recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Разнаску́рыя нематоды** (*Heteroderidae*) — сямейства круглых чарвей атрада тыленхід.

Апісанне
--------

Развіты палавы дымарфізм. Самкі (даўжыня 0,4—1,1, шырыня 0,28—0,97 мм) круглыя або колбападобныя, белыя (маладыя), карычневыя (палаваспелыя), нерухомыя. Самцы (даўжыня 0,9—1,3, шырыня 0.01—0,03 мм) празрыстыя, чэрвепадобныя. Самкі адкладваюць яйцы ў слізістыя мяшкі або захоўваюць іх унутры цела. За год даюць 1 пакаленне. Зімуюць лічынкі 2-га ўзросту, яйцы, змешчаныя ў цысты.

Значэнне
--------

Узбуджальнікі нематодных хвароб раслін. На Беларусі ачагамі на бульбе, бураках, аўсе і іншых раслінах трапляюцца злакавая (*Ditylenchus graminophilus*), бульбяная (*Globodera rostochiensis*), бураковая (*Heterodera schachtii*), аўсяная (*Heterodera avenae*) нематоды.

Меры барацьбы: супрацьнематодныя хімічныя сродкі, выключэнне з севазвароту на 2-3 гады культур, пашкоджаных гельмінтамі.

Літаратура
----------

* *Ветрава С.* Разнаскурыя нематоды // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2781181645 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Белавусаў.

**Уладзі́мір Прако́павіч Белаву́саў** (1 студзеня 1921, вёска Слабодка, Шумілінскі раён, Віцебская вобласць — 24 кастрычніка 2006) — беларускі савецкі кінамастак. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1973).

Біяграфія
---------

Скончыў Усесаюзны інстытут кінематаграфіі ў Маскве ў 1954. Працаваў на кінастудыі «Беларусьфільм» (1954—1983). Удзельнік мастацкіх выставак з 1952 года. Член БСМ з 1958 года.

Аформіў мастацкія фільмы: «Палеская легенда», «Чырвонае лісце» (абодва з А. Грыгар’янцам), «Строгая жанчына», «Першыя выпрабаванні» (з Ю. Булычовым), «Рагаты бастыён», «Чужое імя», «Таму што кахаю», «Шлюбная ноч»; тэлефільмы «Побач з намі», «Руіны страляюць...», «Доўгія вёрсты вайны  (руск.) (бел.», «Лёгка быць добрым  (руск.) (бел.», «Антаніна Брагіна».

Сярод жывапісных работ: «На рацэ», «Рэйкавая вайна», «Апошнія дні вайны», «Беларускі пейзаж», «Возера Нарач».

Работы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Музеі гісторыі беларускага кіно, фондах БСМ, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску.

Званні і ўзнагароды
-------------------

* Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1973).
* Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1974) за тэлефільм «Руіны страляюць…».

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Владимир Прокофьевич Белоусов // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 51. — 737 с.

Літаратура
----------

* Белавусаў Уладзімір Пракопавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 382. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* Белавусаў Уладзімір Пракопавіч // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998. — С. 79.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каруза.

**Павел Іосіфавіч Каруза** (25 лютага 1906, в. Ваўкалатка, Дзісенскі павет, Віленская губерня — 20 лютага 1988, Вільня) — беларускі фалькларыст, этнамузыколаг, кампазітар, грамадска-палітычны дзеяч.

Біяграфія
---------

Паводле некаторых звестак род Карузаў перасяліўся ў Беларусь з Італіі.

У 1924 годзе Павел скончыў школу ў Браславе, у 1928 Віленскую кансерваторыю па класе тэорыі і кампазіцыі. У 1924—1926 гадах вольны слухач Віленскага ўніверсітэта.

З 1925 года ўдзельнік грамадска-палітычнага і культурнага жыцця ў Заходняй Беларусі. У 1927 старшыня ЦК Беларускай хрысціянска-дэмакратычнае партыі (БХД) і галоўны рэдактар перыядычнага органа БХД газеты «Biełaruskaja krynica». Як рэдактар газеты неаднаразова прыцягваўся польскай адміністрацыяй да судовай адказнасці. Пад уплывам фалькларыста і кампазітара Антона Грыневіча пачаў збіраць беларускі мелас, апрацоўкі якога плённа выкарыстоўваў у выканаўчай практыцы як харавод хору Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры. У 1928 годзе ад БХД і Беларускага сялянскага саюза абраны выбаршчыкамі Свянцянскага павета ў сойм Польшчы. Пасля разгону сойма Юзафам Пілсудскім летам 1930 — беспрацоўны. У 1934 годзе праз абяцанні надрукаваць яго аўтарскія творы і фальклорныя зборы падманным шляхам вывезены праз Гдыню ў Менск. Арыштаваны і сасланы на Салаўкі.

Вярнуўся ў Беларусь у 1947 годзе пасля 13-гадовага зняволення. У 1947—1948 працаваў у Доме творчасці ў Маладзечне. У 1949 паўторна арыштаваны і высланы ў Нарыльск. Вызвалены ў 1955 годзе, рэабілітаваны ў 1957. Вярнуўся ў Вільню. Памёр 20 лютага 1988. Пахаваны на Еўфрасіннеўскіх могілках.

Дзейнасць
---------

Працаваў як харавод і кампазітар у Дзяржаўным ансамблі польскае песні і танцу Літоўскае ССР. Супрацоўнічаў з фалькларыстамі ІМЭФ АН БССР, друкаваўся ў часопісе «Мастацтва Беларусі», газеце «ЛіМ».

Падрыхтаваў да выдання музычныя запісы беларускага фальклору Антона Грыневіча. Напісаў «Камеpную сімфонію», пабудаваную на беларускім меласе, песні на тэксты Янкі Купалы, Якуба Коласа, Ніла Гілевіча, Ларысы Геніюш, Максіма Багдановіча і іншых беларускіх паэтаў.

Зноскі
------

1. ↑  Паўліна Мядзёлка. Ліст да Міколы Ермаловіча і Генадзя Каханоўскага //«Рэгіянальная газета», 10 сакавіка 2000 г. № 10 (255)

Спасылкі
--------

* Каруза Павел у даведніку Маракова
* Павел Іосіфавіч Каруза
* Павел Каруза(недаступная спасылка)
**Бэла Амаўна Масумян** (15 верасня 1937, Паўлаград, Днепрапятроўская вобласць, УССР — 8 снежня 2020, Мінск) — беларуская актрыса. Заслужаная артыстка Беларускай ССР (1968). Народная артыстка Беларусі (1995).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 15 верасня 1937 года ў Паўлаградзе [Днепрапятроўская вобласць|Днепрапятроўскай вобласці] УССР у сям’і ваеннага лётчыка-выпрабавальніка Амо Тыгранавіча Масумяна (1912—1985) і Мар’яны Віктараўны Сакалоўскай (1915—2012).

У 1961 годзе скончыла Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут па спецыяльнасці «Акцёр драматычнага тэатра і кіно» (курс Д. А. Арлова).

З 1961 года — актрыса Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Максіма Горкага, у якім служыла амаль 60 гадоў.

На тэатральнай сцэне выканала больш за 100 роляў. У кіно, калі не лічыць фільмаў-спектакляў, знялася толькі аднойчы — у 1963 годзе, выканаўшы галоўную ролю ў навэле кінаальманаха «Чацвера ў адной шкуры» знятай на кінастудыі «Арменфільм».

