recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Правінцыя Аравія Петрэйская на карце Рымскай імперыі (на 117 год)
**Аравія Петрэйская** (лац.: Arabia Petraea), **Аравія** — памежная правінцыя Рымскай імперыі, створаная напачатку II стагоддзя.

Аравія ўвайшла ў склад імперыі ў 106 годзе пры Траяне ў выніку анексіі Набатэйскага царства. Стратэгічна правінцыя забяспечвала бяспеку Сірыі, Іўдзеі і Егіпта з паўднёвага ўсходу, а таксама бяспеку марскіх шляхоў па Чырвоным моры. Уключала тэрыторыі сучаснай Іарданіі, поўдзень сучаснай Сірыі, тэрыторыі Сінайскага паўвострава і паўночна-заходняй Саудаўскай Аравіі. Адміністрацыйным цэнтрам правінцыі была Босра. Прыкладна ў 297 годзе (пры Дыяклетыяне) Аравія была падзелена на дзве правінцыі, паўднёвую і паўночную, з цэнтрамі Петрай і Босрай.

Рымскі перыяд быў перыядам аднаўлення эканамічнага росквіту Аравіі. Рымляне адрамантавалі старую Царскую дарогу. У аравійскіх гарадах з'явілася шмат новых пабудоў. Караванны гандаль з парфянамі на ўсходзе квітнеў. Раманізацыя закранула гэту правінцыю, але не ў такой ступені, як астатнія. У кіраванне Септымія Сервера тэрыторыя правінцыі Аравія Петрэйская была пашырана.

Пры імператары Дыяклетыяне легіянерамі ў Аравіі, якая адышла да дыяцэзіі Усход, быў пабудаваны шэраг умацаванняў, якія атрымалі назву Арабскі лімес. У позняй антычнасці ён быў дэмантаваны. Пасля падзелу Рымскай імперыі, Камяністая Аравія стала часткай Усходу. Імператар Анастасій I прызнаў незалежную федэрацыю арабскіх плямёнаў з Емена як рымскага саюзніка пры ўмове, што яны будуць абараняць усходнія межы. Іх цар атрымаў тытул патрыкія. У 604 годзе, калі Сасаніды ўварваліся ў Візантыйскую імперыю, арабы ўжо не ваявалі за візантыйцаў і запатрабавалася амаль чвэрць стагоддзя, пакуль імператар Іраклій не выгнаў захопнікаў у Ірана-візантыйскай вайне (602—628). Неўзабаве Аравія ўвайшла ў склад Арабскага халіфата.

Зноскі
------

1. 1 2  *Аравия* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі (3-е выданне)
2. ↑  История Древнего Рима: Учебник / Под ред. В. И. Кузищина. — 2-е изд. перераб. и доп. — м: «Высшая школа», 1982. — С. 220.

Літаратура
----------

* Набатэйцы Архівавана 2 студзеня 2012.
* Glen Bowersock: Roman Arabia. Cambridge/MA 1983.
* Rudolf Ernst Brünnow, Alfred von Domaszewski: Die Provincia Arabia. 3 Bände, Straßburg 1904—1909.
* Maurice Sartre: Trois Études sur l’Arabie romaine et byzantine. Brüssel 1982.

|  Правінцыі Рымскай імперыі ў 120 годзе |
| --- |
| 
Азія · 
Аквітанія · 
Асірыя · 
Афрыка · 
Ахея · 
Балеары · 
Белгіка · 
Бетыка · 
Брытанія · 
Верхняя Германія · 
Віфінія · 
Галатыя · 
Дакія · 
Далмацыя · 
Егіпет · 
Італія · 
Іўдзея · 
Камяністая Аравія · 
Кападокія · 
Кілікія · 
Кіпр · 
Камагена · 
Корсіка і Сардзінія · 
Коцкія Альпы · 
Крыт і Кірэнаіка · 
Лікаонія · 
Лікія · 
Лугдунская Галія · 
Лузітанія · 
Маўрэтанія · 
Македонія · 
Малая Арменія · 
Мёзія · 
Нарбонская Галія · 
Ніжняя Германія · 
Норык · 
Нумідыя · 
Асраена · 
Памфілія · 
Панонія · 
Пенінскія Альпы · 
Прыморскія Альпы · 
Пісідыя · 
Понт · 
Рэцыя · 
Сірыя · 
Сіцылія · 
Месапатамія · 
Цопк (Сафена) · 
Тараконская Іспанія · 
Фракія · 
Эпір
 |
Карціна рамантычнага нацыяналізму - бітва Ранкагуа, чылійская Вайна за незалежнасць, аўтар - Пэдра Зуберказеукс
**Рамантычны нацыяналізм** (таксама **нацыянальны рамантызм**, **арганічны нацыяналізм**, **ідэнтычны нацыяналізм**) - форма нацыяналізму, у якім дзяржава атрымлівае сваю палітычную легітымнасць, як следства арганічнага адзінства тых, хто ёю кіруе. Гэта ўключае, у залежнасці ад канкрэтнага спосабу, мовы, расы, культуры, рэлігіі і звычаі нацый у іх першасных пачуццях, тых, хто «нарадзіўся» у рамках сваёй культуры. Гэтая форма нацыяналізму ўзнікла як рэакцыя на дынастычную або імперскую гегемонію, якая ацэньвала легітымнасьць дзяржавы «зверху ўніз», пачынаючы з манарха ці іншага органа, які апраўдваў сваё існаванне. Падобная канцэпцыя у канчатковым рахунку, з пункту гледжання той эліты, з'яўляецца вытворнай ад Бога ці багоў.

Сярод ключавых тэм рамантызму і яго спадчыны культурная аснова рамантычнага нацыяналізму таксама займае цэнтральнае месца ў постасветніцкім мастацтве і палітычнай філасофіі. З самых першых момантаў зараджэння, з акцэнтам на развіццё нацыянальных моў і фальклору, духоўная каштоўнасць мясцовых звычаяў і традыцый, рухаў, якія перакраілі карту Еўропы і прывялі да заклікаў да "самавызначэння" нацыянальнасцяў, нацыяналізм быў адным з ключавых пытанняў у рамантызме, у вызначэнні яго ролі, праяў і ўплыву.
**Бульвар Непакорных** (руск.: бульвар Непокорённых) — бульвар у паўднёвай частцы Магілёва, у мікрараёне Задняпроўскі. Працягласць 1910 м, ад вуліцы Гагарына да вуліцы Габраўскай. Бульвар — адна з самых шырокіх (шырыня да 100 м) вуліц у горадзе.

Гісторыя
--------

У другой палове 1930-х гг. быў адкрыты аэрадром паміж сучасным бульварам Непакорных і праспектам Шміта. Увосень 1941 года на ўскраіне горада ў прадмесці Лупалава, на полі аэрадрома нямецка-фашысцкімі захопнікамі быў створаны лагер смерці для масавага знішчэння савецкіх ваеннапалонных. За час існавання лагера да 1943 года знішчана больш за 40 тысяч чалавек.

Бульвар названы ў памяць пра вязняў Лупалаўскага лагера смерці, якія загінулі, але не скарыліся ворагу ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Забудова
--------

Будаўнічы трэст № 17
Забудаваны 9-павярховымі жылымі дамамі ў першых паверхах якіх размяшчаюцца крамы, абласная стаматалагічная паліклініка, бібліятэка № 7, будынак будаўнічага трэста № 17 «Лаўсанбуд». У пачатку бульвара знаходзяцца Лупалаўскія могілкі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Непокорённых бульвар // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9
2. ↑  MOGILEV.BY Паклонны крыж на брацкай магіле былога канцэнтрацыйнага лагера з’явіцца ў Магілёве Архівавана 15 мая 2012.

