recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Крысціян Шэнк** (ням.: Christian Schenk; нар. 9 лютага 1965, Ростак) — нямецкі лёгкаатлет, спецыяліст па мнагабор’ях. Выступаў за зборныя ГДР і Германіі па лёгкай атлетыцы ў 1983—1993 гадах, чэмпіён летніх Алімпійскіх гульняў у Сеуле, бронзавы прызёр чэмпіянатаў свету і Еўропы, пераможца Кубка Еўропы ў камандным заліку.

Біяграфія
---------

Крысціян Шэнк нарадзіўся 9 лютага 1965 года ў горадзе Ростак, ГДР.

Упершыню заявіў пра сябе ў дзесяцібор’і на міжнародным узроўні ў сезоне 1983 года, калі ўвайшоў у склад усходнегерманскай нацыянальнай зборнай і пабываў на юніёрскім еўрапейскім першынстве ў Швехаце, адкуль прывёз узнагароду срэбнай годнасці.

У 1985 годзе на Кубку Еўропы па лёгкаатлетычных мнагабор’ях у Крэфельдзе заняў чацвёртае месца ў асабістым заліку і разам са сваімі суайчыннікамі стаў другім у мужчынскім камандным заліку.

На Кубку Еўропы 1987 года ў Базелі быў пятым у асабістым заліку, са зборнай ГДР заняў першае месца каманднага заліку. Прымаў удзел у чэмпіянаце свету ў Рыме, дзе набраў 8304 ачкі і размясціўся ў выніковым пратаколе на пятым радку.

Дзякуючы чарадзе ўдалых выступленняў атрымаў права абараняць гонар краіны на летніх Алімпійскіх гульнях 1988 года ў Сеуле — з вынікам у 8611 ачкоў перасягнуў усіх супернікаў у дзесяцібор’і і заваяваў залаты алімпійскі медаль. Па выніках сезона быў узнагароджаны ордэнам «За заслугі перад Айчынай» у золаце.

У 1989 годзе на Кубку Еўропы ў Цёнсбергу атрымаў срэбра ў індывідуальным першынстве і золата ў камандным першынстве.

У 1990 годзе ўзяў бронзу на чэмпіянаце Еўропы ў Спліце.

На Кубку Еўропы 1991 года ў Хелмандзе выйграў сярэбраную і залатую ўзнагароды ў асабістым і камандным першынствах адпаведна, а на чэмпіянаце свету ў Токіа дадаў у паслужны спіс ўзнагароду бронзавай вартасці.

Разглядаўся ў якасці кандыдата на ўдзел у Алімпійскіх гульнях 1992 года ў Барселоне, аднак з-за траўмы ў канчатковым выніку вымушаны быў прапусціць гэтыя спаборніцтвы.

Зноскі
------

1. ↑  Christian Schenk // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · World Athletics · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1146993013 · VIAF: 134151246523344131425 |
**Выдрыца** — ландшафтны заказнік рэспубліканскага значэння ў Беларусі. Размешчаны да паўночным захадзе ад горада Светлагорск у межах Светлагорскага і Жлобінскага раёнаў. Агульная плошча 21087 гектараў. Створаны 14 кастрычніка 1999 года ў мэтах захавання ў натуральным стане ўнікальнага прыроднага комплексу з папуляцыямі рэдкіх і знікаючых відаў раслін і жывёл, занесеных у Чырвоную кнігу Беларусі.

Заказнік занесены ў пералік тэрыторый, важных для птушак, крытэрыі А1: вялікі арлец (*Aquila clanga*); В2: арол-вужаед (*Circaetus gallicus*), палявы лунь (*Circus cyaneus*), малы арлец (*Aquila pomarina*).

Гідралогія
----------

Асноўнымі вадатокамі ўгоддзя з’яўляюцца рэкі Бярэзіна і яе левыя прытокі — Ала і Выдрыца. На тэрыторыі заказніка знаходзяцца 26 азёр і размешчаны 23 балотныя масівы агульнай плошчай 6500 га.

Флора
-----

Флора Выдрыцы налічвае 670 відаў раслін. Амаль 80 % тэрыторыі заказніка складаюць лясы: хвойнікі і дубровы з прымешкай граба, ясеня, елі і асіны.

У заказніку сустракаюцца 670 відаў сасудзістых раслін, у тым ліку баранец звычайны (*Huperzia selago*), жаўтазель германскі (*Genista germanica*), змеегалоўнік Руйша (*Dracocephalum ruyschiana*), зубніца клубняносная (*Dentaria bulbifera*), касач сібірскі (*Iris sibirica*), увярэднік скіпетрападобны (*Pedicularis sceptrum-carolinum*), асака каранішчавая (*Carex rhizina*), дзярэзачка заліўная (*Lycopodiella inundata*), сон лугавы (*Pulsatilla pratensis*), тайнік яйкападобны (*Listera ovata*), фіялка багнавая (*Viola uliginosa*), шпажнік чарапіцавы (*Gladiolus imbricatus*).

Фаўна
-----

Фаўну заказніка прадстаўляюць 200 наземных хрыбетных відаў жывёл, 146 птушак, 10 відаў земнаводных і 6 відаў паўзуноў, у тым ліку вялікі арлец (*Aquila clanga*), арол-вужаед (*Circaetus gallicus*), палявы лунь (*Circus cyaneus*), малы арлец (*Aquila pomarina*), вялікі бугай (*Botaurus stellaris*), малы бугай (*Ixobrychus minutus*), чорны бусел (*Ciconia nigra*), скапа (*Pandion haliaetus*), пустальга звычайная (*Falco tinnunculus*), сокал-шулёнак (*Falco vespertinus*), сокал-кабец (*Falco subbuteo*), шэры журавель (*Grus grus*), звычайны зімародак (*Alcedo atthis*), зялёны дзяцел (*Picus viridis*), садовая стрынатка (*Emberiza hortulana*), барсук (*Meles meles*), арэшнікавая соня (*Muscardinus avellanarius*), гарнастай (*Mustela erminea*), янотападобны сабака (*Nyctereutes procyonoides*), балотная чарапаха еўрапейская (*Emys orbicularis*).

Ахова
-----

5 відаў раслін і 20 відаў жывёл і птушак заказніка ахоўваюцца законам.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Выдрыца
2. ↑  Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 14.10.1999 N 1586  (руск.)
3. 1 2 3 4  ГПУ «Заказник республиканского значения «Выдрица» Архівавана 4 сакавіка 2016.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рыс.
Рызота — рысавая страва італьянскай кухні
Цырыманіяльная інданэзійская страва тумпенг: пірамідка жоўтага рысу, акружаная рознымі гарнірамі
**Рыс** — прадукт харчавання з насення раслін роду Рыс. Асноўны прадукт харчавання большай часткі насельніцтва Зямлі, хоць паводле аб'ёму выраблянага харчовага збожжа саступае пшаніцы.

Як сельскагаспадарчая культура ў тропіках, субтропіках і цёплых раёнах умеранага пояса вырошчваецца аднагадовы *Oryza sativa*. У Афрыцы таксама вырошчваюць *Oryza glaberrima*. Мясцовае насельніцтва ў Афрыцы таксама спажывае зерне шэрагу дзікарослых відаў рысу, найперш *Oryza punctata* і *Oryza barthii*.

Вылучаюць тры класы зерня — кароткае (круглявае або «жамчужнае») — даўжыня насення не перавышае 5,15 мм, сярэдняе (даўжыня насення 5,16-6,15 мм) і доўгае — не карацей за 6,16 мм. Паводле формы вылучаюць зерне тонкае з залежнасцю даўжыні да шырыні болей за 3, сярэдняе, калі залежнасць складае 2,1-3, і тоўстае, калі яна не болей за 2,1.

