recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кажамяка.
Мікіта Кажамяка
**Кіры́ла Кажамя́ка** (*Курыла Кажамяка*, *Мікіта Кажамяка*) — вобраз чарадзейных усходне-славянскіх казак і паданняў; асілак, пераможца змея.

У казках пра Кірылу Кажамяку зліліся матывы міжнароднага казачнага сюжэта і мясцовага падання Кіеўскай Русі, якое сустракаецца ў «Аповесці мінулых гадоў», «Ніканаўскім летапісе» і інш. Паводле гэтага падання, юны Кажамяка, які можа разарваць сырамятную шкуру, вырваць у быка на бягу кавалак шкуры, перамагае волата-печанега і вырашае перамогу на карысць Русі. У заключным эпізодзе некаторых казак пра Кірылу Кажамяку асілак запрог змея ў вялікі плуг і ўзараў глыбокую баразну (аж да самага мора). Ва Украіне дагэтуль паказваюцца т.зв. «Зміевы» валы, якія лічацца рэшткамі гэтай баразны.

Сюжэт пра Кірылу Кажамяку мае шмат агульнага з польскім паданнем пра змеяборца Крака і з сербскай эпічнай песняй пра змеяборца Дойчына.

У кінематографе
---------------

* У фільме «Кашчэй Бессмяротны» гэту роля выканаў акцёр С. Д. Сталяроў.
* 1965 — «Мікіта Кажамяка»  (укр.) (бел. — савецкі мультфільм, рэжысёр Ніна Васіленка
* 2008 — «Мікіта Кажамяка» — мультфільм, рэжысёры Юрый Чаранкоў і Зоя Трафімава
* 2016 — «Мікіта Кажамяка»  (укр.) (бел. — украінскі мультфільм, рэжысёр Манук Дэпаян

Зноскі
------

1. 1 2 3  Кірыла Кажамяка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
2. ↑  Биографический словарь. 2000.

Літаратура
----------

* Кірыла Кажамяка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кірыла Кажамяка
**Джын Энн Карпентэр Карнахан** (англ.: Jean Anne Carpenter Carnahan; 20 снежня 1933 - 30 студзеня 2024) — амерыканскі палітык, сенатар ад штата Місуры (дэмакраты) у 2001—2002 гадах. Першая жанчына, якая прадстаўляла Місуры ў Сенаце ЗША. Была прызначаная сенатарам рашэннем губернатара, паколькі на пасаду ў сенаце была абрана не яна, а яе муж Мел Карнахан, губернатар штата Місуры, які загінуў у авіякатастрофе за некалькі тыдняў да выбараў, але пакінуты ў выбарчым бюлетэні. У 2002 годзе Джын Карнахан прайграла выбары ў сенат. У 2004 годзе членам Палаты прадстаўнікоў ЗША быў абраны яе сын Рас Карнахан.

Джын Карнахан вяла актыўнае грамадскае жыццё, апублікавала некалькі кніг.
**Хійсі** (фінск.: Hiisi) — у карэла-фінскай міфалогіі — дух лесу, які з'яўляецца ў выглядзе здані або волата. Яму прысвячаліся велізарныя каменныя валуны, каменныя кучы (так званыя сады Хійсі).

У Калевале Хійсі паўстае ў вобразе лася, якога гаспадыня Пох'ёлы старая Лоўхі даручае злавіць герою Лемінкяйнену.

Памяць пра свяцілішчы Хійсі захавалася ў тапаніміцы месцаў пражывання карэльскіх і фінскіх плямёнаў: часта можна сустрэць назвы, якія перакладаюцца як «лес Хійсі», «мыс Хійсі», «востраў Хійсі» і гэтак далей.

Спасылкі
--------

* Хійсі Архівавана 13 сакавіка 2011.: інфармацыя на сайце Kalevala. Народны эпас Архівавана 28 снежня 2010. Афіцыйнага партала органаў дзяржаўнай улады Рэспублікі Карэлія.  (Праверана 3 лютага 2011).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Касцёл Святога Юрыя і кляштар дамініканцаў** — архітэктурны комплекс, які знаходзіўся ў фальварку Забелы (сучасны аграгарадок Валынцы Верхнядзвінскага раёна).

Гісторыя
--------

Касцёл у 1913
Створаны па заказу абата Рэгінальда Ленартовіча. Будаўніцтва распачатае майстрам Лаўбэ ў 1749 г. пад кіраўніцтвам аўтара праекту архітэктара Яна Глаўбіца. У 1756 годзе касцёл асвечаны, у 1764—1766 гадах надбудаваныя вежы; у 1756—1759 гг. узведзены двухпавярховы корпус кляштара пад вальмавым дахам, аб'яднаны з касцёлам галерэяй. Будаўніцтва кляштара пачата пад кіраўніцтвам архітэктара Я. Вішнеўскага, закончанае архітэктарам Ядлкоўскім.

Касцёл значна пашкоджаны ў гады Другой сусветнай вайны, зруйнаваны ў канцы 1940-х гадоў.

Архітэктура
-----------

Касцёл у 1918
Тэрыторыя комплексу абнесеная мураванай агароджай з брамай перад касцёлам. Комплекс вядомы па акварэлі мастака Н. Орды 1875—76 гг.

Дзвюхвежавы галоўны фасад касцёла і скруглены нізкі прытвор мелі багатую пластыку: вытанчаныя слаістыя пілястры, выгнутыя тонкапрафіляваныя карнізы, арачныя нішы. У дэкоры шырока выкарыстаныя ракайльныя вазы, прафіляваныя ліштвы арачных акон, філёнгі. Паміж вежамі галоўнага фасада фігурны шчыт, такія ж шчыты завяршалі алтарны аб'ём касцёла і цэнтральны рызаліт кляштара.

Інтэр'ер
--------

Інтэр'ер у 1913
У 1759 г. і 1764—1766 гг. віленскімі майстрамі зробленая дэкаратыўная апрацоўка інтэр'еру, пабудаваныя алтары. Дынаміка ўнутранай прасторы дасягалася галоўным алтаром і дзесяццю бакавымі алтарамі.

Школа і тэатр
-------------

У 1786—1811 пры кляштары працавала школа для шляхецкіх і мяшчанскіх дзяцей, у якой утварыўся першы ва Усходняй Еўропе школьны тэатр. Выкладчыкі М. Цяцерскі (аўтар п'ес «Доктар па прымусу», «Сапар», «Фемістокл», «Камедыя», «Шлюб, пастаўлены дагары нагамі штучкамі арлекіна» і лібрэта аперэты «Апалон-заканадаўца, або Рэфармаваны Парнас»), І. Юрэвіч (аўтар п'ес «Крэз» і «Пышнагольскі») і іншыя былі аўтарамі сцэнічных дыялогаў і твораў розных літаратурных жанраў.

Зноскі
------

1. ↑  Дзядзінкіна С. Чый летапіс цікавейшы? Архівавана 25 чэрвеня 2012. // «Народная газета» № 28 (5694), 9 снежня 2008.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Габрусь Т. В. Мураваныя харалы: Сакральная архітэктура беларускага барока / Т. В. Габрусь. Мн.: Ураджай, 2001.— 287 с.: іл. ISBN 985-04-0499-X, с. 229.

