recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Казар Дамела Ньівенхёйс**, вядомы таксама як **Сесар Дамела** (нідэрл. César Domela Nieuwenhuis; 15 студзеня 1900, Амстэрдам, Нідэрланды — 31 снежня 1992, Парыж, Францыя) — нідэрландскі мастак, графік, фатограф.

Біяграфія
---------

Сын Фердынанда Дамелы Ньівенхёйса, вядомага дзеяча нідэрландскага рабочага руху.

Мастак-самавучка. У 1919—1923 жыў у Асконе (Швейцарыя). Не маючы фармальнай, мастацкай адукацыі, раннія працы — пейзажы і нацюрморты, напісаныя з натуры, выкананы ім у вельмі стылізаванай манеры, зведзены да геаметрычных формаў. Пісаў пад уплывам, у вялікай ступені, кубізму.

У 1923 годзе, пасля знаходжання ў Парыжы, працаваў у Асконе і Берне, дзе стварыў свае першыя абстрактныя кампазіцыі. Развіваючы канструктывісцкі стыль, у 1923 г. пераехаў у Берлін, дзе зблізіўся з членамі ўплывовай «Лістападаўскай групы» і прыняў удзел у берлінскай выставе.

У 1924 годзе ён стаў самым маладым членам таварыства мастакоў «Стыль», цесна супрацоўнічаў са знакамітым Тэа ван Дусбургам і Пітам Мандрыянам. Праца з імі абумовіла зварот мастака да неапластычных кампазіцый, якія ён выставіў у тым жа годзе на першай персанальнай выставе ў Гаазе ў галерэі Андрэцх. Затым Дамела вярнуўся ў Берлін, дзе стварыў свае першыя трохмерныя карціны-рэльефы, якія, застаючыся неапластычнымі, паступова вызваляюцца ад строгага геаметрызму Мандрыяна. У Парыжы, куды ён прыехаў у 1933 годзе, Дамела выканаў вялікую серыю паліхромных рэльефаў, спачатку канструктывісцкіх, а потым мякчэйшых, у якія ён уводзіць самыя розныя матэрыялы: дрэва, медзь, сталь, а таксама фотамантажы і выразкі газетных аб’яў і, асабліва, пластык. Яго рэльефы на працягу некалькіх гадоў суправаджаліся варыяцыямі ў гуашы, тэмай якіх стала каларыстычная сімволіка.

У 1934 годзе ім была адкрыта студыя шаўкаграфіі для гравюр. У 1936 годзе Дамела прыняў удзел у выставе кубізму і абстрактнага мастацтва ў Музеі сучаснага мастацтва ў Нью-Ёрку.

Вялікія рэтраспектыўныя выставы работ Дамелы прайшлі ў 1972 у Кунстферайне ў Дзюсельдорфе і ў 1987 у Музеі сучаснага мастацтва горада Парыжа.

Зноскі
------

1. ↑  César Domela<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Cesar Domela Nieuwenhuis // Biografisch Portaal — 2009. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1868372'></a>
3. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
4. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>
5. ↑  César Domela-Nieuwenhuis // Photographers’ Identities Catalog Праверана 19 снежня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23892012'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q219555'></a>
**Інгеборг Сесілія Карола Бахер**, народжаная **Боклунд** (шведск.: Ingeborg Cecilia Carola Bacher; 18 чэрвеня 1866, Стакгольм, Швецыя — 18 студзеня 1942, Стакгольм, Швецыя) — шведская мастачка-вітражыст.

Біяграфія
---------

Сесілія Бахер спачатку вывучала жывапіс у свайго бацькі Ёхана Боклунда, а затым працягнула навучанне ў тэхнічнай школе Konstfack. Пасля заканчэння вучобы яна вучылася ў школе жывапісу Керсцін Кардон. Некаторы час Сесілія працавала сумесна са сваёй сястрой Цірай Графстрэм, але пазней усё больш пераходзіла на вітражны жывапіс. У 1895—1896 гадах яна працавала асістэнтам у Скандынаўскім музеі. У 1887—1891 гадах Сесілія была ўзнагароджана трыма стыпендыятамі Нацыянальнага савета па гандлі для навучання за мяжой у галіне вітражнага роспісу.
Бахер была прадстаўлена на Сусветнай выставе ў 1893 годзе, і яе праца была ўзнагароджана медалём. Яна, сярод іншага, стварыла вітражы ў царкве Густава Адольфа і царквы Святога Яна ў Стакгольме.

Сесілія выйшла замуж за банкіра Нільса Фрэдрыка Бахера (1856—1917).

Зноскі
------

1. ↑  Cecilia Bachér // Artists of the World Online, Allgemeines Künstlerlexikon Online, AKL Online / Hrsg.: A. Beyer, B. Savoy — B: K. G. Saur Verlag, Verlag Walter de Gruyter, 2009. — ISSN 2750-6088 — doi:10.1515/AKL<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q64'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41640909'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q496126'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19276262'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q324303'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98818'></a>
2. ↑  Ingeborg Cecilia Carola, f. 1866 i Klara Stockholms stad // Swedish Census 1900 — Riksarkivet. Праверана 26 верасня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q50287368'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1724971'></a>
3. ↑  FinnGraven.se<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q28009604'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
Аск і Эмбла на паштовай марцы Фарэрскіх астравоў.
**Аск і Эмбла** (стар.-сканд.: Askr ok Embla, «ясень» і «вярба»), у скандынаўскай міфалогіі першыя людзі, якіх яшчэ ў выглядзе драўняных правобразаў, нежывых і «пазбаўленых лёсу», знайшлі на беразе мора багі (у «Старэйшай Эдзе» — у песні «Прадраканне вёльвы» — гэта тры асы — Одзін (даў душу), Лодур (даў пачуцці), Хёнір (даў розум), а ў «Малодшай Эдзе» — «сыны Бора», то бок Одзін, Вілі і Ве). У «Малодшай Эдзе» Сноры Стурлусана замест Хёніра і Лодура з Одзінам падарожнічаюць Вілі і Ве. На марскім беразе яны сустракаюць не людзей, а два дрэвы, з якіх ствараюць дзве «нарыхтоўкі». Асы надзяляюць іх формай, якая ўласцівая людскаму роду з тых часоў, потым ўдыхаюць у іх жыццё, даюць ім «рух і розум», а затым успрыманне — маўленне, слых і зрок. Далей людзі атрымліваюць вопратку і імёны — Аск і Эмбла. Яны селяцца ў Мідгардзе і даюць пачатак чалавечага роду.

