recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Вясна гола перапала»** (у некаторых выданнях *«Вясна, голад, перапала»*) — беларускі ананімны верш XIX ст.

Знойдзены ў архіве В. Дуніна-Марцінкевіча, перапісаны яго рукой, але, відаць, аўтарства яму не належыць.

Упершыню апублікаваны ў брашуры М. Доўнар-Запольскага «Дунін-Марцінкевіч і яго паэма „Тарас на Парнасе"» (Віцебск, 1896 год), іншы варыянт — у брашуры Е. Раманава «„Тарас на Парнасе" і іншыя беларускія вершы» (Магілёў, 1900).

Напісаны, верагодна, напярэдадні сялянскай рэформы 1861 года, бо выяўляе настроі беларускага сялянства перад адменай прыгону. Прасякнуты пафасам крытыкі прыгонніцтва, панства; разам з тым у ім выразна відаць абмежаванасць сялянскіх уяўленняў аб справядлівасці і свабодзе, якія нібыта можна атрымаць ад цара. Твор кампазіцыйна зладжаны, просты, матывамі блізкі да народнай паэзіі. Мова яго багатая фразеалагізмамі. Напісаны 4-стопным харэем, гучыць лёгка, свабодна.

Аўтар піша пра вясну, калі амаль не засталося ежы людзям і корма быдлу, але градацыя настрою пазітыўная, бо ён спадзяецца на наданне неўзабаве агульнай свабоды ад прыгону, тады і «холад, голад ніпачом!», абы толькі стаць вольнымі. Нястачы адыходзяць на другі план перад праблемай няволі і яе магчымым вырашэннем.

Зноскі
------

Літаратура
----------

|  |  |
| --- | --- |
| s: | Вясна гола перапала ў Вікікрыніцах |

* *Лазарук М. А.* «Вясна гола перапала» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 402. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
* Беларуская літаратура ХІХ стагоддзя. Хрэстаматыя: 2-е выданне, перапрацаванае і дапоўненае, складальнікі і аўтары каментарыяў А. А. Лойка, В. П. Рагойша. — Мн.: Выш. шк. 1988. — ISBN 5-339-00060-5.
* Гісторыя беларускай літаратуры ХІХ — пачатак ХХ ст. Выданне 2-е, дапрацаванае. Пад агульнай рэдакцыяй акадэміка АН Беларусі М. А. Лазарука і прафесара А. А. Семяновіча. — Мн.: Выш.шк. 1998. — ISBN 985-06-0304-6.
Вясельны торт
**Вясельны торт** — адна з вясельных традыцый, найважнейшы элемент урачыстага меню. Звычайна торт пякуць ў некалькі паверхаў, пакрываюць цукровай глазурай, памаднай масай або марцыпанамі. Часта вясельны торт завяршаюць фігуркамі маладых.

Па традыцыі маладыя разам разразаюць вясельны торт — чыя рука знаходзіцца вышэй, вызначаецца, хто будзе галоўным у новай сям'і. Першы кавалак вясельнага торта, як правіла, прадаецца на аўкцыёне. Дадзеная традыцыя сімвалізуе салодкае жыццё маладых. І з гэтай хвіліны прынята больш не крычаць «горка», усё горкае застаецца ў мінулым.
**Міжнароды аэрапорт Пекін Дасін** (кіт.: 北京大兴国际机场) — аэрапорт у Пекіне, сталіцы Кітая.

Пабудаваны ў паўднёвым гарадскім раёне Дасін. Быў здадзены ў эксплуатацыю ў верасні 2019 года. Размешчаны за 46 км ад цэнтра кітайскай сталіцы, тэрмінал новага аэрапорта мае форму фенікса з распраўленымі крыламі. Чакаецца, што да 2025 года пасажырапаток і грузаабарот аэрапорта дасягне адпаведна 72 млн чалавек і 2 млн тон з 620 тысячамі ўзлётаў і пасадак.

Для зручнасці пасажыраў на станцыі метро Цаацяа, размешчанай непадалёк ад цэнтра горада ў раёне Фэнтай, устаноўлена стойка рэгістрацыі, дзе пасажыры могуць зарэгістравацца на рэйс і здаць багаж перш, чым адправіцца ў аэрапорт Дасін на аэраэкспрэсе.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  zviazda.by
**Тарыка́т** (араб. طريقه‎‎) або сулук — метад духоўнага ўзвышэння і містычнага пазнання Праўды. Слова  *тарык* у значэнні «шлях» ўжываецца ў Каране. Тарыкату следуюць шматлікія суфійскія ордэны, якія моцна ўплываюць на грамадскае жыццё мусульманскага свету. Прыхільнікі мусульманскага аскетызму якія ішлі першапачаткова шляхам духоўнага ўзвышэння і барацьбы са сваімі страсцямі, у XI стагоддзі аб'ядналіся вакол духоўных настаўнікаў у тарыкаты. Цэнтрамі тарыкатаў сталі шматлікія абіцелі рыбаты, ханакі і завіі.

Тарыкаты практыкуюць адасобленасць і аскетызм, а таксама прапаведуюць шлях духоўнага ачышчэння і адданага служэння Алаху. Суфійскія ордэны адыгралі вялікую ролю ў справе распаўсюджвання ісламу сярод розных народаў у Малой Азіі, Егіпце, Цэнтральнай Азіі, Афрыцы і іншых рэгіёнах ісламскага свету.

Зноскі
------

1. ↑  Аль-Ахкаф 46:29
2. 1 2  Али-заде, А. А. 2007

Літаратура
----------

* Акимушкин О. Ф. Тарика // Ислам: энциклопедический словарь / отв. ред. С. М. Прозоров. — М. : Наука, 1991. — С. 224—225. — 315 с. : ил. — 50 000 экз. — ISBN 5-02-016941-2.
* Али-заде, А. А. Тарикат (архив) // Исламский энциклопедический словарь. — М.: Ансар, 2007. — 400 с. — (Золотой фонд исламской мысли). — 3000 экз. — ISBN 5-98443-025-8.
**Амамбай** (ісп.: Amambay) — адзін з дэпартаментаў Парагвая, плошча — 12 933 км². Насельніцтва — 114 917 чал. (2002), адміністрацыйны цэнтр — горад Педра-Хуан-Кабальера.

Геаграфія і клімат
------------------

Мяжуе з дэпартаментамі Кансепсьён (на захадзе), Сан-Педра (на паўднёвым захадзе) і Канендыю (на поўдні), а таксама з Бразіліяй (на поўначы і ўсходзе).

Тэрыторыя правінцыі размешчана на вышыні 300—400 м над узроўнем мора, дасягаючы 700 м (пагорак Пунта-Пора). На поўначы мяжа з Бразіліяй праходзіць па рацэ Апа, сярод іншых рэк можна адзначыць Акідабан, якая мае шэраг невялікіх прытокаў.

Сярэднегадавая тэмпература складае 21 ° C, дасягаючы 35 ° C летам і апускаючыся да −1 ° C зімой. Самыя дажджлівыя месяцы — са студзеня па сакавік.

На тэрыторыі дэпартамента размешчаны нацыянальны парк Сера-Кора, плошча 12 га, створаны ў 1976 годзе.