Памерла 8 снежня 2020 года ў Мінску. Пахавана ў Мінску на Усходніх могілках.

Узнагароды
----------

* Заслужаная артыстка Беларускай ССР (1968),
* Народная артыстка Беларусі (1995),
* медаль Францыска Скарыны (2007),
* медаль Саюзнай дзяржавы «За супрацоўніцтва» (2011).

Зноскі
------

1. ↑  Памерла легенда беларускага тэатра Бэла Масумян
**Талавера-дэ-ла-Рэйна** (ісп.: Talavera de la Reina) — горад у цэнтры Іспаніі, у правінцыі Таледа. Заступнікі горада — святы Ісідор і святая дзева дэль Прада. Заснаваны рымлянамі. Талавера была заваявана арабамі ў 712 годзе. Яны ўмацавалі горад высокімі сценамі, пабудавалі палацы і мячэці. Каля Талаверы ў 950 годзе кароль Леона Раміра II нанёс сур’ёзнае паражэнне арміі маўраў. У 1083 годзе кароль Кастыліі Альфонса VI вярнуў Талаверу і аднавіў у горадзе хрысціянскую рэлігію. Прамысловы і камерцыйны цэнтр. Вытворчасць керамікі.

Зноскі
------

1. ↑  *National Statistics Institute* Municipal Register of Spain of 2023 — 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q845937'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q123821811'></a>
**«Ліфт на эшафот»** (фр. Ascenseur pour l'échafaud) — французскі мастацкі фільм, дэбют Луі Маля, экранізацыя аднайменнага рамана Наэля Калефа. Выйшаў пад назвай Elevator to the Gallows у ЗША і Lift to the Scaffold у Вялікабрытаніі. Фільм вядомы таксама дзякуючы меланхалічнаму гукавому шэрагу ў стылі кул-джаз, музыка запісана амерыканскім трубачом і заснавальнікам гэтага кірунку Майлзам Дэйвісам.

Сюжэт
-----

Галоўныя героі, палюбоўнікі, плануюць ідэальнае забойства мужа жанчыны, Сімона Караля — зброевага і нафтавага магната. Забойца, Жульен Таверн’е, былы дэсантнік Замежнага легіёна, ветэран войн у Індакітаі і Алжыры, залазіць па вяроўцы ў офіс ахвяры (свайго боса), робячы выгляд, што замкнуўся ў кабінеце (з дапамогай недасведчанай сакратаркі). Забойства праходзіць гладка. Аднак, збіраючыся ад’язджаць на машыне, ён бачыць, што забыўся вяроўку, якая звісае з акна, і вырашае за ёй вярнуцца, пакінуўшы машыну адчыненай і заведзенай. Па дарозе за вяроўкай Жульен захрасае ў ліфце, бо будынак закрываўся на выходныя і вартаўнік перад сыходам выключыў электрычнасць. У той жа час маладая пара — аўтазгоншчык Луі і кветачніца Веранік — зганяюць машыну Жульен. Луі знаходзіць пісталет і міні-камеру ў бардачку і пачынае ўяўляць сябе сакрэтным агентам і героем вайны. Ён ганяе з сяброўкай на машыне па начным горадзе і шашы.

На ноч Луі і Веранік спыняюцца ў матэлі разам з нямецкай шлюбнай парай, якая выпадкова пазнаёмілася з імі. Веранік робіць здымкі абедзвюх пар на камеру Таверн’е. Раніцай Луі спрабуе сагнаць раскошны «Мерседэс» немцаў, але немцы яго выкрываюць, і ён забівае іх з пісталета Жульена. Луі і Веранік атрымоўваецца збегчы з месца злачынства. Пазней, усвядоміўшы непазбежнасць адплаты за злачынства, Веранік спрабуе пакончыць з сабой і пераконвае Луі зрабіць тое ж самае, але памыляецца з дозай лекаў.

Паліцыя ідзе па ілжывым следзе, расследуючы версію, што забойца — Жульен. Доказы неабвержныя: бо Луі і Веранік спыніліся ў матэлі пад імем шлюбнай пары Таверн’е. За ім едуць у офіс Караля. Уключаецца электрычнасць, і Жульен атрымліваецца сысці з будынка незаўважаным. У той жа час паліцыянты выяўляюць труп боса. Праз некаторы час Жульен арыштоўваюць у кафэ па падазрэнні ў забойстве нямецкай шлюбнай пары.

Флоранс (жонка Сімона) бачыла машыну Жульена з Веранік на пасажырскім сядзенні, але ўгаварыла сама сябе, што памылілася. Таму яна ноччу, нягледзячы на лівень і навальніцу, шукае Жульена і ў адным з бараў сустракае яго сябра. У 5 гадзін раніцы іх абодвух арыштоўваюць, але пазней адпускаюць, даведаўшыся, што яна — жонка Караля. Загалоўкі ранішніх газет абвяшчаюць, што Жульен — забойца турыстаў, аднак Флоранс гэтаму не верыць і пачынае ўласнае расследаванне і хутка знаходзіць сапраўдных злачынцаў. Яна едзе за Луі, які хоча забраць фатаграфіі з матэля, дзе яго і арыштоўвае паліцыя (Ліна Вентура). Фларанс і Жульена абвінавачваюць у забойстве Сімона Караля, бо на плёнцы з міні-камеры ёсць і іх сумесныя фатаграфіі, што гаворыць аб іх сувязі і матывах да забойства Сімона.

У ролях
-------

* Жанна Маро — Фларанс Караля
* Марыс Ранэ — Жульен Таверн’е
* Жорж Пужулі — Луі
* Ёры Бертэн — Веранік
* Ліна Вентура — камісар Шэр’е
**Ваенны музей Кітайскай народнай рэвалюцыі** (кіт.: 中国人民革命军事博物馆) — музей, размешчаны ў Пекіне і прысвечаны кітайскай ваеннай гісторыі.

Асноўны будынак — збудаванне вышынёй амаль 95 метраў. Экспазіцыя прадастаўляе ваенную гісторыю і культуры Кітая (пачынаючы з падзей пяці тысячагадовай даўнасці), у тым ліку развіцця Народна-вызваленчай арміі Кітая. Структура музея ўключае ў сябе вялікую колькасць павільёнаў, у якіх і праводзяцца выставы. Найбольш займальнымі выставачнымі заламі па праве лічацца павільён Паўночнага паходу, зала япона-кітайскай вайны і грамадзянскай вайны.

Экспанаты вельмі разнастайныя: ваенны рыштунак, уніформа, аптычнае і медыцынскае абсталяванне, карты, дакументы. Маецца таксама сучаснае ўзбраенне (танкі, балістычныя ракеты і рэактыўныя самалёты).

Спасылкі
--------

* Военный музей Китайской революции
**Таварыства вывучэння Магілёўскай губерні** — гісторыка-краязнаўчае таварыства, што існавала ў Магілёве ў 1902—1916 гг. 

