recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Бе́лы верш** (фр.: vers blanc — белы верш) — нерыфмаваны верш у сілабічнай, сілаба-танічнай і танічнай сістэмах вершаскладання. У адносінах да антычнага, а таксама старарускага народнага верша назва гэта не ўжываецца, паколькі для іх рыфмаваны верш, як і для верлібра, увогуле не характэрны. Паходжанне тэрміна звязана з практыкай ранняга кнігадрукавання, дзе рыфмаваныя радкі пазначаліся чырвонай фарбай, а нерыфмаваныя — звычайнай. Калі ва ўсім вершы не было рыфмаў, то ён друкаваўся звычайнай фарбай і называўся «белым». У белым вершы арганізуючую ролю бярэ на сябе клаўзула. У ім павышаецца сэнсавыяўленчая і інтанацыйная роля рытму, адкрываюцца шырокія магчымасці натуральнай пабудовы моўнай фразы, перадачы жывога маўлення. Менавіта таму ў драматургіі часта выкарыстоўваецца белы пяцістопны ямб, які добра перадае жывую гаворку. Гэтым вершам пісалі свае трагедыі, камедыі, драматызаваныя паэмы Шэкспір («Гамлет», «Кароль Лір»), Байран («Манфрэд»), Шылер («Вільгельм Тэль»), А. Пушкін («Борис Годунов»), Л. Украінка («У катакомбах»). У Беларусі белы верш сустракаецца ўпершыню ў С. Полацкага (у вершах на лацінскай мове). Асаблівае пашырэнне атрымаў на пачатку XX ст. Белыя вершы пісалі Я. Купала, М. Багдановіч, У. Дубоўка, А. Куляшоў і іншыя паэты. Такія буйныя творы, як драматызаваныя паэмы П. Глебкі «Над Бярозай-ракой» і «Святло з Усходу», паэмы П. Панчанкі «Маладосць у паходзе», М. Танка «Люцыян Таполя» і іншыя, таксама напісаныя белым вершам. Вершы, у якіх адны радкі зарыфмаваныя, а другія не, называюцца паўбелымі («Бандароўна», «Што ты спіш?» Я. Купалы, «Салодкая лячэбніца» П. Панчанкі і інш.). Асаблівы мастацкі эфект дасягаецца пры ўвядзенні белага верша ў сістэму рыфмаванага, як гэта назіраецца ў паэме Я. Купалы «Яна і я» (раздзел «Вяснянка»).

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кароткая літаратурная · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4145808-4 · LCCN: sh85014770 · Microsoft: 170435036 · NKC: ph462052 |
**Фармінгтан** (англ.: Farmington) — горад на паўднёвым захадзе ЗША ў акрузе Сан-Хуан штата Нью-Мексіка. Насельніцтва 45 877 чалавек (перапіс 2010). Эканамічная сталіца рэгіёну Чатыры вуглы. Па дадзеных Бюро перапісу насельніцтва ЗША, Фармінгтан мае плошчу 69,9 км², з якіх 1,0 км² (1,43 %) — вада.

На захад ад Фармінгтана знаходзіцца індзейская рэзервацыя народа наваха, на паўночным захадзе — індзейская рэзервацыя Ют-Маўнтын індзейцаў племя Юта, а на паўночны ўсход — індзейская рэзервацыя Сазерн-Ют. Прыкладна ў 64 км на паўночны захад ад горада размешчаны нацыянальны парк Меса-Вердэ, а за 80 км на паўднёвы ўсход — нацыянальны гістарычны парк Чака.
**Валерый Васільевіч Лашчынін** (11 верасня 1940, Масква — 14 сакавіка 2023) — беларускі і расійскі дыпламат. Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол (1996). Заслужаны работнік дыпламатычнай службы Расійскай Федэрацыі (2012).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 11 верасня 1940 года ў Маскве.

У 1964 годзе скончыў гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

У 1965—1977 гадах працаваў у Міністэрстве замежных спраў БССР. У 1989—1995 гадах — намеснік пастаяннага прадстаўніка СССР (Расіі) пры міжнародных арганізацыях у Жэневе (Швейцарыя).

З 25 лістапада 1996 года па 24 лютага 1999 года — Надзвычайны і Паўнамоцны пасол Расійскай Федэрацыі ў Рэспубліцы Беларусь.

У 2012—2015 гадах — памочнік старшыні Савета Федэрацыі Федэральнага Сходу Расійскай Федэрацыі.

Памёр 14 сакавіка 2023 года.

Узнагароды
----------

* Ордэн Пашаны (2015).

Зноскі
------

1. ↑  О кончине В. В. Лощинина
**ТАА ESET** (славацк.: ESET, spol. s r.o.) — славацкая фірма-вытворца праграмнага забеспячэння і рашэнняў у галіне камп’ютарнае бяспекі, заснаваная ў 1992 годзе. Штаб-кватэра знаходзіцца ў Aupark Tower (Браціслава), філіялы — у Буэнас-Айрэсе, Сан-Дыега, Сан-Паўлу, Манрэалі, Сінгапуры, Празе, Кракаве, Кошыцах і Маскве. Дзейнічае ў больш як 180 краінах свету.

Назва кампаніі ўяўляе сабой абрэвіятуру англійскага выразу «**E**ssential **S**ecurity against **E**volving **T**hreats» — эфектыўная абарона ад эвалюцыянуючых пагроз.

Гісторыя
--------

Гісторыя кампаніі бярэ пачатак у 1987 годзе, калі два маладыя праграмісты Петэр Пашка і Міраслаў Трнка, знайшоўшы адзін з першых камп’ютарных вірусаў, які атрымаў назву «Вена», напісалі праграму для яго выяўлення. Антывірус для аперацыйнай сістэмы MS-DOS атрымаў назву NOD.

Пазней са з’яўленнем іншых вірусаў было вырашана стварыць праграмнае рашэнне для барацьбы з невядомымі відамі пагроз. З гэтай мэтай у 1992 годзе шляхам аб’яднання з кампаніяй Рудольфа Грубага была заснавана фірма «ESET».

У 1998 выйшаў NOD32 1.0 для Microsoft Windows, у 2003 з’явілася версія 2.0. Апошняя версія NOD32 пад нумарам 2.70.39 выйшла ў лістападзе 2006 года і мела падтрымку Windows Vista.

У лістападзе 2007 быў прадстаўлены NOD32 Antivirus 3.0, а таксама новы праграмны прадукт ESET Smart Security, які камбінаваў антывірусную праграму ESET NOD32 з функцыяй фаерволу і антыспаму.

У 2010 годзе «ESET» выдаў антывіруснае рашэнне пад назвай ESET Cybersecurity для Mac OS X, а праз год — для АС Linux.

Для мабільных прылад пад кіраваннем Windows Mobile, Symbian ці Android існуе антывірусны прадукт ESET Mobile Security.

Узнагароды
----------

Стала першай славацкай кампаніяй, якая тройчы (2008, 2009 і 2010) станавілася фірмай года паводле апытання TREND TOP Фірма года.

У 2011 годзе ESET была названа адною з найбольш інавацыйных кампаній Еўропы і ўдастоеная ўзнагароды HSBC European Business Awards.

