recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Грабніца Філіпа II Македонскага** знаходзіцца ў Вергіне  (руск.) (бел. мястэчку каля Салонік, Грэцыя.

Яна ўваходзіць у комплекс іншых магіл, раскапаных унутры пагорка, які называецца *вялікім курганам* альбо *царскім курганам* .

Гісторыя
--------

Фрэска «Выкраданне Персефоны Аідам»
8 лістапада 1977 года грэчаскі археолаг Маноліс Андронікас  (руск.) (бел. пры раскопках Вергіны  (руск.) (бел. мястэчка недалёка ад Салонікаў, знайшоў магілу Філіпа II.

Унутраная частка магілы, якая засталася некранутай, паказвае незвычайныя творы надзвычайнай вытанчанасці, якія супярэчаць таму, пра што паведамляюць некаторыя старажытныя аўтары, напрыклад, Дэмасфен, які характарызуе Філіпа як грубага, а македонцаў як варвараў. Лічыцца адным з найвялікшых археалагічных адкрыццяў XX стагоддзя: яна моцна змяніла ўяўленне пра старажытную Македонію.

У магіле былі знойдзеныя цудоўныя прадметы са слановай косці альбо на ложах з золата і слановай косці; на ложку самога Філіпа знаходзяцца некалькі рэалістычных партрэтаў, першымі ў гісторыі мастацтва паказваюць твар правіцеля: на яго твары відаць усе прыкметы ўзросту, усе шнары, зарэгістраваныя ў баі.

Насценныя карціны захоўваюць усю сваю асаблівую паліхромію, як на сцэне палявання на вышыні больш за 5 метраў, на якой намаляваны Аляксандр, і выкраданне Персефоны Аідам.

Структура
---------

Магіла Філіпа II складаецца з двух камер, пярэдняга пакоя і галоўнай камеры, абодва маюць цыліндрычныя скляпенні вышынёй 5,30 метраў; у першым пакоі памерам 3,36 х 4,46 метраў знаходзіўся попел жанчыны, магчыма, Меды Адэскай  (балг.) (бел. ці Клеапатры  (руск.) (бел. малодшых жонак македонскага кіраўніка. Другі пакой, той, які адведзены Філіпу, мае форму квадрату памерам 4,46 метра з кожнага боку. Калі дадаць гэтыя вымярэнні да таўшчыні трох сцен 0,56 метра, якія разам маюць памер 1,68 метра, вы атрымаеце даўжыню 9,5 метра. Знешняя частка скляпенняў не засталася незакрытай, як гэта было звычайна для падобных работ у македонскай вобласці, але цалкам была пакрыта пластом ляпніны таўшчынёй дзесяць сантыметраў.

Манументальны ўваход увянчаны так званым фрызам палявання  (італ.) (бел. дарыйскім фрызам, над якім у абрамленні рэльефнай рамы адлюстравана сцэна палявання, якая мае шырыню 5,56 метра і вышыню 1,16 метра.

Магіла, безумоўна, была пабудавана Аляксандрам каля 336 года, калі памёр яго бацька.

Зноскі
------

1. ↑ . ISBN 978-0-85672-204-2. .

Літаратура
----------

* Андроникос М.  (руск.) (бел. Царские гробницы в Вергине (из истории раскопок) Архівавана 20 кастрычніка 2019./ «Вестник древней истории». 1990. № 1. С. 107—129
**Байдачнае** — разнавіднасць мыта ў Вялікім Княстве Літоўскім, якое збіралася пры праходзе рачных суднаў з таварамі. Права збору байдачнага давалася прывілеямі вялікага князя літоўскага, самавольны збор караўся канфіскацыяй маёнтка, у межах якога бралася незаконнае мыта (Статут ВКЛ 1588, раздз.1, арт.29). У сярэдзіне XVI стагоддзя на Дняпры ад камягі бралася мыта 30 грошаў, ад паўкамягі — 15, з парома — 12, з чоўна 6 грошаў.

Зноскі
------

1. ↑  *Доўнар А.* Байдачнае // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 280. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.
**Нефралогія** (ад стар.-грэч.: νεφρός, што азначае «нырка», і λόγος — «вучэнне, навука») — раздзел медыцыны, які вывучае функцыі і захворванні нырак (іх этыялогію, патагенез, клініку, лячэнне і прафілактыку): нефрыт (гламеруланефрыт), нефратычны сіндром, амілаідоз, нефрапатыя цяжарных, піеланефрыт, пашкоджанне нырак пры сістэмных сасудзістых (гемарагічны васкуліт), калагенавых, абменных (дыябет цукровы, падагра), агульнаінфекцыйнных захворваннях, вострай сасудзістай недастатковасці (траўматычны, кардыягенны, бактэрыемічны шок, непераноснасць лекаў, сываратак, вакцын) і інш. Праблемы нефралогіі даследуюцца комплексна — клініцыстаім, марфолагамі, фізіёлагамі, радыёлагамі і іншымі; нефралогія цесна звязана з кардыялогіяй, уралогіяй і трансплантацыйнай хірургіяй

Гл. таксама
-----------

* Урэмія

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Цывінскі.
**Ян Цывінскі** (польск.: Jan Cywiński; 24 красавіка 1772, Кузьмічы, Ашмянскі павет, ВКЛ, цяпер Мядзельскі раён — 17 лістапада 1846) — рымска-каталіцкі дзеяч, біскуп, педагог, філантроп.

Біяграфія
---------

Сын Ігната і Апалоніі з Радзевічаў Цывінскіх. Ад 1781 навучаўся ў базыльянскай школе ў Беразвеччы. У 1790 паступіў у Віленскую духоўную семінарыю. 5 ліпеня 1795 высвечаны ў ксяндзы-місіянеры і прызначаны прафесарам Віленскай духоўнай семінарыі, у якой да 1816 выкладаў філасофію і спевы. У 1805—1813 дырэктар семінарыі. Ад 1808 пробашч у Віжунох. Ад 1811 член Віленскага капітула, канонік, ад 1813 пралат. У 1816 пакінуў Ордэн місіянераў і стаў памочнікам віленскага біскупа. У 1818 здаў экстэрнам іспыты ў Полацкай езуіцкай акадэміі і атрымаў «патэнт доктара тэалогіі і права».

Ад 1820 займаў розныя духоўныя пасады ў Салоках, Свіранах, Гадуцішках. Дзякуючы ініцыятыве і намаганням Яна Цывінскага ў 1826 у Гадуцішках пачалося будаўніцтва мураванага касцёла, плябаніі і школы для сялянскіх і местачковых дзяцей. 24 мая 1835 кс. Ян Цывінскі разам з сваёй пляменніцай Францішкай Мількоўскай выдаткавалі сродкі на выхаванне 12 дзяўчынак з бедных сялянскіх сем’яў. У сваім тэстаменце Цывінскі абавязаў спадчыннікаў штогод адлічваць 200 руб. з даходаў сваіх маёнтаў на навучанне сялянскіх дзяцей чытанню і пісьму. Заснаваў фонд для бясплатнага навучання ў віленскіх школах 12 хлопчыкаў і 12 дзяўчынак і 2 алюмны (поўнае забяспячэнне адзеннем, харчам, жыллём, платай) для вучобы ў семінарыі.

