recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Воданапорная вежа (значэнні).

**«Воданапорная вежа»** (руск.: Водонапорная башня) — апавяданне рускага пісьменніка Віктара Пялевіна, упершыню апублікаванае ў 1990 годзе ў літаратурным альманаху «Вытокі».

Змест
-----

Па змесце гэта паслядоўнасць яркіх жыццёвых уражанняў мужчыны, які жыў у 1920—1970 гадах у СССР. Гэта першыя ўражанні дзяцінства, успаміны дарослых пра Грамадзянскую вайну, школа, настаўніца геаграфіі, піянерлагер, мода на авіяцыю і лётчыкаў, рэпрэсіі 30-х гадоў, песні Уцёсава, Вялікая Айчынная вайна, дзеці, смерць Сталіна, праца, касманаўты, савецкія аўтамабілі «Победа», смерць жонкі, прабежкі трушком у парку, уражанні старасці і перадсмяротная боль у сэрцы. Першае і апошняе ўражанне героя — гэта воданапорная вежа, сімвал чалавечага жыцця, якая, здаецца, будзе будавацца бясконца высока, да самага неба, але настае тэрмін — кладуць апошнюю цэглу, і будаўнікі сыходзяць.

Апавяданне напісана ў форме аднаго складанага сказа, які расцягнуўся на некалькі старонак.

Водгукі і крытыка
-----------------

Ірына Раднянская ў водгуку на зборнік «Relics. Ранняе і нявыдадзенае» піша: «Сустракала я не адно выкрыццё Пялевіна — нікуды не вартага, маўляў, стыліста. А тут надрукавана „Воданапорная вежа" — дзесятак з нечым старонак у адзін сказ без абзацаў, якое ахоплівае жыццё і лёс некалькіх пакаленняў „простых савецкіх людзей". Выканана віртуозна і разумна».

Па дадзеным слоўніка «Руская літаратура XX стагоддзя», апавяданне «Воданапорная вежа» *«было прызнана адным з лепшых на IX Усесаюзнай нарадзе маладых пісьменнікаў»*.

У кнізе «Пялевін і пакаленне пустэчы» Сяргей Палатоўскі і Раман Козак адносяць апавяданне «Воданапорная вежа» да групы такіх жа апавяданняў, «звернутых да мінулай эпохі сакратароў райкамаў, чэргаў, КДБ і газіроўкі за тры капейкі», уключаючы ў гэтую ж групу апавяданні «СССР Тайшоу Чжуань» і «Жыццё і прыгоды хлява нумар XII».

Зноскі
------

1. ↑  Виктор Пелевин. Водонапорная башня
2. 1 2   Пелевин //«Русская литература XX века. Прозаики. Поэты. Драматурги». Словарь (статья подготовлена Т. М. Вахитовой) — М. издательство «ОЛМА-ПРЕСС Инвест», 2006. — Том 3 (П-Я). — Стр. 34
3. ↑  Книжная полка Ирины Роднянской. Часопіс «Новый мир» 2006, № 5.
4. ↑  *Сергей Полотовский, Роман Козак.* Пелевин и поколение пустоты. — М. «Манн, Иванов и Фербер», 2012. — ISBN 978-5-91657-304-6

Спасылкі
--------

* Тэкст на сайце творчасцi Віктара Пялевіна
**Во́рас** (грэч. Βόρας), **Ніджэ** (макед.: Ниџе) — горы на граніцы паміж Паўночнай Македоніяй і Грэцыяй. Самы высокі пік — Каймакчалан вышынёй 2524 метраў. Па назве піка Каймакчалан, часта так называюць і саму гару, асабліва ў Грэцыі.

Па месцазнаходжанню і геалагічным складзе гара падобная да гор Якупіца і Баба. Утварылася ў эру палеазою, а ў найвышэйшым пункце мае вапняк часоў мезазою. Гора Ніджэ вядомая багатай фаўнай. Тут існуе шмат відаў жывёл, якія сустракаюцца як у Міжземнамор’і, так і ў Паўночнай Еўропе.

Капліца на піку Каймакчалан
Гара таксама звязаная з балгарскай гісторыяй. У час Першай сусветнай вайны балгарская армія ваявала на Каймакчалане з войскамі Антанты.

Адна з вяршынь горнага храбта вышынёй 1187 метраў называецца Казіякас грэч. Κόζιακας).

Зноскі
------

1. ↑  Греция : Справочная карта : Масштаб 1:1 000 000 / гл. ред. Я. А. Топчиян; ред.: Г. А. Скачкова, Н. Н. Рюмина. — М.: Роскартография, Омская картографическая фабрика, 2001. — (Страны мира «Европа»). — 2000 экз.

Літаратура
----------

* Евгений Динчев, Петр Атанасов. Высокие горы Републики Македония, Путеводитель. — София, 1998.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ворас
**Вормскі канкардат** (лац.: Pax Wormatiensis cum Calixto II, таксама вядомы як лац.: Pactum Calixtinum) — кампраміснае пагадненне паміж рымскім Папам Калікстам II і імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі Генрыхам V, які завяршыў барацьбу за інвестытуру. Заключаны 23 верасня 1122 года ў Вормсе. Ратыфікаваны на Першым Латэранскім саборы (1123 год).

Паводле ўмоў Вормскага канкардату, абодва бакі даравалі адзін аднаму сапраўдны мір, кароль абавязаўся вярнуць Папе і мясцовым цэрквам захопленую ў ходзе канфлікту маёмасць. Пагадненне ўрэгулявала спрэчныя пытанні ў прызначэнні царкоўных іерархаў. Яно прызнала дваістасць становішча біскупаў, якія ўваходзілі адначасова і ў царкоўную, і ў феадальную іерархію. Імператар адмаўляўся ад права надзяляць прэлатаў кольцам і кіем — сімвалам духоўнага звання, якое давалася Папам або яго легатамі. За імператарам захоўвалася права надзяляць біскупаў ленамі і свецкай уладай, уручаючы ім скіпетр. Папа пайшоў на тры буйныя саступкі. Ён прызнаў, што біскупы павінны несці васальныя абавязкі перад імператарам, пагадзіўся на прысутнасць імператара пры абранні біскупаў на нямецкай тэрыторыі і дазволіў імператару выказваць сваё меркаванне ў спрэчных выпадках. Імператар у сваю чаргу абяцаў, што выбары будуць праходзіць без сімоніі і прымусу. У Італіі і Бургундыі імператар пазбавіўся права прымаць удзел у абранні і ўручаў інвестытуры па сканчэнні шасці месяцаў. У цэлым, канкардат быў больш выгадным Папе, чым імператару.

Літаратура
----------

* Le Goff, Jacques *Medieval Civilization 400—1500* Barnes and Noble, New York, 1964
* Reynolds, Susan *Fiefs and Vassals, The Medieval Evidence Reinterpreted*, Oxford University Press, 1994
* Davis, R. H. C. «A History of Medieval Europe, From Constantine to Saint Louis», Longmans, Ninth Printing, 1966
* Dahmus, Joseph, *The Middle Ages, A Popular History*, Doubleday & Company, Inc. Garden
З крана крапае водаправодная вада
**Водаправодная вада** *(праточная вада, вада з гарадскога водаправода, гарадскога водазабеспячэння)* — вада, якая паступае для спажывання з крана, дастаўляецца ў дамы камунальным прадпрыемствам па водазабеспячэнні. Стала даступна ў гарадах развітага свету на працягу апошняй чвэрці XIX стагоддзя, і агульную распаўсюджанасць атрымала ў сярэдзіне XX стагоддзя. Як правіла, гэта вада з рачных водазабораў.