Кампанія ўваходзіць у спіс найбольш развітых кампаній у сферы высокіх тэхналогій паводле рэйтынгу Deloitte Technology Fast 50 у рэгіёне Еўропы, Блізкага Усходу і Афрыкі (EMEA).

Зноскі
------

1. ↑  ESET :: Запампаваць :: Для дому **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 20 красавіка 2013.
2. 1 2   — Compagnie Française d'Assurance pour le Commerce Extérieur, 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q658635'></a>
3. ↑  Súčasnosť (славацк.).  Eset. Праверана 11 ліпеня 2014.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме ESET
* Афіцыйная старонка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook (англ.) · Facebook (ням.) · LinkedIn (англ.) · LinkedIn (ням.) · X (англ.) · X (англ.) · X (ням.) |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube · YouTube (ням.) |
**POP** (англ: Post Office Protocol - пратакол паштовага аддзялення) - гэта стандартны пратакол сувязі ў Інтэрнэце, які выкарыстоўваецца паштовымі кліентамі для атрымання электроннай пошты з паштовага сервера. Версія пратакола POP3 і пратакол IMAP з’яўляюцца двума найбольш распаўсюджанымі стандартнымі пратаколамі для атрымання электроннай пошты.

Паштовы кліент, які працуе па пратаколе POP, атрымоўвае доступ да "паштовай скрыні" (англ: mailbox) на серверы праз злучэнне TCP/IP, сцягвае ўсе паведамленні, захоўвае іх на камп'ютары карыстальніка і, нарэшце, выдаляе іх з сервера. Такі падыход быў абумоўлены патрэбамі карыстальнікаў з абмежаваным падключэннем да Інтэрнэту, напрыклад з камутаваным доступам (aнгл: dial up access), і дазваляе атрымліваць паведамленні пры падключэнні, а потым ужо праглядаць іх ў аўтаномным рэжыме.

Паштовыя кліенты з POP3 маюць магчымасць пакідаць пошту на серверы пасля атрымання, і ў гэтым рэжыме будуць спампоўваць толькі новыя паведамленні. У адрозненне ад POP3, пратакол IMAP пакідае усе паведамленні на серверы, каб дазволіць карыстальніку мець некалькі кліенцкіх праграм.

Сервер POP3 атрымоўвае запыты праз порт нумар 110. Зашыфраваная сувязь для POP3 падтрымліваецца з дапамогай TLS або SSL праз порт TCP нумар 995.
**Літамержыцы** (чэшск.: Litoměřice [ˈlɪtomɲɛr̝ɪtsɛ]), **Лейтмерыц** (ням.: Leitmeritz) — старадаўні горад у Чэхіі, размешчаны ў даліне рэк Лабы (Эльбы) і Огржэ, прыкладна ў 72 км ад Прагі. Колькасць насельніцтва — 25 687 чалавек. (2004 год). Нацыянальны склад: пераважна чэхі.

Сучасны від на Літамержыцы (Чэхія) з узгорка Радабыл

Гісторыя
--------

Афіцыйнай датай заснавання горада лічыцца 1057 год, калі князь Спытыгнеў II заснаваў тут базіліку ў раманскім стылі, на месцы якой у XVII стагоддзі ўзвялі сабор Св. Стэфана. У X-XII стст. Літамержыцы ўваходзілі ва ўладанні дынастыі Пржэмысловічаў, якія, аднак, даравалі яго шляхетнаму роду Вршоўцаў разам з горадам Жацец за ваенныя і палітычныя заслугі (да 1108 года).

З XIII стагоддзі Літамержыцы становяцца культурным цэнтрам края. У прыватнасці, тут ўзнікаюць рэзідэнцыі францысканскага і дамініканскага манаскіх ордэнаў. Горад паступова забудоўваецца каменнымі дамамі, пашыраецца. У XV-XVI стст. асабліва актыўна забудоўваецца. На працягу шматлікіх стагоддзяў асноўнымі галінамі эканомікі Літамержыцаў заставаліся рамёствы, гандаль, вінаробства і рачны транспарт. У XIX стагоддзі тут стала развівацца харчовая прамысловасць. У наш час у Літамержыцах праводзяцца сельскагаспадарчыя выстаўкі пад назвай «Гарод Чэхіі».

Славутасці
----------

Сабор Святога Стэфана, касцёлы Св. Войцеха і Св. Вацлава, касцёл Усіх Святых, езуіцкі і дамініканскі саборы, касцёл капуцынаў, сінагога. Непадалёк ад горада знаходзяцца: Клашцерац над Огржы, высокі ўзгорак Радабіл і былы падземны ваенны завод Трэцяга рэйха Б5-Рыхард.

* 
* Сабор Святога СтэфанаСабор Святога Стэфана
* 
*

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Літамержыцы
* Гарадскі сайт Архівавана 29 мая 2008.

| ⛭Гарады Усцецкага края |
| --- |
| Дзечын | 
* Бенешаў-над-Плоўчніцы
* Варнсдорф
* Велькі-Шэнаў
* Вернержыцы
* Дзечын
* Дольні-Поўстаўна
* Йілава
* Йіржыкаў
* Красна-Ліпа
* Мікулашавіцы
* Румбурк
* Хршыбска
* Чэска-Каменіцы
* Шлукнаў

 |  |
| Літамержыцы | 
* Богушавіцы-над-Огржы
* Будыне-над-Огржы
* Гоштка
* Лібахавіцы
* Літамержыцы
* Ловасіцы
* Роўдніцы-над-Лабем
* Тэрэзін
* Тршэбеніцы
* Ушцек
* Шцеці

 |
| Лоўні | 
* Бльшані
* Вроўтак
* Жацец
* Крыры
* Лоўні
* Подбаржані
* Посталапрты

 |
| Мост | 
* Гора-Свата-Катаржыны
* Горні-Йіржацін
* Літвінаў
* Крышан
* Мезібаржы
* Мост

 |
| Цепліцы | 
* Біліна
* Гроб
* Дубі
* Духцаў
* Кошцяны
* Крупка
* Ледвіцы
* Осек
* Цепліцы

 |
| Усці-над-Лабем | 
* Трміцы
* Усці-над-Лабем
* Хабаржавіцы

 |
| Хомутаў | 
* Вейпрты
* Віслуні
* Йіркаў
* Кадань
* Клаштарац-над-Огржы
* Лоўчна-пад-Клінаўцам
* Машцёў
* Хомутаў

 |

1. ↑  Novým starostou je Löwy. Po boku má sestru Rožcovou s úvazkem v nemocnici Праверана 23 студзеня 2023.
2. ↑  *Jakl L.* Jak stará jsou česká města? Legendy a fakta. // *iDNES.cz* — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q31271037'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12021344'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12032511'></a>
**Падводныя лодкі тыпу D** — серыя з 8 падводных лодак Вялікабрытаніі. Пабудаваны ў 1907—1910 гадах.
Лодкі тыпу D сталі першым тыпам падводных лодак Каралеўскага флоту, здольных значна выходзіць за межы ўзбярэжных вод. Гэта былі таксама першыя лодкі, абсталяваныя бесправаднымі перадатчыкамі.