Ад 1840 біскуп-суфраган троцкі і тытулярны біскуп Дэлькусу (кансакраваны 24 жніўня 1841). Ад 1842 адміністратар Віленскай дыяцэзіі. 28 чэрвеня 1843 абраны прэзідэнтам Віленскага таварыства дабрачыннасці. 29 красавіка 1846 дараваў усім прыгонным сваіх маёнткаў даўгі і выдаў вольную. Спадчыннікам ён запаветваў, каб «каб не ўладарамі былі над сялянамі, а апекунамі». Пахаваны ў Віленскай архікафедры.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Тадэвуш Кундзіч** | **Біскупы-суфраганы троцкія**1840—1846 | Пераемнік**—** |

Зноскі
------

1. ↑  Sejm-Wielki.pl — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q93482363'></a>
2. ↑
3. ↑  Catholic-Hierarchy.org — USA: 1990. Праверана 3 ліпеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q30'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3892772'></a>

Спасылкі
--------

* Ян Цывінскі Архівавана 9 студзеня 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 1142 0930 · NUKAT: n2009700399 · VIAF: 6792154260793224480001, 161966580 |
**Койданаўскі замак** — колішні мураваны замак у Койданаве, на Гаштольдавай гары, збудаваны каля кан. 15 — пач. 16 ст. у час знаходжання мястэчка ва ўласнасці Гаштольдаў. Вонкавы выгляд невядомы. Замак існаваў да канца 16 ст. — пачатку 17 ст. — адзначаны ў Інвентары 1588, не адзначаны ў Інвентары 1621 г. На яго месцы ў пачатку 17 ст. відавочна ў 1613, быў збудаваны мураваны і ўмацаваны кальвінскі збор.

Кальвінскі збор у Койданава на малюнку Напалеона Орды, 1876
Пасля гэтага ролю замка як адміністрацыйнага цэнтра Койданаўскага графства Радзівілаў пачаў выконваць неўмацаваны сядзібны комплекс, размешчаны асобна ад мястэчка. У далейшым «замкам» няправільна называлі палацава-паркавы комплекс.

Гл. таксама
-----------

* Койданаўскі кальвінскі збор

Літаратура
----------

* *Якімовіч Ю.* Ці быў у Койданаве замак? // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. — № 3. — Мн.: Полымя, 1985. — ISSN 0131-2669 — С. 25—27.
* Страчаная спадчына / Т. В. Габрусь , А. М. Кулагін, Ю. У. Чантурыя і інш. Уклад. Габрусь Т. В. — Мн.: Полымя, 1998. — 351 с.: іл. — ISBN 985-07-0036-Х — С. 33—35.

Спасылкі
--------

* Гарадзішча Гаштольдава гара на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Койданаўскі замак на сайце Radzima.org
Аб’яднанне *A* і *B*
**Аб’ядна́нне мно́стваў** — бінарная аперацыя над мноствамі, вынікам якой ёсць мноства, якое складаецца з элементаў, што ўваходзяць хаця б у адно з гэтых мностваў. Аб’яднаннем мностваў называюць як саму аперацыю, так і мноства, што з’яўляецца яе вынікам.

Аперацыя аб’яднання мностваў абазначаецца знакам {\displaystyle \cup }.

Вызначэнні
----------

### Аб’яднанне двух мностваў

Няхай даны два мноствы {\displaystyle A} і {\displaystyle B}. Тады іх аб’яднаннем называецца мноства, якое складаецца з элементаў, якія знаходзяцца ў {\displaystyle A}, у {\displaystyle B}, або ў абодвух мноствах адначасова:

{\displaystyle A\cup B=\{x\mid x\in A\vee x\in B\}.}
### Аб’яднанне сямейства мностваў

Няхай дано сямейства мностваў {\displaystyle \{M\_{\alpha }\}\_{\alpha \in A}.} Тады яго аб’яднаннем называецца мноства, якое складаецца з усіх элементаў усіх мностваў сямейства:

{\displaystyle \bigcup \limits \_{\alpha \in A}M\_{\alpha }=\{x\mid \exists \alpha \in A,\;x\in M\_{\alpha }\}.}

Уласцівасці аб’яднання мностваў
-------------------------------

* камутатыўнасць: {\displaystyle \forall A,B:A\cup B=B\cup A}
* асацыятыўнасць: {\displaystyle \forall A,B:(A\cup B)\cup C=A\cup (B\cup C)}
* аб’яднаннем мноства са сваім падмноствам ёсць гэтае мноства: {\displaystyle B\subseteq A\Leftrightarrow A\cup B=A}.

У прыватнасці,

* аб’яднаннем мноства з самім сабой ёсць самое гэтае мноства: {\displaystyle \forall A:A\cup A=A}
* аб’яднаннем мноства з пустым мноствам ёсць самое гэтае мноства: {\displaystyle \forall A:A\cup \varnothing =A}
* аб’яднаннем мноства з універсальным мноствам ёсць самое ўніверсальнае мноства: {\displaystyle \forall A:A\cup U=U}

Асацыятыўнасць аперацыі аб’яднання мностваў дае магчымасць разглядаць аб’яднанне больш чым двух мностваў як адзіную аперацыю:

{\displaystyle \bigcup \limits \_{i=1}^{n}A\_{i}=A\_{1}\cup A\_{2}\cup ...\cup A\_{n}}

Зноскі
------

1. ↑  Аб’яднанне мностваў // Матэматычная энцыклапедыя / Гал. рэд. В. Бернік. — Мн.: Тэхналогія, 2001. — С. 12. — 496 с.: іл. — ISBN 985-458-059-8.
2. ↑  Set Operations | Union | Intersection | Complement | Difference | Mutually Exclusive | Partitions | De Morgan's Law | Distributive Law | Cartesian Product **(нявызн.)**. *www.probabilitycourse.com*. Праверана 5 верасня 2020.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Аб’яднанне мностваў на Вікісховішчы |

* Infinite Union and Intersection at ProvenMath Правілы Дэ Моргана, якія фармальна даказаны з аксіом тэорыі мностваў.
**Аб'яднаны інстытут ядзерных даследаванняў** (**АІЯД**) — міжнародная міжурадавая навукова-даследчая арганізацыя ў навукаградзе Дубна Маскоўскай вобласці. Заснавальнікамі з'яўляюцца 18 дзяржаў-членаў АІЯД. Асноўныя напрамкі тэарэтычных і эксперыментальных даследаванняў у АІЯД — ядзерная фізіка, фізіка элементарных часціц і даследаванні кандэнсаванага стану рэчыва.

У АІЯД былі сінтэзаваны ўсё трансуранавыя элементы Перыядычнай сістэмы хімічных элементаў, адкрытыя ў СССР і Расіі, і паўтораны сінтэз большасці трансуранавых элементаў, адкрытых у іншых краінах. Дасягненні па сінтэзе новых элементаў, зробленыя да 1991 года, былі прызнаны як навуковыя адкрыцці і занесены ў Дзяржаўны рэестр адкрыццяў СССР, а таксама за Інстытутам і краінай быў афіцыйна замацаваны сусветны прыярытэт адкрыцця шматлікіх новых элементаў.

Як знак прызнання выдатнага ўкладу вучоных Інстытута ў сучасную фізіку і хімію можна расцаніць рашэнне Міжнароднага саюза тэарэтычнай і прыкладной хіміі (ІЮПАК) аб прысваенні 105-му элементу назвы дубній па месцы размяшчэння АІЯД, а 114-му элементу — назвы флеровій у гонар сузаснавальніка АІЯД і шматгадовага кіраўніка яго Лабараторыі ядзерных рэакцый акадэміка Г. М. Флёрава, дзе падчас яго дзейнасці былі сінтэзаваны элементы з нумарамі ад 102 да 110.

Зноскі
------

1. ↑  Навуковыя адкрыцці Расіі.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт АІЯД Архівавана 27 жніўня 2011.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Урбан.
**Ганна Аляксандраўна Урбан** (нар. 31 мая 1962, г. Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1981 годзе з адзнакай Мінскі архітэктурна-будаўнічы тэхнікум, у 1986 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. Ва УП «Мінскпраект» з 1986 года, а з 2008 года галоўны
архітэктар праектаў.

