравоў на поўдні В’етнама. Месціцца на паўночным усходзе Сіямскага заліва. Агульная плошча — 13,95 км². Насельніцтва (2013) — 756 чал.

Геаграфія і прырода
-------------------

Востраў Тхо-Чу знаходзіцца ў 98 км на паўднёвы захад ад вострава Фукуок, якому падпарадкоўваецца адміністрацыйна, у 383 км на паўднёвы захад ад Хашыміна, у 1328 км на паўднёвы захад ад Ханоя, у 8261 км на паўднёвы ўсход ад Мінска.

Востраў мае каралавае паходжанне. Уяўляе сабою старажытнае каралавае плато, паднятае над морам у выніку субдукцыі літасферных пліт. З-за разломаў каралавай асновы на ім сфарміраваліся пагоркі (найвышэйшы — 167 м). Паўночная частка вострава шырокая (5,68 км), паўднёвая вузкая (1,7 км). На востраве 4 пясчаныя пляжы. На схілах пагоркаў захаваўся першародны лес. Паверхневых вадацёкаў няма. Насельніцтва забяспечваецца пітной вадой з калодзежаў.

Клімат субэкватарыяльны пасатны з ярка выяўленым сезонам мусонаў (з мая да верасня).

Гісторыя
--------

Востраў быў анэксаваны ўрадам Паўднёвага В’етнама ў 1973 г. У 1975 г. і 1977 г. урад суседняй Кампучыі прадпрымаў няўдалыя спробы далучыць узброеным шляхам Тхо-Чу да сваіх тэрыторый. У 1993 г. улады В’етнама пачалі перасяленне на востраў в’етнамскіх рыбакоў.

Інфраструктура
--------------

На востраве Тхо-Чу жывуць пераважна в’етнамскія рыбакі і памежнікі, а таксама іх сем’і. Маецца 1 дарога з цвёрдым пакрыццём на поўначы вострава (30 км у даўжыню). Дзейнічае сучасны шпіталь.

Аснова мясцовай эканомікі — рыбалоўства, якое ў нашы дні адчувае сур’ёзны крызіс з-за вычарпання рэсурсаў у навакольных водах. Плануецца стварэнне нацыянальнага парка і прыцягненне турыстаў.

Спасылкі
--------

* Exploring island life Архівавана 4 сакавіка 2016.
* Kien Giang remembers Tho Chu islanders
**Бенядзікт Кляйноў** (14 сакавіка 1926, в. Наваельня, цяпер Дзятлаўскі раён — 17 ліпеня 1985, Брадфард, Вялікабрытанія) — беларускі грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 14 сакавіка 1926 года ў Наваельні Навагрудскага павета ў Польскай Рэспубліцы.

Вучыўся ў Навагрудскай беларускай гімназіі. Быў курсантам Мінскай афіцэрскай школы БКА, з якой трапіў у 30-ю грэнадзёрскую дывізію СС, а адтуль, здаўшыся саюзнікам, у 2-гі Польскі корпус.

У 1946 годзе разам з 2-м Польскім корпусам прыбыў у Вялікабрытанію. З 19 студзеня 1947 года быў сябрам Згуртавання беларусаў у Вялікабрытаніі, кіраваў прэзідыумам Першага з’езду арганізацыі, пазней быў сябрам Галоўнай управы. Атрымаў дыплом будаўнічага інжынера ў Манчэстэрскім універсітэце. У 1949 годзе быў адным з ініцыятараў стварэння Згуртавання беларускіх камбатантаў, кіраваў дружынай у Манчэстэры. Потым пераехаў ў Брадфард. Уваходзіў ва ўправу Беларускага грамадскага клуба «Сакавік» у Брадфардзе. Быў актывістам БАПЦ, кіраваў Вікарыяльнай управай БАПЦ у Вялікабрытаніі і быў старшынёй парафіяльнага камітэта прыхода Св. Спаса ў Брадфардзе.

Памёр 17 ліпеня 1985 года ў шпіталі Св. Якава ў Лідсе. Пахаваны ў Брадфардзе.

Літаратура
----------

* *Юрэвіч, Л.* Шматгалосы эпісталярыум : гісторыя людзей і ідэй на эміграцыі ў ліставанні / Прадм. і рэд. Н. Гардзіенка. — Мінск: Кнігазбор, 2012. — 660 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны ; кн. 20). — ISBN 978-985-7007-43-1.
**Тучын** – былая вясковая гміна, існавала да 1939 года ў Валынскім ваяводстве. Адміністрацыйным цэнтрам гміны быў Тучын.

У міжваенны час гміна адносілася да Ровенскага павета. 12 снежня 1933 года частка тэрыторыі гміны Бугрын была далучана да гміны Тучын, а частка гміны Тучын — да гмінаў Александрыя, Гошча і Роўна.

Паводле стану на 4 студзеня 1936 года гміна складалася з 45 абшчын. Пасля вайны тэрыторыя гміны Тучын увайшла ў склад Савецкага Саюза .

Зноскі
------

1. ↑  Główny Urząd Statystyczny w Warszawie: Województwa centralne i wschodnie Rzeczypospolitej Polskiej - *podział na gminy według stanu z dnia 1.IV 1933 roku*, Książnica-Atlas, Lwów 1933
2. ↑  Dz. U. z 1933 r. Nr 97, poz. 753
Старонка сярэднявечнай копіі *Notitia Dignitatum* з выявай шчытоў *Magister Militum Praesentalis II*, спісу рымскіх вайсковых злучэнняў
**Notitia Dignitatum** (скарочана **ND**, руск.: Спіс пасад) — дакумент эпохі позняй Рымскай імперыі (канец IV або пачатак V стагоддзяў), які змяшчае спіс пасад. У дакуменце прыведзена некалькі тысяч пасад Заходняй і Усходняй Рымскіх імперый, пачынаючы ад палацавых і канчаючы правінцыйнымі.

Захавалася некалькі копій гэтага дакумента, зробленых у XV—XVI стст. уключаючы ілюмінаванае выданне 1542 года. Усе гэтыя копіі паходзяць, прама ці ўскосна, ад кодэкса пад назвай *Codex Spirensis*, які ў 1542 годзе знаходзіўся ў бібліятэцы Шпаерскага сабора, але да 1672 годзе апынуўся згублены. Далейшы яго лёс невядомы. Гэты кодэкс змяшчаў калекцыю дакументаў (так, адзін з іх адносіўся да XI стагоддзя); Notitia Dignitatum была апошнім і самым вялікім з іх, заняўшы 164 старонкі. Геральдычныя знакі ў ілюстраваных рукапісах, мабыць, з'яўляюцца перайманнямі ці копіямі выяў са згубленага *Codex Spirensis*. Варта адзначыць, што некалькі копій кодэкса захаваліся да цяперашняга часу.