Апісанне канструкцыі
--------------------

Патрульныя падводныя лодкі з’яўляліся развіццём лодак тыпу С. Яны былі распрацаваны з улікам выкарыстоўвання дызельных рухавікоў для пазбягання праблем з бензінавымі рухавікамі, адзначаных у папярэдніх тыпах лодак.
Лодкі тыпу D былі абсталяваны падвойнымі вінтамі для большай манеўранасці. Таксама яны былі першымі падводнымі лодкамі, якія абсталёўваліся палубнымі гарматамі і стандартнымі радыёпрыёмнікамі. Антэна была прымацавана да мачты, якая прыбіралася перад апусканнем.

Баявое прымяненне
-----------------

Лодкі тыпу D базаваліся ў Харыджы, Імінхаме  (англ.) (бел. Блайце  (англ.) (бел. і Дуўру. Іх ваенная роля заключалася ў паляванні на нямецкія ваенныя караблі. На апошніх этапах Першай сусветнай вайны лодкі тыпу D выкарыстоўваліся для навучання экіпажаў у Портсмуце.

Падчас Першай сусветнай вайны лодкі патрулявалі Паўночнае мора і Гельгаландскую бухту. Падчас вайны чатыры лодкі (D2, D3, D5 і D6) былі страчаны, а астатнія (D4, D7 і D8) былі прададзены ў ліпені 1919 года.

Мадэль HMS D1

Літаратура
----------

* Akermann, Paul (2002). *Encyclopaedia of British Submarines 1901–1955* (reprint of the 1989 ed.). Penzance, Cornwall: Periscope Publishing. ISBN 1-904381-05-7.
* Gardiner, Robert & Gray, Randal, рэд-ры (1984). *Conway's All the World's Fighting Ships: 1906–1921*. Annapolis, Maryland: Naval Institute Press. ISBN 0-85177-245-5.
* *Harrison, A. N*. The Development of HM Submarines From Holland No. 1 (1901) to Porpoise (1930) (BR3043) **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Submariners Association: Barrow in Furness Branch (1 студзеня 1979). Архівавана з першакрыніцы 19 May 2015. Праверана 19 August 2015.

Спасылкі
--------

* D Class details (англ.)
* MaritimeQuest D Class Overview (англ.)

| ⛭ Падводныя лодкі Вялікабрытаніі тыпу D |
| --- |
| *D1* · *D2* ·  *D3* · *D4* · *D5* · *D6* · *D7* · *D8* |
| Папярэдні: Тып C · Наступны: Тып E
Спіс падводных лодак Вялікабрытаніі |
**Фраўнгоферавы лініі** — лініі паглынання ў спектры Сонца. Абумоўлены паглынаннем святла сонечнай або зямной (тэлурычныя лініі) атмасферай. Налічваецца больш за 20 тысяч ліній у розных абласцях аптычнага спектра Сонца, многія з іх астаясамлены са спектральнымі лініямі вядомых хімічных элементаў. Выявіў англійскі фізік У.Воластан у 1802 годзе, апісаў Іозеф Фраўнгофер у 1814 годзе; адсюль назва. Фізічнае тлумачэнне даў Г. Р. Кірхгоф.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 14164350 |
**«Разда́вім фашы́сцкую га́дзіну»** — сатырычнае савецкае выданне для партызан і насельніцтва Беларусі ў час Другой сусветнай вайны.

Выдавалася з ліпеня 1941 года да мая 1945 года (да сакавіка 1942 года агітацыйны плакат на рускай мове — руск.: «Раздавим фашистскую гадину»). З сакавіка 1942 года газета-плакат, пазней — сатырычны часопіс ЦК КП(б)Б. Спачатку выдаваўся ў Гомелі, потым у прыфрантавой паласе, у Маскве, у Навабеліцы, Мінску. Выданне змяшчала фельетоны, памфлеты, літаратурныя творы, карыкатуры, якія высмейвалі нацысцкіх дзеячаў і войска, заклікалі да барацьбы з ворагам.

У выданні друкаваліся творы Якуба Коласа, Янкі Купалы, Анатоля Астрэйкі, Петруся Броўкі, Янкі Брыля, Кандрата Крапівы, Кузьмы Чорнага, Івана Ахрэмчыка, Л. Брадатага, Анатоля Волкава і іншых пісьменнікаў і мастакоў.

Са снежня 1945 года выданне пачало выходзіць як сатырычна-гумарыстычны часопіс «Вожык»

Зноскі
------

1. ↑  Волков и «Вожык»(недаступная спасылка) // Газета «Рэспубліка», № 81 (5496). Пятница, 04 мая 2012 г.  (руск.)

Літаратура
----------

* *Пазнякоў М. П.* «Раздавім фашысцкую гадзіну» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4 (Т. 13).

Спасылкі
--------

* Архіў нумароў на сайце расійскай прэзідэнцкай бібліятэкі **(нявызн.)**.  prlib.ru.
**Стэрэатып**  (ад стар.-грэч.: στερεός — цвёрды, аб’ёмны + τύπος — адбітак) першапачаткова — метафара адносна мыслення, якая прыйшла з друкарскай справы, дзе *стэрэатып* — маналітная друкарская форма, копія з друкарскага набору або клішэ, якая выкарыстоўваецца для друкарскіх машын. У сучаснай сацыяльнай тэорыі і псіхалогіі існуюць розныя вызначэнні паняцця *стэрэатып*, у залежнасці ад метадалагічнага кірункі навуковай школы.

Увогуле, *стэрэатып* — устоянае стаўленне да падзей, дзеянняў, учынкаў і г.д. якія адбываюцца.

Гл. таксама
-----------

* Абстракцыя
* Архетып
* Гендарная роля
* Сацыяльная роля
* Стэрэатып паводзін
* Этнастэрэатып

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX547929 · GND: 4057329-1 · LCCN: sh85128018 · Microsoft: 2777805627 · NDL: 01084703 · NKC: ph126102 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Марыа.

**Поль Марыа** (фр.: Paul Mauriat, 4 сакавіка 1925 - 3 лістапада 2006) — французскі кампазітар, аранжыроўшчык і дырыжор.

Біяграфія
---------

Поль Марыа нарадзіўся ў Францыі, у горадзе Марсель. Скончыў Марсельскую кансерваторыю па класе фартэпіяна. У 17 гадоў стварыў свой першы аркестр. У 1957 пераехаў у Парыж і прыступіў да працы на гуказапісвальнай кампаніі Barclay як аранжыроўшчык і акампаніятар. У розны час працаваў з Шарлем Азнавурам (сумесна створана больш за 120 песень), Далідой, Марысам Шэвалье, Леа Ферэ, Лені Эскудэро і многімі іншымі эстраднымі выканаўцамі.

У 1966 году Поль Марыа становіцца музычным дырэктарам Мірэй Мацьё. Сумесна з паэтам Андрэ Паскалем ён стварае яе галоўны хіт «Mon credo», за некалькі гадоў супрацоўніцтва ён запісаў з Мірэй Мацьё каля 50 песень. У 1967 годзе падчас візіту Мірэй Мацьё ў СССР на борце крэйсера «Аўрора» ў Ленінградзе нараджаецца песня «Quand fera-t-il jour, camarade?», якая ўвайшла ў рэпертуар спявачкі.