Літаратура
----------

* Wolfgang Golther: *Handbuch der germanischen Mythologie*. Leipzig 1875, neu aufgelegt Marix Verlag, 2004, S. 628 f.
* Jacob Grimm: *Deutsche Mythologie (3 Bd.e)*. Berlin, 4. Aufl. 1875-78 (Bd. 1, S. 473 f.); neu aufgelegt Marix Verlag, 2007, Bd. 1, S. 436 f.
* Paul Herrmann: *Deutsche Mythologie*. 1898, neu aufgelegt im Aufbau Verlag, 8. Aufl. 2007, S. 366
* Rudolf Simek: *Religion und Mythologie der Germanen*. Wissenschaftl. Buchgesellschaft, Darmstadt 2003, ISBN 3-534-16910-7

Спасылкі
--------

* Аскр // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Tjatsi.fo — Einführung in die Völuspá (англ.) (ням.) (дацк.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
Найбуйнейшыя шэльфавыя ледавікі Антарктыды.
     **Роса** (472 960 км²)
     **Ронэ-Фільхнера** (422 420 км²)
     **Эймеры** (62 620 км²)
     **Ларсена** (48 600 км²)
     **Рысер-Ларсена** (48 180 км²)
     **Фімбул** (41 060 км²)
     **Шэклтана** (33 820 км²)
     **Георга VI** (23 880 км²)
     **Заходні** (16 370 км²)
     **Уілкінса** (13 680 км²)
**Заходні шэльфавы ледавік** (англ.: West Ice Shelf) — адзін з найбуйнейшых шэльфавых ледавікоў у Антарктыдзе. Плошча 16370 км², вышыня над узроўнем мора да 70-100 м. Шэльфавы ледавік быў адкрыты і названы нямецкай палярнай экспедыцыяй пад кіраўніцтвам геолага і даследчыка Эрыха фон Дрыгальскага ў 1901-1903 гадах.

Мясцовасць у многіх месцах рассечана праваламі і расколінамі. Плошча ледавіка, у розны час змянялася, у сувязі з адколам буйных айсбергаў. У апошні час ледавік значна скараціўся, прыкладна на адну траціну.

У 1957-1960 гг. у цэнтральнай частцы ледавіка, на купале Завадоўскага, на працягу 3-х месяцаў (май - ліпень), працавала метэаралагічная станцыя «Дружба». Яшчэ дзве экспедыцыі праводзіліся ў 1964 і 1991 гг.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Спасылкі
--------

* Геалагічная служба ЗША (англ.). Архівавана з першакрыніцы 29 красавіка 2012. Праверана 10 чэрвеня 2010.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рот (значэнні).

**Сесілія Рот** (ісп.: Cecilia Roth; поўнае імя Сесілія Ротэнберг Рот (ісп.: Cecilia Rotenberg Rot); нар.8 жніўня 1958, Буэнас-Айрэс) — аргенцінская і іспанская кінаактрыса.

Біяграфія
---------

Яе бацька, Абраша Ратэнберг, які эміграваў у Аргенціну з Савецкага Саюза ў 1930-х гадах, — рэдактар і журналіст; маці, Дзіна Рот (народжаная Гуткіна, нар. 1933) — спявачка, выканаўца яўрэйскіх песень на ладзіна чылійскага сефардскага паходжання.

У 1976 годзе разам з братам і бацькам, якога пераследвалі ўзброеныя атрады мантанерас, пераехала з Аргенціны ў Іспанію, дзе пачала здымацца ў кіно. У 1979 годзе з’явілася ў фільме Івана Сулуэты «Успышка», які хутка стаў культавым. Шырокую вядомасць атрымала пасля роляў у фільмах Педра Альмадовара, Рот знялася ў шасці яго фільмах, уключаючы першую поўнаметражную стужку рэжысёра, «Пепі, Люсі, Бом і астатнія дзяўчыны» (1980). У 1995 годзе Рот вярнулася ў Аргенціну, здымалася ў аргенцінскіх, іспанскіх і мексіканскіх фільмах і тэлесерыялах, іграла ў тэатры. Здымалася ў Марсело Піньейра, Даніэля Бурмана, Алехандра Агрэсці і інш. Двойчы, у 1998 і 2000 гадах, была ўдастоена прэміі «Гоя» за лепшую жаночую ролю ў фільмах Арыстарайна і Альмадовара. У 2001 годзе была членам журы Венецыянскага кінафестывалю.

У 1999—2003 гадах была замужам за аргентынскім рок-музыкам, кампазітарам і кінарэжысёрам Фіта Паесам. Яе брат, Арыель Рот (Ariel Eduardo Rotenberg Gutkin, нар. 1960), таксама вядомы рок-музыкант, былы ўдзельнік гуртоў Tequila і Los Rodríguez.

Зноскі
------

1. ↑  cinenacional.com — 2001. Праверана 12 мая 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3610461'></a>
У Высокіх Татрах
**Заходнія Карпаты** — найбольш высокая і шырокая частка горнай сістэмы Карпат на тэрыторыі Чэхіі, Славакіі, Польшчы і Венгрыі.

Даўжыня каля 400 км, шырыня больш за 200 км. Хрыбты і ізаляваныя масівы накіраваны з паўднёвага захаду на паўночны ўсход. На поўначы вылучаюць сярэдневышынныя хрыбты Заходніх Бяскідаў, у цэнтральнай частцы — высока- і сярэднягорныя масівы Татры (найбольшая вышыня 2655 м, гара Герлахаўскі-Шціт), Нізкія Татры, Вялікая Фатра, на поўдні — сярэдневышынныя масівы з плоскімі вяршынямі Славацкіх Рудных гор, Шцяўніцкіх гор, Бюк, Матра і інш. Складзены пераважна з крышталічных парод і вапнякоў, на поўдні таксама і вулканічных парод. Мяшаныя і хваёвыя лясы, горныя лугі.

Тут размяшчаецца Татранскі нацыянальны парк, запаведнікі, курорты, развіваецца турызм, зімовыя віды спорту.

Гл. таксама
-----------

* Ніжнемараўская нізіна

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4079234-1 · NKC: ge131476 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ядро.
Розныя тыпы гарматнага ядра
**Ядро** — шарападобны суцэльны снарад ўдарнага дзеяння для кідальных машын і гладкаствольнай артылерыі. 

З сярэдзіны 14 ст. ядры былі каменнымі, з 15 ст. жалезнымі, затым чыгуннымі (для зброі вялікага калібра) і свінцовымі (для гармат малога калібра). З 16 ст. выкарыстоўваліся запальныя ядры. У 17 ст. атрымалі распаўсюджанне парахавыя полыя разрыўныя ядры - снарады (гранаты). У 2-й палове 19 ст. у сувязі з заменай гладкаствольных гармат наразнымі выйшлі з выкарыстання.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1.: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 243. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18. Кн. 1.).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ядро (артылерыя)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Ваенная Сыціна |
**Дамы па праспекце Незалежнасці, 31, 33, 35 і 34, 36, 38** — ансамбль жылых дамоў у Мінску. Размешчаны сіметрычна восі праспекта па баках аванплошчы. Пабудаваны ў 1951—1956 гг. паводле праекта архітэктара М. Баршча і Л. і Г. Аранаўскасаў.

Архітэктура
-----------

План 1-га паверха дома № 38
Дом № 33
Каланада між дамамі № 34 і 36
Уяўляюць сабой 2 аднолькавыя групы з трох 5-павярховых будынкаў. Фронт забудовы кожнай групы з’яўляецца самастойнай сіметрычнай кампазіцыяй. Сярэдні дом кожнай з груп прамавугольны ў плане з цзнтральным рызалітам, які акцэнтуе вось сіметрыі ўсёй франтальнай кампазіцыі. Верхні ярус рызаліта вырашаны ў выглядзе 4-калоннага порціка. Сярэднія дамы фланкіраваны Г-падобнымі ў плане будынкамі, якія завершаны невысокімі вуглавымі вежачкамі з увагнутымі шатровымі дахамі, пінаклямі. Група дамоў з паўднёвага цотнага боку аб’яднана каланадамі дарычнага ордара, якія прасторава звязаны з каланадай галоўнага ўвахода ў парк імя М. Горкага (1954 г. архітэктар Г. Заборскі). Паміж дамамі № 31, 33, 35 чыгунныя рашоткі. Сцены фасадаў усіх дамоў падзелены паміж 3-м і 4-м паверхамі шырокім міжпаверхавым поясам на 2 ярусы і завершаны балюстрадай. Пластыку фасадаў дамоў узбагачаюць лоджыі і балконы. Прасценкі ў верхнім ярусе дэкарыраваны рэльефнымі кампазіцыямі з картушаў, гірляндаў, медальёнаў. Буйное 2-яруснае чляненне фасадаў, увядзенне каланады надаюць забудове манументальны характар. У аснове планіровачнай структуры 4-кватэрная секцыя з трох 2-пакаёвых і адной 3-пакаёвай кватэр.