Зноскі
------

1. ↑  *Рис (раст. сем. злаков) (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі (3-е выданне)

Літаратура
----------

* *Алёшин Е. П. Алёшин Н. Е.* Рис. -- М. 1993. -- 504 стр. 100 рис.

Спасылкі
--------

* *Рыс (прадукт харчавання) (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі (Праверана 19 лістапада 2009)
* www.rice.ru — Сайт, прысвечаны рысу Архівавана 14 верасня 2008.
* Этот известный, неизвестный рис Архівавана 20 верасня 2013.
**C/2021 A1 Leonard** — рэтраградная доўгаперыядычная[ru] камета, выяўленая 3 студзеня 2021 года амерыканскім астраномам Грэгары Дж. Леанардам у абсерваторыі Маўнт-Леман[en]. Свой перыгелій камета пройдзе праз год пасля свайго адкрыцця, 3 студзеня 2022 года. Па стане на 14 снежня 2021 года яе бачная зорная велічыня складае каля +2,6m.

Зноскі
------

1. ↑  К Земле приближается комета Леонарда, 02.12.2021

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | C/2021 A1 Leonard на Вікісховішчы |

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме C/2021 A1 Leonard

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | JPL Small-Body Database |
Рысканне мадэлі самалёта
**Ры́сканне** — вуглавыя рухі лятальнага апарата, судна, аўтамабіля адносна вертыкальнай восі (вертыкальная вось самалёта), а таксама невялікія змены курсу направа або налева, уласцівыя судну. Кіруе гэтым кручэннем руль напрамку (англ. Rudder). Адзін з трох вуглоў (крэн, тангаж і рысканне), адпаведных тром вуглам Эйлера, якія задаюць паваротнае становішча лятальнага апарата адносна яго цэнтра. Вугал рыскання пазначаецца літарай ψ (псі).

У дынаміцы палёту рысканне (дакладней, вуглы рыскання) таксама азначае вугал павароту корпуса самалёта ў гарызантальнай плоскасці, адлічваемы ад напрамку на поўнач. Гэты вугал падобны на курс, але адлічваецца строга ў адпаведнасці з абранай  сістэмай каардынат. У традыцыі савецкай і сучаснай беларускай школы гэта азначае адлік дадатных вуглоў супраць гадзіннікавай стрэлкі, калі глядзець зверху. Акрамя, звычайна разглядаецца дыяпазон вуглоў рыскання ± 180 °.

Гл. таксама
-----------

* Тангаж
* Курс судна
* Крэн

Зноскі
------

1. ↑  Введение в авиационную технику и технологию.(недаступная спасылка)
2. ↑  Общие сведения о гироприборах Архівавана 5 кастрычніка 2013.

Літаратура
----------

* *Крылов А. Н.* Качка корабля // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.
Невядомы мастак. Алегорыя, што выяўляе месяц **фрымер**
**Фрыме́р** (фр.: frimaire, паводле *frimas* — шэрань) — 3-і месяц (21/23 лістапада — 20/22 снежня) французскага рэспубліканскага календара, які дзейнічаў з кастрычніка 1793 па 1 студзеня 1806.

Як і ўсе месяцы французскага рэспубліканскага календара, складаўся з 30 дзён, якія падзяляліся на 3 дэкады. Кожны дзень меў назву сельскагаспадарчай расліны, акрамя пятага ды дзясятага дзён, якія мелі назву свойскай жывёлы і сельскагаспадарчай прылады адпаведна.

| Французскі рэспубліканскі каляндар |
| --- |
| 
* Вандэм’ер
* Брумер
* Фрымер
* Нівоз
* Плювіёз
* Вантоз
* Жэрміналь
* Фларэаль
* Прэрыяль
* Месідор
* Тэрмідор
* Фрукцідор

 |
**Леапольд Купельвізер** (ням.: Leopold Kupelwieser; 17 кастрычніка 1796, Маркт-Пістынг, Ніжняя Аўстрыя — 17 лістапада 1862, Вена) — аўстрыйскі жывапісец перыяду позняга рамантызму.

Біяграфія
---------

У раннім узросце выяўляў незвычайныя мастацкія здольнасці, спачатку ў пластычных працах. Вядомы скульптар венскай акадэміі прафесар Антон Заўнер прызнаў талент Л. Купельвізера, і ў 1809 годзе ён быў прыняты ў Венскую акадэмію выяўленчых мастацтваў, дзе спецыялізаваўся ў жывапісе.

Паміж 1823 і 1825 гадамі мастак быў кампаньёнам рускага арыстакрата Аляксея Бярэзіна. У 1823 г. накіраваўся вывучаць жывапіс у Рым. Тут ён прысвяціў сябе паглыбленаму вывучэнню фрэскі і стаў членам групы мастакоў «Назарацянін», якія ўспадкоўвалі майстрам нямецкага жывапісу 16 стагоддзя і чэрпалі натхненне ў творах мастакоў пачатку італьянскага Адраджэння.

Вярнуўшыся на радзіму, заняўся стварэннем алтароў і роспісам цэркваў. З 1836 — прафесар гістарычнага жывапісу Венскай акадэміі, сярод яго вядомых вучняў — Георг Рааб і Ёван Попавіч.

З 1840 года спецыялізуецца ў манументальным жывапісе. За гэтыя гады ён стварыў сабе рэпутацыю рэлігійнага жывапісца.

Працаваў над упрыгожаннем шматлікіх сталічных храмаў і стварэннем шматлікіх алтароў і царкоўных фрэсак па ўсёй Аўстрыйскай імперыі. Напрыклад, ім выкананы фрэскі для царквы Яна Непамуцкага ў Вене, карцін для шэрагу дзяржаўных устаноў у Ніжняй Аўстрыі (1848—1850).

Быў сябрам кампазітара Франца Шуберта.

Творчая спадчына мастака Л. Купельвізера — карціны і фрэскі на рэлігійныя сюжэты, пейзажы, гістарычныя сцэны, партрэты, сярод іх і венцаносцаў Аўстрыйскай імперыі.

Зноскі
------

1. 1 2  Leopold Kupelwieser<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Leopold Kupelwieser — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  *Dr. Constant v. Wurzbach* Kupelwieser, Leopold // *Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich*: *enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt haben* — Wien: 1856. — Т. 13. — S. 392.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q88819102'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q665807'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25856'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны Аўстрыйскай імперыі · Allgemeine Deutsche Biographie · Brockhaus · Treccani |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14803378k · CONOR: 248412771 · GND: 11872553X · ISNI: 0000 0000 7139 3578 · LCCN: n85091129 · NKC: mzk2009532623 · NTA: 070626804 · NUKAT: n2012276673 · SUDOC: 18269870X · VIAF: 7652034 · ULAN: 500015418 |

 |
**Крыцкі бык** (пазней **Марафонскі бык**) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі бык крыцкага цара Мінаса. Па Акусілаю і Еўрыпіду, гэты бык перавёз Еўропу для Зеўса (звычайна лічыцца, што Зеўс сам стаў быком).

Па іншым аповядзе, бык быў пасланы на зямлю Пасейдонам. Быка павінны прынесці ў ахвяру богу мора, але Мінасу стала шкада такога добрага быка, і ён прынёс у ахвяру Пасейдону быка з звычайнага статка. Па Акусілаю, з гэтым быком вазлежала Пасіфая і нарадзіла Мінатаўра. Марскі бог угневаўся на Мінаса і наслаў на быка, які выйшаў з мора, утрапёнасць, пасля чаго жывёла насілася па ўсім востраве, знішчаючы ўсё на сваім шляху. Спусташаў вобласць па рацэ Тэфрыну. Па іншым аповядзе, калі Мінас здзяйсняў ахвярапрынашэнне Зеўсу, Зеўс паслаў яму быка нябачанай беласці.