Заснавана па ініцыятыве Е. Р. Раманава пад назвай «Таварыства вывучэння Беларускага краю». Мела статут (зацверджаны ў сакавіку 1905 г.). У сувязі з утварэннем гістарычна-краязнаўчых таварыстваў у Віцебску, Мінску і іншых гарадах у сакавіку 1913 г. рэарганізавана. Члены: Е. Р. Раманаў, І. А. Сербаў, А. П. Сапуноў, М. М. Турбін. Вывучала гісторыю, этнаграфію і прыроду Беларусі, пераважна Магілёўскай губерні. Выдала працу Раманава «Першакрыніцы для гісторыі Магілёўскага краю» (вып. 1, 1916), у якую ўвайшлі «Баркалабаўскі летапіс» і «Падарожныя заметкі стольніка П. А. Талстога аб Магілёўскай губерні (1697—1699)». Падрыхтавала да выдання 4-ы выпуск зборніка «Магілёўская даўніна» і інш. 

У Першую сусветную вайну эвакуіравана ў Адэсу, дзе спыніла дзейнасць.

Літаратура
----------

* *Бандарчык В. К.* Гісторыя беларускай этнаграфіі: пачатак ХХ ст. / В. К. Бандарчык. — Мн.: Навука і тэхніка, 1970. — 123 с.: іл.
* Тавары́ства вывучэ́ння Магілёўскай губе́рні // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 491. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
* Тавары́ства вывучэ́ння Магілёўскай губе́рні // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 372—373. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Саітава В. І.* Гісторыя краязнаўства Беларусі: вучэб. дапам. / В. І. Саітава. — Мн.: Бел. дзярж. ун-т культуры і мастацтваў, 2009. — С. 84,97. — 203 с. — ISBN 978-985-6798-59-0.
**Уладзімір Іванавіч Анцулевіч** (15 мая 1954, в. Жытомля Гродзенскага раёна — 27 лютага 2019) — беларускі фізік, палітычны дзеяч, педагог.

Біяграфія
---------

Скончыў фізічны факультэт БДУ (1976). Кандыдат фізіка-матэматычных навук па спецыяльнасці «Оптыка» (1989). Працаваў у Інстытуце фізікі Акадэміі навук Беларусі: стажор-даследчык, малодшы навуковы супрацоўнік, загадчык сектарам, навуковы супрацоўнік, старшы навуковы супрацоўнік (1976—1993). Настаўнік інфарматыкі гімназіі № 5 г. Мінска (1993—1996).

Быў актывістам Беларускага народнага фронту. Арганізоўваў выданне масавай перыёдыкі БНФ, ладзіў працу ў рэгіёнах. У 1992 годзе ўзначаліў ініцыятыўную групу па правядзенні рэспубліканскага рэферэндуму па пытанні аб роспуску Вярхоўнага Савета і правядзенні датэрміновых выбараў паводле новага выбарчага закона. На працягу двух месяцаў групай было сабрана 442 тысячы подпісаў грамадзян Беларусі.

Член партыі Беларускага народнага фронту з моманту яе заснавання. Узначальваў выбарчы камітэт Беларускага народнага фронту, быў членам Сойму. У 1995 годзе выйшаў з кіраўніцтва БНФ з-за рознагалоссяў з лідарам. У 1996 годзе ўзначальваў грамадскую Камісію па назіранні за ініцыяваным А. Лукашэнкам рэферэндумам.

Сустаршыня Грамадскага навукова-аналітычнага цэнтра «Беларуская перспектыва» (1995—1999), навуковы сакратар Народнага ўніверсітэта — самай масавай праграмы «Беларускай перспектывы» (1997). Рэдактар аддзела часопіса «Мастацтва» (1996—1999).

Пасля вярнуўся да фізікі, дацэнт кафедры методыкі выкладання фізікі БДПУ, адначасова настаўнік гімназіі № 5.

Мае больш за 70 навуковых публікацый па фізічнай оптыцы. Выступаў у друку па грамадска-палітычных праблемах. Пісаў дапаможнікі, у якасці настаўніка фізікі сумесна з Вячаславам Навумавічам Чэрціным падрыхтаваў шэраг пераможцаў алімпіяд па фізіцы.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Кто есть кто в Республике Беларусь — Białystok: Podlaski Instytut Wydawniczy, 2000. — С. 16. — 313 с. — ISBN 978-83-913780-0-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q14266181'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q761'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q14265955'></a>
2. 1 2 3  Кто есть кто в Республике Беларусь — Białystok: Podlaski Instytut Wydawniczy, 2000. — С. 17. — 313 с. — ISBN 978-83-913780-0-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q14266181'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q761'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q14265955'></a>
3. ↑  svaboda.org
4. ↑  Чествование победителей республиканской олимпиады (руск.).

Літаратура
----------

Уладзімір Анцулевіч: «Вучу студэнтаў вучыць гімназістаў. І наадварот». // Настаўнік. 13 (1097). 27 кастрычніка 2011.
**Альфонс Пусэн Жазеф Фарсья дэ Піль** (*Alphonse-Toussaint-Joseph de Fortia de Piles*; 1758, г. Марсель, Францыя — 1826) — французскі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Граф. Служыў афіцэрам у каралеўскай арміі, быў губернатарам Марселя. У час рэвалюцыі і якабінскага тэрору эмігрыраваў, падарожнічаў па Германіі, Даніі, Швецыі, Расіі і Польшчы. У 1794 вярнуўся у Францыю і выдаў разам з П. М. Буажэленам дэ Кердзю  (фр.) (бел. ў Парыжы 5 тамоў апісання свайго падарожжа па Еўропе (1796). Вядомы як аўтар брашур палітычнага зместу, літаратурных і музычных твораў, некалькіх опер.

У час праезду з Расіі ў Польшчу (1792, разам з П. М. Буажэленам дэ Кердзю) ехаў праз Беларусь, з Смаленска праз Оршу, Талачын, Крупкі, Барысаў, Смалявічы, Мінск, Гродна. Талачын здаўся яму «вялікай вёскай, якую называюць горадам»; дарога ад Смаленска да Талачына добрая, абсаджаная дрэвамі, далей — дрэнная. У Гродне адзначыў добры гасціны двор і дамы нямецкіх купцоў, якія атрымлівалі па Нёмане розныя замежныя тавары і прадавалі іх тут.

Літаратура
----------

* *Грыцкевіч В. Мальдзіс А.* Шляхі вялі праз Беларусь. — Мн. 1980.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Манэ.
**Мардэхай Цві Манэ** (1859, Радашковічы, Віленская губерня — 1886, Радашковічы) — пісьменнік і паэт-лірык на іўрыце, мастак.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Радашковічах (цяпер Маладзечанскі раён, Мінская вобласць, Рэспубліка Беларусь) у сям’і беднага меламеда. Атрымаў традыцыйную яўрэйскую рэлігійную адукацыю. Калі Манэ мінула 13 гадоў, бацька адправіў яго ў Мінск для паступлення ў адну з мясцовых ешываў. Бацькі, выявіўшы яго здольнасці да малявання, адправілі без усялякіх сродкаў у Вільню, дзе знаходзілася рысавальная школа. Знаходзячыся ў Вільні, самастойна азнаёміўся з рускай і нямецкай мовамі і агульнымі навукамі. Скончыўшы мастацкую школу ў 1880 годзе, паехаў у Пецярбург, дзе быў прыняты ў Акадэмію мастацтваў. У гады вучобы публікаваў вершы (пісаў пад псеўданімам Ха-Мецаер), мастацтвазнаўчыя і літаратуразнаўчыя артыкулы ў выданнях на іўрыце: «Хамеліц» і «Ха-Цфіра  (руск.) (бел.». З 1884 года жыў у Варшаве. У 1884 годзе з’явіліся першыя сімптомы фатальнай хваробы — сухотаў. У 1896 годзе выдавецтва Тушыя выпусціла поўны збор твораў у двух частках. Яго імем названы вуліцы ў Тэль-Авіве, Хайфе і Рамат-Гане.