Творчасць
---------

Асноўныя пабудовы і праекты: індывідуальныя жылыя дамы па вул. Жукоўскага (2003), па вул. Чарвякова (2006), па вул. Прытыцкага (2005), па вул. Чкалава / Варанянскага (2009), па вул. Бурдзейнага (2010), па пр. Дзяржынскага (2011), па вул. Сямашкі, у мікрараёнах Сухарава-5, Лошыца-3, 6 і інш. жылы комплекс «Батус» у г. Батумі, Грузія (2005); гандлёвыя цэнтры сеткі «PROSTOR» па пр. Дзяржынскага (2006); па вул. Ротмістрава (2009); па вул. Убарэвіча (2010); адміністрацыйны будынак МЗС РБ па вул. Леніна (2007); праект рэканструкцыі «Белэкспа» па вул. Я. Купалы (2007); праект будынка праектных арганізацый па вул. Берсана (2009); рэканструкцыя будынка суда ЕўрАзЭС па вул. Кірава (2012); праект адміністрацыйнага комплексу Дома прафсаюзаў (2013); гандлёва-забаўляльны комплекс «АЛМІ» (2015); цэнтр кіравання паветраным рухам «Белаэранавігацыя» (2018); будынак РУП «Белмытсэрвіс» па вул. Лермантава (2019), праект рэканструкцыі Музычнага тэатра (2018), жылы комплекс «Лазурыт» (2015—2020).

* Дом па вуліцы Варанянскага, 1АДом па вуліцы Варанянскага, 1А
* Дом па праспекце Дзяржынскага, 9Дом па праспекце Дзяржынскага, 9
* Прыбудова да будынка МЗСПрыбудова да будынка МЗС
* Будынак суда ЕўрАзЭС па вул. Кірава пасля рэканструкцыіБудынак суда ЕўрАзЭС па вул. Кірава пасля рэканструкцыі

Сям’я
-----

У шлюбе з архітэктарам Яўгенам Урбанам, сумесна з якім выканала многія аб’екты.

Спасылкі
--------

* Урбан Анна Александровна // МИНСК ПРОЕКТ СТАБИЛЬНОСТЬ ТРАДИЦИИ 75 КАЧЕСТВО. Минск. 2020
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ава.

**Ава** (на бірманскай — Інва) — дзяржава ў верхняй М’янме ў XIV—XVIII стагоддзях, якая склалася вакол горада Ава (заснаваны ў 1364) з прычыны распаду Паганскай дзяржавы пасля нашэсця манголаў (XIII — пачатак XIV стагоддзяў). Фармальна лічылася васалам Кітая, фактычна была незалежнай. У Аве існавала ваенна-феадальная сістэма. У сярэдзіне XI—XVI стагоддзяў Ава вяла барацьбу з дзяржавамі Тангу і Пегу, якая скончылася яе уключэннем з 1555 па 1599 гады ў склад дзяржавы, якая часова склалася вакол Таўнгу  (руск.) (бел.. Пасля распаду гэтага ўтварэння ў канцы XVI — пачатку XVII стагоддзяў Ава зноў стала незалежнай. XVII стагоддзе быў часам росквіту і тэрытарыяльнага пашырэння Авы. У выніку далучэння да Авы П’і  (руск.) (бел. (Промэ) (1608), Таўнгу  (руск.) (бел. (1610), Пегу  (руск.) (бел. (1612), Танхльін (Сірыям)  (руск.) (бел. (1613), Мартабан  (англ.) (бел. (1614), Тэнасерым  (руск.) (бел. (1615) была створана цэнтралізаваная дзяржава. Сіямскае княства Чыенгма (1615) і Шанскія княствы  (руск.) (бел. сталі васаламі Авы. У XVII стагоддзі ў Аву пранікаюць еўрапейцы. У пачатку XVIII стагоддзя ў выніку міжусобіц, бунтаў, а таксама паўстанняў заваяваных Авой народаў дзяржава пачала распадацца. Пасля захопу сталіцы монамі ў 1752 дзяржава Ава перастала існаваць. Аднак назва Ава захавалася да канца XIX стагоддзя, звычайна яна ўмоўна азначала ўсю М’янму, ці ж толькі Верхнюю М’янму.

Заўвагі
-------

Літаратура
----------

* Советская историческая энциклопедия, Москва, 1961

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Энцыклапедычны лексікон |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n93000982, sh2009008442 · VIAF: 138522101 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Матрас.
**Крысціян Матрас** (фар.: Christian Matras, 7 снежня 1900 — 16 кастрычніка 1988) — фарэрскі лінгвіст і паэт: першы фарэрац, які атрымаў званне прафесара.

Біяграфія
---------

Матрас нарадзіўся ў 1900 годзе ў паселішчы Відарэйдзі на фарэрскім востраве Віёй. Яго прозвішча паходзіла з сям’і французскіх імігрантаў. Атрымаўшы пачатковую адукацыю, у 1912 годзе ён быў залічаны ў школу Торсхаўна, дзе навучаўся разам з Вільямам Хайнесенам і Ёргенам-Францам Якабсенам. У 1917 годзе ён пераехаў у Данію і неўзабаве паступіў ва ўніверсітэт Капенгагена, дзе ў 1933 годзе абараніў доктарскую дысертацыю, а ў 1952 годзе стаў прафесарам лінгвістыкі, стаўшы першым фарэрцам, якія атрымалі званне прафесара. У 1965 годзе ён вярнуўся на Фарэры і ўзначаліў факультэт фарэрскай мовы ва ўніверсітэце Фарэрскіх астравоў.

Матрас унёс значны ўклад у вывучэнне фарэрскай літаратуры і культуры, а таксама фарэрскай мовы. У 1921 годзе сумесна з Ёргенам-Францам Якабсенам ім быў выпушчаны фарэрскі-дацкі слоўнік, а ў 1961 годзе — яго другое выданне. Матрас вядомы сваімі перакладамі кніг, а таксама лічыцца адным з найбольш выдатных паэтаў Фарэраў.

Памёр ён у 1988 годзе ва ўзросце 87 гадоў.

Зноскі
------

1. 1 2  *Brozović D. Ladan T.* Christian Matras // Hrvatska enciklopedija — LZMK, 1999. — 9272 с. — ISBN 978-953-6036-31-8<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1264934'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q429032'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18446'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1789619'></a>

Спасылкі
--------

* Faroeartstamps.fo — Christian Matras Архівавана 7 жніўня 2007.  (дацк.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119151414 · CONOR: 67886435 · GND: 124664482 · ISNI: 0000 0000 8183 0153 · LCCN: n80013037 · NTA: 071442669 · NUKAT: n2017000940 · LIBRIS: 247397 · SUDOC: 027017362 · VIAF: 114702471 |

 |
**Ёханэс (Ханс) Кутсір** (нідэрл.: Hans Koetsier; 12 чэрвеня 1930, Утрэхт — 30 жніўня 1991, Амстэрдам) — нідэрландскі мастак-канцэптуаліст. Пры нараджэнні Ёханэс ван Пітэрсан, быў сынам незамужняй Марыі Антуанэты ван Пітэрсан. У 1942 годзе яго прозвішча было афіцыйна зменена.

Першапачаткова Кутсір працаваў у рэкламе. Ён завязаў адносіны з Мартэ Ролінг, пераехаў да яе і пачаў маляваць у 1962 годзе. Маляваў фігуры або фрагменты фігур і выкарыстоўваў тую ж тэму для серыграфій. У 1967 годзе ён распрацаваў разметку падлогі для офіса Postcheque- en Girodienst у Арнеме. У канцы шасцідзесятых ён зрабіў свае першыя скульптуры. Уводзіў абрэвіятуры слоў у свае карціны. Яму належаць сценавыя роспісы ў аэрапорце Шыфала і ў Дэлфцкім універсітэце.

У 1976 годзе Кутсір выдаў зборнік вершаў «Я страшна пакутую».

