recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з падобнымі імёнамі, гл. Казлоў і Яўген Казлоў.

**Яўген Кузьміч Казлоў** (2 жніўня 1937, Магілёў — 1998) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар БССР (1985).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1962 годзе Беларускі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці «Архітэктура». З 1962 года працаваў у інстытуце «Гомельграмадзянпраект» у галіне горадабудаўніцтва на пасадзе архітэктара, затым старшым архітэктарам, кіраўніком групы архітэктараў, галоўным архітэктарам праектаў, галоўным архітэктарам (1962—1984), намеснікам дырэктара па архітэктуры (1984—1998).

Член Саюза архітэктараў СССР з 1965 года. Член рэспубліканскай камісіі Саюза архітэктараў БССР. Член КПСС з 1985 года. Пражываў у г. Гомель.

Творчасць
---------

Асноўныя работы: забудова мікрараёнаў № 7, 8, 10 жылога раёна Аэрадром (1967—1970), мікрараёны № 11 (1978), № 12 (1979, у сааўтарстве), 17 (1986, у сааўтарстве), у жылым раёне Валатава, № 35 і Крышталь па вул. Ільіча (1975, у сааўтарстве), комплекс інтэрнатаў завода «Гомсельмаш» (1977—1983) у Гомелі; прымаў удзел у праектаванні мікрараёнаў № 2 Рагачова (1981), Рэчыцы, Светлагорска.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За доблесную працу. У адзначэнне 100-годдзя з дня нараджэння У. І. Леніна» (1970); Ганаровымі граматамі Вярхоўнага Савета БССР (1979), Гомельскага аблвыканкама. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР яму прысвоена званне «Заслужаны архітэктар БССР» (1985).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Казлоў Яўген Кузьміч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
2. 1 2 3  Козлов Евгений Кузьмич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
3. 1 2 3 4 5  Козлов Евгений Кузьмич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Казлоў Яўген Кузьміч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Козлов Евгений Кузьмич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Козлов Евгений Кузьмич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Ру́капісы Мёртвага мо́ра** — пісьмовыя помнікі на іўрыце, арамейскай, грэчаскай і іншых мовах, знойдзеныя каля заходняга ўзбярэжжа Мёртвага мора.

Першыя рукапісы Мёртвага мора знайшлі пастухі-арабы ў 1947 годзе. У ходзе археалагічных раскопак у 1940-х — 1960-х гадах адкрыты шматлікія сховішчы старажытных рукапісаў на папірусе, скуры, медзі і іншых матэрыялах.

Большая іх частка знойдзена ў Вадзі-Кумране ў 11 пячорах. Яны датуюцца II ст. да н.э. — 68 г. н.э.

Рэшткі рукапісаў складаюцца з больш чым 40 тысяч фрагментаў каля 800 твораў. Уключаюць дакананічныя спісы большай часткі кніг Старога Запавета, тлумачэнні біблейскіх тэкстаў, апакрыфічныя творы, а таксама дакументы гаспадарчай дзейнасці, якія належалі радыкальнай іўдзейскай секце — верагодна, секце есеяў.

Найбольш вядомыя помнікі: Статут, гімны, Дамаскі дакумент, скрутак вайны.

Рукапісы пячор Іўдзейскай пустыні (Вадзі-Мурабаат і іншыя) уяўляюць сабой дакументы гаспадарчай дзейнасці канца I — пачатку II ст. н.э. і архівы паўстання Бар-Кохбы (132—135); рукапісы Масады — апошняга ўмацавання іўдзейскіх паўстанцаў у час Іўдзейскай вайны 66—73 гг. н.э. — уключаюць каля 800 надпісаў гаспадарчага характару на чарапках (астраконах) на іўрыце і грэчаскай мове.

Да рукапісаў Мёртвага мора адносяць таксама шэраг дакументаў ранневізантыйскага і арабскага перыядаў (IV—VIII стст.) на сірыйска-палесцінскай, грэчаскай і арабскай мовах. Фрагментарнасць рэштак рукапісаў перашкаджае аднаўленню першапачатковых тэкстаў, таму значная іх частка не апублікавана.

Літаратура
----------

* Мёртвага мора рукапісы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 328. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
* Амусин И. Д. Рукописи Мертвого моря. М. 1960.
* Амусин И. Д. Находки у Мертвого моря. М. 1965.
* Амусин И. Д. Тексты Кумрана. М. 1971.
* Лившиц Г. М. Происхождение христианства в свете рукописей Мертвого моря. Мн. 1967.
* Старкова К. Б. Литературные памятники Кумранской общины. Л. 1973.
**Будацінскі замак** (славацк.: Budatínsky hrad) — замак у паўночна-заходняй Славакіі каля горада Жыліна, дзе рака Кісуца ўліваецца ў раку Ваг.

Гісторыя
--------

Замак быў збудаваны ў якасці абарончага ўмацавання ў другой палове XIII стагоддзя на зліцці рэк Кісуца і Ваг. Напачатку XIV стагоддзя перайшоў ва ўладанне Матуша Чаку.

Уваход у замак
З 1487 года новым уладальнікам замка стаў Гашпар Сунаг, сям’я якога валодала ім да канца XVIII ст. У 1551 годзе замак перабудаваны ў рэнесансавым стылі. Турэцкая пагроза з поўдня і ўзрастаючыя паўстанні напачатку XVII ст. вымусілі сям’ю Сунагаў умацаваць замак новым мурам з бастыёнамі. У 1745 годзе была пабудавана барочная капліца і закладзены парк. Пасля таго, як сям’я Сунагаў памёрла, да 1945 года новымі ўладальнікамі замка сталі Чакі. Падчас рэвалюцыі 1848—1849 гадоў у Венгрыі імперскія войскі моцна пашкодзілі замак, які быў адноўлены ў 1870 годзе і служыў у якасці баракаў. У 1872 годзе тэрыторыя навакольнага парку была паменшая будаўніцтвам чыгункі ад Кошыцэ да Богуміна. Апошняя буйная рэканструкцыя адбылася ў 1922—1923 гг. У цяперашні час замак змяшчае тры музейных выставы.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4   Праверана 26 сакавіка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112086059'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Будацінскі Град
* Považie museum — Budatín castle Архівавана 22 студзеня 2018. (славацк.)

| Славакія Замкі і палацы Славакіі |
| --- |
| 
* Блатніцкі
* Бойніцкі
* Браціслаўскі
* Будацінскі
* Дзевінскі
* Зніўскі (польск.)
* Ліетаўскі (польск.)
* Лікаўскі (польск.)
* Ліптаўскі (польск.)
* Любаўнянскі
* Муранскі
* Ораўскі
* Паважскі (польск.)
* Пусты (польск.)
* Рэвіштаўскі (польск.)
* Саколі Камень (польск.)
* Сівы Камень (польск.)
* Сітнянскі
* Склабініянскі (польск.)
* Спішскі
* Стрэчнянскі
* Трэнчынскі
* Чабрадскі
* Чэрвены Камень
* Шашаўскі (польск.)

 |
**До́нальд** (англ.: Donald з гайдэльскай Domhnall — *Сусветнае валадарства*) — мужчынскае імя ў англамоўнай культуры. Пачатак сучаснага імя (ірл.: Domhnall) утварае прозвішча Донэлі, ірландскага караля Эліха і нашчадка Найла Наялаха. Канчатковы -d у "Дональд" часткова паходзіць ад няправільнай інтэрпрэтацыі гайдэльскага вымаўлення носьбітамі англійскай мовы, а часткова звязаны з напісаннем падобных па гучанні германскіх імёнаў, такіх як Рональд. Скарочаныя формы — Дон, Доні. Ад яго пайшло прозвішча Мак-Дональд. Ад гэтага імя таксама ўтварылася жаночая форма — Даніэла.

