**Інстытут фізікі і матэматыкі АН БССР** быў утвораны 17 студзеня 1955 года на базе сектара фізікі і матэматыкі, створанага ў 1953 годзе ў складзе Фізіка-тэхнічнага інстытута. Дырэктарам новаўтворанага інстытута быў прызначаны акадэмік Антон Нічыпаравіч Сеўчанка. У 1957 г. дырэктарам стаў акадэмік Барыс Іванавіч Сцяпанаў.

Інстытут уваходзіў у склад Аддзялення фізіка-матэматычных і тэхнічных навук АН БССР. Месціўся па адрасе: Мінск, праспект Сталіна, 108.

Асноўныя вынікі дзейнасці
-------------------------

### 1955 г.

Па праблеме *«Вывучэнне працэсу ўнутрымалекулярнага пераносу энергіі ўзбуджэння ў складаных малекулах»* скончана тэма *«Высвятленне ролі вагальнай энергіі ў працэсах паглынання і люмінесцэнцыі складаных арганічных малекул»*. Распрацаваны метады разліку выхаду люмінесцэнцыі, прадказана існаванне новых з’яў — адмоўнай люмінесцэнцыі, адмоўнага фотаэфекту. Важныя вынікі атрыманы пры высвятленні ўнутрымалекулярнага механізму антыстоксавай флуарэсцэнцыі. Яны маюць вялікую тэарэтычную значнасць. Распрацаваныя метады разліку колькасці святла розных кратнасцей рассейвання (адлюстраванага святла і святла, якое праходзіць), а таксама метады вызначэння аптычных аб’ектаў, што пастаянна падвяргаюцца дысперсіі.

Па праблеме *«Аптычныя ўласцівасці анізатропных асяроддзяў»* скончана тэма *«Распрацоўка новых аптычных метадаў даследавання анізатрапіі крышталёў»*. Былі прапанаваныя метады даследавання оптыкі анізатропных асяроддзяў. Метады аказаліся вельмі эфектыўнымі для мэт рашэння задач гэтага раздзелу навукі. Упершыню пабудавана агульная тэорыя магнітных і паглынаючых крышталёў і дадзена іх поўная класіфікацыя[en]. Названая тэорыя дазволіла выяўляць уласцівасці паглынаючых крышталёў па святле, якое было імі адбіта. Атрыманыя дадзеныя былі пазней выкарыстаны для даследавання рудных матэрыялаў аптычнымі метадамі і былі шырока прыменены для даследавання непразрыстых крышталёў.

Па праблеме *«Асноўныя геадэзічныя работы і буйнамаштабныя здымкі на тэрыторыі БССР»* скончана праца *«Спрошчаныя дакладныя і набліжаныя метады ўраўнаважання і ацэнкі дакладнасці складаных нівелірных сетак»*. У выніку даследавання атрыманы простыя спосабы рашэння складаных геадэзічных задач на ўраўнаважанні нівелірных сетак. Атрыманыя спосабы пазней былі шырока ўжыты ў геадэзічнай практыцы.

### 1956 г.

Па праблеме *«Уласцівасці спінавых часціц»* завершана праца па даследаванні інварыянтных уласцівасцей хвалевых функцый часціц з рознымі спінамі. Былі знойдзены выразы для хвалевых функцый, якія апісваюць разнастайныя станы элементарных часціц у форме, якая не залежыць ад выбару базісу прадстаўлення, што значна скараціла тэарэтычныя разлікі ў гэтай вобласці. Шляхам інварыянтаў атрымана гамільтанава форма ўраўненняў для часціц з сімваламі 0 і 1 (уключна з выпадкам нулявой масы спакою (ураўненні Максвела)).

Па праблеме *«Тэорыя аптычных уласцівасцей анізатропных асяроддзяў»* скончана праца па вывучэнні аптычных уласцівасцей аптычна актыўных крышталёў ніжэйшых сінгоній. У выніку атрыманы інварыянтныя выразы для тэнзараў[ru] аптычна актыўных крышталёў усіх класаў сіметрыі. Атрымана агульнае ўраўненне нармалей з улікам магнітных уласцівасцей крышталёў. Асноўным вынікам працы з’явілася пабудова агульнай і строгай тэорыі ўласцівасцей аптычна актыўных крышталёў усіх класаў сіметрыі, якая па шэрагу пунктаў разыходзіцца са старой набліжанай тэорыяй.

Па праблеме *«Спектральны аналіз малекул і атамаў»* завершана праца па оптыцы афарбаваных аб’ектаў, у тым ліку даследаванне інфрачырвоных спектраў хларафілу.