Літаратура
----------

* Непокорённых бульвар // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бульвар Непакорных (Магілёў)
**Бульба** — беларускі сцэнічны танец.

Апісанне
--------

Музычны памер 2/4. Тэмп жвавы. Створаны на аснове аднайменнай народнай песні. Першы сцэнічны варыянт паставіў К. А. Алексютовіч у 1930-я гады (Ансамбль беларускай народнай песні і танца). Вялікае пашырэнне танец атрымаў пасля пастаноўкі І. Майсеевым  (руск.) (бел. дзе ў жартоўнай форме паказваецца, як садзяць, вырошчваюць і капаюць бульбу. У балеце Я. Глебава «Мара», пастаўленым А. Андрэевым у 1961 годзе, танец «Бульба» ўпершыню з’яўляецца на прафесійнай сцэне. У класічным танцы «Бульба» ўдзельнічаюць толькі дзяўчаты. Танец у яго харэаграфічнай рэдакцыі (з рознымі адхіленнямі) увайшоў у народны танцавальны рэпертуар.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
Этрускі музей
**Грыгарыянскі Этрускі музей** (італ.: Museo Gregoriano Etrusco) — адзін з грыгарыянскіх музеяў Ватыкана, размешчаны ў палацы Інакенція VIII і будынку часоў Папы Пія IV.

Этрускі музей быў заснаваны па загаду Папы Рымскага Рыгора XVI і адкрыты ў 1837 годзе. Асновай для яго стварэння паслужылі знаходкі, выяўленыя пры археалагічных раскопках (з 1828 года) антычных паселішчаў у паўднёвай Этрурыі. Вялікая частка экспанатаў знойдзена пры раскопках 1836—1837 гадоў у некропалі пры Сорба (на поўдзень ад Чэрветэры).

Археалагічныя знаходкі з IX—I стагоддзяў да н. э. размешчаны ў 22 залах музея. Тут выстаўлены шматлікія прадметы побыту этрускаў з керамікі, бронзы, золата і серабра. Да экспанатаў музея таксама адносяцца бронзавая статуя Марса (IV стагоддзе да н. э.), мармуровы партрэт (герма) Афіны (фрагмент з Парфенона, V стагоддзе да н. э.). Частку музея займаюць старажытнагрэчаскія сасуды, знойдзеныя ў некропалях этрускаў, а таксама прадметы побыту рымлян (*Antiquarium Romanum*) з бронзы, сцякла, тэракоты і керамікі.

Гл. таксама
-----------

* Этрускія некропалі ў Чэрветэры

Літаратура
----------

* *Pomella, Andrea.* Vatikanische Museen. — Vatikan: Italia Editrice, 2007. — ISBN 978-3-7954-1947-9.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Грыгарыянскі Этрускі музей**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 2195 2076 · LCCN: n87115772 · VIAF: 159209873 |
**Бульвар Касманаўтаў** — бульвар у цэнтральнай частцы Брэста. Названы ў 1979 годзе ў гонар савецкіх касманаўтаў. Працягласць каля 1600 м — ад праспекта Машэрава да вуліцы Арджанікідзэ. Узнік у канцы XIX стагоддзя. Ранейшыя назвы — вуліцы **Слабадская**, **Шырокая** ў XIX — пачатку XX стст. з 1921 па 1939 гг. — **Яна Сабескага**, у гонар польскага караля і вялікага князя літоўскага, з 1939 па 1941 гг. — **імя Леніна**. Падчас нямецкай акупацыі — Брайтэрштрасэ (ням. — Шырокая), з 1944-га да 1979-га — Леніна.

Бульвар
На скрыжаванні бульвара і праспекта Машэрава ў 1978 годзе ўстаноўлены бюст Пятра Ільіча Клімука — першага беларускага касманаўта, двойчы Героя Савецкага Саюза.

Ансамбль жылых дамоў
Да 1950-х гадоў бульвар забудоўваўся 1-павярховымі драўлянымі дамамі, з 1960-х — 4- і 5-павярховымі, у 1970-х — 9-павярховымі з убудаванымі памяшканнямі для гандлёвага і бытавога абслугоўвання. Архітэктурна-мастацкае аблічча бульвара вызначае сфармаваны ў 1979 годзе ансамбль жылых дамоў. Зараз на бульвары Касманаўтаў размешчаны абласная бібліятэка імя А. М. Горкага, Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна, кніжныя і прадуктовыя крамы, СШ № 3.

Літаратура
----------

* Брест : Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. – Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1987. – 408 с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бульвар Касманаўтаў (Брэст)
**Грыгорый IV Неапалітанскі** (італ.: Gregory IV di Napoli; памёр у 915) — герцаг Неапаля ў 898—915 гадах.
Старэйшы сын герцага Сергія II, зрынутага братам Афанасіем. Пасля смерці герцага-біскупа Афанасія, свайго дзядзькі, Грыгорый IV атрымаў у спадчыну герцагства. Кіраванне Грыгорыя IV было адзначана супрацьстаяннем з арабамі і скончылася трыумфальнай перамогай над імі пры Гарыльяна (915).

У пачатку свайго кіравання Грыгорый IV, асцерагаючыся нападаў арабаў, умацаваў гарадскія сцены і рупліва папаўняў гарадскія запасы на выпадак працяглай аблогі. У той жа час ён быў вымушаны разбурыць крэпасць Лукуланум каля Неапаля, якая належала яму, бо ў выпадку ўзяцця яе арабамі, яна магла стаць базай для іх далейшага прасоўвання. 2 ліпеня 911 года Грыгорый IV падпісаў дагавор са сваімі суседзямі Атэнульфам II і Ландульфам I, братамі-суправіцелямі княстваў Беневента і Капуя. У тым жа годзе саюзнікі спрабавалі выбіць арабаў з іх крэпасці Гарыльяна.

У 915 годзе Грыгорый IV далучыўся да арміі, якая складалася з візантыйцаў і падданых Неапаля, Беневента, Капуі, Амальфі. Затым гэта армія злучылася з войскам, узначаленым Папам Янам X і Альберыкам I, герцагам Спалета. Аб'яднаная армія атакавала арабскую крэпасць Гарыльяна. Бітва пры Гарыльяна завяршылася перамогай саюзнікаў і поўным знішчэннем арабскага гарнізона.

Праз некалькі месяцаў пасля здабытай перамогі Грыгорый IV сканаў, перадаўшы трон свайму сыну Іаану II.

Дзеці
-----

* **Іаан II** — герцаг Неапаля ў 915—919 гадах.
**Грыгарыянскі музей свецкага мастацтва** (італ.: Museo Gregoriano Profano) — адзін з грыгарыянскіх музеяў Ватыкана.

Музей заснаваны ў 1844 годзе Папам Рыгорам XVI і знаходзіўся першапачаткова ў палацы Латэран (да 1963 года). Па загаду Папы Яна XXIII побач з Пінакатэкай быў пабудавана новы будынак (адкрыта для публікі ў 1970 годзе). Тут сабраны творы антычнасці нерэлігійнага характару, знойдзеныя на тэрыторыі Ватыкана напачатку XIX стагоддзя: грэчаскія арыгіналы, рымскія копіі грэчаскіх скульптур, рымскія скульптуры (статуі, рэльефы, надмагіллі, саркафагі). Сярод іх: статуя Сафокла (рымская копія з грэчаскага бронзавага арыгінала 340 гады да н.э.), галава Афіны (рымскія копіі са скульптурнай групы Мірона), Нептун (рымская копія з грэчаскага арыгінала IV стагоддзя да н.э.), партрэт Лівіі, жонкі Аўгуста.