У 1962 году Поль Марыа стварае свой першы міжнародны хіт - "Chariot", які атрымаў пазней англійскую назву «I will follow him». Гэта была яго сумесная праца з вядомым французскім кампазітарам і дырыжорам Франкам Пурселем.

У 1964 і 1965 гадах сумесна з Раймонам Лефеўрам ён піша музыку да кінакамедыі з удзелам Луі дэ Фюнеса «Жандар з Сен-Трапэ» і «Жандар у Нью-Ёрку». У 1965 годзе Поль Марыа стварае свой Гранд-аркестр, з якім доўгія гады запісвае інструментальныя версіі папулярных песень, робіць апрацоўкі класічнай музыкі. У 1968 годзе яго аркестравая версія песні-ўдзельніцы конкурсу «Еўрабачанне 1967» - «L'amour est bleu» (у далейшым названая «Love is Blue») узначаліла ў хіт-парадзе ЗША, а затым і ў многіх краінах свету.

Пачынаючы з 1969 года аркестр Поля Марыа рабіў канцэртныя туры ў ЗША і Канадзе, Японіі і Паўднёвай Карэі, Бразіліі і іншых краінах Лацінскай Амерыкі.

Зноскі
------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990. Праверана 13 жніўня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | VK Music |
| Тэматычныя сайты | Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rate Your Music |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX885048 · BNF: 13897244p · GND: 134458397 · ICCU: UBOV510467 · ISNI: 0000000117785367, 0000000368612743 · LCCN: n93063837 · LNB: 000171618 · NDL: 01116979 · NKC: xx0115380 · NLA: 35499621 · NLP: a0000001764212 · NSK: 000349533 · NTA: 070451443 · NUKAT: n2007099061 · SUDOC: 071154388, 225746980 · VIAF: 104158792 |

 |
**Параўнальна-гістарычнае мовазнаўства** (*Кампаратывістыка*) — галіна мовазнаўства, якая даследуе генетычныя сувязі моў, апісвае моўную роднасць у яе эвалюцыі ў часе і прасторы, вывучае асобную мову (або групу моў) у яе развіцці на падставе параўнання з адпаведнымі фактамі іншых моў.

Узнікла ў XIX ст. калі младаграматыкі стварылі ўласную канцэпцыю моўнай эвалюцыі і сфармулявалі ідэі фанетычеых законаў, змяненняў па аналогіі, адноснай храналогіі і інш. Да прыёму даследавання параўнальна-гістарычнага мовазнаўства адносяцца: вызначэнне генетычнай прыналежнасці пэўных фактаў; фармуляванне правіл суадпаведнасці паміж моўнымі структурамі ў сферы фанетыкі, марфалогіі, а таксама (у меншай ступені) сінтаксісу і семантыкі; мадэляванне архетыпаў — заходных форм прамовы; сстварэнне моўнай храналогіі; рэканструкцыя першасных і другасных станаў сістэмы мовы і інш.

Кампаратывістыка дазваляе пайсці ў глыб гісторыі мовы за межы самых старажытных тэктаў шляхам высвятлення асобных з’яў і фактаў пэўнай мовы з дапамогай фактаў роднаснай мовы, гісторыя якой прасочваецца з больш старажытных часоў (напрыклад, у адносінах да беларускай мовы такімі мовамі з’яўляюцца старажытнаруская і стараславянская мовы). Дае магчымаць высветліць ступень роднасці паміж мовамі адной моўнай сям’і і ўдакладніць генеалагічную класіфікацыю моў. Мае лінгвадыдактычную накіраванасць, бо дазваляе ствараць т.зв. параўнальна-гістарычныя граматыкі. Грунтуецца на прынцыпе параўнання моў, ўто звязвае яго з апісальным і агульным мовазнаўствам і прынцыпе гістарызму, што збліжае яго з гістарычнай лінгвістыкай і сацыялінгвістыкай. Выкарыстанне створанага ў яго межах параўнальна-гістарычнага метаду даследавання моўных з’яў дало магчымасць дасягнуць значных навуковых вынікаў у параўнальна-гістарычнай граматыцы індаеўрапейскіх, алтайскіх, фіна-угорскіх, семіцкіх, дравідыйскіх, кітайска-тыбецкіх і іншы моўных сем’яў, а таксама стварыць асновы граматыкі настратычных моў.

На Беларусі даследаванні ў галіне параўнальна-гістарычнага мовазнаўства вяліся і вядуцца Т. С. Глушак, Р. М. Казловай, Р. В. Краўчуком, В. У. Мартынавым, А. Я. Супруном і іншымі. Выдаецца шматтомны «Этымалагічны слоўнік беларускай мовы» (з 1978 г.).

Літаратура
----------

* *Десницкая, А. В.* Сравнительное языкознание и история языков / АН СССР, Ин-т языкознания. — Л.: Наука, Ленинградсское отделение, 1984. — 351 с.
* *Мейе, А.* Сравнительный метод в историческом языкознании / А. Мейе. — М.: Издание иностранной литературы, 1954. — 100 с.
* *Міхневіч А. Я.* Параўнальна-гістарычнае мовазнаўства // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — С. 92. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
* *Семереньи, О.* Введение в сравнительное языкознание. — М.: Прогресс, 1980. — 407 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000057165 |
**Аро́на** (англ.: Orona) — атол у групе астравоў Фенікс. Належыць дзяржаве Кірыбаці. Плошча — 3,9 км². Незаселены.

Геаграфія
---------

Атол Арона знаходзіцца ў Ціхім акіяне на поўдзень ад экватара, за 1752 км на паўднёвы ўсход ад Паўднёвай Таравы, сталіцы Кірыбаці. Уяўляе сабою ланцуг каралавых астравоў і скал, якія атачаюць шырокую лагуну глыбінёй да 20 м. Найвышэйшы пункт атола дасягае 9 м над узроўнем акіяна. Клімат экватарыяльны пасатны.

Прырода
-------

На атоле захаваліся першародныя лясы і зараснікі хмызняку. У заходняй частцы захоўваюцца штучныя насаджэнні какосавай пальмы. Фаўна прадстаўлена здзічэлымі катамі, свіннямі, пацукамі, яшчаркамі, шматлікімі птушкамі і крабамі. Значна большую цікавасць уяўляе марская флора і фаўна, асабліва падводная частка каралавых рыфаў. Лагуна Арона звязана некалькімі пратокамі з акіянам, у ёй шмат розных рыб і малюскаў.

Гісторыя
--------

Паштовая станцыя Арарыкі
Першымі насельнікамі атола Арона былі палінезійцы, што пацвярджаецца наяўнасцю на астраўках палінезійскіх пацукоў, якіх тыя прывезлі з сабою для палявання, а таксама рэшткі некалькіх платформаў. Мяркуецца, што адна з іх была стадолам *марае*. Аднак да прыбыцця еўрапейцаў палінезійцы пакінулі гэтае месца.

Атол быў адкрыты ў XIX стагоддзі брытанскімі кітабоямі. У 1840 годзе яго наведала амерыканская навуковая экспедыцыя. У 1889 годзе ён быў далучаны да брытанскіх каланіяльных уладанняў у Ціхім акіяне. У 1916—1938 гадах Арона знаходзілася ў канцэсіі прыватнай кампаніі, якая стварыла плантацыі какосавай пальмы.

