**Пампеа Тарганэ** (1575, Рым — 1630) — італьянскі ювелір і інжынер. Рознабакова адораны чалавек — мусіць, апошні з г.зв. «людзей Адраджэння» — прымяняў свае здольнасці ў розных галінах мастацтва і навукі, у т.л. ваеннай.

Нарадзіўся ў сям'і ювеліра венецыянскага паходжання. Наследаваў бацьку, стаў высокакласным ювелірам і дызайнерам упрыгожанняў, працаваў для рымскіх сабораў і Папскага двара. Таксама займаўся механікай, ліццём гармат, інжынернай справай, цывільнай і ваеннай архітэктурай і шмат чым іншым.

Служыў інжынерам у іспанскай арміі ва Фландрыі, але, напэўна, вялікага досведу не атрымаў. Затым, на заказ Папы Клемента VIII, стварыў цудоўны табернакль (дарасховішча) для сабора Яна Хрысціцеля ў Рыме.

Ваенныя машыны, распрацаваныя П. Тарганэ і Г. Гамурыні пры аблозе Астэндэ.
Вярнуўся ва Фландрыю, дзе ў ліпені 1601 года пачалася грандыёзная і цяжкая ў кожным сэнсе аблога Астэндэ, г.зв. «Новая Троя», якая трывала 3 гады. Тарганэ спрабаваў ужыць творчы падыход, вынаходзіў навінкі адну мудрагелісцей за другую, аднак нунцый Гвіда Бентывілья пісаў, што *«ён меў востры розум, шмат вынаходзіў, але раней ніколі не пераходзіў ад тэорыі да практыкі ў ваеннай справе; і неўзабаве выявілася, што яго вынаходніцтвы не вытрымліваюць праверкі»*. Усё абярнулася канфузам, вялізнай даўжыні фашыны-габіёны, якія салдаты мусілі каціць перад сабою, завязалі ў гразі і ўжываліся вельмі вузка. Плывучая батарэя ў выглядзе вежы на звязаных лодках перакулілася і патанула. Перасоўны мост на колах немагчыма было выкарыстоўваць праз яго кволасць і цельпукаватасць. Таксама ёсць звесткі, што Тарганэ спрабаваў пабудаваць вялізную «калясніцу» — перасоўны артылерыйскі форт на колах, які выйшаў са строю пасля першага абстрэлу праціўнікам. Збудаваць мудрагелістую драўняную дамбу пры моцным ветры і хвалях выявілася нерэальным. Таксама, Тарганэ прыпісваюць вынаходства палявога млына, але невядома ці быў ён збудаваны. Паспяховая аблога Астэндэ, якая праславіла іспанскіх салдат і вайсковы талент Амброзіа Спінолы, для Тарганэ стала плямай на рэпутацыі.

Пасля Астэндэ П. Тарганэ зноў займаўся мастацтвам, ювелірнай справай, стварыў цудоўны алтар у царкве Санта-Марыя-Маджорэ. Быў адным з распрацоўнікаў і будаўнікоў фантана Аква Паола. Таксама займаўся фартыфікацыйнымі і будаўнічымі работамі ў Рыме і ў гэтым яго зноў спасцігла няўдача — драўняны мост цераз Тыбр змыла паводкай.

У 1627 годзе кароль Людовік XIII і кардынал Рышэльё пачалі аблогу Ла-Рашэлі, асноўнай праблемай абложваючых была даступнасць для горада мора, адкуль ішло падмацаванне. Тарганэ прапанаваў збудаваць «эстакаду» (загароду) і перакрыць уваход у бухту. Кардынал Рышэльё ставіўся да італьянца насцярожана, пісаў, што *«нельга было яму давяраць, бо ён рабіў уражання чалавека, які не ведае пра што гаворыць»*. Каб даказаць магчымасць сваёй ідэі, Тарганэ збудаваў на Сене ўзор. Загарода складалася з артылерыйскіх баржаў, змацаваных вялікім ланцугом, які трымаўся на вадзе бочкамі-паплаўкамі прывязанымі да сваяў забітых у дно. Таксама Тарганэ прапаноўваў перагарадзіць бухту мелкай сеткай, каб не прапускаць рыбу і пазбавіць абложаных адной з крыніц ежы. Кардынал, нягледзячы на свае сумневы, дазволіў Тарганэ пачаць работы. Аднак, Атлантыка не Сена — вынікі былі катастрафічныя — канструкцыя Тарганэ не вытрымала зімовых штормаў і цягам некалькіх дзён развалілася, пазней знесла нават сваі. Тарганэ страціў міласць караля і пэўны час нават быў зняволены ў турме. Урэшце, Рышэльё даручыў гэту работу спецыялісту, архітэктару Клемену Метэзо, які і пабудаваў вядомую «марскую сцяну», цалкам блакаваўшую бухту.

Расчараваны Тарганэ вярнуўся ў Рым, да мастацтва, час таленавітых і рознабаковых дылетантаў Адраджэння мінуў — вайна стала справай выключна прафесіяналаў.

Зноскі
------

1. ↑  *Fruhan C.* Pompeo Targone // Targone, Pompeo // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2018. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T083375<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56691875'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q103969567'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q810196'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21431157'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
2. ↑  Union List of Artist Names — 2013. Праверана 11 кастрычніка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>

Літаратура
----------

* *Catherine Fruhan*. Targone, Pompeo // Grove Art Online. — 1996. — ISBN 9781884446054



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 3462 3759 · LCCN: no2014065911 · VIAF: 308761397 · ULAN: 500326787 |