Музей раздзельны на 4 секцыі:

* Рымскія копіі грэчаскіх арыгіналаў;
* Рымскія скульптуры;
* Саркафагі (з выявамі Геракла, Адоніса, Арэста, Марса, Рэі Сільвіі);
* Рымская скульптура (II—III стагоддзяў)

Гл. таксама
-----------

* Грыгарыянскі Этрускі музей
* Грыгарыянскі Егіпецкі музей

Літаратура
----------

* *Pomella, Andrea.* Vatikanische Museen. — Vatikan: Italia Editrice, 2007. — ISBN 978-3-7954-1947-9.
Праграма **SnatchBot** – гэта бясплатны анлайн-інструмент для стварэння чат-ботаў для сацыяльных сетак.

Гісторыя
--------

Кампанія SnatchBot, якую заснавалі ў 2015 годзе Хенры Бэн Эзра і Аві Бэн Эзра, з'яўляецца адной з новых тэхналагічных кампаній у Херцлія Пітуах у Ізраілі.

У ліпені 2017 года Snatchbot была спонсарам Chatbot Summit ў Берліне, Германія. Па стане на снежань 2017 года, больш за 30 мільёнаў карыстальнікаў звярталіся да чат-ботаў, пабудаваных на платформе SnatchBot.

Паслугі
-------

SnatchBot дапамагае карыстальнікам ствараць ботаў для Facebook Messenger, Skype, Slack, SMS, Twitter і іншых сацыяльных сетак.  SnatchBot таксама прадастаўляе бясплатныя мадэлі апрацоўкі натуральнай мовы. У спалучэнні з інструментамі машыннага навучання, распрацаванымі кампаніяй, платформа дазваляе ствараць чат-боты, якія могуць аналізаваць намеры карыстальнікаў.

Зноскі
------


1. ↑  "Five Situations Where You Should Use a Chatbot" *telegraph.co.uk* , 3 January 2018.
2. ↑  Conor Kostick , "Five Situations Where You Should Use a Chatbot" *chatbotsmagazine.com* , 13 June 2017.
3. ↑  Joe Crawford "How to build a Facebook Messenger Chatbot without coding" *chatbotslife.com/*.
4. ↑  "Using chatbots in the banking industry" *us.blastingnews.com* , 12 July 2017.
5. ↑  "The Future of Chatbots" *us.blastingnews.com* , 31 May 2017.
6. ↑  "Will 2017 be the year of the chatbot?" *chatbotsmagazine.com* , 18 July 2017.
7. ↑  Murray Newlands , "These Chatbot Usage Metrics Will Change Your Customer Service Strategy" *forbes.com*.
8. ↑  Chris Knight , "Chatbots rising globally as proof of cost and time savings mount up"(недаступная спасылка) *themessage.io*.
9. ↑  Branislav Srdanovic , "Chatbots rising globally as proof of cost and time savings mount up" *elearningindustry.com*.
10. ↑  "It's time for Parentbot! A chatbot for parents" *chatbotslife.com*.
11. ↑  "SnatchBot's vision of the future of business communications" *telegraph.co.uk*.
12. ↑  "SnatchBot: Free and Accelerated Chatbot Adoption" *customer-experience-management.cioreview.com*.
БТР-90 (2008 г.)
Беларускі БТР Volat V2 (2021 г.)
**Бронетранспарцёр** (БТР) — баявая бранявая колавая або гусенічная машына для перавозу мотастралкоў (да 28 чалавек), вядзення бою і агнявой падтрымкі, разведкі, аховы на маршы, патрулявання і сувязі. Таксама выкарыстоўваецца для буксавання гарматы і мінамёта, эвакуацыі параненых і перавозу боепрыпасаў. Узброены 20-міліметровай аўтаматычнай гарматай і кулямётам або 2-ма кулямётамі, часам гранатамётам і процітанкавамі кіруемымі ракетамі. Хуткасць на колах дасягае 110 км/гадз. Запас ходу да 1000 км. На гусеніцах адпаведна 75 км/гадз. і 400 км. Найчасцей плывучы, прыстасаваны для паветранага перавозу і дэсантавання, аснашчаны радыёстанцыяй і прыладай для стральбы ноччу. У ЗША вырабляецца плывучы гусенічны M113, у Германіі і Расіі — плывучыя колавыя «Фукс» і БТР-80 адпаведна.

Зноскі
------

1. ↑  Бронетранспарцёр // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах / гал.рэд. Генадзь Пашкоў. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1996. — Т. 3. — С. 259-260. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Бронетранспарцёр на Вікісховішчы |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Яблачкін.
**Дзмітрый Міхайлавіч Яблачкін** (нар. 2 (15) мая 1910, с. Верхні Ікорац, Баброўскі раён, Варонежская вобласць — 16 кастрычніка 1982, Баброў) — Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1943 года. 3 1928 года працаваў у лясной гаспадарцы на радзіме. 3 1941 года на Калінінскім і 1-м Прыбалтыйскім франтах. Камандзір аддзялення старшы сяржант Дз. М. Яблачкін вызначыўся ў баях пры вызваленні Лёзненскага раёна. У маі 1943 года з групай мінёраў-парашутыстаў закінуты ў тыл ворага для дыверсійнай работы на чыгунцы Віцебск-Смаленск і збору разведданых. Група разведала абарончы рубеж праціўніка, палявы аэрадром, артылерыйскі склад і іншыя аб’екты, якія былі знішчаны савецкай авіяцыяй. 16-25 жніўня 1943 года падарваў 2 варожыя эшалоны. Цяжка паранены, працягваў выконваць баявое заданне.

Пасля вайны да 1970 годзе працаваў у лясгасе. Жыў у горадзе Баброў, дзе памёр 16 кастрычніка 1982 года. Імем героя названа вуліца ў Магілёве.

Зноскі
------

1. ↑  Яны вызвалялі Лёзненшчыну

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
Snow Patrol
**Snow Patrol** — альтэрнатыўная рок-гурт з удзельнікамі з Паўночнай Ірландыі і Шатландыі. Сфарміравана ў Данды, у наш час яны жывуць у Глазга, і сталі папулярныя сярод крытыкаў і аматараў, лаўрэаты музычнай прэміі Ivor Novello Awards.

Гісторыя
--------

Тры першыя альбома гурта, EP Starfighter, эксперыментальны студыйны альбом Songs for Polarbears, і When It’s All Over We Still Have to Clear Up, былі камерцыйна беспаспяховымі і былі выпушчаны пад незалежным лэйблам Electric Honey (для свайго першага альбома) і Jeepster (для другога і трэцяга). Калі група перайшла ў буйны лэйбл Polydor Records, яны выпусцілі ў 2003 годзе альбом Final Straw, які стаў чатыры разы плацінавым у Вялікабрытаніі. Гэта быў першы поспех групы. Песні «Run», «Chasing Cars» і «Signal Fire» сталі хітамі.

Сусветную вядомасць група атрымала з выпускам у 2006 годзе альбома Eyes Open, які быў растыражаваны ў колькасці 4,7 мільёна экзэмпляраў па ўсім свеце.

Snow Patrol былі вылучаны ў трох намінацыях BRIT Awards і выйгралі пяць Meteor Ireland Music Awards. Па ўсім свеце група прадала больш 7 мільёнаў альбомаў.