Тыпы водаправоднай вады
-----------------------

Значная частка сістэм водазабеспячэння пастаўляе ў дамы некалькі тыпаў водаправоднай вады:

* пітную ваду;
* непітную ваду «для гаспадарчых патрэб»;
* гарачую ваду;
* непітную ваду для палівання.

Ракавіна ўбудавана ў вечка японскага смыўнога бачка; сцёкавая вада з ракавіны перавыкарыстоўваецца для змывання
У Японіі мае месца практыка перавыкарыстоўвання сцёку пітнай вады ў смыўных бачках.

Ачыстка
-------

Падрыхтоўка вады для пітва ўключае некалькі стадый:

* механічнае фільтраванне;
* адстойванне (часам з папярэднім каагуляваннем);
* фільтраванне праз пласт пяску;
* аэрацыю;
* стэрылізацыю.

Водаправодная вада чысціцца ад шкодных рэчываў. Часта ўтрымоўвае раствораныя солі кальцыя, магнію, жалеза і іншых элементаў (так званая «цвёрдая вада»), з-за чаго з’яўляецца больш складанай у выкарыстанні, у тым ліку для мыцця адзежы.

Пластыкавыя трубаправоды змесцаваны для мыйкі

Гл. таксама
-----------

* Водазаборныя збудаванні
* Пітная вада

Нататкі
-------

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Encyclopedia of Food and Culture / Solomon H. Katz. — Thomson Gale[en], 2003. — Т. VOLUME 3: Obesity to Zoroastrianism. — P. 510-521. — ISBN 0-684-80568-5.
* *C. P. Weisel and W. K. Jo.* Ingestion, inhalation, and dermal exposures to chloroform and trichloroethene from tap water. // *Environ Health Perspect*. — 1996. — Vol. 104. — № 1. — P. 48–51.
* *Thomas E. McKone.* Human exposure to volatile organic compounds in household tap water: the indoor inhalation pathway // *Environ. Sci. Technol.*. — 1987. — Т. 21. — № 12. — P. 1194–1201. — DOI:10.1021/es00165a006
* *Thomas C. Erdmann et al.* Tap Water Burn Prevention: The Effect of Legislation // *Pediatrics*. — 1991. — Vol. 88. — № 3. — P. 572—577.
* *Wan K. Jo, Clifford P. Weisel, Paul J. Lioy.* Routes of Chloroform Exposure and Body Burden from Showering with Chlorinated Tap Water // *Risk Analysis*. — 2006. — Vol. 10. — № 4. — P. 575–580. — DOI:10.1111/j.1539-6924.1990.tb00541.x

Спасылкі
--------

* Водны Інфармацыйны Цэнтр  (англ.)
* Водаправодная вадаАрхівавана 4 лютага 2012.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Водар.
**Водар** (англ.: flavour) — агульная назва для шэрага квантавых лікаў, якія характарызуюць тып кварка або лептона.

Існуе шэсць кваркавых водараў, па ліку тыпаў кваркаў: u, d, s, c, b, t. Водар кваркаў захоўваецца ў моцных і электрамагнітных узаемадзеяннях, але не захоўваецца ў слабых узаемадзеяннях.

Для ўсіх найменных водараў кваркаў (дзіўнасць, чароўнасць, хараство і сапраўднасць) правіла наступнае: значэнне водару і электрычны зарад кварка маюць аднолькавы знак. Па гэтаму правілу любы водар, які пераносіцца зараджаным мезонам, мае той жа знак, што і яго зарад.

Лептонныя водары — іншая назва для трох лептонных лікаў: электроннага, мюоннага і тау-лептоннага. Сумарны лептонны лік, наколькі гэта вядома, строга захоўваецца, хоць у многіх пашырэннях Стандартнай мадэлі прадказваецца незахаванне лептоннай колькасці. Флэйварныя (водарныя) лептонныя лікі не захоўваюцца ў асцыляцыях нейтрына.

Паходжанне тэрміна
------------------

Тэрмін «водар» упершыню з'явіўся ў кваркавай мадэлі адронаў ў 1970 годзе. Назва для набору квантавых лікаў, звязаных з ізаспінам, гіперзарадам і дзіўнасцю, як сцвярджаецца, была выдумана па дарозе з абеду Мюрэем Гел-Манам і Гаральдам Фрыцшам, падчас іх прыпынку ў кафэ Baskin-Robbins у Пасадэне з рэкламай 31 водару марожанага.

Гл. таксама
-----------

* Пакаленне

Зноскі
------

1. ↑  *Harald Fritzsch* The Physics of Flavor — Challenge for the Future(англ.) // *J. Korean Phys. Soc.*. — 2004. — Т. 45. — С. S297—S300.

Спасылкі
--------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 16281581 |
Канал у Скіптане**Канал Лідс-Ліверпуль** (англ.: Leeds and Liverpool Canal) — водны канал у паўночнай Англіі паміж гарадамі Лідс і Ліверпуль.

Даўжыня — 204 км, на канале пабудаваны 91 шлюз. Лідс-Ліверпуль злучае сістэму ракі Эйр басейна Паўночнага мора з портам Ліверпуля на заходнім узбярэжжы Вялікабрытаніі. Перапад вышынь — ад 148 м над узроўнем мора (Пенінскія горы) да 0 м (Ліверпуль).

Канал пачаўся будавацца з 1770 года, у 1774 годзе яго частка паміж Бінглі і Скіптанам ужо выкарыстоўвалася. Скончана будаўніцтва ў 1816 годзе. У 1822 годзе канал быў пашыраны.

Зноскі
------

1. ↑  Leeds and Liverpool Canal Society Chronology
**Вормскі рэйхстаг** (ням.: Reichstag zu Worms) — пасяджэнне рэйхстага, сабранае імператарам Карл V у 1521 годзе ў горадзе Вормс. У ім прынялі ўдзел савет курфюрстаў, савет імперскіх князёў і савет гарадоў. Рэйхстаг быў адкрыты 27 студзеня і доўжыўся да 25 мая 1521 года.

Вормскі рэйхстаг вядомы Вормскім эдыктам, хоць ён быў толькі адной з тэм парадку дня.

З-за пагрозы туркаў перад імперыяй стаяў шэраг важных задач. Быў створаны Імперскі ўрад пад кіраўніцтвам брата імператара, Фердынанда I, які замяшчаў яго падчас адсутнасці. Адначасова Карл і Фердынанд дамовіліся аб падзеле габсбургскай імперыі на каралеўства Іспанію і аўстрыйскую дзяржаву (Вормскі дагавор ад 28 красавіка 1521 года).

Карл атрымаў Іспанію, Фердынанд — Аўстрыю (спачатку Герцагства Аўстрыі і Унутраную Аўстрыю, а паводле Брусельскага дагавора 1522 года і Ціроль, Вюртэмберг і Пярэднюю Аўстрыю).