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 22 жніўня 2017.
2. ↑  Hans Koetsier<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. 1 2   Праверана 15 кастрычніка 2016.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BPN: 80094240 · GND: 119226235 · GTAA: 120141 · ISNI: 0000 0000 2186 8213 · LCCN: n78006034 · NTA: 07062206X · SUDOC: 26452148X · VIAF: 72643925 · ULAN: 500069609 |

 |
**Duck Hunt** (яп.: ダックハント *Дакку Ханто*) (*Качынае паляванне*) — відэагульня для гульнявой кансолі «NES», выпушчана «Nintendo» у 1984 годзе. Прызначана для гульні з выкарыстаннем светлавога пісталета. Усяго было прададзена больш за 28 млн экземпляраў гульні, што робіць «Duck Hunt» другой па лепшай продажу гульнёй на NES.

Геймплэй
--------

Гульцу было неабходна патрапіць у вылятаюць з травы качак, адну ці дзве, у залежнасці ад выбранага тыпу гульні. Паводле сюжэту качак прымушала ўзлятаць безназоўная паляўнічая сабака. На трапленне у цэль адводзіцца тры патрона. Пры трапленні сабака пераможна высоўваецца з травы са здабычай, пры промаху — смяецца.

У гульні прысутнічае тры рэжымы: адна качка, дзве качкі і стральба па талерках. Апошні рэжым заключаецца ў знішчэнні адной або некалькіх невялікіх аддаляюцца талерак (імітацыя стэндавай стральбы). Гэты рэжым складаней першых двух з-за памяншэння памеру мэты. Малавядомы факт, але качкамі можна было кіраваць з другога джойсціка, гэта была нават апісана ў інструкцыі да гульні.

Як і многія раннія відэагульні, *Duck Hunt* не мае вызначанай канцоўкі. Калі гулец дасягае ўзроўня 99 і праходзіць яго, ўзровень мяняецца на 00, і качкі паскараюцца. Пасля 10 качак чырвоныя індыкатары трапленняў перамяшчаюцца налева. Калі іх не хапае, каб закрыць сінюю палоску ўнізе, гульня заканчваецца.

Зноскі
------

1. ↑  gamrReview — Duck Hunt (NES)
2. ↑  25 лет в неведении. В культовую игру Duck Hunt можно было играть за утку и вдвоем — видео **(нявызн.)**.  Новое Время. Праверана 21 лістапада 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz · GameFAQs · Giant Bomb (англ.) · KLOV · VGMdb |
Сцяг пансексуалаў

Раздзел сексалогіі| Сексуальная арыентацыя |
| --- |
| 
Агульнапрынятыя класіфікацыі |
| * Гетэрасексуальнасць
* Бісексуальнасць
* Гомасексуальнасць
 |
| 
Іншыя класіфікацыі |
| * Асексуальнасць
* Антысексуальнасць
* Аўтасексуальнасць
* Шкала сексуальнасці Кінсі
* Рашотка сексуальнай арыентацыі Клейна
* Монасексуальнасць
* Пансексуальнасць
* Парафілія
 |
| 
Тэматычна звязаныя артыкулы |
| * Эмацыйная арыентацыя
* Эгадыстанічная арыентацыя
* Біялогія і сексуальная арыентацыя
* Вольны выбар і сексуальная арыентацыя
* Статыстыка сексуальнай арыентацыі
* Сексуальнасць жывёл
* Сітуацыйныя сексуальныя паводзіны
 |

Не блытаць з Пансексуалізм.
**Пансексуальнасць** (ад стар.-грэч.: Πάν, pan — усё і лац.: sexus — пол) — сексуальная арыентацыя, якая характарызуецца магчымасцю эмацыйнай, рамантычнай (платанічнай), эратычнай (пачуццёвай) або сексуальнай цягі да людзей па-за залежнасцю ад іх гендарнай ідэнтычнасці і біялагічнага полу.

Пансексуальнасць і бісексуальнасць
----------------------------------

Бісексуальнасць — сексуальная арыентацыя, якая характарызуецца цягай як да свайго, так і процілеглага полу. У адрозненне ад пансексуальнасці, бісексуальнасць не складаецца з цягі да людзей, не якія трапляюць пад рамкі ідэі гендарнай і палавой бінарнасці.

Пансексуальнасць апісваецца як «спосаб абыйсці дваістасці і эсэнцыялізм „бі"».

Некаторыя людзі, якія самаідэнтыфікуюць сябе як бісексуалы, маюць цягу да людзей, якія не з'яўляюцца ні мужчынамі, ні жанчынамі як у плане іх біялагічнага полу, так і ў плане іх гендарнай ідэнтычнасці (напрыклад, інтэрсексуалы, транссексуалы, гендэрквір і інш.). Часткай прычын, па якіх такія індывіды, якія ў сутнасці з'яўляюцца пансексуаламі, не асацыююць сябе з пансексуальнасцю, могуць з'яўляцца непашыранасць тэрміна і негатыўныя канатацыі, звязаныя з ім. Некаторыя вызначаюць бісексуальнасць як «цяга да людзей больш за аднаго полу». Іншыя супрацьпастаўляюць «цягу да людзей некалькіх полаў» і «цяга па-за залежнасцю ад полу», уласцівую пансексуальнасці.

Зноскі
------

1. ↑  Haritaworn, Jin, Chin-ju Lin, and Christian Klesse. «Poly/Logue: A Critical Introduction to Polyamory.» *Sexualities* 9.5 (2006): 515-29  (англ.)
2. ↑  «Bisexuality isn’t about there being two sexes», The Bisexual Index  (англ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шапіра.
**Якаў Міхайлавіч Шапіра** (23 лістапада 1961, г. Мінск — 11 ліпеня 2004, г. Жодзіна) — беларускі футбаліст і футбольны трэнер.

Біяграфія
---------

У 1987 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры

10 ліпеня 2004 года сканаў ад інфаркту. Інфаркт наступіў на апошняй хвіліне матча «Тарпэда» (Жодзіна) — «Нёман» (Гродна), калі падапечныя трэнера забілі пераможны гол, і ўзрадаваны выбег на поле, каб павіншаваць сваю каманду. Жодзінскія лекары змагаліся за яго жыццё, але ўсе намаганні былі марнымі, і ён памёр апоўдні 11 ліпеня.

23 лістапада 2016 года адбылася прэм’ера дакументальнага фільму «Якаў Шапіра. Адзін за ўсіх…», прысвечанага жыццёваму шляху трэнера.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Transfermarkt — 2000.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Трэнэр футбольнага клюбу «Тарпэда» сканаў ад інфаркту
3. ↑  Мікіта Шапіра. Уражанні ад фільму «Якаў Шапіра. Адзін за ўсіх…»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Transfermarkt (трэнер) |
Эмблема OHR
Пост **Высокага прадстаўніка па Босніі і Герцагавіне** (англ.: High Representative for Bosnia and Herzegovina) разам з Апаратам Высокага прадстаўніка (*Office of the High Representative, OHR*), быў створаны ў 1995 годзе адразу ж пасля Дэйтанскай мірнага дагавора для назірання за выкананнем гэтай дамовы. Высокі прадстаўнік і OHR рэпрэзентуюць краіны-ўдзельнікі Дэйтанскага дагавора праз *Раду па выкананні Мірнага дагавора (Peace Implementation Council, PIC)*. Высокі прадстаўнік адначасна з'яўляецца таксама Адмысловым прадстаўніком Еўрапейскага саюза. 27 лютага 2007 года Рада па выкананні Мірнага дагавора вырашыла спыніць мандат Высокага прадстаўніка з 30 чэрвеня 2008 года. Аднак у лютым 2008 года была прынята пастанова падоўжыць мандат на няпэўны тэрмін, улічваючы яго станоўчыя вынікі. Усе Высокія прадстаўнікі былі з краін Еўрасаюза, а іх паўнамоцтвы былі атрыманы ад Арганізацыі Аб'яднаных Нацый.