Вядомыя носьбіты
----------------

* Дональд Трамп — амерыканскі бізнесмен, медыямагнат, пісьменнік, палітык і 45-ы прэзідэнт ЗША;
* Дональд Туск — польскі палітык, 2-і Старшыня Еўрапейскага савета і 14-ы прэм'ер-міністр Польшчы;
* Дональд Дак — качан, герой мультфільма Уолта Дыснея.

Зноскі
------

1. ↑  Hanks, Patrick; Hardcastle, Kate; Hodges, Flavia (2006). *A Dictionary of First Names*. Oxford Paperback Reference (2nd ed.). Oxford University Press. pp. 78, 402. ISBN 978-0-19-861060-1..
2. ↑  Koch, John T. (2006). "Dyfnwal ap Tewdor". In Koch, John T. (рэд.). *Celtic Culture: A Historical Encyclopedia*. ABC-CLIO. pp. 639–640. ISBN 1-85109-445-8.
3. ↑  Koch, John T. (2006). "Domnall Brecc". In Koch, John T. (рэд.). *Celtic Culture: A Historical Encyclopedia*. ABC-CLIO. pp. 604. ISBN 1-85109-445-8.
4. ↑  Norman, Teresa. *Names Through the Ages*. Berkley Books, 1999. pp.129, 136
**Басілан** (тагальск.: Basilan) — найбуйнейшы востраў архіпелага Сулу. Складае асобную правінцыю з адміністрацыйным цэнтрам у Ламітане (да 2017 г. — у горадзе Ісабэла). Плошча — 1234,2 км². Насельніцтва (2010 г.) — 293 322 чал.

Геаграфія
---------

Басілан месціцца на паўднёвым усходзе мора Сулу, адзелены пралівам (каля 17 км) ад буйнога вострава Мінданаа. Суша сфарміравалася ў выніку тэктанічнага нахілу дна акіяна. Паверхня гарыстая. Усяго на Басілане налічваецца 22 гары. Навышэйшай з'яўляецца гара Басілан (998 м).

Басілан знаходзіцца за межамі пояса тайфунаў. Клімат трапічны вільготны. Сярэднегадавая тэмпература трымаецца каля +26,6 °C. Гадавая колькасць ападкаў — 1100 мм.

Прырода
-------

У мінулым востраў Басілан быў пакрыты трапічным лесам. У нашы дні захавалася меней за 3000 га ляснога фонду. Тут налічваецца каля 88 відаў флоры. Фаўна сушы бедная, прадстаўлена птушкамі, яшчаркамі, земнаводнымі. З сысуноў вядомы толькі 2 віды кажаноў.

Гісторыя
--------

[[Выява:Fort Isabella Segunda.jpg|thumb|left|Іспанская крэпасць у Ісабэле], 1901 г.]
Да XV ст. Басілан з'яўляўся цэнтрам дзяржавы Кумаларанг, адкуль у Кітай прывозілі жэмчуг. У XVII — XIX стст. востраў аспрэчваўся паміж Іспаніяй і султанатам Сулу. Мусульмане з Сулу сяліліся пераважна на паўднёвым беразе, хрысціяне з іспанскіх валоданняў — вакол горада Ісабэла. Астатнюю частку насялялі тубыльцы якан. У 1899 г. востраў быў акупаваны ЗША і далучаны да Філіпінаў.

У другое дзесяцігоддзе XX ст. Басілан стаў важным эканамічным цэнтрам сельскагаспадарчай вытворчасці экспартных культур і лесанарыхтовак. Тут з'явіліся буйныя камерцыйныя плантацыі гевеі і какосавай пальмы, якія належалі пераважна іншаземным кампаніям. Гэта прывяло да крызісу традыцыйнага ладу жыцця і пралетарызацыі сельскага насельніцтва. Сітуацыя мала змянілася пасля таго, як у 1946 г. Філіпіны абвясцілі незалежнасць. Мясцовыя ўлады фарміраваліся пераважна з ліку хрысціян і мусульман поўдню. Якан складалі большасць астравіцян, аднак амаль не былі прадстаўлены ў мясцовых органах кіравання. У 1970-я гг. сітуацыя нават пагоршылася з-за рэлігійных сутычак і тэрарызму.

У 1973 г. Басілан быў вылучаны ў асобную правінцыю. У 2001 г. далучаны да аўтаномнага рэгіёна ў Мусульманскім Мінданаа. На востраве развіваюцца турызм, робяцца захады для аднаўлення прыбытковасці сельскай гаспадаркі.

Галерэя
-------

* Герб БасіланаГерб Басілана
* Вадаспад Булінган — прыродная славутасць БасіланаВадаспад Булінган — прыродная славутасць Басілана
* Шэсце падчас святаШэсце падчас свята
* Перапрацоўка копрыПерапрацоўка копры

Спасылкі
--------

* Горад Ісабэла
* Інфармацыя для вандроўнікаў Архівавана 20 кастрычніка 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 237322574 |
**Фтарыд магнію** - гэта неарганічнае злучэнне з формулай MgF2. Злучэнне ставіць сабой белую крышталічную соль, празрыстую ў шырокім дыяпазоне даўжынь хваль, з камерцыйным выкарыстаннем у оптыцы, а таксама ў касмічных тэлескопах. Яно таксама сустракаецца ў прыродзе як рэдкі мінерал селаіт .

Атрыманне і структура
---------------------

Фтарыд магнію атрымліваюць з аксіду магнію з крыніц фтарыду вадароду, такіх як двухфтарыд амонію :

MgO + (NH 4 )HF 2 → MgF 2 + NH 3 + H 2 O
Магчыма таксама ужываць звязаныя рэакцыі метатэзы.

Структура
---------

Злучэнне крышталізуецца ў выглядзе тэтраганальных двухпраменепраламляльных крышталёў. Структура злучэння падобная да структуры рутылу, з актаэдрычнымі цэнтрамі Mg 2+ і 3-каардынатнымі фтарыднымі цэнтрамі. 

Каардынацыйная геаметрыя ў фтарыдзе магнію| Каардынацыя магнію | Каардынацыя фтору |
| --- | --- |
|  |  |

У газавай фазе манамерныя малекулы MgF2 маюць лінейную малекулярную геаметрыю.

Выкарыстанне
------------

### Оптыка

Фтарыд магнію празрысты ў вельмі шырокім дыяпазоне даўжынь хваляў. Вокны, лінзы і прызмы з гэтага матэрыялу можна выкарыстоўваць ва ўсім дыяпазоне даўжынь хваль ад 0,120 мкм (вакуумны ультрафіялет ) да 8,0 мкм (інфрачырвоны дыяпазон). Высакаякасны сінтэтычны фтарыд магнію з'яўляецца адным з двух матэрыялаў (іншым з'яўляецца фтарыд літыю), які прапускае у вакуумным ультрафіялетавым дыяпазоне пры 121 нм (Ліман альфа). Фтарыд магнію ніжэйшага гатунку саступае фтарыду кальцыю ў інфрачырвоным дыяпазоне. 

Фтарыд магнію цвёрды і добра паліруецца, але мае невялікае падвойнае праламленне, і таму крышталь павінен быць выразаны так, каб аптычная вось была перпендыкулярная плоскасці аптычнага элемента. З-за адпаведнага паказчыка праламлення 1,37 фтарыд магнію звычайна наносіцца тонкімі пластамі на паверхні аптычных элементаў ў якасці недарагога антыблікавага пакрыцця. Яго канстанта Вердэ роўная 0.00810 вугл. хвіл. ⋅ Г −1 ⋅см−1 пры 632,8 нм.