Дыскаграфія
-----------

Асноўны артыкул: **Дыскаграфія Snow Patrol**
### Студыйныя альбомы

* *Songs for Polarbears* (1998)
* *When It's All Over We Still Have to Clear Up* (2001)
* *Final Straw* (2003)
* *Eyes Open* (2006)
* *A Hundred Million Suns* (2008)
* *Fallen Empires*  (2011)

Удзельнікі (бягучы склад)
-------------------------

* Гэры Лайтбодзі (Gary Lightbody) - асноўны вакал, рытм-гітара
* Натан Коналі (Nathan Connolly) - сола-гітара, бэк-вакал
* Пол Уілсан (Paul Wilson) - бас-гітара, бэк-вакал
* Джоні Куін (Jonny Quinn) - ударныя, пяркусія
* Том Сімпсан (Tom Simpson) - клавішныя

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Snow Patrol
* Афіцыйны сайт
* Michael Morrison’s Official page — Shrug
* Snow Patrol (англ.) на сайце *Myspace*
**Горазд Расоклія**(макед.: Горазд Росоклија); нар. 21 красавіка 1949) — сучасны паўночнамакедонскі навуковец, спецыяліст у галіне даследаванняў неўрапаталогіі і нейраімуналогіі. З 1992 года — прафесар медыцыны Калумбійскага ўніверсітэта Нью-Ёрка.

Біяграфія
---------

Горазд Расоклія нарадзіўся 21 красавіка 1949 года ў Скоп’і. Адукацыю атрымаў у родным горадзе. У 1976 годзе скончыў медыцынскі факультэт Універсітэта св. Кірылы і Мяфодзія. Пасля праходжання стажыроўкі працаваў у Клініцы неўрапатолагаў і псіхіятрыі, дзе здзейсніў спецыялізацыю ў дадзеных галінах. З 1978 года працаваў у гэтай установе асістэнтам.

У 1985—1986 гадах Горазд Расоклія праводзіў даследаванні па неўрапаталогіі і неўраімуналогіі ў лабараторыях шпіталя Сальпетрыер у Парыжы. Па вяртанні ў Скоп’е заснаваў новую лабараторыю неўраімуналогіі і імунапаталогіі на базе Клінікі неўрапаталогіі і псіхіятрыі пры медыцынскім факультэце, якой кіраваў з 1987 да 1992 года.

У 1990 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Характарыстыка падтыпаў лімфацытаў у тканінах галаўнога мозгу і крыві ў хворых з пухлінамі галаўнога мозгу і іх значэнне для прагнозу і лячэння». У тым жа годзе ён быў абраны дацэнтам на кафедры неўрапаталогіі і псіхіятрыі медыцынскага факультэта.

Зараз свае нейраімуналагічныя даследавання доктар Расоклія працягвае на базе Калумбійскага ўніверсітэта Нью-Ёрка. Праца з сусветна вядомымі экспертамі ў галіне неўрапаталогіі і псіхіятрыі вывела Горазда Расоклію ў лік самых вядомых неўрапатолагаў ЗША і замежжа.

З 1998 да 2005 года быў дацэнтам псіхіятрыі, а з 2005 стаў прафесарам клінічнай псіхіятрыі на кафедры псіхіятрыі Калумбійскага ўніверсітэта.

Зноскі
------

1. ↑    (макед.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гурын.
**Анто́н Іо́сіфавіч Гу́рын** (15 (28) верасня 1910 — 22 кастрычніка 1962) — камандзір 1-га дывізіёна эсмінцаў эскадры Паўночнага флота, капітан 1-га рангу. Герой Савецкага Саюза (1945). Контр-адмірал (1951).

Нарадзіўся 15 (28) верасня 1910 года ў вёсцы Шпількі сучаснага Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці ў сялянскай сям'і. Па нацыянальнасці беларус. Скончыў 7 класаў сярэдняй школы.

У Ваенна-Марскім Флоце з 1928 года. У 1932 годзе скончыў Ваенна-марское вучылішча імя М. В. Фрунзэ, у 1935 годзе — камандны клас у навучальным атрадзе падводнага плавання Чырванасцяжнага Балтыйскага флоту. Член ВКП (б)/КПСС з 1938 года. У 1932—1938 гг. служыў на Балтыйскім, Чарнаморскім, Ціхаакіянскім і Паўночным флоце. З 1938 г. камандзір эсмінца «Грукотны» на Паўночным флоце.

Вялікая Айчынная вайна
----------------------

Антон Іосіфавіч Гурын быў удзельнікам Вялікай Айчыннай вайны з чэрвеня 1941 года. У гады вайны камандаваў эскадраным мінаносцам «Грукотны». У 1943 годзе стаў камандзірам 1-га дывізіёна эскадраных мінаносцаў Паўночнага флоту.

Дывізіён эсмінцаў пад камандаваннем А. І. Гурына эскартаваў саюзныя палярныя канвоі, выконваў задачы па падтрымцы пазіцый сухапутных войскаў, абстрэльваў базы і вёў пошук караблёў і канвояў праціўніка. Да мая 1945 эсмінец «Грукотны» пад камандаваннем капітана Гурына зрабіў звыш ста розных баявых выхадаў у мора.

Званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» (№ 7595) капітану 1 рангу Гурыну Антону Іосіфавічу было прысвоена Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 8 ліпеня 1945 года.

Пасляваенная служба
-------------------

У 1948 годзе А. І. Гурын скончыў Ваенна-марскую акадэмію імя К. Я. Варашылава і затым быў прызначаны начальнікам штаба эскадры Чарнаморскага флоту. З 1951 года стаў камандуючым эскадрай Паўночнага флоту. У красавіку 1952 паніжаны ў пасадзе да камандзіра 28-й дывізіі навучальных караблёў. З 1955 года — начальнік секцыі НТК ВМФ, з 1958 года — начальнік навукова-даследчага аддзела Ваенна-марской акадэміі, з 1961 года — начальнік кафедры агульнай тактыкі ВМФ ВМА.

Памёр 22 кастрычніка 1962 у Ленінградзе. Пахаваны на Серафімаўскіх могілках Ленінграда.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны двума ордэнамі Леніна, чатырма ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Ушакова 2-й ступені (№ 146), Чырвонай Зоркі, медалямі і ордэнам ЗША «Марскі Крыж».

Зноскі
------

1. 1 2  *Долготович Б. Д.* Адмиралы земли белорусской: биограф. справочник / Б. Д. Долготович; под. ред. А. А. Римашевского. — Мн.: Беларусь, 2009. — 98 с. — 1 500 экз. — ISBN 978-985-01-0821-0.

Літаратура
----------

* *Долготович Б. Д.* Адмиралы земли белорусской: биограф. справочник / Б. Д. Долготович; под. ред. А. А. Римашевского. — Мн.: Беларусь, 2009. — 98 с. — 1 500 экз. — ISBN 978-985-01-0821-0.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 5. — С. 538—539. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0.

Спасылкі
--------

* Антон Іосіфавіч Гурын на сайце «Героі краіны»
**Дзмі́трый Пятровіч Жмуроўскі** (10 студзеня 1918, в. Барысавічы — 30 чэрвеня 2010, Мінск) — Герой Савецкага Саюза (1944), доктар гістарычных навук (1973), прафесар (1974).

Біяграфія
---------

З сям’i сялян. У 1938—1941 гг. вучыўся ў Магілёўскім педагагічным інстытуце. У гады Вялікай Айчыннай вайны служыў радавым кулямётчыкам 936-га стралковага палка 254-й стралковай Чаркаскай Чырвонаармейскай дывізіі i паказаў прыклады гераізму, знаходлівасці i адвагі.

