recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Белы шакалад** — кандатарскі выраб, які атрымліваецца на аснове какавы, малака (ці прадуктаў яго перапрацоўкі) і цукру, у склад якога ўваходзіць не менш 20 % масла какавы і не менш 14 % сухіх рэчываў малака (і/ці прадуктаў яго перапрацоўкі), у тым ліку не менш 3,5 % малочнага тлушчу. У склад белага шакаладу не ўваходзяць какава цертая і какава-парашок. Акрамя гэтага, Упраўленне па кантролю за якасцю прадуктаў харчавання і лекаў ЗША абмяжоўвае ўтрыманне ў белым шакаладзе цукру ці іншых падсалоджвальнікаў 55-ю працэнтамі.

Вынайдзены ў Швейцарыі пасля Першай сусветнай вайны. Прамыслова вырабляецца з 1930 кампаніяй Nestlé.

У белым шакаладзе значна паніжана колькасць тэабраміну і кафеіну ў параўнанні з тымі відамі шакаладу, дзе прысутнічае какава-парашок, што робіць магчымым яго спажыванне асобамі, якія з медыцынскіх прычын пазбягаюць прымаць названыя псіхаактыўныя рэчывы.


|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Белы шакалад на Вікісховішчы |
**Анры Шарль Манген** (фр.: Henri Charles Manguin; 23 сакавіка 1874, Парыж — 25 верасня 1949, Сен-Трапэ) — французскі мастак-постімпрэсіяніст, прадстаўнік кірунку фавізм.

Манген навучаўся ў Вышэйшай школе прыгожых мастацтваў у Парыжы пад кіраўніцтвам Гюстава Маро, дзе пасябраваў з Альберам Марке, Анры Мацісам, Альберам Гіёмам, Жоржам Руо і Шарлем Камуанам. Выпрабаваў вялікі ўплыў імпрэсіянізму, які выявіўся ў шырокім выкарыстанні ім яркіх пастэльных адценняў. Ён ажаніўся ў 1899 годзе і зрабіў шматлікія партрэты сваёй жонкі Жанны і іх сям’і.

У 1902 год правёў першую выстаўку, у Салоне незалежных і пасля ў Восеньскім салоне. Многія яго карціны адлюстроўваюць міжземнаморскія пейзажы, якія сталі верхам яго працы ў напрамку фавізму.

Пасля Восеньскага салона 1905 года Амбруаз Валар набыў 142 карціны мастака, а таксама пастэлі і малюнкі на агульную суму 7000 франкаў.

У 1908 годзе Манген са сваім сябрам Альберам Марке адправіўся ў пошуках натхнення ў Італію. У 1909 годзе мастак удзельнічаў у групавой выстаўцы ў Расіі. Першая персанальная выстаўка Мангена адбылася ў 1910 годзе ў парыжскай галерэі Druet. Работы Мангена былі таксама прадстаўлены на Міжнароднай выстаўцы сучаснага мастацтва ў Нью-Ёрку ў 1913 годзе.

У пачатку Першай сусветнай вайны ён пераязджае з сям’ёй у Швейцарыю і застаецца там да 1919 года, пасля чаго вяртаецца ў Нёі-сюр-Сен і з 1920 года працуе на віле L’Oustalet у Сен-Трапэ.

У 1920 годзе Манген выстаўляецца ў Галерэі Марселя Бернхейма разам з Отманам, Тырманам, Аляксандрам-Полем Кану і іншымі. У 1938 годзе галерэя Druet закрылася, карціны мастака выкупіў яго сын, з іх восем палотнаў былі знішчаны самім Мангенам. У 1940 годзе некаторыя з работ Мангена былі выстаўлены на Венецыянскай біенале.

Падчас Другой сусветнай вайны мастак працаваў у Парыжы, Сен-Трапэ і Авіньёне.

Зноскі
------

1. ↑  Henri Charles Manguin<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Henri Charles Manguin // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  Henri Charles Manguin // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
4. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Brockhaus · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1353859 · BNF: 121132948 · CiNii: DA0909660X · GND: 118940554 · ISNI: 0000 0000 8091 2894 · LCCN: n81074777 · NLA: 35325586 · NTA: 070021554 · NUKAT: n2012060737 · SUDOC: 029524946 · VIAF: 12145857777423020913 · ULAN: 500010364 |

 |
**Анры Марэ** (франц. Henry Moret, 12 снежня 1856, Шэрбур — 5 мая 1913, Парыж) — французскі мастак-постімпрэсіяніст, член Понт-Авенскай школы.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Шэрбуры 12 снежня 1856 года, сын Луізы Марэ, бацька яго невядомы. Праходзіў ваенную службу ў Лар’яне, дзе адкрыў для сябе паўднёвае ўзбярэжжа Брэтані; там жа, у Лар’яне, у вольны ад службы час пачаў браць урокі ў мясцовага мастака Эрнеста Каральера. Пакінуўшы войска ў 1876 годзе, Мора паступіў у Школу прыгожых мастацтваў у Парыжы, быў прыняты ў клас Жана-Леона Жэрома і Жана-Поля Ларана; затым працягнуў навучанне ў Акадэміі Жуліяна.

Першую сваю вялікую працу, пейзаж «Пляж Лакельтаз падчас адліву», Мораарэ выставіў у Парыжскім салоне 1880 года. Падчас салона ён пазнаёміўся з мастаком Марыюусам Гурдо, які прымыкае да групы імпрэсіяністаў. Гурдо дапамог яму выставіцца ў Салоне французскіх мастакоўrufr 1881 года, а ў 1884 годзе — у Салоне незалежных.

У 1888 годзе ў Брэтані Марэ знаёміцца ​​з Полем Гагенам і Эмілем Бернарам і становіцца адным з удзельнікаў Понт-Авенскай школы. Неўзабаве Марэ заключае кантракт з Полем Дзюран-Руэлем, які з гэтага часу становіцца яго асноўным прадаўцом карцін. У 1898 годзе Дзюран-Руэль праводзіць у Парыжы першую персанальную выставу Марэ. Усяго праз галерэю Дзюран-Руэля прайшло каля 800 карцін Марэ.

Памёр 5 траўня 1913 гады ў Парыжы.

Зноскі
------

1. 1 2   Праверана 22 жніўня 2017.
2. 1 2  Henri Moret<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑  RKDartists Праверана 2 чэрвеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
Галілеа Галілей першым пачаў выкарыстоўваць тэлескоп для назіранняў
**Астраном** — вучоны, які спецыялізуецца ў галіне астраноміі.

**Прафесійныя астраномы** — людзі, якія займаюцца астраноміяй прафесійна. Сучасныя метады астраноміі патрабуюць добрых ведаў матэматычных метадаў, таму ў прафесійных астраномаў звычайна ёсць адпаведная вышэйшая профільная адукацыя. Яны працуюць у абсерваторыях, даследчых цэнтрах або ўніверсітэтах. Вялікую частку часу вучоныя гэтай спецыяльнасці праводзяць у навуковых даследаваннях і аналізе інфармацыі, некаторыя вучоныя сумяшчаюць прафесійную занятасць з выкладчыцкай і папулярызатарскай працай. Істотна, што, з прычыны пашыранасці астраноміі як навукі, агульная катэгорыя астраномаў падзяляецца на мноства вузкіх спецыяльнасцяў: напрыклад, касмолагаў, планетолагаў, астрафізікаў, астрахімікаў, астрабіёлагаў і г.д.