Спасылкі
--------

Лагатып ВікіцытатнікаЛагатып Вікіцытатніка У Вікікрыніцах ёсць тэксты па тэме  
**Вормскі рэйхстаг**
**Тыбр** (іт. Tevere, лац. Tiberis) — рака на Апенінскім паўвостраве, трэцяя па працягласці сярод рэк Італіі.

Выток ракі знаходзіцца ў Апенінах, вобласць Эмілія-Раманья, даўжыня 405 км, плошча басейна каля 18 тыс. км², сярэдні расход каля 260 м³/с. Тыбр працякае праз вобласці Умбрыя і Лацыё і ўпадае ў Тырэнскае мора, утвараючы дэльту. Тыбр набыў сабе славу як рака, якая працякае праз Рым, які быў заснаваны на яе ўсходнім беразе.

Акрамя мноства сучасных канструкцый, Тыбр перасякаюць некалькі старажытных мастоў, часткова захаваныя (Мост Святога Анёла, Мульвіеў мост) ці цалкам захаваныя (мост Фабрыцыуса) з моманту сваёй пабудовы.
Акведук праз канал у Эйванкліфе.
**Канал Кенет-Эйван** (англ.: Kennet and Avon Canal) — водны канал у паўднёвай Англіі.

Даўжыня — 140 км, на канале пабудавана 105 шлюзаў. Кенет-Эйван злучае сістэмы рэк Эйвана, які ўпадае ў Брыстальскі заліў, і Кенета, прытоку Тэмзы. Максімальная вышыня канала над узроўнем мора — 140 м. Канал пабудаваны паміж гарадамі Бат (Сомерсет) і Ньюберы (Беркшыр). Ад Бата да Брысталя шлях праходзіць па рацэ Эйван, а ад Ньюберы да Рэдынга па рацэ Кенет.

Будаўніцтва канала праходзіла ў 1794—1810 гг. У 1950-я гады канал планавалася зачыніць, але з 1960-х гг стаў ізноў шырока выкарыстоўвацца.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 236619883 |
**Фрэоны (хладоны)** — тэхнічная назва насычаных фторзмяшчальных вуглевадародаў (некаторыя змяшчаюць таксама атамы хлору і брому), якія выкарыстоўваюцца як хладагенты ў халадзільных агрэгатах і інш.

Газападобныя і вадкія рэчывы. Добра раствараюцца ў арганічных растваральніках, некаторыя ўтвараюць крышталегідраты. Негаручыя, выбуховабяспечныя, хімічна інертныя. Пры ўльтрафіялетавым апраменьванні ў прысутнасці атамарнага кіслароду разбураюцца з утварэннем радыкалаў, якія дыспрапарцыянуюць да фторкарбанільных злучэнняў, галагенаў і іншых; хлорзмяшчальныя фрэоны (хладагены) вылучаюць атамарны хлор, які ўзаемадзейнічае з атмасферным азотам. Атрымліваюць фтарыраваннем хлор- ці бромпарафінаў фторам, фтарыдамі металаў і інш. Выкарыстоўваюць як прапеленты для аэразоляў, пораўтваральнікі ў вытворчасці пенапластаў, інертныя растваральнікі і інш. У сувязі з уплывам на стратасферны азон прамысловая вытворчасць некаторых фрэонаў забаронена ці абмежавана. Малатаксічныя. ГДК 1000-3000 мг/м³

Літаратура
----------

* Хладоны (Фрэоны) // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
**Канадскія Скалістыя горы** — горны масіў на захадзе Канады, які з'яўляецца часткай Ціхаакіянскіх Кардыльераў. Найвышэйшы пункт — гара Робсан (3 954 м), самы нізкі — рака Ліярд (305 м). Канадскія Скалістыя горы выцягнуты з поўначы на ​​поўдзень на 603 км у межах Канады, займаюць плошчу 93 409 км². Канадскія Скалістыя горы складаюцца з слаістых асадкавых парод, такіх, як вапнякі і сланцы. Канадскія Скалістыя горы геалагічна маладзейшыя за амерыканскія Скалістыя горы. Пяць нацыянальных паркаў размешчаны ў канадскіх Скалістых гарах: Банф, Ёха, Уотэртан-Лэйкс, Джаспер і Кутэней. Расліннасць — пераважна лясы, горна-тайговыя на поўначы і сасновыя на поўдні.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Канадскія Скалістыя горы
**Ты́гель** (ад ням.: Tiegel — гаршчок) — пасудзіна, ёмістасць, у якой награваюць, плавяць, высушваюць, спальваюць розныя матэрыялы ў прамысловасці і лабараторных даследаваннях.

Тыгель з карунду
Тыглі маюць звычайна форму ўсечанага конуса або цыліндрычную. У залежнасці ад тэмпературы апрацоўкі і хімічных уласцівасцяў апрацоўваемых матэрыялаў тыглі вырабляюць з металаў (чыгуну, гарачатрывалых сталей і сплаваў) керамікі, карунду, графіту і інш.

Гл. таксама
-----------

* Тыгельная плаўка

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 70—71. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6 (Т. 16).

Спасылкі
--------

* *Тигель (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тыгель
**Зако́н захава́ння і́мпульсу** — адзін з фундаментальных законаў прыроды, які з’яўляецца адлюстраваннем аднароднасці прасторы. Закон захавання імпульсу сцвярджае, што імпульс замкнёнай механічнай сістэмы, гэта значыць, сістэмы, на якую не дзейнічаюць вонкавыя сілы, не змяняецца з цягам часу:

{\displaystyle \mathbf {p} ={\overrightarrow {\mathrm {const} }}\qquad (\mathbf {F} \_{ex}=0).}
Закон захавання імпульсу заключаецца у тым, што калі два ці некалькі цел узаемадзейнічаюць паміж сабой і не падвяргаюцца ўздзеянню знешніх сіл, гэтыя целы ўтвараюць замкнёную сістэму. Імпульс кожнага цела, якое ўваходзіць у сістэму, можа мяняцца ў выніку іх узаемадзеяння. Але вектарная сума імпульсаў цел, складнікаў замкнёнай сістэмы, не змяняецца з цягам часу пры любых узаемадзеяннях і рухах гэтых цел ў сістэме.

Дапусцім, што сістэма складаецца з двух цел, тады матэматычна гэты закон можна запісаць так:

{\displaystyle m\_{1}{\vec {v}}\_{1}+m\_{2}{\vec {v}}\_{2}=m\_{1}{\vec {v}}\_{1}'+m\_{2}{\vec {v}}\_{2}'.}
Закон захавання імпульсу вынікае з законаў Ньютана. Так, трэці закон Ньютана дазваляе «ануляваць» усе ўнутраныя сілы, што дзейнічаюць у сістэме, бо яны роўныя па велічыні і процілеглыя па напрамку і, такім чынам, іх сума роўная нулю.

Закон захавання імпульсу з’яўляецца пашырэннем першага закона Ньютана на сістэму, якая складаецца з мноства матэрыяльных пунктаў.