Сёмы подзвіг Геракла
--------------------

Мікенскі цар Еўрысфей загадаў Гераклу (Геркулесу) прывесці крыцкага быка ў Мікены. Герой з згоды Мінаса вылавіў жывёлу, сеўшы на яго спіну, пераплыў на цудоўным быку мора з Крыта на Пелапанес, даставіўшы Еўрысфею. Здзейсніўшы гэты подзвіг, Геракл заснаваў Алімпійскія гульні ў даліне Алфея. Выпушчанае на волю цудоўная жывёла, шалелая панеслася праз увесь Пелапанес, пакуль не дасягнула Атыкі.

Подзвіг Тэсея
-------------

Калі бык быў выпушчаны на раўніну Аргоса, ён збег у вобласць Марафона, дзе забіў Андрагея. 

Пазней бык быў забіты Тэсеем па даручэнні Эгея. Альбо схоплены Тэсеем, прыведзены ў Афіны, дзе Эгей прынёс яго ў ахвяру багіні, альбо Тэсей захапіў яго жывым і прынёс у ахвяру Апалону.

Змешчаны сярод сузор'яў.

Літаратура
----------

* *Н. А. Кун*. Легенды і міфы Старажытнай Грэцыі — М.: ЗАТ Фірма СТД, 2005. — 558 з. ISBN 5-89808-013-9

| ⛭Геракл |
| --- |
| Старажытнагрэчаская міфалогія |
| 12 подзвігаў | Нямейскі леў • Лярнейская гідра • Керынейская лань • Стымфалійскія птушкі • Эрыманфскі вепр • Аўгіевы стайні • Крыцкі бык • Коні Дыямеда • Пояс Іпаліты • Каровы Герыёна • Яблыкі Гесперыдаў • Цэрбер | Геракл |
| Іншыя подзвігі | Алкіяней • Антэй • Ахелой • Бусірыс • Гіпакоант • Еўрыпіл • Яўрыт • Как • Керкопы • Ліціерс • Маліяніды • Нес • Сілей • Феадамант • Эрык |
| Сваякі | Зеўс • Амфітрыён • Алкмена • Дзеяніра • Амфала • Геба • Геракліды |
| Паплечнікі Геракла | Абдзер • Адмет • Гілас • Іалай • Кеік • Кратон • Маларха • Теламон • Фол • Эгімій • Эан |
| Героі старажытнагрэчаскіх міфаў |
**Загараддзе** — курганныя могільнікі Х—XII стагоддзяў каля вёскі Загараддзе Талачынскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзяцца за 0,3 км на ўсход ад вёскі, у лесе.

Апісанне
--------

Уключаюць больш за 40 курганоў. Некаторыя дыяметрам 7—10 м, вышынёй 1—1,5 м, астатнія адпаведна 11—14 м і 2 м. У 1888 годзе Еўдакім Раманаў налічыў тут 50 курганоў, 2 з іх раскапаў. У адным пахавальны абрад трупаспаленне, у другім — трупапалажэнне. Знойдзены гаршчок з рэшткамі крэмацыі, жалезны нож, каменная клінападобная сякера. У 1972 годзе паўторна даследаваў А. Р. Мітрафанаў. 

Могільнік датуецца X—XII стагоддзямі, належаў крывічам. Матэрыялы раскопак 1888 года захоўваюцца ў Дзяржаўным Эрмітажы.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл. — С. 414—415
* Раскопки в Могилёвской губернии в 1888 году. — У кн.: Древности. Труды Московского археологического общества. М. 1889, т. 13, в. 1
* *Романов Е. Р.* Археологические находки. — У кн.: Могилёвская старина. Могилёв, 1900. в. 1
**Леапольд Грэйпель** (**Грэйпаль**; каля 1810 — пасля 1847) — архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1834 годзе Пецярбургскую Акадэмію мастацтваў. У 1830-я гады працаваў павятовым землямерам Полацка. У 1842—1843 гадах архітэктар Беларускай навучальнай акругі (Мінск).

Творчасць
---------

Галоўны фасад, разрэзы і планы полацкага дваранскага і прыходскага вучылішча з кватэрамі наглядчыка і настаўнікаў.
Аўтар праектаў будынкаў дваранскага прыходскага вучылішча (1835) у Полацку, гімназіі (1839) і шляхетнага пансіёна (1842) у Мінску, перабудовы манастырскага корпуса бернардзінцаў (пасля закрыцця касцёла і кляштара) пад павятовую школу (1842—1847) у Віцебску, павятовай школы з домам для персаналу і школьнай 6ібліятэкай у Маладзечне.

Літаратура
----------

* Грэйпель Леапольд // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
Капэла маркграфскага палаца
**Маркграфства Фрыульскае** ці **Фрыульская марка** (фр.: Marche de Frioul, італ.: Marca del Friuli) — каралінгская памежная марка ў Франкскай імперыі, якая была ўтворана на землях былога лангабардскага Фрыульскага герцагства ў IX стагоддзі і выкарыстоўвалася для абароны ад авараў і для правядзення палітыкі экспансіі ў землях славян. Сталіца — горад Фрыуль (цяпер Чывідале-дэль-Фрыўлі).

У 774 годзе Карл Вялікі, заваяваўшы каралеўства лангабардаў, дазволіў лангабардскім, а пазней франкскім герцагам кіраваць Фрыульскім герцагствам, да якога ён дадаў землі Паноніі. Герцагства служыла абаронай ад набегаў авараў і харватаў. Пасля зрушэння герцага Балдэрыка ў 827 годзе герцагства было падзелена на 4 маркграфствы (Фрыульскае, Істрыйскае, Віндыцкае і Крайнскае). У 846 года гэтыя графствы апынуліся пад уладай прадстаўніка швабскага роду Унрашыдаў Эбергарда, маркграфа Фрыульскага, які выкарыстоўваў тытул герцага (dux), тады як яго пераемнікі называлі сябе маркграфамі (лац.: marcһіо). У 887 годзе маркграф Берэнгар быў абраны каралём Італіі. Пасля яго смерці ў 924 годзе новы кароль Гуга Арльскі не прызначыў новага маркграфа, а тэрыторыя маркграфства ўвайшла ў склад Веронскай маркі.

Гл. таксама
-----------

* Герцагства Фрыульскае
* Спіс герцагаў і маркграфаў Фрыуля
* Фрыўлі

Спасылкі
--------

* Foundation for Medieval Genealogy (англ.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Градзірня.
БАД-Зальцуфлен, Германія
Цехацінек, Польшча
Буйны план выгляду галля з карыснымі выкапнямі
**Градзірня**  — збудаванне, якое выкарыстоўваецца ў вытворчасці солі для выдалення вады з салянага раствора шляхам выпарэння, што павялічвае ў ім канцэнтрацыю мінеральных соляў. Вежа складаецца з драўлянай сценападобнай рамы з пучкоў галля (звычайна цярноўніку), якое неабходна замяняць прыкладна кожныя 5 — 10 гадоў, паколькі яны забіваюцца мінеральнымі рэчывамі з цягам часу. Салёная вада бяжыць уніз па вежы і часткова выпараецца; у той жа час некаторыя мінералы з раствора трапляюць на сцены з галінак.