Бяспека
-------

Хранічнае ўздзеянне фтарыду магнію можа паўплываць на шкілет, ныркі, цэнтральную нервовую сістэму, дыхальную сістэму, вочы і скуру, а таксама можа выклікаць або ўзмацніць прыступы астмы.

Крыніцы
-------

1. ↑  Haines, J.; Léger, J. M.; Gorelli, F.; Klug, D. D.; Tse, J. S.; Li, Z. Q. (2001). "X-ray diffraction and theoretical studies of the high-pressure structures and phase transitions in magnesium fluoride". *Phys. Rev. B*. **64**: 134110. doi:10.1103/PhysRevB.64.134110.
2. ↑  Wells, A. F. (1984). *Structural Inorganic Chemistry* (5th ed.). Oxford University Press. pp. 413, 441. ISBN 978-0-19-965763-6.
3. ↑  J. Chem.
4. ↑  Magnesium Fluoride Material Safety Data Sheet **(нявызн.)**. *ESPI Metals* (1 жніўня 2004). Архівавана з першакрыніцы 28 кастрычніка 2017.

Спасылкі
--------

* Аплет Java, які паказвае ўплыў MgF 2 на лінзу Архівавана 4 сакавіка 2016.
* Інфрачырвоныя вокны ў Нацыянальнай лабараторыі Лоўрэнса Берклі
* Нацыянальны кадастр забруджвальных рэчываў - фтор і яго злучэнні
* Crystran Data Архівавана 21 сакавіка 2012. Crystran MSDS(недаступная спасылка)
**Бізе́рта** (фінік.:אפא, лац.: Hippo Diarrhytus, араб. بنزرت‎‎) — горад у Тунісе, марскі порт на Міжземным моры. Размешчаны каля мыса Бланко. Самы паўночны горад Туніса, а таксама і ўсёй Афрыкі. Насельніцтва складае 114 тысяч жыхароў (2004).

Гісторыя
--------

Фінікійская калонія **Гіпон Акра** (фінік.: *𐤄𐤉𐤁𐤅 𐤀𐤊𐤓𐤀*) была заснавана напачатку I стагоддзя да н.э. Порт горада адыгрываў важную, дзякуючы свайму ўнікальнаму геаграфічнаму становішчу.

У XVI стст. Бізерта стала базай піратаў Міжземнамор'я.

План порта Бізерта 1906 г.
Да канца XIX стагоддзя горад быў занядбаны, шаша і чыгунка адсутнічалі, марскі порт — засыпаны. З 1891 па 1895 праз пясчаны перашыек быў пракапаны канал, які непасрэдна злучыў Міжземнае мора з возерам Бізерты. На ўтвораным насыпе быў пабудаваны сучасны горад. У 1895 порт быў адкрыты для міжнароднага гандлю. Тады ж ён перайшоў у валоданне Ваенна-марскога флоту Францыі.

У 1961 годзе паміж Францыяй і Тунісам адбыўся ўзброены канфлікт з-за ваенна-марской базы ў Бізерце, вядомы як Бізерцінскі крызіс.

Літаратура
----------

* Бицерта // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4355924-4 · LCCN: n88160506 · NKC: ge821920 · VIAF: 159553268 |
Прарок Самуіл памазвае Давіда. Выява III стагоддзя ў Дура Эўропас, Сірыя
**Месія** — тэрмін, які ў аўраамічных рэлігіях вызначае выратавальніка ці вызваліцеля групы людзей.

У Танаху (Яўрэйскай Бібліі) Месіем (*Машыях*) лічыцца цар або першасвятар, якога традыцыйна памазвалі святым алеем памазання. Тым не менш, Месіем не былі выключна яўрэі: так, у Бібліі Месіем называюць Кіра Вялікага за яго ўказ аб аднаўленні Іерусалімскага Храма. Яўрэйскі Месія з’яўляецца лідарам, які памазаны Богам, з’яўляецца нашчадкам Давіда, будзе кіраваць аб’яднанымі плямёнамі Ізраілевымі і пачне Месіянскую эру сусветнага міру, які таксама вядомы як Будучы Свет.

Пераклад яўрэйскага слова Mесія як Χριστός (Хрыстос) у грэчаскай Септуагінце стаў агульнапрынятым хрысціянскім вызначэннем і тытулам Ісуса з Назарэта. Хрысціяне вераць, што прароцтвы ў Старым Запавеце (асабліва ў кнізе прарока Ісаі) адносяцца да духоўнага выратавання, і вераць, што Ісус і быў Месіем (Хрыстом).

Ісламская традыцыя лічыць, што Ісус, сын Марыі, быў абяцаным Богам прарокам і Масіхам (Месіем), які быў дасланы да ізраільцян, і што ён зноў вернецца на Зямлю ў канцы часоў разам з Махдзі, і яны перамогуць Масіха ад-Даджаля — «ілжывага месію» ці антыхрыста.
**Карэн** (англ. *Karen*, дацкая форма імя Кэтрын) — жаночае імя ў англамоўнай культуры, у армянскай культуры — мужчынскае імя.

З’яўлялася адным з найлепшых дзесяці імёнаў для дзяўчынак у Злучаных Штатах Амерыкі на працягу 1950-ых і 1960-ых. Дасягнула свайго максімуму папулярнасці (3-е месца) у 1965.

Вядомыя носьбіты
----------------

### Жанчыны

* Карэн Ален, амерыканская актрыса.
* Карэн Армстранг, англійская пісьменніца.
* Карэн Бліксен, дацкая пісьменніца.

### Мужчыны

* Карэн Шахназараў, расійскі рэжысёр.
* Карэн Хачатуран, армяна-расійскі кампазітар.

Зноскі
------

1. ↑  Ваганян Г. А. Ваганян В. Г. «Каменная летопись цивилизации»
2. ↑  Davidson, Andrew (2007), Population Statistics for Karen, Raleigh, NC: nameplayground.com
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Цёмна-бурая плямістасць.
**Цёмна-бурая плямістасць** — гэта грыбковае захворванне ячменю, выкліканае *Cochliobolus sativus*. Хвароба сустракаецца ўсюды, дзе вырошчваюць ячмень, але выклікае значныя страты ўраджаю толькі ў цёплым, вільготным клімаце. Па ранейшай навуковай назве грыбковага патагену ў крыніцах таксама сустракаецца пад назвай *цёмна-буры гельмінтаспарыёз*.

Сімптомы
--------

Сімптомамі інфекцыі з’яўляюцца цёмныя, шакаладнага колеру плямы. Плямы зліваюцца, у выніку утвараючы некратычныя плямы няправільнай формы на лісці. Плямістасць лісця можа быць акружаны зонай жоўтай ліставай тканкі рознай шырыні. Плямы таксама могуць з’явіцца на ліставых похвах і верхавінках расліны. Моцна заражанае лісце цалкам высыхае, а заражэнне на стадыях флагавага ліста і падчас напаўнення ядра з’яўляецца найбольш сур’ёзным.

Цыкл захворвання
----------------

Зімуе грыб у ячменнай саломе і на іржышча, у глебе, на паверхні зерня. Споры з’яўляюцца на рэштках ячменю вясной і разносяцца ветрам і дажджом. Усходы ячменю могуць заразіцца ад інфекцыі на зерні і ў глебе.