Гл. таксама
-----------

* Закон захавання моманту імпульсу

Літаратура
----------

* *Ісачанкава Л. А. Пальчык Г. У. Сакольскі А. А.* Фізіка: падруч. для 9-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання.. — 2-е выд. перапрац. — Мн.: Народная асвета, 2015. — С. 156—161.
**Закон Мозлі** — закон, які злучае частату спектральных ліній характарыстычных рэнтгенаўскага выпраменьвання атама хімічнага элемента з яго парадкавым нумарам. Эксперыментальна усталяваны англійскім фізікам Генры Мозлі ў 1913 годзе.

Фармулёўка закона Мозлі
-----------------------

Згодна з законам Мозлі, корань квадратны з частоты {\displaystyle \nu } спектральнай лініі характарыстычнага выпраменьвання элемента ёсць лінейная функцыя яго парадкавага нумара {\displaystyle Z}:
{\displaystyle {\sqrt {\frac {\nu }{R}}}={\frac {Z-S\_{n}}{n}}}

дзе {\displaystyle R} — пастаянная Рыдберга, {\displaystyle S\_{n}} — пастаянная экранавання, {\displaystyle n} — галоўны квантавы лік. На дыяграме Мозлі залежнасць ад {\displaystyle Z} прадстаўляе сабой шэраг прамых (К-, L-, М- і г. д. серыі, якія адпавядаюць значэнням n = 1, 2, 3,…).

Закон Мозлі з’явіўся неабвержным доказам правільнасці размяшчэння элементаў у перыядычнай сістэме элементаў Д. І. Мендзялеева і садзейнічаў высвятленню фізічнага сэнсу {\displaystyle Z}.

У адпаведнасці з законам Мозлі, рэнтгенаўскія характарыстычная спектры не выяўляюць перыядычных заканамернасцей, уласцівых аптычным спектрах. Гэта паказвае на тое, што праяўляюцца ў характарыстычных рэнтгенаўскіх спектрах ўнутраныя электронныя абалонкі атамаў ўсіх элементаў маюць аналагічную будову.

Пазнейшыя эксперыменты выявілі некаторыя адхіленні ад лінейнай залежнасці для пераходных груп элементаў, звязаныя са змяненнем парадку запаўнення знешніх электронных абалонак, а таксама для цяжкіх атамаў, якія з’яўляюцца ў выніку рэлятывісцкіх эфектаў (умоўна тлумачыць тым, што хуткасці ўнутраных электронаў параўнальныя з хуткасцю святла).

У залежнасці ад шэрагу фактараў — ад колькасці нуклонаў ў ядры атама (ізатапічны зрух), стану знешніх электронных абалонак (хімічны зрух) і інш. — становішча спектральных ліній на дыяграме Мозлі можа некалькі змяняцца. Вывучэнне гэтых зрухаў дазваляе атрымліваць дэталёвыя звесткі аб атаме.

Літаратура
----------

* Мозлі закон // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10). — С. 513.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778342587 |
Першыя ўпамінанні аб праламленні святла ў вадзе і шкле сустракаюцца ў творы Клаўдзія Пталамея «Оптыка», які выйшаў у свет у ІІ ст. н. э.

Закон прамламлення святла быў эксперыментальна вызначаны ў 1620 г. галандскім вучоным Вілебродам Снеліусам. Незалежна ад Снеліуса закон праламлення быў таксама адкрыты Рэнэ Дэкартам.

Закон праламлення светлавых хваль:

Праламленне светлавых праменяў на мяжы двух асяроддзяў з рознымі паказчыкамі праламлення
{\displaystyle \sin \theta \_{1}/\sin \theta \_{2}=n\_{2}/n\_{1}=n\_{21}}

адносіна сінуса вугла падзення да сінуса вугла праламлення ёсць велічыня пастаянная для двух дадзеных асяроддзяў і роўная адноснаму паказчыку праламлення другога асяроддзя адносна першага;

прамяні, падаючы і праломлены, ляжаць у адной плоскасці з перпендыкулярам, праведзеным у пункт падзення праменя да плоскасці мяжы падзелу двух асяроддзяў.

Другі выгляд закону:

{\displaystyle \sin \theta \_{1}n\_{1}=\sin \theta \_{2}n\_{2}}

Зноскі
------

1. 1 2   Архівавана 10 чэрвеня 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 90081545 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Клімуць.
**Яраслаў Іванавіч Клімуць** (нар. 10 студзеня 1940, в. Вострава, Ваўкавыскі раён, Беластоцкая вобласць — 18 чэрвеня 2022, Магілёў) — беларускі літаратуразнавец.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 10 студзеня 1940 года ў в. Вострава Ваўкавыскага раёна Беластоцкай вобласці.

У 1959—1962 гадах служыў у войску, у 1962—1967 гадах вучыўся ў на філалагічным факультэце Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта па спецыяльнасці «Беларуская мова і літаратура. Руская мова і літаратура». У 1972—1977 гадах навучаўся ў аспірантуры Інстытута літаратуры імя Янкі Купалы Акадэміі навук БССР. З 1975 года пачаў працаваць старшым выкладчыкам кафедры беларускай літаратуры Магілёўскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута. У 1979 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Якуб Колас і руская савецкая паэзія». З 1982 года дацэнт. З 1986 года па 2000 год — дэкан філалагічнага факультэта Магілёўскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута. Пазней працаваў дацэнтам на кафедры англійскага, агульнага і славянскага мовазнаўства Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Аркадзя Куляшова.

Член Саюза беларускіх пісьменнікаў з 1996 года, член Беларускага саюза літаратурна-мастацкіх крытыкаў з ‎1999 года.

Творчасць
---------

Сфера навуковых інтарэсаў — тэорыя літаратуры, гісторыя беларускай літаратуры і літаратурнай крытыкі, супастаўляльнае літаратуразнаўства, краязнаўства. Даследчык творчасці Якуба Коласа. Меў больш за 150 навуковых і вучэбна-метадычных публікацый.

Сям’я
-----

Дачка Лада — кандыдат гістарычных навук, дацэнт кафедры ўсеагульнай гісторыі Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Аркадзя Куляшова; дачка Жанна — супрацоўніца Магілёўскага абласнога краязнаўчага музея.

Узнагароды
----------

* ганаровыя граматы Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (1982, 1998),
* ганаровая грамата Саюза беларускіх пісьменнікаў (1999),
* ганаровая грамата Дзяржаўнага літаратурна-мемарыяльнага музея Якуба Коласа (2004).

Зноскі
------

1. ↑  Яраслаў Іванавіч Клімуць. Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Аркадзя Куляшова
2. ↑  Клімуць Яраслаў Іванавіч Архівавана 30 студзеня 2021.
3. ↑  Наведванне Магілёўскага абласнога краязнаўчага музея (06.11.2013)
4. ↑  Климуть Лада Ярославовна
5. ↑  Студенты историко-филологического факультета присутствовали на открытии юбилейной выставки

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 77768695, 987154381055830292015 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Порта-Нуова.

**Порта-Нуова** (італ.: Porta Nuova) — гарадская брама ў Вероне (Італія), пабудаваная архітэктарам Санмікелі ў 1535—1540 гадах пры ўзвядзенні абарончых умацаванняў горада (таксама ім былі пабудаваны Порта Паліа).