Колькасць прафесійных астраномаў (у суадносінах са спецыялістамі ў іншых натуральных навуках) адносна невялікая. У Амерыканскім астранамічным таварыстве (American Astronomical Society), якое з'яўляецца галоўнай арганізацыяй прафесійных астраномаў у Паўночнай Амерыцы, уваходзіць прыблізна 6500 удзельнікаў. Сюды ўключаны вучоныя з іншых абласцей, такіх як фізіка, геалогія, машынабудаванне, даследчыя інтарэсы якіх так ці інакш звязаны з астраноміяй. Міжнародны Астранамічны Саюз (International Astronomical Union) уключае амаль 10 000 удзельнікаў з 87 краін свету.

Беларускія астраномы
--------------------

* Уладзімір Аляксандравіч Голубеў

Гл. таксама
-----------

* Астраномія

Спасылкі
--------

* Амерыканскае Астранамічнае Таварыства  (англ.)
* Міжнародны Астранамічны Саюз  (англ.)
* Astronomical Society of the Pacific  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · У. Даля |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11949655s · GND: 4003310-7, 4604154-0 · LCCN: sh85008992 · Microsoft: 2779121111 · NDL: 00572841 · NKC: ph118647, ph229479 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Габец.
**Валерый Уладзіміравіч Габец** — беларускі спецыяліст у галіне будаўніцтва дарог.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1981 годзе.

У 1981—1986 майстар Дарожна-будаўнічага ўпраўлення № 12 Дарожна-будаўнічага трэста № 5 Міністэрства будаўніцтва і эксплуатацыі аўтамабільных дарог БССР, г. Мінск. У 1986—1991 — вытворца работ Дарожна-будаўнічага ўпраўлення № 12 Дарожна-будаўнічага трэста № 5 Міністэрства будаўніцтва і эксплуатацыі аўтамабільных дарог Рэспублікі Беларусь, г. Мінск. З лютага 1991 па ліпень 1991 — галоўны інжынер Дзяржаўнага малога прадпрыемства ТАА «Дарбуд-Сэрвіс», г. Мінск. У 1991—1993 — выканаўчы дырэктар Вытворча-будаўнічай фірмы «Дарбуд-Сэрвіс», г. Мінск.

У 1994—1995 працаваў намеснікам генеральнага дырэктара па аператыўнай, дыспетчарскай і ахоўнай рабоце Беларуска-Германскага сумеснага прадпрыемства «ТБ Дарбуд», г. Мінск. У 1995—1997 — намесніка дырэктара па будаўніцтве Беларуска-Германскага сумеснага прадпрыемства «ТБ Дарбуд», г. Мінск.

У 1997—2014 гадах дырэктар філіяла Дарожна-будаўнічае ўпраўленне № 12 адкрытага акцыянернага таварыства «Дарожна-будаўнічы трэст № 5», п. Ждановічы.

З 2014 па люты 2019 года генеральны дырэктар адкрытага акцыянернага таварыства «Дарожна-будаўнічы трэст № 5», г. Мінск.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Габец Валерий Владимирович  (руск.)
**Аляксандр Сяргеевіч Арцюшкевіч** (нар. 31 студзеня 1947, Барань, Аршанскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі вучоны. Доктар медыцынскіх навук (1996), прафесар.

Біяграфія
---------

У 1965 годзе скончыў Аршанскую сярэднюю школу № 2, у 1970 годзе — стаматалагічны факультэт Смаленскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута.

Працаваў урачом-стаматолагам Кіраўскай раённай бальніцы Калужскай вобласці, з 1973 па 1975 год — урачом-стаматолагам медыка-санітарнай часткі Аршанскага льнокамбіната, паралельна вучыўся ў клінічнай ардынатуры Мінскага дзяржаўнага медінстытута.

У 1978—1982 гадах вучыўся ў аспірантуры пры кафедры хірургічнай стаматалогіі Беларускага дзяржаўнага інстытута ўдасканалення ўрачоў (БелДІУУ). З 1981 па 1991 год — асістэнт кафедры.

У 1991 годзе абраны на пасаду загадчыка кафедры хірургічнай стаматалогіі БелДІУУ. З 1992 па 1997 год — загадчык кафедры хірургічнай і артапедычнай стаматалогіі. З 1998 года па сённяшні дзень — загадчык кафедры сківічна-тварнай хірургіі БелМАПА.

У 1996 годзе прысвоена званне прафесара.

Навуковая дзейнасць
-------------------

апублікаваў звыш 150 навуковых прац, у тым ліку даведнікі і практычныя кіраўніцтвы.

Аўтар 11 патэнтаў і аўтарскіх пасведчанняў на вынаходніцтвы. Ён член Вучонага Савета БелМАПА, старшыня праблемнай камісіі БелМАПА. У 2002 годзе за шматгадовую і добрасумленную працу ўзнагароджаны Ганаровай граматай Мінскага абласнога выканаўчага камітэта.

Літаратура
----------

* Александру Сергеевичу Артюшкевичу — 60 лет // Современная стоматология. — 2007. — № 1. — С. 118.
* Арцюшкевіч Аляксандр Сяргеевіч // Памяць: Орша. Аршанскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад.: Т. Г. Ігнацьева [і інш.]; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2000. — Кн. 2. — С. 418.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чаканаў.

**Валерый Уладзіміравіч Чаканаў** (нар. 1951) — беларускі інжынер і гаспадарчы дзеяч. Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь (2003).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Новасібірску ў 1951 годзе. Там жа скончыў Інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту. Вучыўся на факультэце «Масты і тунэлі» на спецыяльнасці «метрапалітэны». Пасля заканчэння чатыры гады прапрацаваў у Ташкенце.

У 1973—1977 гадах інжынер, старшы інжынер, кіраўнік групы філіяла «Ташметрапраект».

Пазней прыехаў у Мінск. У 1977—1978 гадах — кіраўнік групы філіяла «Мінскметрапраект». У 1978—1984 гадах — галоўны інжынер праектаў, галоўны інжынер. У 1984—1991 гадах — начальнік філіяла «Мінскметрапаект». 1991—2000 года — дырэктар арэнднага прадпрыемства «Мінскметрапраект», пасля гэтага дырэктар ААТ «Мінскметрапраект».

Звольніўся з пасады дырэктара ў 2018 годзе.

Зноскі
------

1. 1 2  Валерий Чеканов. Минскому метро есть чем гордиться!
2. ↑  Как совет отца определил судьбу сына, и почему в бесконечном строительстве метро есть своя прелесть Архівавана 8 чэрвеня 2022.  (руск.)

Спасылкі
--------

* Валерий Владимирович Чеканов Архівавана 27 верасня 2022.  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Адашкевіч.
**Уладзімір Сцяпанавіч Адашкевіч** (нар. 11 лістапада 1949, в. Казлоўшчына Ашмянскага раёна Гродзенскай вобласці) — беларускі палітык. Кандыдат сацыялагічных навук.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга сельскагаспадарчую акадэмію (вучоны аграном), Мінскую вышэйшую партыйную школу, Акадэмію народнай гаспадаркі пры Урадзе Расійскай Федэрацыі па спецыяльнасці дзяржаўнае кіраванне.