Зноскі
------

1. 1 2  Mordecai Ẓevi Manne // Faceted Application of Subject Terminology Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3294867'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q846596'></a>
2. 1 2  Mordechaj Cwi Mane // MAK<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105192847'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мардэхай Цві Манэ
* *Мардэхай Цві Манэ* — артыкул з РЕЭ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1052557368 · ISNI: 0000000066974765 · LCCN: nr97001262 · NLP: a0000002794716 · NTA: 302325891 · LIBRIS: 246322 · VIAF: 29437284 |

 |
**Ламавіцкі бой** — бой партызаны злучэння Мінскай і Палескай абласцей супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў у вёсцы Ламавічы Акцябрскага раёна.

Перадумовы
----------

План аперацыі па разгрому вялікага апорнага пункту ворага ў вёсцы Ламавічы, вакол якога былі ўзведзены дзоты і адкуль праціўнік рабіў пастаянныя вылазкі супраць партызан, распрацаваў штаб партызанскага злучэння Мінскай і Палескай абласцей.

Бой
---

Атрады М. П. Бумажкова, і «Чырвоны Кастрычнік» арганізавалі засады на дарогах, якія звязвалі вёску Ламавічы з вёскамі Граб’ё, Жукавічы, Мушычы, Хойна, каб не дапусціць падыходу варожых падмацаванняў. Атрады А. І. Далідовіча, М. М. Розава, Дз. Ц. Гуляева, імя М. Ф. Гастэлы, узброеныя 3 гарматамі, штурмам авалодалі вёскай Ламавічы. У ходзе бою былі падаўлены 12 дзотаў, знішчана каля 50 гітлераўцаў. У гэтым баі, ратуючы параненага камандзіра, была смяротна паранена сувязная-інструктар ЦК ЛКСМБ Рыма Іванаўна Шаршнёва.

Зноскі
------

1. ↑  пазней атрад імя А. В. Суворава 225-й партызанскай брыгады
2. ↑  пазней у складзе 123-й Акцябрскай партызанскай брыгады імя 25-годдзя БССР
3. ↑  пазней атрад імя Я. Дз. Гуляева 25-й партызанскай брыгады імя П. К. Панамарэнкі
4. ↑  пазней атрад імя М. М. Громава 64-й партызанскай брыгады імя В. П. Чкалава
5. ↑  пазней імя Дз. Ц. Гуцяева 101-й партызанскай брыгады імя Аляксандра Неўскага
6. ↑  пазней у 121-й партызанскай брыгадзе імя А. Ф. Брагіна

Літаратура
----------

* *Р. А. Чарнаглазава.* Ламавіцкі бой // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 293-294. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
Апрацоўка зямлі ў сярэднявеччы
**Двухполле** — форма севазвароту, апрацоўка напераменку двух палеткаў.

Двухполле — найстаражытнейшая форма севазвароту, вядомая земляробам ужо некалькі тысяч гадоў. Старажытнарымскія аўтары апісалі 2 розных яе варыянты. Першы прадугледжваў сеянне ў першы год збожжавых, на другі год — бабовых культур. Другі — ратацыю ўзаранага поля і папару або пашы. У сярэднявечнай Еўропе найчасцей сустракаўся другі варыянт. 

З XIX ст. даследчыкі аграрнай гісторыі звычайна разглядаюць сістэму двухполля як архаічную, якая папярэднічала болей прагрэсіўнаму трохполлю і ў выніку было заменена на яго. Тым не меней, даследаванні дэманструюць, што двухполле шырока выкарыстоўвалася поруч з трохполлем у адных і тых жа краінах. На поўначы Беларусі яно сустракалася нават у XIX ст. Такім чынам, двухполле з'яўлялася не столькі папярэдніцай, колькі альтэрнатывай трохпольнай сістэмы. Яе ўжыванне можна патлумачыць асаблівасцямі клімату і глебы, спецыялізацыяй гаспадарак (напрыклад, перавага жывёлагадоўлі рабіла важнай буйной плошчы пашы), наяўнасцю свабоднай зямлі і г. д.

Літаратура
----------

* *Бяспалая, М.А.* Гісторыя Беларусі: ад старажытнасці да канца XVIII ст.: вучэб.-метад. комплекс. — Мінск: БДУКМ, 2016. — ISBN 978-985-522-160-0.
* *Gray, H.L.* English Field Systems. — Cambridge: Harvard University Press, 1915.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Embracing Tradition: The Two-Field System in Agriculture
* The agricultural revolution in medieval Europe
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Фарбы, значэнні.
Фарбы
**Фарбы** — агульнае найменне для групы каляровых фарбавальных рэчываў, прызначаных для непасрэднага выкарыстання ў той ці іншай сферы быту.

Па хімічным саставу пігменты і вырабленыя з іх фарбы падзяляюцца на мінеральныя (неарганічныя солі ці аксіды металаў) і арганічныя (складаныя злучэнні, галоўным чынам расліннага ці жывёльнага паходжання). І тыя і іншыя могуць быць натуральнымі (прыроднымі) і штучнымі (сінтэтычнымі). 

Часцей за ўсё пад словам «фарбы» маюць на ўвазе суспензіі пігментаў ці іх сумесі з напаўняльнікамі, у сувязным — пакосту, ПВА-эмульсіі, латэксах ці іншых плёнкаўтваральных рэчывах. Фарбы наносяць непасрэдна на наяўны матэрыял ці на грунт.

Гл. таксама
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Фарбы на Вікісховішчы |

* Пігмент, тэхналогія
* Лакафарбавыя матэрыялы
* Тэрмахімічныя фарбы
* RAL — стандарт колеру для каляроўкі фарбы
* Распыляльнік фарбы
* Чырвоная фалунская

Літаратура
----------

* *Валожын А. І.* Фа́рбы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 323. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
* Кра́ски // Большая политехническая энциклопедия / Авт.-сост. В. Д. Рязанцев. — М.: Мир и образование, 2011. — С. 182—183. — 704 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-5-94666-621-3. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4128631-5 · LCCN: sh85096623 · NDL: 00573341 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Козіч.

**Валерый Паўлавіч Козіч** (нар. 22 студзеня 1954 года ў в. Тумілавічы, Докшыцкі раён) — беларускі фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (2003).

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ламаносава (1977). 3 1977 года — у Інстытуце фізікі НАН Беларусі, з 1978 г. малодшы, з 1985 г. старшы, з 1996 г. вядучы навуковы супрацоўнік.

Даследаванні ў галіне нелінейнай оптыкі і спектраскапіі. Прэмія Ленінскага камсамола СССР (1984) за распрацоўку высокаадчувальных метадаў актыўнай лазернай спектраскапіі камбінацыйнага рассейвання святла і іх ужыванне для даследавання газаў і вадкасцей. Мае больш за 50 навуковых публікацый.