Літаратура
----------

Лагатып ВікітэкіЛагатып Вікітэкі
У Вікітэцы ёсць арыгінал тэксту па гэтай тэме.
 Гл. ***Notitia dignitatum (на лацінскай мове)***

* Ткаченко А. А. «Notitia Dignitatum» как источник по позднеантичной эмблематике Архівавана 23 красавіка 2013. // Signum: Научно-информационный бюллетень Центра гербоведческих и генеалогических исследований ИВИ РАН / Отв. ред. А. П. Черных. М. 2000. Вып. 2, с. 33-40.
* Bury J. B. The Notitia Dignitatum // Journal of Roman Studies. N 10. 1920. P. 131—154.
* Polaschek E. Notitia Dignitatum // Realencyclopädie der Classischen Altertumswissenschaft. 17. 1. 1936. Coll. 1114—1116.
* Jones A. H. M. Notitia Dignitatum // Jones A.H.M. The Later Roman Empire, 284—602. A social, economic, and administrative survey. V. 1 — 3. Oxf. 1964. (Appendix II. P. 347—380).

Гл. таксама
-----------

* Пейтынгерава табліца

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Notitia Dignitatum

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 184758026 |
бутэлька *Norrlands Guld*
**Norrlands Guld** — шведская марка піва дортмундскага тыпу. Маркай валодае бровар "Спендрупс". 

Піва было прадстаўлена ў 1965 г. броварам Салефтэа пад маркай *Norrlands Öl* (Паўночнае піва). Сваю цяперашнюю назву атрымала ў 1976 г. у бровары Ворбі, якая выкупіла бровар Салефтэа. У 1989 бровар Ворбі набыў бровар Спендрупс, які і кіруе гандлёвай маркай па сённяшні дзень. 

У пачатку 1990 гадоў на рынку прысутнічала піва сярэдняй моцнасці пад маркай *Norrlands Silver* (Серабро Поўначы). У 1995 была зроблена няўдалая спроба выпусціць на рынак піва высокай моцнасці пад назвай *Norrlands Dynamite* (Паўночны Дынаміт). 

У 2005 г. быў выпушчаны т.зв. безалкагольны варыянт піва з утрыманнем алкаголю 0,5%.
**Аба́б'е** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Друйка, за 16 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Браслаў, каля вёскі Вялікае Абаб'е. Належыць да Абабіцкай групы азёр і знаходзіцца на тэрыторыі Нацыянальнага парка «Браслаўскія азёры».

Плошча паверхні возера 1,4 км². Найбольшая глыбіня 2,9 м. Даўжыня 3,27 км, найбольшая шырыня 0,87 км. Даўжыня берагавой лініі 10,5 км. Аб’ём вады 2,54 млн. м³. Плошча вадазбору 32,8 км².

Катлавіна тэрмакарставага тыпу, лопасцевай формы, выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй да 4 м, парослыя лесам і хмызняком. Вакол возера забалочаная пойма. Берагавая лінія звілістая, утварае некалькі доўгіх вузкіх заліваў. Берагі нізкія. Дно плоскае, уздоўж берагоў пясчанае, глыбей укрыта крэмнязёмістым сапрапелем. Возера зарастае падводнай расліннасцю па ўсёй плошчы.

Эўтрофнае, слабапраточнае. Пратокамі злучана з азёрамі Дубра, Вялікая Ельня, Дуброк, з возера выцякае рака Абабіца.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, язь, карп, плотка, гусцяра, лінь, мянтуз і іншыя віды рыб Сустракаецца судак.

Зноскі
------

1. ↑  Ліст карты N-35-07 Архівавана 2 мая 2013.
2. ↑  Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 9. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. Т. 1 / гал. рэд. І. П. Шамякін.. — Мн.: БелСЭ, 1983. — С. 16. — 575 с. — 10 000 экз.
* Беларусь: Энцыклапедычны даведнік / Рэдкал.: Б. І. Сачанка і інш. — Мн.: БелЭн, 1995. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 9. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Абаб'е Архівавана 7 лютага 2013.

| Абабіцкая група азёр |
| --- |
| 
Абаб’е ·  Барвінок ·  Берца ·  Вялікая Ельня ·  Дубра ·  Дуброк ·  Малая Ельня ·  Мядзведна ·  Нікульск ·  Фіянава
 |
**Obie Awards** або **Off-Broadway Theatre Awards** — амерыканская штогадовая тэатральная прэмія, якая прысуджаецца нью-ёркскім тэатральным дзеячам і трупа за «оф-брадвейскія»[en] і «оф-оф-брадвейскія»[en] пастаноўкі. Прэмія лічыцца адной з прэстыжных тэатральных прэмій у ЗША, падобна прэміям «Тоні» і «Драма деск»[en].

Гісторыя
--------

Прэмія «Обі» была заснаваная ў 1955 годзе нью-ёркскім штотыднёвікам «Голас гарадка»[en] для заахвочвання пачынанняў і дасягненняў у галіне тэатральнай справы у Нью-Ёрку і ўручаецца штогод з 1956 года. Спачатку ўручалася газетай «Голас гарадка» толькі акцёрам і калектывам тэатраў у Нью-Ёрку.

У 1964 годзе ў намінацыі прэміі «Обі» былі уключаны і «оф-брадвейскія» пастаноўкі, паколькі да гэтага часу значна вырасла роля Оф-Брадвея як пляцоўкі, на якой перад выхадам на Брадвеі выпрабоўваліся камерцыйныя пастаноўкі.

У верасні 2014 года прэмія была ўручана сумесна з Крылом амерыканскага тэатра[en]. Паколькі прэмія «Тоні» ахоплівае пастаноўкі на Брадвеі, узнагарода «Обі» ахоплівае пастаноўкі за межамі Брадвея і за межамі Оф-Брадвея[en].

Гл. таксама
-----------

* Брадвейскі тэатр

Зноскі
------

1. ↑  Gans, Andrew. «American Theatre Wing and Village Voice Will Co-Present Annual Obie Awards» playbill.com  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Obie на Вікісховішчы |

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
**Ру́ска-белару́скі тлумача́льны сло́ўнік медыцы́нскіх тэ́рмінаў** — першае выданне такога тыпу ў беларускім мовазнаўстве. Аўтар слоўніка — старшы выкладчык кафедры рускай і беларускай моў Гродзенскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта В. І. Варанец. Выдадзены ў Гродне ў 2011 годзе.

Слоўнік змяшчае больш за тры тысячы медыцынскіх тэрмінаў і тлумачэнняў да іх (каля 2000 уласнабеларускіх). Разлічаны на беларускамоўную частку насельніцтва Беларусі, а таксама на работнікаў аховы здароўя, якім досыць часта прыходзіцца сутыкацца з носьбітамі беларускай мовы. Слоўнік будзе карысным пры выкладанні курса «Беларуская мова. Прафесійная лексіка» на лячэбным, педыятрычным, медыка-псіхалагічным, медыка-дыягнастычным факультэтах медыцынскіх ўніверсітэтаў. Кніга можа зацікавіць і спецыялістаў-мовазнаўцаў, а таксама прыхільнікаў беларускага слова.