Працоўную дзейнасць пачаў галоўным аграномам калгаса імя Куйбышава Слаўгарадскага раёна Магілёўскай вобласці. Працаваў старшынёй калгаса «Звязда», калгаса «Зара» Слаўгарадскага раёна, першым намеснікам старшыні Слаўгарадскага райвыканкама — старшынёй раённага аграпрамысловага аб’яднання. Займаў пасады намесніка загадчыка аддзела сельскай гаспадаркі і харчовай прамысловасці Магілёўскага абкама КПБ, першага сакратара Касцюковіцкага райкама КПБ, старшыні Касцюковіцкага раённага Савета дэпутатаў і Касцюковіцкага райвыканкама, першага намесніка старшыні Магілёўскага аблвыканкама — старшыні камітэта па сельскай гаспадарцы і харчаванню, намесніка дырэктара па інфармацыйна-выхаваўчай рабоце Магілёўскага аўтамабільнага завода імя С. М. Кірава, старшыні Аршанскага райвыканкама Віцебскай вобласці.

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга і чацвёртага скліканняў.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Пашаны, Ганаровай граматай Парламенцкага Сходу Саюза Беларусі і Расіі, ордэнам Рускай праваслаўнай царквы Святога роўнаапостальнага Вялікага князя Уладзіміра.

Зноскі
------

1. ↑  АДАШКЕВИЧ ВЛАДИМИР СТЕПАНОВИЧ(недаступная спасылка)
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
**Астрамечаўская сядзіба** — колішняя сядзіба ў в. Астрамечава Брэсцкага раёна.

Гісторыя
--------

Старадаўняя сядзіба. У пісьмовых крыніцах упамінаецца з XV ст. як радавое гняздо Астрамечаўскіх, а пазней Іллінічаў. Вядома, што ў І-й палове XIX ст. ў Астрамечаве існавалі два маёнткі. Уладальнікам іх быў Юліян Сузін з небагатага шляхецкага роду. У 1840 г. яго дачка Разалія выйшла замуж за вайсковага палкоўніка Юзафа Ігнацы Пузыну (1800—1874), і з той пары Астрамечаўская
сядзіба па спадчыне перайшла да роду Пузынаў. Пасля Юзафа Ігнацы ўладальнікам Астрамечава па спадчыне стаў яго старэйшы сын Аляксандр (1844—1914).

Вядома таксама, што да Першай сусветнай вайны ў Астрамечаве існаваў невялікі драўляны аднапавярховы дом, пабудаваны, магчыма, у 2-й палове XVIII ст. калі ўладальнікам гэтай зямлі быў род Сузінаў. Будынак сямівосевы, у плане прамавугольны. Сцены складзены з моцных бярвёнаў на даволі высокім падмурку. З боку параднага ўвахода дом меў ганак на дзвюх парах калон, на якія абапіраўся трохвугольны франтон, аздоблены мастацкім арнаментам. Сцены звонку былі неатынкаваныя. Аконныя рамы і аканіцы афарбаваны ў белы колер. Дом быў накрыты гладкім чатырохсхільным гонтавым дахам і абкружаны вялікім пейзажным паркам, дрэвы якога мелі стары ўзрост.

Уладальнікі сядзібы, верагодна, пахаваныя побач з мясцовай царквой.

Пасля Першай сусветнай вайны двор быў распрададзены, а сядзібны дом і парк паступова разбурыліся.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Астрамечава // Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы) / Л. М. Несцярчук. — Мн.: БЕЛТА, 2002. — 336 с. — ISBN 985-6302-37-4.

Літаратура
----------

* Астрамечава // Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы) / Л. М. Несцярчук. — Мн.: БЕЛТА, 2002. — 336 с. — ISBN 985-6302-37-4.

Спасылкі
--------

* Астрамечаўская сядзіба на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Астрамечаўская сядзіба на сайце «Архіварта»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кісель.
**Валерый Уладзіміравіч Кісель** (19 студзеня 1949, г. Бабруйск, Магілёўская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1967 годзе з адзнакай СШ № 4 г. Бабруйска, у 1972 годзе з адзнакай архітэктурны факультэт БПІ па спецыяльнасці «Архітэктура». У 1972—1983 гадах працаваў у інстытуце «Белдзяржпраект», архітэктар, старэйшы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў, галоўны архітэктар праектаў; з 2004 года галоўны архітэктар Творчай майстэрні архітэктара Дулевіча Г. А..

Член Саюза архітэктараў СССР з 1978 года, навуковы сакратар секцыі жылых і грамадскіх будынкаў Саюза архітэктараў Беларусі (1990—1992).

Творчаць
--------

Комплекс інстытутаў аддзялення грамадскіх навук Акадэміі навук БССР на Акадэмічнай вуліцы
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): комплексы будынкаў інстытутаў аддзялення грамадскіх навук АН БССР[d] па вул. Акадэмічнай у г. Мінску (1977); грамадска-адміністрацыйныя будынкі па пр. Машэрава у г. Мінску (1979), адміністрацыйны будынак Дома Саветаў у г. Ашмяны Гродзенскай вобласці (1978), 9-павярховыя жылыя дамы па пр. Пушкіна ў г. Магілёве (1980), будынкі раённых народных судоў па вул. Бельскага ў г. Мінску (1981); комплекс 16-павярховых жылых дамоў з магазінам «Дом адзення» на пл. Перамогі ў г. Магілёве (1981); серыя тыпавых праектаў 9-12-павярховых буйнапанэльных жылых дамоў і блок-секцый для Магілёўскага ДБК (1980—1982); праекты жылых дамоў у забудове мікрараёнаў № 1,4,5 па Віцебскім праспекце ў г. Магілёве (1982—1988); праекты рэканструкцыі шэрагу жылых дамоў і гарадской дзіцячай бібліятэкі ў г. Слуцку Мінскай вобласці (2004—2005); праект Рэспубліканскага навукова-практычнага цэнтра неўралогіі і нейрахірургіі па вул. Ф. Скарыны ў г. Мінску (2005—2012); праект рэканструкцыі адміністрацыйнага будынка пракуратуры г. Мінска па вул. Ракаўскай у г. Мінску (2005—2011); шматкватэрны жылы дом № 7 у мікрараёне Лебядзіны ў г. Мінску (2009—2013).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны бронзавым медалём ВДНГ СССР (1979) за ўдзел у праектаванні комплексу будынкаў па пр. Машэрава (цяпер пр. Пераможцаў) у г. Мінску.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кисель Валерий Владимирович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Александр Сергеевич Кисель // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Джордж Вашынгтон Гейл Ферыс Малодшы** (англ.: George Washington Gale Ferris, Jr.; 14 лютага 1859 — 22 лістапада 1896) — амерыканскі інжынер, вядомы як вынаходнік кола агляду.

