Асноўны артыкул: **Іракскія паўстанцы**
Узброеныя акцыі баевікоў з чэрвеня 2003 па снежань 2005.
**Тактыка іракскіх паўстанцаў** уключала партызанскую вайну з пазбяганнем непасрэдных баявых сутыкненняў з рэгулярнай арміяй (за выключэннем асобных аперацый, як, напрыклад, напады на базы), масавае выкарыстанне разнастайных самаробных выбуховых прыстасаванняў і правядзенне тэрарыстычных актаў. Пры гэтым задзейнічаліся ўсе даступныя тэхнічныя і людскія рэсурсы.

Дзеянні груповак былі накіраваны супраць кааліцыйных войск, іракскіх сілавікоў і мірнага насельніцтва.

Узброеныя напады
----------------

Пры вядзенні пяхотных дзеянняў інсургенты дзяліліся на невялікія аўтаномныя групы, старанна хавалі свае пазіцыі і маршруты перамяшчэння. Пры нападзе на амерыканскія войскі яны імкнуліся атакаваць адначасова з усіх бакоў. Многія камандзіры баевікоў мелі ваенную адукацыю і добра разбіраліся ў тактыцы баявых дзеянняў. Шмат у чым гэтым тлумачыцца паспяховасць значнага ліку акцый. Арганізоўваючы засады, партызаны дзяліліся на тры групы: штурмавую, якая ажыццяўляла сам напад; групу падтрымкі, якая вяла разведку і затуляла тыл і флангі; рэзервовую, прызначаную для правядзення контратак у выпадку нападу праціўніка. Дадзеная тактыка была ўзятая з падручнікаў арміі Ірака пры Садаме Хусейне.

У пачатку канфлікту групоўкі здзяйснялі адзінкавыя рэйды на невялікія аб’екты, але ўжо ў 2004 г. перайшлі на напады на добра абароненыя базы і калоны. Пры гэтым, калі раней, падарваўшы міну на дарозе пад вайсковым грузавіком, паўстанцы, трохі пастраляўшы дзеля прыкладу, стараліся як мага хутчэй разбегчыся, то з часам пасля выбуху бомбы яны засяроджвалі агонь з гранатамётаў і аўтаматычнай зброі на салдатах, якія ахоўвалі калону, а потым пераносялі яго на іншыя машыны. У большасці нападаў яны дзейнічалі невялікімі групамі ад пяці да дзесяці чалавек, каб захаваць мабільнасць і пазбегнуць выяўлення. Для нападу на канвоі іракскія партызаны выкарыстоўвалі матацыклы, а для сігналаў нярэдка ўжывалі ракетніцы.

Для нападаў на базы партызаны ўтойліва размяшчалі міны на мясцовасці ў яе раёне, пасля чаго абстрэльвалі лагер з мінамётаў і гранатамётаў. Вайскоўцы выбягалі, каб заняць пазіцыі, але траплялі на міннае поле. Страты падчас такіх рэйдаў з боку абаранялых іншы раз бывалі даволі адчувальнымі. Часам для атак выкарыстоўваўся і замінаваны аўтамабіль. Таксама прыцягваліся снайперы.

Аўтары кнігі «Асаблівасці партызанскіх і супрацьпартызанскіх дзеянняў у ходзе Іракскай вайны (2003—2011)» Алег Валецкі і Уладзімір Няелаў у якасці прыкладаў такіх дзеянняў прывялі аперацыі групоўкі «Армія людзей накшбандзійскага ордэна» ў правінцыях Анбар і Салах-ад-Дзін. Напады партызан галоўным чынам заключаліся ў абстрэлах праціўніка некіравальнымі авіяцыйнымі ракетамі калібра 122 мм, мінамётнымі абстрэламі, падрывамі самаробных выбуховым прыстасаванняў, снайперскімі абстрэламі і нападамі на базы.

