**Герма́нская А́рмія** (ням.: Deutsches Heer) — назва ўзброеных сіл (наземных і паветранных) Германскай імперыі. Германская Армія была створана пасля ўтварэння Германскай імперыі на чале з Прусіяй у 1871 годзе і была распушчана пасля паражэння Германскай імперыі у Першай сусветнай вайне ў 1919 годзе.

Гісторыя стварэння
------------------

У 1871 годзе чатыры каралеўства, васямнаццаць герцагств і княстваў, тры вольных горада аб’ядналіся ў адзіную дзяржаву, якая атрымала назву **Германская імперыя**, таксама вядомая як *Другі Рэйх*. Кіраўніком Германскай дзяржавы, згодна Канстытуцыі, з’яўляўся кароль Прусіі, які атрымаў тытул Германскага імператара (ням.: Deutscher Kaiser).

У адрозненні ад імператара Расіі, правы кайзеры былі абмежаваныя. У прыватнасці, армія не была адзінай ваеннай арганізацыяй. Яна была хутчэй ваенным саюзам армій саюзных германскіх дзяржаў. Абвяшчаць вайну кайзер меў права толькі са згоды Федэральнага Савета (ням.: Bundesrat), у які ўваходзілі кіраўнікі ўсіх дзяржаў, уваходзячых у федэрацыю.

Працэс аб’яднання армій германскіх дзяржаў таксама не быў аднамаментным, былі заключаны пэўныя пагадненні. Гэты працэс скончыўся толькі Імперскім ваенным законам (ням.: Reichsmilitargesetz) 1874 года.

Кожная з германскіх саюзных дзяржаваў мелі свае ўзброенныя фарміраванні, якія ўваходзілі у склад агульнагерманскай арміі. Зразумела, колькасць ваенных залежала ад памераў і колькасці насельніцтва. Так, калі Прусія мела 18 (з 25-ці) карпусоў, Баварыя — тры карпусы, Саксонія — два, Бадэн і Вюртэмберг па аднаму, то Мекленбург-Стрэліц меў толькі адзін батальён.

Арганізацыйная структура
------------------------

Размеркаванне армейскіх інспекцыяў у 1914 годзе.
У мірны час арганізацыйная структура падпарадкавання ў Германскай арміі была наступная:  

— Армейская інспекцыя (ням.: Armee-Inspektion)

— Армейскі корпус (ням.: Armeekorps)
— Дывізія (ням.: Division)
— Полк (ням.: Regiment)
Падчас Першай сусветнай вайны армейскія інспекцыі былі пераўтвораны ў арміі, і для пераследу пэўных мэтаў праводзілася фармаванне групаў армій (ням.: Heeresgruppe), якія складаліся з некалькіх палявых армій. 

| Інспекцыя | Штаб-кватэра | Падпарадкаваныя армейскія карпусы |
| --- | --- | --- |
| I Армейская Інспекцыя | Гановер,з 1900 Берлін,з 1914 Гданьск | 1871: I Армейскі корпус, II Армейскі корпус, IX Армейскі корпус, X Армейскі корпусз 1906: I Армейскі корпус, ІІ Армейскі корпус, IX Армейскі корпус, X Армейскі корпус, XVII Армейскі корпусз 1914: I Армейскі корпус, II Армейскі корпус, XVII Армейскі корпус |
| II Армейская Інспекцыя | Дрэзна,з 1906 Майнінген,з 1914 Берлін | 1871: V Армейскі корпус, VI Армейскі корпус, XII Армейскі корпус з 1906: V Армейскі корпус, VI Армейскі корпус, XII Армейскі корпус, XIX Армейскі корпус  з 1914: Гвардзейскі Корпус, XII Армейскі корпус, XIX Армейскі корпус |
| III Армейская Інспекцыя | Дармштат, з 1906 Гановер | 1871: VII Армейскі корпус, VIII Армейскі корпус, XI Армейскі корпус з 1906: VII Армейскі корпус, VIII Армейскі корпус, XI Армейскі корпус, XIII Армейскі корпус, XVIII Армейскі корпус  з 1914: XIII Армейскі корпус, IX Армейскі корпус, X Армейскі корпус |
| IV Армейская Інспекцыя | Берлін, з 1906 Мюнхен | 1871: III Армейскі корпус, IV Армейскі корпус  прыданыя I Каралеўскі Баварскі Армейскі корпус, II Каралеўскі Баварскі Армейскі корпус  з 1906: III Армейскі корпус, IV Армейскі корпус  прыданыя I Каралеўскі Баварскі Армейскі корпус, II Каралеўскі Баварскі Армейскі корпус  з 1914: III Армейскі корпус  прыданыя I Каралеўскі Баварскі Армейскі корпус, II Каралеўскі Баварскі Армейскі корпус, III Каралеўскі Баварскі Армейскі корпус |
| V Армейская Інспекцыя | Карлсруэ | 1871: XIV Армейскі корпус, XV Армейскі корпус  з 1906: XIV Армейскі корпус, XV Армейскі корпус, XVI Армейскі корпус  з 1914: XIII Армейскі корпус, IX Армейскі корпус, XV Армейскі корпус |
| з 1914 VI Армейская Інспекцыя | Штутгарт | IV Армейскі корпус, XI Армейскі корпус, XIII Армейскі корпус |
| з 1914 VII Армейская Інспекцыя | Саарбрукен | XVI Армейскі корпус, XVII Армейскі корпус, XXI Армейскі корпус |
| з 1914 VIII Армейская Інспекцыя | Берлін | XI Армейскі корпус, XX Армейскі корпус, XVIII Армейскі корпус |
|