Спасылкі
--------

* Президентская библиотека Республики Беларусь: новые поступления Архівавана 19 снежня 2012. (руск.)
* Барыс Пракопчык. Вяртанне забытых слоў // Газета «Звязда»
**«OXO»** (таксама вядомая як **Noughts And Crosses**) — першая камп’ютарная гульня для камп’ютара з графічным інтэрфейсам , уяўляе сабой крыжыкі-нулікі. Распрацавана ў 1952 годзе А. С. Дугласам для камп’ютара EDSAC як ілюстрацыя да кандыдацкай дысертацыі на тэму ўзаемадзеяння чалавека і камп’ютара.

«OXO» ніколі не прадавалася, бо EDSAC быў унікальным камп’ютарам, змешчаным у бібліятэцы Кембрыджскага ўніверсітэта. Аднак, нягледзячы на абмежаванні на даўжыню зыходнага кода, якія накладвалася характарыстыкамі камп’ютара, гульня мае добры штучны інтэлект.

Кіраванне
---------

У OXO чалавек гуляў супраць камп’ютара, выстаўляючы крыжык ці нулік у патрэбную клетку поля з дапамогай дыскавага нумаранабіральніка (як у тэлефона). Знак і чарговасць ходу выбіраліся гульцом да пачатку гульні.

Стартавы экран
--------------

```
9 8 7       NOUGHTS AND CROSSES
6 5 4               BY
3 2 1       A S DOUGLAS, C.1952

LOADING PLEASE WAIT...

EDSAC/USER FIRST (DIAL 0/1):  

```

Ход гульні
----------

```
EDSAC/USER FIRST (DIAL 0/1):1
DIAL MOVE:6
DIAL MOVE:1
DIAL MOVE:2
DIAL MOVE:7
DIAL MOVE:9
DRAWN GAME...
EDSAC/USER FIRST (DIAL 0/1):

```

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Edsac Simulator (англ.) — эмулятар EDSAC.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MobyGames |
Храм Хрыста Збавіцеля — прыклад ранняга руска-візантыйскага стылю
**Руска-візантыйская архітэктура** (**Руска-візантыйскі стыль**) — кірунак у архітэктуры і дэкаратыўна-прыкладным мастацтве ў рамках гістарызму, заснаваны на інтэрпрэтацыі формаў візантыйскага і старажытнарускага дойлідства.

Стыль зарадзіўся ў Расійскай імперыі ў першай палове XIX стагоддзя. Заснавальнікам дадзенага стылю прынята лічыць Канстанціна Тона. Аформіўся ў пачатку 1830-х гадоў як цэласны кірунак, руска-візантыйскі стыль быў непарыўна звязаны з ідэалагічным паняццем «*народнасці*» і ставіў мэтай выказванне ідэі культурнай самадастатковасці Расіі, а таксама яе «*палітычнай і канфесійнай пераемнасці ў адносінах да Візантыі*». У вузкім сэнсе руска-візантыйскім стылем называюць менавіта стыль Канстанціна Тона, распаўсюджаны ў другой траціне XIX стагоддзя, а пазнейшыя пабудовы, больш падобныя на архітэктуру Візантыі, называюць неавізантыйскім стылем.

У Беларусі
----------

У Беларусі ў гэтым стылі былі збудаваныя многія тагачасныя праваслаўныя цэрквы (Баранавічы, Барысаў, Брэст, Гродна і інш.). Найбольш удалымі творамі гэтага стылю ў Беларусі лічацца мемарыяльны храм у в. Лясной, прысвечаны 200-годдзю перамогі рускіх над шведамі і капліца склепу Паскевічаў у Гомелі, сабор Пятра і Паўла ў Мінску, Георгіеўская царква ў Чавусах і інш. З іншага боку, па прамым указанні царскіх уладаў дзесяткамі будаваліся і горшыя ўзоры гэтага стылю (напр. у Полацку, Віцебску, Барысаве і інш.), ацэненыя яшчэ ў савецкія часы як матэрыяльны выраз каланіяльнай палітыкі царызму.

Зноскі
------

1. 1 2  *Печёнкин И. Е.* Русско-византийский стиль Архівавана 21 студзеня 2022. // Большая российская энциклопедия. Том 29. Москва, 2015, стр. 76
2. ↑  *Н. В. Лайтарь* Проблема стиля в современной храмовой архитектуре России // Известия Российского Государственного Педагогического Университета им. А. И. Герцена. № 36 (77): Научный журнал. — СПб. 2008. С. 120—126.
3. ↑  Чантурыя, С. 273.
4. ↑  Кацар, С. 114, 115.

Літаратура
----------

* У. А. Чантурыя. История архитектуры Белоруссии. — Мн.: Выш. школа, 1977. — 319 с.: ил.
* М. С. Кацер. Белорусская архитектура. Исторический очерк / Ин-т литературы и искусства АН БССР. — Мн.: Гос. изд-во БССР, 1956. — 119 c.: ил.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Руска-візантыйская архітэктура
**Куйбышаўская чыгунка** (КбшЧ) — адзін з 16 тэрытарыяльных філіялаў ААТ «Расійскія чыгункі», абслугоўвае чыгуначную інфраструктуру ў рэгіёнах Сярэдняга Паволжа. Чыгунка ўтворана ў 1936 годзе з Самара-Залатавустаўскай чыгункі, шэрагу ўчасткаў Маскоўска-Казанскай чыгункі і былой Сызрана-Вяземскай чыгункі, да 15 мая 1953 года называлася чыгункай імя В. У. Куйбышава. Упраўленне чыгункі знаходзіцца ў Самары.

Першы ўчастак адкрыты 25 кастрычніка 1874 года. Агульная працягласць пуцей — 11 502,5 км, у тым ліку галоўных 7 234,8 км.

Абслугоўвае найбуйнейшыя аўтамабільныя заводы ва Ульянаўску, Набярэжных Чаўнах і Тальяці. Акрамя таго ў рэгіёне чыгункі знаходзяцца найбуйнейшыя нафтаперапрацоўчыя заводы, заводы хімічнай прамысловасці і абаронныя прадпрыемствы.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Велікянцы.

**Велікя́нцы** — возера ў Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці, за 12 км на захад ад горада Браслаў, каля вёскі Велікянцы, у басейне ракі Друйка.

Плошча паверхні 0,07 км². Даўжыня 0,45 км, найбольшая шырыня 0,32 км. Даўжыня берагавой лініі 1,2 км.

Схілы катлавіны вышынёй 7—10 м, на захадзе і поўначы невыразныя, пад забалочаным лесам. Пасярэдзіне возера маецца востраў плошчай 0,6 га. Пойма шырынёй 5—100 м, амаль цалкам забалочаная. На захадзе ўпадае ручай з возера Сіта, на поўначы выцякае ручай у возера Саванар.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.