Градзірні могуць быць знойдзеныя ў шэрагу курортных гарадоў, у першую чаргу ў Германіі, а таксама Польшчы і Аўстрыі. Мінеральныя воды распыляюцца ў паветры і лічыцца, што гэта мае дабратворнае ўздзеянне на здароўе, аналагічна таму, якое бывае ад удыхання марскога паветра.

Вялікі комплекс градзірняў размешчаны ў горадзе Цехацінек у Польшчы. Гэта цалкам драўляная канструкцыя была пабудавана ў 19 стагоддзі Станіславам Сташыцам. Комплекс складаецца з трох градзірняў з агульнай даўжынёй больш за 2 км. Многія турысты наведваюць яго па стане здароўя.

Галерэя
-------

* Градзірня ў Бад-ДзюрэнбергуГрадзірня ў Бад-Дзюрэнбергу
* Схема 18-га стагоддзяСхема 18-га стагоддзя
* Градзірня ў ЦехацінекуГрадзірня ў Цехацінеку
* Градзірні ў Бад-КройцнахуГрадзірні ў Бад-Кройцнаху

Зноскі
------

1. ↑  Affelt, Waldemar: *Wooden masterwork of saline in Ciechocinek, Poland Архівавана 7 верасня 2011.*, in: Santiago Huerta (ed.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Градзірня (вытворчасць солі) на Вікісховішчы |
**Сара Ліндбург** (шведск.: Sara Lindborg; нар. 30 лістапада 1983 года, Фалун, Копарберг) — шведская лыжніца, пераможца этапаў Кубка свету, прызёрка чэмпіянату Швецыі. Спецыялізуецца ў дыстанцыйных гонках.

У Кубку свету Ліндбург дэбютавала ў 2004 годзе, у лістападзе 2009 года атрымала адзіную перамогу на этапе Кубка свету, у эстафеце. Акрамя гэтага на сённяшні момант мае 3 трапленні ў тройку лепшых на этапах Кубка свету, таксама ў эстафетах, у асабістых гонках не паднімалася вышэй 12-га месца. Лепшым дасягненнем Ліндбург ў агульным выніковым заліку Кубка свету з’яўляецца 64-е месца ў сезоне 2008/09.

За сваю кар’еру прымала ўдзел у двух чэмпіянатах свету, лепшы вынік 16-е месца ў мас-старце на 30 км класічным стылем на чэмпіянаце свету 2007 года.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (лыжныя гонкі) · Olympedia · Алімпійскі камітэт Швецыі |
**«Сарабанда»** (шведск.: Saraband) — мастацкі фільм 2003 года, апошняя праца шведскага кінарэжысёра Інгмара Бергмана.

Сюжэт
-----

Дзеянне фільма — працяг фільма Бергмана 1973 года «Сцэны з сямейнага жыцця».

У Марыяны раптам узнікае патрэба бачыць свайго былога мужа Юхана, і яна вырашае наведаць яго стары загарадны дом у шведскай правінцыі Даларна. Прыязджаючы туды восеньскім днём, яна будзіць свайго былога мужа пацалункам. Непадалёк жывуць сын Юхана — Хенрык і ўжо амаль дарослая дачка Хенрыка — Карын.

Хенрык дае сваёй дачцэ ўрокі віяланчэлі і бачыць яе будучыню вырашанай. Іх узаемаадносіны вельмі напружаныя. Адносіны паміж бацькам і сынам таксама нельга назваць ідэальнымі, хоць яны абодва клапатліва ставяцца да Карын. Абодва аднолькава моцна аплакваюць каханую Хенрыка Ганну, якая памерла каля двух гадоў таму.

Марыяне неўзабаве робіцца зразумелым, што ўсё адбываецца не так, як павінна быць, і яна міжволі аказваецца ў складанай і непрыемнай канфліктнай сітуацыі.

Узнагароды
----------

* 2005 — намінант прэміі «Сезар» у катэгорыі Лепшы фільм з Еўрапейскага саюза.
* 2005 — прыз Аргенцінскай асацыяцыі кінакрытыкаў — Спецыяльны Кондар.
* 2006 — прэмія Sant Jordi Awards.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6
2. 1 2 3 4 5 6
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Box Office Mojo · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Metacritic · Rotten Tomatoes |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Ларуса · Britannica (онлайн) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Града.
**Града́** ў геамарфалогіі — агульная назва невысокіх, выцягнутых узвышшаў рознага памеру і паходжання. У ледавіковых абласцях (Беларускае Паазер’е) утварыліся марэнныя грады (марэны) з нагрувашчванняў ледавіковых адкладаў і озавыя (озы). У абласцях пашырэння пясчаных адкладаў (Беларускае Палессе, Каракумы, узбярэжжа Балтыйскага мора) узніклі пясчаныя грады ветравога паходжання (дзюны, барханы). У выніку размыву нахіленых у адзін бок пластоў горных парод рознай цвёрдасці утварыліся куэставыя грады (куэсты).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Вышэйшы мастацка-тэхнічны інстытут (ВМАТЭІН)** — назва дзвюх навучальных устаноў у Ленінградзе (заснаваны ў 1922 г. на базе Акадэміі мастацтваў) і Маскве (заснавана ў 1926 на базе Вышэйшых мастацка-тэхнічных майстэрняў), якія існавалі да 1930 года.

У 1930 маскоўскі ВМАТЭІН быў зачынены, а замест яго былі ўтвораны Маскоўскі архітэктурны інстытут, Маскоўскі дзяржаўны акадэмічны мастацкі інстытут (якому пазней было прысвоена імя В. І. Сурыкава) і Маскоўскі паліграфічны інстытут (цяпер — Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт друку).

На базе ленінградскага ВМАТЭІНа-ЛВМТІ ў 1930 г. быў арганізаваны Інстытут пралетарскіх выяўленчых мастацтваў (ІНПВМ), у 1932 годзе ператвораны ў Інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры.

Гл. таксама
-----------

* Імператарская Акадэмія мастацтваў
* Акадэмія мастацтваў СССР
* Расійская акадэмія мастацтваў
* Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Е. Рэпіна
* Маскоўскі дзяржаўны акадэмічны мастацкі інстытут імя В. І. Сурыкава
**Вышэйшы суд Галісіі** (галіс.: Tribunal Superior de Xustiza de Galicia, TSXG) з'яўляецца органам  (ісп.) (бел. што ажыццяўляе правасуддзе ў Галісіі, быў створаны 23 марта 1989. Штаб-кватэра суда знаходзіцца ў горадзе Ла-Карунья.

Сукупна з Парламентам Галісіі  (ісп.) (бел. (заканадаўчы орган) і Хунтай Галісіі  (ісп.) (бел. (выканаўчы орган) уяўляе тры галіны ўлады самакіравання Галісіі, якая ўсталявана і рэгулюецца Статутам аўтаноміі Галісіі.

Вышэйшы суд Галісіі з'яўляецца канчатковым апеляцыйным судом на тэрыторыі Галісіі, нягледзячы на права грамадзяніна на зварот у Вярхоўны суд Іспаніі  (руск.) (бел. і/або ў Еўрапейскі суд.
легенда
**Ульрых фон Гутэн** (ням.: Ulrich von Hutten;21 красавіка 1488, замак Штэкельберг — 29 жніўня 1523, востраў Уфенау) — нямецкі рыцар-гуманіст, адзін з галоўных аўтараў «Лістоў цёмных людзей».

Біяграфія
---------

Быў старэйшым сынам у беднай рыцарскай сям'і. Па прычыне яго слабога здароўя бацька аддаў яго ў 1499 годзе ў бенедыкцінскі манастыр у Фульдзе, каб той стаў манахам па дасягненні патрэбнага ўзросту. Але Ульрых летам 1506 ён паступіў ва ўніверсітэт Эрфурта. Затым ён перайшоў у Лейпцыгскі ўніверсітэт.