У баі каля вёскі Кырпыцы Дзмітрый Жмуроўскі асабіста ліквідаваў кулямётны разлік праціўніка, захапіў нямецкі кулямёт i агнём з яго знішчыў некалькі дзясяткаў гітлераўцаў. Мужныя дзеянні кулямётчыка забяспечылі хуткі рух наперад i паспяховае выкананне баявой задачы. Пры фарсіраванні ракі Жыжыі 31 сакавіка 1944 года радавы Жмуроўскі адзін з першых перабраўся на правы бераг ракі i ў цяжкіх умовах забяспечыў агнём свайго кулямёта паспяховае фарсіраванне ракі сваім падраздзяленнем. Камандзір кулямётнага разліку сяржант[*крыніца?*] Жмуроўскі вызначыўся ў сакавіку 1944 года пры фарсіраванні ракі Прут, паранены, не пакінуў поля бою. Ваяваў на Бранскім, Калінінскім, 2-м Украінскім франтах. Удзельнік Курскай бітвы, Корсунь-Шанчэнкаўскай i Яска-Кішынёўскай аперацый. 13 верасня 1944 года Прэзідыум Вярхоўнага Савета Саюза ССР прысвоіў Жмуроўскаму Дзмітрыю Пятровічу званне Героя Савецкага .

Пасля вайны скончыў Маскоўскі педагагічны інстытут (1946). З 1950 года выкладчык Маскоўскага бібліятэчнага інстытута, Вільнюскага ўніверсітэта, Мінскага медыцынскага інстытута, з 1960 года — выкладчык кафедры гісторыі КПСС Беларускага ўніверсітэта. Аўтар звыш 200 даследаванняў па гісторыі КПСС i КПБ.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Жмуровский Дмитрий Петрович // Белорусская ССР: Краткая энциклопедия в 5 т. (руск.) / Ред. колл.: П. У. Бровка и др. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. Биографический справочник. — С. 227. — 737 с. — 50 000 экз.
2. 1 2 3 4 5 6  Дзмітрый Пятровіч Жмуроўскі на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Жмуроўскі Дзмітрый // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — С. 436. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

Спасылкі
--------

* Дзмітрый Пятровіч Жмуроўскі на сайце «Героі краіны»
**Лука** (свецкае імя **Валянцін Феліксавіч Война-Ясянецкі**; 27 красавіка (9 мая) 1877, Керч — 11 чэрвеня 1961, Сімферопаль) — архіепіскап Рускай праваслаўнай царквы; хірург, пісьменнік; праваслаўны святы.

Паходзіў з беларускага паланізаванага роду Война-Ясянецкіх з Магілёўскай губерні. Скончыў медыцынскі факультэт Кіеўскага універсітэта. Удзельнік руска-японскай вайны (урач). З 1921 г. — святар. У 1923 г. арыштаваны: у ссылцы ў Сібіры і Туркестане да 1926 г. У 1930—1933 г. — у ссылцы ў Архангельску. У 1937—1941 г. ізноў у турме і ссылцы. З 1943 г.— архіепіскап Краснаярскі, член Свяцейшага Сінода. У гады 2-й сусветнай вайны — галоўны хірург ваеннага шпіталя ў Краснаярску. З 1946 г. — архіепіскап Крымскі.

Аўтар шматлікіх навуковых прац, некалькіх кніг па рэлігіі, мемуараў.

Лаўрэат Сталінскай прэміі па медыцыне.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Праваслаўная · Сучаснай Украіны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12648245r · CONOR: 256028515 · GND: 12167066X · ISNI: 0000 0001 0875 8439 · LCCN: n80061885 · NKC: js20010125056 · NLG: 52027 · NUKAT: n2004252071 · SUDOC: 155715666 · VIAF: 18084807 |

 |
*L'Hemisfèric*
*L'Umbracle*
*El Museu de les Ciències Príncipe Felipe*
*El Palau de les Arts Reina Sofía*
**Горад мастацтваў і навук** (катал.: Ciutat de les Arts i les Ciencies, ісп.: Ciudad de las Artes y las Ciencias) — архітэктурны комплекс на асушаным дне ракі Турыя ў Валенсіі (Іспанія).

Дызайн належыць валенсіянскаму архітэктару Сант’яга Калатрава, будаўніцтва пачалося ў 1996 годзе. Комплекс з'яўляецца адным з выдатных узораў сучаснай архітэктуры.

«Горад» складаецца з пяці будынкаў, якія звычайна завуцца па іх каталанскіх назвах:

* *El Palau de les Arts Reina Sofia* — Оперны тэатр і сцэна для іншых тэатральных пастановак
* *L'Hemisferic* — Кінатэатр Imax, планетарый, тэатр лазерных пастановак
* *L'Umbracle* — Галерэя / сад
* *El Museu de les Ciencies Principe Felipe* — Навуковы музей
* *L'Oceanografic* — Акіянаграфічны парк на адкрытым паветры

Комплекс акружаны паркамі, ручаямі і басейнамі, гэтая тэрыторыя — папулярнае месца адпачынку жыхароў і гасцей горада, працуюць бары і кафэ.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 1095155286637687180003 |
**Палёўкі** (*Arvicolinae*, *Microtinae*) — падсямейства млекакормячых жывёл з сямейства хамяковых.

Апісанне
--------

Даўжыня цела (акрамя андатры (*Ondatra zibethicus*)) да 23 см, хваста — да паловы даўжыні цела. Морда круглявая, вушы кароткія.

Арэал
-----

Налічваецца больш за сорак родаў (каля дваццаці сучасных), каля ста відаў. Пашыраны ў Еўропе, Азіі, Паўночнай Амерыцы. Жывуць у розных ландшафтах, сем'ямі або калоніямі. На Беларусі сустракаюцца андатра (*Ondatra zibethicus*), палёўка вадзяная (*Arvicola amphibius*), палёўка рыжая (*Myodes glareolus*), палёўка-эканомка (*Microtus oeconomus*), палёўка звычайная, або шэрая (*Microtus arvalis*), палёўка земляная, або падземная (*Microtus subterraneus*), палёўка цёмная, або пашавая (*Microtus agrestis*).

Экалогія
--------

Расліннаедныя. Нараджаюць да дванаццаці і больш дзіцянят, да пяці разоў за год.

Значэнне
--------

Многія палёўкі — шкоднікі сельскагаспадарчых раслін, пераносчыкі ўзбуджальнікаў хвароб. Корм для многіх драпежных птушак і звяроў. Некаторыя — аб'екты промыслу.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Самусенка Э. Палёўкі // БЭ ў 18 т. Т. 11. Мн. 2000.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780817734 · NKC: ph170607 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кудраўцаў.

**Дзмітрый Пятровіч Кудраўцаў** (нар. 22 кастрычніка 1931, в. Пакроўка, Гайскі раён, Арэнбургская вобласць — 25 мая 2005) — беларускі архітэктар. Муж архітэктара Аксаны Ткачук.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1958 годзе Інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя Рэпіна ў Ленінградзе. У 1958—1960 гадах працаваў старшым архітэктарам у інстытуце «Белдзяржпраект», у 1960—1975 гадах у інстытуце «Мінскпраект», у 1975—1978 гадах кіраўнік майстэрні ў інстытуце «Белжылпраект», з 1978 года галоўны спецыяліст майстэрні, галоўны архітэктар праектаў у інстытуце «Мінскпраект» (галоўны архітэктар праектаў).

Член Саюза архітэктараў СССР з 1961 года. Пражываў у Мінску.

Творчасць
---------

Бакавы фасад музычнай школы № 1 
Будынак НДІ сродкаў аўтаматызацыі[d]
Асноўныя работы (усе ў Мінску): 9-павярховы жылы дом з магазінам «1000 дробязей» на пл. Калініна (1959), 11-павярховыя жылыя дамы на бульвары Луначарскага (1965—1972), 2-я чарга гасцініцы «Мінск» (1969; усе ў сааўтарстве), 9-павярховыя жылыя дамы ў мікрараёне Чыжоўка (1967), забудова 3-й чаргі Ленінскага праспекта (1970), будынкі[d] НДІ сродкаў аўтаматызацыі на праспекце Ф. Скарыны (1977, у сааўт.), музычнай школы па вул. Радыстаў (1973), рэканструкцыя будынка тэатра імя Я. Купалы (1977), інжынерны корпус Мінскага метрапалітэна на пл. Незалежнасці (1981, у сааўт.).