Літаратура
----------

* Козіч Валерый Паўлавіч // Памяць: Докшыцкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; уклад. А. В. Скараход; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2004. — С. 625.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рашаль.

**Рыгор Львовіч Рашаль** (руск.: Григо́рий Льво́вич Роша́ль; 21 кастрычніка 1899, Навазыбкаў, Чарнігаўская губерня — 11 студзеня 1983, Масква) — савецкі рэжысёр тэатра і кіно, сцэнарыст, педагог, публіцыст. Народны артыст СССР (1967), лаўрэат дзвюх Сталінскіх прэмій першай ступені (1950, 1951).

Біяграфія
---------

З 1921 года вучыўся ў Дзяржаўных вышэйшых рэжысёрскіх майстэрнях, створаных У. Э. Меерхольдам і яго вучнем К. М. Дзяржавіным, пазней пераўтвораныя ў Дзяржаўныя Вышэйшыя Тэатральныя Майстэрні (ГВЫТМ).

З 1923 года — тэатральны рэжысёр. Кіруючы Майстэрняй Педагагічнага тэатра, ажыццявіў пастаноўку шэрагу спектакляў: «Лекар мімаволі» Р. Л. Рошаль і С. Л. Рашаль паводле п’есы Мальера, «Інжынер Семптан» В. П. Страявой і С. Л. Рашаль, «Наваселле», «Байкі» паводле І. А. Крылова. У 1925 годзе Майстэрня Педагагічнага тэатра аб’ядналася з 1-м Дзяржаўным дзіцячым тэатрам, якім у той час кіраваў Ю. М. Бондзі, атрымала назву «Педагагічны тэатр», дзе да 1927 быў дырэктарам і мастацкім кіраўніком. У Тэатры-студыі кінаакцёра паставіў «Навальніцу» А. М. Астроўскага. Узначальваў тэатральную работу ў Камуністычным універсітэце працоўных Усходу і ў Цэнтральным доме камуністычнага выхавання рабочай моладзі.

З 1925 года — кінарэжысёр 3-й фабрыкі Дзяржкіно (пасля — «Масфільм»), кінастудыі «Белдзяржкіно» (цяпер «Беларусьфільм»), «Міжрабпамфільм», Усеўкраінскага фотакінаўпраўлення (УУФКУ), Кіеўскай кінафабрыкі. У 1947—1954 гадах — рэжысёр на кінастудыі «Ленфільм».

Член Саюза кінематаграфістаў СССР. У 1957 годзе ўзначаліў Усесаюзную камісію па рабоце з кінааматарамі пры праўленні СК СССР.

Педагог УДІКа ў 1953—1964 гадах. У 1970-я гады выкладаў у Маскоўскім інстытуце культуры, чытаў курс для новых спецыялістаў — выкладчыкаў рэжысуры аматарскіх кінафотастудый. Стваральнік і мастацкі кіраўнік аддзялення кінафотамайстэрства ў гэтай ВНУ.

Фільмаграфія
------------

* (1927) «Яго яснавяльможнасць»

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 14 жніўня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Кароткая яўрэйская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4769259 · BNF: 14697711w · GND: 1022508350 · ISNI: 0000000116804343 · NKC: jx20080315026 · NUKAT: n2011040837 · VIAF: 84407307 |

 |
Казімір IV Ягелончык, выява 1591 года аўтарства Томаша Трэтэра
**Судзе́бнік 1468 го́да**, альбо **Судзе́бнік Казімі́ра** — зборнік норм права XV ст. першы кодэкс крымінальнага і працэсуальнага права Вялікага Княства Літоўскага. Складзены паводле загаду вялікага князя літоўскага Казіміра IV Ягелончыка, выдадзены 29 лютага 1468 года. 

Напісаны на старабеларускай мове суцэльным тэкстам. У XIX ст. быў падзелены гісторыкамі на 28 ці 25 артыкулаў. Меў агульнапрынятую, для тагачасных прававых помнікаў, назву «Ліст». Іншая назва — «Судзебнік» (так называліся падручнікі права, якімі карысталіся ў судах пры разглядзе крымінальных і грамадзянскіх спраў). Дату выдання Судзебніка вызначыў протаіерэй Іван Грыгаровіч. Судзебнік зацверджаны Віленскім соймам. У судзебніку вызначалася сістэма судоў, іх кампетэнцыя, а таксама ўтрымліваліся нормы грамадзянскага, крымінальнага і працэсуальнага права.

У Судзебніку вызначаліся адзіныя для ўсяго Вялікага Княства Літоўскага віды пакарання за злачынствы супраць феадальнай уласнасці, змяняўся парадак судаводства па гэтых справах, абмяжоўвалася адказнасць жонкі і дзяцей за злачынствы мужа, скарачаліся плацяжы на карысць суддзяў, павышалася адказнасць бадзягам, прадугледжвалася адказнасць за дапамогу пры ўцёках і арганізацыю ўцёкаў чэлядзі і феадальна-залежных людзей ад феадалаў. Асноўнымі відамі пакарання паводле судзебніка: пакаранне смерцю, грашовыя спагнанні і пабоі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  БелЭн 2002, с. 250.

Літаратура
----------

* Судзебнік 1468 // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 250. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Судзебнік Казіміра 1468 г. **(нявызн.)**.  pravo.by.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бойд.

**Філіп Эвінг Бойд** (англ.: Philip Ewing Boyd; 5 чэрвеня 1876, Таронта — 16 лістапада 1967) — канадскі вясляр, сярэбраны прызер летніх Алімпійскіх гульняў 1904.

На Гульнях 1904 у Сент-Луісе Бойд удзельнічаў толькі ў спаборніцтвах васьмёрак. Яго каманда заняла другое месца і выйграла сярэбраныя медалі.

Удзельнічаў таксама ў гульнях 1912 года ў Стакгольме ў спаборніцтвах васьмёрак у складзе каманды Канады. Каманда выбыла ў першым крузе, заняўшы дзявятае месца.

Зноскі
------

1. 1 2  Phil Boyd Праверана 8 сакавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21008628'></a>
2. 1 2 3  Phil Boyd Праверана 31 студзеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18002875'></a>

Спасылкі
--------

* Філіп Бойд Архівавана 18 красавіка 2020. — алімпійская статыстыка на сайце *Sports-Reference.com*  (англ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сакалоўскі.
**Андрэй Валянцінавіч Сакалоўскі** — беларускі дзеяч мясцовага кіравання, старшыня Бярэзінскага райвыканкама (з 2024).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Бярэзінскім раёне. У 2001 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўніверсітэт па спецыяльнасці «Электрыфікацыя і аўтаматызацыя сельскай гаспадаркі».

Працаваў галоўным энергетыкам СПК «Бярэзінскі», дырэктарам ААТ «Бярэзінскае аграпрамэнерга», намеснікам старшыні Бярэзінскага райвыканкама, намеснікам старшыні камітэта — начальнікам упраўлення дарожна-транспартнай дзейнасці і вытворчасці камітэта і па архітэктуры і будаўніцтве Мінаблвыканкама. У лістападзе 2023 года прызначаны намеснікам старшыні Бярэзінскага райвыканкама па жыллёва-камунальнай гаспадарцы.

11 сакавіка 2024 года прызначаны старшынёй Бярэзінскага райвыканкама.

