Рысь у Гродзенскім заапарку
**Рысь звычайная** для Беларусі — абарыгенны від сысуноў, самы буйны прадстаўнік беларускай фаўны каціных.

Гісторыя
--------

Помнік рысі ў Гомелі
Рысь палюе на казулю. Экспазіцыя ў Музеі прыроды і экалогіі Рэспублікі Беларусь
У 1970-я гг. найбольшая колькасць рысяў было ў Віцебскай (каля 200), Мінскай (каля 85) і Брэсцкай (каля 80) абласцях, у трох астатніх яе колькасць не перавышала 70 асобін. У 80-х гг. адбывалася далейшае скарачэнне тэрыторыі пражывання віду. У 90-я гады найбольшая шчыльнасць рысі адзначана ў Віцебскай (0,05 асобін / 1000 га лясной плошчы), значна ніжэй яна ў Брэсцкай (0,01), Мінскай і Гомельскай (па 0,005) абласцях. На тэрыторыі Гродзенскай і Магілёўскай абласцей сустракаецца спарадычна.

У 2014 годзе ў лясах Беларусі налічвалася 771 асобіна рысяў, а ў 2017 годзе — 489.

Сучасная папуляцыя
------------------

Рэдкі від, распаўсюджаны па тэрыторыі Беларусі вельмі нераўнамерна. У паўночнай частцы рэспублікі захоўваецца суцэльнае распаўсюджанне рысі, на долю Віцебскай вобласці прыпадае каля 60 % ўлічаных рысяў.

На пачатак 2020 года колькасць рысяў у Беларусі ацэньвалася ў 1090 асобін пры аптымальнай колькасці ў 1500 асобін.

Самыя буйныя лакальныя папуляцыі насяляюць у Бярэзінскім біясферным запаведніку, Палескім радыяцыйна-экалагічным запаведніку і НП «Белавежская пушча».

### Дынаміка колькасці

Дадзеныя колькасці рысяў ва ўзятых пад ахову паляўнічых угоддзях паводле афіцыйнага статыстычнага зборніка "Ахова навакольнага асяроддзя ў Рэспубліцы Беларусь".

### Утрыманне ў няволі

Рысь у Гродзенскім заапарку
Рысі жывуць у Гродзенскім, Віцебскім і Мінскім заапарках, у Магілёўскім заасадзе.

Біялогія
--------

Паштовая марка Беларусі
У Беларусі рысь прытрымліваецца буйных змешаных старых лясоў. Яна аддае перавагу глухім, маладаступным ўчасткам лесу з густым падлескам, заваламі і бураломам. Часцей за ўсё звяры трымаюцца ў сталых змешаных хвойна-лісцяных і хваёвых лясах. Вырашальную ролю ў выбары месцаў пражывання гуляюць багацце дзічыны, якая служыць ёй ежай, і наяўнасць спакойных участкаў для адпачынку. У Бярэзінскім запаведніку аддае перавагу ялова-шыракалістым лясам, старым алешнікам (ольсам  (польск.) (бел.). У Віцебскай вобласці рысь трымаецца нярэдка ў яловых насаджэннях. Хмызняку, рэдкалессяў або чыста хваёвых лясоў яна пазбягае, сустракаючыся ў іх падчас пераходаў або зімой у пошуках корму. Абранага раёна рысь прытрымліваецца толькі ў перыяд размнажэння, у астатні ж час — зімой, восенню і ранняй вясной — яна перасоўваецца ў пошуках корму.

Навуковыя даследаванні рысяў у Беларусі
---------------------------------------

Памятная манета «Рысь» з серыі «Ахова навакольнага асяроддзя»
У пачатку 1990 і 2000-х гадоў былі праведзены даследаванні перамяшчэнняў рысі ў польскай частцы Белавежскай пушчы. Радыёашыйнікамі былі пазначаны 33 асобіны, а дадзеныя тэлеметрыі далі вялікі масіў дадзеных па іх паводзінах і спосабу жыцця. Паколькі некаторыя асобіны падчас палявання траплялі і ў беларускую частку пушчы, то вынікі гэтых даследванняў маюць значэнне і датычна беларускай папуляцыі. Важным момантам таксама з’яўляецца той факт, што польскія даследчыкі выявілі, што ў польскай частцы Белавежскай пушчы насяляе ізаляваная папуляцыя еўрапейскай рысі. З-за эфекту бутэлькавага рыльца мясцовыя рысі сутыкаюцца з блізкароднасным скрыжаваннем, што вядзе да некаторай дэградацыі папуляцыі, таму важна стварэнне лясных калідораў з беларускай часткай для натуральнага абмену генетычным матэрыялам.

З 2013 года ў Белавежскай Пушчы ідзе «Прыродаахоўны праект у падтрымку запаведнасці Белавежскай пушчы». У рамках праекта з дапамогай фотапастак і з дапамогай зімовага траплення праводзіцца маніторынг папуляцый буйных драпежнікаў, якія жывуць на тэрыторыі нацыянальнага парку, у тым ліку і рысяў.

Ахова
-----

Памятная манета «Рысь» з серыі «Ахова навакольнага асяроддзя»
Занесена ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь. Адстрэл рысі афіцыйна забаронены з 1981 года.

У культуры
----------

### У літаратуры і фальклоры

У параўнальным паказальніку сюжэтаў адзначаны варыянт казкі, у якой мачыха падмяняе замужнюю пасербку сваёй дачкой і ператварае ў рысь. Рысь, скінуўшы шкуру, корміць дзіця, якога прыносіць ёй у лес служанка, бацька дзіцяці падглядае гэта, пазнае каханую жонку, спальвае рыссю шкуру, і маці-рысь прымае чалавечае аблічча, а ведзьму з дачкой караюць смерцю. У беларускім фальклоры казкі з такім сюжэтам фіксавалі Е. Раманаў, У. Дабравольскі і М. Федароўскі.