Уся Германія была падзелена на карпусныя раёны (ням.: Armeekorpsbezirke), якія мелі нумары, аднолькавыя с нумарамі карпусоў, якія месціліся ў іх. Межы раёнаў супадалі з межамі часткаў Германскай імперыі. Пры гэтым Прусія была падзелена на 18 карпусных раёнаў, Баварыя на тры, Саксонія на два і Бадэн с Вюртэмбергам былі адным раёнам. Невялікія дзяржавы былі ўключаны ў адпаведныя карпусныя раёны Прусіі. Кожны карпусны раён змяшчаў упраўленне адпаведным корпусам і тагачасныя ваенкаматы (ням.: Bezirk-Kommаndos), якія займаліся папаўненнем сваіх карпусоў. 
Акрамя таго карпусныя раёны дзяліліся на т.зв.ландверныя раёны (ням.: Landwehr-Bezirk), колькасць якіх вызначалася мясцовым адміністрацыйным падзелам. Кіраўніком ландвернага раёна з’яўляўся кіраўнік гэтай адміністрацыйнай адзінкі (вёскі, пасёлка, горада ці гарадской акругі). У ваенным сэнсе ён быў абавязан сачыць за ўлікам асоб, якія лічыліся за Ландверам.

### Армейскія карпусы

Размеркаванне армейскіх карпусоў у 1914 годзе.
Кожны корпус складаўся з упраўлення, дзвюх дывізіяў і асобных часцей карпусного падпарадкавання: 

* егерскі батальён,
* дывізіён або полк пешай артылерыі,
* тэлеграфны батальён
* сапёрны батальён,
* транспартны батальён,
* авіяцыйны або паветраплавальны атрад,
* некалькі калон падвозу боепрыпасаў.

У галоўнае камандаванне корпуса (ням.: General-Kommandos des Korps) уваходзілі камандзір корпуса, які ў нямецкай тэрміналогіі называўся «камандуючы генерал» (ням.: kommandierenden General) і галоўны штаб корпуса (ням.: General-Stabs des Korps), які ў сваю чаргу уключаў у сябе шэфа галоўнага штаба (ням.: Chef des Stabes), двух афіцэраў Генеральнага штаба (ням.: Generalstabsoffiziere), некалькіх ад’ютантаў, некалькіх афіцэраў для даручэнняў і дапаможнага персаналу (пісары, чарцёжнікі і г. д.).

Камандзір корпуса быў практычна незалежным у сваёй дзейнасці, наўпрост падпарадкаваўся кайзеру ці баварскаму каралю, быў адказны за навучанне войскаў, фінансавы і адміністрацыйныя аспекты функцыявання корпуса.

Корпус меў 41 тысячу салдат і афіцэраў, 14 тыс.коней.

### Дывізіі

Размеркаванне германскіх дывізій па стану на 1914 год
Дывізія была асноўный аператыўна-тактычнай адзінкай, таму складалася адначасова з войск усіх трох асноўных родаў — пяхота, кавалерыя і артылерыя. 
Тыповая дывізія ў 1914 годзе складалася з:

* дзвюх пяхотных брыгад (у кожнай па два палкі)
* адной кавалерыйскай брыгады (два кавалерыйскія палкі)
* адной артылерыйскай брігады (два палкі палявой артылерыі)

Дывізіяй кіраваў камандзір дывізіі (ням.: Divisions-Kommandeur), які меў свой кіраўнічы орган, які не насіў, аднак, назвы «штаб». У ўпраўленне дывізіі, акрамя камандзіра дывізіі ўваходзіў афіцэр Генеральнага штаба, ад’ютант і дапаможны персанал (пісары, чарцёжнікі і г. д.). Акрамя таго, да ўпраўлення дывізіі прылічаліся інтэндантура (служба тылу), галоўны дывізійны лекар, некалькі чыноўнікаў ваеннай юстыцыі, два святара (каталіцкі і лютэранскі).