Па праблеме *«Вывучэнне працэсу ўнутры- і міжмалекулярнага пераносу энергіі ўзбуджэння ў складаных малекулах»* скончана вывучэнне ўнутры- і міжмалекулярнага пераносу энергіі ўзбуджэння ў арганічных комплексах рэдкіх зямель[ru] і фталімідах. Упершыню даказана, што працэсы паглынання і выпраменьвання светлавой энергіі фталіміду і яго вытворных абумоўлены элементарным электрычным дыполем. Атрыманыя формулы дазволілі больш дакладна і адназначна ў параўнанні з ранейшымі метадамі (С. І. Вавілаў і інш.) выявіць адрозненні паміж элементарнымі выпрамяняльнікамі.

Па праблеме *«Асноўныя геадэзічныя работы і буйнамаштабныя здымкі на тэрыторыі БССР»* скончана праца па насценнай палігонаметрыі[ru] ў гарадах БССР, распрацаваныя новыя тыпы насценных знакаў, што дазволіла ў будучым знізіць сабекошт работ. Была распрацавана методыка пракладкі асноўных палігонаметрычных хадоў і рацыянальныя формулы для разлікаў пры здымках мясцовасці. Указаныя працы знайшлі прымяненне ў геадэзічных здымках у Мінску, Гомелі і інш.

### 1957 г.

Па праблеме *«Спектральны аналіз малекул і атамаў»* праведзена вывучэнне спектральных уласцівасцей пігментаў у штучных і прыродных комплексах. Пацверджана, што хларафіл утвараецца з протахларафілу праз хларафілід.

Сумесна з Беларускім дзяржаўным універсітэтам імя У. І. Леніна атрыманы ўніверсальныя суадносіны паміж магутнасцю люмінесцэнцыі і каэфіцыентам паглынання, што дазваляе па контуру паласы паглынання пабудаваць контур паласы люмінесцэнцыі і наадварот. Таксама вылучаны навуковыя азначэнні паняццяў рассейвання і люмінесцэнцыі, што мела ў далейшым велізарнае значэнне пры эксперыментальных даследаваннях гэтых з’яў.

Працы па спектральным аналізе серы ў сталях дазволілі ствараць новыя метады спектральнага вызначэння серы па інтэнсіўнасці ліній жалеза.

Па праблеме *«Даследаванне ўзаемадзеяння светлавой энергіі са складанымі арганічнымі і металаарганічнымі малекуламі»* скончана спектральна-люмінесцэнтнае вывучэнне прадуктаў акіслення цэлюлозы. У выніку быў распрацаваны люмінесцэнтны метад даследавання кінетыкі фотахімічных рэакцый, якія суправаджаюцца зменай інтэнсіўнасці люмінесцэнцыі.

Па праблеме *«Тэорыя звычайных дыферэнцыяльных ураўненняў»* завершаны даследаванні па знаходжанні інтэгралаў сістэм звычайных дыферэнцыяльных ураўненняў, якія не залежаць ад незалежнай пераменнай. У выніку распрацаваны метад пабудовы інтэгралаў, якія не залежаць ад незалежнай пераменнай, для сістэм звычайных дыферэнцыяльных ураўненняў, правыя часткі якіх змяшчаюць незалежную пераменную. Праца ў далейшым мела важнае значэнне для агульнай тэорыі дыферэнцыяльных ураўненняў, тэорыі ўстойлівасці і праблемы Рымана.

Завершана праца *«Лінейныя нільпатэнтныя групы»*, даказана пяць тэарэм. Асноўныя вынікі пра камплексныя нільпатэнтныя групы распаўсюджаны на важны клас рэчаісных лінейных нільпатэнтных груп.

Па праблеме *«Лінейная трыянгуляцыя»* завершаны даследаванні па лінейнай мікратрыангуляцыі і метадах яе ўраўнаважання. На аснове тэарэтычных даследаванняў былі прапанаваны разнастайныя формы пабудовы сетак лінейнай трыангуляцыі па плоскасці. Дадзены формулы для падліку колькасці ўмоўных раўнанняў у гэтых сетках.

### 1958 г.

Распрацаваны метад праектыўных аператараў у квантавай электрадынаміцы, які дазваляе па мінімальных паліномах асноўных і спінавых матрыц судзіць пра ўласцівасці хвалевых функцый для часціц з адвольным спінам і наборам мас спакою.

Упершыню распрацавана строгая фенаменалагічная тэорыя распаўсюджання электрамагнітных хваль у асяроддзях, якім уласцівая адвольная анізатрапія дыэлектрычных, магнітных і паглынальных уласцівасцей; атрыманы агульныя выразы, што вызначаюць палярызацыю і комплексныя паказчыкі пераламлення аднародных электрамагнітных хваль у такіх асяроддзях.