Спасылкі
--------

* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» Архівавана 17 мая 2017.
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» Архівавана 6 сакавіка 2016.
**Валадарскі мост** (руск.: Волода́рский мост) — развадны мост цераз Няву ў Санкт-Пецярбургу. Злучае Народную і Іванаўскую вуліцы (Неўскі раён). Частка Цэнтральнай дугавой магістралі. Адзіны ў горадзе мост з эстакадай для з’езду трамваяў (левы бераг). Вышэй па цячэнні знаходзіцца Вялікі Абухаўскі мост, ніжэй — Фінляндскі чыгуначны мост.

У 1932—1936 гадах па праекце інжынера Г. П. Перэдэрыя быў пабудаваны трохпралётны жалезабетонны арачны мост з металічным двукрылым развадным пралётам. У 1986—1993 гадах стары мост быў разабраны і заменены металічным бэлечным.

| Масты цераз Няву |
| --- |
| 
* Благавешчанскі
* Палацавы
* Троіцкі
* Ліцейны
* Вялікаохцінскі
* Аляксандра Неўскага
* Фінляндскі чыгуначны
* Валадарскі
* Вялікі Абухаўскі
* Кузьмінскі чыгуначны
* Ладажскі

 |
**Інстытут гуманітарных даследаванняў і праблем малалікіх народаў Поўначы Сібірскага аддзялення Расійскай акадэміі навук** *(ІГД і ПМНП СА РАН)* — навуковая ўстанова, што займаецца навукова-даследніцкай дзейнасцю ў вобласці гістарычных, літаратуразнаўчых, мовазнаўчых навук. Знаходзіцца ў Якуцку.

Гісторыя
--------

Першы навукова-даследчыцкі інстытут у Якуціі. Створаны ў 1935 годзе па ініцыятыве бачнага дзяржаўнага, грамадскага дзеяча, пісьменніка і навукоўца Платона Аюнскага як Навукова-даследніцкі інстытут мовы і культуры пры Савеце народных камісараў ЯАССР. Мэтай стварэння інстытута з’яўлялася навуковае вывучэнне якуцкай мовы, літаратуры, мастацтвы, гісторыі і пытанняў народнай адукацыі.

Першым дырэктарам інстытута быў сам П. А. Аюнскі, навуковым сакратаром — С. М. Данскі-II, вядомы працаўнік культуры, першы наркам асветы ЯАССР.

Пасля часовага зачынення ў пачатку Вялікай Айчыннай вайны (жнівень 1941 г.) у лістападзе 1943 г. інстытут аднавіў сваю дзейнасць (дырэктар Т. А. Шуб). У пачатку 1944 г. ён быў пераназваны ў Навукова-даследчыцкі інстытут мовы, літаратуры і гісторыі (НДІМЛГ) ЯАССР.

У 1947 г. арганізавана Якуцкая навукова-даследчыцкая база АН СССР і ІМЛГ увайшоў у яе склад.

У 1969 г. арганізаваны сектар паўночнай філалогіі — правобраз будучага Інстытута праблем малалікіх народаў Поўначы.

У 1991 г. ад ІМЛГ адлучыўся Інстытут праблем малалікіх народаў Поўначы (ІПМНП), які быў створаны на базе ранейшага аддзела малалікіх народаў Поўначы ІМЛГ.

У 1994 г. ИЯЛИ увайшоў у склад створанай Акадэміі навук Рэспублікі Саха (Якуція) і пераназваны ў Інстытут гуманітарных даследаванняў (ЯРМЕ).

Цягам шэрага гадоў у сярэдзіне 2000-х гг. ішлі перамовы пра вяртанне ІГД у структуру СА РАН. У выніку, у снежні 2007 года адбылося яго зліццё з Інстытутам праблем малалікіх народаў Поўначы Сібірскага аддзялення РАН, з прычыны чаго ў чэрвені 2008 года быў створаны Інстытут гуманітарных даследаванняў і праблем малалікіх народаў Поўначы СА РАН — правапераемнік абодвух ранейшых інстытутаў. Зліццё адбылося па патрабаванні кіраўніцтва СА РАН, і гэтае рашэнне многімі навукоўцамі і грамадскасцю рэспублікі прызнаецца абсалютна некампетэнтным. Такім чынам, вяртанне пад крыло СА РАН абыйшлося дарагой цаной, асабліва для былога самастойным Інстытута праблем малалікіх народаў Поўначы, які спыніў сваё існаванне.

Зноскі
------

1. ↑  «НАУКА И ТЕХНИКА В ЯКУТИИ» Архівавана 4 лістапада 2016.
2. ↑  К 75-летию Василия Афанасьевича Роббека **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2016. Праверана 5 мая 2016.

Спасылкі
--------

* Сайт Института гуманитарных исследований
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вена.
Схема вянознай сістэмы чалавека.
**Ве́на** — крывяносны сасуд, па якім кроў рухаецца да сэрца. Вены атрымліваюць кроў з капіляраў. Вены аб'ядноўваюцца ў вянозную сістэму, частка сардэчна-сасудзістай сістэмы. Сасуды, па якіх кроў цячэ ад сэрца, завуцца артэрыямі.

Не ва ўсіх выпадках па венах цячэ вянозная кроў, насычаная вуглякіслым газам, гэтак жа як па артэрыях не заўсёды цячэ артэрыяльная (узбагачаная кіслародам) кроў. Напрыклад, лёгачныя вены нясуць да сэрца ўзбагачаную кіслародам кроў, а лёгачная артэрыя нясе вянозную кроў ад сэрца да лёгкіх. Гэта ж адносіцца і да пупочных венаў у плодзе.

У некалькіх сістэмах назіраецца падзел вен на капілярную сетку і паўторнае зліццё, напрыклад у партальнай сістэме печані (варотная вена) і ў гіпаталамусе.

Найважнейшыя вены
-----------------

Найважнейшыя вены арганізма:

* Ярмовая вена
* Лёгачныя вены
* Варотная вена
* Верхняя полая вена
* Ніжняя полая вена
* Падуздышная вена
* Сцегнавая вена
* Падкаленная вена
* Падскурная вялікая вена нагі
* Схаваная малая вена нагі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вена (анатомія)
* Вены // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* *Вены (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

| ⛭Аддзелы сардэчна-сасудзістай сістэмы чалавека |
| --- |
| Сэрца | 
* Перадсэрдзі
* Жалудачкі

 |
| Крывяносныя сасуды | 
* Аорта
* Артэрыі
* Артэрыёлы
* Капіляры
* Венулы
* Вены
* Кругі кровазвароту

 |
Кітовы вус
Куфар Фрэнкса, зроблены з кітовага вуса
**Кітовы вус** — рагавыя пласціны ў кітоў, якія звісаюць з паднябення, служаць для прасявання планктону, асноўнай ежы.