Узнагароды
----------

1-я прэмія на рэспубліканскім конкурсе за праект забудовы вуліцы Няміга ў Мінску (1971).

Сям’я
-----

У шлюбе з архітэктарам Аксанай Фёдараўнай Ткачук.

Літаратура
----------

* Кудраўцаў Дзмітрый Пятровіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Кудрявцев Дмитрий Петрович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Спасылкі
--------

* Кудрявцев Дмитрий Петрович  (руск.) (Праверана 4.5.2023) // Беларускі саюз архітэктараў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 134911 |
**Палёты смерці** (ісп.: Vuelos de la muerte; англ.: Death flights) — форма пазасудовай расправы над праціўнікамі ваеннага рэжыму ў Аргенціне ў перыяд «бруднай вайны» ў 1970-х гадах.

Перад «палётам смерці» чалавека пры дапамозе барбітуратаў прыводзілі ў стан непрытомнасці. Затым яго апускалі на борт самалёта ці верталёта і скідалі з вышыні ў ваду — у раку Ла-Плата ці ў Атлантычны акіян. Некаторыя падрабязнасці гэтых распраў сталі вядомы ад былога афіцэра ВМС Аргенціны Адольфа Сілінга, у 2005 годзе прысуджанага ў Іспаніі да 64 гадоў турэмнага зняволення. Сілінга ўдзельнічаў у двух «палётах смерці», ахвярамі якіх сталі 30 чалавек. Паводле яго сведчання, у 1977—1978 гадах было праведзена 180—200 «палётаў смерці». Гэта атрымала адлюстраванне ў мастацкім фільме «Гараж „Алімпа"». Аналагічным чынам у Чылі былі забіты па меншай меры 120 (колькасць, агучаная прэзідэнтам Рыкарда Лагасам у 2001 годзе) апанентаў дыктатуры Аўгуста Піначэта, у чым прызнаваўся і пілот асабістага верталёта дыктатара.

Падобная форма расправы яшчэ да гэтага практыкавалася французскімі войскамі ў перыяд Алжырскай вайны (падчас «Бітвы за Алжыр» у 1957 годзе). Пасля практыка актыўна ўжывалася талібамі падчас грамадзянскай вайны ў Афганістане, толькі ў гэтым выпадку ахвяра кідалі проста на зямлю і пры ўдалым збегу абставін чалавек мог застацца ў жывых.

Існуюць таксама сцвярджэнні аб тым, што выпадкі скідання палонных салдат праціўніка з верталёта мелі месца ў войсках ЗША і іх саюзнікаў падчас В’етнамскай вайны. Гэта атрымала адлюстраванне ў мастацкім фільме «Блакітны гром» і аўстралійскім тэлесерыяле «В’етнам, да запатрабавання».

Зноскі
------

1. ↑  Grim account of Argentine deaths // [BBC News, 20.01.2005
2. ↑  Des guerres d’Indochine et d’Algérie aux dictatures d’Amérique latine, interview with Marie-Monique Robin, author of Escadrons de la mort, école française (Paris: La Découvert Poche/Essais no 268, 2008
3. ↑  Prise de tête Marcel Bigeard, un soldat propre? // L’Humanité, 24.06.2000

Літаратура
----------

* Austin J. L. «We have never been civilized: Torture and the Materiality of World Political Binaries.» // European Journal of International Relations, 2015. doi:10.1177/1354066115616466
* Fremigacci J. La vérité sur la grande révolte de Madagascar // L'Histoire, n° 318, March 2007
* Verbitsky H. El vuelo. — Buenos Aires: Planeta / Espejo de la Argentina, 1995. ISBN 950-742-608-6

Спасылкі
--------

* Argentina holds 'death flights' trial Архівавана 25 верасня 2015.. — video report by *Al Jazeera America.* November 29, 2012.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гіперыён.
**Гіперыён** (стар.-грэч.: Ὑπερίων) — натуральны спадарожнік Сатурна. Адкрыты ў 1848 годзе і названы ў гонар тытана Гіперыёна.

Лічыцца, што працягласць сутак на Гіперыёне нясталая з-за таго, што спадарожнік абарачаецца вакол Сатурна па моцна выцягнутай эліптычнай арбіце, а таксама валодае вельмі несферычнай формай. Акрамя таго, Гіперыён знаходзіцца ў арбітальным рэзанансе з Тытанам: суадносіны перыядаў звароту гэтых спадарожнікаў вакол Сатурна роўныя 4:3. У выніку працягласць сутак можа адрознівацца на дзясяткі працэнтаў на працягу некалькіх тыдняў.

Паверхня спадарожніка пакрыта кратарамі. Вышчарбленыя абрысы паверхні - гэта сляды катастрафічных сутыкненняў. Невялікія адрозненні колеру паверхні, відаць, адлюстроўваюць адрозненні ў складзе. На дне большасці кратараў знаходзіцца цёмнае рэчыва. Таксама на малюнках спадарожніка ёсць яркія дэталі. Гэта сведчыць пра тое, што ў некаторых месцах таўшчыня цёмнага рэчыва можа быць усяго некалькі дзясяткаў метраў. Шчыльнасць Гіперыёна настолькі малая, што ён, верагодна, складаецца на 60% з звычайнага вадзянога лёду з невялікай прымешкай камянёў і металаў, а асноўную частку яго ўнутранага аб'ёму (да 40 працэнтаў або нават больш) складаюць пустэчы.

| ⛭Сатурн |
| --- |
| Найбуйнейшыя спадарожнікі | Мімас • Энцэлад • Тэфія • Дыёна • Рэя • ✯ Тытан • Гіперыён • Япет | True-color picture of Saturn assembled from Voyager 2 images |
| Характарыстыкі | Драконаў шторм • Вялікая белая пляма • Шасцівугольнік Сатурна • Кольцы Сатурна • Спадарожнікі Сатурна • Магнітасфера Сатурна |
| Даследаванне | Піянер-11 • Касмічная праграма «Вояджэр» • Касіні-Гюйгенс |
| Іншае | Сатурн-кросеры |
| **Category Катэгорыя:Сатурн (планета) •  Вікісховішча:Сатурн** |

| ⛭Спадарожнікі Сатурна |
| --- |
| Спадарожнікі-пастухі | 
*S/2009 S 1* · Пан · Дафніс · Атлас · Праметэй · Пандора
**Суарбітальныя:** Эпіметэй · Янус
**Кольца G:** Эгеон
 |
| Унутраныя буйныя(і іх траянскія спадарожнікі) | Мімас · Энцэлад · Тэфія (Тэлеста · Каліпса) · Дыёна (Алена · Полідэўк) |
| Алкіяніды | Мефона · Анфа · Палена |
| Знешнія буйныя | Рэя · ✯ Тытан · Гіперыён · Япет |
| Нерэгулярныя | 
**Эскімоская (інуіцкая) група:** Ківіёк · Іджырак · Паліяк · Сіярнак · Таркек
**Нарвежская група:** Феба · Скады · *S/2007 S 2* · Скол · *S/2004 S 13* · Грэйп · Гіракін · Мундыльфары · Ярнсакса · *S/2006 S 1* · *S/2004 S 17* · Нарві · Бергельмір · Эгір · Сутунг · *S/2004 S 12* · Бестла · Фарбаўці · Хаці · *S/2004 S 7* · Трум · *S/2007 S 3* · *S/2006 S 3* · Сурт · Кары · Фенрыр · Імір · Логі · Форн’ёт
**Гальская група:** Альбіёрыкс · Бефінд · Эрыпа · Тарвас |
| Гл. таксама: Кольца Сатурна ∅ |
**Палятуха звычайная** (*Pteromys volans*) — грызун з падсямейства палятухавых.