Эканоміка
---------

Важным фактарам у эканоміцы рэгіёну з’яўляецца гандаль, пераважна з-за памежнага становішча з Бразіліяй. Развіта развядзенне буйной рагатай жывёлы, асноўныя сельскагаспадарчыя культуры — бавоўна, рыс, бананы, кава, цукровы трыснёг, лімоны, кукуруза, гародніна і інш. Маюцца прадпрыемствы па вытворчасці керамікі і прадпрыемствы харчовай і малочнай прамысловасці.

Зноскі
------

1. ↑

| Дэпартаменты Парагвая |
| --- |
| 
* Альта-Парагвай
* Альта-Парана
* Амамбай
* Бакерон
* Гуайра
* Ітапуа
* Каагуасу
* Каасапа
* Канендыю
* Кансепсьён
* Кардыльера
* Місьёнес
* Ньеэмбуку
* Парагуары
* Прэсідэнтэ-Аес
* Сан-Педра
* Сентраль
* Сталічная акруга

 | Парагвай |
**Пекінскі метрапалітэн** (кіт. 北京 地铁, піньінь Běijīng Dìtiě) — транспартная сістэма Пекіна, сталіцы Кітая, якая дзейнічае з 1971 года (першая ў краіне). У дадзены момант адкрыта 9 ліній, а да 2015 года іх колькасць плануецца павялічыць да 28. Маецца метро-2.

Кошт праезда
------------

Адна паездка незалежна ад адлегласці каштуе 2 юаня, акрамя лініі ў аэрапорт, паездка па якой каштуе 25 юаняў. Пры любой паездцы білеты варта захоўваць да выхаду з метро, бо выхад ажыццяўляецца па картах, пры гэтым разавыя карты збіраюцца і выкарыстоўваюцца паўторна. Аплата ажыццяўляецца разавымі картамі і магнітным картамі з магчымасцю папаўнення, якімі таксама можна аплаціць праезд у наземным транспарце. Ёсць таксама праязныя на месяц.

Дарослы мае права правозіць з сабой аднаго дзіцяці ростам не вышэй за 120 см.

Зноскі
------

1. 1 2 3  У Пекіне адкрыліся пяць новых галін метро **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 2 студзеня 2011. Праверана 30 снежня 2010.

Спасылкі
--------

* Метрапалітэн Пекіна на сайце urbanrail.net Архівавана 13 ліпеня 2008.  (англ.)  (Праверана 14 ліпеня 2008)
* Шпацыр па пекінскім метрапалітэне і вялікай кнігарні Архівавана 7 снежня 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Sina Weibo |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Трафімчук.
**Алег Рыгоравіч Трафімчу́к** (16 студзеня 1941, Мінск — 18 мая 1984, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1968 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. З 1968 года галоўны архітэктар г. Маладзечна, з 1971 года намеснікам начальнікам, з 1973 года начальнікам (галоўным архітэктарам вобласці) ва Упраўленні па будаўніцтве і архітэктуры Мінскага аблвыканкама.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1972 года. Член КПСС з 1963 года.

Творчасць
---------

Асноўныя работы: праекты планіроўкі і забудовы 3 мікрараёнаў і праспекта Леніна ў Маладзечне (1969—1973), цэнтраў гарадоў Капыль (1972) і Жодзіна (1974—1975), мікрараёна па вул. Перамогі ў г. Клецк (1972), генпланы г.п. Мядзел (1973), г. Вілейка (1977), вёсак Крупіца калгаса «Новы побыт» Мінскага (1979), Слабада Смалявіцкага (1980) раёнаў (усе ў сааўтарстве).

У вобласці манументальнага мастацтва: Манумент у гонар маці-патрыёткі ў г. Жодзіна (1974, Дзяржаўная прэмія СССР, 1977), помнікі М. Горкаму ў Мінску (1981), Г. А. Нікандравай ў г. Дуброўна (1980), мемарыяльны комплекс у гонар Ветрынскіх падпольных райкамаў КП(б)Б і ЛКСМБ, партызызанскай брыгады імя К. Я. Варашылава ў в. Гомель Полацкага раёна (1977).

Адзін з аўтараў дапаможніка для ВНУ «Тэхналогія будаўнічай вытворчасці» (Мінск, 1977).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны Ганаровымі граматамі Вярхоўнага Савета БССР (1975, 1980), бронзавым і залатым медалямі ВДНГ СССР (1975, 1978).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Трофимчук Олег Григорьевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Трафімчук Алег Рыгоравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Трафімчук Алег Рыгоравіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Трофимчук Олег Григорьевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Сіхатэ́-Алі́нскі біясферны запаведнік** — запаведнік у Прыморскім краі Расіі на ўсходніх і заходніх схілах Сіхатэ-Аліня (вышыня да 1600 м) і ўзбярэжжы Японскага мора. Заснаваны ў 1935 годзе.

Плошча 347,1 тыс. гектараў. Шмат рэк, крыніц, горных азёр. Асноўны тып глеб — бурыя горна-лясныя. Лясы займаюць 99 % тэрыторыі, добра вызначана паясная занальнасць. Пануюць кедроўнікі, якія ўтвараюць шматлікія асацыяцыі. У флоры больш за 1000 відаў вышэйшых раслін, у т.л. рэдкіх і знікаючых. Млекакормячых 62 віды, сярод якіх прадстаўнікі прыамурскай, маньчжурскай, японскай фауны: амурскі тыгр, чорны мядзведзь, гарал, плямісты алень, магера, янотападобны сабака; з барэальнай фауны — буры мядзведзь, лось, собаль. Больш за 320 відаў птушак, у т.л. эндэмікаў.

Разводзяць гаралаў.

Сіхатэ-Алінскі запаведнік з’яўляецца аб’ектам № 766 Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Сіхатэ-Алінскі запаведнік біясферны // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 426. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
Ілюстрацыя «Магнітнае нахіленне» з кнігі Р. Нормана «The Newe Attractive» (1581).
**Магнітнае нахіленне** — вугал, на які адхіляецца стрэлка пад дзеяннем магнітнага поля Зямлі ў вертыкальнай плоскасці. У паўночным паўшар'і канец стрэлкі, які паказвае на поўнач, адхіляецца ўніз, у паўдневым — уверх. Для вымярэння магнітнага нахілення выкарыстоўваюць інклінатор.

Гісторыя
--------

Магнітнае нахіленне было адкрыта кітайскім навукоўцам Шэнь Ко ў XI стагоддзі. Першым еўрапейцам, які апісаў гэтк з'явк (у 1544 годзе), быў нямецкі інжынер і астраном Георг Хартман[en]. Пазней Хрыстафорам Калумбам было ўстаноўлена, што нахіленне моцна залежыць ад геаграфічных каардынат. У 1831 годзе англійскім палярным даследчыкам Джэймсам Росам у Канадскім архіпелагу быў адкрыты магнітны полюс — вобласць, дзе магнітная стрэлка займае вертыкальнае становішча, то есць нахіленне роўна 90°. У 1909 годзе адна з партый экспедыцыі «Німрада» дасягнула іншага магнітнага полюса Зямлі, якая знаходзіцца ў Антарктыдзе.