Спіс Высокіх прадстаўнікоў
--------------------------

  

* Сцяг Швецыі Карл Більт (14 снежня 1995 — 18 чэрвеня 1997)
* Сцяг Іспаніі Карлас Вэстэндорп (18 чэрвеня 1997 — 18 жніўня 1999)
* Сцяг Аўстрыі Вольфганг Петрыч (18 жніўня 1999 — 27 траўня 2002)
* Сцяг Вялікабрытаніі лорд Пэдзі Эшдаўн (27 траўня 2002 — 31 студзеня 2006)
* Сцяг Германіі Крысціян Шварц-Шылінг (31 студзеня 2006 — 2 ліпеня 2007)
* Сцяг Славакіі Міраслаў Лайчак (2 ліпеня 2007 — 26 сакавіка 2009)
* Сцяг Аўстрыі Валянцін Інцко (26 сакавіка 2009 — 31 ліпеня 2021)
* Сцяг Германіі Крысціян Шміт (31 ліпеня 2021 — цяперашні час)

Нататкі
-------

1. ↑  Press conference by the High Representative Miroslav Lajcak following the Peace Implementation Council Steering Board session in Brussels on 26-27 February 2008 Архівавана 24 верасня 2015. (англ.)

Спасылкі
--------

* Сайт Высокага прадстаўніка па Босніі і Герцагавіне  (англ.)
* Сайт Адмысловага прадстаўніка ЕС па Босніі і Герцагавіне Архівавана 18 лістапада 2011.  (англ.)
**EEPROM** (англ.: Electrically Erasable Programmable Read-Only Memory) — электрычна сціральная перапраграмавальная пастаянная запамінальная прылада, адзін з тыпаў энерганезалежнай памяці (такіх як PROM и EPROM). Памяць такога тыпу можа сцірацца і запаўняцца дадзенымі да мільёна разоў.

На сённяшні дзень класічная двухтранзістарная тэхналогія EEPROM практычна цалкам выцесненая NOR флэш-памяццю. Аднак назва *EEPROM* трывала замацавалася за сегментам памяці малой ёмістасці незалежна ад тэхналогіі.

Прынцып дзеяння
---------------

Прынцып працы EEPROM заснаваны на змене і рэгістрацыі электрычнага зарада ў ізаляванай вобласці (кішэні) паўправадніковай структуры.

Змена зарада ("запіс" і "сціранне") здзяйсняецца прыкладаннем паміж засаўкай і вытокам вялікага патэнцыялу, каб напружанасць электрычнага поля ў тонкім дыэлектрыку паміж каналам транзістара і кішэняй апынулася дастатковая для ўзнікнення тунэльнага эфекту. Для ўзмацнення эфекту тунэлявання электронаў у кішэню пры запісе прымяняецца невялікае паскарэнне электронаў шляхам прапускання току праз канал палявога транзістара.

Чытанне выконваецца палявым транзістарам, для якога кішэня выконвае ролю засаўкі. Патэнцыял плаваючай засаўкі змяняе парогавыя характарыстыкі транзістара што і рэгіструецца ланцугамі чытання.

Асноўная асаблівасць класічнай вочкі EEPROM — наяўнасць другога транзістара, які дапамагае кіраваць рэжымамі запісу і сцірання. Некаторыя рэалізацыі выконваліся ў выглядзе аднаго трохзасаўкавага палявога транзістара (адна плаваючая засаўка і дзве звычайных).

Гэтая канструкцыя забяспечваецца элементамі, якія дазваляюць ёй працаваць у вялікім масіве такіх жа вочак. Злучэнне выконваецца ў выглядзе двухмернай матрыцы, у якой на скрыжаванні слупкоў і радкоў знаходзіцца адна вочка. Паколькі вочка EEPROM мае тры засаўкі, то акрамя падкладкі да кожнай вочкі падыходзяць тры правадніка (адзін праваднік слупкоў і два правадніка радкоў).

Спіс вытворцаў EEPROM
---------------------

* Mikron Sitronics
* Aplus Flash Technology
* Mitsubishi
* Atmel
* Hitachi
* Infineon
* Maxwell Technologies
* Microchip Technology
* NXP Semiconductors
* Renesas Technology
* ROHM Electronics
* Samsung Electronics
* SmarfTech
* STMicroelectronics
* Seiko Instruments
* Winbond
* Catalyst Semiconductor Inc
* Інтэграл
Панкі **Панк**, **па́нкі** (англ.: punk) — маладзёжная субкультура, якая ўзнікла ў сярэдзіне 1970-х гадоў у Вялікабрытаніі, ЗША, Канадзе і Аўстраліі, характэрнымі асаблівасцямі якой з’яўляецца крытычнае стаўленне да грамадства і палітыкі.

З панк-рокам шчыльна злучана імя амерыканскага мастака Эндзі Уорхала і прадусіраваным ім гуртам Velvet Underground.

Ідэалогія
---------

Панкі прытрымліваюцца розных палітычных поглядаў, але ў большасці сваёй яны з’яўляюцца прыхільнікамі левых сацыяльна накіраваных ідэалогій і прагрэсівізму. Распаўсюджанымі поглядамі з’яўляюцца імкненне да асабістай свабоды і поўнай незалежнасці (індывідуалізм), нонканфармізм, прынцыпы «не прадавацца», «спадзявацца на самога сябе» (DIY — Do it yourself — «Зрабі сам») і прынцып «прамога дзеяння» (direct action). Панкі звычайна выступаюць супраць любых форм аўтарытарызму, супраць патэрналізму і істэблішменту. Іншыя напрамкі ў палітыцы панкаў уключаюць у сябе нігілізм, анархізм, сацыялізм, антыаўтарытарызм, антыпатэрналізм, антыістэблішмент, антымілітарызм, пацыфізм, антыкапіталізм, антыспажыўства, антырасізм, антысексізм, антынацыяналізм, антыфашызм, антыэйджызм.

Некаторыя панкі прытрымліваюцца кансерватыўных поглядаў, альбо апалітычныя (гл. хорар-панк).

Прадстаўнікі
------------

* «Amaroka» — беларускі гурт
* «Zatoczka» — беларускі гурт

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Панк

| ⛭Субкультуры |
| --- |
| Асноўныя артыкулы | Фэндом · Хобі · Храналогія субкультур · Спіс субкультур · Моладзевыя субкультуры Японіі
 |
| Сімволіка субкультур | Анх · Бандана · Іракез · Фенечка · Хіп-хоп мода · Гатычная мода
 |
| Музычныя субкультуры |  Панкі · Готы · Эма · Металісты · Хіпі · Рыветхед · Скінхеды · Моды · Дзеці Сцэны · Індзі-кіды
 |
| Палітычныя і грамадскія | Бітнікі · Вегетарыянцы · Растаманы · Straight edge · Дагхантары
 |
| Крымінальныя | Гопнікі · Люберы · Злодзей у законе · Новы рускі · Этнічныя злачынныя групоўкі · Чаў
 |
| Эратычныя і сексуальныя | Культура ЛГБТ · БДСМ · Свінгеры · Мядзведзі
 |
| Фэндом | Джэдаізм · Атаку · Трэкеры · Фуры · Дэмасцэна · Наркатычная субкультура · Ананімус
 |
| Спартыўныя | Культурысты · Футбольныя хуліганы · Байкеры · Басадзоку · Паркур
 |
| Рэканструкцыя і ролевыя | Талкіністы · Ралевікі · Гістарычныя рэканструктары
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Ларуса · Brockhaus · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX5350523 · BNF: 121040686 · GND: 4047851-8 · LCCN: sh85109126 |
**eMedicine** — адкрытая база даных медыцынскай інфармацыі. Заснавана ў 1996 двума дактарамі Scott Plantz і Richard Lavely. Складаецца з апісанняў прыкладна 6500 захворванняў, складзеных экспертнымі групамі.

Структура
---------

У тэматычных раздзелах апісваецца каля 6500 захворванняў і паталагічных станаў, якія пакрываюць практычна ўсе вобласці клінічнай медыцыны. Публікуюцца матэрыялы па 59 медыцынскіх спецыяльнасцях. Усе публікацыі праходзяць 4 узроўні рэцэнзавання і дадатковы фармацэўтычны агляд.