Апісанне
--------

Знешне палятуха падобна да вавёркі, але амаль у 2 разы меншая. Даўжыня цела 14-17 см, маса 100—120 г. Галава невялікая з кароткімі вушамі, якія ў адрозненне ад вавёркі пазбаўлены кутасікаў. Вочы вялікія, пукатыя, чорныя. Хвост пушысты. Пярэднія чатырохпальцыя канечнасці крыху карацейшыя за пяціпальцыя заднія. Кіпцюры кароткія загнутыя, вельмі ўчэпістыя. Па баках цела паміж заднімі і пярэднімі канечнасцямі знаходзіцца пакрытая поўсцю скураная складка, пры дапамозе якой звярок планіруе з дрэва на дрэва. Футра густое, мяккае, шаўкавістае; зімой зверху серабрыста-шэрае, зрэдку з цёмнай рабізной, летам — буравата-попельна-шэрае

Распаўсюджанне
--------------

Насяляе лясную зону Еўразіі ад Карэліі да берагоў Ціхага акіяна: поўнач Еўрапейскай часткі Расіі, Сібір і Далёкі Усход, а таксама Паўночную Манголію, Паўночна-Усходні і Цэнтральны Кітай, востраў Хакайда ў Японіі, але ўсюды малаколькасны від. У Беларусі ў ХІХ ст. траплялася амаль паўсюдна, у 1920-1940-я г. толькі ў Віцебскай і Магілеўскай абласцях; у цяперашні час адзначана толькі ў Лёзненскім раёне.

Месцы пражывання: мяшаныя і лісцевыя лясы з перастойнымі дуплаватымі дрэвамі, ахвотна селіцца ў паплаўных лясах з наяўнасцю вольхі і асіны.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Начны звярок. Селіцца ў дуплах дрэў і старых вавёрчыных гайнах. Шарападобныя гнёзды будуе з сухой травы, лішайнікаў, кары. У вясенне-летні перыяд самка прыносіць часцей адзін прыплод (2-4 дзіцяняці). Гон і спароўванне ў лютым-сакавіку і траўні-чэрвені. Голыя і сляпыя малыя, з добра развітай паміж пярэднімі і заднімі канечнасцямі перапонкай, з’яўляюцца ў сакавіку-красавіку і чэрвені-ліпені. Месяц самка корміць іх малаком. Ва ўзросце 6 тыдняў яны робяцца самастойнымі, але зімуюць разам з самкай. Корміцца лісцем, парасткамі, пупышкамі і насеннем дрэў і кустоў, ягадамі, грыбамі і нават насякомымі, зімой — каташкамі вольхі і бярозы, пупышкамі хваёвых парод. На зіму робіць невялікія запасы корму.

Ахова
-----

Від уключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі (ІІІ катэгорыя аховы), Чырвоны спіс МСАП (LR/nt, ver. 2.3, 1994).

Фотагалерэя
-----------

* Ля дуплаЛя дупла
* Ля вадыЛя вады
* На паштовай марцы РБНа паштовай марцы РБ

Спасылкі
--------

* Артыкул у Чырвонай кнізе Беларусі(недаступная спасылка)  (руск.)
* slounik.org

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000307822 |
**Рузаўскі мост** — аўтадарожны бэлечны мост цераз Абводны канал у Адміралцейскім / Маскоўскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Безыменны востраў і левы бераг Абводнага канала. Размешчаны ў створы Рузаўскай вуліцы, злучае яе з Рыбінскай вуліцай. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Царскасельскі чыгуначны мост, ніжэй — Мажайскі мост. Бліжэйшыя станцыі метрапалітэна — «Пушкінская» (872 м), «Тэхналагічны інстытут» (870 м). Сваю назву мост атрымаў 12 лютага 1905 года па найменні размешчанай побач Рузаўскай вуліцы.

| Масты цераз Абводны канал |
| --- |
| 
* Шлісельбургскі
* Французскі
* Атаманскі
* Амерыканскі (чыг.)
* Карэтны
* Прадцечанскі
* Нова-Каменны
* Баравы
* Глазаўскі (разабраны)
* Іпадромны пешаходны
* Царскасельскі чыгуначны (чыг.)
* Рузаўскі
* Мажайскі пешаходны
* Газавы пешаходны
* Масляны пешаходны
* Нова-Маскоўскі
* Варшаўскі
* Мітрафаньеўскі
* Балтыйскі пешаходны
* Нова-Пецяргофскі
* Чырвонакастрычніцкі
* Тараканаўскі пешаходны
* Барысаў пешаходны
* Нова-Калінкін
* Сцяпана Разіна

 |
Кветкавы кантэйнер з гіпертуфу
**Гіперту́ф** (англ.: Hypertufa) — лёгкі сітаваты бетон на аснове портландцэменту. Выкарыстоўваецца як штучная замена натуральнага туфу.

Склад
-----

Гіпертуф — штучны матэрыял, у склад якога ўваходзяць:

* Портландцэмент (гл. цэмент)
* Лёгкая пясчаная сумясь (звычайна пярліт або вермікуліт), лёгкі друз (напрыкад, керамзіт)
* Арганічны матэрыял (балотны мох, торф, кампаставаная кара, какосавае валакно і г. д.)

Прапорцыі вызначаюцца ў залежнасці ад канкрэтных матэрыялаў, але портландцэмент дадаецца не меней за 10 % ад ўсіх складальнікаў. Яны злучаюцца з дапамогай вады. Пасля змешвання на працягу некалькіх сутак адбываецца хімічная рэакцыя. Ёй садзейнічае тое, што портландцэмент утрымоўвае вапну, якая з’яўляецца шчолаччу, а арганічны матэрыял — выдатны акісляльнік. У выніку адбываецца зацвярдзенне. З цягам часу арганічны складальнік перагнівае, што робіць гіпертуф сітаватым.

Выкарыстанне
------------

Гіпертуф досыць трывалы, лёгка паддаецца механічнай апрацоўцы, пры прыгатаванні прымае зададзеную форму, мае ўласцівасць назапашваць, а потым аддаваць вільгаць, што робіць яго папулярным у садоўніцтве (для вырабу кантэйнераў, у якіх гадуюць расліны) і ландшафтным дызайне (стварэнні альпійскіх горак, садовых скульптур, фарміраваных субстратаў для вырошчвання дэкаратыўнага моху і інш.).

Зноскі
------

1. ↑  Perlite vs vermiculite Архівавана 19 красавіка 2016.
2. ↑  Easy wayswith Hypertufa Архівавана 5 ліпеня 2016.
3. ↑  Hypertufa Recipe Using Coir Архівавана 21 красавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Make Hypertufa Pots
* Make a Hypertufa Trough

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2781147108 |
**Бургтэатр** (*Burgtheater*) — прыдворны тэатр у венскім Хофбурге. Заснаваны ў 1741 годзе ўказам імператрыцы Марыі Тэрэзіі. На працягу XVIII і XIX стст. быў адным з найбольш прэстыжных тэатраў германамоўнага свету. Тут былі дадзены прэм'еры моцартаўскіх опер «Выкраданне з сераля» (1782), «Жаніцьба Фігаро» (1786) і «Так паступаюць усе» (1790). У кастрычніку 1888 г. тэатр быў пераведзены ў новы будынак на Рынгштрасэ.

У пачатку XX стагоддзя ў тэатры граў адзін з найбуйнейшых акцёраў Еўропы Ё. Кайнц. На асноўнай сцэне тэатра ішоў класічны рэпертуар, а сучасныя аўтары ставіліся пераважна на сцэне філіяла, у «Акадэмітэатры» (Akademietheater).
Пасля таго як будынак тэатра быў знішчаны бамбардзіроўкамі саюзнікаў у 1945 г. тэатр размяшчаўся ў былым вар'етэ «Ронахер». Будынак быў адноўлены ў 1953—55 гг.