Літаратура
----------



* 259б. Жылыя дамы № 31, 33, 35 і 34, 36, 38 // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — Мінск. — 333 с.: іл. — ISBN 5-85700-006-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Даміно (значэнні).

**Даміно** — настольная гульня ў пластмасавыя або касцяныя пласцінкі, на якіх нанесены кропкі (ачкі), а таксама набор пласцінак для гэтай гульні (28 штук).

Правілы
-------

### Пачатак гульні

Кожнаму іграку даецца (звычайна) па 7 касцяшак (камешкаў). На кожнай касцяшцы напісаны па два лікі ад 0 да 6. Першым ходзіць той, у каго самы меншы двайная касцяшка (**0 | 0**, **1 | 1** , **2 | 2** , **3 | 3** і г.д.). Ігрок павінен пахадзіць ім жа.

### Гульня

Калі першы пахадзіў, то другі павінен падставіць касцяшку, у якой лік супадае з першым каменчыкам. Напрыклад: **1 | 1** \_ **1 | 2**. Далей ўсё працягваецца такім жа чынам. Напрыклад: **2 | 2** \_ **2 | 3** \_ **3 | 6** \_ **6 | 4**… З другога боку, там дзе (**2 | 2**), таксама можна ставіць касцяшкі. Але ўлічваючы, што ўсяго пласцінак 28, а кожнаму даецца па 7, усе астатнія 14 ляжаць збоку, і бяруцца калі адзін з ігракоў не можа пахадзіць. Калі ўсе адкладзеныя каменчыкі канчаюцца, і сярод іх няма патрэбнага, то ход перадаецца другому іграку.

### Канец гульні

Гульня заканчваецца перамогай таго, ў каго першага закончыліся ўсе каменчыкі, альбо «рыбай».

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
**Ян Карцан** (?, Вялічкі — 1611) — друкар i кнігавыдавец.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Вялічках. Паводле веравызнання — пратэстант. Друкарскай справе навучаўся ў Кракаве. Упершыню асталяваўся на працы ў мястэчку Лоск, дзе змяніў на пасадзе выдаўца Даніеля Лянчыцкага, які працаваў у магната Яна Кішкі і выехаў у Вільню. У 1576 выходзяць з так званай Замковай друкарні Яна Кішкі сачыненне С. Буднага «Аб галоўных палажэннях хрысціянскай веры» і праца Цыцэрона «Аб павіннасцях», перакладзеная на польскую мову С. Кашуцкім. За час працы ў Лоску з 1576 па 1580 гг. Карцан выпусціў сем кніг: пяць на польскай мове і дзве на лацінскай.

Пасля імя Карцана сустракаецца на выданнях, што выходзяць у Вільні. 31 ліпеня 1599 ён уступіў у законнае валоданне домам па вуліцы Бернардынскай, які адкупіў у віленскага мяшчаніна Захарыяша Амуратовіча. Першыя кнігі выдаўца віленскага перыяду: «Тлумачэнне малітваў» («Wyklad na modlitwie») С. Судровіса і «Новы запавет» («Nowy testament») датуюцца 1580 годам. У 1583 перавыдае ў Вільні сачыненне «Аб павіннасцях», а ў 1595 ўпершыню выдае сачыненне Цыцэрона «Кнігі аб старасці» ў перакладзе Б. Буднага. У гэты годзе таксама выдае «Гісторыю Іўдзейскай вайны» у дзвюх частках і сачыненне Казаковіча «Дух Данііла» — вершы па выпадку пахавання, напісаныя па-латыні і па-польску. У 1600 Я. Карцан выпускае сачыненне Юста Ліпсіуса «Аб сталасці» у перакладзе Я. Пятровіча, якое ў 1649 было перавыдана ў Кракаве і ў 1770 — у Вільні. Важнае месца ў гэтым раздзеле выдавецкага плану Карцана займаюць кнігі Я. Пратасавіча.

У самым канцы XVI — пачатку XVII стст. Карцан друкуе серыю падручнікаў. Каля 1599 года выходзіць «Лемантар» польскай мовы. У 1602 у Вільні выходзіць падручнік арыфметыкі — «Алгарытм», складзены ў свой час Бернардам Воевудкай. Пазней Карцан распачаў выпуск у Літве кніг па медыцыне, а таксама прыступіў да выпуску календароў («Новы і стары каляндар на год…1606»). Апошні раз подпіс Я. Карцана з’явіўся на брашуры З. Мічынскага («Oratio»), выдадзенай у студзені 1611 годзе.

За трыццаць гадоў працы з 1580 па 1611 г. Ян Карцан выдаў 101 кнігу на польскай, лацінскай і грэчаскай мовах; у тым ліку — сачыненні антычных аўтараў — 11, на маральна-этычныя тэмы — 4, навукова-вучэбная літаратура — 7, па медыцыне — 3, на палітычныя тэмы — 10, апісанне вандровак — 3, календары — 3, палемічная літаратура — 9, панегірыкаў — 22, тэалагічнага характару — 21, на іншыя тэмы — 8.

Пасля смерці Я. Карцана друкарня перайшла яго сыну Іосіфу.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Карцан Ян // Энцыклапедычны даведнік. Мысліцелі і асветнікі Беларусі. — Мн. 1995.
* Анушкин. А. На заре книгопечатания в Литве / Выд. «Mintis» — Вильнюс, 1970.
* *Самусiк А.Ф.* Вучэбна-метадычныя выданні Віленскай друкарні Я. Карцана (1580-1611) // Матэрыялы ХV міжнародных кнігазнаўчых чытанняў, Мінск, 4-5 красавіка 2019 г. / Нац. б-ка Беларусі ; склад. : Т.А. Сапега [і інш.]. Мінск, 2019. С. 197-201.
* Ян Карцан Архівавана 4 сакавіка 2016.
**Свята-Мікалаеўская царква** — мураваны праваслаўны храм у горадзе Мазыр Гомельскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Савецкая, 154.

Гісторыя
--------

Учынена ў 1993 годзе ў цагляным будынку ДТСААФ 1920-х гадоў.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры класіцызму. Прамавугольны ў плане будынак дынамічна нарастаючай асіметрычнай аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі. Яе дамінантай з’яўляецца акруглы вертыкальны аб’ём лесвічнай клеткі, завершаны адкрытай тэрасай пад навіссю; збоку ўваходная лоджыя з верхняй тэрасай. Двухсхільны дах ніжняга прамавугольнага ў плане аб’ёму малітоўнай залы завершаны па цэнтры цыбулепадобным купалам, 4-гранная званіца макаўкай. Фасады расчлянёны прамавугольнымі і арачнымі аконнымі праёмамі.