На месцы адсутных зубоў у верхняй сківіцы бяззубых кітоў развіваюцца ад 360 да 800 доўгіх (ад 20 да 450 см.), гнуткіх і пругкіх рагавых пласцінак, называных «кітовым вусам» (адсюль назва «вусатыя»), якія размешчаны папярок дзяснаў з інтэрваламі 0,3-1,2 см адна за другой, абмяжоўваючы з бакоў ротавую поласць. Унутраны край і вяршыня кожнай пласціны расшчэпленыя на тонкія і доўгія шчацінкі, якія ўтвараюць падабенства густой таркі, або фільтра, які адсейвае з вады планктонных малюскаў, ракападобных і дробных рыб.

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.8. Мн. 1999, С.312
| **Кірылічны алфавіт** |
| --- |
|  |
| **Кірыліца** |
| А | Б | В | Г | Ґ | Д | Ђ |
| Ѓ | Е | (Ѐ) | Ё | Є | Ж | З |
| Ѕ | И | (Ѝ) | І | Ї | Й | Ј |
| К | Л | Љ | М | Н | Њ | О |
| П | Р | С | Т | Ћ | Ќ | У |
| Ў | Ф | Х | Ц | Ч | Џ | Ш |
| Щ | Ъ | Ы | Ь | Э | Ю | Я |
| Гістарычныя літары |
| (Ҁ) | (Ѹ) | Ѡ | (Ѿ) | (Ѻ) | Ѣ | Ꙗ |
| Ѥ | Ꙉ | ІѢ | Ѧ | Ѫ | Ѩ | Ѭ |
| Ѯ | Ѱ | Ѳ | Ѵ | (Ѷ) | Ын | Ꚉ |  |
| Літары неславянскіх моў |
| Ӑ | Ӓ | Ә | Ӛ | Ӕ | Ғ | Ӷ |
| Ҕ | Ӗ | Ҽ | Ҿ | Ӂ | Җ | Ӝ |
| Ҙ | Ӟ | Ӡ | Ӥ | Ӣ | Ӏ | Ҋ |
| Қ | Ҟ | Ҡ | Ӄ | Ҝ | Ԟ | Ӆ |
| Ӎ | Ҥ | Ң | Ӊ | Ӈ | Ӧ | Ө |
| Ӫ | Ҩ | Ҧ | Ҏ | Ҫ | Ҭ | Ӳ |
| Ӱ | Ӯ | Ү | Ұ | Ҳ | Һ | Ҵ |
| Ӵ | Ҷ | Ӌ | Ҹ | Ӹ | Ҍ | Ӭ |  |
| **Заўвага.** Знакі у дужках не маюць статусу (самастойных) літар. |

**Б** — другая літара кірылічнага алфавіта. Паходзіць з кірыліцкай Б («Букі»), утворанай графічным відазмяненнем В («ведзі»), што ўзнікла на аснове грэка-візантыйскай устаўнай В («віта»). У старабеларускую графіку перайшла са старажытнарускага пісьменства. Абазначала зычныя гукі «б», «б'», пры аглушэнні «п» («бубенъ», «хлебъ»). Не мела лічбавага значэння, бо лічбавае значэнне «два», уласцівае грэка-візантыйскай «віце», перайшло на кірыліцкую літару В. У рукапісах XIV—XVII стст. у сувязі з функцыяніраваннем розных пісьмовых школ і выкарыстаннем розных тыпаў пісьма (устаў, паўустаў, скорапіс) ужывалася ў некалькіх варыянтах, якія памагаюць вызначыць час і месца напісання помнікаў. У XVI ст. дзякуючы выдавецкай дзейнасці Ф.Скарыны, акрамя рукапіснай, набыла і друкаваную форму, стала адрознівацца малая і вялікая, хоць ужыванне вялікай літары ва ўласных імёнах, геаграфічных назвах і пачатку сказаў было яшчэ непаслядоўным. У сучаснай беларускай мове абазначае шумныя звонкія выбухныя зычныя гукі «б», «б'», а пры аглушэнні «п» («барва», «белы», «грыб»). Бывае вялікая і малая, мае рукапісную і друкаваную форму. Выкарыстоўваецца ў афіцыйных абрэвіятурах (БССР, ТБМ). Пры класіфікацыйным падзеле мае значэнне «другі» (пункт «Б»), пры лічбавай нумарацыі — дадатковае значэнне для размежавання прадметаў пад адным нумарам (квадрат № 6 б).

Літаратура
----------

* Булыка, А. М. Б / А. М. Булыка // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: у 6 тамах. Том 1. А — Беліца. — Мн.: БелЭн, 1993. — С. 244.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · У. Даля · Энцыклапедычны лексікон · Сучаснай Украіны |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Павулле.

**Паву́лле, Павунне** — возера ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ула, за 10 км на паўночны захад ад Чашнікаў.

Плошча паверхні возера 0,21 км². Даўжыня 0,74 км, найбольшая шырыня 0,38 км. Найбольшая глыбіня 10,4 м, сярэдняя каля 5,1 м.  
Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу, выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны ад 2—3 да 5—10 метраў, спадзістыя і супясчаныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі вышынёй 0,3—0,8 м, месцамі зліваюцца са схіламі катлавіны. Зона мелкаводдзя вузкая. Дно да глыбіні 2 м пясчанае, глыбей выслана гліністым ілам.  

Возера эўтрофнае, слабапраточнае. На ўсходзе выцякае ручай у раку Ула. Падводная расліннасць пашыраецца да глыбіні 3 м. Надводная прыбярэжная расліннасць займае палосу да 20 м і пашыраецца да глыбіні 1,9 м.

У возеры водзяцца лешч, шчупак, плотка, акунь, карась, краснапёрка, лінь і іншыя віды рыб.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Т. 4. — 10 000 экз.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0188-5 (Т. 11).
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 30. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Возера Павулле Архівавана 10 снежня 2012.
«Кодэкс Emilianense» з пазнакамі на палях
**Маргіналіі** (познелац.: marginalis «які знаходзіцца на краі»; ад лац.: margo «край») — малюнкі і запісы на палях кніг, рукапісаў, лістоў, якія змяшчаюць каментары, тлумачэнні, меркаванні адносна фрагментаў тэксту або думкі, выкліканыя імі.