У Лейпцыгу ў 1508 заразіўся сіфілісам. У 1509 у Ростаку Гутэн выдаў свой ​​першы твор «Нема». У 1511 годзе ў Вітэнбергу ён апублікаваў працу пра вершаскладанне *De Arte Versificandi*, якая стала вядомай як у Германіі, так і за мяжой. Пасля гэтага наведаў Вену, Венецыю, Павію і Балонню, у Італіі ён вучыўся юрыспрудэнцыі.

У 1514 Гутэн атрымаў запрашэнне да двара майнцкага архібіскупа Альбрэхта. У Майнцы Гутэн пазнаёміўся з Эразмам Ратэрдамскім. Тут ён напісаў другую частку «Лістоў цёмных людзе » з крытыкай праціўнікаў Іагана Рэйхліна. У 1522 Гутэн стаў ідэйным правадыром Рыцарскага паўстання. Памёр ва ўзросце 35 гадоў на Цюрыхскім возеры.
**Пераўтварэ́нні Ло́рэнца** ― суадносіны паміж каардынатамі і момантамі часу адвольнай падзеі, якая разглядаецца ў дзвюх інерцыяльных сістэмах адліку (ІСА), якія рухаюцца адна адносна другой.

Атрыманы Х. А. Лорэнцам (1904) як пераўтварэнні, адносна якіх ураўненні Максвела захоўваюць свой выгляд. Пераўтварэнні Лорэнца ў 1905 вывеў А.Эйнштэйн з двух пастулатаў спецыяльнай тэорыі адноснасці.

Пры адносным руху дзвюх інерцыяльных сістэм адліку са скорасцю *V* уздоўж восі *x* і аднолькавым напрамку іх дэкартавых восей пераўтварэнні Лорэнца маюць найбольш просты выгляд. А іменна, няхай каардынатныя восі інерцыяльных сістэм адліку *K* і *K′* накіраваныя аднолькава, і сістэма *K′* рухаецца адносна *K* са скорасцю *V* уздоўж восі *x*. Тады каардынаты ў гэтых дзвюх сістэмах звязаны наступнымі роўнасцямі:

{\displaystyle x'={\frac {x-Vt}{\sqrt {1-{\frac {V^{2}}{c^{2}}}}}},\quad y'=y,\quad z'=z,\quad t'={\frac {t-(V/c^{2})x}{\sqrt {1-{\frac {V^{2}}{c^{2}}}}}},}
дзе *x, y, z, t* — каардынаты падзеі ў сістэме *K*; *x′, y′, z′, t′* — каардынаты той жа падзеі ў сістэме *K′*; *V* — адносная скорасць дзвюх сістэм; *c* — скорасць святла ў вакууме.

Зваротныя формулы (пераход ад сістэмы *K′* да *K*) можна атрымаць заменай *V* → *−V*:

{\displaystyle x={\frac {x'+Vt'}{\sqrt {1-{\frac {V^{2}}{c^{2}}}}}},\quad y=y',\quad z=z',\quad t={\frac {t'+(V/c^{2})x'}{\sqrt {1-{\frac {V^{2}}{c^{2}}}}}}.}
Пераўтварэнні Лорэнца пры {\displaystyle V\ll c} пераходзяць у пераўтварэнні Галілея. З пераўтварэнняў Лорэнца вынікае адноснасць даўжынь і прамежкаў часу, а таксама рэлятывісцкая формула складання скорасцей.

Гл. таксама
-----------

* Група Лорэнца
* Рэлятывісцкае запавольванне часу
* Рэлятывісцкае скарачэнне даўжыні (Лорэнцава скарачэнне)

Літаратура
----------

* Лорэнца пераўтварэнні // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 345—346. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
* Физическая энциклопедия, т. 2 — М.: Большая Российская Энциклопедия стр. 608 и стр. 609. (руск.)
* *Ландау Л. Д. Лифшиц Е. М.* Теоретическая физика: Учеб. пособие. В 10 т. Т. II Теория поля. — М.: Наука, 1988. — ISBN 5-02-014420-7. (руск.)
* *Паули В.* Теория относительности. — М.: Наука, 1991. — ISBN 5-02-014346-4. (руск.)
* *Фёдоров Ф. И.* Группа Лоренца. — М.: Наука, 1979. — 384 с. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4653925-6 · LCCN: sh85078398 · Microsoft: 5667645 |
**Людвіг Фердынанд Шнор фон Каральсфельд** (ням.: Ludwig Ferdinand Schnorr von Carolsfeld; 11 кастрычніка 1788, Кёнігсберг, Прусія, — 13 красавіка 1853, Вена, Аўстрыя) — нямецкі мастак, графік і літограф рамантычнага кірунку.

Жыццё і творчасць
-----------------

Людвіг Фердынанд Шнор фон Каральсфельд быў сынам і вучнем мастака Іагана Фейта Шнора фон Каральсфельда і старэйшым братам мастака Юліуса Шнорр фон Каральсфельда (1794—1872). У 1804 годзе ён паступае ў Вене ў Імператарскую Акадэмію мастацтваў, у клас Генрыха Фрыдрыха Фюгера, і ўваходзіць у кола студэнтаў, на чале якога стаяў Фрыдрых Авербек. Маладыя мастакі імкнуліся выйсці за рамкі акадэмічнага класіцызму, які панаваў у жывапісе таго часу. З гэтага невялікага гуртка з часам развілася такая з’ява ў нямецкім нацыянальным мастацтве, як рух назарэйцаў. Аднак Шнор фон Каральсфельд, у адрозненне ад сваіх сяброў, не парваў канчаткова з класічнай Акадэміяй і не пакінуў яе, застаўшыся жыць і працаваць у Вене. У сваёй творчасці ён знайшоў падтрымку ў Альберта, герцага Саксен-Цешэнскага. Таксама блізкія, сяброўскія адносіны звязвалі жывапісца з рамантыкамі-каталікамі Фрыдрыхам фон Шлегелем і Цахарыясам Вернерам.

У 1818 годзе Шнор фон Каральсфельд падае прашэнне аб прызначэнні яго дырэктарам венскай Акадэміі, аднак яно было адхіленае асабіста канцлерам князем Клеменсам фон Метэрніхам, для якога жывапісец знаходзіўся ў недазваляльна блізкіх адносінах з мяцежнымі мастакамі. У сувязі з гэтай няўдачай Шнор фон Каральсфельд паступае на службу да эрцгерцага Іагана і да 1828 года працуе ў яго сельскім замку Брандхоф. У 1821 годзе ён таксама становіцца настаўнікам Морыца фон Швінда. У тым жа годзе ён пераходзіць з лютэранства ў каталіцтва.

У далейшым Шнор фон Каральсфельд здзяйсняе навучальныя паездкі ў Швейцарыю, Паўднёвую Германію, у Парыж (1834) і ў Паўночную Германію (1837). Пры дапамозе эрцгерцага Іагана ён уваходзіць у лік набліжаных да імператарскага прозвішча дзеячаў мастацтваў і атрымлівае ад яе замовы. У 1835 годзе мастак становіцца членам венскай Акадэміі мастацтваў. З 1841 года ён — захавальнік імператарскай мастацкай галерэі ў палацы Бельведэр.