Спасылкі
--------


* Касцёл Святога Юрыя і кляштар дамініканцаў (Валынцы) на сайце Radzima.org
**Язэп Гаўрылік (Іосіф Емяльянавіч Гаўрылік)** (6 красавіка 1893, в. Калодчына, Вілейскі павет — 8 снежня 1937, Ленінград) — дзеяч беларускага руху ў Заходняй Беларусі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 6 красавіка 1893 года ў в. Калодчына Вілейскага павета.

Скончыў Барунскую настаўніцкую семінарыю. У 1922 годзе — адзін з заснавальнікаў Радашковіцкай беларускай гімназіі імя Ф. Скарыны, актыўны дзеяч Таварыства беларускай школы.

З 1925 года — член БСРГ.

У 1928 годзе абраны паслом у сойм Другой Рэчы Паспалітай па спісе Рабоча-сялянскага адзінства.

Адзін са стварацеляў і старшыня рэвалюцыйна-дэмакратычнай і нацыянальна-вызваленчай арганізацыі «Змаганне». Удзельнічаў у арганізацыі выдання твораў класікаў марксізму-ленінізму на беларускай мове, якое ажыццяўляла «Змаганне».

У маі 1930 года без яго згоды залічаны ў КПЗБ. У 1931 годзе быў пазбаўлены пасольскага імунітэту і асуджаны на 9,5 года турмы. У 1932 годзе абменены на палітычных вязняў з СССР. Жыў у Мінску. Працаваў загадчыкам сектара (аддзела) выканання Народнага камісарыяту асветы БССР.

Арыштаваны ДПУ БССР 1 верасня 1933 года па справе «Беларускага нацыянальнага цэнтра». 9 студзеня 1934 года прыгавораны да расстрэлу, які замянілі на 10 гадоў высылкі. Вязень ГУЛАГу ў Салавецкім лагеры (СЛОН) і будаўнічых лагерах Беламорска-Балтыйскага каналу. 25 лістапада 1937 года «тройкаю» НКУС па Ленінградскай вобласці прыгавораны да расстрэлу. Паводле некаторых звестак прыняў смерць, як глыбока рэлігійны чалавек (бо яшчэ ў 1920-я перайшоў у баптызм).

Рэабілітаваны па абодвух прысудах 16 жніўня 1956 года.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Гаврилик Иосиф Емельянович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 132. — 737 с.
2. ↑  Возвращённые имена. Книги Памяти России.  (руск.)
3. ↑  Остання адреса: Розстріли соловецьких в’язнів з України у 1937—1938 роках: В 2 т. — 2-е вид. доопрац. і доп. — Київ: Сфера, 2003.  (укр.)
4. ↑  Беларускія палітыкі і пратэстанты. Ад «Гомона» да Грамады Архівавана 11 снежня 2007. Алег Латышонак

Спасылкі
--------

* Слоўнік Маракова
* Дадатак да слоўніка Маракова(недаступная спасылка)
* Остання адреса: Розстріли соловецьких в’язнів з України у 1937—1938 роках: В 2 т. — 2-е вид. доопрац. і доп. — Київ: Сфера, 2003. ISBN 966-7841-40-5 (Т. 1) ISBN 966-7841-68-5  (укр.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 301261266 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бражнік.

**Леанід Фёдаравіч Бражнік** (4 (17) красавіка 1917, сяло Маскаленкі, Белапольскі раён, Сумская вобласць — 1992) — беларускі оперны спявак (бас). Народны артыст БССР (1959).

Біяграфія
---------

В 1951—1952 саліст Маскоўскай філармоніі. З 1953 саліст Беларускага тэатра оперы і балета. З 1964 выкладчык Беларускай кансерваторыі. Выступаў як канцэртны спявак.

Творчасць
---------

Сцэнічную дзейнасць пачаў у 1939. Для яго характэрны майстэрства пераўвасаблення, натуральнасць сцэнічных паводзін, створаныя ім вобразы адрозніваюцца завершанасцю пластычнага малюнка.

### Партыі

Даніла, Анішчук («Алеся», «Міхась Падгорны» Цікоцкага), Якуб («Марынка» Пукста), Дураў («Надзея Дурава» А. Багатырова), Гадлеўскі («Яснае світанне» А. Туранкова), Мельнік («Русалка» А. Даргамыжскага), Грэмін («Яўген Анегін» П. Чайкоўскага), Галіцкі («Князь Ігар» Барадзіна), Мамыраў («Чарадзейка»), Гудал («Дэман»), Пімен, Варлаам («Барыс Гадуноў» Мусаргскага), Мефістофель («Фаўст» Гюно), Збігнеў («Страшны двор» Манюшкі), Фернанда («Трубадур»), Дон Базіліа («Севільскі цырульнік» Д. Расіні) і інш.

Узнагароды
----------

Народны артыст БССР (1959). Лаўрэат Усесаюзнага конкурсу на лепшае выкананне вакальных твораў Мусаргскага ў 1956.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Бражник Леонид Фёдорович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 78. — 737 с.

Літаратура
----------

* Бражник Леонид Федорович//Муз. энциклопедия. — М. 1973. Т. 1. С. 553.
**Erechtites hieraciifolius** — від раслін сямейства Астравыя (*Asteraceae*), распаўсюджаны ў Паўночнай Амерыцы і Паўднёвай Амерыцы.

Апісанне
--------

Аднагадовая трава, 30-200 см вышынёй. Сцябло моцна разгалінаванае. Ніжнія лісты з кароткім хвосцікам, даўгавата-ланцэтныя, па краі нераўнамерна-зубчастыя, знізу па жылках апушаныя; сярэднія і верхнія — сядзячыя, ахопліваюць сцябло. Кошыкі ў суквеццях-мяцёлках, 12-17 мм даўжынёй. Абгортка 1-радная або рэдка каля асновы з некалькімі дробнымі лістамі. Кветкі жоўтыя; краявыя — песцікавыя, ніткападобна-трубчастыя, па краі 3-5-зубчастыя, размешчаны ў некалькі шэрагаў; сярэднія — двухполыя, трубчастыя, 4-5-зубчастыя. Сямянкі 2-3 мм даўжынёй, карычневыя, коратка апушаныя, з чубком, які ў 4-5 разоў перавышае сямянку. Папус белы, 7-8 мм.

Распаўсюджанне
--------------

Распаўсюджаны ў Паўночнай Амерыцы і Паўднёвай Амерыцы.

Ва Украіне від расце па ўзлесках, лясных высечках — у перадгор’ях Закарпацця, рэдкі. Заносная расліна ў Мукачаўскім раёне.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  efloras.org **(нявызн.)**.  (англ.)
4. ↑  plantsoftheworldonline.org **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 09.05.2019.  (англ.)
5. ↑  bgbm.org **(нявызн.)**.  (англ.)
6. ↑  npgsweb.ars-grin.gov **(нявызн.)**.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · iNaturalist · IPNI · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кіш.

**Кіш** (перс.: کيش‎) — востраў у Персідскім заліве. Уваходзіць у склад Ірана. Плошча — 91,5 км². Насельніцтва (2016 г.) — 39 853 чалавек.