Гл. таксама
-----------

* Магнітнае схіленне

Спасылкі
--------

* Калькулятар магнітнага поля ад British Geological Survey
* Калькулятар магнітнага поля ад Natural Resources Canada Архівавана 29 лістапада 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 60365795 |
**Тэадор Хоземан** (ням.: Theodor Hosemann; 24 верасня 1807, Брандэнбург-на-Хафелі, правінцыя Брандэнбург, каралеўства Прусія — 15 кастрычніка 1875, Берлін, Германская імперыя) — нямецкі жывапісец, малявальшчык, ілюстратар і карыкатурыст. Педагог, прафесар (з 1857). Сапраўдны член Прускай каралеўскай акадэміі мастацтваў (з 1860).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і прускага афіцэра. У 1819 годзе ў 12-гадовым узросце быў прыняты вучнем у Дзюсельдорфскае літаграфічнае выданне «Arnz & Winckelmann». У 1822 годзе Т. Хоземан ужо быў пастаянным работнікам выдавецтва, гравёрам. Тады ж паступіў на вучобу ў Дзюсельдорфскую Акадэмію мастацтваў.

У 1828 годзе Т. Хоземан стаў галоўным мастаком у берлінскім выдавецтве «Winckelmann & Söhne». Заняўся ілюстраваннем дзіцячых кніг і часопісаў. Супрацоўнічаў з многімі берлінскімі выдавецтвамі. З 1834 па 1852 год, супрацоўнічаючы з вядомым пісьменнікам-гумарыстам і сатырыкам, рэдактарам і выдаўцом Адольфам Гласбрэнерам, ілюстраваў больш за 32 яго твораў.

У 1842—1855 гадах быў членам літаратурнага таварыства Тунэль цераз Шпрэе. У 1850-х гадах ён таксама быў звязаны з нямецкай літаратурнай групай Рутлі, рэдагаваў свой штогоднік, упрыгожаны выгравіраванымі ім ілюстрацыямі.

У 1857 годзе быў прызначаны прафесарам Прускай каралеўскай акадэміі мастацтваў (Königlich Preußische Akademie der Künste, цяпер Берлінская акадэмія мастацтваў). У 1860 годзе стаў правадзейным членам гэтай Акадэміі.

Сярод яго вядомых вучняў — Генрых Цыле.

Зноскі
------

1. 1 2  Theodor Hosemann<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Theodor Friedrich Wilhelm Heinrich Hosemann — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Speculative Fiction Database · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Allgemeine Deutsche Biographie · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1048978 · BNF: 13336922z · GND: 118553771 · ICCU: TO0V370728 · ISNI: 0000 0001 1044 640X · LCCN: n82127837 · NDL: 00919217 · NKC: hka2016926105 · NLA: 35207249 · NTA: 07007285X · NUKAT: n2006092240 · LIBRIS: 320210 · SUDOC: 035791462 · VIAF: 22288875 · ULAN: 500014336 |

 |
**Бара́ньская кульня** — бараньскі кульны двор, майстэрня па вырабе ядраў і куль для гармат і гакаўніц на тэрыторыі Беларусі ў 16 — сярэдзіне 18 ст.

Заснавана ў 1597 годзе князем М. Радзівілам у с. Барань, верагодна, Барысаўскай воласці Аршанскага павета. Работнікаў майстэрні («кульнікаў») набіралі з мясцовых сялян, надзялялі іх 1 валокай зямлі, за што яны павінны былі здабываць руду, вырабляць жалеза і вугаль, адліваць ядры і кулі. У кастрычніку 1598 года працавала 14 «кульнікаў». Бараньская кульня пастаўляла кулі і ядры Копыскаму і Біржанскаму (у Літве) замкам. «Кульнікі» ўдзельнічалі ў рамонце і доглядзе ўмацаванняў Копыскага замка, давалі грошы «на выправу выбранцев», «жита на пушкаров замковых» і стацыю (падатак) на выпадак прыезду ў Копысь Радзівілаў. За год на патрэбы Біржанскага замка Бараньская кульня вырабляла 195 вялікіх і 325 меншых ядраў, для Копыскага — 390 меншых ядраў і 780 гакаўнічных куль. Каб зберагаць лясы ад спусташэння, яны павінны былі закопваць за сабою ўсе ямы.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн. 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8
**Баратраўма** (стар.-грэч.: βάρος + τραῦμα,) — пашкоджанне органа слыху, лёгкіх, прыдатачных пазухаў носа, кішэчніка пры рэзкім перападзе атмасфернага ціску. Найчасцей бывае ў лётчыкаў, парашутыстаў, вадалазаў, падводнікаў. Здараюцца баратраўмы ў артылерыстаў і масавыя баратраўмы ў людзей, што пацярпелі ад ядзернага выбуху.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000333728 · Microsoft: 2778768406, 2908832112 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ярашэвіч.
**Алег Фадзеевіч Ярашэвіч** (нар. 3 жніўня 1963, г. Гродна)  — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1990 годзе БПІ па спецыяльнасці «Архітэктура» (выкладчыкі В. І. Анікін, А. Б. Марозава, В. І. Сысоева). З 1990 года працуе ў інстытуце «Гроднаграмадзянпраект».

Член Саюза архітэктараў Беларусі з 2003 года.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: фізкультурна-аздараўленчы корпус у аздараўленчым цэнтры Нацыянальнага Банка РБ у заказніку «Азёры» Гродзенскага раёна, (2002—2004, будаўніцтва ў 2004—2005; сааўтар І. А. Абухаў); рэканструкцыя фізкультурна-аздараўленчага корпуса ў г. Гродна (2003—2004, будаўніцтва ў 2003—2004); паліклініка на 400 наведванняў у змену па вул. Ліможа ў г. Гродна (2004—2005, будаўніцтва 2005—2008).

Узнагароды
----------

Лаўрэат прэміі імя У. А. Караля Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Беларусі (1999). Узнагароджаны Дыпломам за лепшую працу ў галіне тэрытарыяльнага развіцця горадабудаўніцтва і архітэктуры за праект «Комплекснае добраўпарадкаванне гістарычнага цэнтра г. Навагрудка»; Дыпломам БСА ў намінацыі «Грамадскія комплексы, будынкі і збудаванні» ў складзе аўтарскага калектыва за рэалізаваны праекта «Аздараўленчы цэнтр Нацыянальнага банка РБ у заказніку „Азёры" Гродзенскага раёна».

Літаратура
----------

* Ярошевич Олег Фадеевич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
**Сіфанафо́ры** (*Siphonophorae*) — атрад беспазваночных жывёл класа гідроідных тыпу кішачнаполасцевых.

Выдзяляюць каля 170 відаў (па іншых звестках 250). Пашыраны ў акіянах і морах з высокай салёнасцю вады, пераважна ў трапічных і цёплых водах да глыбіні 5000 м. Найбольш вядомыя партугальскі караблік (*Physalia physalis*), фізафора (*Physophora hydrostatica*).

Даўжыня цела ад 1 см да 3 м (разам са шчупальцамі да 20 м). Празрыстыя арганізмы, асобныя часткі цела яркія. Каланіяльныя, калоніі паліморфныя, складаюцца з асобін, якія выконваюць пэўныя функцыі: перамяшчэння (маюць пнеўматафор і «плавальны каўпак», або нектафор), кармлення (гастразоіды з доўгім рухомым прыдаткам, або «арканчыкам» з жыгучымі клеткамі), размнажэння (ганазоіды). Звычайна розныя асобіны калоніі сабраныя ў групы — кармідыі. Кормяцца дробнымі марскімі жывёламі.

