**Артэрыяльная гіпертэнзія** (АГ, Гіпертанія) — устойлівае падвышэнне сісталічнага артэрыяльнага ціску ≥140 мм рт. сл. і/ці дыясталічнага артэрыяльнага ціску ≥ 90 мм рт.сл. у асоб, якія не прымалі гіпатэнзіўную тэрапію.Артэрыяльная гіпертэнзія можа быць першаснай (калі яе этыялогія невядома, так званая "эсэнцыяльная гіпертэнзія") і другасная (выкліканая захворваннямі нырак, збоямі у рабоце эндакрыннай сістэмы, каарктацыяй аорты і іншымі прычынамі). Эсенціальная артэрыяльная гіпертэнзія складае 90-95 % выпадкаў АГ. У астатніх выпадках дыягнастуюць другасныя, сімптаматычныя артэрыяльныя гіпертэнзіі: нырачныя (нефрагенныя) 3-4 %, эндакрынныя 0,1-0,3 %, гемадынамічныя, неўралагічныя, стрэсавыя, абумоўленыя прыёмам некаторых рэчываў і АГ цяжарных, пры якіх павышэнне ціску крыві з'яўляецца адным з сімптомаў асноўнага захворвання. Ад ускладненняў хваробы ўзнікаюць сардэчная астма  (англ.) (бел. кровазліццё ў мозг (інсульт) і нырачная недастатковасць  (англ.) (бел. параліч  (англ.) (бел. аднаго з бакоў цела і гіпертанічны крыз  (англ.) (бел.. АГ зарэгістравана прыкладна ў 1 млрд. чалавек ва ўсім свеце. У 2009 г. павышаны ціск мелі 1,3 млн жыхароў Беларусі.

Фактары рызыкі
--------------

Да фактараў высокай рызыкі развіцця ішэмічнай хваробы сэрца адносяць цукровы дыябет, хранічныя захворванні нырак, пашкоджанні сонных і перыферычных артэрый, анеўрызму брушной аорты, рызыка па шкале Фрамінгейма больш за 10%.

Таксама хваробе спрыяе паленне, нервовае напружанне, страх, няўпэўненасць і нявырашаны ўнутраны канфлікт, залішні шум і гучная музыка, тлустая, салёная і вострая ежа, маларухомы лад жыцця  (англ.) (бел..

Праявы
------

Пры пачатковай ступені хваробы назіраецца галаўны боль, пачашчанае сэрцабіцце i адчуванне цяжкасці ў патыліцы  (англ.) (бел.. Пры ўстойлівай ступені з'яўляецца галавакружэнне, боль у вобласці сэрца, «аняменне» рук i ног, мільганне «мушак» перад вачыма, пагаршаецца зрок. Таксама адзначаецца разлад сну  (англ.) (бел. хуткая стамляльнасць i раздражняльнасць. У трэцяй ступені хваробы ўзнікае млоснасць i слабасць, ацёкі і задышка.

Лячэнне
-------

Асноўнай мэтай лячэння хворых АГ з'яўляецца максімальнае зніжэнне смяротнасці і рызыкі развіцця ўскладненняў, а таксама палепшанне якасці жыццця. Таму лічыцца неабходным паніжэнне артэрыяльнага ціску да аптымальнага ўзроўню:

* менш 140/90 мм.рт.сл. у звычайных пацыентаў;
* менш 130/80 мм.рт.сл. у пацыентаў з высокай рызыкай развіцця ішэмічнай хваробы сэрца, стабільнай стэнакардыяй, нестабільнай стэнакардыяй і інфаркта міякарда з пад'ёмам і без пад'ёма сегменту ST;
* менш 120/80 мм.рт.сл. у пацыентаў з дысфункцыяй левага страўнічка.

Для лячэння АГ ужываюцца шматлікія групы прэпаратаў: дыўрэтыкі, α- і β- адрэнергічныя блакатары, блакатыры кальцыевых каналаў, інгібітары АПФ, антаганісты рэцэптараў ангіятэнзіна II і іншыя анцігепертэнзіўныя прэпараты.