Біяграфія
---------

Ферыс нарадзіўся ў Гейлсбергу — горадзе, названым імем яго цёзкі Джорджа Вашынгтона Гейла. Сям’я прадала сваю малочную ферму і пераехала ў Карсан-Сіці, калі Ферысу было пяць гадоў. Пазней яны перасяліліся ў Каліфорнію, і Ферыс наведваў школу ў горадзе Окленд. Ён скончыў Політэхнічны інстытут Рэнселіра ў 1881 годзе са ступенню ў грамадзянскім будаўніцтве.

Пасля гэтага ён пачаў кар’еру ў індустрыі чыгуначнага транспарту і зацікавіўся будаўніцтвам мастоў. Ён заснаваў кампанію *GWG Ferris & Co.* у Піцбургу, якая тэставала і правярала стан металаканструкцый для чыгуначнага і маставога будаўніцтва.

Ферыс найбольш вядомы стварэннем першага кола агляду для Сусветнай выстаўкі ў Чыкага ў 1893 годзе. Гэты праект увекавечыў прозвішча інжынера ў англійскай мове: любое кола агляду ў Амерыцы завуць колам Ферыса (*Ferris wheel*).

Памёр 22 лістапада 1896 года ва ўзросце 37 гадоў у пітсбургскай бальніцы *Mercy Hospital* ад брушнага тыфу.

Зноскі
------

1. 1 2  George Washington Gale Ferris // GeneaStar<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98769076'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3100478'></a>
2. 1 2  Alumni Hall of Fame **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Політэхнічны інстытут Рэнселіра. — «Ferris began his career in the railroad industry and pursued an interest in bridge building.»  Архівавана з першакрыніцы 24 красавіка 2012. Праверана 22 снежня 2007.
3. ↑  Bird's-Eye View of the World's Columbian Exposition, Chicago, 1893 **(нявызн.)**. *World Digital Library* (26 ліпеня 1893). Праверана 17 ліпеня 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | American National Biography · Notable Names Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 140713271 · ISNI: 0000 0001 2208 6325 · LCCN: n84017493 · SUDOC: 148951198 · VIAF: 8777425 |
**Тамбукту** (фр.: Tombouctou) — старажытны горад у Малі. Знаходзіцца на поўнач ад ракі Нігер, ля паўднёвай ускраіны пустыні Сахара.

Грабніцы сямі суфійскіх святых у старажытным ісламскім цэнтры Тамбукту разграмілі ў 2012 годзе тэрарысты з групоўкі «Ансар-ад-Дын». Акрамя таго, баевікі сарвалі вароты мячэці Сядзі Ях’я і знішчылі больш за чатыры тысячы старажытных рукапісаў, што захоўваліся ў Горадзе 333 святых. Праз тры гады арганізатар тэракта быў арыштаваны і перададзены Гаагскаму суду. Гэта першы ў гісторыі працэс па абвінавачванні ў разбурэнні помнікаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Па яго выніках суд прыгаварыў тэрарыста да дзевяці гадоў пазбаўлення волі і абавязаў выплаціць кампенсацыю ў памеры 2,7 мільёна еўра. Прадстаўнікі ЮНЕСКА абвясцілі, што разам з Еўрапейскім саюзам дапамогуць у аднаўленні страчаных каштоўнасцяў і культурнай спадчыны Малі.

Зноскі
------

1. ↑  zviazda.by



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX461023 · GND: 4119616-8 · LCCN: n82085135 · NDL: 00628823 · NKC: ge507331 · SUDOC: 027649938 · VIAF: 145377145 |

 |
Тарак-тамга
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Тамга (значэнні).
**Тамга́ Гірэ́яў** (крымскатат.: taraq tamğa «Тара́к-тамга́») — радавы знак роду, што кіраваў Крымскім ханстве дынастыі Гірэяў, які выкарыстоўваецца сёння крымскімі татарамі ў якасці нацыянальнага сімвалу.

Выява Тамга на манетах Крымскага ханства
Першым пачаў выкарыстоўваць гэты сімвал заснавальнік Крымскага ханства Хаджы I Гірэй. У ханскім Крыме тарак-тамга з’яўлялася сімвалам кіруючай дынастыі і ханскай улады. Выява тарак-тамгі чаканіўся на манетах, яна адлюстроўвалася на фасадах грамадскіх будынкаў (да нашых дзён захаваліся фрэскі і рэльефы ў Бахчысарайскім ханскім палацы.

Назва тарак-тамга азначае ў даслоўным перакладзе з крымскататарскай «грэбень-тамга» (крымскатат.: taraq — грэбень; tamğa- тамга, таўро). Існуюць розныя інтэрпрэтацыі гэтага сімвалу (грэбень, шалі ў стане раўнавагі і інш.) і напаўлегендарныя гісторыі, якія апісваюць яго паходжанне.

Гл. таксама
-----------

* Сцяг крымскіх татараў
* Тамга

Зноскі
------

1. 1 2  *Смирнов В. Д.* Крымское ханство под верховенством Оттоманской Порты до начала XVIII в. — 1897. — С. 192—200.
2. ↑  O. Retowski. Die Munzen der Girei. 1905
3. ↑  *Акчокраклы О.* Татарские тамги в Крыму (Мат-лы науч.-этногр. экспедиции по изучению татар. культуры в Крыму, 1925) // Изв. Крымского педагогического института. — 1927. — Кн. 1. — С. 32—47.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Маркевіч.
**Леанід Аляксеевіч Марке́віч** (5 жніўня 1896, Вільня — 18 мая 1980) — беларускі кампазітар, дырыжор. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1944).

Біяграфія
---------

У 1921—1928 гадах дырыжор БДТ-1, у 1929—1965 гадах загадчык музычны часткі і дырыжор Беларускага тэатра імя Я. Коласа.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1963 года.

Творчасць
---------

Аўтар музыкі да спектакляў у БДТ-1 «Кастусь Каліноўскі» і «Каваль-ваявода» Е. Міровіча, «На Купалле» М. Чарота, «Вяселле» В. Гарбацэвіча, «Панскі гайдук» Н. Бываеўскага (усе з У. Тэраўскім), «Стралок Тэль» С. Заяіцкага[ru] (з М. Куперам), «Інга» А. Глебава[ru], «Мешчанін у дваранах[ru]» Мальера і інш.; у тэатры імя Я. Коласа — «Машэка» В. Вольскага, «Навальніца будзе» паводле трылогіі Я. Коласа «На ростанях», «Святло з Усходу» П. Глебкі, «Алазанская даліна» К. Губарэвіча і І. Дорскага, «На крутым павароце» Губарэвіча, «Мараль пані Дульскай[pl]» Г. Запольскай, «Родная маці» М. Алтухова, «Цудоўны сплаў» У. Кіршона, «Пад адным небам» А. Маўзона, «Лекар паняволі[ru]» Мальера і інш.