Тэмпературы не вышэй за 20 °C і вільготныя ўмовы на палях спрыяюць развіццю цёмна-бурай плямістасці. Спрыяльныя пагодныя ўмовы могуць спрыяць паслядоўнаму з’яўленню новых спор і паражэнняў, якія вядуць да хуткага развіцця хваробы на працягу вегетацыйнага перыяду.

Страты ўраджаю
--------------

Захворванне часам дастаткова разбуральнае. Страты ўраджаю могуць дасягаць 10-30 % , калі пагодныя ўмовы спрыяюць развіццю грыба.

Меры аховы
----------

Барацьба з захворваннем ажыццяўляецца з дапамогай ўстойлівых сартоў, чыстага насення, хімічнай апрацоўкі насення і лісця фунгіцыдамі, а таксама аптымальны севазварот з выкарыстаннем не збожжавых папярэднікаў  (польск.) (бел..

Зноскі
------

1. 1 2  
Mathre, D.E. (1997). *Compendium of barley diseases*. American Phytopathological Society. pp. 120 pp. ISBN 0-89054-180-9.
2. ↑  
Martens, J.W. (1984). *Diseases of field crops in Canada*. Canadian Phytopathological Society. pp. 160 pp. ISBN 0-9691627-0-7.
3. ↑  *Буга С. Ф.* Гельмінтаспарыёзы // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.. — С. 30

Літаратура
----------

* *Буга С. Ф.* Гельмінтаспарыёзы // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.. — С. 30.
* *Войтова Л. Р.* Гельминтоспориозы хлебных злаков в условиях Белоруссии. — Сборник научных трудов Белорусской сельскохозяйственной академии, 1971, т. 76

Спасылкі
--------

* Spot blotch (Canada: Alberta) Архівавана 27 сакавіка 2015.
* Spot blotch (Denmark)
* Spot blotch (US: North Dakota)
* Spot blotch (US: Oregon)(недаступная спасылка)
Ізрой, які знойдзены ў Вішчынскім скарбе
**Ізрой** (літ.: lietuviškas ilgasis, руск.: литовская гривна, укр.: литовська гривня) — першая беларуская грашовая адзінка, якая з’явілася ў сярэдзіне XII стагоддзя ў Віцебску. Выкарыстоўвалася з XIII стагоддзя як грашовая адзінка Вялікага Княства Літоўскага і Рускага разам з капай.

У безманетны перыяд (XII—XIV стагоддзях) мелі хаджэнне ізроі ў выглядзе срэбраных палачак, якія мелі падабенства са скандынаўскімі зліткамі. На некаторых палачках выгравіравана або выдрапавана слова «ізрой», нанесеныя адна або некалькі засечак на спінцы, першапачаткова прызначаных для пасведчання якасці зліткаў, адсутнасці ўключэнняў некаштоўных металаў у асяродак злітка (памер — 10-17 см, вага — 100—105 г). У скарбах сустракаюцца і дробныя, сечаныя фрагменты гэтых палачак.

З першай чвэрці XIV стагоддзя атрымалі шырокае распаўсюджванне трыкатныя ізроі (вага — 170—189,5 г), якія змянілі ізроі ў выглядзе палачак. У XIV—XV стагоддзях мела месца іх кляйменне, верагодна закліканае сведчыць якасць. Сустракаюцца таксама палавінныя абрубкі ізрояў (85-95 г).

У крыніцах гэтыя ізроі таксама называюцца грыўняй (у ўкраінцаў), рубель (у рускіх), ілгаса (у літоўцаў).

У 1399 годзе, пасля паразы Вітаўта ў бітве на Ворскле, каб пазбегнуць разграблення, Кіеў выплаціў водкуп Цімуру-Кутлуку 3 тысячы ізрояў.

У 1417 годзе Ягайла заняў у Вітаўта 500 срэбраных ізрояў.

Ізроі паступова выйшлі з абарачэння ў XV стагоддзі ў сувязі з выпадкамі зніжэння ўтрымання ў іх срэбра і павелічэннем аб’ёму чаканкі манет.
**Сабор Пакрова Прасвятой Багародзіцы** 
(укр.: Собор Покрова Пресвятої Богородиці; каз.: Қасиетті Богородица шапағатының ғибадатханасы)- дзеючы храм Украінскай Грэка-Каталіцкай Царквы у горадзе Караганда, Рэспубліка Казахстан, асвечаны ў 2005 годзе.

Акрамя сабора Пакрова Прасвятой Багародзіцы раніше малася таксама капліца, якая була прысвечана памяці Аляксея ЗарыцкагаУкраінскага святара, які памёр у 1963 годзе ў сталінскім лагеры пад Карагандай і прылічанага Папам Іаанам Паўлам II да ліку блажэнны.

1. ↑  *Елена Веремеенко*. История Украинской греко-католической церкви в Казахстане · (руск.). *Портал «История Казахстана»*.  e-history.kz. Архівавана з першакрыніцы 16 снежня 2019. Праверана 16 снежня 2019.
**Пілкамаё** (ісп.: Pilcomayo ад кечуа: pishqu mayu «птушыная рака»), таксама **Арагвай** (гуар.: Araguay «рака ара») — рака ў Паўднёвай Амерыцы, правы прыток Парагвая. Даўжыня — 1 590 км. Плошча вадазбору — 270 000 км².

Рака Пілкамаё бярэ пачатак у горнай сістэме Анд на тэрыторыі Балівіі. Пачаткам лічыцца зліццё дзвюх невялікіх рэк Качымаю і Чылахуа на ўсходзе ад возера Паапо. На раўніне Гран-Чака Пілкамаё рухаецца на паўднёвы ўсход. Тут з-за вялікай колькасці адкладанняў яе рэчышча месцамі падзяляецца на 2 часткі. Умоўна аддзяляе паўночную частку Гран-Чака ад цэнтральнай. З'яўляецца памежнай ракой паміж дзяржавамі Аргенціна і Парагвай, часткова — паміж Аргенцінай і Балівіяй. Упадае ў раку Парагвай у раёне Асунсьёна.

Пілкамаё — адна з паўднёваамерыканскіх рэк, вада ў якой вельмі глеістая, што на працягу стагоддзяў прыводзіла да засмечвання рэчышча, фарміравання старыц, балот і новых рукавоў. Асабліва вялікая колькасць глею назіраецца падчас веснавых паводак. З-за заглейвання з 1900 г. да 2006 г. даўжыня асноўнага рэчышча скарацілася на 292 км. З Пілкамаё глей і наносы з Андаў трапляюць у рэкі Парагвай і Парана, дзе для развіцця суднаходства прыкладаюцца вялікія намаганні для расчысткі рэчышчаў.

У наш час дзейнічае трохнацыянальная камісія для неадкладных праблем, што могуць узнікнуць у басейне ракі.