Дзякуючы актыўнай дзейнасці Клаўса Пеймана, які ўзначальваў тэатр з 1986 па 1999 год, Бургтэатр выйшаў у лік вядучых еўрапейскіх тэатраў. У ім праходзілі прэм'еры новых п'ес Т. Бернхард, Э. Елінэк, П. Хандке, Петэра Турыні.

У розныя гады у тэатры працавалі акцёры: Ш. Вольтэр, М. Дэўрыент, Г. Рэймерс, А. Хэйнэ, Р. Аслан, Э. Бальзер, М. Эйс, X. Блейбтрэй, О. Трэслер, Э. Вальгемут, Р. Альбах-Реці, В. Краўс (1930-40-я гг.); А. Скода, П. Веселі, А. Хербігер, А. Шмід, К. Гольд, К. Дорш, А. Геснер, Герман Ціміг, В. Кова (каля 1960); К. М. Брандаўэр, Б. Ганц, Ульрых Тукур, Сюзан Лотар (2000-я гг.)

Гл. таксама
-----------

* Фолькстэатр

| ⛭Драматычныя тэатры |
| --- |
| Азербайджан | Азербайджанскі дзяржаўны акадэмічны драматычны тэатр, Азербайджанскі дзяржаўны тэатр юнага гледача |
| Англія |  Тэатр Крусібл  |
| Аўстрыя |  Бургтэатр, Фолькстэатр  |
| Бразілія |  Нацыянальны тэатр  |
| Венгрыя |  Нацыянальны тэатр  |
| Германія |  Нямецкі нацыянальны тэатр у Веймары  |
| Ісландыя |  Ісландскі нацыянальны тэатр  |
| Літва |  Нацыянальны драматычны тэатр Літвы |
| Расія | ВДТ імя Г. А. Таўстаногава • Малы тэатр • Маскоўскі тэатр «Сучаснік» • Тэатр імя Я. Вахтангава • Тэатр на Таганцы |
| Славакія | Тэатр Аляксандра Духновіча |
| Францыя | Адэон, тэатр |
| Швецыя | Каралеўскі драматычны тэатр |
| Гістарычныя | Тэатр Марцэла, Рымскі тэатр, Картахена |


1. ↑  European Theatre Architecture — Arts and Theatre Institute. Праверана 6 лютага 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12021673'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q43003820'></a>
2. ↑  Wiki Loves Monuments monuments database — 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28563569'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4580425'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лука.

**Лука**  (мальт.: Ħal Luqa — таполя) — горад у Паўднёвым рэгіёне на Мальце.

Старажытны горад з шчыльным насельніцтвам, тыповым для Мальтыйскіх астравоў. На сакавік 2014 года насельніцтва Лукі — 5945 чалавек. На галоўнай плошчы знаходзіцца царква, прысвечаная Андрэю Першазванаму. Традыцыйнае свята Святога Андрэя Першазванага адзначаецца ў першую нядзелю ліпеня, літургічнае свята адзначаецца 30 лістапада.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10). — карта Мальты
**Даніэле да Вальтэра** (іт. Daniele da Volterra, сапраўднае імя Даніэле Рычарэлі — Daniele Ricciarelli) (1509, Вальтэра, Таскана — 4 красавіка 1566, Рым) — італьянскі жывапісец і скульптар. Прадстаўнік рымскага маньерызму, вучань і пераймальнік Мікеланджэла.

Мяркуецца, што Даніэле да Вальтэра вучыўся ў Садомы. Пазней працаваў з Мікеланджэла ў Рыме і дзякуючы яго пратэкцыі стаў яго пераемнікам і куратарам работ у Ватыкане. Мікеланджэла дапамагаў яму сваімі парадамі і, верагодна, даў да Вальтэра свае эскізы, напрыклад, для стварэння шэдэўра Даніэле да Вальтэра «Зняцце з крыжа» ў царкве Трыніта-дэі-Монці ў Рыме.

Іншымі вядомымі карцінамі ды Вальтэра лічацца «Юстыцыя» ў Палацы прыёраў Вальтэра і «Віфлеемскае збіццё немаўлятаў» ва Уфіцы, Фларэнцыя. У Луўры захоўваецца двухбаковая карціна Даніэле да Вальтэра на адзін і той жа сюжэт: «Давід адсякае галаву Галіяфу», напісаная на вялікай сланцавай панэлі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Daniele da Volterra — [Oxford, England]: OUP, 2002. Праверана 14 снежня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
2. ↑   Праверана 12 лютага 2023.
**Трэма́** (фр.: tréma ад грэч. trēma): графічны знак у пісьменнасці некаторых моваў, які складаецца з дзвюх кропак, змешчаных гарызантальна побач, над галоснай літарай. Такі знак паведамляе, што галосную належыць вымаўляць асобна ад папярэдняй галоснай.

Напрыклад, французскае слова «naïf» вымаўляецца [наіф]", а не [нэф], як належала б, згодна з правіламі вымаўлення спалучэння літар «ai».

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 162811338 |

| ⛭Літары з умлаўтам |
| --- |
| Лацініца | 

|  |  |
| --- | --- |
| Умлаўт зверху | Ää • Ǟǟ • Ëë • Ḧḧ • Ïï • Ḯḯ • Öö • Ȫȫ • Ṏṏ • Üü • Ǘǘ • Ǜǜ • Ǚǚ • Ǖǖ • Ṻṻ • Ẅẅ • Ẍẍ • Ÿÿ |
| Умлаўт знізу | Ṳṳ |

 |
**Бургундскія Нідэрланды** — гістарычны перыяд з 1384 па 1530 гады, калі тэрыторыі сучасных Нідэрландаў, Бельгіі, Люксембурга і часткі Францыі знаходзіліся пад уладай герцагаў Бургундыі.

Значная частка гэтых тэрыторый была атрымана ў спадчыну герцагамі Бургундскімі (малодшай галіной французскай каралеўскай дынастыі Валуа) у 1384 годзе, пасля смерці Людовіка Мальскага. Яго спадчынніца Маргарыта III выйшла замуж за Філіпа Смелага, сына французскага караля Іаана II і заснавальніка бургундскай лініі дынастыі Валуа. Філіп успадкаваў графствы Фландрыя, Артуа, Рэтэль, Бургундыя і Невер. Разам з Маргарытай яны пачалі эру бургундскага панавання ў Нідэрландска-Бельгійскім рэгіёне.

Бургундскія тэрыторыі былі пашыраны за кошт графства Намюр у 1421 годзе, герцагстваў Брабант і Лімбург у 1430, графстваў Эно, Галандыя і Зеландыя ў 1432, герцагства Люксембург у 1441 і герцагства Гельдэрн у 1473.

Эра Валуа доўжылася да 1477 года, калі апошні з герцагаў — Карл Смелы — загінуў на поле бою, не пакінуўшы спадчыннікаў мужчынскага полу, і тэрыторыя Герцагства Бургундскага ў адпаведнасці з салічным законам перайшла французскай кароне. Нідэрландскай часткай былых бургундскіх уладанняў сталі кіраваць дачкі Карла Смелага — Марыя Бургундская — і яе муж Максіміліян I, імператар Свяшчэннай Рымскай імперыі. Такім чынам, улада ў Бургундскіх Нідэрландах перайшла ад Валуа да Габсбургаў. Іх унук Карл V выдаў у 1549 годзе Прагматычную санкцыю, якая пераўтварыла Бургундскія Нідэрланды ў Сямнаццаць правінцый.