Прыкладна 10000 урачоў, аўтараў і рэдактараў з усяго свету ўдзельнічаюць у складанні зместу базы. Усе артыкулы рэгулярна абнаўляюцца з выкарыстаннем спецыяльна распрацаванай для eMedicine сістэмы кіравання сайтам. Аўдыторыя eMedicine складаецца з чытачоў з прыблізна 120 краін свету.

Абнаўленні апублікаваных матэрыялаў адбываюцца рэгулярна па меры з’яўлення новых даных. У кожным раздзеле паказана дата апошняй мадыфікацыі артыкула.

Карпаратыўная інфармацыя
------------------------

У студзені 2006 eMedicine была прададзена WebMD. Галаўны офіс eMedicine размешчаны ў Амасе, штат Небраска. Офіс карпарацыі размешчаны ў Нью-Ёрку.

Спасылкі
--------

eMedicine
Краявід Панкраца.
**Панкрац** (чэшск.: Pankrác) — раён Прагі, Чэхія. Размешчаны паўднёвей цэнтра горада на ўзгорках на правым беразе ракі Влтава. У наш час уваходзіць у склад акругі Прага 4. Назва раёна паходзіць ад мясцовай старадаўняй царквы Святога Панкрація Рымскага, перабудаванай у XVIII стагоддзі ў стылі барока.

У раёне была размешчана знакамітая Панкрацкая турма, і для жыхароў Чэхіі слова Панкрац звычайна асацыюецца менавіта з гэтай турмой.

Пачынаючы з 1970-х гадоў у Панкрацы збудавана некалькі вышынных жылых будынкаў, якія змянілі ландшафт Прагі. У Панкрацы размешчана аднайменная станцыя Пражскага метро.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Панкрац
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Саўчык.
**Якаў** (**Жак**) **Саўчык** (**Саўчук**) (фр.: Jaques Saoutchik; 1880, Койданава, Расійская імперыя, цяпер Дзяржынск, Беларусь — 1955, Францыя) — французскі дызайнер яўрэйскага паходжання, заснавальнік і ўладальнік вядомага ў 1-й палове XX ст. атэлье па вытворчасці кузаваў для легкавых аўтамабіляў.

Біяграфія
---------

Якаў Саўчук эмігрыраваў з сям'ёй у Францыю каля 1899 года. Мэблевы майстар па спецыяльнасці, ён заняўся новай і перспектыўнай у той час справай — праектаваннем і будаўніцтвам на заказ кузаваў для легкавых аўтамабіляў.

У пачатку XX ст. вытворцы аўтамабіляў давалі толькі шасі з агрэгатамі, а кузаў пакупнік замаўляў на свой густ у шматлікіх майстроў-кузаўнікоў. Нягледзячы на ​​распаўсюджанне канвеернай вытворчасці, досыць значны попыт на гэтую паслугу існаваў і пазней. У 1905 ці 1906 годзе Саўчык адкрыў уласную майстэрню ў парыжскім прыгарадзе Нэйі-сюр-Сэн. Вырабы Саўчыка былі высокай якасці і мелі свой адмысловы стыль. У 1920-я гады атэлье стала адным з вядучых у кузаўной справе. Кузавы Саўчыка манціравалі на шасі дарагіх і прэстыжных марак — «Рызота-Фраскіні», «Іспана-Сюіза», «Дэлая», «Корд» і інш. Пасля Другой сусветнай вайны попыт на кузавы індывідуальнай вытворчасці амаль знік.

Амерыканскі дызайнер Говард «Галандзец» Дарын, саўласнік французскай кузаўной фірмы Hibbard&Darrin, казаў пра Саўчыка: «Ён быў адным з нямногіх французскіх кузаўнікоў, якія ніколькі не капіравалі нас… Ён пэўна быў чалавекам з сваімі ўласнымі ідэямі». Кузавы Саўчыка маюць значнае месца сярод твораў ужытковага мастацтва часу ар-дэко.

У 1952 годзе Якаў Саўчык пакінуў справу, перадаў сваё прадпрыемства сыну П'еру; неўзабаве атэлье спыніла выпуск кузавоў. Цяпер аўтамабілі з кузавамі атэлье Саўчыка маюць вялікую калекцыйную каштоўнасць.

Зноскі
------

1. ↑  The Coachbuilders Encyclopedia. Saoutchik Архівавана 23 ліпеня 2016.

Літаратура
----------

* Jacques Saoutchik: Maître Carrossier / By Peter Larsen and Ben Erickson. — Regular Edition, 2014. — ISBN 978-1-85443=269-8
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Барткевіч.

**Баляслаў Барткевіч** (1909 — не раней за 1945) — беларускі грамадскі дзеяч.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся ў 1909 годзе ў Чалябінскай губерні ў Расіі. Удзельнік нямецка-польскай вайны (1939), трапіў у палон. Пасля вызвалення з лагера для ваеннапалонных з кастрычніка 1940 кіраваў філіялам Беларускага прадстаўніцтва ў г. Торунь, а з 1943 — сакратар цэнтральнай управы Беларускага камітэта самапомачы ў Берліне. Ілюстраваў кнігі, выдаваныя Нінай Абрамчык. У 1945 годзе арыштаваны савецкімі органамі, далейшы лёс невядомы.

Літаратурв
----------

* *Туронак Ю.* Беларуская кніга пад нямецкім кантролем (1939—1944). — Мн. 2002.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Смальгоўскі.
**Якаў Сямёнавіч Смальгоўскі** (29 верасня 1941, Фергана, Узбекская ССР) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1960 годзе Мінскі архітэктурна-будаўнічы тэхнікум, у 1968 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. З 1964 года — тэхнік-архітэктар — галоўны архітэктар праектаў у Белдзяржпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1971 года. Член КПСС з 1963 года. Пражывае ў г. Мінск.

Творчасць
---------

Палац культуры вобласці
Вылічальны цэнтр статупраўлення Брэсцкай вобласці
Асноўныя працы: сталовая Магілёўскага тэхналагічнага інстытута (1974), 9-павярховыя жылыя дамы па праспекце Шміта (1975), Непакорных (1977) у Магілёве; у аўтарскім калектыве: Палац культуры з глядзельнай залай на 1200 месцаў МВА «Хімвалакно» імя Леніна (1977), 7-павярховы жылы дом па праспекце Пушкіна (1980), абласны аптэчны склад па вуліцы Паўлава (1981) у Магілёве, 9-павярховы жылы дом па вуліцы Горкага (1983), вытворчы будынак Цэнтральнага інстытута тыпавых праектаў і іншых арганізацый Дзяржбуда БССР (1987—1989), гарадскі аптэчны склад па вуліцы Сцебянёва (1983) у Мінску, Вылічальны цэнтр статупраўлення Брэсцкай вобласці па Маскоўскай вуліцы ў Брэсце (1987).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Смольговский Яков Семенович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**«Dziennik Wileński»** (бел.: «*Віленскі дзённік»*) — літаратурна-мастацкі і навукова-папулярны часопіс. Выходзіў ў 1805–1806 і з 1815 па 1830 на польскай мове ў Вільні.

Апісанне
--------

Спачатку часопіс выдаваў Віленскі універсітэт. У 1815—1818 годзе рэдактарам «Віленскага дзённіка» быў Казімеж Контрым, вядомы польскі літаратар і публіцыст, адзін з заснавальнікаў асветніцкай суполкі «Таварыства Шубраўцоў».

У 1818—1821 часопіс выдавала Віленскае таварыства друкароў, а ў 1822—1830 «Віленскі дзённік» друкаваў у сваёй прыватнай друкарні Антон Марціноўскі, ён жа з’яўляўся рэдактарам часопіса. Усяго выйшла 64 нумары «Дзённіка».