Зноскі
------

1. ↑  Мікалаеўская царква Архівавана 31 снежня 2022.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Свята-Мікалаеўская царква (Мазыр) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Свята-Мікалаеўская царква** — праваслаўны храм у в. Стары Крыўск Рагачоўскага раёна Гомельскай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў XIX стагоддзі з дрэва. 5 студзеня 2010 года храм згарэў. У 2012 годзе на месцы старога храма была ўзведзена мураваная царква.

Архітэктура
-----------

Помнік народнага дойлідства. Чатырохчасткавую падоўжна-восевую кампазіцыю фарміруюць прамавугольныя зрубы нізкага прытвора, бабінца, малітоўнай залы, апсіды. Элементы асіметрыі ў кампазіцыю ўносіць бакавы прыруб прыдзела. Над двухсхільным дахам бабінца ўзведзены чатырохгранны шатровы барабан. Вертыкальна ашаляваныя фасады прарэзаны невялікімі прамавугольнымі і арачнымі (у малітоўнай зале) аконнымі праёмамі.

Інтэр’ер
--------

Абразы «Маці Божая Апека» (мяжа 17 — 18 ст.), «Хрыстос на прастоле» (мяжа 19 — 19 ст.), «Маці Божая Ахтырская» і «Хрыстос» (сярэдзіна 19 ст.), «Флор і Лаўр» (2-я палова 19 ст.).

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Свята-Мікалаеўская царква (Стары Крыўск) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Мікалаеўская царква (Стары Крыўск) на сайце Radzima.org
* Свята-Мікалаеўская царква (Стары Крыўск) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Свята-Мікалаеўская царква** — мураваны праваслаўны храм у аграгарадку Лядна Слуцкага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Прыход храма Свяціцеля Мікалая Цудатворца быў зарэгістраваны 3 верасня 2008 года. Прыход прыстасаваў пад малітоўнае памяшканне сельскі дом.

8 сакавіка 2015 года, епіскап Слуцкі і Салігорскі Антоній здзейсніў чын закладкі каменя ў падмурак храма Свяціцеля Мікалая Цудатворца. 25 лістапада 2015 года Уладыка Антоній здзейсніў чын асвячэння купалоў і надкупальнага крыжа храма. 3 чэрвеня 2016 года былі асвечаныя званы для храма.

21 траўня 2017 года епіскап Слуцкі і Салігорскі Антоній здзейсніў чын асвячэння храма.

Пробашчам храма зэяўляецца іерэй Павел Сяргееў.

Зноскі
------

1. ↑  Мікалаеўская царква Архівавана 31 снежня 2022.
2. ↑  Свята-Мікалаеўская царква (Лядна) Архівавана 27 чэрвеня 2022.
**Якуб** — паводле дактрыны арганізацыі «Нацыя Ісламу», злы кніжнік, які стварыў белых людзей. Гэта адбылося на востраве Патмас. На стварэнне белых людзей Якуб патраціў 600 гадоў. Дактрына «Нацыі Ісламу» не тлумачыць прычын дзеянняў Якуба.

Канцэпцыю Якуба стварыў арганізатар «Нацыі Ісламу» Волэс Фэрд Мухэмэд. Ён вёў асобу Якуба да біблейскага патрыярха Якава, бацькі дванаццаці плямёнаў Ізраіля. 

У сучасных тлумачэннях НІ, Якуб — такая ж алегорыя на стварэнне белых людзей, як і біблейская гісторыя аб стварэнні жанчыны.

Матэрыялы
---------

1. ↑  паводле кнігі Элайджы Мухэмэда «Пасланне да Чорнага чалавека Амерыкі», агульны агляд кнігі прыведзены тут:  Архівавана 4 верасня 2006.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Мікалаеўская царква.
**Свята-Мікалаеўская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Малахоўцы, Баранавіцкі раён.

Царква ў імя свяціцеля Мікалая Цудатворца знаходзіцца на паўднёвай ускраіне вёскі. Пабудавана ў 1920-х гадах з дрэва, у пачатку 21 стагоддзя абкладзена цэглай.

Архітэктура
-----------

Твор народнага дойлідства. Адназрубная пад 4-схільным дахам пабудова з прамавугольнымі прырубамі апсіды з рызніцай і прытворам. Дах завершаны 4-гранным шатровым барабанам. Бакавыя фасады расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў арачных ліштвах і ўмацаваны контрфорсамі. Пры ўваходзе ўнутры бакавая лесвіца вядзе на хоры, апсіда вылучана іканастасам.

Вядзецца будаўніцтва званіцы.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007. — стар. 248.

Спасылкі
--------


* Свята-Мікалаеўская царква (Малахоўцы) на сайце Radzima.org
* Свята-Мікалаеўская царква (Малахоўцы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Мікалаеўская царква.

**Свята-Мікалаеўская царква** — мураваны праваслаўны храм у горадзе Смалявічах Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў пачатку XXI стагоддзя з цэглы.

Архітэктура
-----------

Знаходзіцца ў цэнтры горада. Вырашана па каноне 4-часткавага храма 2-й палавіны 19 ст.: 2-ярусная (васьмярык на чацверыку) шатровая званіца з макаўкай, кароткая трапезная, кубападобная малітоўная зала, завершана над шатровым дахам цыбулепадобнай галоўкай, апсіда з рызніцамі. Фасады расчлянёны вузкімі арачнымі аконнымі праёмамі з броўкамі, крапаваны лапаткамі.

Зноскі
------

1. ↑  Свята-Мікалаеўская царква Архівавана 31 снежня 2022. на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Мікалаеўская царква.
**Свята-Мікалаеўская царква** — помнік архітэктуры псеўдавізантыйскага стылю ў Петрыкаве (сучасная вул. Ліпунова). Пабудавана ў 1910-я гг. з цэглы на месцы храма 1830 г.

Архітэктура
-----------

Царква з боку апсіды
Мураваны будынак мае крыжападобную кампазіцыю з трохапсіднай алтарнай часткай. Сяродкрыжжа ўвянчанае вялікім светлавым барабанам з купалам. Пры ўваходзе размешчаная трох'ярусная вежа-званіца з купалам, завершаным галоўкай. У аснове архітэктурна-пластычнага рашэння фасадаў арсенал дэкаратыўных сродкаў старажытнарускага царкоўнай архітэктуры: закамары, кілепадобныя ліштвы арачных аконных праёмаў, аркатурныя фрызы, паяскі, сухарыкі, уразныя вуглавыя калонкі.

Інтэр'ер
--------

Інтэр'ер царквы
Унутраная прастора нарастае ад нізкай трапезнай праз цыліндрычныя скляпенні прыдзелаў да круглага барабана ў цэнтры, абапёртага на магутныя аркі. Абразы 1-й палавіны 19 ст. «Благавешчанне», «Маці Божая з дзіцем».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------


* Свята-Мікалаеўская царква (Петрыкаў) на сайце Radzima.org
* Свята-Мікалаеўская царква (Петрыкаў) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Ян Калікставіч Ольскі (Кулікоўскі)** (1898, маёнтак Бутрымавічы, Трокскі павет, Віленская губерня (цяпер — Літва — 27 лістапада 1937) — Старшыня ДПУ БССР (1921—1923) .