Спасылкі
--------

* Comisión Trinacional para el Desarrollo de la Cuenca del Río Pilcomayo
* La problemática de la Cuenca del Pilcomayo

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7595308-0 |
| **Кірылічны алфавіт** |
| --- |
|  |
| **Кірыліца** |
| А | Б | В | Г | Ґ | Д | Ђ |
| Ѓ | Е | (Ѐ) | Ё | Є | Ж | З |
| Ѕ | И | (Ѝ) | І | Ї | Й | Ј |
| К | Л | Љ | М | Н | Њ | О |
| П | Р | С | Т | Ћ | Ќ | У |
| Ў | Ф | Х | Ц | Ч | Џ | Ш |
| Щ | Ъ | Ы | Ь | Э | Ю | Я |
| Гістарычныя літары |
| (Ҁ) | (Ѹ) | Ѡ | (Ѿ) | (Ѻ) | Ѣ | Ꙗ |
| Ѥ | Ꙉ | ІѢ | Ѧ | Ѫ | Ѩ | Ѭ |
| Ѯ | Ѱ | Ѳ | Ѵ | (Ѷ) | Ын | Ꚉ |  |
| Літары неславянскіх моў |
| Ӑ | Ӓ | Ә | Ӛ | Ӕ | Ғ | Ӷ |
| Ҕ | Ӗ | Ҽ | Ҿ | Ӂ | Җ | Ӝ |
| Ҙ | Ӟ | Ӡ | Ӥ | Ӣ | Ӏ | Ҋ |
| Қ | Ҟ | Ҡ | Ӄ | Ҝ | Ԟ | Ӆ |
| Ӎ | Ҥ | Ң | Ӊ | Ӈ | Ӧ | Ө |
| Ӫ | Ҩ | Ҧ | Ҏ | Ҫ | Ҭ | Ӳ |
| Ӱ | Ӯ | Ү | Ұ | Ҳ | Һ | Ҵ |
| Ӵ | Ҷ | Ӌ | Ҹ | Ӹ | Ҍ | Ӭ |  |
| **Заўвага.** Знакі у дужках не маюць статусу (самастойных) літар. |

**Ѱ, ѱ** (псі) — літара кірыліцы. Выкарыстоўвалася ў стараславянскім алфавіце, з якога перайшла ў царкоўнаславянскі алфавіт.

Паходзіць ад грэчаскай літары Ψ (псі), выкарыстоўвалася для яе замены ў словах, запазычаных з грэчаскай мовы, а таксама для запісу лічбаў. Літара «псі», як і аналагічная ў грэчаскім алфавіце, пазначала лічбу 700. У глагалічным алфавіце аналагічная літара адсутнічала.

У рускай мове ўжывалася для абазначэння гуку «пс» амаль выключна ў словах грэчаскага паходжання, якія адносяцца да царквы (напрыклад, «псальма»). Яшчэ адно нярэдкае ўжыванне гэтай літары — у складзе частай у надпісах формулы «такі-то пісаў» (*пьсалъ*; гэта спрадвечнае слова магло запісвацца як ѱалъ, ѱлъ або нават проста ѱ пад цітлам).

Была выключана з рускага алфавіта падчас рэформы Пятра I у 1710 годзе.
**Джавані Анджэла Бэчу** (нар. 2 чэрвеня 1948 , Патадза, Сардзінія) — італьянскі курыяльны прэлат і ватыканскі кардынал.

Біяграфія
---------

Джавані Анджэла Бэчу нарадзіўся ў 1948 годзе на Сардзініі.

Прэзбітэрскае пасвячэнне прыняў у 1972 годзе. Абараніў доктарскую працу па кананічным праве. З 1984 года быў на дыпламатычнай службе Апостальскай Сталіцы, працаваў у нунцыятурах у Цэнтральна-Афрыканскай Рэспубліцы, Судане, Новай Зеландыі, Ліберыі, Вялікабрытаніі, ЗША.

У 2001 годзе Ян Павел II прызначыў яго нунцыем у Анголе; біскупскую сакру ён прыняў у тым жа годзе.

З 2009 годзе быў папскім прадстаўніком на Кубе, з 2017 годзе з’яўляецца папскім дэлегатам пры Мальтыйскім ордэне.

У 2018 годзе быў прызначаны прэфектам Кангрэгацыі па справах Кананізацыі. 25 верасня 2020 года адмовіўся ад пасады прэфекта Кангрэгацыі па справах кананізацыі. Ён быў вымушаны адрачыся ад правоў, звязаных з кардынальскім санам, і быў фактычна адхілены ад курыі ў верасні 2022 года ў сувязі з падазрэннямі аб яго датычнасці да фінансавага скандалу.

Разам з высокапастаўленым святаром па справе аб махлярстве, злоўжываннях, наданні хлуслівай інфармацыі, карупцыі, адмыванні грошай, апублікаванні сакрэтных дакументаў праходзіла яшчэ 9 чалавек. Падсудныя абвінавачваліся ў набыцці нерухомасці для Святога Пасаду ў Лондане з парушэннямі і злоўжываннямі.

16 снежня 2023 года паведамлена, што за два даказаныя крадзяжы 75-гадовы кардынал Анджэла Бечу прысуджаны да 5,5 гадоў зняволення, «вечнага выгнання з дзяржаўнай пасады» і штрафу на суму 8 тысяч еўра. Ён стаў самым высокапастаўленым святаром Каталіцкай царквы, асуджаным звычайным крымінальным судом Ватыкана.

Зноскі
------

1. 1 2  Catholic-Hierarchy.org — USA: 1990. Праверана 28 студзеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q30'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3892772'></a>
2. ↑  Прэфект Кангрэгацыі па справах Кананізацыі нечакана адмовіўся ад пасады
3. ↑  press.vatican.va

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1161355634 · ICCU: USSV017177 · SUDOC: 223529192 · VIAF: 150151836504820400465 |
**Jersey club** (з анг. «клуб Джэрсі») — стыль танцавальнай электроннай музыкі. Зарадзіўся ў горадзе Ньюарк, Нью-Джэрсі на пачатку 2000-х гадоў.

З’явіўся дзякуючы DJ Tameil і іншым удзельнікам каманды Brick Bandits, якіх натхніла спалучэнне хауса і хіп-хопа ў Baltimore club.

Музычны стыль
-------------

Джэрсі-клаб часцей апісваецца як хуткі і агрэсіўны стыль з элементамі хауса і хіп-хопа. Пры параўнанні са стылем Балтымар, Джэрсі-клаб мае больш жорсткія біты і больш аб’ёмныя сэмплы.

Самая адметная рыса стылю — трыплетны ўдарны патэрн, запазычаны з такту «Dikkontrol». Звычайна выкарыстоўваюцца 808 басовых гукаў і сэмпліраваныя брэйкбіты з «Think (About It)» Лін Колінз, а таксама розныя дасылкі да поп-культуры. Найбольш распаўсюджанымі аўдыёпраграмамі З’яўляюцца Sony Acid Pro і FL Studio.

Спасылкі
--------

1. Бясконцая эвалюцыя Джэрсі клаб (анг.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Козел.

**Іван Васілевіч Козел** (21 мая 1928, в. Канчаны, Маладзечанскі раён, Мінская вобласць — 30 студзеня 1970) — беларускі драматург.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў Маладзечанскую сярэднюю школу № 1 у 1949 г. Настаўнічаў у Віткаўшчынскай пачатковай (1949—1959), Ермакоўскай сямігадовай (1959—1960) і Красненскай сярэдняй (1960—1963) школах Маладзечанскага раёна. Адначасова завочна скончыў філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1955). Член КПСС з 1959 года. Быў навуковым супрацоўнікам Інстытута педагогікі Міністэрства асветы БССР (1963—1964), у 1964—1966 гг. — рэдактар Мінскай студыі навукова-папулярных і хранікальна-дакументальных фільмаў, пасля старшы рэдактар Камітэта па друку пры Савеце Міністраў БССР. У 1969 г. скончыў Вышэйшыя літаратурныя курсы ў Маскве.

Выступаў як драматург з 1957 г. Аўтар п’ес «Папараць-кветка» (1958, пастаўлена ў 1957, асобнае выданне ў 1959), прысвечанай барацьбе працоўных Заходняй Беларусі за сацыяльнае і нацыянальнае вызваленне, і «Канчане — суседзі мае» (апублікавана і пастаўлена пад назваю «Над хвалямі Серабранкі» ў 1961, асобнае выданне ў 1963), тэма якой — жыццё беларускай вёскі канца 1950-х гадоў, барацьба супраць уласніцтва.