У 1938 годзе брытанскімі ўладамі на атоле было створана паселішча Арарыкі. Яго насельнікамі сталі тунгару з астравоў Гілберта. Да 1951 г. колькасць перасяленцаў дасягнула 560 чал. У выніку засухі 1963 года калонія на атоле апынулася ў цяжкім становішчы і была эвакуявана.

У 1979 годзе Арона трапіла пад юрысдыкцыю Кірыбаці.

Спасылкі
--------

* ki.geoview.info
* HULL ISLAND Архівавана 4 сакавіка 2016.
* Harry E. Maude. THE COLONIZATION OF THE PHOENIX ISLANDS Архівавана 24 кастрычніка 2013.
**Тураўскі краязнаўчы музей** — адзін з найстарэйшых музеяў Гомельскай вобласці.

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 1927 годзе на базе школьнага гуртка гісторыі і прыроды, меў больш за сто экспанатаў. Заснавальнік і першы дырэктар музея — настаўнік геаграфіі Максім Емяльянавіч Бруй. Актыўны ўдзел у стварэнні музея браў бібліятэкар Народнага дома Парфен Антонавіч Шчакатовіч.

У час Вялікай Айчыннай вайны сабраная музейная калекцыя цалкам знішчана. Пасля заканчэння вайны і да снежня 1949 года новая музейная калекцыя збіралася і экспанавалася ў прыватным доме П. А. Шчакатовіча. Рашэннем Палескага аблвыканкама ад 1949 года Тураўскі краязнаўчы музей быў адкрыты зноў. Да 1961 года музейная калекцыя налічвала 1290 адзінак.

Рэшткі царквы
Па ініцыятыве музея ў 1961 годзе на сярэднявечным гарадзішчы Турава праведзены першыя буйныя археалагічныя даследаванні Тураўскім атрадам АН СССР. Тады ж маскоўскія археолагі выказалі здагадку, што на гарадзішчы размяшчаюцца рэшткі манументальнага збудавання. Раскопкі 1963 года пацвердзілі здагадкі навукоўцаў — быў выяўлены падмурак сярэднявечнага цаглянага храма. У цяперашні час падмурак храма XII стагоддзя з’яўляецца цэнтральным экспанатам гісторыка-археалагічнага комплексу «Старажытны Тураў».

Калекцыя
--------

Станам на канец 2023 года асноўны фонд музея складае больш за 12 тысяч прадметаў на розную тэматыку. Навукова-дапаможны фонд складае больш за 9 тысяч прадметаў. Таксама ёсць музейная экспазіцыя «Старажытны Тураў», якая знаходзіцца на мясцовай Замкавай гары.

Крыніцы
-------

1. ↑  Дзяржаўная ўстанова культуры «Тураўскі краязнаўчы музей»  (бел.). *Дзяржаўная ўстанова культуры «Тураўскі краязнаўчы музей»*. Праверана 1 снежня 2023.

Літаратура
----------

* Тураўскі краязнаўчы музей// Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. — Мн. 1987. — Т. 5. — С. 289.
* Марынкіна В. Тураўскаму краязнаўчаму музею — 70 год / / Новае Палессе (Жыткавічы). — 1998. — 10 студз.
* Тураўскі краязнаўчы музей / / Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Жыткавіцкага р-на. — Мн. 1994. — С. 740—741.

Спасылкі
--------

* -- афіцыйны і актуальны сайт музея
* Старонка музея Архівавана 28 мая 2010.
* Музей в ВКонтакте
* Музей в Instagram
**Шпак звычайны** (*Sturnus vulgaris*) — шырока распаўсюджаная пеўчая птушка сямейства шпаковых.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 22 см, размах крылаў 37-42 см. Амаль чорны з металічным бляскам, у гнездавы перыяд амаль на ўсім целе слаба акрэсленыя белыя плямкі і жоўтая дзюба. У негнездавы час дзюба цямнее і белыя плямкі становяцца больш выразнымі (асабліва ў самкі). Маладыя аднолькава карычнева-шэрыя са светлым горлам.

Голас: разнастайныя песні з мноствам запазычанняў, асабліва ад авяльгі. Устаўляе сухі клёкат і свісты, пад час спеваў трасе крыламі.

Знешне (памерамі, жоўтай дзюбаю і цёмнымі пёркамі) злёгку нагадвае чорных драздоў, але ў адрозненне ад іх ходзіць па зямлі, а не скача.

Пашырэнне
---------

Распаўсюджаны на значнай тэрыторыі Еўразіі, а таксама паспяхова інтрадуцыраваны ў Паўднёвую Афрыку, Паўночную Амерыку, Аўстралію і Новую Зеландыю. На поўдні і захадзе Еўропы аселы, а ў паўночнай і ўсходняй яе частцы з’яўляюцца пералётнай птушкай, у зімовыя месяцы шпакі мігруюць на поўдзень.

Тыповыя біятопы: лясы са шматлікімі палянамі і адкрытымі месцамі, разрэджаныя ўчасткі старых, дуплістых лясоў, паркі, групы дрэў сярод палёў і населеныя пункты. У Альпах даходзіць звычайна да 800 м над у.м. (але можа быць да 1500 м), на Каўказе (у Арменіі) — да 1850 м. (макс. да 2300 м).

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Корміцца насякомымі.

Гняздо часам ладзіць у калоніі, але звычайна гняздуе паасобку; у дупле (натуральным альбо штучным), шчылінах пабудоў ці пад дахамі, скальных шчылінах ці нават у норах гліністых яроў. Гняздо можа выкарыстоўваць шматгадова. Аснову гнязда складаюць сухая трава і галінкі (часта з сасновымі іголкамі). Высцілка — мяккі подсціл з сухой травы, саломы, сена, моху, пер’я, воўны, паперы і да т.п. з прымессю лісця і кветак.

Яйкі
Яйкі (звычайна 4-6, часам 3-9) слаба падоўжаныя, з тупым вузейшым канцом, светла-блакітныя з бляскам.

Падвіды
-------

* *S. v. vulgaris* — Заходняя, Цэнтральная і Паўночная Еўропа;
* *S. v. faroensis* — Фарэрскія астравы;
* *S. v. zetlandicus* — Шэтландскія астравы і Гебрыдскія астравы;
* *S. v. tauricus* — паўдёвыя Украіна і Расія;
* *S. v. caucasicus* — дэльта Волгі і ўсходні Каўказ;
* *S. v. poltaratskyi* — Урал і Заходняя Сібір;
* *S. v. purpurascens* — на поўдзень ад Каўказа да Ірана;
* *S. v. granti* — Азорскія астравы.

Акрамя таго, існуюць яшчэ 4 падвіды.

Зноскі
------

1. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 15 красавіка 2015. Праверана 17 ліпеня 2014.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Neotropical Birds · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4182915-3 · LCCN: sh85129369 |
**Чэрвеньскі раённы краязнаўчы музей** — музей у г. Чэрвень. Працуе філіял Музей Станіслава Манюшкі. Размяшчаецца ў гістарычным доме Кудзіна, па адрасе плошча Свабоды, 8.