Выбуховыя прыстасаванні
-----------------------

Амерыканская бронемашына «Cougar», падарваная зарадам накіраванага дзеяння вагай прыблізна 130–230 кілаграм. Наваколле горада Хіт, правінцыя Аль-Анбар, верасень 2007.
Групоўкам удалося дасягнуць сур’ёзных поспехаў у частцы тэхналогій, тактыкі і эфектыўнасці прымянення СВП. Прычым прарабілі яны гэты за вельмі кароткі тэрмін. Паводле даведкі «Iraq - Insurgency tactics, techniques and procedures», апублікаванай групай ваеннай разведкі Нацыянальнай гвардыі ЗША, партызаны выкарыстоўвалі дыстанцыйнае кіраванне па кабелях або радыёперадавальнікам. У шэрагу выпадкаў выкарыстоўваліся выбухоўкі з эфектам ударнага ядра. У такім выпадку для прывядзення іх у дзеянне выкарыстоўваліся актыўныя інфрачырвоныя датчыкі. Менавіта такія выбухоўкі апынуліся самай эфектыўнай зброяй паўстанцаў. Гэтыя зарады спрацоўвалі пры перапыненні машынай светлавога прамяня. Яны ўсталёўваліся з выключаным датчыкам, а за некалькі секунд да набліжэння ваеннай аўтамашыны яго уключалі пры дапамозе мабільнага тэлефона. Такім чынам, не было праблем у праходжанні па трасе грамадзянскіх аўто. 

Часцей за ўсё выкарыстоўваліся 155-міліметровыя артылерыйскія снарады з капсулямі і самаробны асколачны матэрыял, але самаробныя прылады таксама паступова станавіліся буйней па меры таго, як сілы кааліцыі дадавалі да сваіх машын дадатковую браню. Выбухоўкі часта маскіраваліся за прыдарожнымі рэйкамі, на тэлефонных слупах, закопваліся пад зямлю, у кучах смецця, клаліся пад камяні, цэглу ці нават змяшчаліся ў мёртвых жывёлах. Паўстанцы ўсталёўвалі СВП сіламі
групы колькасцю ад двух да васьмі чалавек. Час для ўстаноўкі вар’іраваўся ад некалькі хвілін да некалькіх гадзін. 

Толькі з мая 2003 года па май 2004 года было зафіксавана каля 15 тысяч выпадкаў падрываў СВП. Пры гэтым да красавіка 2005 года адбылося 800 падрываў аўтамататранспарту. Газета Washington Post пазначыла, што ў Іраку з пачатку вайны 50% страт амерыканскія войскі панеслі ад дзеяння прыдарожных выбуховак. Пры гэтым здольнасць супрацьстаяць СВП у арміі ЗША апынулася вельмі нізкай як на тэхналагічным, так і на тактычным узроўні. У амерыканскім камандаванні адзначалася, што браня ваенных машын не можа паўнавартасна абараніць байцоў ад выбухаў. Магутнасць выбухоўкі іракцаў была такой, што пашкоджанні або поўнае знішчэнне машыны фіксавалася нават у танкаў M1 Abrams. Пры гэтым афіцыйныя прадстаўнікі Міністэрства абароны ЗША падкрэслівалі, што большасць выбуховых прылад усё ж такі ўдаецца своечасова знайсці і абясшкодзіць.

Снайперскія атакі
-----------------

На снайперскую дзейнасць баевікоў паўплываў вопыт часоў Садама Хусейна. Паводле даваенных патрабаванняў да снайпераў, якія таксама прымяняліся паўстанцамі, стралок павінен быў уразіць цэль на далёкасці 600 метраў першым стрэлам, весці прыцэльны агонь на дыстанцыях ад 600 да 1000 метраў, валодаць высокім інтэлектам, умець хутка прымаць рашэнне, дзейнічаць у адзіночку, добра арыентавацца на мясцовасці і ўмець выкарыстоўваць яе для маскіроўкі. Перавага аддавалася кандыдатам з сельскай мясцовасці.

Для снайперскіх атак у асноўным выкарыстоўвалася іракская варыяцыя савецкай СВД, вырабляная па ліцэнзіі пад абазначэннем «Эль-Кадысія». Іншай зброяй стала створаная на базе АКМ снайперская вінтоўка «Табук». Часам ужываліся .50 Cal і трафейныя M24.