У дывізіі было каля 15 тысяч салдат і афіцэраў.

### Брыгады

Размеркаванне германскіх брыгад па стану на 1914 год
У мэтах спрашчэння кіравання дывізіяй і звядзення ўсіх часцей аднаго роду войскаў пад адзінае камандаванне, дывізіі дзяліліся на дзве-тры пяхотныя брыгады, кавалерыйскую брыгаду і артылерыйскую брыгаду. Кожная брыгада ўключала ў сябе два-тры палкі адпаведнага роду войскаў.

Камандзір брыгады свайго штаба, як аператыўнага органа, не меў. Пры ім меўся толькі ад’ютант і некалькі пісараў.

### Палкі

Асноўнай і пастаянна існуючай адміністрацыйнай і баявой адзінкай у германскай арміі быў полк. Буйнейшыя фарміраванні (дывізіі, карпусы) ва ўсіх выпадках з’яўляліся камбінацыяй пэўнай колькасці палкоў трох асноўных родаў войскаў (пяхота, кавалерыя і артылерыя) з даданнем палкоў, батальёнаў і іншых частак баявога і тылавога забеспячэння.

Да 1914 года налічвалася 217 пяхотных палкоў.

Полк складаўся з 3 батальёнаў па 4 роты ў батальёне. У палку налічвалася 5 штаб-афіцэраў, 12 обер-афіцэраў камандзіраў рот, 52 обер-афіцэра памочнікаў камандзіраў рот, па 12 фельдфебелей, віцэфельдфебелей і фенрыхаў (кандыдаты ў афіцэры), 61 сяржант, 115 унтэрафіцэраў, 12 санітарных унтэр-афіцэраў або гефрайтараў, 45 музыкаў, 24 звыштэрміновікаў, 144 гефрайтара і 1524 салдата. Агульным лікам 69 афіцэраў, 1977 ніжніх чыноў, 6 ваенных лекараў і 6 ваенных чыноўнікаў.

Палком камандаваў афіцэр у чыне оберста або оберстлойтнанта. Ён меў невялікі кіраўнічы апарат, які складаўся з ад’ютанта, некалькіх афіцэраў штаба (маёраў) і дапаможнага персаналу (пісары, чарцёжнікі і г. д.).

Медыцынскім забеспячэннем займаўся даволі значны медперсанал на чале з оберштабсартцам (медыцынскае званне, роўнае маёру). Пытаннямі рэчавага, харчовай і іншых відаў матэрыяльнага забеспячэння займаліся палкавыя ваенныя чыноўнікі.

Воінскія званні
---------------

* Генерал-фельдмаршал (*Generalfeldmarschall*)
* Генерал-палкоўнік (*Generaloberst*), прысвойвалася армейскім інспектарам
* Генерал ад інфантэрыі (*General der Infanterie*), Генерал ад кавалерыі (*General der Kavallerie*) у кавалерыі, Генерал ад артылерыі (*General der Artillerie*) у артылерыі, прысвойвалася камандзірам вайсковых карпусоў
* Генерал-лейтэнант (*Generalleutnant*), прысвойвалася камандзірам дывізій
* Генерал-маёр (*Generalmajor*), прысвойвалася камандзірам брыгад
* Палкоўнік (*Oberst*), прысвойвалася камандзірам палкоў
* Падпалкоўнік (*Oberstleutnant*), прысвойвалася намеснікам камандзіраў палкоў
* Маёр (*Major*), прысвойвалася камандзірам батальёнаў
* Капітан (*Hauptmann*) або (*Kapitan*), Ротмістр (*Rittmeister*) у кавалерыі, прысвойвалася камандзірам рот
* Старшы лейтэнант (*Oberleutnant*) або Прэм’ер-лейтэнант (*Premierlieutenant*) або фейерверкс-оберлейтэнант (*Feuerwerksoberleutnant*) у артылерыі
* Лейтэнант (*Leutnant*) або Секунд-лейтэнант (*Second Lieutenant*) або феерверк-лейтэнант (*Feuerwerks Leutnant*) у артылерыі
* Фельдфебель-лейтэнант (*Feldwebelleutnant*)
* Прапаршчык (*Fahnrich*)
* Заурад-афіцэр (*Offizierstellvertreter*)
* Фельдфебель (*Feldwebel*) у пяхоце, у кавалерыі і артылерыі — вахмістр (*Wachtmeister*)
* Віцэ-фельдфебель (*Vizefeldwebel*) у пяхоце, у кавалерыі і артылерыі — віцэ-вахмістр (*Vizewachtmeister*)
* Сяржант (*Sergeant*)
* Унтэр-афіцэр (*Unteroffizier*) або капрал (*Corporal*)
* Обер-яфрэйтар (*Obergefreiter*), бамбардзір (*Bombardier*) у артылерыі
* Яфрэйтар (*Gefreiter*)
* Грэнадзёры (*Grenadier*), фузілёр (*Fusilier*), горны стралок (*Jager*), мушкецёр (*Musketier*), гвардзеец (*Gardist*), пехацінец (*Infanterist*), салдат (*Soldat*), сапёр (*Pionier*), драгун (*Dragoner*), гусар (*Husar*), кірасір (*Kurassier*) , улан (*Ulan*), рэйтар (*Reiter*), кавалерыст (*Chevauleger*), кананір (*Kanonier*), ездавы (*Fahrer*)