Распрацаваны асновы спектраскапіі адмоўных плыней прамянёвай энергіі, распрацавана тэорыя распаўсюджання святла ў аб’ёмах канечных памераў з улікам другасных працэсаў паглынання і выпускання рэзананснага выпраменьвання. Вынікі названых даследаванняў мелі важнае значэнне для вырашэння шэрага пытанняў люмінесцэнцыі, спектраскапіі, атмасфернай оптыкі і пад.

Выяўлена залежнасць інтэнсіўнасці спектральных ліній ад колькасці рэчыва і ўмоў яго ўзбуджэння ў прызме электрычнага зараду. Распрацаваны новы метад вызначэння колькасці рэчыва, якое паступае ў воблака разраду. Гэта ў далейшым мела вялікае значэнне пры спектральным аналізе.

Вынайдзены спосаб пабудовы агульнага рашэння ўраўнення Рыкарці агульнага выгляду з каэфіцыентамі ў выглядзе цэлых функцый камплекснага пераменнага. Для першага ўраўнення Пенлеве распрацавана пабудова рашэння ва ўсёй вобласці яго існавання пры любых пачатковых умовах. Для другога ўраўнення Пенлеве быў дадзены метад пабудовы рашэння, які залежыць ад адной вытворнай пастаяннай.

Рэарганізацыя
-------------

У 1959 на базе Інстытута былі створаны Інстытут фізікі (дырэктар — акадэмік Барыс Іванавіч Сцяпанаў) і Інстытут матэматыкі і вылічальнай тэхнікі (дырэктар акадэмік Мікалай Паўлавіч Яругін).

Літаратура
----------

* Отчет о научной деятельности Академии наук Белорусской ССР за 1955 г. — Мн. 1956.
* Отчет о научной деятельности Академии наук Белорусской ССР за 1956 г. — Мн. 1957.
* Отчет о научной деятельности Академии наук Белорусской ССР за 1957 г. — Мн. 1958.
* Отчет о научной деятельности Академии наук Белорусской ССР за 1958 г. — Мн. 1959.
* Отчет о научной деятельности Академии наук Белорусской ССР за 1959 г. — Мн. 1960.
* Минск. Справочник-путеводитель. — Мн. 1956.

| ⛭Нацыянальная акадэмія навук Беларусі |
| --- |
| Аддзяленне фізікі, матэматыкі і інфарматыкі | 
* Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне «Оптыка, оптаэлектроніка і лазерная тэхніка»
	+ *Інстытут фізікі імя Б. І. Сцяпанава*
	+ *Цэнтр святлодыёдных і оптаэлектронных тэхналогій НАН Беларусі*
	+ *Цэнтр геафізічнага маніторынгу НАН Беларусі*
* Інстытут матэматыкі
* Аб’яднаны інстытут праблем інфарматыкі
* Мінскі НДІ радыёматэрыялаў

 |
| Аддзяленне фізіка-тэхнічных навук | 
* Навукова-практычны цэнтр па матэрыялазнаўстве
	+ *Інстытут механікі металапалімерных сістэм імя У. А. Белага*
	+ *Інстытут прыкладной фізікі*
	+ *Інстытут тэхналогіі металаў*
	+ *Інстытут тэхнічнай акустыкі*
	+ *Фізіка-тэхнічны інстытут*
* Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне парашковай металургіі
	+ *Інстытут парашковай металургіі імя акадэміка А. У. Романа*
	+ *Маладзечанскі завод парашковай металургіі*
* Аб’яднаны інстытут машынабудавання
* Аб’яднаны інстытут энергетычных і ядзерных даследаванняў «Сосны»
* Інстытут цепла- і масаабмену імя А. В. Лыкава
* Інстытут энергетыкі
* Цэнтр радыётэхнікі НАН Беларусі
* Інстытут жыллёва-камунальнай гаспадаркі
* Навукова-вытворчы цэнтр шматфункцыянальных беспілотных комплексаў

 |
| Аддзяленне хіміі і навук аб Зямлі | 
* Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне «Хімічныя прадукты і тэхналогіі»
	+ *Інстытут агульнай і неарганічнай хіміі*
	+ *Інстытут фізіка-арганічнай хіміі*
* Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне «Хімічны сінтэз і біятэхналогіі»
	+ *Інстытут біяарганічнай хіміі*
	+ *Гасразліковая доследная вытворчасць Інстытута біяарганічнай хіміі*
	+ *Рэспубліканскае вытворчае ўнітарнае прадпрыемства «Акадэмфарм»*
* Інстытут прыродакарыстання
* Палескі аграрна-экалагічны інстытут
* Інстытут хіміі новых матэрыялаў
* Рэспубліканскі цэнтр палярных даследаванняў