Геаграфія
---------

Востраў Кіш знаходзіцца на поўначы Персідскага заліва за 16,36 км ад паўднёвага ўзбярэжжа Ірана, за 1036,6 км ад Тэгерана і 3733,44 км ад Мінска. Мае мацерыковае паходжанне. Складзены асадкавымі пародамі, пераважна вапнякамі. Паверхня раўнінная. Найвышэйшы пункт — 45 м.

Клімат субтрапічны засушлівы. Сярэдняя гадавая колькасць ападкаў — каля 145 мм, аднак улетку вільготнасць паветра дасягае 60 %. Сярэднегадавая тэмпература 26,6° C.

Гісторыя
--------

Кіш здаўна быў вядомы здабычай высакаякаснага жэмчугу. У сярэднявеччы яго насельніцтва дасягала 40 тыс. чал. Але ў XIV ст. адбыўся заняпад мясцовай эканомікі.

Кіш стаў вядомы ў 1960-ыя гг. калі апошні іранскі шах пабудаваў на ім прыватны курорт з казіно. Пасля Ісламскай рэвалюцыі ён апынуўся закінутым і зноў адроджаны толькі ў 1990-ыя гг. Эканамічнаму развіццю спрыяе тое, што Кіш уяўляе сабою свабодную эканамічную зону. У 2009 г. аб’ём знешняга гандлю дасягнуў 9,2 млрд долараў ЗША.

Турызм
------

Турызм — найважнейшая галіна эканомікі Кіша. Востраў прыцягвае наведвальнікаў пясчанымі пляжамі, багатай прыродай навакольнага каралавага рыфа, яхтынгам. Для абслугоўвання турыстаў пабудаваны сучасныя гасцініцы і дэльфінарый. На Кішы дзейнічаюць аэрапорт і паромная сувязь.

* Бераг з паветраБераг з паветра
* Марское ўзбярэжжаМарское ўзбярэжжа
* ДайвінгДайвінг

Спасылкі
--------

* Iran, Kish Island — Atlas Of Humanity
* Why you should visit Kish Island in Iran — Tehran Times
* KISH ISLAND — Encyclopaedia Iranica

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Іраніка · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa |
**Бернард Вапоўскі** (16 ст.) - каралеўскі сакратар і прыдворны дзеяпісец пры двары Жыгімонта Старага. Гісторык, географ і картограф. Аўтар гістарычнай працы «Хроніка Польшчы» і карты «Сарматыя».

Праца гісторыка разглядалася Вапоўскім не проста як навуковая дзейнасць, а як грамадска-гістарычная місія. Гэта набліжала яго да гуманістычнай гістарыяграфіі.

**«Хроніка Польшчы»**: гістарычная праца, якая ў значнай ступені з'яўляецца кампіляцыяй гісторыі Длугаша ў частцы падзей з 1380 да 1480. Але паміж гэтымі працамі існуюць і адрозненні — на працягу 15 ст. ВКЛ і Польшчы пачалі пагражаць, з усходу — Вялікае княства Маскоўскае, а з поўдню — Крымскае ханства. Таму аўтар пастараўся прадэманстраваць неабходнасць палітычнага саюза ВКЛ і Польшчы, што, у сваю чаргу, зрабіла ў працы галоўнымі тэмамі Крэўскую унію, якая была «*вечным саюзам [ВКЛ] з Польскім каралеўствам*», заключаным «*да вялікай радасці і вясёласці польскага і літоўскага народаў*», і барацьбу з крыжакамі. У параўнанні з Длугашам, Вапоўскі аддаў значна больш месца і ўвагі падзеям у Літве і на беларускіх землях, так, ён дадаў да сваёй «Хронікі» нарыс па геаграфіі і этнаграфіі Літвы, чаго няма ў «Гісторыі» Длугаша. Адзначаецца, што на некаторыя праблемы гісторыі ВКЛ Вапоўскі глядзеў больш глыбока, чым Длугаш.

Зноскі
------

1. 1 2  Паводле Белазаровіч, С.37.

Літаратура
----------

* *Белазаровіч В. А.* Гістарыяграфія гісторыі Беларусі: вучэб. дапаможнік; Установа Адукацыі «Гродзенскі Дзярж. Ун-т імя Я. Купалы». — Гродна : ГрДУ, 2006. — 345 с. — ISBN 985-417-858-7.. С.37.

Спасылкі
--------

* Kroniki Bernarda Wapowskiego (1480—1535) / z życiorysem i objaśnieniami J. Szujskiego // Scriptores Rerum Polonicarum. — T. 2. — Cracoviae, 1874.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV12004515 · GND: 119864320 · ICCU: BVEV034242 · ISNI: 0000 0001 1039 3344 · NKC: ola2013791699 · NTA: 069792542 · NUKAT: n99035533 · SUDOC: 157467147 · VIAF: 13127262 |

 |
**Байкот** (англ.: boycott) — адзін з прыёмаў палітычнай барацьбы, які выяўляецца ў поўным або частковым спыненні зносін з дзяржавай, арганізацыяй, установай, пэўнай асобай як пратэст супраць чаго-небудзь. Насельніцтва часам выкарыстоўвае байкот як частковае або поўнае адмаўленне ад удзелу ў выбарах у прадстаўнічыя органы і г.д. Тэрмін «байкот» паходзіць ад прозвішча англічаніна Ч. К. Байкота — аканома маёнтка, дзе ўпершыню ў 1880 ірландскія арандатары выкарысталі такі метад барацьбы.

Літаратура
----------

* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Менск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7

Гл. таксама
-----------

* Байкот выбараў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4132654-4 · LCCN: sh85016199 · LNB: 000293857 · Microsoft: 2780105190 · NDL: 00560826 |
**Дзень саборнасці Украіны** (укр.: День соборності України)  — украінскае свята, якое адзначаецца штогод 22 студзеня ў дзень абвяшчэння Акту ўз'яднання Украінскай Народнай Рэспублікі і Заходнеўкраінскай Народнай рэспублікі, што адбылося ў 1919 годзе.

Афіцыйна ва Ўкраіне Дзень саборнасці адзначаецца з 1999 году.

Свята ўсталявана ва Украіне «…*улічваючы вялікае палітычнае і гістарычнае значэнне аб'яднання Украінскай Народнай Рэспублікі і Заходне-Украінскай Народнай Рэспублікі для ўтварэння адзінай (саборнай) украінскай дзяржавы*…» згодна з Указам Прэзідэнта Украіны «Аб Дні саборнасці Украіны» ад 21 студзеня 1999 году № 42/99.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президента України від 21 січня 1999 року N 42/99 «Про День соборності України»  (укр.)
**Сумскі нацыянальны аграрны ўніверсітэт** (укр.: Сумський національний аграрний університет) — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам нацыянальнага ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Сумах.

Гісторыя
--------

Сумскі нацыянальны аграрны ўніверсітэт заснаваны ў красавіку 1977 года як філіял Харкаўскага сельскагаспадарчага інстытута імя В. В. Дакучаева. У 1990 годзе на базе філіяла быў створаны Сумскі сельскагаспадарчы інстытут. У 1997 годзе інстытут атрымаў статус універсітэта. Указам Прэзідэнта Украіны Леаніда Кучмы ад 7 жніўня 2001 года ўніверсітэту прысвоены статус нацыянальнага. У адпаведнасці з рашэннем Дзяржаўнай акрэдытацыйнай камісіі Міністэрства адукацыі і навукі Украіны ад 27 лістапада 2007 года Сумскі нацыянальны аграрны ўніверсітэт акрэдытаваны па IV (вышэйшым) узроўню акрэдытацыі.