Маргіналіі на палях старажытных кніг
------------------------------------

*«Кодэкс Дурлах»* з палямі, багата аздобленымі раслінным арнаментам
Хлудаўскі псалтыр, псалом «На рэках Вавілонскіх» з маргінальнымі ілюстрацыямі, якія паказваюць іўдзееў
Першапачаткова *«маргінал»* — малюнкі і арнаменты, якія ўпрыгожваюць палі сярэднявечнага ілюстраванага рукапісу, а часам нават надпіс на іх, якая магла зусім не адпавядаць агульнай канцэпцыі афармлення кнігі. Напрыклад — «Апакаліпсіс» з раскошна выкананымі сцэнамі канца света, а на палях надпіс перапісчыка: «як баляць пальцы ад холаду» ці «калі я нарэшце скончу гэтую главу». Шырока вядомыя маргіналы ў Астраміравым Евангеллі. У гэтым сэнсе тэрмін *«маргінал»* як «нешта лішняе, што выбіваецца з агульнага рэчышча» перавандраваў у сацыялогію.

Маргіналіі вядомых чытачоў
--------------------------

Гісторыкі, якія займаліся вывучэннем творчай спадчыны класікаў марксізму-ленінізму, сведчаць, што ў кнігах з асабістых бібліятэк У. І. Леніна і І. В. Сталіна маецца мноства паметак, каментарыяў, аўтографаў, зробленых чарнільнымі ручкамі і карандашамі чырвонага і сіняга колеру.

Велізарная колькасць паметак захавалася на палях кніг з асабістай бібліятэкі Вальтэра. Гэтыя запісы былі выдадзеныя ў некалькіх тамах пад назвай «Корпус чытацкіх памет Вальтэра».

Маргіналіі як літаратурны жанр
------------------------------

У літаратуры XX веку функцыянальныя асаблівасці маргіналій падштурхоўваюць розных аўтараў да выкарыстання тэрміна ў якасці вызначэння іх твораў — пераважна лірычных, свайго роду «запісак на палях» або «думак услых».

Маргіналіі ў тыпаграфіцы
------------------------

У сучаснай тыпаграфіцы маргіналіяй або «ліхтарыкам» называецца загаловак, размешчаны на полі старонкі. Звычайна такія загалоўкі прымяняюцца ў навучальных або даведачных выданнях, каб палегчыць пошук па даведкавым звестках або не разрываць выклад матэрыялу. У большасці выпадкаў рэкамендуецца пазбягаць прымянення загалоўкаў-маргіналій, паколькі яны зніжаюць памер вобласці ліста, адведзенай пад асноўны тэкст.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Пространство рукописи. От формы внешней к форме внутренней. Материалы конференции / Рецензенты: кандидат исторических наук М. А. Бойцов, кандидат исторических наук Г. А. Попова. — ИВИ РАН. — М. 2010. — 189 с. — 150 экз. — ISBN 978-5-94067-294-4.

Спасылкі
--------

* Валянціна Сітнікава. Маргиналии ў бібліятэчнай кнізе — спроба скласці агульны партрэт чытача-старшакласніка.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (11-th) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12047425d · LCCN: sh85081056 · Microsoft: 2777940294 · NKC: ph305790 |
**Насельніцтва Рэспублікі Сербскай** складаюць галоўным чынам сербы. Апроч іх у Рэспубліцы жывуць баснійскія мусульмане, харваты і інш.

Общие данные
------------

|  |
| --- |
| **Этнічны склад, улучаючы ўнутрана перасунутых асоб** |
|
| Год | Сербы |  % | Баснійцы |  % | Харваты |  % | Іншыя |  % | Усяго |
| 1991 | 869 854 | 55,43 | 440 746 | 28,08 | 144 238 | 9,19 | 114 494 | 7,30 | 1 569 332 |
| 1996 | 1 427 912 | 96,8 | 32 344 | 2,2 | 15 028 | 1,0 | 4 | 0,0 | 1 475 288 |
| 2006 | 1 267 000 | 88 | 127 000 | 8 | 58 000 | 4 | 7 | 0,0 | 1 439 673 |
| Заўвага 1: «Іншыя» меншасці з Былой ЮгаславііЗаўвага 2: дадзеныя на 2006 год |

Паводле ацэнак 2010 года колькасць насельніцтва склала 1 433 038 жыхароў. Такім чынам, яна зменшылася на 2141 чалавека ў параўнанні з 2009 годам. Адной з прычын скарачэння насельніцтва стаў адмоўны натуральны прырост. Лік нованароджаных скараціўся на 4,3%. Сярэдні ўзрост маці, якая нараджае першае дзіця, склаў 25,9 гадоў. Сярэдні век кабет, якія нараджаюць, павялічыўся на 1 год і склаў 27,7 гадоў, аднак з'яўляецца найменшым сярод краін рэгіёна. 85% дзяцей нараджаюцца ў зарэгістраваным шлюбе. Дзіцячая смяротнасць складае 4 на 1000. Сярод краін рэгіёна дадзены паказнік ніжэй толькі ў Славеніі.

Смяротнасць у параўнанні з 2009 годам зменшылася на 1,9%. Сярэдняя працягласць жыцця — 72,1 года. У сярэднім, кабеты ў РС жывуць на 5 гадоў даўжэй мужчын.

З 2007 года змяншаецца колькасць складзеных шлюбаў. На тысячу жыхароў у сярэднім даводзіцца 4 новыя шлюбы. У 2010 годзе самым старым жаніхом стаў 90-гадовы мужчына, а нявестай — 85-гадовая кабета. Сярэдні ўзрост нявестаў — 27,4 гадоў, узрост першага шлюбу — 25,9 гадоў. Сярэдні ўзрост жаніхоў — 31 год, а ўзрост першага шлюбу — 29,2 гадоў.

Значным фактарам у дэмаграфіі Рэспублікі Сербскай з'яўляюцца міграцыі. Прыкладна палову з унутраных міграцый складаюць перасоўванні паміж Рэспублікай Сербскай і Федэрацыяй Босніі і Герцагавіны. Траціна міграцый даводзіцца на перасоўванні паміж абшчынамі Рэспублікі. Міграцыям найболей схільныя жыхары ва ўзросце 20-29 гадоў. Большая частка — кабеты. Тым часам як сярод мігрантаў старэй 30 гадоў пераважаюць мужчыны.

Гл. таксама
-----------

* Насельніцтва Босніі і Герцагавіны

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Статистика РС за 2011 год (серб.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 20 лістапада 2012. Праверана 15 лістапада 2012.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Эванс.

Сэр **Роберт Эванс** (28 мая 1927, Ліверпул, Паўночна-Заходняя Англія, Англія, Вялікабрытанія — 24 ліпеня 2020, Англія, Вялікабрытанія) — брытанскі бізнесмен, старшыня праўлення British Gas plc з 1989 па 1993 год.

Роберт Эванс нарадзіўся ў Ліверпулі 28 мая 1927 года ў сям’і Флорэнс і Гвіліма Эвансаў. У пачатковай школе Кноці Эш у Ліверпуле ён пасябраваў з Кенам Додам.