У 1854 годзе Порта-Нуова была перабудавана аўстрыйцамі, якія атрымалі горад па выніках Венскага кангрэса. Яны прыбудавалі да брамы бакавыя прыбудоўкі і абліцавалі яе туфам. У выніку рэканструкцыі толькі цэнтральная частка захавала арыгінальнае аблічча XVI стагоддзя. Краевугольны камень цэнтральнай аркі брамы упрыгожаны галавой Юпітэра. Ад Порта-Нуова пачынаецца аднайменная вуліца, якая вядзе на галоўную плошчу горада — П'яцца Бра.

Гл. таксама
-----------

* Порта Паліа

Зноскі
------

1. 1 2
2. 1 2  Atlante castellano d'Italia<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112278664'></a>

Літаратура
----------

* *Ренцо Кьярели.* Верона. — Флоренция: Bonechi Edizioni, 2006. — С. 12. — ISBN 88-7204-523-1.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Порта Нуова**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4632311-9 · VIAF: 239649979 |
**«Яраслаў Мудры»** — расійскі вартавы карабель (фрэгат), які ў 2009 годзе ўвайшоў у склад Балтыйскага флоту. Карабель праекта 11540. Поўнае водазмяшчэнне карабля складае 4250 т, стандартнае — 3590 т, даўжыня 130 м, шырыня 15,6 м, асадка 8,35 м. Далёкасць плавання 2900 міль. Экіпаж 210 чалавек, у тым ліку 35 афіцэраў. Закладзены ў 1990 годзе, у 1994—2002 будаўніцтва прыпынялася.

Фрэгат мае супрацькарабельныя ракеты «Уран», зенітна-ракетным комплекс «Кінжал», супрацьлодачны ракетны комплекс «Вадаспад», рэактыўныя бамбамёты, а таксама адну 100-мм універсальнай артустаноўку, 2 зенітныя ракетна-артылерыйскія комплексы «Кортык» і 2 шасціствольныя аўтаматы АК-630.
**Порта-франка** (італ.: porto franco — свабодны порт) — порт (або яго пэўная частка, *порта-франкаўская зона*), які карыстаецца правам бязмытнага ўвозу і вывазу тавараў. Порта-франка не ўваходзіць у склад мытнай тэрыторыі дзяржавы. Часта ствараецца пры стварэнні новага порта з мэтай прыцягнення грузаў і павелічэння тавараабароту. Большасць міжнародных аэрапортаў маюць аналагічныя зоны, хоць яны, як правіла, называюцца інтэрнацыянальнай ці мытнай зонамі (гл. таксама duty free).

Гл. таксама
-----------

* Асобая эканамічная зона
* Адкрыты порт
* Вольны горад

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Порта-франка // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
**Мухамед Юсуф аль-Макрыф** (араб. محمد يوسف المقريف‎‎; нар. 1940) — лівійскі палітычны і дзяржаўны дзеяч. Кіраўнік Лівійскай рэспублікі як старшыня Усеагульнага Нацыянальнага Кангрэса (з 9 жніўня 2012 года). Верагодны кандыдат на маючых адбыцца выбарах прэзідэнта Лівіі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Бенгазі. У 1978—1980 гг. быў паслом Лівіі ў Індыі. У 1980 г. збег у Марока з-за негатыўнага стаўлення да дыктатуры Муамара Кадафі. У 1981 г. заснаваў «Нацыянальны фронт выратавання Лівіі», быў яго лідарам з 1982 па 2001 гг. Быў адным з арганізатараў няўдалага замаху на Кадафі 8 мая 1984 г. У сваю чаргу, агенты Кадафі тройчы спрабавалі забіць яго за мяжой. На працягу больш за 30 гадоў выгнання аль-Макрыф заклікаў да звяржэння рэжыму Кадафі і правядзення дэмакратычных рэформ.

Падчас Грамадзянскай вайны зноў вярнуўся ў Лівію. У 2012 г. узначаліў «Нацыянальны фронт» (пераемнік НФСЛ). На ліпеньскіх выбарах ва Усеагульны нацыянальны кангрэс «Нацыянальны фронт» атрымаў 3 парламенцкія месцы. 9 жніўня 2012 аль-Макрыф быў абраны на пасаду старшыні ВНК (за яго прагаласавалі 113 з 200 дэлегатаў).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

Афіцыйны сайт Архівавана 4 мая 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Лентапедыя · OpenSanctions |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 167683784 · EGAXA: vtls001784581 · GND: 139573399 · ISNI: 0000 0001 2022 8115 · LCCN: nr93007918 · SUDOC: 127219846 · VIAF: 26933695 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Туманаў.
**Эдуард Віктаравіч Туманаў** (1967 - ) - беларускі і расійскі судова-медыцынскі эксперт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся Пінску Брэсцкай вобласці Беларускай ССР.

У 1983 годзе паступіў у Пінскае медыцынскае вучылішча. Вучобу ў медвучылішчы сумяшчаў з працай санітарам на Пінскай станцыі хуткай і неадкладнай медыцынскай дапамогі. Пасля завяршэння вучобы, працаваў загадчыкам фельчарска-акушэрскага пункта в. Мерчыцы Пінскага раёна. Праходзіў тэрміновую службу ў складзе Абмежаванага кантынгенту савецкіх войскаў у Афганістане.

У 1989 годзе паступіў у Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут. У 1995 годзе, пасля заканчэння інстытута, паступіў у вочную аспірантуру Мінскага дзяржаўнага медыцынскага інстытута па спецыяльнасці «Судовая медыцына». Падчас навучання ў аспірантуры ў перыяд з 1996 па 1997 гады прайшоў навучанне на факультэце падрыхтоўкі і перападрыхтоўкі судова-медыцынскіх спецыялістаў Акадэміі МУС Рэспублікі Беларусь.

У цяперашні час працуе дацэнтам кафедры судовай медыцыны Расійскага нацыянальнага медыцынскага ўніверсітэта, загадчык вучэбнай часткай кафедры.

Навуковая дзейнасць
-------------------

У 2002 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Морфафункцыянальных асаблівасці міякарда ў выпадку раптоўнай смерці пры дылатацыйнай кардыяміяпатыі». Дацэнт ВАК.

Аўтар 108 навуковых прац, у тым ліку 1 манаграфію, 2 падручнікаў, 9 вучэбна-метадычных дапаможнікаў, 6 патэнтаў на вынаходніцтвы і карысныя мадэлі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Туманов Эдуард Викторович

Спасылкі
--------

* Туманов Эдуард Викторович

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | ORCID |
| Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-503816 |
Аанес на карціне французскага сімваліста.
**Аа́нес** — у шумера-акадскай міфалогіі першачалавек у абліччы паўрыбы-паўчалавека. Паводле Бераса, людзі жылі, як жывёлы, пакуль Аанес не выйшаў з мора і не навучыў жыхароў Вавілоніі пісьму, навукам, будаўніцтву гарадоў і храмаў, земляробству і інш.

Літаратура
----------

* *Завальнюк У.М.* Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — Мінск, Изд-во Гревцова, 2013. — 808 с. ISBN 978-985-6954-73-6.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 14450178n · GND: 122397819 · SUDOC: 078602475 · VIAF: 67347099, 7717158127396715150006 |
**Мухамор**, **Мухамора** (*Amanita*) — род шапкавых базідыяльных грыбоў сямейства Мухаморавыя (*Amanitaceae*).