Першая сусветная вайна
----------------------

Мабілізацыя ў Берліне, 1914 год.
Асноўны артыкул: **Баявы расклад Германскай імперскай арміі ў 1914 годзе**

Літаратура
----------

* *von Hein.* Маленькі даведнік аб Германскай Арміі = Das kleine Buch vom Deutsche Heere. — Kiel und Leipzig: Verlag von Lipsins & Tischer, 1901. — 345 с.
* *Robert Marrion, Donald Fosten.* Германская Армія 1914-18 = The German Army 1914–18. — Oxford: Osprey Publishing Ltd, 1978. — 65 с. — ISBN 9780850452839.

Спасылкі
--------

* Арганізацыя Германскай Арміі ў 1888-1914 гадах  (руск.)

| ⛭Сцяг Германіі (1871-1918, 1933-1935) Узброеныя сілы Германскай імперыі ў Першай сусветнай вайне  |
| --- |
| Франты | 
* Заходні фронт
* Усходні фронт

 |
| Групы армій | 
* Альбрэхта Вюртэмбергскага
* Белава
* Боэна
* Войрша
* Гальвіца
* Гіндэнбурга
* «Кіеў»
* Кронпрынца
* Леапольда Баварскага
* Лінзінгена
* Макензена
* Рупрэхта Баварскага
* Шольца
* Айхгорна

 |
| Арміі | 
* 1-я
* 2-я
* 3-я
* 4-я
* 5-я
* 6-я
* 7-я
* 8-я
* 9-я
* 10-я
* 11-я
* 12-я
* 14-я
* 17-я
* 18-я
* 19-я
* Бугская
* Дунайская
* Нёманская
* Паўднёвая

 |
| Карпусы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Рэгулярныя | 
* Гвардзейскі
* I
* II
* III
* IV
* V
* VI
* VII
* VII
* IX
* X
* XI
* XII
* XIII
* XIV
* XV
* XVI
* XVII
* XVIII
* XIX
* XX
* XXI

 |
| Рэзервовыя | 
* Гвардзейскі
* I
* III
* IV
* V
* VI
* VII
* VIII
* IX
* X
* XII
* XIV
* XV
* XVII
* XVIII
* XXII
* XXIII
* XXIV
* XXV
* XXVI
* XXVII
* XXXVIII
* XXXIX
* XXXX
* XXXXI

 |
| Баварскія | 
* I
* II
* III
* I рэзервовы
* II рэзервовы
* III рэзервовы

 |
| Кавалерыйскія | 
* I
* II
* III
* IV
* V
* VI
* Шметафа

 |
| Genkdo z.b.V | 
* 51
* 52
* 53
* 54
* 55
* 56
* 57
* 58
* 59
* 60
* 61
* 62
* 63
* 64
* 65
* 66
* 67
* 68

 |
| Іншыя | 
* Ландвер
* Эрзац
* Марскі

 |

 |
| Рэгулярныя дывізіі | 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Імперскія | 

|  |  |
| --- | --- |
| Гвардзейскія | 
* 1-я
* 2-я
* Кавалерыйская

 |
| Пяхотныя | 
* 1-я
* 2-я
* 3-я
* 4-я
* 5-я
* 6-я
* 7-я
* 8-я
* 9-я
* 10-я
* 11-я
* 12-я
* 13-я
* 14-я
* 15-я
* 16-я
* 17-я
* 18-я
* 19-я
* 20-я
* 21-я
* 22-я
* 23-я
* 24-я
* 25-я
* 26-я
* 27-я
* 28-я
* 29-я
* 30-я
* 31-я
* 32-я
* 33-я
* 34-я
* 35-я
* 36-я
* 37-я
* 38-я
* 39-я
* 40-я
* 41-я
* 42-я