Гісторыя
--------

Рашэнне аб адкрыцці музея прынята 27 лістапада 1991 г. першых наведвальнікаў музей прыняў 1 верасня 1992 г.

Экспазіцыя і фонды
------------------

Будынак музея раней
На 1 студзеня 2012 г. музей налічваў 7740 прадметаў асноўнага фонду і 1131 навукова-дапаможнага. Экспазіцыя музея размешчана ў 3 залах: «Ігуменшчына старажытная», «Вялікая Айчынная вайна на Чэрвеньшчыне», «Культурныя набыткі Чэрвеньшчыны». У экспазіцыі комплекс матэрыялаў, прысвечаных знакамітым землякам: кампазітару Станіславу Манюшку, мастаку Хаіму Суціну. Працуе краязнаўчы клуб «Бонда».
*Morus bassanus*
**Паўночная**, або **звычайная о́луша** (*Morus bassanus*) — буйная марская птушка сямейства олушавых, распаўсюджаная ў Паўночнай Атлантыцы.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 87-100 см, размах крылаў 165-185 см. Дарослыя белыя, з жоўтай галавой і чорнымі канцамі крылаў. Хвост клінаваты. Маладыя птушкі бура-карычневыя. У пераходным уборы белыя з карычневымі плямамі.

Пашырэнне
---------

Арэал: Паўночная Атлантыка (Нарвегія, Брытанскія, Шэтландскія, Фарэрскія і Нармандскія астравы, Ірландыя, Ісландыя, Лабрадор, Ньюфаўндленд, Канада). Насяляе высокія, абрывістыя скалы па-над берагамі мораў і акіянаў, адкрытыя воды. Пералётны від, часткова качуе. Сустракаецца на Шпіцбергене, востраве Мядзведжым, у Люксембургу, Фінляндыі, Эстоніі, Латвіі, Літве, Польшчы, Чэхіі, Аўстрыі, Балгарыі, на Азорах, Астравах Зялёнага Мыса. Вядомы прынамсі адзін выпадак, калі паўночная олуша заляцела выпадкам на тэрыторыю Беларусі. Месцы зімовак каля берагоў Паўночна-Заходняй Афрыкі і Заходняй Еўропы, на Атлантыцы, Паўночным і Міжземным морах.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гняздуе ў калоніях, гняздо на зямлі або скальных выступах на абрывістых узбярэжжах, выслана водарасцямі з прымессю наземных раслін.

Яйкі (1, часам 2) авальныя, падоўжаныя. Адразу пасля адкладкі блакітнаватыя, пакрытыя белым вапнавым налётам, які пад час наседжвання знікае, а на яйку з'яўляюцца бураватыя плямкі. Памеры: 78 х 53 мм.

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 21 студзеня 2012.
2. ↑  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 21 красавіка 2015. Праверана 17 ліпеня 2014.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · eBird · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Neotropical Birds · SeaLifeBase · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4699129-3 |
Прыклад знаменнай натацыі
**Зна́менны спеў**, або **стаўповы спеў** — асноўны спеў старажытнарускай манадыйнай музыкі. Назва паходзіць ад старажытнарускага слова *«знамя»* — знак, нота ў безлінейным неўменным запісе музыкі. Падпарадкаваны агульным кананічным прынцыпам праваслаўнай царкоўнай музыкі: папевачнаму развіццю, радку як асноўнаму вышыннаму ўзроўню формаўтварэння знаменнага песнапення, сістэме асмагласся. Выконваўся унісонным мужчынскім хорам. Мелодыка знаменных спеваў — строгая, суровая, стрыманая, падпарадкаваная вядучаму слоўнаму тэксту, вылучаецца плаўным паступовым меладычным рухам, дазволенасцю скачкоў на тэрцыю, кварту, квінту. Адзін з тыповых прынцыпаў арганізацыі знаменных напеваў — лінеарная перакампаноўка мелодыі (тэрмін Л. Касцюкавец). Вылучаюць вялікі знаменны спеў (больш урачысты, распеты), лірызаваны і малы (скарочаны варыянт знаменнага спеву). Вядомы з рукапісаў канца XI — пачатку XII ст. (Благавешчанскі кандакар). Гістарычна меў З перыяды развіцця: старажытнарускага сапраўдамоўя, раздзельнамоўя і новага сапраўдамоўя.

Існуюць грэчаскі, балгарскі, сербскі, кіеўскі знаменны спеў. На аснове старажытнарускага развіўся кіеўска-літоўскі, на Беларусі — беларускі, супрасльскі знаменныя спевы, а таксама лакальныя — магілёўскі, віцебскі, нясвіжскі, куцеінскі, слуцкі, мірскі, віленскі, жыровіцкі.

Беларусы стварылі ў Расіі шэраг новых спеваў, у т.л. старасіманаўскі, вяцкі і інш. На аснове ўскладнення знаменнага спеву і яго натацыі склаліся дзямественны спеў, пуцявы і т.зв. «казанскае знамя» (XVI—XVII стст.).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Знаменны спеў на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Музычны Рымана · Праваслаўная |
**«Навука перамагаць»** (руск.: «Наука побеждать»), помнік рускай ваеннай думкі, твор, напісаны рускім палкаводцам А. В. Суворавым, у якім ён выказаў свае погляды на навучанне салдат, тактыку боя і іншыя пытанні функцыянавання войска. 

Складаецца з двух частак: 

1. Вахт-парад.
2. Гутарка з салдатамі іх мовай.

Твор змясціў ў канцэнтраваным выглядзе метады самога Суворава. На ідэях Суворава, выкладзеных у творы, вырасла цэлая плеяда рускіх военачальнікаў, у тым ліку М. І. Кутузаў, П. І. Баграціён і інш. 

Напісана ў 1795 годзе, пасля задушэння паўстання 1794 года, калі Сувораў быў галоўнакамандуючы арміі на поўдні Расійскай імперыі.

Спасылкі
--------

* А. Сувораў. Навука перамагаць  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 214004715 |
**Скалка** — гарадзішча каля в. Скалка Светлагорскага раёна. Знаходзіцца за 4 км на паўднёвы ўсход ад вёскі.

Апісанне
--------

Рэшткі вялікага ўмацаванага паселішча зафіксаваны на адгор’і высокай (11—12 метраў над урэзам вады) тэрасы правага берага р. Бярэзіны ва ўрочышчы Варацень. Гарадзішча прадстаўлена пляцоўкай эліпсападобнай формы памерам 117×163 м. Гарадзішча займае найбольш умацаваны прыродны ўчастак мясцовасці, дадаткова абаронены цяжкапраходнай забалочанай поймай у радыусе 2,5—3 км. З усходу ля падножжа тэрасы працякае безыменны ручай. З напольнага боку пляцоўкі гарадзішча захаваліся рэшткі абарончага вала. Яго памеры: 1) паўночна-заходняя частка: шырыня ля заснавання — 13—14 м, вышыня — 0,5—1,2 м; 2) паўднёвая частка: шырыня ля заснавання — 12—13 м, вышыня — больш за 1 м. Рэшткі рвоў не назіраюцца, магчыма, што пры будаўніцтве лагера рвы былі засыпаны за кошт скарачэння вышыні валоў. Паўночна-заходні ўчастак рва спланаваны поўнасцю. Сучасная паверхня гарадзішча задзернавана. Некаторыя ўчасткі пакрыты бятонна-плітачным і асфальтавым пакрыццём. Каля усходняга краю тэрасы размешчаны акопы перыяду Другой сусветнай вайны. Пляцоўка гарадзішча занята будынкамі лагера «Космас».