Апісанне
--------

Пладовае цела грыба (шапка на ножцы) у маладых мухамораў абкружана агульным пакрывалам, потым яно разрываецца і застаецца каля асновы ножкі ў выглядзе мешкападобнай похвы, а на шапцы — як белыя шматкі або лускавінкі. Шапка белая, зялёная, шэрая, шэра-фіялетавая, чырвоная дыяметрам да 20 см. Пласцінкі белыя, жаўтаватыя. Ножка цыліндрычная або булавападобная, уверсе бывае з кольцам ад частковага покрыва. Споры шарападобныя, бясколерныя.

Арэал
-----

Вядома каля 100 відаў. Пашыраны ў Еўразіі, Амерыцы, Аўстраліі, Афрыцы. Растуць у лясах рознага тыпу пераважна ва ўмеранай зоне. Мікарызаўтваральнікі. На тэрыторыі Беларусі 19 відаў. Найбольш вядомыя мухамор белы ці зялёны, або бледная паганка (*Amanita phalloides*), мухамор пантэрны (*Amanita pantherina*), мухамор смярдзючы, або белая паганка (*Amanita virosa*), мухамор чырвоны (*Amanita muscaria*); трапляюцца з ліпеня па кастрычнік.

Значэнне і шкоднасць
--------------------

Ёсць ядомыя, напрыклад, мухамор шэра-ружовы (*Amanita rubescens*), цэзарскі грыб (*Amanita caesarea*). Смяротна атрутныя бледная паганка (*Amanita phalloides*) і мухамор смярдзючы (*Amanita virosa*). Іншыя віды маюць фізіялагічна актыўныя рэчывы (таксіны, галюцынагены і інш.), якія ўздзейнічаюць на нервовую сістэму.

Зноскі
------

1. ↑  Грыбы і грыбная кулінарыя : папулярны энцыклапедычны даведнік / Галіна Сяржаніна, Іван Яшкін. — Мінск : Беларуская асацыяцыя кулінараў, 2005. — 387с. [24] л. каляр. іл. ; 24 см. — На вокладцы аўтары не паказаны. — Бібліяграфія: с. 343—350. — Алфавітныя паказчыкі: с. 351—385. — 1000 экз. — ISBN 985-6081-34-3.

Літаратура
----------

* *Колас С.* Мухамор // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · Mycobank · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778032725 · NKC: ph675044 |
**Порта Марцыа** — брама ў Перуджы, частка гарадскіх умацаванняў.

Архітэктура
-----------

Ад брамы захавалася толькі верхняя частка, па агульным характары больш архаічныя, але па асобных элементах кампазіцыі і па дэталях аналагічныя Арцы Аўгуста. Тут вялікія пілястры стаяць на імпостах аркі, фрыз з канеліраваных пілястраў развіты больш, паміж імі - фігуры за разьбяной балюстрадай. Вялікія і малыя капітэлі падобныя паміж сабой: нізкія своеасаблівыя капітэлі з адным радам лісця і з валютамі, якія маюць шмат аналогій у этрускай архітэктуры эліністычнага перыяду. Трохвугольныя палі паміж аркай і пілястрамі ўпрыгожаны галовамі, якія моцна выступаюць.

Зноскі
------

1. 1 2  dati.beniculturali.it — 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q52897564'></a>

Літаратура
----------

* Кауфман С. А. Николаев И. С. Цирес А. Г.Блаватский В. Д. Всеобщая история архитектуры, том. II, книга 2. М.: Издательство академии архитектуры СССР, 1948.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Порта Марцыа
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зарыцкі.

**Эдуард Барысавіч Зарыцкі** (9 лютага 1946, Красны Кут, Саратаўская вобласць, РСФСР — 6 чэрвеня 2018, Мінск) — беларускі кампазітар
. Народны артыст Беларусі (1999).

Біяграфія
---------

З 1948 года жыў у Мінску. Скончыў Беларускую дзяржаўную кансерваторыю па класе кампазіцыі Анатоля Багатырова ў 1970 годзе. У 1973-82 гадах загадваў музычнай часткай Беларускага рэспубліканскага тэатра юнага гледача. Працаваў пераважна ў галіне інструментальнай музыкі (апіраўся на класічныя традыцыі), масавай і эстраднай песні, тэатральнай і кінамузыкі.

Памёр ад анкалагічнага захворвання ў Мінску 6 чэрвеня 2018 года. Пахаваны на Усходніх могілках Мінска.

Творчасць
---------

Сярод твораў: сімфонія (1970), сюіта (1980), канцэрціна «Пастараль» (1977) для сімфанічнага аркестра; канцэрты для габоя (1973) і валторны (1974) і камернага аркестра; капрычыа для фартэпіяна з камерным аркестрам (1978), сюіта на тэмы беларускіх песень (1976); камерна-інструментальная музыка; сюіты з музыкі да спектакляў «Дванаццатая ноч», «Снежная каралева», «Тэатральная сюіта».

Эдуард Зарыцкі аўтар больш за 600 песень. Ён аўтар такіх вядомых песень як «Белыя крылы», «Замова», «Начныя кастры», «Будзьма», «Палыновая ростань», «Лісток календара», «Так прыйшла да нас Перамога».

Таксама Зарыцкі стварыў цыклы на вершы Адама Міцкевіча, Якуба Коласа і Уладзіміра Караткевіча.

Узнагароды
----------

У 2006 годзе быў узнагароджаны ордэнам Францыска Скарыны.

Зноскі
------

1. 1 2  Кампазітар Эдуард Зарыцкі памёр ад анкалагічнага захворвання
2. ↑  Ва ўзросце 72 гадоў пайшоў з жыцця Эдуард Зарыцкі

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

Спасылкі
--------

 У Вікіцытатніку ёсць старонка па тэме **Эдуард Барысавіч Зарыцкі**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 7444154260358624480000 |
**Махамед Юніс аль-Манфі** (араб. محمد يونس المنفي‎‎; нар. 1976, Табрук) — лівійскі дыпламат і палітык. Быў абраны часовым прэзідэнтам Лівіі на Форуме лівійскага палітычнага дыялогу, дзе ўдзельнікі лівійскага канфлікту зацвердзілі пераходны ўрад да правядзенне ўсеагульных выбараў у краіне. Раней займаў пасаду пасла Лівіі ў Грэцыі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1976 годзе ў горадзе Табрук. З’яўляецца выхадцам з племя манфа. Вучыўся на інжынерным факультэце Табрукскага ўніверсітэта, дзе атрымаў доктурскую ступень. Аль-Манфі быў адным з актыўных лідараў Лівійскай асацыяцыі студэнтаў (аддзяленне Саюза студэнтаў Джамахірыі), якія навучаліся ў Францыі. Пасля звяржэння Муамара Кадафі стаў дэпутатам Усеагульнага нацыянальнага кангрэса, кіраваў камітэтам жыллёва-камунальнай гаспадаркі.

Пазней узначаліў дыппрадстаўніцтва ў Грэцыі. Яго дзейнасць паслом у Афінах была адзначана напружанымі адносінамі паміж УНЗ і грэчаскім урадам з-за лівійска-турэцкага пагаднення аб марскіх межах. У рэшце рэшт ён быў выгнаны з Афін у снежні 2019 года.