Размнажэнне палавое. Лічынка (відазмененая планула) шляхам пачкавання ўтварае маладую калонію.

Некаторыя буйныя трапічныя сіфанафоры небяспечныя для чалавека: выклікаюць цяжкія апёкі і агульнае захворванне з павышэннем тэмпературы.

Класіфікацыя
------------

* Cystonectae Haeckel, 1887
* Physonectae Haeckel, 1888
* Calycophorae Leuckart, 1854

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Сіфанафоры // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 425—426. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780522696 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вяснянка.

**Вясня́нка** — жылы раён у Мінску. Забудоўваецца з 1985 года па праеце архітэктараў Я. Сап’янік, Г. Белікава, В. Анікіна, Л. Красіевай, В. Пушкіна, В. Крусь, С. Замараева, Ю. Іванова. Размешчаны ў паўночна-заходняй частцы горада на міжмагістральнай тэрыторыі (плошча 51 га) паміж вуліцай Ціміразева і праспектам Пераможцаў. Разлічаны на 24 тыс. жыхароў. Кампазіцыя забудовы запраектавана з улікам блізкасці паркавай зоны ў даліне р. Свіслач. Жылыя будынкі (9—12-павярховыя дамы) у цэнтральным, найбольш узвышаным участку тэрыторыі, утвараюць маляўнічы ступеньчаты сілуэт, акцэнтам якога з’яўляецца група 20-павярховых дамоў. У Вяснянцы, якая мае аўтаномнае размяшчэнне, прадугледжаны розныя віды абслугоўвання. У цэнтральнай частцы забудовы (праспект Пераможцаў) знаходзіцца комплексны гандлёва-грамадскі цэнтр э паліклінікай, «Белаграпрамбанкам», гандлёвым цэнтрам «Вяснянка» і інш. Аб’екты гандлёва-бытавога абслугоўвання размешчаны па перыметры раёна. Асноўныя пешаходныя шляхі вядуць у зону грамадскага цэнтра, да футбольнага манежа, спартыўна-аздараўленчага цэнтра і лыжна-ролернай трасы. У 2007 годзе ў Вяснянцы здадзены 8-павярховы гасцінічны комплекс «Вікторыя», у 2009 годзе адкрыты шматпрофільны культурна-спартыўны комплекс міжнароднага ўзроўню «Мінск-Арэна».

Літаратура
----------

* Вяснянка // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2. — 544 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0570-6.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вяснянка (жылы раён)

| ⛭Жылыя раёны Мінска |
| --- |
| 
* Азярышча
* Акадэмгарадок
* Ангарская
* Асмалоўка
* Аэрадромная
* Баравая
* Брылевічы
* Вялікі Лес
* Вясёлкавы
* Вяснянка
* Грушаўка
* Дамброўка
* Дражня
* Дразды
* Захад
* Зялёны Луг
* Калядзічы
* Каменная Горка
* Красны Бор
* Кунцаўшчына
* Курасоўшчына
* Лошыца
* Малінаўка
* Малы Трасцянец
* Масюкоўшчына
* Міхалова
* Навінкі
* Паўднёвы Захад
* Паўночны пасёлак
* Пятроўшчына
* Ржавец
* Серабранка
* Сокал
* Сосны
* Сухарава
* Сцяпянка
* Трактаразаводскі пасёлак
* Уручча
* Усход
* Хмарынскія Пасекі
* Цна
* Цнянка
* Чыжоўка
* Шабаны

 |
| 
* Спіс вуліц Мінска
* Раёны Мінска

 |
Не блытаць з Праваабарончы цэнтр «Вясна».
Не блытаць з Вясна народаў.
Вясеннія кветкі
**Вясна** — адна з чатырох пор года паміж зімою і летам. Складаецца з трох месяцаў: у Паўночным паўшар'і — сакавіка, красавіка і мая, у Паўднёвым — верасня, кастрычніка і лістапада.

У адрозненне ад *каляндарнай*, *астранамічная вясна* надыходзіць пазней — падчас веснавога раўнадзенства 20 — 22 сакавіка (у Паўночным паўшар'і), або 22 — 23 верасня (у Паўднёвым паўшар'і) — і працягваецца да летняга сонцастаяння (20 або 21 чэрвеня у Паўночным паўшар'і, 21 або 22 снежня у Паўднёвым паўшар'і).

Гл. таксама
-----------

* Першы дзень вясны

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Вясна на Вікісховішчы |


| ⛭Поры года |
| --- |
| Умераны пояс | Вясна · Лета · Восень · Зіма |
| Тропікі | Сезон дажджоў · Сухі сезон |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12143542g · GND: 4155537-5 · LCCN: sh85127000 · NKC: ph412843 |
Вяснушкі
**Вяснушкі** — жоўта-карычневыя пігментныя плямы ў чалавека памерам ад 2-3 да 5-8 мм, сіметрычна размяшчаюцца на адкрытых частках цела. Вяснушкі з'яўляюцца пад дзеяннем сонца (звычайна вясной), часам ад уздзеяння рентгенавых прамянёў, радыеактыўных фактараў і хімічных раздражняльнікаў. Часцей вяснушкі сустракаюцца ў людзей з белай тонкай скурай, светлавалосых або рыжавалосых, толькі зрэдку ў смуглых шатэнаў і брунетаў. Узнікаюць вяснушкі звычайна ва ўзросце 4-5 гадоў і пасля 40 гадоў могуць знікаць. Утварэнне вяснушак выклікана сканцэнтраваным павелічэннем ўтрымання ў павярхоўных пластах скуры пігмента (меланіну), што абумоўлена разладамі пігментаўтварэння, якія ўзнікаюць на фоне парушэнняў тонусу вегетатыўнай нервовай сістэмы і эндакрынных разладаў. Часта ўтварэнне вяснушак абумоўлена спадчыннай схільнасцю.

Прафілактыка
------------

У асенне-зімовы час — прыём унутр комплексу вітамінаў В і вітаміна С; вясной і летам — абарона месцаў размяшчэння вяснушак ад сонечных прамянёў (капялюш з шырокімі палямі, парасоны, ахоўныя крэмы).

Лячэнне — кераталітычныя і адбельвальныя сродкі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0
**Герб Лунінца** — адзін з сімвалаў Лунінца разам са сцягам. Герб зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 28 верасня 1998 года № 25.

Апісанне
--------

У блакітным полі варажскага шчыта размешчаны «ў слуп» княжацкая карона, дзве перакрыжаваныя срэбныя стралы і лілеяпадобная кветка таго ж металу. Верхнюю, найбольш ганаровую частку герба займае срэбная карона, якая сімвалізуе прыналежнасць Луліна ў мінулым вялікаму князю літоўскаму Жыгімонту і яго бліжэйшаму атачэнню.

Цэнтральнай фігурай герба выбраны дзве стралы, пакладзеныя крыжам. Срэбная страла — элемент гістарычнага герба Брэста. На гербе Лунінца стрэлы нясуць падвойную сэнсавую нагрузку: перадаюць адміністрацыйна-тэрытарыяльную прыналежнасць і сімвалізуюць досыць буйны чыгуначны вузел.

У ніжняй частцы герба змешчана срэбная кветка, якая ўвасабляе непаўторную своеасаблівасць прыроды гэтага краю.