Біяграфія
---------

Паляк. У 1917—1918 гадах прымаў удзел у Кастрычніцкім узброеным паўстанні ў Петраградзе, знаходзіўся на партыйнай і савецкай рабоце ў Вільні, служыў у Чырвонай Арміі.

З 1919 года ў органах дзяржаўнай бяспекі: начальнік аператыўнай часці, часова выконваючы абавязкі начальніка АА 16-й арміі, начальнік інфармацыйнага аддзялення АА і асобаўпаўнаважаны АА Заходняга фронту, начальнік АА 1-й Польскай Чырвонай арміі, начальнік АА 16-й арміі.

З 1921 года па 1923 год — старшыня НК БССР, затым старшыня ДПУ БССР. У 1923—1930 гадах — начальнік аддзялення, памочнік начальніка КРА АДПУ пры СНК СССР, начальнік аддзела пагранічнай аховы, галоўны інспектар Галоўнай інспекцыі войскаў АДПУ і начальнік Вышэйшай пагранічнай школы АДПУ пры СНК СССР.

З 1930 года — начальнік АА АДПУ пры СНК СССР. У 1931 годзе адкамандзіраваны ў распараджэнне ЦК ВКП(б) і ў далейшым працаваў на кіруючых пасадах у сістэме грамадскага харчавання. Апошняя пасада — начальнік Галоўнага ўпраўлення сталовых, рэстаранаў, кафэ і буфетаў «Саюзнархарч».

Узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга.

Арыштаваны 30 мая 1937 года «як удзельнік шпіёнскай і тэрарыстычнай польскай арганізацыі». 27 лістапада 1937 года Ваеннай Калегіяй Вярхоўнага суда СССР асуджаны па артыкулах 58-1 «а», 58-8 і 58-11 КК РСФСР да ВМП. Прыгавор прыведзены ў выкананне ў той жа дзень. Рэабілітаваны пастановай Ваеннай Калегіі Вярхоўнага суда СССР ад 19 лiстапада 1955 года.


| ⛭Кіраўнікі савецкіх органаў дзяржбяспекі НК-ДПУ-АДПУ-НКУС-НКДБ-МДБ-КДБ Беларускай ССР |
| --- |
| Старшыні Надзвычайнай Камісіі БССР | Віктар Яркін (1918 — 1920) • Аляксандр Ротэнберг (1920 — 1921) |  |
| Старшыні Дзяржаўнага Палітычнага Упраўлення БССР | Ян Ольскі (1921 — 1923) • Станіслаў Пінталь (1923 — 1924) • Піліп Мядзведзь (1924 — 1925) • Раман Піляр (1925 — 1929) • Рыгор Рапапорт (1929 — 1931) • Станіслаў Рэдэнс (1931) • Герман Матсон (1931 — 1932) • Леанід Закоўскі (1932 — 1934) |
| Народныя камісары ўнутраных спраў БССР | Леанід Закоўскі (1934) • Ізраіль Ляплеўскі (1934 — 1936) • Георгій Малчанаў (1936 — 1937) • Барыс Берман (1937 — 1938) • Аляксей Наседкін (1938) • Лаўрэнцій Цанава (1938 — 1941) |
| Міністры дзяржаўнай бяспекі БССР | Лаўрэнцій Цанава (1943 — 1951) • Міхаіл Баскакаў (1952 — 1953) |
| Старшыні Камітэта дзяржаўнай бяспекі БССР | Аляксандр Перапяліцын (1954 — 1959) • Васіль Пятроў (1959 — 1970) • Якаў Нікулкін (1970 — 1980) • Веніямін Балуеў (1980 — 1990) • Эдуард Шыркоўскі (1990 — 1991) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Мікалаеўская царква.
**Свята-Мікалаеўская царква** — праваслаўны храм у Манхэтэне. Царква пабудаваная на месцы разбураных падчас тэракта будынкаў, адпавядае форме, але не духу візантыйскіх купальных цэркваў.

Гісторыя
--------

Грэцкая праваслаўная царква Святога Мікалая, якая адкрылася ў Нью-Ёрку ў снежні 2022 года, была пабудавана на месцы ранейшай аднайменнай царквы ХІХ стагоддзя, разбуранай падчас тэрактаў 11 верасня 2001 года.

Архітэктура
-----------

Цэркаўка з белага і шэрага мармуру, які чаргуецца палосамі, тварэнне знакамітага іспанскага архітэктара Сант’яга Калатрава. Будынак новай царквы па задуме заказчыкаў павінен «паважаць традыцыі і літургічныя патрэбы Грэцкай праваслаўнай царквы, але ў той жа час адлюстроўваць той факт, што мы жывём у ХХІ стагоддзі».

Царква па форме адпавядае самай старажытнай з візантыйскіх мадэляў: яна ўяўляе крыжова-купальны храм, чатыры куты якога адгароджаны для літургічных мэт ці захавання рыз і іншых царкоўных рэчаў. Звонку гэтыя кутнія памяшканні ў вобразе чатырох прысадзістых веж нібы сціскаюць купал, як бы стрымліваючы ціск яго кантаваных рэбраў.

Рыфленая і рэльефная маса без вокнаў бачыцца як абстрактная скульптура, нібы высечаная з адзінага мармуровага блоку.

Двухпавярховае крыло перад царквой вядзе наведвальніка праз старажытную паслядоўнасць порціка, экзана́ртэкса і прытвора да круглага нефа.

Спасылкі
--------

* Глядзіце, якую праваслаўную царкву збудавалі на месцы тэракта 11 верасня ў Нью-Ëрку ФОТЫ
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Ганьск.

**Ганьск Другі** (польск.: Hańsk Drugi) — вёска ў Польшчы, за 20 км на паўднёвы захад ад Уладавы і за 60 км на ўсход ад Любліна.

Уваходзіць у склад гміны Ганьск Уладаўскага павета Люблінскага ваяводства.

У 1975—1998 гадах населены пункт адносіўся да Хэлмскага ваяводства. Да 1967 года мясцовасць складала адзіны населены пункт Ганьск, які быў падзелены ў гэтым годзе на Ганьск Первшы, Ганьск Другі і Ганьск-Калонію, якія атрымалі статус салецтваў.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
Édouard-Henri Avril.
«**Музей сексу**» адкрыў свае дзверы 5 кастрычніка 2002 на куце Пятай Авеню і 27-ай Вуліцы ў горадзе Нью-Ёрку (ЗША), пад скарочаным назвай «**MoSex**» (што сугучна з фразай: «Больш сексу»). Экспазіцыя музея распавядае аб развіцці і змене сексуальнай культуры ў Амерыцы. У цяперашні час «Музей Сексу» мае сем пастаянных выстаў і тры вэб-праекту анлайн.

Заснавальнік і кіраўнік «Музея Сексу», Дэніела Глака (Daniel Gluck). Загарэўшыся ідэяй стварэння такой установы яна цалкам прысвяціла сябе даследаванню гісторыі, развіцці і культурнага значэння чалавечай сексуальнасці. У адпаведнасці з гэтай ідэяй, музей імкнецца да адкрытасці ў абмеркаваннях пытанняў аб сексе, падаючы публіцы апошнія дасягненні і адкрыцці сучаснай навукі. «Музей Сексу» збірае свае экспанаты па ўсім міры. Прыватная калекцыя папаўняецца матэрыяламі з розных кантынентаў і аб разнастайных культурах, дэманструе розныя перыяды часу. Супрацоўнікі збіраюць, захоўваюць і аналізуюць матэрыялы СМІ, калекцыі малюнкаў і карцін, фатаграфіі, кінафільмы і відэазапісы, старажытныя экспанаты і новыя тэхналогіі.