Памёр 30 студзеня 1970 года. Пахаваны ў Мінску на Чыжоўскіх могілках.

Зноскі
------

1. ↑  Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Мінская вобласць. Кніга 2. — 308 с.: іл.

Літаратура
----------

* Тэатральная Беларусь : Энцыклапедыя: У 2 т. Т.1./ Пад агул. рэд. А. В. Сабалеўскага. — Мн. : БелЭн. 2002. ISBN 985-11-0255-5 (т.1).
**Адкрытае акцыянернае таварыства «Гарбар»** — прадпрыемства абутковай прамысловасці Беларусі.

Гісторыя
--------

У 1930 годзе ў Магілёве быў заснаваны гарбарны завод. У гады Вялікай Айчыннай вайны частка абсталявання эвакуіравана ў г. Сяміпалацінск (Казахстан). У 1944 годзе завод адноўлены. У 1948—1955 гадах рэканструяваны і расшыраны. У 1957 годзе уведзены ў эксплуатацыю рантавы цэх. 

З 1992 года арэнднае прадпрыемства, а з 1997 года — адкрытае акцыянернае таварыства «Гарбар».

23 мая 2013 года Упраўленне Следчага камітэта па Магілёўскай вобласці прыняло рашэнне аб узяцці пад варту дырэктара прадпрыемства Галіну Вішнявецкую, якая падазравалася ў буйным крадзяжы шляхам злоўжывання службовымі паўнамоцтвамі. Праз год было скончана папярэдняе следства па крымінальнай справе і былому кіраўніку прад'яўлена канчатковае абвінавачванне па наступных складах злачынстваў: «крадзеж шляхам злоўжывання службовымі паўнамоцтвамі здзейснены ў асабліва буйным памеры» і «перавышэнне ўлады і службовых паўнамоцтваў».

У красавіку 2015 года эканамічны суд Магілёўскай вобласці прызнаў банкрутам прадпрыемства і адкрыў ліквідацыйную вытворчасць. У маі прадпрыемства канчаткова было закрыта. Як паведамілі на прадпрыемстве, складаная эканамічная сітуацыя на заводзе выклікана вялікай закрэдытаванасцю (каля 30 млрд. беларускіх рублёў), зношанасцю абсталявання і адсутнасцю абаротных сродкаў з-за дэвальвацыі беларускага рубля.

Прадукцыя
---------

Асноўная прадукцыя прадпрыемства: юфць тэрмастойкая, цвёрдая скура для нізу абутку, скура шлейна-седлавая, сырамятная.

Зноскі
------

1. 1 2  Могилевский завод «Кожевник» признан банкротом, готовится к ликвидации **(нявызн.)**.  Sputnik Беларусь (26 сакавіка 2015). Праверана 5 лютага 2023.
2. ↑  Директор могилевского предприятия "Кожевник" обвиняется в крупном хищении **(нявызн.)**.  БелТА (24 мая 2013). Праверана 5 лютага 2023.
3. ↑  Окончено предварительное следствие по уголовному делу в отношении бывшего директора ОАО «Кожевник» **(нявызн.)**.  Официальны портал «Могилевский областной исполнительный комитет» (8 мая 2014). Праверана 5 лютага 2023.

Літаратура
----------

* Магілёўскі гарбарны завод // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 465. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мінчанка.
**Мікола Нічыпаравіч Мінчанка** (нар. 10 сакавіка 1942 года, вёска Кавалёўка, Клімавіцкі раён) — беларускі паэт, празаік, публіцыст. Член СП Беларусі з 1993 года.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Гадавала яго маці (бацька загінуў на фронце). Вучыўся ў пачатковай школе в. Кавалёўка, у Звянчацкай сямігодцы, скончыў Мілаславіцкую СШ (1959). Працаваў загадчыкам Кавалёўскага сельскага клуба, служыў у войску. У 1964 — 68 гг. студэнт Жытомірскага педагагічнага інстытута. З 1969 года працаваў фотакарэспандэнтам, літработнікам, загадчыкам аддзела пісем у Клімавіцкай газеце «Новае жыццё». З 1971 года карэспандэнт-арганізатар, з 1979 дыктар Клімавіцкага радыёвяшчання. Завочна вучыўся ў Мінскай Вышэйшай партыйнай школе. У 1981 годзе вярнуўся адказным сакратаром у Клімавіцкую райгазету, з 1988 галоўны рэдактар гэтай газеты. Доўгія гады ўзначальвае літаб'яднанне «Зарніцы» пры газеце. Лаурэат прэміі Ленінскага камсамола Магілёўшчыны за 1977 год.

Творчасць
---------

Літаратурнай працай займаецца з 1956 года. У абласным і рэспубліканскім друку змяшчае вершы з 1967 года. Яго вершы ўвайшлі ў калектыўныя зборнікі «Галасы Прыдняпроўя», «Адданасць», «Дняпроўскія хвалі» і інш. Аўтар паэтычных кніг «Зялены звон» (1971), «Давер» (1980), «Ліпацвет» (1993), «Маладзік над Клімавічамі» (1996), «Шанц на адкрыццё» (1996). Для вершаваных твораў М.Мінчанкі характэрны народная напеўнасць, чысціня гучання. Працоўныя будні сучасніка, хараство айчыннага краю, прыгажосць душэўных памкненняў чалавека — асноуныя матывы яго паэзіі. Рэалістычная канкрэтнасць назіранняў у ёй гарманічна спалучаецца з лірыка-спавядальнай інтанацыяй. Яго вершы перакладаліся на ўкраінскую мову.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мінчанка Мікола Нікіфаравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 459. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
* Памяць: Клімавіцкі раен: Гіст.-дакум. хронікі гарадоў і раенаў Беларусі / Рэд.-уклад. Напрэеў Г. Л.; Рэдкал.: Баршчоў І. А. і інш — Мн.: Універсітэцкае, 1995. — 645,[1] с. : іл. ISBN 985-09-0068-7. — С. 632.
* Мінчанка Мікола // Беларускія пісьменнікі: Біябібліягр. Слоўн. У 6 т. Т. 6. — Мн.: БелЭн, 1995. — С.644—646.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Манькоўскі.
**Ігнат Антонавіч Манькоўскі** (каля 1765, Віцебшчына — 11 студзеня 1832) — беларускі публіцыст.

Біяграфія
---------

3 1783 на дзяржаўнай службе — саветнік Беларускага губернскага праўлення, віцебскі губернскі пракурор, віцэ-губернатар. 3 1817 года ў адстаўцы, жыў у сваім маёнтку Мілае каля Віцебска. Супрацоўнічаў у рускіх часопісах. У «Пісьме з Віцебска» («Сын отечества», 1813) асуджаў агрэсію Напалеона, услаўляў гістарычны подзвіг народаў Расіі ў вайне 1812. У 1831 годзе уўзнагароджаны залатым медалём Вольнага эканамічнага таварыства ў Пецярбургу за конкурсны твор "Адказ на задачу, прапанаваную імператарскім Вольным эканамічным таварыствам: «Якім чынам лёгка і танна выправіць сялянскія пабудовы або зрабіць у іх карысныя ўдасканаленні?» (выд. 1833), у якім патрабаваў паляпшэння бытавых умоў сялян, выказваў каштоўныя думкі па пытаннях сельскай гаспадаркі, аховы прыроды. Публіцыстыка Ігната Манькоўскага вылучаецца эмацыянальнасцю, спавядальнасцю, шырынёй крутагляду. Мяркуюць, што пісаў і па-беларуску, некаторыя даследчыкі лічаць яго аўтарам «Энеіды навыварат».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Кісялёў Г.* Загадка беларускай «Энеіды». — Мн. 1971.
* *Кісялёў Г.* Манькоўскі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
**Канстанцін Сцяпанавіч Сербіновіч** (1797 — 1874) — тайны саветнік; ганаровы член Пецярбургскай Акадэміі Навук (1841).