Літаратура
----------

* *Юўчанка Н. А.* Маркевіч Леанід Аляксеевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
**Зялёнакашульнікі** (англ.: Greenshirts) — паслядоўнікі адкрыта фашысцкай ірландскай Нацыянальнай карпаратыўнай партыі Оўэна О’Дафі пасля расколу Фінэ Гэл. У 1936 годзе О’Дафі ўзначаліў атрад добраахвотнікаў для дапамогі Франсіска Франка ў іспанскай грамадзянскай вайне, і пайшоў на пенсію пасля вяртання. Без яго зніклі і зялёнакашульнікі, і Нацыянальная карпаратыўная партыя. Фінэ Гэл стала адной з галоўных дэмакратычных партый Ірландыі. Зялёнакашульнікі адрозніваюцца ад добра вядомых сінекашульнікаў, якімі называліся паслядоўнікі О’Дафі да расколу ў Фінэ Гэл, хоць толькі 80 з сінекашульнікаў пасля сталі зялёнакашульнікамі.

Іншыя выкарыстанні
------------------

Назва таксама ўжывалася да паслядоўнікаў іншых палітычных груп, якія прынялі сваёй уніформай зялёныя кашулі, у прыватнасці, Партыя сацыяльнага крэдытавання Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі, французскі Аграрны рух Анры Доржэрэса, бразільскія інтэгралісты, румынская Жалезная гвардыя, італьянская Ліга Поўначы і Венгерская нацыянал-сацыялістычная партыя рабочых і сялян.

Заўвагі
-------

1. ↑  TORINO, RONDE NOTTURNE DELLE CAMICIE VERDI — Repubblica.it » Ricerca **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 11 студзеня 2012.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Барэйша.
**Леанід Андрэевіч Барэйша** (нар. 6 красавіка 1947, Орша) — былы футбаліст, а потым трэнер.

Біаграфія
---------

Нарадзіўся ў Оршы, праз год сям’я пераехала ў Падмаскоўе і жылі двухпавярховым бараку. Праз нейкі час сям’я вярнулася ў Оршу.

За сваю кар’еру ён выступаў у аршанскім «Старце», віцебскай «Дзвіне», у складзе «Тэмпа» з Барані стаў бронзавым прызёрам чэмпіянату краіны. У 1990-я гады ўзначальваў аршанскі клуб як трэнер.

З 2004 года з’яўляўся галоўным трэнерам жаночага футбольнага клуба «Тэкстыльшчык».

Зноскі
------

1. ↑  Борейша Леонид Андреевич
2. ↑  Леанід Барэйша: я забіў 120 галоў. Запісваў кожны мяч
3. ↑  Леанід Барэйша пра аршанскі футбол
4. ↑  ЖЕНСКАЯ ЛИГА 2004
**Леанід Васілевіч Хобатаў** (нар. 23 сакавіка 1950, г. Рэчыца, Гомельская вобласць, БССР) — беларускі жывапісец.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1970 годзе Рэспубліканскую школу-інтэрнат па музыцы і выяўленчым мастацтве. У 1975—1981 гадах вучыўся на аддзяленні манументальнага жывапісу Беларускага дзяржаўнага тэатральна-мастацкага інстытута ў прафесара Г. Х. Вашчанкі. З 2000 года загадчык аддзела, з 2003 года дырэктар Рэспубліканскай мастацкай галерэі.

Сябра Саюза мастакоў БССР з 1985 года. Займае пасаду намесніка па выставачнай дзейнасці Старшыні Беларускага саюза мастакоў. У 1986—2005 гадах старшыня творчага аб’яднання «Няміга-17».

Творчасць
---------

Працуе ў галіне манументальна-дэкаратыўнага і станковага жывапісу. Аўтар мастацкага вырашэння станцыі метро «Няміга» (1987), размалёвак «Купалле» для рэстарана «Папараць-кветка» ў г. Маладзечна (1983), Дома шлюбу Цэнтральнага раёна Мінска (1989). Галоўныя формаўтваральныя кампаненты пластычна багатых жывапісных кампазіцый — колер і рытм: «Фамільная чаша», «Вершнік», «Патаемныя сустрэчы», «Доўгі шлях» (усе 1989), «Расставанне» (1990), «Выкраданне Еўропы», «Прыкметы ночы» (абедзве 1991), «Купальшчыцы», «Ва ўвесь голас» (абедзве 1992), «У палоне ў дзеў», «Сустрэча», «Лёс», «Чаканне», «Знак» (усе 1993), «Паданне», «Скрозь вякі», «Прыма», «Пачатак» (усе 1994), «Раўнадзенства» (1997), «Фуга ў чырвоным», «Трыумф белага», «Плынь» (усе 1998), «Праекцыя 7 частак», «Абуджэнне», «Праламленне» (усе 1999), «Марына» (2000), «Агонь» (2002) і інш.

Творы мастака знаходзяцца ў зборах Дзяржаўнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь, Дзяржаўнай Трэццякоўскай галерэі (Масква, Расія), Міністэрстваў культуры Рэспублікі Беларусь і Расійскай Федэрацыі, фондах Беларускага Саюза мастакоў, Нацыянальнага цэнтра сучасных мастацтваў Рэспублікі Беларусь, Музея сучаснага мастацтва (Сабадэль, Іспанія), а таксама прыватных калекцыях Беларусі, Расіі, Францыі, Іспаніі, Канады, Ізраіля, Германіі, ЗША.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём Францыска Скарыны.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Творчая сустрэча з мастаком Леанідам Хобатавым
2. 1 2  БелЭн, 2003
3. ↑  Творчая сустрэча з легендарным беларускім мастаком Леанідам Хобатавым.

Літаратура
----------

* *Салавей Л. Ф.* Хобатаў Леанід Васілевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

Спасылкі
--------

* Творчая сустрэча з мастаком Леанідам Хобатавым
Драўляны бумеранг
**Бумеранг** — разнавіднасць драўлянай кідальнай булавіцы. Назва паходзіць з мовы аўстралійскіх абарыгенаў.

У мінулым — баявая і паляўнічая зброя ў Старажытным Егіпце, Паўднёвай Індыі, Паўднёва-Усходняй Азіі, Інданезіі (Палінезіі), Афрыцы, Паўночнай Амерыцы, на Урале, Еўропе. У аўстралійскіх абарыгенаў распаўсюджаны вяртальныя бумерангі, якія ўяўляюць сабой выгнутую пласціну з ніжняй плоскай паверхняй і верхняй — выпуклай. Цяпер бумеранг выкарыстоўваецца для навострывання спрыту рук і проста для забавы.

Бумеранг шырока вядомы дзякуючы сваёй уласцівасці вяртацца назад, да месца, з якога быў зроблены кідок. У рэчаіснасці гэту ўласцівасць маюць далёка не ўсе бумерангі — толькі вяртальныя, гэтая ўласцівасць рэалізоўваецца толькі пры належным уменні і з абавязковым улікам сілы і напрамку ветру.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11987341m · GND: 4008880-7 · LCCN: sh85015769 · NDL: 00577455 · NKC: ph413838 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гельфанд.
**Леанід Бенецыянавіч Гельфанд** (2 мая 1936, Рагачоў, Гомельская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1959 годзе. Працаваў архітэктарам, кіраўніком групы архітэктараў у Белпрампраекце, з 1966 года — галоўны архітэктар праектаў у Мінскпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1962 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Палац тэніса ў 1980-я
Гімназія № 7 па вул. Слясарнай 
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): НДІ тэхналогіі аўтамабільнай прамысловасці[d] (1963), будаўнічых матэрыялаў[d] (1966), 9-павярховыя (1970-80) і 12-павярховы (1986) жылыя дамы па вул. Пуліхава, школа па вул. Слясарнай (1977), Палац тэніса па праспекце Машэрава (1978), рэканструкцыя стадыёна «Дынама» (1980), комплекс інжынерна-лабараторных карпусоў па вул. Магілёўскай (1984), навучальны камбінат па вул. Шчадрына (1984), лабараторна-вытворчы корпус трэста «Аўтарамбудмантаж» па вул. Чарвякова (1985) у Мінску.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гельфанд Леонид Бенецианович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Гаў-дэ-По ў АртэзеГаў-дэ-По ў Лурдзе
**Гаў-дэ-По** (фр.: Gave-de-Pau) — рака на паўднёвым захадзе Францыі, якая належыць басейну ракі Адур.