 |

 |
| Баварскія | 
* 1-я
* 2-я
* 3-я
* 4-я
* 5-я
* 6-я

 |

 |
| Дывізіі, якія былі сфарміраваны падчас вайны | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Імперскія | 

|  |  |
| --- | --- |
| Гвардзейскія | 
* 3-я
* 4-я
* 5-я
* 1-я рэзервовая
* 2-я рэзервовая
* запасная

 |
| Кавалерыя | 
* 1-я
* 2-я
* 3-я
* 4-я
* 5-я
* 6-я
* 7-я
* 8-я
* 9-я

 |
| Пяхотныя | 
* 50-я
* 52-я
* 54-я
* 56-я
* 58-я
* 83-я
* 84-я
* 86-я
* 87-я
* 88-я
* 89-я
* 91-я
* 92-я
* 93-я
* 94-я
* 95-я
* 96-я
* 101-я
* 103-я
* 105-я
* 107-я
* 108-я
* 109-я
* 111-я
* 113-я
* 115-я
* 117-я
* 119-я
* 183-я
* 185-я
* 187-я
* 192-я
* 195-я
* 197-я
* 199-я
* 200-я
* 201-я
* 202-я
* 203-я
* 204-я
* 205-я
* 206-я
* 207-я
* 208-я
* 211-я
* 212-я
* 213-я
* 214-я
* 215-я
* 216-я
* 217-я
* 218-я
* 219-я
* 220-я
* 221-я
* 222-я
* 223-я
* 224-я
* 225-я
* 226-я
* 227-я
* 228-я
* 231-я
* 232-я
* 233-я
* 234-я
* 235-я
* 236-я
* 237-я
* 238-я
* 239-я
* 240-я
* 241-я
* 242-я
* 243-я
* 255-я
* 301-я
* 302-я
* 303-я

 |
| Рэзервовыя | 
* 1-я
* 3-я
* 5-я
* 6-я
* 7-я
* 9-я
* 10-я
* 11-я
* 12-я
* 13-я
* 14-я
* 15-я
* 16-я
* 17-я
* 18-я
* 19-я
* 21-я
* 22-я
* 23-я
* 24-я
* 25-я
* 26-я
* 28-я
* 30-я
* 33-я
* 35-я
* 36-я
* 39-я
* 43-я
* 44-я
* 45-я
* 46-я
* 47-я
* 48-я
* 49-я
* 50-я
* 51-я
* 52-я
* 53-я
* 54-я
* 75-я
* 76-я
* 77-я
* 78-я
* 79-я
* 80-я
* 81-я
* 82-я

 |
| Ландвер | 
* 1-я
* 2-я
* 3-я
* 4-я
* 5-я
* 7-я
* 8-я
* 9-я
* 10-я
* 11-я
* 12-я
* 13-я
* 14-я
* 15-я
* 16-я
* 17-я
* 18-я
* 19-я
* 20-я
* 21-я
* 22-я
* 23-я
* 25-я
* 26-я
* 38-я
* 44-я
* 45-я
* 46-я
* 47-я
* 48-я
* 85-я

 |
| Запасныя | 
* 4-я
* 5-я
* 8-я
* 9-я
* 19-я

 |
| Марскія | 
* Марская
* 1-я
* 2-я
* 3-я

 |

 |
| Баварскія | 

|  |  |
| --- | --- |
| Пяхотныя | 
* 10-я
* 11-я
* 12-я
* 14-я
* 15-я
* 16-я

 |
| Рэзервовыя | 
* 1-я
* 5-я
* 6-я
* 8-я
* 9-я
* 30-я
* 39-я

 |
| Ландвер | 
* 1-я
* 2-я
* 6-я

 |
| Іншыя | 
* Баварская
* Запасная
* Альпійскі корпус
* Нямецкія паляўнічыя
* Балтыйская

 |

 |

 |


| ⛭Арміі Германіі з 1871 года |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 
РэйхсхеерІмперская армія1871—1919
 | 
РэйхсверІмперская абарона1919—1935
 | 
ВермахтУзброеныя сілы1935—1945
 | 
Нацыянале ФольксармееНацыянальная народная армія1956—1990
 | 
БундэсверФедэратыўная абароназ 1955
 |

 |