Як пісаў маёр каралеўскай аўстралійскай пяхоты Грэг Роўлендс, звычайна стралок, працуючы ў пары з наводчыкам, вёў агонь на адлегласці ад 100 да 1000 метраў. Яны здымалі стрэл на камеру, а ўрыўкі потым публікавалі ў Інтэрнэце. Паводле Роўлендса, баевікі маглі абстраляць праціўніка з аўтамабіля, на якім потым уцякалі з месца нападу. Падобны метад афіцэр ацаніў як вынаходлівы.

Гарадская абарона
-----------------

Асноўныя артыкулы: **Першая бітва за Фалуджу** і **Другая бітва за Фалуджу**
Партызаны пазбягалі прамых сутыкненняў з кааліцыйнымі войскамі і ў асноўным ўсталёўвалі кантроль над тымі раёнамі, у якіх не было замежнікаў. Адзіным выключэннем тут з’яўляліся падзеі ў Фалуджы ў красавіку і лістападзе 2004 года, дзе бакі вялі франтальныя баявыя дзеянні.

Тут баевікі пераходзілі да абарончай тактыцы. Гісторык і ваенны аглядальнік Аляксандр Гелагаеў пісаў, што ў Фалуджы паўстанцы стварылі сетку тунэляў, бункераў, наглядальных пазіцый і мінных загарод. У многіх дамах усталёўваліся балоны з газам і бочкі з бензінам, якія можна было падарваць. Вуліцы блакаваліся бетоннымі загародамі. Каб перашкодзіць амерыканскім снайперам займаць пазіцыі на дахах будынкаў, лесвіцы латаліся або абвальваліся, што прымушала салдат карыстацца шляхамі, якія прывядуць іх на міны, «расцяжкі» або ў агнявыя мяшкі. Мініраваліся таксама аўтамашыны, кінутыя на дарогах. Агнявые кропкі знаходзіліся нават у мячэцях і школах.

Тэрарызм
--------

Гл. таксама: Спіс найбуйнейшых тэрактаў Іракскай вайны
Прыклад «пояса шахіда».
Асноўнымі спосабамі тэрактаў былі выбухі замініраваных машын, напады на мячэці, захоп закладнікаў з жорсткімі патрабаваннямі, напрыклад, вызваленне з палону сваіх паплечнікаў або вывад кантынгенту пэўнай дзяржавы. Найбольш распаўсюджаным было выкарыстанне смяротнікаў, якія падрывалі сябе пры дапамозе «пояса шахіда» ці ж замініраванай машыны. Многія тэракты прайшлі ў рамках барацьбы шыітаў і сунітаў. Яны былі накіраваны супраць мірнага насельніцтва альбо рэлігійных святынь «варожай» галіны ісламу.

Валецкі і Няелаў адзначалі, што тэрарыстычныя атакі былі сур’ёзным інструментам вядзення вайны. З іх дапамогай ліквідаваліся многія ключавыя фігуры, вяліся атакі ў дачыненні да рэлігійных або этнічных груп, дасягаўся эфект застрашвання насельніцтва. Некалькі ніжэй была эфектыўнасць тэрактаў непасрэдна супраць войск кааліцыі.

У лютым 2007 года ў квартальнай справаздачы Пентагона было ўстаноўлена, што *«хоць большасць нападаў па-ранейшаму накіравана супраць кааліцыйных сіл, пераважная большасць ахвяр нясуць іракскія грамадзянскія асобы»*. Да аналагічнай высновы таксама прыйшло Галоўнае бухгалтарскае ўпраўлення ЗША.

Тэрарыстычныя метады практыкавалі шматлікія ісламісцкія рухі. У дакладзе Human Rights Watch за 2005 год сярод асноўных арганізатараў нападаў названы Аль-Каіда, Джамаат Ансар аль-Суна і Ісламская армія ў Іраку. Акцыі радыкалаў пачаліся ўжо ў пачатку 2003 года. Паводле Iraq Body count, колькасць тэрарыстычных нападаў і іх ахвяр няўхільна расла аж да другой паловы 2007 года. Пасля выбараў 2009 года напады зноў пачасціліся. Толькі ў лютым усяго ў некалькіх тэрактах радыкальных сунітаў загінула звыш сотні шыітаў.