Герб і палажэнне аб ім было зацверджана рашэннем Лунінецкага раённага савета дэпутатаў ад 25 верасня 1998 г. № 131, флага — 15 чэрвеня 2001 г. № 90. Аўтары герба Т. В. Канапацкая і А. А. Шпунт.

Зноскі
------

1. ↑  Герб Лунінца

| ⛭Гербы населеных пунктаў Брэсцкай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Баранавічы ·  Белаазёрск ·  Брэст ·  Бяроза ·  Высокае ·  Ганцавічы ·  Давыд-Гарадок ·  Драгічын ·  Жабінка ·  Іванава ·  Івацэвічы ·  Каменец ·  Кобрын ·  Косава ·  Лунінец ·  Ляхавічы ·  Маларыта ·  Мікашэвічы ·  Пінск ·  Пружаны ·  Столін |  |
| Гарадскія пасёлкі | Лагішын ·  Ружаны ·  Шарашова
 |
| Вёскі | Багданаўка ·  Бастынь ·  Варацэвічы ·  Вулька 2 ·  Вялікія Чучавічы · Гарадзец ·  Дварэц ·  Дзятлавічы ·  Кажан-Гарадок ·  Лахва ·  Лунін ·  Ляхчыцы ·  Малеч ·  Моладава ·  ‎Рыдзігерава ·  Сінкевічы ·  Чарнаўчыцы
 |
Герб Кіргізскай ССР
**Герб Кіргізскай ССР** — дзяржаўны сімвал Кіргізскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі. Герб Кіргізскай ССР грунтуецца на гербе Савецкага Саюза. Быў прыняты 23 сакавіка 1937 года па Канстытуцыі рэспублікі на Надзвычайным V з’ездзе Саветаў Кіргізскай ССР.

Артыкул 115 Х раздзелу «Канстытуцыя» Кіргізскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі 1937 года абвяшчаў:

> 
> Дзяржаўны герб Кіргізскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі складаецца з сярпа і молата. Над імі горны ланцуг з узыходзячым сонцам у блакітнай арцы. Арка апраўленая вянком — з правага боку каласы пшаніцы, з левай галінка бавоўніка. Вянок перавіты чырвонай стужкай, у сярэдняй частцы надпіс на кыргызскай і рускай мовах: «Пралетарыі ўсіх краін, яднайцеся!» На канцы стужкі на кыргызскай мове: «Кыргыз ССР».
> 
> 
> 

Герб з’яўляўся дзяржаўным сімвалам Кыргызстана да прыняцця ў 1992 годзе сучаснага герба.

Гл. таксама
-----------

* Герб Кыргызстана
* Сцяг Кіргізскай ССР

| Гербы Рэспублік Савецкага Саюза |
| --- |
| Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік | 
Азербайджанская ССР • Армянская ССР • Беларуская ССР • Грузінская ССР • Казахская ССР • Кіргізская ССР • Латвійская ССР • Літоўская ССР • Малдаўская ССР • РСФСР • Таджыкская ССР • Туркменская ССР • Узбекская ССР • Украінская ССР • Эстонская ССР
 |
**Вястун** — бронзавая скульптура ў г. Маладзечна. Размешчана на плошчы Старое Места, у скверы насупраць Свята-Пакроўскай царквы.

Скульптура была ўсталявана 1 снежня 2011 года. Вястун уяўляе сабой мужчыну ў касцюме XIV стагоддзя, які стаіць на бярвеністым пастаменце і трымае ў руках скрутак з тэкстам на старажытнарускай мове — прысяжны ліст князя ноўгарад-северскага Дзмітрыя Альгердавіча вялікаму князю літоўскаму Ягайлу, датаваны 16 снежня 1388 года, у якім змяшчаецца першы пісьмовы ўспамін пра Маладзечна.

Вышыня бронзавай скульптуры складае 2 м, вага — 500 кг. Аўтарамі Вястуна з'яўляюцца скульптары Уладзімір Жбанаў і Я. Філіповіч. Паводле слоў Уладзіміра Жбанава, побач з вестуном пазней павінен з'вяцца «бронзавы конь, які шчыпле траўку».

Зноскі
------

1. ↑  Скульптура «Глашатай»
2. ↑  На Старым месце ў Маладзечна ўсталявалі «Вестуна» (+фота)(недаступная спасылка)
**Назрань** (інгуш.: На́на-На́ьсаре) — горад у Расіі (да 2000 года — сталіца Інгушэціі), адміністрацыйны цэнтр Назранаўскага раёна. Насельніцтва 130,2 тыс. чалавек (2006).

Гісторыя
--------

Заснавана ў 1781 годзе. У афіцыйных дакументах упершыню згадваецца ў 1810 годзе як Назранаўскі рэдут. У 1817 і 1832 гадах крэпасць Назрань перабудоўвалася і ўмацоўвалася. У 1841 годзе адбіла аблогу імама Шаміля. У 1858 годзе адбылося Назранаўскае паўстанне.

У 1868 годзе ў Назрані адкрыта Назранаўская Горская школа — першая ў Інгушэціі свецкая навучальная ўстанова. У 1893 годзе пабудаваны чыгуначны вакзал. У 1944 годзе, у сувязі з дэпартацыяй чачэнцаў і інгушоў, сяло Назрань увайшло ў склад Паўночна-Асяцінскай АССР і было пераназвана ў Коста-Хетагурава (у гонар асяцінскага паэта Коста Хетагурава). Пасля аднаўлення Чачэна-Інгушскай АССР ў 1957 годзе сялу было вернута гістарычная назва. Статус горада прысвоены 16 кастрычніка 1967 года.

Зноскі
------

1. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>

| Інгушэція |
| --- |
| Раёны | Джэйрахскі ·  Малгабекскі ·  Назранаўскі ·  Сунжанскі |
| Гарады | Карабулак ·  **Магас** ·  Малгабек ·  Назрань ·  Сунжа |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | Джэйрах |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ge462877 |
**Кінетапластыды** (*Kinetoplastea*) — клас пратыстаў.

Адзіночныя, у выключных выпадках каланіяльныя арганізмы; у жыццёвых цыклах шэрагу відаў адзначана заканамернае фарміраванне шмат'ядзерных асобін. Свабоднажывучыя гетэратрофы, каменсалы пазваночных і беспазваночных жывёл, паразіты жывёл і раслін. Апісана каля 1000 відаў.

Апісанне
--------

Бясколерныя жгуціканосцы, якія валодаюць двума (або адзіным, накіраваным уперад) жгуцікамі, што адыходзяць ад дна жгуцікавай кішэні. Жгуцікі нясуць бялковы (параксіяльны) цяж. Покрывы прадстаўлены тубулемай з мікратрубачак, ступень цэласнасці якой адрозніваецца ў асобных прадстаўнікоў кінетапластыд. Адзіная мітахондрыя часта мае складаную арганізацыю, фарміруе спецыялізаваны ўчастак — кінетапласт, што ўтрымлівае ўсю ці амаль усю мітахандрыяльную ДНК, або некалькі дыскрэтных ДНК-утрымліваючых участкаў. Кінетапласт, як правіла, цесна звязаны з базальнай часткай кінетасом жгуцікаў.

Кінетапластыды маюць пузыркападобнае ядро, дзяленне якога адбываецца па тыпу закрытага ўнутрыядзернага плеўромітоза, што працякае без кандэнсацыі храмасом. Наяўнасць палавога працэсу даказана, аднак частата і формы яго рэалізацыі пакуль невядомыя.

