У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Оарт.
**Ян Хéндрык Óарт** (нідэрл.: Jan Hendrik Oort; 28 красавіка 1900, Франекер — 5 лістапада 1992, Лейдэн) — нідэрландскі астраном, член Нідэрландскай АН.

Біяграфія
---------

Скончыў Гронінгенскі ўніверсітэт, дзе навучаўся ў Я. К. Каптэйна, у 1921—1922 гг. працаваў у тым жа ўніверсітэце, у 1922—1924 гады — у Ельскай абсерваторыі (ЗША). На працягу 1924—1970 гадоў працаваў у Лейдэнскай абсерваторыі, з 1945 года — яе дырэктар; у 1926—1970 гады выкладаў у Лейдэнскім універсітэце, з 1945 года — прафесар.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Асноўныя навуковыя працы прысвечаны даследаванню будовы і дынамікі Галактыкі і пытанням касмагоніі. У 1927 годзе на аснове статыстычнага вывучэння прамянёвых хуткасцей і ўласных рухаў зорак больш строгім чынам абгрунтаваў гіпотэзу Бертыля Ліндблада пра вярчэнне Галактыкі вакол яе цэнтра. Паказаў, што Галактыка верціцца не як цвёрдае цела — унутраныя яе часткі верціцца хутчэй, хуткасць памяншаецца з адлегласцю ад цэнтра; вызначыў велічыню эфекту дыферэнцыяльнага вярчэння (пастаянная Оарта), хуткасць галактычнага вярчэння (220 км/с у наваколлі Сонца) і перыяд вярчэння (220 млн гадоў у наваколлі Сонца). Працы Оарта паклалі пачатак вывучэнню дынамікі Галактыкі.

Дэталёва разгледзеў ролю дыфузнага рэчыва ў кінематычнай і дынамічнай карціне Галактыкі. У 1932 годзе ўпершыню ацаніў шчыльнасць дыфузнага міжзоркавага рэчыва з дапамогай z-кампаненты хуткасцей зорак (перпендыкулярнай плоскасці Галактыкі) і знайшоў яе мяжу — 3×1024 г/см³. У 1938 годзе паказаў, што большая частка паглынальнага рэчыва ў Галактыцы сканцэнтравана ў слоі таўшчынёй па 200 пк абапал галактычнай плоскасці; паказаў таксама, што зорная шчыльнасць узрастае ў кірунку да галактычнага цэнтра і што Сонца размешчана ў вобласці з паніжанай зорнай шчыльнасцю.

Са з’яўленнем радыёастраноміі працягваў вывучэнне Галактыкі радыёастранамічнымі метадамі — удзельнічаў ва ўсталяванні буйнамаштабнай структуры, у даследаваннях воблакаў міжзоркавага газу.

Оарт — аўтар тэорыі працяглага каметнага воблака, якое з’яўляецца крыніцай назіраных камет. Гэта воблака распасціраецца да адлегласці 150 000 а.а. ад Сонца, і каметы большую частку часу знаходзяцца ўдалечыні ад Сонца і таму нябачныя. Пад уплывам узбуральнага дзеяння найбліжэйшых зорак хуткасці асобных камет могуць змяняцца настолькі, што апошнія трапляюць у наваколлі Сонца і становяцца бачнымі; тут яны ў выніку планетных узбурэнняў змяняюць свае арбіты і могуць станавіцца перыядычнымі.

Сумесна з Л. Спітцэрам прапанаваў механізм утварэння пратазорак у міжзоркавых воблаках (сціск газу пад дзеяннем ціску выпраменьвання гарачых зорак, якія ўтварыліся раней). Разам з Х. ван дэ Хулстам распрацаваў тэорыю ўтварэння міжзоркавых пылавых часціц шляхам акрэцыі міжзоркавага газу. Выявіў, што выпраменьванне Крабападобнай туманнасці палярызавана і мае сінхратронную прыроду.

Оарт шмат у чым садзейнічаў развіццю радыёастраноміі на еўрапейскім кантыненце: спрыяў стварэнню радыётэлескопа ў Вестэрборку (Westerbork Synthesis Radio Telescope), а таксама Паўднёвай еўрапейскай абсерваторыі. У 1958—1961 гады — прэзідэнт Міжнароднага астранамічнага саюза.

Узнагароды
----------

* Член шматлікіх акадэмій, у тым ліку замежны член АН СССР (з 1966 г.).
* Медаль Кэтрын Брус Ціхаакіянскага астранамічнага грамадства (1942)
* Залаты медаль Лонданскага Каралеўскага астранамічнага таварыства ў 1946
* Узнагарода лектарата Генры Норыса Расела ў 1951

**Названы ў гонар яго**

* Астэроід (1691) Оарт
* Воблака Оарта
* Пастаянная галактычнай структуры Оарта

Выстаўкі ў Інтэрнэце
--------------------

* Бібліятэка Лейдэнскага ўніверсітэта, красавік-май 2000

У культуры
----------

У фантастычнай гумарыстычнай аповесці-казцы братоў Стругацких «Панядзелак пачынаецца ў суботу»: 

> Сп. Праніклівы быў праслаўлены фразай: «Оарт першы зірнуў на зорнае неба і заўважыў, што Галактыка верціцца».
> 
>

Зноскі
------

1. 1 2  Jan Hendrik Oort // Biografisch Portaal — 2009. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1868372'></a>
2. 1 2  Jan Hendrik Oort // KNAW Past Members Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21491701'></a>
3. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 7 лютага 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
4. ↑  Оорт Ян Хендрик // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
5. ↑  Czech National Authority Database Праверана 8 лютага 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
6. 1 2 3 4 5  Leidse Hoogleraren Праверана 19 чэрвеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23667505'></a>
7. ↑  Матэматычная генеалогія — 1997. Праверана 8 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q829984'></a>
8. ↑  Матэматычная генеалогія — 1997.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q829984'></a>
9. ↑
10. ↑  NNDB — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1373513'></a>

Літаратура
----------

* Колчинский И. Г. Корсунь А. А. Родригес М. Г. «Астрономы. Биографический справочник» // Наукова думка, Киев, 1976 г.

Спасылкі
--------

* Профіль Яна Хендрыка Оарта на афіцыйным сайце РАН

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Матэматычная генеалогія · Scopus · zbMATH Open |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BPN: 13104673 · CiNii: DA10732162 · GND: 12017989X · GTAA: 138470 · ISNI: 0000 0001 1297 2825 · LCCN: n80107139 · NKC: mub20231176105 · NTA: 068413564 · NUKAT: n2019033994 · SUDOC: 13305795X · VIAF: 10670925 |

 |