### У скульптуры

Гомель. Помнік першаму гамельчуку
Выява рысі размешчана на гербе Гомеля і з’яўляецца адным з сімвалаў горада. У горадзе ўсталявана некалькі скульптур рысі, у тым ліку — на помніку першаму гамельчуку.

### У геральдыцы і баністыцы

* Герб ГомеляГерб Гомеля
* Купюра ў дзесяць беларускіх рублёўКупюра ў дзесяць беларускіх рублёў

### У філатэліі

* Паштовая марка СССР 1969 годаПаштовая марка СССР 1969 года
* Паштовая марка Беларусі 1996 годаПаштовая марка Беларусі 1996 года
* Паштовая марка Беларусі 2000 годаПаштовая марка Беларусі 2000 года
* Паштовая марка «Рысяня»Паштовая марка «Рысяня»

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  РЫСЬ (Lynx lynx)  (руск.)
2. ↑  В Беларуси сокращается численность животных, включенных в Красную книгу  (руск.)
3. ↑  Дамоклов меч над рысью: кошку-«краснокнижницу» вновь хотят «отрегулировать»  (руск.)
4. ↑  НАЦИОНАЛЬНЫЙ СТАТИСТИЧЕСКИЙ КОМИТЕТ РЕСПУБЛИКИ БЕЛАРУСЬ ОХРАНА ОКРУЖАЮЩЕЙ СРЕДЫ В РЕСПУБЛИКЕ БЕЛАРУСЬ Архівавана 21 чэрвеня 2022.. Статистический сборник. Минск, 2021
5. 1 2  «Волк и рысь не являются причиной падения численности копытных»  (руск.)
6. ↑
7. ↑  ППС-409
8. ↑  Романов — Романов Е. Р. Белорусский сборник. Вып. III. Витебск, 1887, 60, с. 292—295.
9. ↑  Добровольский — Смоленский этнографический сборник. Сост. В. Н. Добровольский. Ч. I. Спб. 1891, 89, с. 154—157
10. ↑  Federowski M. Lud bialoruski na Rusi Litewskiej. T. I—III. Krakow, 1897—1903, 44

Літаратура
----------

* Козло П. Г. «Рысь обыкновенная»/ Звери: Популярный энциклопедический справочник (Животный мир Беларуси). Минск, 2003. С.259-262
* Сержанин И. Н. «Млекопитающие Белоруссии». Издание 2-е. Минск, 1961. −321с.
* Савицкий Б. П. Кучмель С. В. Бурко Л. Д. «Млекопитающие Беларуси». Минск, 2005. −319с.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Рысь звычайная ў Беларусі на Вікісховішчы |

* РЫСИ ПОД СЧЕТ  (руск.)
* Ресурсы охотничьей фауны Архівавана 8 кастрычніка 2020.  (руск.)

| Драпежнікі Беларусі |
| --- |
| 
Барсук • Буры мядзведзь • Воўк • Выдра • Гарнастай • Кот свойскі • Куніца каменная • Куніца лясная • Ласка • Ліс звычайны • Лясны кот • Норка амерыканская • Норка еўрапейская • Рысь звычайная • Сабака свойскі • Сабака янотападобны • Тхор • Шакал звычайны • Янот-паласкун
 |

| ⛭Геаграфія Беларусі |
| --- |
| Літасфера | 
* Тэктоніка
* Карысныя выкапні
* Рэльеф
* Глебы
* Крайнія пункты
* Геаграфічны цэнтр

 | легенда |
| Гідрасфера | 
* Рэкі і каналы
* Азёры
* Вадасховішчы
* Балоты

 |
| Атмасфера | 
* Клімат
* Агракліматычныя вобласці

 |
| Біясфера | 

|  |  |
| --- | --- |
| Флора | 
* Ааміцэты
* Водарасці
* Грыбы
* Дзікарослыя расліны
* Мохападобныя
* Слізевікі

 |
| Фаўна  | 
* Земнаводныя
* Імшанкі
* Калаўроткі
* Кольчатыя чэрві
* Круглыя чэрві
* Малюскі
* Мнаганожкі
* Нагахвосткі
* Насякомыя
	+ Блохі
	+ Вяснянкі
	+ Двухкрылыя
	+ Жукі
	
		- Блішчанкі
		- Божыя кароўкі
		- Вусачы
		- Жужалі
		- Златкі
		- Карапузікі
		- Лістаеды
		- Насенняжэры
		- Плывунцы
		- Пласцініставусыя
		- Слонікі
		- Стафілініды
		- Чарнацелкі
		- Шчаўкуны
	+ Матылі
	+ Паўцвердакрылыя
	
		- Цыкадавыя
	+ Перапончатакрылыя
	+ Пузыраногія
* Плоскія чэрві
* Прамакрылыя
* Ручайнікі
* Сеткакрылыя
* Стракозы
* Несапраўдныя скарпіёны
* Павукі
* Паўзуны
* Птушкі
* Ракападобныя
* Рыбы
* Скрэбні
* Сенакосцы
* Сысуны
	+ Драпежнікі
	+ Капытныя

 |

 |
| Ахова прыроды | 
* Экалогія (Чырвоная кніга)
* Запаведнікі
* Нацыянальныя паркі
* Заказнікі
* Помнікі прыроды
* Водна-балотныя ўгоддзі

 |
| Антрапасфера | 
* Адміністрацыйны падзел
* Сталіца
* ≛ Гарады
* Час

 |