5 лютага 2021 года Аль-Манфі балатаваўся па сумеснаму квітку з Абдэлем Хамідам Махамедам Дбэйбе ў якасці прэм’ер-міністра і Мусам аль-Кані і Абдалой аль-Лафі ў якасці віцэ-прэзідэнтаў. Іх спіс атрымаў 39 галасоў, на пяць больш, чым у Агілы Салех Іса і Фатхі Башагі. Апошні быў успрыняты як прыхільнік ЗША, але амерыканскі пасол адмаўляў любыя спробы паўплываць на выбарчы працэс.

15 сакавіка афіцыйна заняў пасаду прэзідэнта.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2  *Sami Zaptia*. BREAKING: New unified Libyan government selected by LPDF in Geneva **(нявызн.)**. *Libya Herald* (5 лютага 2021). Праверана 5 February 2021.
3. 1 2  Greece Expels the GNA-Affiliated Libyan Ambassador Over Illegal Deal with Turkey **(нявызн.)**. *Al-Marsad* (6 снежня 2019). Праверана 5 February 2021.
4. ↑  "من هو محمد المنفي رئيس المجلس الرئاسي الجديد في ليبيا؟" **(нявызн.)** (4 лютага 2021). Архівавана з першакрыніцы 5 лютага 2021.
5. ↑  *Sami Zaptia*. U.S denies attempting to influence LPDF process **(нявызн.)**. *Libya Herald* (4 лютага 2021). Праверана 5 February 2021.
6. ↑  На форуме в Швейцарии избрали премьера и Президентский совет Ливии **(нявызн.)**.  ТАСС (5 лютага 2021). Праверана 23 сакавіка 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міхневіч.

**Эдуард Іванавіч Міхневіч** (нар. 21 студзеня 1941, в. Чаркесы, Іўеўскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне воднай гаспадаркі, гідралогіі, рэчышчавых працэсаў і водазабеспячэння. Доктар тэхнічных навук (1990), прафесар (1993). Акадэмік Беларускай інжынернай акадэміі (1992), Міжнароднай інжынернай акадэміі (1995).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (кваліфікацыя «Інжынер-гідратэхнік», 1962).

Працаваў у Беларускім навукова-даследчым інстытуце меліярацыі і воднай гаспадаркі (1962—1992; у 1976—1992 — загадчык лабараторыі рэчышчавых працэсаў і рэгулявання водапрыёмнікаў, загадчык аддзела гідратэхнікі); Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1993; у 1994—2011 — загадчык кафедры «Водазабеспячэнне і водаадвядзенне», з 2011 — прафесар).

Навуковыя інтарэсы: рэгуляванне, аднаўленне і разлік устойлівасці рэчышчаў рэк і каналаў, канструкцый і спосабаў іх умацавання; распрацоўкі ў галіне гідраэкалогіі, якія накіраваны на паляпшэнне воднага рэжыму і экалагічнага стану рэк, азёр і вадасховішчаў

Бібліяграфія
------------

* Совершенствование методов расчета и способов повышения устойчивости русел регулируемых рек — водоприемников и проводящих каналов гидромелиоративных систем : автореферат диссертации … доктора технических наук : 06.01.02 / Михневич Эдуард Иванович. — Минск, 1990.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Михневич Эдуард Иванович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 5. — С. 124.
* Міхневіч Эдуард Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2000. — Т. 10. — С. 487.
* Михневич Эдуард Иванович // 95 лет истории развития мелиоративной науки в Беларуси / Институт мелиорации и луговодства НАН Беларуси. ― Минск, 2005. — С. 116—117.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar777890 |
**Мухтар Шаханаў** (каз.: Мұхтар Шақанов; нар. 2 ліпеня 1942, с. Каскасу, Талебійскі раён, Туркестанская вобласць) — казахскі паэт і пісьменнік, дэпутат Мажыліса Парламента Рэспублікі Казахстан, палітычны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 2 ліпеня 1942 года. Дэпутат Вярхоўнага Савета СССР. Выпускнік Шымкенцкага педагагічнага інстытута. У 1989 годзе выступаў у Крамлі з пасланнем дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР пра ўтойванне фактаў гвалтоўнага падаўлення снежаньскіх падзей 1986 года. У 2009 годзе ўзначаліў рух супраць перадачы мільёна гектараў сельскагаспадарчых тэрыторый на ўсходзе Казахстана ў арэнду Кітаю. У 2017 годзе прапанаваў перавесці на лацінку не толькі казахскую, але і рускую мову ў Казахстане.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Казачкоў.
**Эдуард Ашэравіч Казачкоў** (нар. 1933, г. Гомель) — беларускі кампазітар, ваенны дырыжор. Заслужаны дзеяч культуры БССР (1968), заслужаны дзеяч мастацтваў РСФСР (1985).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1957 годзе Маскоўскі інстытут ваенных дырыжораў, у 1967 годзе — Беларускую кансерваторыю па класе А. Багатырова. У 1969—1987 гадах ваенны дырыжор Групы савецкіх войск у Чэхаславакіі, у Хабараўску.

Член Беларускага саюза кампазітараў‎ з 1973 года.

Творчасць
---------

Для яго творчасці характэрна апора на класічныя традыцыі. Сярод твораў: оперы для дзяцей, музычнай камедыі і казкі; вакальна-сімфанічныя (у т.л. араторыя «Не! Nein! No pasaran!», 1984; кантата «Акварэлі», 1976), камерна-інструментальныя і камерна-вакальныя творы; харавая сюіта «Поры года» (1980) і канцэрт на народныя словы (1988); духавая музыка; песні; апрацоўкі беларускіх народных песень і інш.

Літаратура
----------

* Казачкоў Эдуард Ашэравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 785154258031524152835 |
**Ааспора** (*Oospora*) — род недасканалых грыбоў.

Апісанне
--------

Міцэлій грыбоў накшталт распасцёртых або падушкападобных, пушыстых дзярнінак. Гіфы паўзучыя, з перагародкамі, са спараноснымі галінкамі (шара-, яйцападобнымі або прадаўгаватымі) ці канідыяноснамі. Канідыі бясколерныя або светлаафарбаваныя, цыліндрычныя, прадаўгаватыя ці яйцападобныя.

Арэал і экалогія
----------------

*Oospora pustulans* развіваецца на клубнях бульбы
Вядома некалькі відаў, пашыраных пераважна ў Еўропе і Амерыцы; на Беларусі налічвалі 2 віды (развіваюцца на клубнях бульбы і пладах памідораў), якія ў сучасных класіфікацыях уключаны ў іншыя роды: ааспора пустульная (*Oospora pustulans*) і ааспора малочная паразітная (*Oospora lactis*).

Значэнне
--------

Паразіты. Узбуджальнікі ааспарозу, або бугорчатай паршы  (руск.) (бел. раслін.

Літаратура
----------

* Ааспора // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз. — С. 15.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · IRMNG · Mycobank · WoRMS |
**Муха́мед Хусе́йн Шахрыя́р** (азерб.: Məhəmməd Hüseyin Şəhriyar; перс.: سید محمدحسین بهجت تبریزی)‎
1906, Тэбрыз, Усходні Азербайджан — 18 верасня 1988, Тэгеран) — азербайджанскі іранскі паэт, які пісаў на азербайджанскай і персідскай мовах.