Скончыў курс Полацкай езуіцкай акадэміі і ў 1818 годзе прыехаў у Санкт-Пецярбург, дзе паступіў у Калегію замежных спраў. Пасля Сербіновіч служыў у Дэпартаменце духоўных спраў (з 1820), быў цэнзарам Галоўнага цэнзурнага камітэта (1826—1830). У 1826 годзе быў залучаны «Камісіяй для росшукаў пра зламысныя таварыствы», якая расследавала справу дзекабрыстаў — для перакладаў дакументаў з польскай мовы. З 1833 па 1856 гады рэдагаваў Часопіс Міністэрства Народнай Асветы і адначасова ў 1836—1853 гадах быў дырэктарам канцылярыі обер-пракурора Свяцейшага Сінода; з 1856 года — член Галоўнага Праўлення вучылішч, з 1857 года — дырэктар Духоўна-Навучальнага Упраўлення пры Свяцейшым Сінодзе; з 1859 года — член Камісіі прашэнняў.

Сербіновіч быў у сяброўскіх адносінах з М. М. Карамзіным (перакладаў на французскую мову яго «Гісторыю Дзяржавы Расійскай»), пра якога пакінуў цікавыя ўспаміны («Руская Даўніна», 1874, том XI); разам з Д. М. Блудавым падрыхтоўваў па чарнавіках Карамзіна да выдання XII-ы том «Гісторыі Дзяржавы Расійскай». Быў знаёмы з А. І. Тургеневым; цікавыя лісты да якога былі надрукаваны ў «Рускай Даўніне» (1881, тамы XXI і XXXII; 1882, том XXXIV). У «Рускай Даўніне» за 1899 год былі надрукаваны яго «Успаміны» пра А. С. Шышкова.

Сербіновіч быў выдаўцом і рэдактарам выдання твораў В. А. Жукоўскага (1857).

Член Пецярбургскай Акадэміі Навук (з 1839; з 1841 г. — ганаровы член); Археаграфічнай камісіі, Вольнага таварыства аматараў славеснасці, навук і мастацтваў (абраны 13 верасня 1823 года). Кавалер ордэнаў Аляксандра Неўскага, Уладзіміра 2-й ступені і інш.

Пахаваны на Смаленскіх праваслаўных могілках.

Зноскі
------

1. ↑  У слоўніку Полаўцава год нараджэння даецца неакрэслена — каля 1795; у Чарэйскага — 1796; у ІС АРАН — 1797 або 1798.
2. ↑  А. С. Пушкін лютым 1830 года пісаў да К. М. Бараздзіна: *«Издателям „Литературной газеты" вместо К. С. Сербиновича дали недавно в цензоры профессора Щеглова…»*.
3. ↑  Канцелярия обер-прокурора Святейшего Синода Архівавана 4 сакавіка 2016.
4. ↑  ІС АРАН

Літаратура
----------

* *Виноходов Д.* Штрихи к биографии Яна Барщевского: Архив К. С. Сербиновича // Асоба і час: беларускі біяграфічны альманах. Вып. 6. — Мн.: Лімарыус, 2015. — С. 17-37.
* Сербинович, Константин Степанович // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Сербинович, Константин Степанович // Русский биографический словарь: В 25 т. / под наблюдением А. А. Половцова. 1896—1918.
* *Черейский Л. А.* Сербинович // Пушкин и его окружение / АН СССР. Отд. лит. и яз. Пушкин. комис. Отв. ред. В. Э. Вацуро. — 2-е изд. доп. и перераб. — Л.: Наука. Ленингр. отд-ние, 1989.

Спасылкі
--------

* Некропаль Санкт-Пецярбурга і ваколіц
* Прадмова да рукапісу К. С. Сербіновіча пра М. М. Карамзіна.
* *Сербинович К. С.* [Николай Михайлович Карамзин. Воспоминания К. С. Сербиновича] // Русская старина, 1874. — Т. 11. — № 9. — С. 44—75; № 10. — С. 236—272.
* Ліст да архім. Ігнація (Бранчанінава). 27 снеж. 1841 г. Архівавана 30 сакавіка 2019.
**Мікалай Рыгоравіч Залозны** (16 кастрычніка 1925 — 7 красавіка 1982) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Княжычы Кіеўскай вобласці. Быў удзельнікам Вялікай Айчыннай вайны. Закончыў Мінскае мастацкае вучылішча (1954) і Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут (1959). Вучыўся ў Валянціна Волкава, Віталія Цвіркі, Аляксандра Мазалёва. Удзельнік мастацкіх выставак з 1959 года. Выкладаў у Мінскім мастацкім вучылішчы (1960—1971), з 1971 па 1982 год працаваў выкладчыкам жывапісу ў Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1964 года.

Творчасць
---------

Палотны «Макі» (1968), «Перамога» (1968), «Салдаткі» (1969), «Вярнуўся» (1975), «Чайкі» (1972), «Рабіна» (1975), «Возера Сялява» (1977), «Кветкі і садавіна» (1980). Творы знаходзяцца ў зборах Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь, Беларускага дзяржаўнага музея Вялікай Айчыннай вайны, Бялыніцкага раённага мастацкага музея імя В. К. Бялыніцкага-Бірулі, у фондах Беларускага саюза мастакоў, у калекцыі сям’і мастака.

Зноскі
------

1. ↑  Мікалай Рыгоравіч Залозны. Колер жыцця **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь. Архівавана з першакрыніцы 21 лістапада 2021. Праверана 21 лістапада 2021.

Спасылкі
--------



* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Мікалай Залозны
* Экспрэсіянізм
* Фарбы памяці Архівавана 21 лістапада 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
**«Marabu»**, **«Марабу́»** — кодавая назва карнай аперацыі нямецка-фашысцкіх захопнікаў у Жыткавіцкім, Ленінскім і Любанскім раёнах 17—25 мая 1944 года. Мэта — акружыць і знішчыць 37-ю партызанскую брыгаду імя А.Я. Пархоменкі, якая актыўна дзейнічала ў тыле ворага, а таксама захоп жывёлы і прадуктаў, вываз насельніцтва на катаржныя работы ў Германію. Праводзілася ў прыфрантавой паласе 23-га армейскага корпуса 2-й нямецкай арміі групы армій «Цэнтр» сіламі 810-га і 10-га ахоўных батальёнаў. У захопленых партызанамі дакументах карныя батальёны мелі кодавыя назвы «Феркест — Маніх» і «Люфт — Балон». Баявыя дзеянні паміж партызанамі і карнікамі з асаблівай жорсткасцю праходзілі ў раёне гарадскога пасёлка Ленін, вёсках Залюцічы, Мілевічы. 25 мая 1944 года партызаны брыгады прарвалі блакаду і, нанёсшы праціўніку цяжкія страты, выйшлі з раёна аперацыі. Гітлераўцы разрабавалі дзясяткі вёсак, поўнасцю рэквізавалі коней і буйную рагатую жывёлу.

Літаратура
----------

* *Пасэ У. С.* «Марабу» // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941-1945: Энцыклапедыя / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн. 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Соф’я Васілеўна**, княжна вярэйская, у шлюбе **Гаштольд** (пасля 1480 — 1549) — дачка вярэйскага князя Васіля Удалога (? — каля 1501).