Зноскі
------

1. ↑  Міністэрствы, выканкамы, КДК — Лукашэнка зрабіў новыя прызначэнні  (бел.). *Наша Ніва* (11 сакавіка 2024). Праверана 11 сакавіка 2024.
**Васіль Уладзіміравіч Віцюноў** (нар. 1973, в. Буда-Ваўніцкая, Унецкі раён, Бранская вобласць, РСФСР) — беларускі дзеяч мясцовага кіравання.

Біяграфія
---------

З 2009 года ўзначальваў Мсціслаўскі райвыканкам. 27 студзеня 2017 года прызначаны старшынёй Шклоўскага райвыканкама. Скончыў БДСГА па спецыяльнасці «Плодаагародніцтва», а ў 2011 годзе — Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Дзяржаўнае і мясцовае кіраванне».

26 сакавіка 2019 года Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка наведаў малочнатаварны комплекс «Сліжы» ААТ «Амкадор-Шклоў», які належыць да аграхолдынга «Купалаўскае», дзе быў абураны ўмовамі, у якіх утрымліваюцца жывёлы, а таксама адсутнасцю парадку ў вытворчых памяшканнях. У выніку Лукашэнка даручыў зняць з пасад усіх вінаватых і ўзбудзіць крымінальныя справы, старшыню Шклоўскага райвыканкама Васіля Віцюнова было вырашана назначыць кіраўніком аграхолдынга «Купалаўскае», а памочніка Прэзідэнта па Магілёўскай вобласці Генадзя Лаўранкова — выконваючым абавязкі старшыні райвыканкама, выконваць абавязкі старшыні Магілёўскага аблвыканкама замест знятага Уладзіміра Даманеўскага быў прызначаны ягоны тагачасны першы намеснік Мікалай Кароцін.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4
2. ↑  ПРЕЗИДЕНТ РАССМОТРЕЛ КАДРОВЫЕ ВОПРОСЫ(недаступная спасылка)
3. ↑  Рабочая паездка ў Магілёўскую вобласць 26 сакавіка 2019 года
**Грабневікі́** (*Ctenophora*) — тып марскіх беспазваночных жывёл.

Апісанне
--------

Існуе 1 клас, 2 падкласы: шчупальцавыя (*Tentaculifera*) з 5 атрадамі і бясшчупальцавыя (*Atentaculata*) з 1 атрадам. Каля 120 відаў, жывуць ва ўсіх морах на рознай глыбіні. Найбольш вядомыя грабневікі з роду берое (*Beroe*), балінопсіс (*Bolinopsis*), грабневікі, якія поўзаюць, з роду ктэнаплана (*Ctenoplana*), Венерын пояс (*Cestum veneris*).

Даўжыня ад 2 мм да 2,5 м (Венерын пояс). Цела студзяністае, празрыстае, авальнай, яйцападобнай або іншай формы, з ротам на адным канцы і органамі раўнавагі на другім. Перамяшчаюцца з дапамогай 8 радоў грабных пласцінак, па баках 2 шчупальцы. Гермафрадыты. Развіццё з лічынкай. Драпежнікі, жывяцца пераважна планктонам, зрэдку ікрой і маляўкамі рыб. Грабневікі берое паядаюць іншых, а самі з'яўляюцца кормам трасковых рыб, медуз. Многія грабневікі свецяцца ў цемнаце.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Грабневікі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4178216-1 · LCCN: sh85034533 · LNB: 000123109 · Microsoft: 2778982023 · NKC: ph127914 |
**Амерыка́нскі інстыту́т кінамаста́цтва** (англ.: The American Film Institute) — незалежная некамерцыйная арганізацыя, створаная Нацыянальным фондам мастацтваў і заснаваныя ў 1967 годзе, калі прэзідэнт Ліндан Джонсан падпісаў закон пра Нацыянальны фонд мастацтва і гуманітарных навук.

Першым выканаўчым дырэктарам і адміністратарам быў Джордж Стывенс-млалодшы. З 1980 года і дагэтуль гэтыя дзве пасады займае Джын Пікер Фірстэнберг.

У 1973 годзе інстытут заснаваў прэмію Life Achievement Award.

У 1987 годзе заснаваў асабісты кінафестываль (**AFI Fest**), які штогод праводзіцца дасюль. Фестываль Амерыканскага інстытута кінамастацтва стаў першым у ЗША, які атрымаў акрэдыдацыю FIAPF.

У 1998 годзе, пад час стогадовага юбілею амерыканскага кінематографа, істытут пачаў цыкл AFI 100 Years… («AFI 100 год…») з мэтай падвышэння цікавасці да гісторыі кіно. Цыкл быў скрытыкаваны за сваю непаслядоўнасць: некаторыя фільмы па некалькі разоў патрапілі ў некаторыя катэгорыі, нягледзячы на меркаванне кінакрытыкаў і фанатаў, а зрэдчас нават і нягледзячы на іншыя жанры фільмаў.

Інстытут займаецца захаваннем старых кінастужак, якія могуць знішчыцца ад старасці.

У красавіку 2003 года ў Сілвер-Спрынг (Мэрыленд), каля Вашынгтона, інстытутам быў ізноў адкрыты пасля рэстаўрацыі кінатэатр *AFI Silver*.

Адзін з кірункаў працы інстытута — вытворчасць адукацыйных і наглядных відэаматэрыялаў для навучэнцаў школ. Нягледзячы на сваю назву, інстытут спецыялізуецца не толькі на кінастужках, але таксама на тэлебачанні і відэа.

Зноскі
------

1. 1 2  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>
2. ↑   Праверана 4 лютага 2022.

Гл. таксама
-----------

* Рэйтынгі Амерыканскага інстытута кінамастацтва
* Прэмія Амерыканскага інстытута кінамастацтва
* 50 вялікіх легенд экрана па версіі Амерыканскага інстытута кінамастацтва
* Брытанскі інстытут кінамастацтва
* Фінскі фонд кінамастацтва
* Шведскі інстытут кінамастацтва

Спасылкі
--------

* Вэб-сайт AFI  (англ.)
* AFI Fest (AFI Los Angeles Film Festival) — афіцыйны вэб-сайт (недаступная спасылка — *гісторыя*, *копія*)  (англ.)
* AFI Los Angeles Film Festival — гісторыі і інфармацыя  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000000404285197 · LCCN: n79022845 · Microsoft: 908752181 · NKC: mzk2007378342 · VIAF: 159161278 |

| Прэмія Амерыканскага інстытута кінамастацтва |
| --- |
| 
* 2000
* 2001
* 2002
* 2003
* 2004
* 2005
* 2006
* 2007
* 2008
* 2009
* 2010
* 2011
* 2012
* 2013
* 2014
* 2015
* 2016
* 2017
* 2018
* 2019
* 2020
* 2021
* 2022
* 2023

 |
Шаблон:Спортсмен
**Мікалай Мікалаевіч Мільчаў** (укр.: Микола Миколайович Мільчев; нар. 3 лістапада 1967, Адэса) — украінскі спартсмен (стэндавая стральба). Алімпійскі чэмпіён 2000 гады. Заслужаны майстар спорту Украіны. Галоўны трэнер зборнай Украіны па стэндавай стральбе. Старшыня аддзялення НАК Украіны ў Адэскай вобласці.