З'яўляючыся адным з цэнтраў сексуальнай адукацыі, музей мае разнастайную праграму мерапрыемстваў, уключаючы тэатралізаваныя паданні, лекцыі і семінары. Наведвальнікі могуць наведаць і электронную краму музея, які прапаноўвае багаты асартымент сексуальна-эратычных тавараў і цацак.

Але не ўсё могуць наведаць «Музей Сексу». Жадаючаму ўбачыць яго экспанаты павінна быць не менш 18 гадоў.

Медыя
-----

* Віртуальны музей сексу ў Нью-Ёрку Архівавана 5 красавіка 2008.

Гл. таксама
-----------

* Сексуальныя цацкі
* Музей эратычнага мастацтва

Спасылкі
--------

* У Нью-Ёрку адчыняецца музей сексу
**Музей фінскай архітэктуры** (фінск.: Suomen arkkitehtuurimuseo, шведск.: Finlands arkitekturmuseum) — музей у горадзе Хельсінкі (Фінляндыя).

Агульныя звесткі
----------------

Выставачная зала
Інтэр'ер музея
Музей быў заснаваны ў 1956 годзе і з'яўляецца другім найстарэйшым у свеце музеем  архітэктуры. Музей фінскай архітэктуры быў створаны на базе  фатаграфічнай калекцыі фінскай асацыяцыі архітэктараў (SAFA), якая была створана ў 1949 годзе.

Музей арганізуе выстаўкі ў Фінляндыі і за мяжой. Музей мае архіў і  бібліятэку і падае тэхнічныя, навукова-даследчыя, выдавецкія і інфармацыйныя паслугі.

Будынак музея быў спраектаваны Магнусам Ш'ерфбекам ў стылі неарэнесансу, будаўніцтва было завершана ў 1899 годзе. Спачатку дом выкарыстоўваўся для размяшчэння навуковых арганізацый і ўстаноў універсітэта. Музей пераехаў у гэты будынак у 1981 годзе, да гэтага ён размяшчаўся ў будынку былога драўлянага павільёна ў Кайвапуйста.

Музей размяшчаецца на трох паверхах. На першым паверсе знаходзяцца касы, кнігарня і бібліятэка. На другім паверсе - часовыя  выстаўкі, на трэцім - пастаянная экспазіцыя, архіў і адміністрацыя музея.

Музей увесь час арганізуе выстаўкі, прысвечаныя фінскай і замежнай архітэктуры. У любы момант часу ў музеі адначасова праходзяць дзве выстаўкі. На выстаўках прадстаўлены работы вядомых архітэктараў, работы пераможцаў архітэктурных конкурсаў і г. д.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Музей фінскай архітэктуры
* Афіцыйны сайт музея Архівавана 26 верасня 2008.

1. ↑   Праверана 30 студзеня 2020.
2. ↑  Buildings Protected by Detailed Plans of the City of Helsinki Праверана 26 студзеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q60981797'></a>
3. ↑  Helsingin rakennukset (rakennukset karttakohteina, Paikkatietoydin) //  Праверана 28 красавіка 2020.
**Гапласпарыдыі** (*Ascetosporea* ці *Haplosporidia*) — паразітычныя арганізмы.

Сістэматыка
-----------

Адны лічаць гапласпарыдыі атрадам класа кнідаспарыдый, іншыя збліжаюць іх з грыбамі.

Да гапласпарыдый адносяць 5 родаў, якія ўключаюць каля 40 відаў.

Спосаб жыцця
------------

Гапласпарыдыі паразітуюць у тканках розных беспазваночных — немертын, чарвякоў, ракападобных, насякомых, малюскаў і інш. Гапласпарыдыі ўтвараюць ў жывёле-гаспадары невялікія шмат’ядравыя плазмодыі, у якіх фармуюцца дробныя споры (5—10 мк), пазбаўленыя стракальных капсул. Гапласпарыдыі распаўсюджаныя паўсюдна. Гібелі жывёл-гаспадароў пад уздзеяннем гапласпарыдый не назіралася.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778062091 |
Пампеі. III—II стагоддзе да нашай эры
**Музей эратычнага мастацтва**, скар.: **музей эротыкі** — музейная ўстанова, якая спецыялізуецца на дэманстрацыі твораў мастацтва сексуальна-эратычнага характару, гісторыі і каранёў сексуальна-эратычных узаемаадносін, асветы, гігіены і медыцынскай пісменнасці. Часта таксама завуцца секс-музеямі. Секс-музеі перацярпелі бум росквіту і былі найбольш папулярныя ў Еўропе ў перыяд з канца 60-х гадоў мінулага стагоддзя і да канца 70-х. Гэты гістарычны перыяд часу замацаваў за сабой назву «сексуальная рэвалюцыя». Пачынальна з 1990-х і да цяперашняга часу сталі звацца музеямі эротыкі або эратычнага мастацтва.

Гл. таксама
-----------

* Сексуальныя цацкі
* Музей сексу, Нью-Ёрк
* Эротыка

Спасылкі
--------

Геркулес з мужчынам перад узбуджаным быком. 550 да нашай эры
* У Нью-Ёрку адчыняецца музей сексу
* Голая праўда музеяў міру
* Музей сексу ў Бразіліі
* Музей сексу ў Карэі Архівавана 18 мая 2007.
* Пражскі музей сексу Архівавана 6 мая 2007.
* Секс музей у Галандыі Архівавана 10 кастрычніка 2008.
**Негвалтоўнае супраціўленне** — тэорыя і практыка дасягнення палітычных мэтаў без ужывання гвалту. Гэта дасягаецца шляхам грамадзянскага непадпарадкавання, забастовак, адмовы ад супрацоўніцтва, байкоту, сімвалічных пратэстаў і інш. Існуюць даследаванні, якія паказваюць, што эфектыўнасць мірных пратэстаў перавышае эфектыўнасць пратэстаў з ужываннем гвалту.

Эфектыўнасць
------------

Як паказалі даследаванні палітолага Эрыкі Чэновес, негвалтоўны супраціў — найбольш эфектыўны спосаб прымушэння кіруючых элітаў да пераўтварэнняў і саступак. Пры гэтым, некаторыя даследаванні сцвярджаюць, што эфектыўнасць мірных пратэстаў прыкладна ўдвая перавышае эфектыўнасць пратэстаў з ужываннем гвалту; а для поспеху неабходны ўдзел у пратэстах **3,5 % насельніцтва краіны**.

Зноскі
------

1. ↑  «It-only-takes-35-of-people-to-change-the-world», BBC, 14.05.2019
2. ↑  «success-nonviolent-civil-resistance»
3. ↑  It only takes 3,5 % of people to change the world, BBC, 20.10.2019
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Ганьск.
**Ганьск Первшы** (польск.: Hańsk Pierwszy, да 1967 года — **Ганьск**, таксама **Ганск**) — вёска ў Польшчы, за 20 км на паўднёвы захад ад Уладавы і за 60 км на ўсход ад Любліна. Уваходзіць у склад Уладаўскага павета Люблінскага ваяводства, сядзіба гміны Ганьск. Насельніцтва на 2018 год — 959 чалавек.