У чэрвені 1991 года старшыня праўлення Роберт Эванс выклікаў спрэчкі, пагадзіўшыся на павышэнне заробка на 66 %, што ў дзесяць разоў перавышала ўзровень інфляцыі ў той час. Гэта прывяло да таго, што яго зарплата вырасла з 222 000 да 370 000 фунтаў стэрлінгаў, што было асуджана Лейбарысцкай партыяй як «відавочная неўтаймаваная прагнасць». Гэта рушыла ўслед за абвінавачваннямі ў прагнасці супраць кампаніі месяцам раней, калі яна паведаміла пра рост прыбытку да падаткааблажэння на 42 %.

Эванс працаваў у British Gas plc амаль усю сваю кар’еру, даслужыўшыся да выканаўчага дырэктара і старшыні праўлення з 1989 па 1993 год.

Памёр 24 ліпеня 2020 года ў Англіі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Sir Robert Evans obituary **(нявызн.)**, *The Times* (31 August 2020).
2. ↑  1991: Anger over chairman's 66% pay rise **(нявызн.)**, *BBC News* (21 June 1991).
**Наскальныя рэльефы ў Тануме** — комплекс петрогліфаў у аднайменным горадзе Танум, Швецыя. Былі выяўлены ў 1972 годзе Эйджам Нільсенам, які першапачаткова меў намер усталяваць у скале дынаміт для правядзення будаўнічых работ.

Комплекс налічвае каля 3000 малюнкаў, згрупаваных больш чым у 100 месцах уздоўж 25-кіламетровай лініі, якая была берагам фіёрда ў бронзавым веку. Плошча комплексу - 0,5 км². Узрост малюнкаў ад 3800 да 2600 гадоў. На петрогліфах намаляваны сюжэты з жыцця старажытных людзей - паляванне, побыт, зброя, жывёлы, лодкі.

Малюнкі знаходзяцца пад пагрозай знікнення ў выніку негатыўнага ўплыву навакольнага асяроддзя, у прыватнасці, іх акіслення. Некаторыя петрогліфы пафарбаваны ў чырвоны колер, каб турысты маглі лепш іх разгледзець.

Галерэя
-------

* ЖанчынаЖанчына
* ПтушкіПтушкі
* Пахавальны човенПахавальны човен
* ЗмяяЗмяя
* 
* 
* 
* 
*

Спасылкі
--------

* Малюнкі на сайце ЮНЕСКА

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Швецыі |
| --- |
| 
* Дротнінгхольм
* Бірка і Хоўгардэн
* Гамельстад
* Жалезаапрацоўчы завод Энгельсберг
* Наскальныя рэльефы ў Тануме
* Скугсчуркагардэн
* Ганзейскі горад Вісбю
* Лапонія
* Ваенна-марскі порт Карлскруна
* Сельскі ландшафт на поўдні Эланда
* Высокі бераг / архіпелаг Кваркен
* Вялікая медная гара, Фалун
* Радыёстанцыя ў Варбергу
* Дуга Струвэ
* Фермерскія хаты Хельсінгланда

 |  |
**Марджоры Джэксан-Нельсан** (англ.: Marjorie Jackson-Nelson; нар. 13 верасня 1931, Кофс-Харбар) — аўстралійская лёгкаатлетка і палітык. Двухразовая чэмпіёнка летніх Алімпійскіх гульняў 1952 года, сяміразовая чэмпіёнка Гульняў Брытанскай імперыі і Садружнасці нацый. У далейшым стала палітыкам, была губернатарам Паўднёвай Аўстраліі ў 2001—2007 гадах.

Біяграфія
---------

Марджары Джэксан нарадзілася ў 1931 годзе ў Кофс-Харбары. У 1949 годзе яна перамагла чатырохразовую алімпійскую чэмпіёнку Фані Бланкерс-Кун у бегу на дыстанцыях 100 і 200 метраў. У 1950 годзе на Гульнях Брытанскай імперыі Джэксан атрымала перамогу на чатырох дыстанцыях, у тым ліку ў дзвюх эстафетах у складзе зборнай Аўстраліі.

На летніх Алімпійскіх гульнях 1952 года ў Хельсінкі Джэксан перамагла на дыстанцыі 100 м, устанавіўшы новы сусветны рэкорд 11,5 с, і на дыстанцыі 200 м, устанавіўшы два сусветныя рэкорды 23,73 і 23,59 с. Джэксан стала першай чэмпіёнкай па лёгкай атлетыцы ад Аўстраліі.

У далейшым у 1952 годзе Джэксан палепшыла свой рэкорд у бегу на 100 м на адну секунду. На Гульнях Брытанскай імперыі 1954 года Джэксан-Нельсан перамагла на трох дыстанцыях.

У 1953 годзе Джэксан выйшла замуж за велагоншчыка Пітэра Нэльсана. Ён памёр ад лейкеміі ў 1977 годзе, пасля чаго Марджоры заснавала фонд даследавання лейкеміі.

Джэксан-Нэльсан была адным з васьмі сцяганосцаў Алімпійскага сцяга на цырымоніі адкрыцця летніх Алімпійскіх гульняў 2000 года ў Сіднеі. У 2001—2007 гадах яна была губернатарам Паўднёвай Аўстраліі.

У 1953 годзе Джэксан была ўдастоена тытула члена Ордэна Брытанскай імперыі. У 1985 годзе яна была ўключана ў Залу спартыўнай славы Аўстраліі. У 2001 годзе яна стала кампаньёнам Ордэнам Аўстраліі. У 2002 годзе каралева Лізавета II удастоіла Джэксан-Нэльсан тытула камандора Каралеўскага Вікторыянскага ордэна.

Зноскі
------

1. ↑  Marjorie Jackson // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Marjorie NELSON // Athletics Australia — 1897. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2869069'></a>
3. ↑
4. ↑
5. ↑
Кіцель
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кіцель (значэнні).
**Кіцель** — белае, доўгае, шырокае і падпяразанае адзенне, якое насілі яўрэі падчас некаторых рэлігійных абрадаў.

Гісторыя
--------

Ісідар Каўфман  (руск.) (бел.. Партрэт рабіна, апранутага ў кіцель і таліт  (руск.) (бел.
Пачаткова белая накідка, якую надзявалі яўрэі падчас урачыстасцей на верхняе адзенне. Мела шырокі каўнер, аздаблялася вышыўкай залатымі і сярэбранымі ніткамі або шыццём з пляцёнак, лускавінкамі, кружкамі, разеткамі, раслінным арнаментам. Паясы да кіцеляў вышываліся ўручную, упрыгожваліся аплікацыямі пераважна серабрыстага колеру, зашпільваліся на пражкі з выявамі шчытоў, ільвоў, карон.

Выкарыстанне
------------

У старажытнасці яго насілі кожны шабат і на ўсе важныя мерапрыемствы. Пазней выкарыстоўваўся ў Рош Ха-Шана, у Ём-Кіпур, а таксама старшынёй падчас Песах-седэра  (укр.) (бел. а таксама жаніхом у дзень вяселля і бацькам дзіцяці падчас абразання. Часам памерлых хавалі ў кіцелі. У плыні рэфармісцкага іўдаізму  (укр.) (бел. кіцель могуць насіць і жанчыны.