Біяграфія
---------

Мікалай Мільчаў нарадзіўся 3 лістапада 1967 года ў Адэсе. Стралковым спортам пачаў займацца ў 15 гадоў, да гэтага на працягу васьмі гадоў захапляўся плаваннем, па якім мае першы разрад. Першым трэнерам быў Альберт Ніканаровіч Осіпаў. У 17 гадоў стаў майстрам спорту, а ў 24 — майстрам спорту міжнароднага класа. Скончыў Адэскае ДПТВ № 17, якое рыхтавала кадры плаўсаставу для гандлёвага флоту, але па спецыяльнасці не працаваў.

У 1994 годзе скончыў факультэт фізічнага выхавання Адэскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута.

Мікалай Мільчаў — першы ва Украіне алімпійскі чэмпіён па стэндавай стральбе. На Алімпійскіх гульнях 2000 года ў Сіднеі стаў чэмпіёнам, устанавіўшы сусветны, алімпійскі, еўрапейскі і нацыянальны рэкорды, паказаўшы максімальна магчымы вынік — 150 са 150 (125 ачкоў у кваліфікацыі і 25 ачкоў у фінале).

На Алімпійскіх гульнях 2016 года Мікалай Мільчаў заняў 4-е месца. У матчы за бронзавы медаль ён прайграў Абдуле Аль-Рашыдзі з Кувейта — 14-16. У кваліфікацыі Мільчаў паказаў 4-ы вынік (122 са 125-ці), у паўфінале — 3-і (15/16) і атрымаў права ўдзельнічаць у «бронзавым» матчы.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | ISSF · Olympedia |
Тытульная старонка часопіса (1866)
**«Вестник Западной России»** («Вѣстникъ Западной Россіи») — расійскі штомесячны гісторыка-літаратурны часопіс «заходнерускага» кірункі, які выдаваўся з 1864 па 1871 годы ў Вільня; да гэтага меў назву «Веснік Паўднёва-Заходняй і Заходняй Расіі» і выдаваўся ў Кіеве (1862—1864).

Гісторыя
--------

Часопіс быў заснаваны ў 1862 годзе гісторыкам і журналістам Ксенафонтам Гаворскім і першапачаткова называўся «Веснік Паўднёва-Заходняй і Заходняй Расіі». Першы нумар часопіса выйшаў у Кіеве 1 ліпеня 1862 года.

У жніўні 1864 года часопіс быў пераназваны ў «Веснік Заходняй Расіі», і выданне яго было перанесена ў Вільню.

З 1870 года К. Гаворскі адышоў ад кіраўніцтва часопісам з прычыны цяжкай душэўнай хваробы, і галоўным рэдактарам стаў Іван Эрэміч. Пасля смерці Гаворскага ў 1871 годзе часопіс спыніў сваю гісторыю.

Утрыманне
---------

Вокладка часопіса (1867)
У часопісе публікаваліся розныя даследаванні, прысвечаныя гісторыі заходнерускіх зямель, гістарычныя дакументы, архіўныя матэрыялы. Акрамя таго, друкаваліся мастацкія творы, публіцыстычныя і палемічныя артыкулы.

Часопіс падтрымліваў дзяржаўную палітыку, якая праводзіцца ў рэгіёне, выступаў органам кансерватыўнай думкі. Вакол часопіса ўтварыўся круг аўтараў, якія адстойвалі ідэю адзінства рускага народа ў трох яго галінах — беларускай, вялікарускай і маларускай, змагаліся з паланізацыяй і каталіцкім празелітызмам (гэта ідэалогія пасля атрымала назву «заходнерусізм»). Украінафільства таксама разглядалася рэдакцыяй часопіса як інструмент польскага ўздзеяння на маларускае насельніцтва.

З часопісам супрацоўнічаў шырокі круг аўтараў, сярод якіх Панцеляймон Куліш, Павел Кукальнік, Міхаіл Юзафовіч і іншыя.

Спасылкі
--------

* Абвяшчэнне пра працяг часопіса Веснік Паўднёва-заходняй і Заходняй Расіі ў 1864/65 годзе.
* Падборка нумароў часопіса з 1862 па 1869 год.

Зноскі
------

1. 1 2  Биография К. Говорского в ЭСБЕ.

Шаблон:Перыядычныя выданні Расійскай імперыі, заснаваныя ў 1864 годзе
**Сісэ Марыям Кайдама Сідыбэ** (фр.: Cissé Mariam Kaïdama Sidibé; 4 студзеня 1948, Тамбукту, Французская Заходняя Афрыка — 6 лістапада 2021, Туніс) — малійскі палітычны і дзяржаўны дзеяч, прэм’ер-міністр Малі (3 красавіка 2011 — 21 сакавіка). Першая жанчына-кіраўнік урада ў сваёй краіне.

Біяграфія
---------

Скончыла Малійскую нацыянальную школу ўпраўлення (EDA) у Бамака, атрымала ступень у галіне грамадзянскага кіравання.

З 1974 па 1989 год працавала дзяржаўным служачым у Міністэрстве па наглядзе за дзяржаўнымі кампаніямі і таварыствамі, стала памочнікам міністра з 1987 года. Працягнула вучобу ва ўніверсітэтах і фондах Заходняй Афрыкі, а таксама ў Францыі, Канадзе, Бельгіі і Італіі.

У 1991 годзе была прызначаная спецыяльным дарадцам прэзідэнта Амаду Тумані Турэ, затым — міністрам планавання і міжнароднага супрацоўніцтва пераходнага ўрада (жнівень 1991 года — чэрвень 1992). З траўня 1992 па чэрвень 1992 г. была міністрам сельскай гаспадаркі Малі.

Са жніўня 1993 па лістапад 2000 г. займала пасаду выканаўчага сакратара міжурадавага Міждзяржаўнага камітэта па барацьбе з апустыньваннем у Сахелі, які базуецца ва Уагадугу. У жніўні 2001 года зноў была прызначаная спецыяльным дарадцам прэзідэнта.

З сакавіка па чэрвень 2002 г. працавала міністрам развіцця сельскіх раёнаў. У 2003 годзе стала прэзідэнтам адміністрацыйнай рады ўрадавай тытунёвай карпарацыі Малі, SONTAM (Société nationale des tabacs et allumettes du Mali).

У красавіку 2011 года заняла крэсла прэм’ер-міністра Малі.

Адхілена ад пасады ў выніку ваеннага перавароту 2012 года і арыштавана.

Была замужам і мела чацвярых дзяцей.

Зноскі
------

1. ↑
**«Вестник Могилёвского земства»** - часопіс. Выдаваўся ў 1914—1917 гадах у Магілёве на рускай мове. Меў на мэце служыць інтарэсам і патрэбам земскага і гарадскога самакіравання, пераважна заходніх земстваў, утвораных у адпаведнасці з указам ад 14 сакавіка 1911 года. Асвятляў дзейнасць земскіх устаноў, пытанні сельскай гаспадаркі, меліярацыі, эканамічнага жыцця губерні, змяшчаў агляды дзейнасці земстваў інш. губерняў, пастановы ўрада па земскіх справах. Выйшла 67 нумароў.

Літаратура
----------

* «Вестник Могилёвского земства» // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2. — 544 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0570-6.
**Вячаслаў Сярдзюк** (нар. 28 студзеня 1985, Шостка, Сумская вобласць) — украінскі футбаліст, абаронца.