Гісторыя
--------

Першая захаваўшаяся дакументальная згадка пра Ганьск адносіцца да 1372 года. У дакуменце, які захоўваецца ў Люблінскім дзяржаўным архіве, згадваецца двор, уласнікам якога быў Ян Ганскі. Усе будынкі былі драўлянымі, маёнтак уключаў каля 7500 валок зямлі, у тым ліку лугі, балоты і лясы.

У часы Польскага Каралеўства вёска была цэнтрам ардынацыі Ганскіх, якая налічвала да 10 тысяч моргаў ворнай зямлі. У ваколіцах вёскі захаваліся рэшткі гарадзішча-крэпасці часоў сярэднявечча. 

На 1827 год у вёсцы, якая тады была часткай Царства Польскага, быў 81 двор і пражывала 615 чалавек. З 1867 года — у складзе Сядлецкай губерні.

Станам на 10 верасня 1921 года ў вёсцы было 64 дамы (з іх 1 бязлюдны) і 411 жыхароў, з якіх:

* 198 мужчын і 213 жанчын;
* 305 праваслаўных, 88 каталікоў, 10 іўдзеяў, 8 евангельскіх хрысціян;
* 307 «тутэйшых», 86 палякаў, 10 габрэяў, 7 немцаў, 1 чалавек іншай нацыянальнасці[*крыніца?*].

Да 1967 года вёска насіла назву Ганьск і ўключала ў сябе тэрыторыі цяперашніх асобных вёсак Ганьск Другі і Ганьск-Калонія. У 1954—1972 гадах вёска была сядзібай аднайменнай грамады. У 1975—1998 гадах вёска адміністрацыйна ўваходзіла ў склад Хэлмскага ваяводства.

Сёння мясцовасць мае статус салецтва і з’яўляецца сядзібай вясковай гміны Ганьск, рымска-каталіцкай парафіі Святога Раймунда і Ганьскага дэканата.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ганьск Первшы
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мешчанінаў.
**Аскар Мешчанінаў** (9/21 красавіка 1884, Віцебск — 14 ліпеня 1956, Лос-Анджэлес) — беларускі, расійскі, французскі і амерыканскі скульптар

, прадстаўнік Парыжскай школы.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў школе Іегуды Пэна ў Віцебску. У 1905—1906 гадах вучыўся ў Адэскім мастацкім вучылішчы, у 1907 годзе з'ехаў у Парыж. Там вучыўся ў французскіх скульптараў, атрымаў прызнанне ў Еўропе. Падчас Другой сусветнай вайны з'ехаў у ЗША. Сябраваў і шчыльна супрацоўнічаў з Амедэа Мадыльяні, Хаімам Суціным, Дыега Рыверам, якія пісалі яго жывапісныя партрэты.

Цікавыя факты
-------------

Бронзавая скульптура Мешчанінава «Мужчына з мёртвым дзіцём» (1952) набытая «Белгазпрамбанкам» у прыватнага калекцыянера. Скульптура была адной з апошніх прац скульптара і прысвечана Халакосту. Гэта першы вернуты ў Беларусь твор сусветна вядомага скульптара.

Зноскі
------

1. ↑  *Ігар Карней*. Творы Бакста і Мешчанінава вярнуліся ў Беларусь **(нявызн.)**. *Беларуская служба Радыё «Свабода»* (31 студзеня 2015). Праверана 29 жніўня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Аскары́ды** (*Ascarididae*) — сямейства круглых чарвей, паразіты тонкага кішэчніка чалавека і жывёл.

Буйных чэрві, іх даўжыня можа дасягаць 40 сантыметраў. Паразітуючы ў органах страўнікава-кішачнага тракту, выклікаюць аскарыдоз. Аскарыды могуць выклікаць пашкоджанне сценкі тонкага кішэчніка, яго непраходнасць, перфаратыўны перытаніт, бранхіт, ачаговыя пнеўманіі, крывахарканне, захворванні печані і падстраўнікавай залозы.

Апісанне
--------

Цела (даўжыня 15—40 см) верацёнападобнае. Самкі даўжэйшыя за самцоў. Задні канец у самак роўны, у самцоў закручаны. Рот з трыма (у некаторых відаў яшчэ і з прамежкавымі) губамі.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Размнажаюцца без прамежкавых гаспадароў. Самка аскарыды за суткі адкладвае да 250 тыс. яец, з іх за 5—20 і больш сутак развіваюцца лічынкі, якія астаюцца ў яйцы. Аптымальпая тэмпература для развіцця яец 24 °С. Калі тэмпература ніжэйшая за 12 ці вышэйшая за 36 °С, развіццё спыняецца, але жыццяздольнасць не траціцца.

3 ежай і вадой яйцы аскарыд, у якіх ёсць інвазійпыя лічынкі, трапляюць у арганізм жывёл і чалавека. У кішэчніку лічынкі вызваляюцца ад покрываў яйца, прасвідроўваюць слізістую абалонку кішак і рухаюцца па крыві праз варотную вену, печань, сэрца да лёгкіх, пранікаюць у бронхі, трахеі, адкашліваюцца ў рот і зноў праглынаюцца. У кішэчвіку ператвараюцца ў дарослых паразітаў, якія праз 2—2,5 мес. пачыпаюць адкладваць яйцы.

Літаратура
----------

* *Рачкоўская А.* Аскарыды // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* Аскариды // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777643611 |
**Чэрнаводская АЭС** (рум.: Centrala Nucleară de la Cernavodă) — атамная электрастанцыя ў Румыніі, найбуйнейшы вытворца электраэнергіі краіны. Знаходзіцца на тэрыторыі аднайменнага гарсавета Чэрнаводэ. Па стане на 2013 год, першая і адзіная АЭС у краіне.

Станцыя была спраектавана канадскай дзяржаўнай кампаніяй **Atomic Energy of Canada Limited** (**AECL**) яшчэ ў 1980-х гадах, у эпоху кіравання Нікалае Чаўшэску. АЭС выкарыстоўвае цяжкаводныя вода-вадзяныя рэактары PHWR ад AECL. У якасці запавольніка нейтронаў выкарыстоўваецца цяжкая вада, вырабленая ў горадзе Драбета-Турну-Северын (выпускаецца і ў г. Турну-Мэгурэле), а для астуджэння — вада з канала «Дунай — Чорнае мора».

Выточны праект станцыі прадугледжваў пабудову пяці энергаблокаў. Цяпер у прамысловай эксплуатацыі знаходзяцца два энергаблокі з рэактарамі PHWR (CANDU). Яшчэ тры часткова пабудаваныя блокі (таксама з рэактарамі PHWR) размешчаныя на той жа пляцоўцы. Іх будаванне было спынена ў самым канцы эпохі Чаўшэску. Трэці і чацвёрты энергаблокі знаходзяцца на стадыі завяршэння. Іх збудаванне, як чакаецца, завершыцца ў 2014 годзе і 2015 годзе адпаведна. Пра дабудаванне пятага блока гаворка пакуль не ідзе.

За захаванасць трох энергаблокаў, якія будуюцца, (з трэцяга па пяты) адказвае CNE-INVEST.

Сярэднегадовае выпрацаванне станцыі — 5.613 ГВт⋅г. Гэта прыкладнае ад 18% да 20 % электраэнергіі, штогод спажыванай Румыніяй.