Этымалогія
----------

Тэрмін «gave» адносіцца да дакельцкага перыяду і з’яўляецца зборным для назвы водных струменяў у заходніх Пірэнеях. Другая частка назвы паходзіць ад горада По.

Рака пры выхадзе з кара Гаварні

Геаграфія
---------

Даўжыня ракі 193,1 км. Крыніца знаходзіцца ў Пірэнейскіх горах, у кары Гаварні (фран. *Le cirque de Gavarnie*). Гаў-дэ-По зліваецца з Гаў-д'Аларон і ўпадае ў Адур. Дзесяцікіламятровы ўчастак ад зліцця дзвюх рэк да ўпадзення ў Адур завецца «Струмені аб’яднаныя» (фран. *Gaves Réunis*).

Дэпартаменты і гарады
---------------------

Рака працякае ў наступных населеных пунктах:

* Лурд (дэпартамент Верхнія Пірэнеі)
* По, Артэз (дэпартамент Пірэнеі Атлантычныя)

Спасылкі
--------

* Архівавана 15 снежня 2010.
* The Gave de Pau at the Sandre database

1. ↑  Sandre Праверана 8 чэрвеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1520862'></a>
2. ↑  Sandre Праверана 30 мая 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1520862'></a>
3. ↑   Праверана 7 чэрвеня 2020.
**Філіпс Ваўверман** (нідэрл. Philips Wouwerman; ахрышчаны 24 мая 1619, Харлем — пахаваны 23 мая 1668, Харлем, Ніўвекерк) — нідэрландскі мастак.

Ваўверман праславіўся сваімі сцэнамі палявання, партрэтамі вершнікаў. Асабліва папулярныя карціны Ваўвермана, якія паказваюць коней. Яго пейзажы, у якія ўплецена дзеянне, належаць да лепшых узораў галандскага жывапісу Залатога стагоддзя.

Філіпс Ваўверман вучыўся жывапісу ў бацькі, Паўлюса Ёстэна Ваўвермана, і, магчыма, у Франса Халса. На мастака таксама аказалі ўплыў Пітэр Вербек і італізаваны мастак Пітэр ван Лар. У 1638 г. Ваўверман збег з нявестай Ганнай Пітэрс ван Брокхофф у Гамбург, каб ажаніцца там насуперак волі і рэлігійным перакананням свайго бацькі (Ганна была каталічкай). У Гамбургу Вауэрман працаваў у майстэрні Эверта Дэкера. Па вяртанні ў Харлем у 1640 г. уступіў у мясцовую гільдыю мастакоў, а ў 1645-46 г займаў у ёй важную пасаду. Філіпс Ваўверман да канца свайго жыцця дамогся прызнання і пашаны.

Захавалася каля 450 прац мастака. І пасля яго смерці яны карысталіся вялікім поспехам, асабліва ў XVIII у. сярод нямецкіх і французскіх калекцыянераў. У манеры Філіпса Ваўвермана працавалі і яго браты Піт і Ян.

Зноскі
------

1. 1 2  Philip Wouwerman — 2009.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1868372'></a>
2. ↑  *Brozović D. Ladan T.* Philips Wouwerman // Hrvatska enciklopedija — LZMK, 1999. — 9272 с. — ISBN 978-953-6036-31-8<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1264934'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q429032'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18446'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1789619'></a>
3. ↑  Philips Wouwerman<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016. Праверана 27 лютага 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>
**Леанід Аляксеевіч Путырскі** (нар. 1956, г. Маладзечна, Мінская вобласць) — беларускі вучоны і паэт. Доктар медыцынскіх навук, прафесар, член-карэспандэнт Акадэміі медыцынскіх навук Беларусі і Міжнароднай славянскай акадэміі навук.

Біяграфія
---------

Скончыў з залатым медалём школу, у 8-м класе ў складзе маладзечанскай каманды стаў чэмпіёнам БССР па хакеі ў «Залатой шайбе». З чырвоным дыпломам — Беларускі медыцынскі інстытут, скончыў Акадэмію кіравання. Скончыў дактарантуру пры маскоўскім інстытуце анкалёгіі імя Герцэна. З 1979 года- у Навукова-даследчым інстытуце анкалёгіі, кіраўнік аддзелу пухліны малочнай залозы.

Творчасць
---------

Свае першыя вершаваныя радкі пачаў пісаць у Маладзечне ва ўзросце 14 гадоў. Першыя пачуцці і перажыванні складваліся ў радкі і запісваліся ў нататнік. Усе запісы захаваліся і праз шмат гадоў увайшлі ў два першыя зборнікі вершаў. Шмат гадоў разам з жонкай танчыў у народным ансамблі танца «Радуга» і за дваццаць гадоў аб’ехаў увесь Совецкі Саюз, пабываў за мяжой.

Аўтар 9 зборнікаў уласных вершаў: «Огонь и боль», «Верность», «Я приду», «Сила женщины», «Открытое сердце», «Душа», «Голос сердца», «Седые звезды», «Вечная тайна». У пяты зборнік «Адкрытае сэрца» увайшлі вершы, што напісалі пацыенты. Аўтар 2 зборнікаў песень і рамансаў. Каля 50 яго паэтычных твораў пакладзены на музыку. Аўтар кніг «Сердце хирурга», «Спасибо вам».

### Кнігі

* Вечная тайна: сборник поэзии / Леонид Путырский. — Минск : Римско-католический приход святого Симона и святой Елены, 2008. — 240, [6] c.
* Седые звезды: сборник поэзии / Леонид Путырский. — Минск : Римско-католический приход святого Симона и святой Елены, 2016. — 257 с.
* Голос сердца: сборник поэзии / Леонид Путырский. — Минск : Римско-католический приход святого Симона и святой Елены, 2016. — 250 с.
* Удар молнии : истории болезни пациенток, которые так хотели жить… / Л. А. Путырский, Ю. Л. Путырский. — Минск : Тэхналогія, 2012. — 170 с.
* Душа: сборник поэзии / Леонид Путырский. — Минск : Римско-католический приход св. Симона и св. Елены, 2008. — 233, [5] с.
* Открытое сердце: Избр. стихи / Леонид Путырский. — Мн. : УП Культур. центр «Рай», 2001. — 160 с.
* Сила женщины: Избр. стихи / Леонид Путырский. — Мн. : Бел. дом печати, 1998. — 127 с.
* Я приду…: Избр. стихи / Леонид Путырский. — Мн. : Бел. дом печати, 1997. — 125 с.
* Верность: Избр. стихи / Леонид Путырский. — Мн. : Маладзеч. газ. 1996. — 127 с.
* Огонь и боль: Избр. стихи / Леонид Пустырский. — Мн. : Маладзеч. газ. 1996. — 127 с.

