**Добраахвотная дружына** — аб’яднанне грамадзян Рэспублікі Беларусь, якое ўдзельнічае ў ахове правапарадку. Фарміраванне аказвае дапамогу міліцыі ў падтрыманні грамадскага парадку, а таксама супрацоўнічае з МНС і памежнікамі. Сваю дзейнасць дружына ажыццяўляе на вуліцах гарадоў, дзяржаўнай граніцы, транспартных станцыях, прадпрыемствах, ВНУ і г. д.

Гісторыя
--------

Практыка прыцягнення ў дапамогу праваахоўнікам дружын шырока ўжывалася ў СССР, але з яго распадам узаемадзеянне сілавікоў і грамадскасці амаль спынілася. На гэта меліся розныя прычыны, такія як фінансавыя цяжкасці, рэфармаванне заканадаўства, рэформы органаў унутраных спраў. Дружыны ў многіх былых савецкіх рэспубліках практычна зніклі, але ў Беларусі іх удалося захаваць.

Чыноўнікі выпрацавалі для іх прававую базу. Дзейнасць добраахвотных дружын рэгламентуецца законам «Аб удзеле грамадзян у ахове правапарадку» ад 26.06.2003 № 214-З (у рэд. Законаў Рэспублікі Беларусь ад 28.12.2009 № 78-З, ад 04.01.2014 № 122-З).

Паводле звестак Дзяржаўнага памежнага камітэта Беларусі, за 2008 год каля 30 % парушальнікаў мяжы затрымлівалася пры ўдзеле валанцёраў. За 2016 год яны выходзілі на дзяжурствы каля 6700 разоў. З удзелам членаў аб’яднання было спынена больш за 4300 правапарушэнняў.

У кастрычніку 2020 года беларуская міліцыя прыцягнула дружыны для барацьбы з пратэсным рухам. У далейшым, у сувязі з напружанай сітуацыяй у рэгіёне, у многіх жыхароў краіны з’явілася цікавасць да ўдзелу ў падобных фарміраваннях. У 2021 годзе члены добраахвотніцкіх атрадаў сумесна з супрацоўнікамі органаў унутраных спраў здзейснілі больш за 25 000 патрулёў, суправаджалі 1723 пасажырскіх цягніка, якія рухаліся па тэрыторыі рэспублікі, прынялі ўдзел у 468 рэйдах, падчас якіх з удзелам дружыннікаў затрымана 695 правапарушальнікаў.

У лютым 2022 года дружыны ўдзельнічалі ў падтрыманні парадку пры правядзенні канстытуцыйнага рэферэндуму.

Агляд
-----

Асноўнай задачай аб’яднання з’яўляецца садзейнічанне праваахоўным органам, органам і падраздзяленням па надзвычайных сітуацыях, органам пагранічнай службы ў ахове правапарадку. Дружыны аказваюць значную дапамогу міліцыі ў ахове грамадскага правапарадку, у прыватнасці праводзяць сумесныя дзяжурствы на вуліцах, у гандлёвых цэнтрах, у раёне вадаёмаў і пляжаў і пры правядзенні культурна-масавых мерапрыемстваў. На патруляванні, як правіла, на двух дружыннікаў прыходзіцца адзін супрацоўнік ведамства. Сваю дзейнасць добраахвотнікі ажыццяўляюць у вольны час, у асноўным вечарам.

У сферу дзейнасці дружыны таксама ўваходзіць прафілактыка правапарушэнняў і злачынстваў. Так, напрыклад, яны разам з участковымі інспектарамі міліцыі ўдзельнічаюць у праверках асоб, якія знаходзяцца на розных відах уліку, у праверцы сем’яў, якія знаходзяцца ў сацыяльна-небяспечным становішчы, правядзенні выхаваўчай работы з асобамі, якія дапускаюць правапарушэнні. Акрамя таго, аб’яднанне можа прыцягвацца да ліквідацыі надзвычайных сітуацый.

Для арганізацыі аператыўнай дзейнасці фарміраванні замацаваны за грамадскімі пунктамі аховы правапарадку па месцы размяшчэння прадпрыемстваў або арганізацый. Добраахвотную дружыну ўзначальвае камандзір, якога агульны сход дружыннікаў абірае адкрытым галасаваннем на два гады. Ад кандыдатаў у члены атрадаў патрабуецца падаць заяву і прайсці выпрабавальны тэрмін. Дружыннікамі могуць стаць людзі старэйшыя за 18 гадоў — працоўныя, студэнты або ваенныя пенсіянеры. У валанцёра абавязкова павінны быць пасведчанне, нагрудны знак і чырвоная павязка на руцэ.

Члены атрадаў валодаюць правамі пазаштатных супрацоўнікаў міліцыі. Дружыны могуць працаваць таксама ў розных установах. Напрыклад, у Гродзенскім тралейбусным упраўленні ёсць свой атрад: кантралёры надзелены паўнамоцтвамі членаў аб’яднання і маюць магчымасць затрымліваць безбілетнікаў да прыезду праваахоўнікаў. Фарміраванні таксама можна сустрэць на розных транспартных станцыях, ВНУ, прадпрыемствах.

Склад
-----

Станам на 2008 год сфарміравана 178 дружын, у якіх удзельнічала каля 2 000 грамадзян. Да 2020 года іх колькасць павялічылася да 334 дружын, з якіх 150 прыпадалі на Гомельскую вобласць. 