Структура
---------

* Біёлага-тэхналагічны факультэт
* Будаўнічы факультэт
* Інжынерна-тэхналагічны факультэт
* Факультэт агратэхналогій і прыродакарыстання
* Факультэт ветэрынарнай медыцыны
* Факультэт эканомікі і менеджменту
* Факультэт харчовых тэхналогій
* Юрыдычны факультэт

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка ўніверсітэта
**Уладзімір Паўлавіч Забела** (17 сакавіка 1939, г. Вільнюс) — беларускі рэжысёр. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1990). Прафесар (1995). Скончыў Ленінградскі інстытут тэатра, музыкі і кінематаграфіі (1970). З 1970 года ў Беларускім тэатры імя Я. Коласа, з 1973 на Беларускім тэлебачанні. 3 1984 галоўны рэжысёр Брэсцкага абласнога драматычнага тэатра, з 1986 выкладае ў Беларускай акадэміі мастацтваў (з 1987 дэкан, з 1990 загадчык кафедры). Сярод пастановак: тэатр. «Амністыя» М. Матукоўскага (1971), «Свой востраў» Р. Каўгвера (1972), «Цыліндр» Э. Дэ Філіпа (1985), тэлевізійныя «Завеі, снежань» паводле І. Мележа (1979) і інш. Аўтар творчых тэлепартрэтаў дзеячаў беларускай літаратуры і мастацтва, дакументальных тэлепраграм па гісторыі і духоўнай спадчыне беларускага народа. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1982).

Зноскі
------

1. ↑  *Д. М. Пргель.* Забела Уладзімір Паўлавіч // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.

Літаратура
----------

* *Д. М. Пргель.* Забела Уладзімір Паўлавіч // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каласкоў.

**Уладзімір Фёдаравіч Каласкоў** (нар. 19 мая 1955, Пермская вобласць, РСФСР — 15 студзеня 2024) — расійскі баскетбольны трэнер. Заслужаны трэнер Расіі.

Біяграфія
---------

У 1976 годзе скончыў Сібірскі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры і спорту. У 1983 годзе пераехаў з Цюмені ў Свярдлоўск, дзе пачаў трэнерскую кар’еру ў камандзе «Уралмаш».

У 2013 годзе падпісаў гадавы кантракт з «Мінскам-2006». Каманда з ім стала чэмпіёнам і ўладальнікам кубка Беларусі.

Крыніцы
-------

1. ↑  История баскетбольного клуба «Минск»

Спасылкі
--------

* Владимир Колосков: «Если тренер кричит во время матча, значит, он молчал на тренировке» Архівавана 3 жніўня 2023.
**Ашыль Генэ** (фр.: Achille Guenée) - французскі энтамолаг, аўтар шматлікіх апісанняў у сістэматыцы матылькоў. Апублікаваў 63 працы, некаторыя ў суаўтарстве з {{нп3|Філажэн Агюст Жазеф Дзюпаншэль|Ф. А. Ж. Дзюпаншэлем|ru|Дюпоншель, Филожен Огюст Жозеф}} (1774-1846) і {{нп3|Жан Батыст Альфонс Дэшафур дэ Буадзюваль|Жан-Батыстам Буадзювалем|ru|Дешоффур де Буадюваль, Жан Батист Альфонс}} (1799-1879), з якіх найбольш вядомыя *Species des nocturnes*, *Histoire naturelle des Insectes. Species général des Lépidoptères* (часткі 5-10, 1836-1857). З 1832 года член {{нп3|Энтамалагічнае таварыства Францыі|Французскага энтамалагічнага таварыства|ru|Энтомологическое общество Франции}}, яго прэзідэнт з 1848 года і ганаровы член з 1874 года.

Літаратура
----------

* Edward Oliver Essig (1931). *A History of Entomology.* Mac Millan (New York) : vii + 1029 p.
* Jean Gouillard (2004). *Histoire des entomologistes français, 1750—1950*. Édition entièrement revue et augmentée. Boubée (Paris) : 287 p. ISBN 978-2-85004-109-9
* Jean Lhoste (1987). *Les Entomologistes français. 1750—1950.* INRA Éditions : 351 p.
**«Вольнае Глыбокае»** — рэгіянальная беларуская штотыднёвая газета, выходзіла з 1994 да 2021 года ў Глыбокім на беларускай і рускай мовах.

Першапачаткова газета выходзіла як орган Глыбоцкай суполкі БНФ. Галоўны рэдактар і выдавец Уладзімір Скрабатун, вядомы глыбоцкі краязнаўца і дзеяч. 

Газета асвятляла культурныя падзеі Глыбоцкага краю, друкавала навіны, шмат увагі прысвячала мясцоваму краязнаўству. Уваходзіць у склад Асацыяцыі выдаўцоў рэгіянальнай прэсы «Аб’яднаныя Масмедыі». 

Апошні нумар выйшаў у снежні 2020 года. Выданне закрылася з-за фінансавых цяжкасцей.

Зноскі
------

1. ↑  racyja.com

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
**Жло́бінскае возера** — возера ў Баранавіцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, ва ўсходняй частцы горада Баранавічы. Адносіцца да басейна ракі Шчара.

Назва
-----

Назва возера балцкага паходжання, ранейшая назоўная форма — Жлобін. У пазнейшы час ля яго паўночна-заходняга берага вядомы аднайменны хутар. Назоўны адпаведнік — тапонім Жлобін на Дняпры.

Гідранімічныя адпаведнікі — літоўскае *Globys* (рака), прускае *Globe* (возера). Яны звязаныя з літоўскім *globti* «ахопліваць, ахінаць». Далей да індаеўрапейскага *\*gleb(h)-* «сціскаць» (ад карацейшага \**gel*- «сціскаць; акруглы»).

Назва Жлобін з таго ж семантычнага шэрагу, што і балцкія назвы рэк тыпу Горадзен (> Гараднічанка), Гамея (> Гамяюк), якія ўрэшце ўзыходзяць да каранёў \**gher(d)*- «ахопліваць; агароджваць», *\*gem-* «хапаць, сціскаць». Такія назвы адлюстроўваюць канфігурацыйныя асаблівасці адпаведнай ракі ці возера.

Нейкі з гэтых каранёў мог быць і ў адпачатнай, даперакладной назве возера Ахват[ru] (руск.: Охват), з якога выцякае Дзвіна.

Возера Жлобін на карце Шуберта (1865—1866)Возера Жлобін на карце Шуберта (1865—1866)
Дастасаваная да возера, назва з коранем *Glob-* магла значыць «Круглае (возера)», а дастасаваная да ракі — «Звілістая, кружлівая (рака)». Тыпалагічна так жа сама паміж сабой дачыняюцца словы *акружаць*, *круглы*, *кружляць*.