Узнагароды
----------

Ордэнам Свяціцеля Кірылы Тураўскага I ступені. За самую нізкую занядбанасць рака малочнай залозы ў Беларусі амерыканцы ўзнагародзілі яго медалём Пашаны. На міжнародным кангрэсе ў Амерыцы атрымаў медаль «Выбітны інтэлект свету». Лаўрэат ВДНХ СССР, у яго 6 медалёў за распрацоўку інструментаў, якія ўжываюцца пры аперацыях у мамолага. Ганаровы грамадзянін горада Маладзечна.

Зноскі
------

1. ↑  Леанід Путырскі
2. ↑  Путырскі Леанід Аляксеевіч
**«Бура і націск»** (ням.: Sturm und Drang) — перыяд у гісторыі нямецкай літаратуры (1767—1785), звязаны з адмовай ад культу розуму, уласцівага класіцызму, на карысць максімальнай эмацыйнасці і апісанню крайніх праяў індывідуалізму, цікавасць да якіх характэрна для прадрамантызму. Назва літаратурнага руху ўзыходзіць да аднайменнай драмы нямецкага пісьменніка Фрыдрыха Максіміліяна фон Клінгера. Пісьменнікаў, якія адносілі сябе да руху «Буры і націску», завуць *шцюрмерамі* (ням. *Stürmer* — «бунтар, буян»).

Ідэолагам гэтага бунту супраць рацыяналізму выступіў нямецкі філосаф Іаган Георг Гаман, які падзяляў погляды французскага пісьменніка і мысліцеля Жан-Жака Русо. Дзеячы «Буры і націску» высока шанавалі перакладныя п'есы Шэкспіра, Асіянавы паэмы і «прыродную» паэзію англічаніна Юнга. У гэты ж час у Еўропе ўзнік новы літаратурны рух, названы сентыменталізмам. Яго прыхільнікі, як і шцюрмеры, выступалі супраць рацыяналістычных пастулатаў класіцызму.

Вядомыя прадстаўнікі «Буры і націску»
-------------------------------------

* Іаган Георг Гаман (1730—1788)
* Генрых Вільгельм фон Герстэнберг (1737—1791)
* Генрых Леапольд Вагнер (1747—1779)
* Іаган Готфрыд Гердэр (1744—1803)
* Іаган Вольфганг Гётэ (1749—1832)
* Якаб Міхаэль Рэйнхальд Ленц (1751—1792)
* Фрыдрых Максіміліян Клінгер (1752—1831)
* Готфрыд Аўгуст Бюргер (1747—1794)
* Крысціян Фрыдрых Даніэль Шубарт (1739—1794)
* Фрыдрых Шылер (1759—1805)
**San Diego Comic-Con International**, таксама вядомы як **Comic-Con** — міжнародны штогадовы фестываль, які праходзіць у горадзе Сан-Дыега з 1970 года. Фестываль быў заснаваны Шэлам Дорфам, Рычардам Альфам, Кенам Кругерам і Майкам Тоўры. Фестываль праходзіць летам на працягу чатырох дзён з чацвярга па нядзелю. У сераду ўвечар адбываецца папярэдні паказ для спецыялістаў, удзельнікаў выстаўкі і некаторых наведвальнікаў, якія заплацілі за ўсе чатыры дні.

Comic-Con International — гэта таксама назва арганізацыі, якая займаецца, акрамя таго, выстаўкай коміксаў, навуковай фантастыкі і фільмаў WonderCon і выстаўкай Alternative Press Expo, на якой дэманструюцца коміксы, выдадзеныя маленькімі выдавецтвамі ці самвыдам. Абедзве выстаўкі праходзяць у Сан-Францыска і Бостане. З 1974 года Comic-Con International уручае прэмію Inkpot Award прафесіяналам у вобласці коміксаў, навуковай-фантастыкі, анімацыі і звязаных абласцей, якія ўдзельнічаюць у якасці гасцей фестывалю Comic-Con. Там жа ўручаецца прэмія за дасягненні ў амерыканскіх коміксах Will Eisner Awards.

Першапачаткова задумваўся як выстаўка коміксаў, навуковай фантастыкі / фэнтэзі і кіно / тэлебачанне, і звязанага з імі папулярнага мастацтва. Цяпер складаецца з і іншых элементаў поп-культуры, такія як літаратура жахаў, мультыплікацыя, анімэ, манга, цацкі, калекцыйныя картачныя гульні, відэагульні, фэнтэзі і вэб-комікс. З'яўляецца найбуйнейшым фестывалем падобнага роду з тых, што праходзяць у ЗША, і трэцім у свеце пасля Камікета ў Японіі і Міжнароднага фестывалю коміксаў у Ангулеме ў Францыі. У 2010 годзе фестываль наведала больш 130 000 чалавек.

Зноскі
------

1. ↑  Памёр стваральнік выстаўкі Comic-Con
2. ↑  Rowe, Peter.  Richard Alf, 59, one of Comic-Con's founders **(нявызн.)**, *U-T San Diego* (January 5, 2012). Праверана January 7, 2012.
3. ↑  Comic-Con co-creator Ken Krueger dies **(нявызн.)**, *BBC News* (November 25, 2009). Праверана January 7, 2012.
4. ↑  Rowe, Peter.  Richard Alf, 59, one of Comic-Con's founders **(нявызн.)**, *U-T San Diego* (5 студзеня 2012). Праверана 7 студзеня 2012.
5. ↑  Comic-Con International's Inkpot Awards Архівавана 25 ліпеня 2011.
6. ↑  Un monumental musée Hergé et une super production Tintin(нявызн.) (January 29, 2009). Праверана October 4, 2009. Архіўная копія **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 27 верасня 2012. Праверана 24 ліпеня 2013.
7. ↑  35th Angouleme Int'l Comics Festival rings down curtain **(нявызн.)** (January 28, 2009). Праверана October 4, 2009.
8. ↑  Peter Rowe.  Invasion of the comic fanatics **(нявызн.)** (July 16, 2009). Праверана October 4, 2009. «And is the Con good enough to survive, in the face of younger rivals? In Angouleme, France, the 34-year-old Festival International de la Bande Dessinée has drawn up to 400,000 comic-book fans.».

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | San Diego Comic-Con International на Вікісховішчы |

* Афіцыйны сайт  (англ.)
**Порцік** (лац.: porticus) — крытая галерэя, перакрыцце якой абапіраецца на калоны, які падтрымліваюць яе або непасрэдна, або з дапамогай архітрава, які ляжыць на іх, або пасродкам перакінутых паміж імі арак. Порцік, адкрыты з аднаго боку, з процілеглага боку абмяжоўваецца сцяной — або глухой, або з дзвярамі і вокнамі.