У розныя гады над часопісам працавалі філолаг Готфрыд Эрнст Гродэк, прыродазнаўца і навуковец Станіслаў Баніфацы Юндзіл. У часопісе друкаваліся прафесар медыцыны Андрэй Матушэвіч, эканаміст і аграном Міхал Ачапоўскі, мастак і філосаф Мікола Длускі, гісторык Міхал Балінскі ды іншыя.

Літаратура
----------

* Aldona Prašmantaitė. Dziennik Wileński (1805–1830) kaip mokslo istorijos šaltinis, Iš Lietuvos istorijos tyrinėjimų / Jaunųjų istorikų darbai, kn. 7, Vilnius, 1991, p. 51–57.
* Žurnalistikos enciklopedija. – Vilnius: Pradai, 1997. – 115 psl.
**1-я Мінская партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная ў жніўні 1942 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Пухавіцкага, Мінскага, Чэрвеньскага і Рудзенскага раёнаў. 3 ліпеня 1944 брыгада (1222 партызаны, 4 атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

Брыгада была створана на базе атрадаў М. М. Джагарава (пазней «Камсамол», арганізаваны ў красавіку 1942), А. І. Дрантусава (потым імя Ф. П. Юрчанкі, арганізаваны ў маі 1942), У. А. Чармянёва (арганізаваны ў маі 1942), М. Ф. Калуцкага (арганізаваны ў снежні 1941, у снежні 1942 аб’яднаны з атрадам Чармянёва ў атрад імя Кірава). Пазней у саставе брыгады дзейнічала 10 атрадаў. З яе асабовага складу дадаткова былі сфарміраваны партызанскія брыгады імя Кірава і імя газеты «Правда». На момант злучэння з Чырвонай Арміяй у склад брыгады ўваходзілі:

* атрад імя Юрчанкі (названы ў гонар камандзіра атрада Ф. П. Юрчанкі, які загінуў);
* атрад «Камсамол»;
* атрад імя Суворава;
* атрад імя Чкалава.

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* М. Х. Балан;
* Е. А. Іваноў

### Камісары

* І. В. Чэпелеў (загінуў);
* Г. Н. Раманаў;
* Е. А. Іваноў;
* В. П. Сушкевіч

### Начальнікі штаба

* М. М. Джагараў;
* К. П. Кулеш

Гісторыя
--------

Партызаны ў студзені 1944 года на чыгунцы Мінск — Асіповічы падарвалі 19 эшалонаў, у «рэйкавай вайне» перабілі 1285 рэек. Разбілі нямецкія гарнізоны ў вёсках Ляды Смалявіцкага і Дукора Рудзенскага раёнаў. З часцямі Чырвонай Арміі ўдзельнічалі ў вызваленні Чэрвеня, Смілавіч, Рудзенска. 29 чэрвеня — 3 ліпеня 1944 года трымалі абарону на 18-кіламетровым участку.

Памяць
------

У 1975 годзе ў вёсцы Іванічы Чэрвеньскага раёна ў гонар брыгады пастаўлены помнік.

Гл. таксама
-----------

* Лядскі бой

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Я́каў Прако́павіч Ніку́лкін** (29 красавіка 1913], сяло Падбужжа, Хвастовіцкі павет, Калужская губерня (у цяперашні час Калужская вобласць) — 3 снежня 1983, Мінск) — Старшыня КДБ пры СМ БССР (1970—1980).

Біяграфія
---------

Рускі. Пасля вучобы ў педагагічным тэхнікуме г. Жыздра Калужскай вобласці і Бранскам тэхнікуме шляхоў зносін (скончыў у 1934 годзе) працаваў тэхнікам-вышукальнікам праектнага бюро Далёкаўсходняй чыгункі, тэхнікам, затым начальнікам сакрэтнай часткі Далёкаўсходняй праектнай канторы «Саюзтранспраект» у Хабараўску. З 1940 года ў органах дзяржаўнай бяспекі.

Супрацоўнік аператыўнага пункта НКУС станцыі Ін, затым дарожна-транспартнага аддзялення НКУС Далёкаўсходняй чыгункі. У 1941—1945 гадах — супрацоўнік УНКДБ па Хабараўскам краі і транспартнага аддзела НКУС Далёкаўсходняй чыгункі. З 1945 года — супрацоўнік аддзела МГБ Беластоцкай, затым намеснік начальніка аддзела МГБ Брэст-Літоўскай чыгунак. У 1948—1954 гадах — намеснік начальніка Упраўлення аховы МДБ Брэст-Літоўскай, Кастрычніцкай, Ленінградскай, начальнік Упраўлення аховы Томскай чыгунак, начальнік УКДБ пры СМ СССР на Томскай чыгунцы.

З 1954 года — намеснік начальніка 6-га Галоўнага ўпраўлення (транспартнага) КДБ пры СМ СССР затым начальнік УКДБ пры СМ СССР на Маскоўска-Курска-Данбаскай і Маскоўскай чыгунак. У 1960—1970 гадах — старшыня КДБ пры СМ Башкірскай АССР, старшы кансультант апарату КДБ пры СМ СССР пры МДБ МНК, намеснік начальніка УКДБ пры СМ СССР па г. Маскве і Маскоўскай вобласці. З 23 чэрвеня 1970 года па 4 жніўня 1980 года — старшыня Камітэта дзяржаўнай бяспекі пры СМ БССР.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Чырвонага Сцяга, Чырвонай Зоркі, мангольскім ордэнам «За баявыя заслугі», афіцэрскім крыжам Ордэна Адраджэння Польшчы і 10 медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Никулкин Яков Прокопьевич // Генералы органов государственной безопасности Беларуси: краткий биографический справочник (1918—2001) / Авт.-сост. И. З. Юркин и др. — Мн.: Арнелла, 2001. — С. 45.
* Надтачаев В. Н. Военная контрразведка Беларуси: Судьбы, трагедии, победы. — Мн. «Кавалер», 2008, ISBN 978-985-6053-36-1

| ⛭Кіраўнікі савецкіх органаў дзяржбяспекі НК-ДПУ-АДПУ-НКУС-НКДБ-МДБ-КДБ Беларускай ССР |
| --- |
| Старшыні Надзвычайнай Камісіі БССР | Віктар Яркін (1918 — 1920) • Аляксандр Ротэнберг (1920 — 1921) |  |
| Старшыні Дзяржаўнага Палітычнага Упраўлення БССР | Ян Ольскі (1921 — 1923) • Станіслаў Пінталь (1923 — 1924) • Піліп Мядзведзь (1924 — 1925) • Раман Піляр (1925 — 1929) • Рыгор Рапапорт (1929 — 1931) • Станіслаў Рэдэнс (1931) • Герман Матсон (1931 — 1932) • Леанід Закоўскі (1932 — 1934) |
| Народныя камісары ўнутраных спраў БССР | Леанід Закоўскі (1934) • Ізраіль Ляплеўскі (1934 — 1936) • Георгій Малчанаў (1936 — 1937) • Барыс Берман (1937 — 1938) • Аляксей Наседкін (1938) • Лаўрэнцій Цанава (1938 — 1941) |
| Міністры дзяржаўнай бяспекі БССР | Лаўрэнцій Цанава (1943 — 1951) • Міхаіл Баскакаў (1952 — 1953) |
| Старшыні Камітэта дзяржаўнай бяспекі БССР | Аляксандр Перапяліцын (1954 — 1959) • Васіль Пятроў (1959 — 1970) • Якаў Нікулкін (1970 — 1980) • Веніямін Балуеў (1980 — 1990) • Эдуард Шыркоўскі (1990 — 1991) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. 1-я Беларуская партызанская брыгада (значэнні).

**1-я Беларуская партызанская брыгада** — савецкае партызанскае падраздзяленне, якое дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Суражскага, Віцебскага і Гарадоцкага раёнаў Віцебскай вобласці Беларускай ССР.