Зноскі
------

1. 1 2  Ludwig Ferdinand Schnorr von Carolsfeld<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Ludwig Ferdinand Schnorr von Carolsfeld // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. 1 2  *Dr. Constant v. Wurzbach* Schnorr von Karolsfeld, Ludwig Ferdinand // *Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich*: *enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt haben* — Wien: 1856. — Т. 31. — S. 55.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q89757482'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q665807'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25856'></a>
4. ↑  Czech National Authority Database Праверана 29 студзеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
**Пе́рваслаў Муцімі́равіч** (сербск.: Првослав Мутимировић), або **Прыбіслаў** — старэйшы сын сербскага князя Муціміра і яго пераемнік стальца. Паходзіў з роду Уласціміравічаў.

Завалодаўшы ўладай, пачаў праводзіць прабалгарскую палітыку. У 891, разам са сваімі братамі Стэфанам і Бранам быў зрынуты стрыечным братам Петарам Гойнікавічам, якога падтрымала Візантыя. Паміж 921 і 924 на прастоле Сербіі знаходзіўся сын Перваслава Захарый.

Ратуючыся, Перваслаў збег у Харватыю.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Fondation for Medieval Genealogy : Кіраўнікі Сербіі (англ.)


| ?Перваслаў Муціміравіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Перваслаў Муціміравіч |  | Муцімір |  | Уласцімір |  | Прасігой |  | Радаслаў Вішэслававіч |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |
**Мацвей Іванавіч Платаў** (8 (19) жніўня 1753, станіца Старачаркаская, цяпер Аксайскага pаёна Растоўскай вобласці, Расія — 3 (15) студзеня 1818) — расійскі ваенны дзеяч. У 1801 годзе стаў вайсковым атаманам Данскога казацкага войска, з 1809 года генерал ад кавалерыі, граф з 1812.

Біяграфія
---------

Бацька Платава быў вайсковым старшыной і належаў да стараабрадцаў-папоўцаў. Мацвей Іванавіч паступіў у службу на Доне ў вайсковую канцылярыю ў 1766, у 1769 годзе атрымаў чын есаула.

Удзельнічаў у руска-турэцкіх войнах 1768—74 і 1787—91 гадоў, задушэння сялянскай вайны пад кіраўніцтвам Е. І. Пугачова. Удэельнік руска-пруска-французскай 1806—07 і руска-турэцкай 1806—12 войнаў.

У пачатку вайны 1812 камавдаваў «лятучым» корпусам у складзе Першай Заходняй арміі, які быў размешчаны ў раёне Гродна. У выніку імклівага наступления Напалеона на Вільню быў адрэзаны ад сваёй арміі і вымушаны далучыцца да Другой Заходняй арміі. Знаходзячыся ў яе ар'ергардзе, корпус пад кіраўніцтвам Платава двойчы атрымаў перамогі над французскай кавалерыяй: у Мірскім баі 1812 і ў Раманаўскім баі 1812; прыкрываў адыход Другой арміі да Смаленска. Пасля Смаленской аперацыі 1812 узначальваў ар'ергард аб'яднанай арміі. У час Барадзінскай бітвы зрабіў паспяховы рэйд у тыл ворага. Пры адступленні французскай арміі накіраваны М. І. Кутузавым у тыл ворага ўздоўж Смаленскай дарогі; удзельнічаў у вызваленні Оршы, Талачына, Барысава; у снежні 1812 выбіў ар'ергард праціўніка за межы Расіі каля Коўна.

Удзельнічаў ў замежных паходах 1813—14. Набыў вялікую папулярнасць як герой вайны 1812. У 1814 разам з Аляксандрам I наведаў Англію, дзе атрымаў дыплом ганаровага доктара права Оксфардскага універсітэта.

У 1805 заснаваў Новачаркаск, куды перанёс сталіцу Данскога казацкага войска. У гэтым месцы Платаў і быў пахаваны ў 1818 годзе.

Памяць
------

Атаман Платаў стаў персанажам беларускай народнай казкі «Платон-казак».

Зноскі
------

1. ↑  *Мартиросова, Маргарита*. К вопросу о дате рождения Матвея Ивановича Платова (руск.). *Донской временник. Год 2016-й: краеведческий альманах* (26 ліпеня 2016). Праверана 28 October 2016.

Літаратура
----------

* *Харкевич В.* Действия Платова в арьергарде Багратиона в 1812 г. — СПб. 1901;
* *Астапенко М. П.*, *Левченко В. Г.* Атаман Платов: Жизнеописание. — М. 1988.
* *Савельев Е. П.* Атаман М. И. Платов и основание г. Новочеркасска в 1805 г.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 118931091 · ISNI: 0000 0001 1619 1807 · LCCN: n88196377 · NKC: jn20020716036 · NUKAT: n2015075081 · LIBRIS: 212448 · VIAF: 35255511 |

 |
Гістарычныя рэгіёны Латвіі (у яе сучасных граніцах)
Латвія падзяляецца на некалькі гістарычных і культурных рэгіёнаў. Канстытуцыя Латвіі называе чатыры такія рэгіёны: 

* Курляндыя — заходняя частка краіны, буйнейшыя гарады — Ліепая, Вэнтспілс;
* Земгале — цэнтральная частка Латвіі з гарадамі Елгава, Тукумс, таксама традыцыйна ўключае літоўскі Шаўляй;
* Відземэ (таксама вядомая як Лівонія), буйнейшы горад — Рыга;
* Латгалія — усходняя частка Латвіі.

Пятая гістарычная вобласць Латвіі — Селія — звычайна разглядаецца як частка Земгале.

Часам Курляндыю і Земгале разглядаюць як адзін рэгіён, бо яны доўга разам ўваходзілі ў Курляндскае герцагства, а затым у Курляндскую губерню. Гэта адлюстравана на гербе Латвіі, на якім тры зоркі сімвалізуюць Курляндыю (уключаючы Земгале і Селію), Відземэ і Латгалію, якія аб'ядналіся ў Латвію. Тая ж сімволіка прымененая і на галоўным мануменце Латвіі — помніку Свабоды.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LNB: 000327572 |

| Гістарычныя вобласці Латвіі |
| --- |
| 
* Відзэмэ
* Зэмгалэ
	+ Сэлія
* Курляндыя
* Латгалія
* Лівонія

 |
**Тараканаўскі мост** — пешаходны бэлечны мост-цеплаправод цераз Абводны канал у створы вуліцы Цыялкоўскага ў Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга, злучае Безыменны востраў і левы бераг Абводнага канала. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Чырвонакастрычніцкі мост, ніжэй — Барысаў мост. Бліжэйшая станцыя метрапалітэна — «Балтыйская» (670 м).

Назва моста вядомая з 1930-х гадоў і дадзена па найменні Тараканаўскай вуліцы (з 1952 года — вуліца Цыялкоўскага), якая была названая па рэчцы Тараканаўка, злучала рэкі Фантанку і Екацярынгофку. У 1907—1908 гадах яе часткова засыпалі, і паміж набярэжнымі Фантанкі і Абводнага канала ўтварылася Тараканаўская вуліца. У XIX стагоддзі назву Тараканаўскі насілі некалькі мастоў цераз Тараканаўку, але пасля засыпання ўчастка ракі ад Фантанкі да Папяровага канала усе яны былі разабраны.

| Масты цераз Абводны канал |
| --- |
| 
* Шлісельбургскі
* Французскі
* Атаманскі
* Амерыканскі (чыг.)
* Карэтны
* Прадцечанскі
* Нова-Каменны
* Баравы
* Глазаўскі (разабраны)
* Іпадромны пешаходны
* Царскасельскі чыгуначны (чыг.)
* Рузаўскі
* Мажайскі пешаходны
* Газавы пешаходны
* Масляны пешаходны
* Нова-Маскоўскі
* Варшаўскі
* Мітрафаньеўскі
* Балтыйскі пешаходны
* Нова-Пецяргофскі
* Чырвонакастрычніцкі
* Тараканаўскі пешаходны
* Барысаў пешаходны
* Нова-Калінкін
* Сцяпана Разіна

 |
Французскае каралеўства традыцыйна падзялялася на **правінцыі** (у айчыннай тэрміналогіі — **гістарычныя вобласці**), а 4 сакавіка 1790 (падчас французскай рэвалюцыі) Францыя была разбіта на дэпартаменты з мэтай замяніць вернасць насельніцтва сваім феадальным рэгіёнам на лаяльнасць да цэнтральнага ўрада ў Парыжы. Старыя назвы правінцый дагэтуль выкарыстоўваюцца географамі для абазначэння прыродных рэгіёнаў, а некаторыя рэгіёны Францыі завуцца гэтак жа, як правінцыі, чыё месца яны занялі.