Ротавы апарат уключае цытастом (для захопу ежы) і глотку, сценкі якіх падсцілаюцца мікратрубачкамі, рэдукаваны ў шэрагу паразітаў крыві. Скарачальная вакуоля, калі ёсць, адкрываецца ў жгуцікавую кішэнь.

Літаратура
----------

* Протисты: Руководство по зоологии / под ред. академика РАН А. Ф. Алимова. — СПб.: Наука, 2000. — Т. 1. — 679 с. ISBN 5-02-025864-4

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | GBIF · IRMNG · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779121891 |
**Герб Косава** — герб горада Косава Брэсцкай вобласці. Герб зацверджаны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь ад 1 кастрычніка 1998 г. № 27.

Апісанне
--------

У блакітным полі варажскага шчыта срэбны Косаўскі палац, у партале якога шчыток — у чырвоным полі герб «Адрованж», над замкам срэбная вялікакняжацкая карона.

На ім у блакітным полі галоўнай геральдычнай фігурай з’яўляецца выява палаца срэбнага колеру. Яго правобразам паслужыла «радавое гняздо» Пуслоўскіх.

На гербе на цэнтральным партале палаца размешчаны герб «Андрованж» — «у чырвоным полі срэбная страла, якая вылятае з лука з адарванай цецівой».

У верхняй частцы поля шчыта — вялікакняжацкая карона, якая сімвалізуе першапачатковую прыналежнасць горада вялікаму князю. Карона выступае не толькі сімвалам улады гаспадара, але, на думку вядомага рускага геральдыста У. К. Лукомскага, служыць прыкметай тэрытарыяльнага самакіравання.

Герб і палажэнне аб ім зацверджаны рашэннем Косаўскага гарадскога выканаўчага камітэта ад 26 лістапада 1998 года № 173. Аўтар герба А. А. Шпунт.

Зноскі
------

1. ↑  Герб горада Косава

| ⛭Гербы населеных пунктаў Брэсцкай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Баранавічы ·  Белаазёрск ·  Брэст ·  Бяроза ·  Высокае ·  Ганцавічы ·  Давыд-Гарадок ·  Драгічын ·  Жабінка ·  Іванава ·  Івацэвічы ·  Каменец ·  Кобрын ·  Косава ·  Лунінец ·  Ляхавічы ·  Маларыта ·  Мікашэвічы ·  Пінск ·  Пружаны ·  Столін |  |
| Гарадскія пасёлкі | Лагішын ·  Ружаны ·  Шарашова
 |
| Вёскі | Багданаўка ·  Бастынь ·  Варацэвічы ·  Вулька 2 ·  Вялікія Чучавічы · Гарадзец ·  Дварэц ·  Дзятлавічы ·  Кажан-Гарадок ·  Лахва ·  Лунін ·  Ляхчыцы ·  Малеч ·  Моладава ·  ‎Рыдзігерава ·  Сінкевічы ·  Чарнаўчыцы
 |
| сістэма | аддзел | ярус | Узрост, млн гадоў назад |
| --- | --- | --- | --- |
| Неаген | Міяцэн | Аквітан | **менш** |
| Палеаген | Алігацэн | Хацкі | 23,03—28,4 |
| Рупельскі | 28,4—33,9 |
| Эацэн | Прыабонскі | 33,9—37,2 |
| Бартонскі | 37,2—40,4 |
| Лютэцкі | 40,4—48,6 |
| Іпрскі | 48,6—55,8 |
| Палеацэн | Танецкі | 55,8—58,7 |
| Зеландскі | 58,7—61,7 |
| Дацкі | 61,7—65,5 |
| Мел | Верхні | Маастрыхцкі | **больш** |
| Падзел палеагену прыведзены ў адпаведнасці з IUGS па стане на ліпень 2009 года |

**Зеландскі ярус** (**зеландый**, **зеланд**) — стратыграфічнае падраздзяленне, сярэдні (другі) ярус палеацэнавага аддзела палеагенавай сістэмы кайназойскай эратэмы. Пароды зеландскага яруса ўтварыліся падчас зеландскага века, які ахоплівае час ад 61,6 млн год назад па 59,2 млн год назад.

Адклады зеландскага яруса падсцілаюцца пародамі дацкага яруса, перакрываюцца адкладамі танецкага яруса палеацэнавага аддзела палеагенавай сістэмы кайназоя.

Упершыню вылучаны Альфрэдам Розэнкранцам у 1924 годзе. Назву атрымаў ад дацкага вострава Зеландыя.

На Беларусі зеландскаму ярусу адпавядаюць пароды сумской світы, якія прадстаўлены пераважна светла-шэрымі апокападобнымі алеўрытамі, пясчанікамі з апокавым цэментам, глаўканітава-кварцавымі пясчанікамі з дробнай галькай фасфарытаў.

Зноскі
------

1. ↑  *Міжнародная стратыграфічная шкала* (версія за студзень 2013) на сайце Міжнароднай камісіі па стратыграфіі

Спасылкі
--------

* *Шахцёрскі энцыклапедычны слоўнік*, т. 3. / Пад рэд. В. С. Белецкага. — Данецк: Усходні выдавецкі дом, 2004. — 752 с. ISBN 966-7804-78-X (укр.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фабр.
Люсьен Банапарт, партрэт пэдзля Франсуа-Ксаўе Фабра (каля 1800)
**Франсуа-Ксаўе Фабр** (фр.: François-Xavier-Pascal Fabre, барон, 1 красавіка 1766, Манпелье — 16 сакавіка 1837, там жа) — французскі гістарычны жывапісец, паслядоўнік акадэмічнай манеры Жака Луі Давіда, стваральнік музея Фабра ў Манпелье.

Біяграфія
---------

Вучань спачатку Гіёма Кусту, а потым Давіда, атрымаўшы 1787 годзе ад Парыжскай акадэміі мастацтваў вялікую, так званую рымскую, прэмію за карціну *«Забойства дзяцей Седэкіі»*, быў адпраўлены ў Рым у якасці стыпендыята акадэміі.

Адсюль з-за цяжкасцей, якія ўзніклі паміж французскім канвентам і папскім урадам, ён у 1793 г. перабраўся ў Неапаль, дзе прабыў каля года; пасяліўшыся пасля гэтага ў Фларэнцыі, пісаў там гістарычныя карціны, але больш за ўсё пейзажы, пасябраваў з паэтам Віторыа Альф'еры, блізка сышоўся з яго грамадзянскай жонкай, графіняй Олбані, Луізай Штольберг-Гедэрнскай  (фр.) (бел. (удавой апошняга Сцюарта) і быў зроблены прафесарам акадэміі. Графіня перад сваёй смерцю (у 1824 г.) завяшчала яму ўвесь свой стан.

Фабр узвёў помнік сваёй дабрадзейцы, ахвяраваў гораду Фларэнцыі рукапісы Альф’еры, якія дасталіся ад яе, і ў 1826 г. вярнуўся на радзіму, у Манпелье, з багатай калекцыяй мастацкіх прадметаў і бібліятэкай, сабранымі ў Італіі. Яны былі прынесены ім у дар гэтаму гораду і склалі асобны музей Фабра, утрыманне і папаўненне якога мастак забяспечыў значным капіталам.