Абсалютнай большасці пацыентаў для адэкватнага кантролю АЦ паказана назначэнне камбінацыі анцігіпертэнзіўных прэпаратаў.

Важным з'яўляецца таксама дасягненне адваротнага развіцця абумоўленных АГ змен з боку сардэчна-сасудзістай сістэмы (гіпертрафіі левага страўнічка, фіброзу сасудзістай сценкі і пратэінурыі).

Прадухіленне хваробы
--------------------

Прадухіленне хваробы ўлучае адмаўленне палення і ўжывання спіртовых напояў, устойлівы расклад працы і адпачынку  (англ.) (бел. 9-гадзінны начны сон і дзённы сон на працягу 1,5 гадзіны, жвавы адпачынак у выхадныя дні і паўсядзённае размінанне, змяншэнне ўжывання жывёльных тлушчаў і тлустага мяса (найперш свініны), выключэнне багатай на халестэрын ежы (смятана, ікра, курыны жаўток, мазгі, масла, ныркі, печань і смятана) і абмежаванне спажывання солі 4 грамамі ў суткі. Таксама мэтазгодна спажываць ежу, багатую на ёд (кальмары, крабы, крыветкі і марская капуста), калій (гародніна, какава, садавіна і ягады) і магній (гарох, Пасяўны гарох, інжыр, кукуруза, курага, разынкі, соя, фасоля і фінікі).

Класіфікацыя ўзроўняў артэрыяльнага ціску ў асоб сталей за 18 год
-----------------------------------------------------------------

| Рэкамендацыі WHO,2013 | Сісталічны АЦ,
мм.рт.сл. | Дыясталічны АЦ,
мм.рт.сл. |
| --- | --- | --- |
| Аптымальны | ніжэй 120 | ніжэй 80 |
| Нармальны | 120-129 | 80-84 |
| Высокі нармальны | 130-139 | 85-89 |
| Артэрыяльная гіпертэнзія
Ступень 1
Ступень 2
Ступень 3 | 140-159
160-179
не ніжэй 180 | 90-99
100-109
не ніжэй 110 |
| Ізаляваная сісталічная | не ніжэй 140 | ніжэй 90 |

У выпадку, калі сісталічны і дыясталічны ціск адпавядаюць розным ступеням цяжкасці гіпертэнзіі, узровень артэрыяльнага ціску адносяць да больш высокай катэгорыі.

Зноскі
------

1. 1 2  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. 1 2  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 3 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>
3. ↑  Трошина А.А. Потешкина Н.Г. Артериальная гипертензия при коморбидной патологии: вопросы терапии // РМЖ. 2015. №27. С. 1630-1632
4. 1 2 3 4  Мартов В.Ю. Окороков А.Н. Лекарственные средства в практике врача. – М:. Мед.лит.2010. – 2-е изд. перераб. и доп. – С.203-204
5. ↑  A global brief on Hypertension. Silent killer, global public health crisis. © World Health Organization 2013. Are available on the WHO web site (www.who.int) World Health Organization, 20 Avenue Appia, 1211 Geneva 27, Switzerland. Document number: WHO/DCO/WHD/2013.2.
6. ↑  *Вольга Швайко, БелТА.* Аднымі медыкаментамі артэрыяльную гіпертэнзію не перамагчы // *Звязда* : Газета. — 16 красавіка 2009. — № 71 (26429). — С. 5. — ISSN 1990-763x.
7. ↑  *Вольга Шаўко.* Нервовасць і раздражняльнасць — спадарожнікі гіпертаніі // *Звязда* : Газета. — 24 чэрвеня 2004. — № 154 (25167). — ISSN 1990-763x.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Артэрыяльная гіпертэнзія



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11958224c · LCCN: sh85063723 · Microsoft: 2909244920 · NDL: 00566266 · NKC: ph166227 · NSK: 000004280 |

 |