Усе атрады ствараюцца на базе прадпрыемстваў, арганізацый або ўстаноў. Існуюць *тэрытарыяльныя добраахвотныя дружыны (ТДД)*, як, напрыклад, у БДПУ імя Максіма Танка, МЗКЦ і МАЗ, і *вытворчыя добраахвотныя дружыны (ВДД)*, як у БДЭУ і МПЗ.

У складзе фарміраванняў дзейнічаюць спецыялізаваныя падраздзяленні — *Моладзевыя атрады аховы правапарадку (МААП)*, членства якіх аўтаматычна дае членства ў дружыне.

Аналіз
------

Кандыдат юрыдычных навук А. Ігнацюк у сумесным артыкуле з С. Калёска адзначаў, што дружыны аказваюць значную дапамогу сілавікам у ахове грамадскага правапарадку. Выкарыстанне іх патэнцыялу дазваляе пашырыць ўчасткі патрулявання супрацоўнікаў міліцыі і забяспечыць іх прысутнасць менавіта ў тых месцах, дзе найбольш верагодна здзяйсненне правапарушэнняў. Аднак у той жа час у беларускіх дружын маецца сур’ёзны недахоп — малая колькасць, выкліканая недастатковай актыўнасцю насельніцтва, асабліва ў параўнанні з савецкім перыядам дзейнасці фарміраванняў. На іх думку, гэта магло быць звязана з недастатковымі мерамі для стымулявання і заахвочвання грамадзян за ўдзел у ахове правапарадку, так як дадзеная сістэма не канкрэтызавана і носіць дэкларатыўны характар.

Крыніцы
-------

1. 1 2 3 4  Хотите стать дружинником? Рассказываем, как это можно сделать // Мінская праўда : газета. — 14 апреля 2021.
2. ↑  А. З. Игнатюк, С. С. Колёско 2020, p. 96.
3. 1 2  Добровольные дружинники помогают задержать 30 % нарушителей границы Беларуси // http://telegraf.by **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 19 мая 2008. Праверана 22 жніўня 2023.
4. ↑  А. З. Игнатюк, С. С. Колёско 2020, p. 94.
5. ↑  Милиция объявила о формировании народных дружин. Может ли дружинник применить к вам силу? // Onliner, 19 октября 2020.
6. ↑  *Людмила Гладкая*. Репортаж с улиц. Невероятная наглость протестующих уже достала горожан **(нявызн.)**.  «СБ. Беларусь сегодня» (20 кастрычніка 2020). Архівавана з першакрыніцы 28 студзеня 2021. Праверана 12 лістапада 2020.
7. ↑  БЕЛАРУСКАЯ ЧЫГУНКА ПАДВЯЛА ВЫНІКІ ДЗЕЙНАСЦІ ДОБРААХВОТНЫХ ДРУЖЫН ПА АХОВЕ ПРАВАПАРАДКУ Ў 2021 ГОДЗЕ // Афіцыйны сайт Беларускай чыгункі, 21 сакавіка 2023.
8. ↑  Помогать милиции на референдуме будут дружинники
9. 1 2 3  А. З. Игнатюк, С. С. Колёско 2020.
10. 1 2 3 4  Как в Новобелице добровольные дружины работают(недаступная спасылка) // УВД Гомельского облисполкома, 15 августа 2023.
11. 1 2 3  *Алла Ветрова.* Как стать дружинником в Беларуси: кого возьмут, какая нагрузка и поощрение // Комсомольская правда : газета. — 12 июля 2022.
12. ↑  Ад вусных патрабаванняў да фізічнай сілы: што могуць «добраахвотныя дружыны» // Еўрарадыё, 19 кастрычніка 2020.
13. ↑  Артыкулы з газеты «Настаўніцкая», прысвечаныя дружыне
14. ↑  ДОБРАВОЛЬНАЯ ДРУЖЫНА – ІСНУТНАЯ ДАПАМОГА МІЛІЦЫІ // Адміністрацыя Заводскага раёна г. Мінска
15. ↑  Молодежный отряд охраны правопорядка Архівавана 29 лістапада 2020. на сайте Мядельского райисполкома
16. ↑  МООП БГУ осуществляет набор кандидатов Архівавана 30 красавіка 2019. // БРСМ БДУ, 23 сентября 2016
17. ↑  А. З. Игнатюк, С. С. Колёско 2020, pp. 93–95.

Літаратура
----------

* А. З. Игнатюк, С. С. Колёско (2020). "Проблемы участия граждан в охране общественного порядка". *Вестник Полоцкого государственного университета : научно-теоретический журнал*. **№ ﻿6** (﻿): 93―97.

Спасылкі
--------

* Закон Республики Беларусь от 26.06.2003 N 214-З (ред. от 04.01.2014) «Об участии граждан в охране правопорядка» (с изм. и доп. вступающими в силу с 16.04.2014)
* Дружыннікі гродзенскай пагрангрупы дапамаглі затрымаць 16 парушальнікаў // газета «Звязда», 7 снежня 2018.
* Беларусы ўступаюць у рады народных дружын — ініцыятыва выключна добраахвотная // Белтэлерадыёкампанія, 6 красавіка 2021.
* На Стаўбцоўшчыне дзейнічае добраахвотная дружына // газета «Прамень», 10 жніўня 2023.