Акрамя таго, ён заснаваў у Манпелье мастацкае вучылішча, пра якое, як і пра музей, не пераставаў клапаціцца да канца свайго жыцця. За гэтыя заслугі Фабр у 1830 г. быў узведзены ў баронскую годнасць.

Большасць яго твораў — гістарычных карцін і партрэтаў — знаходзіцца ў згаданым музеі, але яны сустракаюцца таксама і ў музеях Ліёна, Нанта і Нарбоны; у Луўрскім музеі ёсць яго карціна «Неапталем і Уліс адымаюць у Філактэта стрэлы Уліса».

Зноскі
------

1. 1 2  François Xavier Pascal Fabre<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  François Xavier Pascal Fabre — ministère de la Culture.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2886420'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q384602'></a>
3. ↑  François Xavier or Fr. Saverio Fabre — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Франсуа-Ксаўе Фабр**

Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV12115406 · BNC: a12140636 · BNE: XX1525984 · BNF: 12203418p · GND: 123338638 · ISNI: 0000 0001 0830 1877 · LCCN: n88299616 · NTA: 288846257 · NUKAT: n2012066097 · SUDOC: 030662338 · VIAF: 15041878 · ULAN: 500026521 |

 |
**Франкі** (лац.: Franci) — група заходнегерманскіх плямёнаў, якія аб’ядналіся ў плямённы саюз, упершыню згадваны ў сярэдзіне III стагоддзя. У візантыйскай традыцыі франкамі называлі ўсе заходнееўрапейскія народы.

У IV стстагоддзі франкі сталі федэратамі Рымскай імперыі, у 451 годзе ўдзельнічалі ў бітве на Каталаўнскіх палях супраць гунаў. Да пачатку V стагоддзя франкі авалодалі Галіяй да ракі Сомы. Падчас наступнай франкскай заваёвы Галіі ў канцы V стагоддзя утварылася Франкскае каралеўства, якое праіснавала да сярэдзіне IX стагоддзя. У сваім каралеўстве франкі былі пануючай этнічнай групай, але пры гэтым складалі нязначную меншасць насельніцтва і неўзабаве падвергліся гала-рымскай асіміляцыі. Даўжэй захоўвалі этнічную самабытнасць франкі, якія жылі на Рэйне і ў басейне Мааса.

Першапачаткова каралеўства кіравалася дынастыяй Меравінгаў. Пры Хлодвігу, памерлым у 511 годзе, дзяржава франкаў прыняла хрысціянства і дасягнула найбольшай магутнасці. З набыццём Бургундыі, Цюрынгіі і Баварыі яна яшчэ больш пашырыла свае межы. Падзел дзяржавы на тры часткі: Аўстразію, Нейстрыю і Бургундыю выклікаў зацяжныя войны, пакуль краіна ў 613 годзе пры каралю Лотары не злучылася зноў пад адным берлам.

У 751 годзе ўлада ў каралеўстве перайшла да дому Каралінгаў у асобе Піпіна Кароткага. Росквіт Франкскага каралеўства прыйшоўся на час сына Піпіна — Карла Вялікага, які прыняў імператарскі тытул (800) і нават прапаноўваў візантыйскай імператрыцы Ірыне (797—802) аб’яднаць Заходнюю і Усходнюю Рымскія імперыі з дапамогай дынастычнага шлюбу. У гэты час аднавілася амаль парваныя зносіны паміж франкамі і Візантыяй, і ў каралеўства франкаў паступалі візантыйскія тавары — галоўным чынам дарагія і высокаякасныя тканіны. Па смерці Людовіка Набожнага, сына Карла Вялікага, дзяржава франкаў назаўсёды падзялілася па дагаворы ў Вердэне (843) на ўсходнюю і заходнюю часткі: Германію і Францыю адпаведна.

Гл. таксама
-----------

* Хільдэрык III
* Св. Радэгунда

Літаратура
----------

* История Франции, Т. 1. — М. 1972;
* *Корсунский А.* Образование раннефеодального государства в Западной Европе. — М. 1963.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4071340-4 · NKC: ph117574 |
**Франс ван Мірыс-старэйшы** (нідэрл.: Frans van Mieris I; 16 красавіка 1635, Лейдэн — 12 сакавіка 1681, Лейдэн) — нідэрландскі мастак, майстар партрэтнага, гістарычнага і жанравага жывапісу.

Жыццё і творчасць
-----------------

Франс ван Мірыс быў сынам ювеліра і абмежавальніка брыльянтаў Яна Бастыянсана ван Мірыса. Вучыўся з 1647 года ў свайго стрыечнага брата, ювеліра Вільяма Франсана. У 1650 годзе пераходзіць у навучанне да мастака па шкле Абрахама Тарэнуліта, затым — да вядомага жывапісца Герарда Доу, найбуйнейшага прадстаўніка лейдэнскай мастацкай школы. У 1658 годзе Мірыс уступае ў лейдэнскую гільдыю мастакоў св. Лукі, у 1663 і 1664 гадах ён — яе капітан і ў 1665 годзе — старшыня. У 1657 годзе мастак жэніцца з Кунерай ван дэр Кок. У гэтым шлюбе ў яго нарадзіліся пяцёра дзяцей, з якіх двое сыноў — Ян і Вілем ван Мірыс былі таксама вядомымі мастакамі.

Жывапіс Франса ван Мірыса адрозніваецца тонкім выкананнем і дбайным выпісваннем драбнюткіх дэталяў на палатне. Познія палотны мастака невялікія па фармаце і напісаны ў духу класіцызму. Значныя калекцыі прац Франса ван Мірыса захоўваюцца ў карціннай галерэі Гаагі і ў мюнхенскай Старой пінакатэцы.

Зноскі
------

1. 1 2  Frans van (I) Mieris<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Frans Jansz. van Mieris — 2009.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1868372'></a>
3. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016. Праверана 25 лютага 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · RKDartists · ECARTICO |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1539453 · BNF: 15064672k · BPN: 45955631, 30703947 · GND: 118783823 · ISNI: 0000 0000 8121 2144 · LCCN: n86864104 · NKC: mzk2009510551 · NTA: 07099210X · NUKAT: n2007126870 · PTBNP: 247082 · SUDOC: 094617465 · VIAF: 42129200 · ULAN: 500005591 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гаво.
**Франсуа Гаво** (фр.: François Gavot, польск.: Franciszek Gavot, лац.: Franciscus Gavot; 22 жніўня 1766, Матэнкур, Францыя — 19 студзеня 1830, Лаваль, Францыя) — педагог, прафесар Полацкай езуіцкай акадэміі.

Біяграфія
---------

Уступіў у Таварыства Ісуса 18 студзеня 1812 г. Прафесар французскай мовы і літаратуры (1813—1815, 1817—1818, 1819—1820) і прэфект канвікта (1815—1818) ў Полацкай езуіцкай акадэміі, прафесар французскай мовы ў Аршанскім езуіцкім калегіуме (1818—1819).

Пасля выгнання езуітаў з Расійскай імперыі (1820), як і многія іншыя французы (напрыклад, Д. Рышардо, Ш. Жэнціль і інш.), з’ехаў на Радзіму. Працаваў у езуіцкіх калегіумах Амьена (1820—1822) і Бардо (1822—1824). 8 мая 1823 г. даў манаскія абяцанні. Апошнія гады жыцця — у езуіцкай місіі ў Лавалі (1824—1830). Памёр 19 студзеня 1830 г.