Правінцыі Францыі ўзніклі на падставе *droit coutumier* (традыцыйнага права), а не дэкрэту ўрада. Правінцыя, таксама званая *pays*, «краіна», вызначалася агульнымі для яе тэрыторыі законамі. Адна правінцыя магла быць часткай іншай (напрыклад, Брэс была часткай Бургундыі), таму не існуе афіцыйна зацверджанага пераліку правінцый, хоць для апісання тэрытарыяльнага падзелу Францыі ў перыяд перад рэвалюцыяй можна ўзяць пералік *фінансавых акруг каралеўскай Францыі  (фр.) (бел.*. Ніжэйзгаданы спіс уключае нароўні з імі яшчэ і гістарычныя правінцыі.

Правінцыі
---------

| Правінцыі Францыі ў перыяд, папярэдні рэспубліцы, з абазначэннем правінцыйных сталіц. |
| --- |
| 1. Іль-дэ-Франс (Парыж)
2. Беры (Бурж)
3. Арлеанэ (Арлеан)
4. Нармандыя (Руан)
5. Лангедок (Тулуза)
6. Ліянэ (Ліён)
7. Дафінэ (Грэнобль)
8. Шампань (Труа)
9. Ані (Ла-Рашэль)
10. Сентонж (Сент)
11. Пуату (Пуацье)
12. Гіень, або Аквітанія і Гасконь (Бардо)
13. Бургундыя (Дыжон)
14. Пікардыя (Ам’ен)
15. Анжу (Анжэ)
16. Праванс (Экс-ан-Праванс)
17. Ангумуа (Ангулем)
18. Бурбанэ (Мулен)
19. Марш (Герэ)
20. Брэтань (Рэн)
 | 21. Мэн (Ле-Ман)
22. Турэнь (Тур)
23. Лімузен (Лімож)
24. Фуа (Фуа)
25. Авернь (Клермон-Феран)
26. Беарн (По)
27. Эльзас (Страсбур)
28. Артуа (Арас)
29. Русільён (Перпіньян)
30. Фландрыя і Эно (Ліль)
31. Франш-Кантэ (Безансон)
32. Латарынгія (Нансі)
33. Корсіка (Аяча)
34. Нівернэ (Невер)
35. Конта-Венесен (ф’еф Папскай вобласці)
36. свабодны імперскі горад Мюлуз
37. Савоя (ф’еф Сардзініі)
38. Ніца (ф’еф Сардзініі)
39. Манбельяр (ф’еф Вюртэмберга)
 | Правінцыі Францыі |

Гл. таксама
-----------

* Рэгіёны Францыі

Portal Францыя
Партал:  
  **Францыя**
**Херцэг-Нові** — горад Чарнагорыі. Адміністрацыйны цэнтр аднайменнага муніцыпалітэта. Размешчаны на беразе Котарскага заліва Адрыятычнага мора. Горад ляжыць у даліне ля падножжа гары Ар’ен. З-за ўзгорыстага рэльефу ў Херцэг-Нові шмат крутых сцяжынак і лесвіц, з-за гэтага яго называюць «горадам тысячы прыступак».

Клімат
------

Клімат — міжземнаморскі, адрозніваецца цёплым сухім летам і мяккай вільготнай зімой. Херцэг-Нові з-за асаблівасцяў месцазнаходжання мае асаблівы мікраклімат. Тут каля 200 сонечных дзён за год. У ліпені і жніўні — прыблізна 11 сонечных гадзін у дзень. Сярэднегадавая тэмпература — 16,2 °C. Частыя малаважныя ваганні тэмпературы, якія могуць дасягаць 4 °C на працягу дня. Сярэдняя тэмпература з мая па верасень — 25 °C. Купальны сезон можа працягвацца да пяці месяцаў, сярэдняя тэмпература мора тым часам складае 22—26 °C. За год выпадае ў сярэднім 1930 мм ападкаў. Адносная вільготнасць паветра — ад 63 % летам і да 80 % восенню.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Барлета, Італія
* Бачка Топала[d], Сербія
* Бітала, Паўночная Македонія
* Гульёнезі, Італія
* Земун, Сербія
* Крань, Славенія
* Левангер, Нарвегія
* Нова-Места, Славенія
* Смедарава, Сербія
* Чаеціна[d], Сербія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4437247-4 · LCCN: n80086502 · NKC: ge460121 · VIAF: 145414986 |

| ⛭Сцяг Чарнагорыі Гарады Чарнагорыі |
| --- |
| Гарады з асобым статусам | Цэтынэ *(сталіца)* • Падгорыца *(«галоўны горад»)* |  |
| Гарады | Андрыевіца • Бар • Беранэ • Біела-Поле • Будва • Данілаўград • Жабляк • Калашын • Котар • МойкавацНікшыч • Плаў • Плеўля • Плужынэ • Рожае • Улцынь • Херцэг-Нові • Ціват • Шаўнік |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бенуа.
**Людвік Бенуа** (18 ліпеня 1920, г. Ваўкавыск — 4 лістапада 1992, г. Лодзь) — акцёр тэатра і кіно

Біяграфія
---------

Яго дзед па бацькавай лініі быў французам і паходзіў з невялікага гістарычнага мястэчка пад Парыжам. Продкі па матчынай лініі родам з ваколіц горада Ловіч (цяпер Лодзінскае ваяводства). Бацька таксама быў акцёрам.

Бенуа з’вязаў усю сваю працу і сямейнае жыццё з горадам Лодзь, так і не спакусіўшыся пераехаць жыць і працаваць у Варшаву. У 1946 годзе скончыў акцёрскую студыю Гала ў Гданьску. У 1948 годзе скончыў Дзяржаўную вышэйшую тэатральную школу і разам са сваёй жонкай, вядомай акторкай Марыяй Збышэўскай стаў працаваць у тэатры імя Стэфана Ярача, а затым перайшоў у Новы тэатр, служэнню ў якім аддаў больш за трыццаць гадоў, аж да сваёй смерці. У шлюбе са Збышэўскай 23 лістапада 1950 годзе ва Уроцлаве нарадзіўся сын Марыюш, які пазней стаў вядомым акцёрам.

У 1970 годзе ён ажаніўся зноў з Ядвігай Ендрэйчак. У шлюбе нарадзілася дачка Ганна, якая зараз працуе радыёжурналістам на радыё Лодзі.

Бенуа называюць польскім Бурвілем за ўдалае сумяшчэнне, як і знакамітым французскім акцёрам, у адной ролі камічных элементаў і трагедыі. Яго параўноўвалі таксама з непараўнальным Фернандэлем. Ён, як і яны, не меў галоўных роляў, але нават эпізоды ў яго выкананні надоўга запаміналіся.

Зняўся ў больш чым 60 фільмах і ў шматлікіх спектаклях Тэатра Тэлебачання. Агучваў анімацыйныя фільмы.