 |
| Аддзяленне медыцынскіх навук | 
* Інстытут біяхіміі біялагічна актыўных злучэнняў
* Інстытут фізіялогіі
* Інстытут радыебіялогіі

 |
| Аддзяленне біялагічных навук | 
* Навукова-практычны цэнтр па біярэсурсах
	+ *Інстытут лесу*
	+ *Інстытут эксперыментальнай батанікі імя В.Ф. Купрэвіча*
	+ *Цэнтральны батанічны сад*
* Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне «Хімічны сінтэз і біятэхналогіі»
	+ Інстытут біяфізікі і клетачнай інжынерыі
	+ Інстытут генетыкі і цыталогіі
	+ Інстытут мікрабіялогіі

 |
| Аддзяленне аграрных навук | 
* Навукова-практычны цэнтр па земляробстве
	+ *Інстытут глебазнаўства і аграхіміі*
	+ *Інстытут аховы раслін*
	+ *Інстытут меліярацыі*
	+ *Інстытут ільну*
	+ *Палескі інстытут раслінаводства*

* Навукова-практычны цэнтр па жывёлагадоўлі
	+ *Інстытут эксперыментальнай ветэрынарыі імя С. М. Вышалескага*
	+ *Інстытут рыбнай гаспадаркі*
* Навукова-практычны цэнтр па бульбаводстве і плодаагародніцтве
	+ *Інстытут агародніцтва*
	+ *Інстытут пладаводства* (*Музей гісторыі пладаводства Беларусі*)
	+ *Талачынскі кансервавы завод*)
	+ Навукова-практычны цэнтр па механізацыі сельскай гаспадаркі
* Навукова-практычны цэнтр па харчаванні
	+ *Інстытут мяса-малочнай прамысловасці*
* Віцебскі занальны інстытут сельскай гаспадаркі
* Гродзенскі занальны інстытут раслінаводства
* Інстытут сістэмных даследаванняў у АПК
* Беларуская сельскагаспадарчая бібліятэка імя І.С. Лупіновіча

 |
| Аддзяленне гуманітарных навук і мастацтваў | 
* Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры
	+ *Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа*
		- *Рэспубліканская тапанімічная камісія*
	+ *Інстытут літаратуразнаўства імя Янкі Купалы*
	+ *Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы*
		- *Музей старажытнабеларускай культуры*
* Інстытут гісторыі
* Інстытут філасофіі
* Інстытут сацыялогіі
* Інстытут эканомікі
* Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа
* Інстытут падрыхтоўкі навуковых кадраў

 |
| Арганізацыі пры Прэзідыўме НАН Беларусі | 
* Беларускі рэспубліканскі фонд фундаментальных даследаванняў
* Цэнтр сістэмнага аналізу і стратэгічных даследаванняў
* Музей гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі

 |
| Расфарміраваныя арганізацыі АН БССР | 
* Інстытут нацыянальных меншасцей
* Інстытут псіханеўралогіі
* Інстытут фізікі і матэматыкі
* Інстытут хіміі
* Інстытут будаўніцтва і архітэктуры
* Інстытут водных праблем
* Інстытут біялогіі
* Медыцынскі навукова-даследчы кабінет
* Аддзел фізіялогіі і сістэматыкі ніжэйшых раслін
* Сектар геранталогіі
* Камісія па вывучэнні Заходняй Беларусі
* Аддзяленне матэматычных і прыродазнаўчых навук
* Аддзяленне прыродазнаўчых і сельскагаспадарчых навук
* Аддзяленне фізіка-матэматычных, хімічных і геалагічных навук
* Аддзяленне біялагічных, сельскагаспадарчых і медыцынскіх навук

 |
| Расфарміраваныя арганізацыі НАН Беларусі | 
* Інстытут энергетыкі АПК
* Інстытут малекулярнай і атамнай фізікі
* Інстытут прыкладной оптыкі
* Інстытут электронікі
* Інстытут радыяцыйных фізіка-хімічных праблем
* Інстытут радыеэкалагічных праблем
* Інстытут праблем энергетыкі
* Інстытут геахіміі і геафізікі
* Інстытут дзяржавы і права
* Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы
* Аддзел навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках
* Аддзел аптычных праблем інфарматыкі
* Навукова-даследчы цэнтр праблем рэсурсазберажэння
* Навуковы цэнтр праблем механікі машын
* Гомельскі філіял
* Гродзенскі філіял

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 744154387332330970002 |