У беларускай антрапаніміі вядомыя прозвішчы Глоба, Глобус, Жлоба, Жлобіч, якія могуць быць варыянтамі кораня *\*glob-*. З прозвішчам Жлоба звязваў назву горада Жлобін географ В. Жучкевіч.

Водаапісанне
------------

Плошча паверхні возера 0,15 км². Даўжыня 0,6 км, шырыня 0,4 км. Даўжыня берагавой лініі 1,4 км. Найбольшая глыбіня 1 м.

У возеры водзяцца плотка, карась, акунь, шчупак і іншыя віды рыб.

Заўвагі
-------

1. ↑  Жло́бінскае возера // Блакітная кніга Беларусі. — Мінск, 1994.
2. ↑  Жло́бінскае возера // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. Т. 2. — Мінск, 1983.
3. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.
4. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 357, 359—360.
5. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 118.
6. ↑  *М. В. Бірыла*. Беларуская антрапанімія. Мінск, 1969. С. 111, 146.
7. ↑  *Жучкевич В. А.* Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 124.

Літаратура
----------

* Жлобінскае возера // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — С. 282. — 522 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Брестская область. Барановичский район: карта. Барановичи: план / Ред. Г. П. Ляхова.. — Минск: РУП «Белкартография», 2009. — 5 000 экз. (руск.)
* Ліст карты N-35-101. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1982 г. (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Агульная характарыстыка азёр Брэсцкай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» (руск.)
* Морфаметрычныя параметры азёр Брэсцкай вобласці // Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь» (руск.)
**Каварыяцыя** — мера супольнай зменлівасці дзвюх выпадковых велічынь. Каварыяцыя дадатная, калі ў сярэднім большым значэнням адной велічыні адпавядаюць большыя значэнні другой. У адваротным выпадку каварыяцыя адмоўная.

Нармалізаваная каварыяцыя завецца карэляцыяй.

Азначэнне
---------

Каварыяцыяй дзвюх выпадковых велічынь {\displaystyle X} і {\displaystyle Y} завецца рознасць паміж матэматычным спадзяваннем іх здабытку і здабыткам іх матэматычных спадзяванняў

{\displaystyle \operatorname {cov} (X,Y)=\mathbb {E} [XY]-\mathbb {E} [X]\mathbb {E} [Y].}

Уласцівасці
-----------

* {\displaystyle \operatorname {cov} (X,X)=\operatorname {Var} (X)} — каварыяцыя выпадковай велічыні з самой сабой роўная яе дысперсіі.
* Каварыяцыя незалежных выпадковых велічынь роўная нулю.

Крыніцы
-------

1. ↑  Звяровіч 2013, с. 133
2. ↑  Звяровіч 2013, с. 133

Літаратура
----------

* *Звяровіч Э. І. Радына А. Я.* Элементы тэорыі імавернасцей. — Мінск: Беларусь, 2013. — ISBN 978-985-01-1043-5.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Азаронак.

**І́гар Па́ўлавіч Азаро́нак** (нар. 21 красавіка 1962, Чалябінск) — беларускі ваенны лётчык першага класу, генерал-маёр, былы камандуючы Ваенна-паветранымі сіламі і войскамі супрацьпаветранай абароны Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь (2006—2011).

Біяграфія
---------

З адзнакай скончыў Стаўрапольскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча лётчыкаў і штурманаў у 1983 годзе. Пасля заканчэння ўстановы да снежня 1987 года служыў афіцэрам каманднага пункта 53-га гвардзейскага знішчальна-авіяцыйнага палка 1-й гвардзейскай знішчальна-авіяцыйнай дывізіі 15-й паветранай арміі ПрыбВА. Да верасня 1989 года — намеснік начальніка штаба 886-га асобнага разведвальнага палка 15 ва.

Пасля да чэрвеня 1992 года навучаўся ў Ваенна-паветранай акадэміі імя Ю. А. Гагарына. Скончыў акадэмію з адзнакай.

З чэрвеня 1992 года на службе ў Беларусі. Па жнівень 1995 — служыў начальнікам штаба і намеснікам камандзіра 378-й штурмавой авіяцыйнай базы Ваенна-паветраных сіл Рэспублікі Беларусь. Пасля да студзеня 1997 года — начальнік аддзялення аператыўнага аддзела штаба ВПС. Па верасень 1998 года — намеснік начальніка аператыўнага аддзела штаба ВПС.

У чэрвені 2000 года скончыў Ваенную акадэмію Генеральнага штаба Узброеных сіл Расіі. Працягваў службу ў беларускім войску.

Да студзеня 2002 года — начальнік аператыўнага аддзела, намеснік начальніка штаба ВПС Рэспублікі Беларусь. Потым да кастрычніка 2002 года — намеснік начальніка 2-га ўпраўлення Галоўнага аператыўнага ўпраўлення Генеральнага штаба Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь.

З кастрычніка 2002 да чэрвеня 2003 года — намеснік начальніка галоўнага штаба, начальнік аператыўнага ўпраўлення галоўнага штаба ВПС і войскаў СПА. Потым да лістапада 2006 года — камандуючы войскамі Заходняга аператыўна-тактычнага камандавання Ваенна-паветраных сіл і войскаў супрацьпаветранай абароны Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь.

Указам прэзідэнта РБ № 687 ад 16 лістапада 2006 года прызначаны камандуючым Ваенна-паветранымі сіламі і войскамі супрацьпаветранай абароны Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь.

24 снежня 2010 года Ігар Азаронак быў арыштаваны па падазрэнні, якое «трапляе пад артыкул 455 Крымінальнага кодэкса Беларусі (злоўжыванне ўладай, перавышэнне ўлады ці бяздзеянне ўлады)». 11 студзеня 2011 года быў адстаўлены з пасады камандуючага Ваенна-паветранымі сіламі і войскамі супрацьпаветранай абароны Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь.

Узнагароды
----------

* Ордэн «За службу Радзіме» ІIІ ступені — Указ Прэзідэнта РБ № 713 ад 31 снежня 2008 года
* Медаль «За бездакорную службу» I ступені — Указ Прэзідэнта РБ № 489 ад 2 верасня 2008 года

Зноскі
------

1. ↑  *Зміцер Панкавец*. Арыштаваны камандуючы Ваенна-паветранымі сіламі генерал Азаронак **(нявызн.)**. *Наша Ніва* (24 снежня 2010). Праверана 24 снежня 2010.
2. ↑  Указ Президента Республики Беларусь от 11 января 2011 г. № 14 "Об освобождении от должности И. П. Азаренка"  (руск.)

Спасылкі
--------

* Сайт Міністэрства Узброеных Сіл РБ
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дарога (значэнні).

**«Дарога»** (англ. The Road) — постапакаліптычны раман амерыканскага пісьменніка Кормака Маккарці. Упершыню апублікаваны ў 2006 годзе. Раман апавядае а падарожжы безыменных герояў, бацькі і сына па разбураным невядомым катаклізмам ЗША. Раман быў уганараваны Пулітцэраўскай прэміяй за мастацкую кнігу ў 2007 годзе. У 2009 годзе па матывах рамана выйшаў фільм, зняты рэжысёрам Джонам Хілкоўтам.