Гісторыя
--------

Порцік уведзены ў архітэктуру старажытнымі грэкамі і быў запазычаны ад іх старажытнымі рымлянамі. У антычных пабудовах ён служыў месцам, у якім можна было сядзець і прагульвацца, схаваўшыся ад пякучых прамянёў сонца ці ад дажджу. Гэты род пабудоў утрымаўся ў дойлідстве Сярэднявечча (манастырскія клуатры) і эпохі Адраджэнні. У новы час порцікі шырока выкарыстоўваліся ў архітэктуры класіцызму XVIII — першай трэці XIX стагоддзя.

Фотагалерэя
-----------

* Порцік рымскага Пантэона (II стагоддзе н. э.)Порцік рымскага Пантэона (II стагоддзе н. э.)
* Порцік Новага Эрмітажа (1840—1850)Порцік Новага Эрмітажа (1840—1850)

Літаратура
----------

* Heiner Knell: *Architektur der Griechen: Grundzüge*. Wiss. Buchges. Darmstadt, 1988. ISBN 3-534-80028-1

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Порцік на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX534820 · GND: 4264022-2 · LCCN: sh85105083 · Microsoft: 109902967 · NKC: ph1187766 |
Батавы на беразе Паўночнага мора
**Батавы** (лац.: Batavi) — германскае племя, якое аддзялілася ад хатаў з-за ўнутранай звады, і пасялілася каля 50 гады да н. э. у вусці Рэйна, у рымскай правінцыі Белгіка. У 12 годзе да н. э. былі заваяваныя рымлянамі на чале з Друзам і лічыліся з гэтага часу адданымі саюзнікамі Рыма. Адзінае выключэнне складала паўстанне батаваў ў 69, калі ім атрымалася захапіць лагер рымскіх легіянераў Castra Vetera паблізу сённяшняга горада Ксантэна. У IV стагоддзі батавы растварыліся ў франках.

Батавы лічыліся добрымі наезнікамі і плывунамі, летапісцы адзначалі іх мужнасць і стараннасць. З батаваў камплектавалася імператарская конная гвардыя - Equites singulares. Ад батаваў пайшла назва Батавія, яе ўжывалі ў дачыненні да Нідэрландаў.

| Германскія плямёны |
| --- |
| 
Алеманы · Ангрыварыі · Англы · Бавары · Батавы · Бургунды · Вандалы · Вестготы · Гепіды · Герулы · Готы · Гёты · Даны · Квады · *Кімвры*\* · Лангабарды · Лугіі · Маркаманы · Неметы · Остготы · Ругі · Саксы · Свевы · Свеі · Скіры · Таіфалы · Тэўтоны · Тэнктэры · Франкі · Хаты · Херускі · Юты
Племянныя саюзы: Інгевоны · Істэвоны · Герміноны
 |
*Пад гэтай назвай таксама вядомая гара Сінай на Сінайскім паўвостраве*
**Джэбель-Муса** (араб. جبل موسى‎‎, *Jabal Mūsā*; амазігх: **Adrar Musa**) — гара ў Марока, на афрыканскім беразе Гібралтарскага праліва. Размяшчаецца ў некалькіх кіламетрах на захад ад іспанскага эксклава Сеўта. Вышыня 851 м.

Муса па-арабску азначае Майсей, хоць па легендзе гара была названа ў гонар Мусы ібн Нусайра — генерала, які камандаваў мусульманскім уварваннем на Пірэнейскі паўвостраў у 711 годзе.

Джэбель-Муса і Гібралтарская скала, размешчаная на іншым беразе праліва, вядомыя як Геркулесавы слупы, хоць некаторыя паўднёвым слупом завуць гару Ача ў Сеўце.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Джэбель-Муса
Джынсы
**Джынсы** (англ.: jeans) — штаны з шчыльнай баваўнянай тканіны, з праклёпанымі стыкамі швоў на кішэнях. Упершыню выраблены ў 1853 г. Леві Страўсам у якасці рабочага адзення для фермераў, так званых Рэд-Нэкаў. Першапачаткова джынсы шылі з канаплянай парусіны італьянскай або французскай вытворчасці. Менавіта дзякуючы гэтаму матэрыялу джынсы заваявалі славу выключна трывалага адзення.

Вядомыя брэнды
--------------

* Levi’s

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Brockhaus · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12049461r · GND: 4162724-6 · LCCN: sh85069857 · NDL: 00576907 · NKC: ph1060149 |
**Джыралама Касар** (мальт.: Girolamo Cassar; каля 1520 — паміж 1586 і 1592 гадамі) — мальтыйскі архітэктар і ваенны інжынер, паводле праектаў якога было пабудавана мноства будынкаў у горадзе Ла-Валеце, які цяпер ёсць сталіцай Мальты.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся, хутчэй за ўсё, у горадзе Біргу, Мальта (хоць магчыма, што яго месцам нараджэння з’яўляецца Гірджа). Яго сям’я эмігрыравала з Сіцыліі прыкладна ў 1440 годзе. Удзельнічаў у бітве каля вострава Джэрба ў 1560 годзе, а ў 1565 годзе, падчас Вялікай аблогі Мальты, калі востраў быў блакаваны сіламі Асманскай імперыі, працаваў сумесна з і пад кіраўніцтвам архітэктара Франчэска Лапарэлі, які прыбыў на востраў з Італіі і Іспаніі, каб змагацца на баку гаспітальераў падчас аблогі. Пад яго кіраўніцтвам былі адноўлены ўмацаванні, разбураныя ў выніку асманскіх нападаў, і пабудавана некалькі баявых машын, але падрабязны ўнёсак яго невядомы.

Пасля заканчэння аблогі гаспітальеры вырашылі ўзвесці новую сталіцу ў выглядзе ўмацаванага горада ў паўночна-ўсходняй частцы паўвострава Скіберас. Касар пры гэтым займаўся пытаннямі планавання і будаўніцтва горада і ў 1569 годзе, калі Лапарэлі пакінуў Мальту, стаў галоўным архітэктарам праекта.

Дагэтуль будаўніцтва ўмацаванняў горада было амаль завершана, і большая частка працы Касара адносілася да ўзвядзення грамадскіх будынкаў. Тым не менш з-за адсутнасці ў яго вопыту ў праектаванні і будаўніцтве свецкіх і рэлігійных будынкаў рыцары вырашылі адправіць яго ў Італію, дзе ён мог бы набыць веды ў гэтай галіне. Запісаў аб тым, ці сапраўды Касар пакідаў востраў, не захавалася, але гэта не выключана, у тым ліку з-за падабенства архітэктурнага стылю Валеты з тым, які панаваў у той час у Італіі. Тым не менш нават калі ён і быў у Італіі, то не пазней, чым да канца красавіка 1569 года, і вярнуўся на Мальту ў тым жа годзе.

Памёр на Мальце, як лічыцца, у 1592 годзе, але гэта магло адбыцца і ў перыяд з 1586 па 1592 год (часта ў якасці даты смерці паказваецца студзень 1589 года).

Зноскі
------

1. ↑  Gerolamo Cassar // Structurae — Ratingen: 1998. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3791'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1061861'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Structurae |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1029295980 · VIAF: 173183423 |