**Сараеўская Агада́** — ілюмінаваны рукапіс, які змяшчае ілюстраваны традыцыйны тэкст  (англ.) (бел. пасхальнай Агады  (руск.) (бел. якая суправаджае седэр. Гэта адна з найстарэйшых сефардскіх Агад у свеце, якая была створана ў Барселоне каля 1350. Агада ў цяперашні час належыць Нацыянальнаму музею Босніі і Герцагавіны  (англ.) (бел. ў Сараева, дзе яна знаходзіцца на пастаяннай экспазіцыі. Яе грашовы кошт не вызначаны, але музей у Іспаніі патрабаваў, каб яна быў застрахавана на $ 7 млн, перш чым прыняць яе на выстаўку ў 1992 годзе.

Сараеўская Агада напісана ад рукі на беленай цялячай скуры і ілюстравана медзю і золатам. Яна пачынаецца з 34 старонак ілюстрацый ключавых сцэн з Бібліі са стварэння  (руск.) (бел. да смерці Маісея. На яе старонках засталіся плямы віна, што сведчыць пра яе выкарыстанне ў шматлікіх седэрах.

Гісторыя
--------

Ілюстраваная старонка Агады: Зверху: Майсей і Неапалімая Купіна  (руск.) (бел.. Унізе: Ааронава жазло  (руск.) (бел. перад паглынаннем змей
Сараеўская Агада шмат разоў была блізка да знішчэння. Гісторыкі лічаць, што яна была прывезена з Іспаніі іспанскімі яўрэямі, выгнанымі Альгамбрскім эдыктам у 1492 годзе. Нататкі на палях Агады паказаць, што яна трапіла ў Італію ў 16 стагоддзі. Яна была прададзеная ў Нацыянальны музей у Сараева ў 1894 годзе чалавекам па імі Джозэф Коэн.

Падчас Другой сусветнай вайны, рукапіс быў схаваны ад нацыстаў і ўсташаў галоўным бібліятэкарам музея Дэрвішам Коркутам, які з рызыкай для ўласнага жыцця кантрабандай вывез Агаду з Сараева. Коркут даў яго прадстаўніку мусульманскага духавенства ў Зеніцу  (руск.) (бел. дзе была схаваная пад падлогаю або мячэці або мусульманскага дома.

У 1957 годзе, факсіміле Агады было апублікавана Сандарам Шайберам  (англ.) (бел. дырэктарам равінскай семінарыі  (англ.) (бел. ў Будапешце. У 1992 годзе падчас Баснійскай вайны, рукапіс Агады перажыў узлом музея і быў знойдзены на падлозе ў ходзе паліцэйскага расследавання інспектарам (дэтэктывам) Фахрудзінам Себа (сербахарв.: Fahrudin Čebo) (якому пазней далі мянушку Агада), разам з многімі іншымі прадметамі, якія злодзеі не палічылі каштоўнымі. Ён быў схаваны ў падземным сховішчы банка ў час аблогі Сараева сіламі баснійскіх сербаў (Аблога Сараева — самая доўгая аблога ў гісторыі сучасных войнаў). Для падаўлення чутак, што ўрад прадаў Агаду, каб купіць зброю, прэзідэнт Босніі прадставіў рукапіс у мясцовым седэры ў 1995 годзе.

Пасля гэтага, рукапіс была рэстаўраваны з дапамогай спецыяльнай кампаніі, якая фінансуецца Арганізацыяй Аб’яднаных Нацый і баснійскай яўрэйскай абшчынай у 2001 годзе, і трапіў у пастаянную экспазіцыю ў музеі ў снежні 2002 года.

У 1985 рэпрадукцыя Агады была надрукавана ў Любляне, былі зробленыя 5000 асобнікаў. У апошні час музей дазволіў публікацыю абмежаванага ліку копій Сараеўскай Агады, кожная з якіх стала калекцыйнай рэччу  (англ.) (бел.. У маі 2006 года сараеўскі выдавецкі дом Rabic Ltd. абвясціў аб маючай адбыцца публікацыі 613 копій Агады на ручным пергаменце, якія паспрабуюць узнавіць першапачатковае аблічча арыгінала 14-га стагоддзя, намякаючы на 613 запаведзяў  (руск.) (бел..

Вывучэнне
---------

У 1898 годдзе ў Вене было апублікавана выданне, прысвечанае Сараеўскай Агадзе, пад назвай «Die Haggadah von Sarajevo. Eine spanischjudische Bilderhandschrift des Mittelalters», напісаная хрысціянамі Давідам Мюлерам  (руск.) (бел. Юліусам фон Шлосерам  (англ.) (бел. і яўрэеем Давідам Каўфманам  (англ.) (бел.. Гэта зборная праца, у якой разбіраецца не толькі ўласна Сараеўская Агада, але і іншыя сефардскія Агады.

Сараеўская Агада ў культуры
---------------------------

Існуе кароткае згадванне аб рукапісе ў фільме «Запрашаем у Сараева  (руск.) (бел.». Раман «Людзі кнігі  (англ.) (бел.» Джэральдзіны Брукс  (руск.) (бел. (2008) паказвае белетрызаваную і вельмі творчую гісторыю Агады ад пачатку яе стварэння ў Іспаніі да музея у Сараеве.

Зноскі
------

1. ↑  The Sarajevo Haggadah **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Haggadah.ba. Архівавана з першакрыніцы 19 красавіка 2020. Праверана 31 March 2012.
2. ↑  Reff, Zach. "A Passover Relic". *San Diego Jewish Journal*. Архівавана з арыгінала 22 мая 2006. Праверана 20 лютага 2014. `{{cite news}}`: Невядомы параметр `|deadurl=` ігнараваны (прапануецца `|url-status=`) (даведка) Архівавана 22 мая 2006. Архіўная копія **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 22 мая 2006. Праверана 20 лютага 2014.
3. ↑  Brooks, Geraldine (3 December 2007). "The Book of Exodus: A Double Rescue in Wartime Sarajevo" (PDF). *The New Yorker*. Архівавана з арыгінала (PDF) 21 сакавіка 2012. Праверана 31 March 2012. `{{cite journal}}`: Невядомы параметр `|deadurl=` ігнараваны (прапануецца `|url-status=`) (даведка) Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 21 сакавіка 2012. Праверана 23 лютага 2014.Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 21 сакавіка 2012. Праверана 23 лютага 2014.
4. ↑  The Sarajevo Haggadah **(нявызн.)**. *haggadah.ba*. Праверана 30 March 2012.
5. ↑  *Julius Ritter von Schlosser  (англ.) (бел. David Kaufmann  (англ.) (бел. David Heinrich Muller  (руск.) (бел.*, Die Haggadah von Sarajevo. Eine spanischjudische Bilderhandschrift des Mittelalters. Vienna, 1898

Літаратура
----------

* *Julius Ritter von Schlosser  (англ.) (бел. David Kaufmann  (англ.) (бел. David Heinrich Muller  (руск.) (бел.*, Die Haggadah von Sarajevo. Eine spanischjudische Bilderhandschrift des Mittelalters. Vienna, 1898

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Сараеўская Агада на Вікісховішчы |

* Pictures from the Sarajevo Haggadah  (англ.)
* National Museum of Bosnia and Herzegovina Архівавана 5 мая 2011.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNE: XX3801380 · GND: 4799198-7 · LCCN: n85369123 · NKC: unn2010570020 · VIAF: 191536767 |