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец ДЮСШ роднага горада Шостка і кіеўскага РВФК. У 2003—2004 гадах выступаў за рэзервовую каманду «Масквы». З 2004 года — у днепрапятроўскім «Дняпры», дзе спачатку выступае ў дублюючым складзе каманды, а 12 сакавіка 2006 года дэбютуе ў складзе асноўнай каманды ў матчы Вышэйшай лігі чэмпіянату Украіны супраць ужгарадскага «Закарпацця» (перамога 4:0). У тым жа годзе выклікаўся ў шэрагі моладзевай зборнай Украіны, аднак ні разу ў яе складзе ў афіцыйных матчах на поле не выхадзіў.

Не прабіўшыся ў асноўны склад «Дняпра», сезон 2007/08 Сярдзюк правёў у арэндзе ў першалігавым «Нафтавіку» з Ахтыркі, а наступныя паўгады — у крыварожскім «Крыўбасе».

У пачатку 2009 года вярнуўся ў «Дняпро», за якое згуляў яшчэ восем матчаў у чэмпіянаце, аднак, не змог выйграць канкурэнцыю ў камандзе і на паўгады зноў быў адпраўлены ў арэнду ў Крывы Рог. У пачатку 2010 года «Крыўбас» выкупіў трансфер іграка.

Улетку 2013 года «Крыўбас» быў расфарміраваны і Сярдзюк на правах свабоднага агента перайшоў у кіеўскі «Арсенал», але ўжо восенню таго ж года «кананіры» таксама зняліся з чэмпіянату.

У пачатку 2014 года на правах вольнага агента перайшоў у беларускі клуб «Гомель». Здолеў замацавацца ў аснове гомельскага клуба на пазіцыі цэнтральнага абаронцы, дзе складаў пару свайму суайчынніку Дзмітрыю Неўмываку. Па заканчэнні сезона ў снежні 2014 года пакінуў «Гомель».

У студзені 2015 года знаходзіўся на праглядзе ў карагандзінскім «Шахцёры», але беспаспяхова. Неўзабаве далучыўся да жодзінскага «Тарпеда-БелАЗ», з якім у лютым 2015 года падпісаў кантракт. Пачаў сезон 2015 на пазіцыі цэнтральнага абаронцы. У маі не гуляў з-за траўмы, пасля вяртання на поле стаў выкарыстоўвацца звычайна ў якасці апорнага паўабаронцы. У студзені 2016 года пакінуў жодзінскі клуб і завяршыў прафесійную кар’еру.

Зноскі
------

1. ↑  Vyacheslav Serdyuk // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  «Арсенал» подписал Сердюка — UA-Футбол
3. ↑  Украинец Сердюк стал игроком "Гомеля"
4. ↑  Матвеенко, Сердюк, Невмывака и Быченок покинули «Гомель»
5. ↑  Экс-защитник "Гомеля" не подошел карагандинскому "Шахтеру"
6. ↑  Двое украинцев стали футболистами "Торпедо-БелАЗ"
7. ↑  Максимов, Сердюк, Прокопчик покинули "Торпедо-БелАЗ"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол · УАФ |
**Царква Пакрова Багародзіцы** — колішні храм у Дудзічы Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Вёска Дудзічы ў рэлігійным жыцці Беларусі вядомая з ХVII стагоддзя. Гэта месца з'яўлялася адным з паломніцкіх цэнтраў, дзякуючы шырокавядомаму ў той час цудатворнаму вобразу Божай Маці «Дудзіцкай». Абраз Божай Маці, паводле падання, з'явіўся на беразе ракі Пціч ля вёскі Дудзічы Ігуменскага павета на хвоі, на месцы згарэлай царквы.

У 1780 г. абраз быў змешчаны ў адбудаваную уніяцкую Свята-Пакроўскую царкву. Мясцовы памешчык Юзаф Прозар з жонкай Аляксандрай Заранка-Гарбоўскай неаднаразова ахвяравалі храму грашовыя сродкі і зямельныя надзелы.

Вялікая колькасць паломнікаў, як праваслаўных, так католікаў і уніятаў, збіралася з усяго Заходняга краю на свята Пакрова да абраза Прасвятой Божай Маці. Ад іконы вернікі атрымлівалі розныя ацаленні, пра што сведчаць згадкі (пасярэбраныя падвескі да абраза і хрэсныя хады на каленях з абразом вакол царквы). 24 лютага 1891 г. царква і абраз былі знішчаны пажарам, але святыню замяніла яе дакладная копія, якая захоўвалася ў адным набожным сямействе.

У часы Другой сусветнай вайны Дудзіцкая Пакроўская царква ў апошні раз паслужыла людзям. У час баявых дзеянняў савецкія артылерыйскія назіральнікі занялі ўзвышша над мясцовасцю — царкоўную званіцу і адтуль карэкціравалі агонь артылерыі. Каб перашкодзіць гэтаму, нямецкія войскі сканцэнтравалі ўвесь агонь на царкве. Храм згарэў, а разам з ім знік і цудатворны абраз.

Гл. таксама
-----------

* Храмы Пухавіцкага раёна

Спасылкі
--------

* Храм  Архівавана 25 верасня 2018. —
* Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы | Дудзічы  —
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Афанасьева.
**Іна Афанасьева** (нар. 23 кастрычніка 1968, Магілёў) — беларуская эстрадная спявачка, тэлевядучая.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1968 годзе ў Магілёве. У 1978 годзе пачала займацца ў дзіцячым эстрадным калектыве «Вясёлка» Магілёўскага палаца піянераў і школьнікаў. У 1987 годзе перамагла на Рэспубліканскім конкурсе папулярнай моладзевай музыкі ў Наваполацку. У 1988 годзе прыняла ўдзел у конкурсе маладых выканаўцаў Усесаюзнага фестывалю польскай песні ў Віцебску, пасля чаго Іну запрасілі працаваць у Дзяржаўным канцэртным аркестры Беларусі.

У 1990 годзе скончыла навучанне ў Магілёўскім вучылішчы культуры. Сольную кар'еру пачала ў 1994 годзе. З 1995 года арганізоўвае дабрачынныя канцэрты, прысвечаныя Дню абароны дзяцей. У 1996 годзе правяла тур па 22 гарадах Беларусі. У 2000 годзе ўзначаліла уласны творчы калектыў, а годам пазней зноў адправілася ў тур па абласных і раённых цэнтрах Беларусі. У 2002—2003 гг. выступала як вядучая забаўляльных праграм тэлеканала СТБ. Шэраг песень запісаны ў дуэце з Валерыем Дайнекам, Дзмітрыем Смольскім.

Узнагароды
----------

Лаўрэат 1 прэміі Рэспубліканскага конкурсу маладзёжнай музыкі «Наваполацк 1987», 3 прэміі ў конкурсе Усесаюзнага фестывалю польскай песні «Віцебск 1988», 2 прэміі конкурсу на фестывалі «Славянскі базар 1992».

Зноскі
------

1. ↑  *Будкін, Сяргей*. 25 жанчын, без якіх не было б беларускай музыкі (+ аўдыё)  (бел.).  Будзьма беларусамі! (2 мая 2013). Архівавана з першакрыніцы 4 красавіка 2020. Праверана 4 красавіка 2020.


Інга Афанасьева
[]