У 1505 годзе ўзяла шлюб з Альбрэхтам Гаштольдам герба Габданк. У 1507 годзе нарадзіла сына — Станіслава Гаштольда. Вялікі князь Аляксандр Ягелончык пацвердзіў яе правы на бацькавы маёнткі, у тым ліку Койданава. У 1563 годзе Альбрэхт аддаў ёй у пажыццёвае ўладанне маёнткі Трабы, Гальшаны і іншыя, у 1539 годзе дазволіў пасля сваёй смерці валодаць маёнткамі і пажыццёвымі ўладаннямі пажыццёва.

Сын Станіслаў (1507—1542), апошні прадстаўнік мужчынскай лініі Гаштольдаў, 15 мая 1537 года пабраўся шлюбам з Барбарай Радзівіл, малодшай дачкой гетмана вялікага літоўскага Юрыя Радзівіла. Пасля смерці Станіслава Барбара ўзяла шлюб з вялікім князем Жыгімонтам Аўгустам.

Пасля ж смерці Соф’і яе ўладанні адышлі вялікаму князю Жыгімонту Аўгусту як вымарачныя маёнткі.

Зноскі
------

1. ↑  Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy, t. V, Ziemia połocka i województwo połockie XIV‒XVIII wiek / пад рэд. Г. Люлевіч — Warszawa: 2018. — С. 236. — ISBN 978-83-65880-49-9<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q120756022'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22114975'></a>

Літаратура
----------

* *Грыцкевіч А. П.* Вярэйскія // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах. Мінск. Т. 2. 1994. С. 442—443.
* *Грыцкевіч А. П.* Вярэйскія // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах. Т. 4. Мінск. 1997. С. 399.
* *Валахановіч В. І.* Князі Вярэйскія // Памяць. Гісторыка-дакументальная хроніка Дзяржынскага раёна. Мінск. 2004. С. 78.
**Завіхранасць** — уласцівасць руху вадкасці або газу, пры якім у асяроддзі існуюць «віхры» — элементы аб'ёму, якія верцяцца. Колькаснай мерай завіхранасці служыць ротар скорасці {\displaystyle ~{\omega =\operatorname {rot} ~v}}; ω называюць *псеўдавектарам віхра* або проста *завіхранасцю*. Рух з ненулявой завіхранасцю называецца віхравым рухам, у адрозненне ад патэнцыяльнага.

Эквівалентнай мерай завіхранасці, больш зручнай у тэарэтычных пабудовах, з'яўляецца антысіметрычная частка тэнзара градыента скорасці {\displaystyle \Omega ={\frac {1}{2}}(\nabla v-\nabla v\_{T})}. У дэкартавых каардынатах {\displaystyle x\_{1}},{\displaystyle x\_{2}},{\displaystyle x\_{3}} сувязь кампанент вектара {\displaystyle \omega } і тэнзара {\displaystyle \Omega } даецца выразамі

{\displaystyle \omega \_{1}=2\cdot \Omega \_{23},}
{\displaystyle \omega \_{2}=2\cdot \Omega \_{31},}
{\displaystyle \omega \_{3}=2\cdot \Omega \_{12},}
{\displaystyle \Omega \_{ij}={\frac {1}{2}}\left({\frac {dv\_{i}}{dx\_{j}}}-{\frac {dv\_{j}}{dx\_{i}}}\right).}
У вязкай вадкасці адбываецца выроўніванне — дыфузія лакалізаваных завіхранасцей, прычым ролю каэфіцыента дыфузіі іграе кінематычная вязкасць вадкасці {\displaystyle \nu }. Эвалюцыя завіхранасці вызначаецца ўраўненнем

{\displaystyle {\frac {d\omega }{dt}}=(\omega \nabla )u+\nu \nabla ^{2}\omega .}

Завіхранасць звязана з функцыяй току праз аператар Лапласа:

{\displaystyle \omega =\Delta \phi .}

Літаратура
----------

* *Кочин Н. Е. Кибель И. А. Розе Н. В.* Теоретическая гидромеханика. 6 изд. ч.1. — М. 1963 г.;
* *Седов Л. И.* Механика сплошной среды, т.1-2, 4 изд. — М. 1983-84;
* *Бэтчелор Дж.* Введение в динамику жидкости, пер. с англ. — М. 1973
**Барыс Львовіч Шапашнік** (17 снежня 1902, Пінск — 12 верасня 1985, Мінск) — савецкі канструктар аўтамабіляў, Герой Сацыялістычнай Працы, лаўрэат Дзяржаўнай і Ленінскай прэмій, заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Беларусі, доктар тэхн. навук.

Біяграфія
---------

Барыс Шапашнік нарадзіўся на зыходзе 1902 года ў Пінску ў сям’і рамесніка-кушняра. І хоць шматдзетная сям’я (яшчэ да Першай сусветнай вайны ў Шапашнікаў нарадзіліся 3 дочкі і 2 сына) жыла небагата, па традыцыі, бацькі не шкадавалі сродкаў, каб вывучыць хлопчыкаў. Будучы галоўны канструктар наведваў пачатковую 4-класную школу, а затым вышэйшую 4-класнае вучылішча ў Пінску. У 1920 годзе, «маючы вялікае імкненне працягнуць сваю адукацыю», з’ехаў у Маскву. Рабфак, затым МВТУ — у 1929 годзе Барыс Львовіч, яшчэ студэнтам, прыйшоў на Маскоўскі аўтазавод слесарам-планавальнікам, стаў ударнікам працы.

Скончыў у 1930 Маскоўскае Вышэйшая Тэхнічнае Вучылішча імя Н. Э. Баумана (МВТУ).

Больш за 10 гадоў, да 1941, прапрацаваў на заводзе «АМО» (з 1931 — «ЗІС») інжынерам-канструктарам, начальнікам канструктарскага аддзела, галоўным канструктарам.

У гады Вялікай Айчыннай вайны ўзначальваў (з 1941) канструктарскае бюро Ўльянаўскага завода («УАЗ»).

### Кар’ера на МАЗ

З 1949 Шапашнік працаваў на Мінскім аўтазаводзе («МАЗ») начальнікам канструктарскага бюро кар’ерных самазвалаў вялікай грузападымальнасці, прымаў удзел ў распрацоўцы двухвосевага МАЗ-525 (грузападымальнасць 25 т) і трохвосевага МАЗ-530 (грузападымальнасць 40 т).

З 1954 Б. Л. Шапашнік — галоўны канструктар СКБ «МАЗ». Пад яго кіраўніцтвам была створаная гама колавых артылерыйскіх цягачоў з колавай формулай 8х8, а затым серыя шасі для самаходных пускавых установак вялікай магутнасці.

У 1968 Б. Л. Шапашніку і групе яго паплечнікаў за стварэнне гэтага сямейства аўтамабіляў-цягачоў была прысуджана Дзяржаўная прэмія.

У 1973 за заслугі ў стварэнні аўтамабіляў высокай праходнасці і грузападымальнасці Б. Л. Шапашнік прысвоена званне Героя Сацыялістычнай працы.

У 1985 Барыс Львовіч сышоў з жыцця.

Памяць
------

У снежні 2016 года на тэрыторыі МЗКЦ быў усталяваны бюст.

Зноскі
------

1. ↑  Бюст первому конструктору специальных тягачей Борису Шапошнику торжественно открыт на территории МЗКТ // БЕЛТА — belta.by  (руск.)

Спасылкі
--------

* Біяграфія на www.orencar.ru Архівавана 3 лютага 2014. (руск.)
* Атлант и «Волаты» // Беларусь-Сегодня  (руск.)