Зноскі
------

1. ↑  Лазука, Барыс Андрэевіч. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.
2. ↑  Rafał Żebrowski: Kitel. W: Zofia Borzymowska (red.), Rafał Żebrowski: Polski słownik judaistyczny. Dzieje, kultura, religia, ludzie. T. I. Warszawa: Wydawnictwo Prószyński i Spółka, 2003, s. 782. ISBN 83-7255-126-X

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Кіцель (іўдаізм) на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
Бяздомныя часта ўяўляюцца як змаргіналізаваныя са «звычайнага» грамадства
**Маргіналізацыя** — у сацыялогіі сацыяльны працэс ператварэння ў маргінала (апускання ці пераходу мяжы да ніжэйшага слою на сацыяльнай лесвіцы). Маргіналізацыя азначае выключэнне з жыцця астатняга грамадства, выцясненне на яго край.

Акрамя страты матэрыяльных выгодаў, маргіналы таксама пазбаўляюцца магчымасці карыстацца паслугамі і дзяржаўнымі праграмамі. Перспектыва галечы і псіхічных разладаў часта становіцца прычынай катастрафічных наступстваў для жыцця, здароўя і псіхікі.

Глядзіце таксама
----------------

* Люмпен-пралетарыят
**Ала Васільеўна Ралькевіч** (нар. 24 чэрвеня 1950, в. Слабада Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці) — беларускі палітык і настаўнік. Член праўлення грамадскага аб’яднання «Беларускі саюз жанчын».

Біяграфія
---------

Скончыла Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут замежных моў, настаўнік англійскай і французскай моў. Працавала настаўнікам англійскай мовы,
арганізатарам пазакласнай і пазашкольнай выхаваўчай работы, дырэктарам Пухавіцкай сярэдняй школы, дырэктарам Мар’інагорскай дзяржаўнай гімназіі.

Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га і 3-га скліканняў.

Узнагароды
----------

Узнагароджана ордэнам «Знак Пашаны», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Парламенцкага Сходу Саюза Беларусі і Расіі, знакам «Выдатнік адукацыі БССР»..

Зноскі
------

1. ↑  Ралькевич Алла Васильевна Архівавана 16 верасня 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
**Статут Люшні** ці **Кананічныя асновы Вышэйшага савета** — канстытуцыйны акт Княства Албанія, які быў прыняты 31 студзеня 1920 года.

Перадгісторыя
-------------

21 студзеня 1920 года больш за 50 дэлегатаў, якія прадстаўлялі амаль усе раёны Албаніі, сабраліся ў Люшне. Сход прыняў рашэнне аб звяржэнні ўрада ў Дурэсе, заявілі аб непрызнанні ўмоў сакрэтнага Лонданскага пагаднення 1915 года аб падзеле Албаніі і з усёй пэўнасцю выказаліся супраць закулісных здзелак на Парыжскай мірнай канферэнцыі.

Паседжанні працягваліся дзесяць дзён, да 31 студзеня.

Змест
-----

На сходзе ставіўся, але не атрымаў канчатковага рашэння пытанне аб дзяржаўным ладзе Албаніі.

Адкладаючы кардынальнае вырашэнне гэтай праблемы да склікання Устаноўчага сходу, кангрэс заняўся ўтварэннем працоўных адміністрацыйных органаў. Быў створаны Вышэйшы савет у складзе чатырох чалавек (каталік, праваслаўны, мусульманін-суніт і бекташы), надзеленая функцыямі рэгенцтва, што з'яўлялася саступкай манархічным настроям шматлікіх дэлегатаў. Вярхоўная ўлада ў краіне ажыццяўлялася Нацыянальным саветам (сенатам) у складзе 37 чалавек, абіраных паводле часавага канстытуцыйнага акта Нацыянальным сходам. На справе ж сенатары былі назначаны прысутнымі на пасяджэнні дэлегатамі. Новы урад узначаліў Сулейман-бей Дэльвіна, які знаходзіўся ў той час у Парыжы. Членамі ўрада і іншых кіруючых органаў сталі буйныя гандляры, памешчыкі, ваенныя, прадстаўнікі інтэлектуальнай эліты і духавенства.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Краткая история Албании: С древнейших времен до наших дней / [Г. Л. Арш, Ю. В. Иванова, О. А. Колпакова, Н. Д. Смирнова]; Отв. ред. Г. Л. Арш; [Российская АН, Институт славяноведения и балканистики]. — М.: Наука, 1992. — 510,[1] с.: ил. — С. 280. — (История стран Центральной и Юго-Восточной Европы). — ISBN 5-02-010084-6.
* Смирнов, Н. Д. История Албании в XX веке / Н. Д. Смирнова; Российская академия наук, Институт всеобщей истории. — М.: Наука, 2003. — 430, [1] с. [1] л. портр. — С. 87—88. — ISBN 5-02-008867-6.
Насенне дзьмухаўца
**Насе́нне** — асаблівая мнагаклетачная структура складанай будовы, якая служыць для размнажэння і рассялення насенных раслін, звычайна развіваецца пасля апладнення з семязачатка (перайначаны жаночы спарангій) і якая змяшчае зародак.

Памеры насення
--------------

Мінімальныя памеры маюць насенне архідных і заразіхавых; іх маса складае 0,001—0,003 мг. Максімальнага памеру дасягае насенне сейшэльскай пальмы Lodoicea maldivica (маса каля 20 кг).

Роля насення ў прыродзе і жыцці чалавека
----------------------------------------

Многія арганізмы (ад грыбоў і бактэрый да птушак і млекакормячых) сілкуюцца ў значнай ступені, а часам і выключна насеннем. Насенне складае аснову ежы такіх жывёл, як некаторыя насякомыя і іх лічынкі (напрыклад, мурашы-жняцы), зернеедныя птушкі, грызуны (бурундукі, вавёркі, хамякі і інш.).

Аснову рацыёну чалавека з часоў узнікнення земляробства ў большасці рэгіёнаў свету таксама складае насенне, у першую чаргу, культурных злакаў (пшаніцы, рысу, кукурузы і інш.). Галоўнае пажыўнае рэчыва, з якім чалавецтва атрымлівае найбольшую колькасць калорый, — крухмал, які змяшчаецца ў насенні злакаў. Важнай крыніцай бялкоў для чалавецтва служыць таксама насенне бабовых раслін — соі, фасолі і інш. Насенне з'яўляецца асноўнай крыніцай раслінных алеяў, якія здабываюць з насення сланечніка, рапсу, кукурузы, ільну, бавоўны і многіх іншых алейных культур.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Насенне

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119383278 · GND: 4130859-1 · LCCN: sh85119543 · NDL: 00572450 · NKC: ph125476 |