Памёр 4 лістапада 1992 годзе ў Лодзі. Пахаваны на Алеі Заслужаных на могілках Долі.

Зноскі
------

1. 1 2  Ludwik Benoit // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>
2. ↑  Ludwik Benoit // e-teatr.pl — 2004.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q9249766'></a>
3. ↑  У гэты дзень 18 ліпеня 1920 г. у Ваўкавыску нарадзіўся польскі акцёр тэатра і кіно Людвік БЕНУА

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: ludwik-benoit |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1147900728 · ISNI: 0000 0001 1345 5758 · NUKAT: n2009167731 · VIAF: 165715854 |
**Гістарычны цэнтр Брэста** — помнік горадабудаўніцтва ХІХ — пачатку XX стагоддзя ў г. Брэст. Комплексная гісторыка-культурная каштоўнасць, якая ўключае будынкі, збудаванні, планіровачную структуру, ландшафт і культурны пласт на тэрыторыі, абмежаванай з поўначы — чыгуначнай лініяй, з усходу — бульварамі Шаўчэнкі і Касманаўтаў, з поўдня — р. Мухавец, з захаду — вул. Леніна, уключаючы забудову вул. Леванеўскага.

Гісторыя
--------

Як горадабудаўнічая структура закладзена ў 1830-я гг. з узвядзеннем Брэсцкай крэпасці на тэрыторыі старажытнага горада Брэста. Першапачаткова быў забудаваны дамамі ў адзін — тры паверхі, большасць якіх разбурана ў 1915—1918 гг. адноўлены ў 1921—1939 гг. У 1950-1980-я гг. сярод ранейшай забудовы ўзводзіліся асобныя шматпавярховыя будынкі.

Апісанне
--------

Галоўная вуліца — Савецкая (былая Мільённая, Паліцэйская, Дамброўскага). Вуліцы 17 Верасня (былая Тапалеўская, Перэца) і Савецкіх Пагранічнікаў (былая Беластоцкая) сыходзяцца на пл. Свабоды (былая пл. Думская, Ратушная, Пілсудскага) і ўтвараюць аснову веернай планіроўкі. Паралельна ім праходзяць таксама вуліцы К. Маркса (былая Мядовая, Славянская, Зыгмунтоўская) і частка вул. Леніна (былы Бульварны праспект, вул. Люблінскай Уніі, пр. 17 Верасня). Перпендыкулярна ім размешчаны вуліцы Будзённага (былая Збірагоўская, Лістоўскага), Дзяржынскага (былая Крывая) і Астроўскага (былая Кароткая). Найбольш дэталёва захавалася першапачатковая планіроўка па вул. Гогаля і Маскоўскай.

Літаратура
----------

* Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь: [Даведнік] / склад. В. Я. Абламскі, І. М. Чарняўскі, Ю. А. Барысюк. — Мн.: БЕЛТА, 2009. — 684 с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-6828-35-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гісторыка-краязнаўчы музей.

**Гісторыка-краязнаўчы музей Ніжняга Тагіла** — галоўны і найстарэйшы музей Ніжняга Тагіла, размяшчаецца на праспекце Леніна на беразе Тагільскай сажалкі ў Ленінскім раёне горада, у Цэнтры горада. Уваходзіць у склад Ніжнетагільскага музея-запаведніка «Горназаводскі Урал». Музей знаходзіцца ў будынку былога лабараторнага флігеля пры Завадской канторы і разам з Гарсаветам утварае адзін архітэктурны комплекс, названы «Тагільскі крэмль».

Гісторыя
--------

Сучасны ніжнетагільскі Гісторыка-краязнаўчы музей з'явіўся ў 1840 г. як «Музеум прыродазнаўчай гісторыі і старажытнасцей». Музей быў створаны на грунце экспанатаў выстаўкі, арганізаванай для цэсарэвіча Аляксандра Мікалаевіча, які наведаў у Ніжні Тагіл у 1837 годзе. «Музеум» з'яўляўся закрытай установай, яго мэта складалася ў зборы, захоўванні і вывучэнні калекцый і іх выкарыстання як навучальных дапаможнікаў для навучэнцаў Дзямідаўскага Выйскага тэхнічнага вучылішча.

У 1891 годзе калекцыя «Музеума» была аб'яднана з калекцыяй Выйскага музея, і на іх грунце быў створаны «Горназаводскі музеум Ніжнетагільскага і Луньеўскага заводаў», адкрыты для наведанняў. Аднак гэты музей прапрацаваў толькі да 1907 г. і быў закрыты з прычыны нястачы фінансавання, што прывяло да страты многіх яго экспанатаў.

Музей быў узноўлены толькі ў 1924 г. як Ніжнетагільскі краязнаўчы музей. Яго экспазіцыя была папоўнена рэдкімі прадметамі з былых «Панскіх Дамоў» і навакольных цэркваў. Сучаснае аблічча экспазіцыя музея галоўным чынам набыла да канца 1980-х гг. калі з яго складу быў выведзены аддзел прыроды, а ён стаў называцца гісторыка-краязнаўчым.

Экспазіцыі музея
----------------

Экспазіцыя музея складаецца з 7 залаў, экспанаты якіх апавядаюць пра гісторыю Ніжняга Тагіла з найстаражытнейшых часоў да 1917 г.:

* Зала № 1: першабытна-супольны лад ад палеаліту да ранняга жалезнага стагоддзя; гісторыя асваення Сярэдняга Урала рускімі ў XVI—XVII стст.
* Зала № 2: гісторыя асваення радовішчаў, з'яўленне першых металургічных заводаў у XVIII у.
* Зала № 3: гісторыя Ніжнетагільскай акругі ў перыяд 1806—1861 гг.
* Зала № 4: культурнае жыццё Ніжнетагільскай акругі ў 1-й палове XIX у.
* Зала № 5: Дзямідавы ў гісторыі рускай культуры, руска-французскіх і руска-італьянскіх сувязей
* Зала № 6: жыццё Ніжнетагільскай акругі ў 2-й палове XIX у.
* Зала № 7: жыццё Ніжнетагільскай акругі ў 1-й палове XX у.

Спасылкі
--------

* 
* Историко-краеведческий музей (руск.)(недаступная спасылка).  TagilCity.ru. Архівавана з першакрыніцы 2 красавіка 2015. Праверана 27 сакавіка 2015.
* Нижнетагильский музей-заповедник «Горнозаводской Урал» (руск.)(недаступная спасылка).  Наш Урал. Архівавана з першакрыніцы 28 лістапада 2016. Праверана 27 сакавіка 2015.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Абросенка.
**Аляксей Пятровіч Амбросенка** (1 мая 1925, в. Марчанкі, Гарадоцкі раён —) — Герой Сацыялістычнай Працы (1961). Член КПСС з 1959 года.

Біяграфія
---------

У 1957—1961 гг. вадзіцель крана будаўніча-мантажнага цягніка на станцыі Актагай  (руск.) (бел. Аягузскага раёна  (руск.) (бел. Сяміпалацінскай вобласці. У 1961—1968 гг. машыніст пуцеўкладчыка будаўніча-мантажнага цягніка Макацкага раёна Гур’еўскай вобласці. З 1977 г. аўтамеханік у калгасе імя Кутузава Гарадоцкага раёна.

Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена за вытворчыя поспехі, дасягнутыя на будаўніцтве чыгуначнай лініі Актагай — Дружба  (руск.) (бел..

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Амбросенко Алексей Петрович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 19. — 737 с..

Спасылкі
--------

* АМБРОСЕНКА Аляксей Пятровіч з фота Архівавана 1 лютага 2014.