Зноскі
------

1. ↑  Договор о нераспространении ядерного оружия. Проблемы продления: Румыния — Служба внешней разведки Российской Федерации, 2000 Архівавана 31 сакавіка 2016.
2. ↑  MOLDNEWS || На Чернаводской АЭС в Румынии произошло экстренное отключение одного из двух реакторов **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 28 студзеня 2013. Праверана 10 студзеня 2013.
3. ↑  Аварийно отключен один из реакторов румынской АЭС "Чернаводэ" — «Российская газета», 08.11.2012
4. ↑  На единственной в Румынии АЭС произошло экстренное отключение реактора — «Российская газета», 10.01.2013

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме АЭС Чэрнаводэ
* Афіцыйны сайт Архівавана 5 верасня 2011.
* Відэафільм CBC аб будаўніцтве станцыі
**Усходнія Карпаты** — найбольшая па працягласці сярэдняя частка Карпат у Румыніі, Украіне, Славакіі і Польшчы, паміж пераваламі Тыліцкім на поўначы і Прэдзял на поўдні. Даўжыня каля 750 км. Вышыня да 2305 м (г. П'етрас ў масіве Родна). Складзены пераважна пясчана-гліністымі тоўшчамі мелавога, палеагенавага, у асноўным неагенавага ўзросту; у восевай зоне выступаюць дакембрыйскія крышталічныя сланцы і кварцыты; на захадзе - масівы з крышталічных (Родна) і вулканічных неагенавых парод (Харгітэй, Кэліман і інш). Радовішчы марганцавых руд, цынку, свінцу, медзі, каменнай солі, ва ўсходніх перадгор'ях - нафты, газу. Усходнія Карпаты падзяляюць шырокія і глыбокія даліны на шэраг хрыбтоў і масіваў (Марамурэш, Гарганы, Чарнагора, Бяшчады, Родна, Кэліман, Вранча, Таркэў і інш.) На вышыні звыш 2000 м сляды аледзянення. Большая частка гор пакрыта змяшанымі і цёмнахваёвымі лясамі (бук, елка, піхта, хвоя), у ніжнім поясе - букавыя лясы.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Усходнія Карпаты

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4075749-3 · NKC: ge131388 · VIAF: 236811820 |
Аўтаматызаваны дыстанцыйна-кіраваны наглядальна-агнявы комплекс «Адунок»
Шматмэтавы плаваючы браніраваны аўтамабіль беларускай вытворчасці Віцім 4x4 з баявым модулем «Адунок»
**Адунок** — беларускі аўтаматызаваны дыстанцыйна-кіраваны наглядальна-агнявы комплекс распрацоўкі віцебскага (КБ) ААТ «Канструктарскае бюро „Дысплей"».

Апісанне
--------

Уяўляе сабой дыстанцыйна кіраваны модуль, абсталяваны камерамі шырокага і вузкага палёў зроку, цеплавізарам і лазерным далямерам. Агнявы складнік можа камплектавацца рознымі тыпамі ўзбраення. Уся сістэма змантавана на паваротнай платформе, якая забяспечвае кругавое назіранне і паразу мэтаў. Магчымы мантаж комплексу на рухомых аб’ектах.

Комплекс прызначаны для дыстанцыйнага назірання і паразы лёгкабраніраваных мэтаў (у залежнасці ад камплектацыі) і жывой сілы праціўніка, аховы дзяржаўнай мяжы і іншых асабліва важных аб’ектаў. Прадугледжана магчымасць ўстаноўкі комплексу на браняваныя і іншыя рухомыя аб’екты, як сухапутныя, так і марскія.

У залежнасці ад задач, асноўным узбраеннем могуць служыць кулямёты ПКТ, НСВТ, «Корд» і станковы гранатамёт АГС-17. Дадаткова могуць быць устаноўлены супрацьтанкавыя гранатамёты РПГ-26 або РГШ-2. У цэлым, «Адунок» уяўляе сабой вузкаспецыялізаваны стралковы комплекс. Узбраенне усталёўваецца на стабілізаваную платформу, якая верціцца на 360°, максімальны вугал узвышэння — 60°.

Блок назірання і цэлеўказання здольны выяўляць цэлі на далёкасці 2000 м з выкарыстаннем відэакамер і 100 м з выкарыстаннем цеплавізара. Рэалізавана аўтаматычнае суправаджэнне цэлі, якое падвышае верагоднасць паразы цэлі ў баі.

Эксплуатанты
------------

* Беларусь Беларусь
* Інданезія Інданезія

Зноскі
------

1. ↑  КБ «Дисплей», новые направления деятельности (рус.) // Вестник Авиации и космонавтики. — М. 2014. — № 1-2. — С. 26-29.
2. ↑  Пётр Рогожевский. Оборонный сектор экономики республики Беларусь // Военный парад : журнал. — 2009. — Март-апрель (№ 2 (92)). — С. 62, 63.
3. ↑  Боевые роботизированные комплексы: не вместо, а вместе
4. 1 2  *Christopher F Foss*. Step-change in firepower [INDODEF16-D2] **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Jane’s*. Архівавана з першакрыніцы 4 лістапада 2016.
5. ↑  «АДУНОК-2В»: двойной огонь **(нявызн.)**. *Национальная оборона*.
6. ↑  SIPRI: Кризисы стимулируют торговлю оружием в мире

Літаратура
----------

* КБ «Дисплей», новые направления деятельности // Вестник Авиации и космонавтики. — М. 2014. — № 1-2. — С. 26-29.

Спасылкі
--------

* Сайт распрацоўшчыка
* «АДУНОК»: защита и осведомленность Архівавана 28 жніўня 2021. // Военно-промышленный курьер, 2014
* Новые изделия КБ «Дисплей» для силовых структур Архівавана 28 жніўня 2021. // Оружие России, 2009
**Музей сялянскага мастацтва Румыніі** — установа культуры ў Бухарэсце (Румынія). Музей размешчаны на шашы Кісялёва.

Гісторыя
--------

Музей заснаваны ў 1906 годзе. Першым кіраўніком музея на працягу сарака гадоў быў гісторык Аляксандру Цыгара-Самуркаш.

У 1944 годзе ў будынку быў арганізаваны Музей Леніна і Сталіна. Арыгінальны ж музей пад новай назвай «Папулярнае мастацтва Румынскай Сацыялістычнай Рэспублікі» на 25 гадоў пераехаў у палац Штырбей на галоўнай вуліцы Бухарэста. Увесь гэты час каштоўныя і асабліва рэлігійныя экспанаты не выстаўляліся. Тым не менш, калекцыя музея папоўнілася ўтройчы. У 1990 годзе музей вярнуўся ў свой спрадвечны будынак. Музей атрымаў мноства ўзнагарод. У 1996 годзе ён атрымаў прэмію «Музей года ў Еўропе».

Зноскі
------

1. ↑  Muzeul Național al Țăranului Român
2. ↑  Бухарест / А. А. Герцен, П. С. Павлинов // Большой Кавказ — Великий канал. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2006. — С. 426—428. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов; 2004—). — ISBN 5-85270-333-8.
3. ↑  История музея (рум.)(недаступная спасылка).  muzeultaranuluiroman.ro. Архівавана з першакрыніцы 13 чэрвеня 2017. Праверана 10 кастрычніка 2011.
4. ↑  European Museum Forum, All awards 1977-2003 (англ.)(недаступная спасылка).  PACE. Архівавана з першакрыніцы 15 мая 2004. Праверана 10 кастрычніка 2011.