Дзейнасць
---------

Створана 8 красавіка 1942 года паводле ўказання ЦК КП(б)Б на нарадзе камандавання атрадаў разам з прадстаўнікамі Паўночна-Заходняй аператыўнай групы ЦК КП(б)Б і СНК Беларускай ССР, Віцебскага абкама КП(б)Б і аблвыканкама, 4-й ударнай арміі Калінінскага фронту на базе асобна дзейных атрадаў М. П. Шмырова, А. П. Дзіка (пазней — А. Дз. Гурко), Д. Ф. Райцава і М. Ф. Біруліна. У красавіку ў брыгадзе створаны атрад С. Ц. Шпакава (камандзір С. Ц. Шпакаў, камісар П. А. Буруноў), у верасні 1942 года рассеяны, частка партызан уключана ў іншыя атрады. У чэрвені ў складзе брыгады створаны партызанскі атрад Буеўскі. У маі 1942 года з брыгады вылучана каля 150 партызан для развіцця партызанскага руху ў Полацкім раёне, у ліпені — 200 партызан для фарміравання Беларускай партызанскай дыверсійнай брыгады імя У. І. Леніна, у верасні — 50 партызан для папаўнення рэйдавага атрада «Баявы» пад камандаваннем А. К. Флегантава. У верасні 1942 года паводле рашэння ЦК КП(б)Б з брыгады вылучаны атрад Д. Ф. Райцава, на базе якога разгорнута партызанская брыгада імя Чырванасцяжнага Ленінскага камсамола, у лютым 1943 года — атрад М. Ф. Біруліна, на базе якога створана 1-я Віцебская партызанская брыгада. У кастрычніку 1942 года ў брыгадзе сфарміраваны атрад Дз. Я. Воранава (пазней — А. П. Дзіка), у сакавіку 1943 года — атрады І. І. Жаваранкава і М. П. Машкова. У ліпені з брыгады вылучаны атрад А. Дз. Гурко (былы А. П. Дзіка), пазней разгорнуты ў 1-ю Беларускую партызанскую брыгаду (2-га складу).

У першай палове 1942 года партызаны разам з часцямі РСЧА вызвалілі тэрыторыю на мяжы Сураж — Віцебск — Усвяты, якая ўвайшла ў Суражскую партызанскую зону. Па заданні Паўночна-Заходняй аператыўнай групы ЦК КП(б)Б ахоўвалі і абаранялі паўднёвыя рубяжы зоны, разрыў лініі нямецкага фронту паміж Веліжам і Усвятамі («Віцебскія вароты»), забяспечвалі шляхі зносін праз «вароты» ў нямецкі тыл, фарміравалі групы і атрады, пасылалі іх у глыбокую разведку і для наладжвання сувязі з партызанскімі атрадамі іншых раёнаў і абласцей. У сакавіку, чэрвені і снежні 1942 годзе перашкодзілі нямецкім войскам уварвацца ў партызанскую зону, адбілі карныя аперацыі.

Камандзіры
----------

* М. П. Шмыроў (красавік — лістапад 1942)
* Я. З. Захараў (лістапад 1942 — кастрычнік 1943)

Камісары
--------

* Р. У. Шкрэда (красавік — жнівень 1942)
* Ц. Р. Кавалеўскі (жнівень — кастрычнік 1942)
* Р. У. Шкрэда (лістапад 1942 — жнівень 1943)
* Ц. Р. Кавалеўскі (жнівень — кастрычнік 1943)

Начальнікі штаба
----------------

* Я. З. Захараў (красавік — кастрычнік 1942)
* І. І. Панчошны (кастрычнік 1942 — сакавік 1943)
* М. С. Емяльянаў (сакавік — верасень 1943)
* М. С. Золін (верасень — кастрычнік 1943)
**Баляслаў Грабінскі** (3 жніўня 1899, Урачыншчына, Раманаўская воласць, Сакольскі павет — 20 жніўня 1991, Лонгвуд, ЗША) — доктар медыцыны (дантыст), беларускі грамадскі дзеяч. Старшыня партыі Беларуская хрысціянская дэмакратыя, старшыня Беларускага нацыянальнага камітэта ў Вільні.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Паходзіў з сялянскай сям’і. У 1910 годзе скончыў трохкласнае прыхадское вучылішча ў м. Дубровы. У 1911—1914 гадах вучыўся ў Гродзенскай гімназіі. Сябра Гродзенскага гуртку беларускай моладзі. У 1918 годзе працягваў вучобу ў Гродзенскай польскай гімназіі. Пасля скончыў медыцынскі факультэт Віленскага ўніверсітэта, атрымаўшы спецыяльнасць лекара-дантыста.

У 1922/1923 навучальным годзе абраны ў праўленне Беларускага студэнцкага саюза.

Працаваў асістэнтам кафедры анатоміі медыцынскага факультэта Віленскага ўніверсітэта. Трымаў уласную практыку як доктар-дантыст.

Матэрыяльна дапамагаў беларускім арганізацыям, найперш Беларускаму навуковаму таварыству, дзе быў намеснікам старшыні, Беларускаму Музею імя І. Луцкевіча, фундаваў беларускія выданні.

Старшыня партыі Беларуская хрысціянская дэмакратыя, старшыня Беларускага нацыянальнага камітэта ў Заходняй Беларусі. Заснавальнік БІГіК.

У 1942—1944 гг. быў старшынём Беларускага нацыянальнага камітэта ў Вільні. У 1943 годзе пасля эвакуацыі Магілёўскага медыцынскага інстытута ў Новую Вілейку быў запрошаны на кіраўніка кафедры анатоміі. 6 верасня 1943 года арыштаваны літоўцамі і інтэрнаваны ў лагер Правянішкі.

У кастрычніку 1944 года прызначаны старшым урачом Першага кадравага батальёна БКА. З 1944 года ў эміграцыі, спачатку ў Германіі. Сябра Аб’яднання беларускіх лекараў на чужыне, аўтар артыкулаў у часопісе «Медычная думка».

У 1950-х гадах прыбыў у ЗША. Працягваў медыцынскую практыку, быў актыўны ў жыцці дыяспары: сябра Рады БНР, сябра Беларускага інстытута навукі і мастацтва, сябра Беларуска-амерыканскага згуртавання, удзельнік кіраўніцтва яго Чыкагскага аддзела.

Першым заўважыў пад час падарожжа ў Італію «Партрэт Скарыны ў Падуі», зроблены ў 1942 годзе італьянскім мастаком Джакома Форна ў так званай «Зале Сарака» славутага Падуанскага ўніверсітэта.

Бібліяграфія
------------

* Роберт Луі Стывенсан «Чортава бутэлька». Пераклад з англійскай Б. Г. (Баляслаў Грабінскі) і В. Т. (Вітаўт Тумаш). Ватэнштэт, 1947.
* Сакольшчына—Гродна—Вільня Архівавана 10 жніўня 2010. успаміны //АRCHE № 5 (10). 2000.
* З успамінаў Баляслава Грабінскага (1899—1991) / падрыхтоўка да друку А.Смаленчука // Горад Святога Губерта: зборнік краязнаўчых артыкулаў. Вып. 6. — Гродна, 2012.

Зноскі
------

1. ↑  Быў у нас такі дохтар…(недаступная спасылка) Лена Казлоўская. Czasopis Nr 03/2009
2. ↑  Дакументы i матэрыялы сабраныя i падрыхтаваныя для публікацыі I. Касяком, прагледжаныя і апрабаваныя для друку камісіяй Беларускай Цэнтральнай Рады пад кіраўніцтвам праф. Р. Астроўскага Архівавана 11 жніўня 2010.. Лондан 1960
3. ↑  НАТАТКІ МАСТАЦТВАЗНАЎЧАЙ СКАРЫНІЯНЫ Архівавана 11 жніўня 2010.. Віктар Шматаў