Сюжэт
-----

Дзеянне рамана адбываецца праз гады пасля невядомай глабальная катастрофы, магчыма ядзернай вайны, якая разбурыла гарады і стала прычынаю смерці людзей, жывёл і раслін. Галоўныя героі — бацька і маленькі сын, які нарадзіўся ўжо пасля катастрофы. Яны разам пешкі спрабуюць перайсці тэрыторыю колішніх ЗША і выйсці да мора, бо разумець, што не змогуць перажыць зіму ў паўночных шыротах. Яны пакутуюць ад хвароб і голаду. Кантакты з іншымі людзьмі таксама небяспечны, бо шмат з іх з'яўляюцца бандытамі і канібаламі. Маці хлопца згубіўшы ўсялякую надзею, здзейсніла самагубства задоўга да падзей рамана. Бацька хлопца хварэе і кашляе кроўю разумеючы, што павольна памірае. Апошнія надзеі на будучыню сына ён ускладае на падарожжа да мора. Ён увесь час паўтарае сыну «мы добрыя» і «мы нясём агонь» у супрацьвагу страціўшым чалавечае аблічча бандытам. Яны таксама маюць рэвальвер, але толькі з двума патронамі. Бацька таксама спрабаваў навучыць сына карыстацца ім каб не патрапіць у рукі канібалаў. Усе свае рэчы яны перавозяць у вазку з супермаркета.

На сваім шляху яны спаткаюць групу марадзёраў, але адзін з марадзёраў заўважае іх і бацька вымушаны забіць таго стрэлам з рэвальвера. Яны збягаюць ад астатніх марадзёраў кінуўшы амаль усе свае рэчы. Шукаючы ежу бацька з сынам трапляюць у вялікую сядзібу, дзе ў склепе ўтрымліваліся голыя, скалечаныя людзі. Разумеючы, што яны патрапілі ў логава канібалаў, яны ў жаху збягаюць у лес.

Церпячы доўгі час ад голаду ім пашанцавала патрапіць на схаваны бункер з вялізарнымі запасамі ежы, адзежы і іншых рэчаў неабходных для выжывання. Яны застаюцца там на некалькі дзён дзеля таго каб аднавіць свае сілы. Бацька вырашае, што заставацца там даўжэй небяспечна і яны выпраўляюцца ў дарогу загрузіўшы шмат ежы ў новы вазок.

Па дарозе бацьку здаецца, што хтосьці іх пераследуе. Яны хаваюцца і бачаць траіх знясіленых мужчын і цяжарную жанчыну. Пазней бацька з сынам знаходзяць іх лагер з парэшткамі засмажанага немаўляці.

Нарэшце, бацька з сынам выходзяць да мора, дзе знаходзяць старую яхту з харчамі і сігнальнай ракетніцай. Хлопчык пачынае хварэць. Пакуль бацька даглядаў за сынам, іх вазок быў скрадзены. Яны даганяюць злодзея і бацька пагражаючы рэвальверам прымушае злодзея аддаць вазок, а таксама яго вопратку і абутак. Гэты ўчынак вельмі ўзрушыў хлопчыка. Яны беспаспяхова спрабуюць адшукаць таго мужчыну разумеючы, што без вопраткі ён хутчэй за ўсё памрэ.

У адным з гарадоў, бацька быў паранены ў нагу з лука. Рана на назе запаляецца і бацька чуе сябе ўсё горш і ўрэшце памірае. Пасля смерці таты, сын застаецца поруч з бацькам тры дні. Там яго спаткае зычлівы мужчына з сям'ёй, якія забіраюць хлопца з сабою.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Малянкова.У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Куляшова.**Вольга Сяргееўна Малянкова-Куляшова** (22.02.1989, г. Магілёў) - беларускі паэт.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 22 лютага 1989 года ў г. Магілёве. Вершы пачала пісаць у 14 гадоў. Скончыла ў 2009 годзе Магілёўскі дзяржаўны бібліятэчны каледж імя А. С. Пушкіна, у 2013 годзе – Інстытут парламентарызму і прадпрымальніцтва па спецыяльнасці "дакументазнаўства інфармацыйнае забеспячэнне кіравання".

Член Магілёўскага абласнога аддзялення праўладнага Саюза пісьменнікаў Беларусі з 2010 года.

Творчасць
---------

Піша на рускай мове. Першыя яе вершы былі надрукаваныя ў газеце "Зямля і людзі", наступныя — у газетах "Прыдняпроўская Ніва" і "Веснік Магілёва". 

У 2011 годзе выйшла першая кніга вершаў "Пяро і порах". У гэтым жа годзе заняла 1-е месца ў Магілёўскім абласным літаратурным конкурсе "Першы ў космасе" ў намінацыі "Паэзія". У 2014 годзе выйшаў другі зборнік паэзіі «Утро нового дня».

Бібліяграфія
------------

* "Перо и порох" (Могилев, 2011)
* "Утро нового дня" (Минск, 2013)
* 

1. ↑  Ольга Маленкова-Кулешова: «Очень здорово быть одной командой на творческом пути» (англ.). *www.oo-spb.by*. Праверана 6 студзеня 2024.
2. ↑  Могилевское областное отделение | Общественное объединение "Союз писателей Беларуси" (руск.). *old.oo-spb.by*. Праверана 3 студзеня 2024.
**Бужумбу́ра** (*Bujumbura, Usumbura*) — самы вялікі горад Бурундзі, да 2019 года сталіца краіны. Насельніцтва складае каля 300 тыс. чалавек. Горад размяшчаецца на ўзбярэжжы возера Танганьіка. Бужумбура з’яўляецца эканамічным, транспартным, палітычным цэнтрам краіны. Назва «бужумбура» перакладаецца як «кірмаш, на якім гандлююць бульбай».

Бужумбура пераўтварыўся ў горад з малой вёскі пасля таго, як тут быў пабудаваны нямецкі ваенны форт у 1889 годзе. Назва горада змянілася з Усумбура на Бужумбура пасля атрымання Бурундзі незалежнасці ў 1962 годзе. Пасля гэтага горад пераўтварыўся ў месца вайсковых сутыкненняў паміж узброеннымі групоўкамі хуту і тутсі. У горадзе існуюць прадпрыемствы па вытворчасці цэменту, тэкстылю і мыла. На ўзбярэжжы возера ёсць вялікі порт, праз які ідзе імпарт краіны.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — С. 318. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 14416171v · GND: 4292542-3 · LCCN: n80040529 · LIBRIS: 141808 · VIAF: 139550167 |
**Заатэхнія** — навука пра развядзенне, кармленне, утрыманне, догляд і гаспадарчае выкарыстанне сельскагаспадарчых жывёл; тэарэтычныя асновы жывёлагадоўлі. Тэрмін «заатэхнія» прапанаваў французскі вучоны Ж. Бадэман (1848). Падзяляюць на агульную (вывучае агульныя прынцыпы заатэхніі) і прыватную (распрацоўвае сістэму вядзення галін малочнай і мясцовай жывёлагадоўлі, свінагадоўлі, авечкагадоўлі, конегадоўлі, птушкагадоўлі, пчалярства, зверагадоўлі і інш. пытанні тэхналогіі вытворчасці асобных відаў прадукцыі: малака, ялавічыны, свініны, прадуктаў птушка- і авечкагадоўлі.

