**Канстанцін** (канец 12 — пачатак 13 ст. — пасля 1255 і не пазней 1262) — князь полацкі (да 1255 — да 1262).

Полацкі князь, які перадаў лівонскаму ланду Тэўтонскага ордэна ўладанні ў Латгаліі, год данацыі вызначаюць толькі па ўскосных сведчаннях, але яна здзейснена добраахвотна, бо *konnick Constantinus van Ploskow* афіцыйна ўключаны ў памяннік дабрадзеяў Ордэна. Паводле Андрэя Кузьміна, у буле Папы Інакента IV ад 23 мая 1254 года згадваецца, што «*святлейшы рускі князь Канстанцін, па сваёй княжацкай шчодрасці*» падарыў Ордэну шэраг сваіх замкаў, зямель і вёсак, але на праўдзе ў названай буле няма працытаваных слоў і князь Канстанцін там наогул не згаданы.

Найранейшая згадка пра дар князя Канстанціна — грамата князя Гердзеня, звычайна датаваная снежнем 1263 года, якой Полацк і Віцебск заключылі мір с лівонскім магістрам і рыжскімі ратманамі. Палачане і віцябляне адмовіліся ад вобласці, «што есть Лотыгольскаѧ землѧ <…> што кнѧз Костѧнтинъ дал местерю съ своею братею, съ своею грамот и съ печатью», а лівонскі магістр адмовіўся ад прэтэнзій на Полацкую зямлю, «што Руськаѧ землѧ словеть Полочькаѧ».

Абставіны дару Канстанціна ў некаторай ступені праясняюць матэрыялы справы пра канфлікт паміж Рыжскім архібіскупствам і Тэўтонскім ордэнам у 1-й чвэрці XIV ст. — була Папы Клімента V ад 19 чэрвеня 1310 года і пратаколы расследавання, праведзенага ў 1312 годзе ў Рызе папскім легатам Францыскам дэ Маліана. Паводле іх, не названы імем полацкі кароль, які не меў законнага нашчадка, разам са сваімі людзьмі прыняў каталіцтва і перадаў сваё каралеўства Рыжскаму біскупству, дапусціў у сваю зямлю каталіцкіх біскупаў і прэлатаў, якія заснавалі дзве епархіяльныя кафедры — Рутэнскую (Рускую) і Селонскую. Аднак браты Ордэна чынілі прыгнёт над жыхарамі каралеўства, таму тыя заклікалі на абарону язычнікаў, якія выгналі з каралеўства ўсіх каталікоў і названыя епархія заняпалі.

На думку Алега Ліцкевіча, найбольш несупярэчлівая і пераканаўчая версія гэтых падзей, што не названым імем полацкім князем быў менавіта Канстанцін. Рутэнская (Руская) епархія, падпарадкаваная рыжскаму біскупу, існавала ў 1255 годзе, адпаведна, апісаныя падзеі адбываліся каля гэтага часу. Пасля Канстанціна ўладаром Полацка стаў літоўскі князь Таўцівіл, палачане пры падтрымцы літоўцаў пачалі вайну з Ордэнам, каб адстаяць сваю незалежнасць і вярнуць землі, падораныя князем Канстанцінам. Пад 6770 (1262) годам Наўгародскі першы летапіс паведамляе, што «полотьскыи князь Товтивилъ, с ним полочанъ и Литвы 500» бралі ўдзел у паходзе на Юр’еў (Дэрпт). Полацка-лівонская вайна скончылася ў канцы 1263 года, калі пры пасрэдніцтве літоўскага князя Гердзеня быў заключаны мір.

З улікам храналогіі агульнай гісторыі рэгіёна даследчыкі вызначаюць магчымы час княжання полацкага князя Канстанціна. На думку Андрэя Кузьміна, Таўцівіл уладарыў у Полацку прыкладна з 1258 і да канца 1263 года, а полацкі князь Канстанцін памёр паміж 23 мая 1254 года і часам каля 1258 года, але даследчык пры гэтым спасылаецца на няісную згадку Канстанціна ў буле Папы Інакента IV ад 23 мая 1254 года. Юрый Барэйша дапускае, што Таўцівіл з’явіўся ў Полацку не раней за 25 студзеня 1260 года, а не выключана, што і пазней — пасля 13 лютага 1261 і нават пасля 7 жніўня 1261 года, а ўладарства полацкага князя Канстанціна скончылася напярэдадні ўкняжання Таўцівіла. Такім чынам, на думку Алега Ліцкевіча, дар Усходняй Латгаліі полацкім князем Канстанцінам можна датаваць 1250-мі гадамі — пачатках 1260-х гадоў, найпазней 1261 годам.

Крыніцы
-------

1. 1 2 3 4  Лицкевич 2021, с. 15.
2. 1 2 3 4  Лицкевич 2021, с. 16.

Літаратура
----------

* *Лицкевич О. В.* Область Восточной Латгалии, уступленная Тевтонскому ордену полоцким князем Константином в 50-х – начале 60-х гг. XIII века // *Studia historica Europae Orientalis = Исследования по истории Восточной Европы*. — Минск: РИВШ, 2021. — В. 14. — С. 15–27.