Зноскі
------

1. ↑  GAVOT Franciszek //
2. ↑  Catalogs SJ 1774—1829. Russiae. Архівавана 13 ліпеня 2020.
3. ↑  Giżycki, J.M. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. — Kraków: Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — s. 115—117.
4. ↑  Catalogs SJ 1774—1829. Galliae. Архівавана 4 снежня 2017.
5. ↑  Catalogs SJ 1829—1853. Franciae. Архівавана 4 снежня 2017.

Літаратура
----------

* Блинова, Т. Б. Иезуиты в Беларуси. Роль иезуитов в организации образования и просвещения / Т. Б. Блинова. — Гродно: ГрГУ, 2002. — 427 с.
* Giżycki, J.M. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. — Kraków : Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — 288 s.
**Аздзяцічы** — археалагічныя помнікі: гарадзішча і 2 могільнікі каля аграгарадка Аздзяцічы (Барысаўскі раён, Мінская вобласць).

Гарадзішча
----------

Знаходзіцца за 1 км ад вёскі, на высокім карэнным беразе р. Бярэзіна. Займае мыс, утвораны глыбокімі ярамі, якія спадаюць у забалочаную пойму. Пляцоўка авальная, памерамі 30х50 м, выцягнута з захаду на ўсход. З усходняга боку ўмацавана валам вышынёй каля 0,7 м і ровам глыбінёй 0,4—0,5 м, з поўначы і поўдня абмежавана ярамі. Адкрыў у 1931 г. А. М. Ляўданскі. У 1958 г. А. Р. Мітрафанаў даследаваў 264 м². Выяўлены рэшткі 2 жытлаў, заглыбленых у зямлю на 0,15—0,3 м. Плошча аднаго жытла 17, другога — 26 м². Знойдзены фрагменты ляпнога глінянага посуду, гліняныя прасліцы, грузікі, жалезныя наканечнікі коп'яў, абломак нажа, малыя сярпы, рыбалоўны кручок. Датуецца I ст. да н.э. — I ст. н.э. і адносіцца да ранняга перыяду культуры штрыхаванай керамікі.

Могільнік—1
-----------

Знаходзіцца за гарадзішчам, ва ўрочышчы Пяскі, побач з сучаснымі могілкамі. 50 насыпаў вышынёй 0,5—2,5 м, дыяметрам 6—8 м. У 1930 г. А. М. Ляўданскі даследаваў 4 насыпы. На грунце пад курганамі выяўлены вогнішчы. Знойдзены перапаленыя косці, ляпныя гаршкі, пашкоджаныя бронзавыя ўпрыгожанні, жалезныя спражкі. Датуецца VIII—IX стст. У 1958 г. А. Р. Мітрафанаў раскапаў 1 курган прыкладна гэтага ж перыяду.

Могільнік—2
-----------

Датуецца XI—XII стст. 45 курганоў вышынёй 0,4—2 м, дыяметрам 5—7 м. А. М. Ляўданскі ў 1929 — 1930 гг. раскапаў 9 насыпаў. Пахавальны абрад — трупапалажэнне галавою на паўночны захад. У жаночых пахаваннях знойдзены шкляныя і бронзавыя пацеркі, невялікія скроневыя кольцы, жалезны нож.

Літаратура
----------

* Археологическая карта Белоруссии / Белорусское добровольное общество охраны памятников истории и культуры, Сектор археологии Ин-та истории АН БССР. Вып. 2: Памятники железного века и эпохи феодализма / [Г. В. Штыхов]; Под ред. Ф. В. Борисевича. — Мн.: Изд-во «Полымя», 1971. — 274, [2] c. — С. 166.
* Дубінскі, С. А. Доследы культур жалезнага перыяду на БССР у 1929 г. // Запіскі Аддзела гуманітарных навук. Кн. 11. Працы археалагічнай камісіі. Т. 2. — Мн. 1930.
* Егарэйчанка, А. А. Аздзяцічы / А. А. Егарэйчанка // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 23. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Ляўданскі, А. Н. Кароткае паведамленне аб доследах культур эпохі жалеза ў БССР у 1930 — 1931 гг. // Запіскі Аддзела гуманітарных навук. Працы секцыі археалогіі. Т. 3. — Мн. 1932.
* Мітрафанаў, А. Г. Заяц, Ю. А. Штыхаў, Г. В. Аздзяцічы / А. Г. Мітрафанаў, Ю. А. Заяц, Г. В. Штыхаў // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 28. — ISBN 5-85700-077-7.
* Митрофанов, А. Г. Железный век средней Белоруссии: VII — VI вв. до н. э. — VIII в.н.э. / А. Г. Митрофанов; [Науч. ред. Г. В. Штыхов]; АН Белорусской ССР, Институт истории. — Мн.: Наука и техника, 1978. — 159, [1] с. — С. 13.
Герб Катара
**Герб Катара** (арабская мова: شعار قطر) — два перасечаныя белыя мячы-шаблі ў жоўтым крузе. Між мячамі ёсць паруснае судна, якое плыве на сініх і белых хвалях каля вострава з двума пальмамі. Вакол круга кольца, які падзеленае гарызантальна. У белай секцыі назва дзяржавы: Катара напісана карычневым шрыфтам *Kufi* і ў карычневай секцыі, англійскі пераклад (дзяржава Катар) напісаны белым шрыфтам.

Герб быў уведзены ў 1976 і замяніў іншую эмблему (якая выкарыстоўвалася з 1966), і складаўся з двух мячоў, адной жамчужнай ракавіны і двух пальмавых галін з надпісам: Катар.

Некаторыя элементы герба знаходзяцца таксама ў іншых гербах і эмблемах некалькіх Арабскіх краін: традыцыйны арабскі меч-шабля прысутнічае ў гербах Саудаўскай Аравіі і Амана, Кувейта і Аб'яднаных Арабскіх Эміратаў. Пальма - таксама нацыянальны сімвал Саудаўскай Аравіі. Колеры і падзел знешняга кольца ўзятыя з сцяга Катара.

| ⛭Краіны Азіі: Гербы |
| --- |
| - ААЭ

- Азербайджан

- Аман

- Арменія

- Афганістан

- Бангладэш

- Бахрэйн

- Бруней

- Бутан

- В’етнам

- Грузія

- Егіпет¹

- Емен

- Ізраіль

- Індыя

- Інданезія

- Іарданія

- Ірак

- Іран

- Казахстан²

- Камбоджа

- Катар

- Кіпр

- Кыргызстан

- Кітай

- КНДР

- Кувейт

- Лаос

- Ліван

- Малайзія

- Мальдывы

- Манголія

- М’янма

- Непал

- Пакістан

- Рэспубліка Карэя

- Расія²

- Саудаўская Аравія

- Сінгапур

- Сірыя

- Таджыкістан

- Тайланд

- Туркменістан

- Турцыя²

- Узбекістан

- Усходні Тымор

- Філіпіны

- Шры-Ланка

- Японія
 |
| Непрызнаныя дзяржавы |
| - Абхазія

- Кітайская рэспубліка (Тайвань)

- Нагорны Карабах

- Палесцінская аўтаномія

- Паўднёвая Асеція

- Турэцкая Рэспубліка Паўночнага Кіпра
 |
| ¹  У асноўным у Афрыцы ² Часткова ў Еўропе |