Рэкамендацыі па доглядзе жывёл сустракаюцца ў антычных вучоных. Навукова абгрунтаваныя формы кармлення сельскагаспадарчых жывёл пачалі распрацоўваць у XVII стагоддзі, з канца XVIII стагоддзя ствараюцца розныя пароды сельскагаспадарчых жывёл.

У Беларусі даследаванні па заатэхніі вядуцца з 1919 года (І. І. Калугін, М. М. Кулагін, М. В. Найдзёнаў і інш.). Яе развіццю спрыялі працы В. С. Антанюка, К. Ф. Барысаўца, А. А. Гайко, З. Д. Гільмана, В. Ц. Горына, М. П. Грыня, В. А. Івановай, У. П. Лемешава, І. М. Нікітчанкі, С. І. Пляшчанкі, К. М. Сонцава, У. І. Шляхтунова, М. А. Яцко і інш. Навукова-даследчая работа вядзецца ў Навукова-практычным цэнтры НАН Беларусі па жывёлагадоўлі, БСГА, Віцебскай акадэміі ветэрынарнай медыцыны. Вырашаюцца праблемы павышэння ўстойлівасці жывёлы да хвароб і стрэсаў, прафілактыкі распаўсюджвання спадчынных анамалій, працягласці гаспадарчага выкарыстання і інш.

Літаратура
----------

* Заатэхнія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — С. 484. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Treccani · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 162728830 · LNB: 000112011 · Microsoft: 2778509784 · NKC: ph127670 |
**Аргенцінцы** (саманазва - argentinos, ад назвы краіны) — народ у Паўднёвай Амерыцы, асноўнае насельніцтва Аргенціны. Як народ, аргенцінцы сфарміраваліся ў выніку масавай міграцыі еўрапейцаў, пераважна галісійцаў, баскаў, італьянцаў, іспанцаў , да 1/4 з цэнтральнай і ўсходняй Еўропы (украінцы, беларусы), а таксама арабаў. Колькасць - больш 40 млн. чалавек. (2008). Жывуць таксама ва Уругваі, Парагваі, Чылі, Мексіцы, ЗША. Большасць вернікаў - каталікі. Мова - іспанская (аргенцінскі варыянт), раманскай групы індаеўрапейскай моўнай сям'і.

Этнагенез
---------

Да прыходу іспанцаў тэрыторыю сучаснай Аргенціны засялялі індзейцы розных культурных тыпаў:

1) шматлікія народы перадгор'яў Анд, якія зведалі ўплыў кечуа, якія стварылі культуру Дыягіта, займаліся земляробствам;

2) індзейцы Чака , паляўнічыя і збіральнікі (групы тоба, матакі, тупі, аравакаў);

3) народы міжрэчча Параны, Уругвая і дэльты Ла-Платы (група гуарані і інш), якія займаліся падсечна-агнявым земляробствам;

4) індзейцы Пампы і Патагоніі (тэуэльчэ, араўканы), паляўнічыя на страўсаў і гуанака; 

5) агнязямельцы (она, яганы, алакалуф).

Іспанская каланізацыя пачалася ў XVI стагоддзі. Яна ішла з боку Чылі, Перу і Парагвая. У атрадах заваёўнікаў было шмат метысаў. У далейшым у фарміраванні аргенцінцаў ўдзельнічалі іспанцы, крэолы (прамыя нашчадкі іспанцаў, якія нарадзіліся ў Амерыцы), метысы, негры і мулаты. Індзейцы хутка выміралі або змешваліся з іншымі групамі. У прыбярэжным раёне этнаўтваральнымі групамі сталі крэолы, якія узначалілі рух за незалежнасць, і змешанае насельніцтва Пампа - пастухі гауча. Пасля Вайны за незалежнасць (1810-1826) з'явілася паняцце аргенцінскага народа, а крыху пазней - аргенцінскай нацыі. 

У канцы XIX - пачатку XX стагоддзяў вырасла іміграцыя з еўрапейскіх краін, у асноўным з блізкіх па мове Іспаніі і Італіі, прычым іміграцыя з апошняй пераважала (з 1857 па 1940 год у краіну перасялілася 2 мільёны іспанцаў і 3 мільёны італьянцаў, 2 мільёны складалі імігранты з іншых краін Еўропы). Раслі тэмпы урбанізацыі і развіцця прамысловасці. Насельніцтва краіны рэзка вырасла з 1,9 мільёна жыхароў ў 1869 годзе да 7,9 мільёна ў 1914. У наступныя гады рост насельніцтва знізіўся, дэмаграфічная абстаноўка стабілізавалася.

Літаратура
----------

* Аргенцінцы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0036-6 (т.1).

|  Аргенціна ў тэмах |
| --- |
| Гісторыя · Узброеныя сілы · Навука |
| Палітыка | Дзяржаўны лад  ·  Прэзідэнт  ·  Віцэ-прэзідэнт  · Знешняя палітыка · Парламент  · Канстытуцыя | Аргенціна |
| Cімвалы | Герб  ·  Сцяг  ·  Гімн |
| Эканоміка | Падаткаабкладанне  ·  Валюта  ·  Транспарт  ·  Турызм |
| Геаграфія | Сталіца  ·  Адміністрацыйны падзел  ·  Гарады  ·  Рэкі  ·  Насельніцтва (аргенцінцы) |
| Культура | Адукацыя  ·  Кінематограф  ·  Літаратура  ·  Музыка  ·  Архітэктура  ·  Спорт  ·  Святы  ·  Кухня |
| Рэлігія | Каталіцызм |
| Сувязь | Пошта (гісторыя і маркі)  ·  Інтэрнэт |
| Партал «Аргенціна» |
**Хэлаўін** (англ.: Halloween, All Hallows 'Eve або All Saints' Eve) — свята, якое мае карані ў традыцыях старажытных кельтаў, у Ірландыі і Шатландыі, гісторыя якога пачалася на землях сучаснай Вялікабрытаніі і паўночнай Францыі; адзначаецца 31 кастрычніка — напярэдадні Дня ўсіх святых.

Традыцыйна святкуецца ў англамоўных краінах, хаця афіцыйным выхадным ці дзяржаўным святам не з'яўляецца. З канца ХХ стагоддзя з цягам працэсу амерыканізацыі і глабалізацыі мода на атрыбутыку Хэлаўіна з'явілася таксама ў большасці неангламоўных краін Захаду, у краінах СНД і Усходняй Еўропы. Свята таксама нефармальна адзначаецца ў некаторых іншых краінах, якія маюць шчыльныя культурныя сувязі з ЗША ці Вялікабрытаніяй, напрыклад, у Японіі, Паўднёвай Карэі, Сінгапуры, Аўстраліі і Новай Зеландыі, у шэрагу астраўных краін Акіяніі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хэлоўін
**Таццяна Паўлаўна Дзмітрусёва** (1 студзеня 1948, Студзянец, Касцюковіцкі раён, Магілёўская вобласць, БССР — 28 жніўня 1998, в. Клачкі, Дзяржынскі раён, Мінская вобласць, Беларусь) — беларуская пісьменніца, журналіст.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 1 студзеня 1948 года ў вёсцы Студзянец Касцюковіцкага раёна.