Біяграфія
---------

Шахрыяр нарадзіўся ў 1906 годзе ў Тэбрызе. Яго бацька быў адвакатам. Першую сістэматычную адукацыю атрымаў у сярэдняй школе «Матахары» ў Тэбрызе, а пазней у школе «Дарул Фанун» у Тэгеране. Вывучаў таксама медыцыну ў каледжы, пасля чаго адправіўся ў Харасане, дзе знайшоў працу ў таварыстве натарыусаў «Нішапур», а пазней у банку «Кешаварзі». Першапачаткова ён выдаваў свае вершы пад псеўданімам *Бехджат*, але пазней ён змяніў яго на *Шахрыяр*.

Памёр паэт у 1988 годзе. Пахаваны ў родным Тэбрызе ў Маўзалеі паэтаў  (руск.) (бел.. Ён стаў апошнім паэтам, пахаваным у гэтым маўзалеі.

Творчасць
---------

Паштовая марка Азербайджана, прысвечаная 90-годдзю паэта
Магіла Шахрыяра ў «Маўзалеі паэтаў  (руск.) (бел.» у Тэбрызе
Свой першы верш Шахрыяр напісаў ва ўзросце сямі гадоў на азербайджанскай мове, а другое — ва ўзросце дзевяці гадоў на персідскай. Магчыма, ён паспрабаваў напісаць аўтабіяграфію ў форме вершаў, паколькі чытач можа даведацца пра біяграфію Шахрыяра, чытаючы яго дыван. Многія з яго горкіх і салодкіх успамінаў адлюстраваны ў яго кнігах «Хаз'ян Дэл», «Прывітанні Гейдарбабе  (руск.) (бел.», «Муміаі» і «Вячэрняя Басня». Яго іншая кніга, «Тахтэ Джамшыд» з'яўляецца калекцыяй эпічных вершаў, якая паказвае ўяўленне паэта. Шахрыяр склаў рознабакова развітыя формы паэзіі уключаючы лірыку, чатырохрадкоўі, вершы, оды і вершаваныя элегіі.
Статуя «Гал, які памірае», знойдзеная на тэрыторыі садоў
**Сады Салюсція** (лац.: Horti Sallustiani) — некалі раскошныя сады ў Старажытным Рыме, якія раней належалі рымскаму гісторыку Салюсцію.

Сады ў форме стадыёна ці іпадрома размяшчаліся за тагачаснай гарадской сцяной перад Колінскімі варотамі на поўначы горада ля падножжа Квірынала. Салюсцій стаў уладальнікам участку Гая Юлія Цэзара пасля таго, як той быў забіты.

На тэрыторыі садоў знаходзіўся храм Венеры, абеліск Салюсція, шматлікія статуі, якія цяпер знаходзяцца ў зборы Людавізі. Пасля Салюсція сады належалі розным рымскім імператарам. Самыя шырокія руіны на тэрыторыі садоў адносяцца да палаца Адрыяна (на сённяшні дзень 14 метраў ніжэй узроўня дарогі).

Гл. таксама
-----------

* Сады ў Старажытным Рыме

Літаратура
----------

* Horti\_Sallustiani (англ.). — в Samuel Ball Platner, Thomas Ashby. A topographical dictionary of ancient Rome.
**Марціньш Стакіс** лат.: Mārtiņš Staķis; нар. 4 ліпеня 1979, Тукумс) — латвійскі палітык і прадпрымальнік, мэр Рыгі (з 2020).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 4 ліпеня 1979 года ў Тукумсе ў сям’і музыкаў і настаўнікаў спеваў Юрыса і Дагніі Стакісаў. Ранняе дзяцінства правёў у Даўгаўпілсе, дзе яго бацькі вучыліся на музычна-педагагічным факультэце Даўгаўпілскага педінстытута. У 1984 годзе сям’я пераехала ў мястэчка Тумэ ў наваколлі Тукумса. Пачаў вучыцца ў вясковай школе, потым перавёўся ў Тукумскую сярэднюю школу № 1, якую скончыў у 1997 годзе.

Паступіў на эканамічны факультэт Латвійскага ўніверсітэта і адначасова пачаў працаваць у фірме аптовага гандлю алкагольнымі напоямі Mono. Потым перайшоў у гандлёвую сетку перыёдыкі Narvesen, якая тады стваралася.

З 6 лістапада 2018 года па 5 чэрвеня 2020 года з’яўляўся дэпутатам Сейма Латвіі.

У кастрычніку 2020 года абраны мэрам Рыгі.

24 мая 2021 года разам з Міністрам замежных спраў Латвіі Эдгарсам Рынкевічсам замяніў чырвона-зялёны сцяг на бела-чырвона-белы з Пагоняй у цэнтры Рыгі на месцы, дзе былі ўсталяваны сцягі краін-удзельніц чэмпіянату свету па хакеі. «Сярод сцягоў чэмпіянату па хакеі мы падымаем сцяг Свабоднай Беларусі! Гэты сцяг мне даверылі палітычныя ўцекачы з Беларусі. Сцяг, які сімвалізуе рэжым, які ажыццяўляе дзяржаўны тэрарызм, недарэчны ў гарадскім асяроддзі Рыгі — таму мы яго знялі!» — напісаў ён ў сябе ў Twitter.

Зноскі
------

1. ↑   — Сейм Латвіі. Праверана 9 лістапада 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q822919'></a>
2. ↑  Мэром Риги избран Мартиньш Стакис
3. ↑  У цэнтры Рыгі, дзе адбываецца чэмпіянат сьвету па хакеі, дзяржаўны беларускі сьцяг замянілі на бел-чырвона-белы. ВІДЭА

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Марціньш Стакіс

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 1500158070667008780007 |
**Во́гзіна** — возера ў Лепельскім раёне Віцебскай вобласці, за 28 км на паўночны ўсход ад горада Лепель, каля вёскі Суша, у басейне ракі Тураўлянка.

Плошча паверхні 0,67 км². Даўжыня 1,78 км, найбольшая шырыня 0,69 км. Найбольшая глыбіня 9,3 м, сярэдняя — 3,0 м. Даўжыня берагавой лініі 4,96 км. Аб'ём вады ў возеры 2,02 млн м³. Плошча вадазбору 5,5 км².

Схілы катлавіны вышынёй 10—17 м, на поўначы і захадзе нізкія, забалочаныя, пад хмызняком. Берагі на поўначы і захадзе сплавінныя. Мелкаводдзе шырокае, пясчанае, глыбей 2,5 м дно выслана сапрапелямі. Расліннасць уздоўж берагоў утварае паласу шырынёй да 60 м, на заходнім плёсе расце ахоўны від флоры ў Беларусі — наяда марская. У возера ўпадае ручай з возера Какісіна, выцякае ручай Праскавея ў раку Дзіва.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Ліст карты N-35-35. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г. (руск.)

Спасылкі
--------

* Агульная характарыстыка азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб'екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)
* Морфаметрычныя параметры азёр Віцебскай вобласці // Даведнік «Водныя аб'екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)