Атрыманыя падчас археалагічнай разведкі матэрыялы папярэдне дазваляюць вызначыць час функцыяніравання гарадзішча ХVІІ—ХVІІІ стагоддзямі. Наяўнасць магутных фартыфікацыйных збудаванняў сведчыць аб выкарыстанні яго ў якасці астрога, які выконваў важную ролю ў кантролі ўчастка Бярэзіны паміж Бабруйскам і Горвалем.

Выяўлена і даследавана ў 1997 годзе. Раскопкі не праводзіліся.

Мясцовая назва
--------------

Гарадзішча знаходзіцца ва ўрочышчы Варацень. Назву яго старажылы звязваюць з падзеямі руска-шведскай вайны. Па словах мясцовых жыхароў сэнс назвы Варацень (паварот, вярнуцца) звязаны з паходжаннем урочышча Скалецкі Прыхаб, якое знаходзіцца за 2 км на паўночны захад ля вытокаў ракі Рудзянкі. Легенда распавядае, што шведы, захапіўшы ўмацаванне (гарадзішча ва ўрочышчы Варацень), засталіся без фуражу і вымушаны былі павярнуць у адваротны бок. Яны пайшлі па адзінай сцежцы, што ішла ўздоўж ракі. Пасля гэтых падзей і пайшлі назвы Варацень і Скалецкі Прыхаб.

Зноскі
------

1. ↑  Гарадзішча, в. Скалка **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 28 студзеня 2022. Праверана 14 ліпеня 2021.

Спасылкі
--------

* Скалка (гарадзішча) на сайце «Архіварта»
Фатаграфія званка, 2009 год
**Оксфардскі электрычны званок** (англ.: Oxford Electric Bell, або *Clarendon Dry Pile*) — эксперыментальны электрычны званок, які быў створаны ў 1840 годзе і працуе амаль бесперапынна (выключаючы выпадковыя кароткія перапынкі, выкліканыя павышанай вільготнасцю) па цяперашні час.

Званок быў зроблены ў майстэрні Уоткіна і Хіла (англ.: Watkin and Hill) і набыты прафесарам фізікі Робертам Уокерам (англ.: Robert Walker). Знаходзіцца ў калідоры лабараторыі *Clarendon Laboratory* Оксфардскага ўніверсітэта ў Англіі і звоніць дагэтуль, нягучна, таму што знаходзіцца ў вітрыне за двума слаямі шкла.

Ён выкарыстоўвае электрастатычныя сілы прыцягнення, вагаючыся паміж двума металічнымі званамі з частатой 2 Гц. Выкарыстанне электрастатычных сіл прыводзіць да вельмі малога току спажывання ад дзвюх замбоніевых слупоў, якія заліты для герметычнасці серай, і дагэтуль ніхто дакладнае не ведае яго канструкцыю.

Оксфардскі электрычны званок не дэманструе вечны рух, як можа здацца на першы погляд. Усё залежыць толькі ад ёмістасці замбоніевых элементаў сілкавання і вельмі маленькага току спажывання. Таксама ён можа спыніць працу ад зносу механічных элементаў.

Зноскі
------

1. ↑  Ord-Hume, Arthur W. J. G. (1977). *Perpetual Motion: The History of an Obsession*. George Allen & Unwin. p. 172.  (англ.)
2. ↑  Электрычны званок, які працуе ўжо 175 гадоў запар
3. ↑  Oxford Electric Bell  (англ.)
4. ↑  The Clarendon Dry Pile Архівавана 21 студзеня 2013.  (англ.)
5. ↑  The Clarendon Dry Pile. Oxford Physics Teaching, History Archive. Retrieved 18 January 2008.  (англ.)
6. ↑  THE WORLD’S LONGEST EXPERIMENT Архівавана 3 сакавіка 2016.  (англ.)

Спасылкі
--------

* Oxford Electric Bell  (англ.)
* The Latest on Long-Running Experiments Архівавана 15 красавіка 2012.  (англ.)
* Weird Battery Still Runs 175 Years Later  (англ.)
* Оксфардскі электрычны званок
* Самыя доўгія эксперыменты Архівавана 16 лютага 2015.
**«Чаго́ хо́чуць жанчы́ны»** (англ.: What Women Want) — амерыканскі рамантычны камедыйны фільм з элементамі фантастыкі 2000 года рэжысёра Нэнсі Майерс.

Сюжэт
-----

Што рабіць, калі вы лічыце сябе выдатным працаўніком, і чакаеце прасоўвання па службе, а пасада дастаецца іншаму? Што рабіць, калі былая жонка выходзіць замуж, а дарослая дачка ўпэўнена, што вы дрэнны бацька? Што можа змяніць такі расклад? Ніку Маршалу дапамагае няшчасны выпадак, які надзяляе яго ўнікальным дарам — чытаць жаночыя думкі. Гэта здольнасць дае нямала магчымасцяў нашаму герою, уцягваючы яго ў вір любоўных прыгод ды камічных сітуацый, але ці зможа Нік зразумець, чаго сапраўды жадаюць жанчыны.

У ролях
-------

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Мэл Гібсан | Нік Маршал  Нік Маршал  |
| Хелен Хант | Дарсі Магуайр  Дарсі Магуайр  |

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Чаго хочуць жанчыны на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
**Aurelia** — гэта род медуз.

Біялагічнае апісанне
--------------------

Ёсць, па меншай меры, 13 відаў у родзе *Aurelia*, у тым ліку многія, якія да гэтага часу фармальна не апісаны. *Aurelia* — гэта добра вывучаная група сцюдзяністага зоапланктону, а *Aurelia aurita* найбольш вывучаны від у родзе; два іншыя віды, *Aurelia labiata* і *Aurelia limbata*, таксама былі даследаваны. Паколькі большасць папярэдніх даследаванняў роду былі зробленыя без выкарыстання генетычнай ідэнтыфікацыі, нельга станоўча атрыбутаваць вынікі большасці даследаванняў відаў.

Арэал
-----

*Aurelia aurita*
Віды роду могуць быць знойдзены ў Атлантычным, Паўночным Ледавітым і Ціхім акіянах і з’яўляюцца агульнымі для водаў берагоў Каліфорніі, Паўночнага Кітая, Японіі, Карэі, Аўстраліі, Новай Зеландыі, Чорнага мора, Інданезіі, усходняга ўзбярэжжа Злучаных Штатаў, а таксама Еўропы.

Зноскі
------

1. ↑  Dawson, Michael N (2003). "Macro-morphological variation among cryptic species of the moon jellyfish, *Aurelia* (Cnidaria: Scyphozoa)". *Marine Biology*. **143** (2): 369–379. doi:10.1007/s00227-003-1070-3.
2. 1 2  *Dawson, Michael N*. Aurelia species **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 25 сакавіка 2018. Праверана 12 жніўня 2008.
3. ↑  Arai, Mary Needler. *A Functional Biology of Scyphozoa*. London: Chapman and Hall. pp. 68–206.