Скончыла ў 1977 годзе БДУ. Пасля працавала загадчыцай літаратурнага аддзела газеты «Чырвоная змена», намеснікам рэдактара газеты «Піянер Беларусі», потым газеты «Культура», рэдактарам газеты «Кнігарня». Пазней працавала ў «Настаўніцкай газеце».

У апошні час жыла ў в. Клачкі Дзяржынскага раёна. Памерла 28 жніўня 1998 года. Пахаваная на вясковых могілках.

Творчасць
---------

Аўтар двух паэтычных зборнікаў «Асеннія святы» і «Зажынкі». Шэрагам сваіх нарысаў стварыла славутую галерэю творчых партрэтаў беларускіх пісьменнікаў, мастакоў, артыстаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Дмітрусёва Таццяна Паўлаўна // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Дзяржынскага р-на. — Мн.: БелТА, 2004. — С. 617. — 704 c.: іл. — ISBN 985-6302-64-1.

Літаратура
----------

* Дмітрусёва Таццяна Паўлаўна // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Дзяржынскага р-на. — Мн.: БелТА, 2004. — С. 617. — 704 c.: іл. — ISBN 985-6302-64-1.
**Задунаўская слабада** — археалагічны помнік Віцебска. Знаходзіцца левым беразе р. Віцьба, у месцы ўпадзення ў яе ручая Дуная, на ўсход ад Ніжняга і Узгорскага замкаў. Плошча каля 5 га. З'яўлялася пасадам феадальнага Віцебска 14—17 стагоддзяў. Паводле пісьмовых крыніц 16—17 стагоддзяў, падзялялася на паўночны (Кстоўская гара) і паўднёва-ўсходні (Задунаўе) участкі.

Навуковыя даследванні
---------------------

Абследаваў у 1977 г. М.Л. Ткачоў, у 1980—81 гг. В.М. Ляўко правяла раскопкі на Кстоўскай гары і ў Задунаўі на агульнай плошчы 420 м². Культурны пласт на Кстоўскай гары 0,4— 1,2 м, у Задунаўі — 1,5 м. Большасць знаходак (кераміка, вырабы з жалеза, шкла) адносіцца да 16—18 стагоддзяў. У раскопах выяўлены рэшткі жытлаў 14—15 стагоддзяў з бытавымі рэчамі. Знаходкі па тэхналогіі апрацоўкі і вонкавым выглядзе адрозніваюцца ад матэрыялаў, выяўленых пры раскопках віцебскіх замкаў, і сведчаць аб самастойным развіцці гэтага паселішча. У пісьмовых крыніцах адзначана слабая заселенасць участка ў 16—17 стагоддзях, калі ён быў ужо гарадскім пасадам. Гэтыя ж крыніцы сведчаць аб наяўнасці на Кстоўскай гары курганнага некропаля — відаць, аднаго з месцаў пахавання гараджан. Цяпер культурны пласт у Задунаўскай слабадзе прасочваецца на абмежаваным участку, прыкладна ў 800 м². У шурфе № 1 (на рагу вуліц Даватара і праспекта Фрунзэ) на мацерыку выяўлены фрагмент драўлянай пабудовы 17 ст. са слядамі пажару.

Літаратура
----------

* Ляўко, В.М. Задунаўская слабада / В.М. Ляўко // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С.В. Марцэлеў [і інш.]. – Мн. 1985. – С. 62-63.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Падабед.**Мікалай (Мікола) Іванавіч Падабед** (нар. 24 мая 1937, в. Пожар, Клімавіцкі раён, Магілёўская вобласць) - беларускі сатырык-гумарыст, журналіст. Заслужаны работнік культуры Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 24 мая 1937 года ў вёсцы Пожар Клімавіцкага раёна. Скончыў Магілёўскі педінстытут і Мінскую вышэйшую партыйную школу. Працаваў рабочым Клімавіцкага раённага прамысловага камбіната, загадчыкам Лазовіцкага сельскага клуба, старшынёй Лазовіцкага сельскага савета, загадчыкам аддзела пісьмаў Клімавіцкай раённай газеты «Новае жыццё», з 1973 г. па 2006 г. — галоўным рэдактарам бялыніцкай раённай газеты «Зара над Друццю».

Член Магілёўскага абласнога аддзялення праўладнага Саюза пісьменнікаў Беларусі. Жыве ў г.п. Бялынічы.

Творчасць
---------

Аўтар кніг прозы «Мазалі мядовага месяца» (2000), «Мільён за ўсмешку» (2008), «Жонка напракат» (2011), «Іду на сустрэчу з навальніцай» (2012).

Узнагароды
----------

Заслужаны работнік культуры Беларусі, лаўрэат рэспубліканскага творчага конкурсу гумарыстаў.

Бібліяграфія
------------

* Праменьчык сонца ў душы маёй : тв. літаратараў Прыдруцкага краю / уклад. М. Падабед. – Мінск : БелФранс, 2005. - 143 с.
* Падабед, М. І. Жонка напракат : апавяданні, гумарэскі, казкі для дарослых, дакументальная аповесць / Мікола Падабед. - Магілёў : Могилев. обл. укруп. тип. им. Спиридона Соболя, 2011.- 160 с.
* Падабед, М. І. Мільён за ўсмешку : апавяданні, гумарэскі, казкі для дарослых, нарыс / Мікола Падабед.- Магілёў : Могилев. обл. укруп. тип. 2008. – 144 с.
* Падабед, М. Іду на сустрэчу з навальніцай : аповесць, гумарыстычныя апавяданні / Мікола Падабед ; [прадмова В. Крыжэвіч]. - Магілёў : Магілёўская абласная узбуйненая друкарня імя С. Собаля, 2013 - 150 с.

1. 1 2 3 4  *Падабед Мiкалай Iванавiч*
2. ↑  Могилевское областное отделение | Общественное объединение "Союз писателей Беларуси" (руск.). *old.oo-spb.by*. Праверана 3 студзеня 2024.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Клейнбок.
**Якаў Iсакавіч Клейнбок** (руск.: Клейнбок Яков Исаакович 23 мая 1908, Брэст-Літоўск — 13 студзеня 1961, Алма-Ата ) — савецкі вучоны ў галіне ветэрынарыі. Доктар вет. навук, прафесар. Член-кар. АН КазССР (1954). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі КазССР (1945).

Біяграфія
---------

Скончыў Алма-Aцінскі зооветэрынарны інстытут (1932). У 1932-33 працаваў на Алма-Ацінскім біякамбінаце, у 1933-61 — у Алма-Ацінскім зааветэрынарным інстытуце (асістэнт, загадчык кафедры). У 1941-53 член прэзідыўма Казахскага філіяла Усесаюзнай акадэміі сельска-гаспадарчых навук імя Леніна.

Асноўныя даследванні звязаныя з праблемамі паталогіі страўнікава-кішачнага тракта каня. Распрацаваў метады прафілактыкі і тэрапіі лёгачных і страўнікава-кішачных захворванняў цялятаў з ужываннем антыбіётыкаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Казахская ССР, энциклопедия в 4-х томах, Т.3, стр.273

Спасылкі
--------

* *Клейнбок Яков Исаакович* — артыкул з РЕЭ