Спасылкі
--------

* Выдатныя фатаграфіі Aurelia ў Нарвегіі
* Aurelia на Бермудскіх астравах
* Вэб-жывёльная разнастайнасць: Aurelia aurita
* Дрэва жыцця: жыццёвы цыкл Aurelia aurita
* Сусветны рэестр марскіх відаў: Aurelia aurita
* Медузы Scyphozoan
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пятроўская.
**Таццяна Антонаўна Пятроўская** (14 снежня 1946, г. Мінск — 9 чэрвеня 2000) — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка).

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1966 годзе Мінскае мастацкае вучылішча, у 1975 годзе Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. Вучылася ў М. Бяляева, В. Гаўрылава, С. Ларчанкі. Удзельніца мастацкіх выставак з 1975 года. 

Член Беларускага саюза мастакоў з 1988 года. 

Жыла ў г. Мінску. Памерла 9 чэрвеня 2000 года.

Творчасць
---------

Працуе ў галіне дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (кераміка). Асноўныя творы: дэкаратыўныя пласты для сталовай фабрыкі імя Н. Крупскай, рэльефы «Стары горад», вазы, скульптура, пластыка, свяцільнікі для Дома шлюбаў Цэнтральнага раёна (абодва ў г. Мінску), дэкаратыўныя рэльефы «Музыка» для Палаца культуры, пласты і дэкаратыўныя вазы для аптэкі (абодва ў г. Барысаве); дэкаратыўныя скульптуры «Ля электрычкі», «У разгар чэрвеня», «Канцэрт», «Суседка», «Раніца нядзельная», «Незабудкі»; кампазіцыі «Кветкі з саду», «Кветкі на захадзе сонца»; серыя талерак «Змрок»; вазы «Сінія мроі». 

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондах БСМ.

Літаратура
----------

* Пятроўская Таццяна Антонаўна // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.

Спасылкі
--------

* Таццяна Антонаўна Пятроўская на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

1. 1 2 3 4 5  Пятроўская Таццяна Антонаўна // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.
2. ↑  Таццяна Антонаўна Пятроўская на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
Старт Арыян-4 з касмадрома Куру, 14.06.1988
**Арыян** — серыя 3-ступенчатых ракет-носьбітаў на вадкім паліве для запуску штучных спадарожнікаў Зямлі. Створаны Еўрапейскім касмічным агенцтвам пры вядучай ролі Францыі і ФРГ. У эксплуатацыі з 1979 года. Карысны груз больш за 1700 кг пры вывадзе на пераходную арбіту з вышыні ў апагеі 36 000 км. Стартавая маса каля 200 тон, даўжыня 50 м (з карысным грузам), дыяметр 3,8 м.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
Крыніца Гіхон у Іерусаліме, сучасны выгляд
**Гіхон**, або **Геон** (іўр.: גיחון) — біблейская рака, што выцякае з рая. Мяркуецца, што назва паходзіць ад дзеяслова іўр.: גיח «вырывацца наперад». Звычайна гэты дзеяслоў дапасуецца да рэк, што вырываюцца з зямлі, або да дзіцяці падчас працэсу нараджэння.

У кнізе Быцця паведамляецца, што гэта адна з 4 рэк, якія бяруць пачатак у раі, яна абцякае краіну Куш. Тэолагі і гісторыкі імкнуліся атаясняць Гіхон з Нілам, Блакітным Нілам, пратокай ракі Еўфрат і іншымі рэкамі, што існуюць або існавалі на самой справе. Аднак пытанне аб магчымай лакалізацыі ракі Гіхон і краіны Куш застаецца спрэчным.

Назвы Гіхон і Геон пазней выкарыстоўваліся ў тапаніміцы і найменні архітэктурных пабудоў. Так, у Кедронскай даліне існавала крыніца Гіхон, у якой Марыя паласкала пялёнкі маленькага Ісуса.

Зноскі
------

1. ↑  The amazing name Gihon
2. ↑  Быццё, 2:13 **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 15 верасня 2015. Праверана 4 верасня 2018.
3. ↑  Где находился библейский рай? Архівавана 17 снежня 2018.
4. ↑  Discovering the World of the Bible

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Скарабагатаў.

**Віктар Іванавіч Скарабагатаў** (нар. 28 сакавіка 1958, Гомель) — беларускі інжынер і дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга політэхнічны інстытут, інжынер-электрык.

Працоўную дзейнасць пачаў падсобна-транспартным рабочым Марыйскага аддзялення Сярэднеазіяцкай чыгункі. Быў памочнікам машыніста кампрэсарных установак. Служыў у радах Узброеных Сіл. Працаваў электрамеханікам па ліфтах, майстрам, начальнікам участка № 8 Гомельскага завода вымяральных прыбораў, інжынерам-энергетыкам механізаванай калоны № 163 трэста «Захбамбудмеханізацыя», галоўным інжынерам жыллёва-камунальнай канторы аб’яднання «Гомельпрамбуд», галоўным энергетыкам арэнднага вытворчага будаўніча-мантажнага аб’яднання «Гомельпрамбуд», галоўным энергетыкам рэспубліканскага даччынага аўтатранспартнага ўнітарнага прадпрыемства «Аўтобусны парк № 1» горада Гомеля, галоўным энергетыкам адкрытага акцыянернага таварыства «Гомельскі аўтобусны парк № 1». Галоўны механік адкрытага акцыянернага таварыства «Гомельскі аўтобусны парк № 1».

Выбіраўся дэпутатам Наваполацкага гарадскога Савета дэпутатаў, членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны юбілейнымі медалямі «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.» і «65 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Скоробогатов Виктор Иванович Архівавана 22 кастрычніка 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь чацвёртага склікання
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Плякін.
**Іван Антонавіч Плякін** (1915, хутар Раманцы, Белгародская вобласць — 25 чэрвеня 1944, Шумілінскі раён) — Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

У Чырвоную Армію прызваны ў 1936—1938 гадах і ў 1941 годзе Ровенскім райваенкаматам Варонежскай вобласці. У 1942 годзе стаў афіцэрам, скончыўшы курсы малодшых лейтэнантаў.

24 чэрвеня 1944 года даручаная гвардыі капітану Плякіну мінамётная рота разам з пяхотай фарсіравала раку Заходняя Дзвіна ў раёне вёсак Буй (Бешанковіцкі раён) і Дворышча. На плацдарме ён за адзін дзень паспяхова адбілі тры контратакі непрыяцеля, неаднаразова уступаючы ў рукапашную схватку з ворагам. 25 чэрвеня 1944 года ён патануў пры пераправе праз раку Заходняя Дзвіна.

Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена пасмяротна 22 ліпеня 1944 года.

Пахаваны ў брацкай магіле вёскі Узрэчча.

Узнагароды
----------

* Герой Савецкага Саюза
* Ордэн Леніна
* Ордэн Аляксандра Неўскага
* Ордэн Чырвонай Зоркі

Зноскі
------

1. ↑  Плякин, Иван Антонович
2. ↑  ПОМНІКІ ГІСТОРЫІ **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 13 студзеня 2020. Праверана 31 сакавіка 2020.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.