Эфектыўнасць тэрарыстычных нападаў павышалася за кошт удасканалення метадаў правядзення акцый. Так, 14 жніўня 2007 года недалёка ад Масула — у горадзе Кахтанія — адбыўся
адзін з найбуйнейшых тэрактаў у гісторыі. Загінула звыш 500 человек. У гэтай акцыі тэрарысты ўжылі начынены выбухоўкай бензавоз у спалучэнні з трыма іншымі транспартнымі сродкамі.

Заўвагі
-------

1. 1 2  Валецкий и Неелов 2015, pp. 45–46.
2. 1 2 3  Четвертый этап новейшей истории Ирака // Lenta.ru, 18 сентября 2004
3. ↑  Вооружение и снаряжение снайперов иракских повстанцев Архівавана 19 кастрычніка 2020. // Современная армия, 6 мая 2013
4. ↑  Валецкий и Неелов 2015, p. 46.
5. ↑  С. Строкань. Багдад взорвался с шести сторон (Коммерсантъ)
6. ↑  Валецкий и Неелов 2015, pp. 30–31.
7. ↑  Мутавџић А. Краjпуташки бомбе // Арсенал. № 14. 15.02.2008.
8. 1 2 3 4  Insurgency tactics, techniques and procedures & 22 July 2005. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFInsurgency\_tactics,\_techniques\_and\_procedures22\_July\_2005 (даведка)
9. ↑  Blind Into Baghdad
10. ↑  AN OUNCE of PREVENTION LOOTED HOPES in IRAQ(недаступная спасылка)
11. ↑  Валецкий и Неелов 2015, p. 59.
12. ↑  Валецкий и Неелов 2015, p. 49.
13. ↑  Иракские повстанцы научились взрывать самые мощные американские бронемашины Архівавана 13 мая 2021.
14. ↑  Валецкий и Неелов 2015, pp. 36–37.
15. ↑  Валецкий и Неелов 2015, p. 37.
16. 1 2  Rowlands & October 2008. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFRowlandsOctober\_2008 (даведка)
17. ↑  Валецкий и Неелов 2015, p. 34.
18. ↑  Александр Гелогаев.Эль-Фаллуджа: борьба за город в условиях господства в воздухе // Belarus Security Blog, 10 октября 2018
19. ↑  List of some attacks 2003-2005, Baghdad: Mapping the violence (BBC), Project Iraq Body Count
20. ↑  Валецкий и Неелов 2015, p. 28.
21. ↑  "Attacks in Iraq hit all-time high" Архівавана 21 жніўня 2008. //Herald Sun 14 march 2007, Retrieved 21/10/07
22. ↑  REBUILDING IRAQ Integrated Strategic Plan Needed to Help Restore Iraq’s Oil and Electricity Sectors" // US General Accounting Office, May 2007
23. ↑  Iraq: Insurgent Groups Responsible for War Crimes (Human Rights Watch, 3-10-2005)
24. ↑  Валецкий и Неелов 2015, pp. 26–27.
25. ↑  Валецкий и Неелов 2015, p. 27.

Літаратура
----------

* *Валецкий О. В. Неелов В. М.* Особенности партизанских и противопартизанских действий в ходе Иракской войны (2003–2011) / Воробьев А.В.. — Москва: Центр стратегической конъюктуры, 2015. — С. 93-113. — 128 с. — ISBN 978-5-93883-256-5.
* Iraq — Insurgency tactics, techniques and procedures. — National Ground Intelligence Center- Iraq team. Middle East Division Ground Forces Directorate, National Ground intelligence Centre. US army intelligence and security command POC, 22 July 2005.
* *Greg Rowlands* Tactical Urban Combat in Counter-Insurgency Operations, Part Two // *The Australian Infantry Magazine*. — October 2008. — № 13. — С. 58–63. — ISSN 1447-5545.


| ⛭Іракская вайна |
| --- |
| Храналогія | 
* Уварванне
* Акупацыя
* Міжканфесійны канфлікт
* Вывад амерыканскіх войск

 |
| Сілы | 

|  |  |
| --- | --- |
| **Міжнародная кааліцыя** | 
* Узброеныя сілы ЗША
* Узброеныя сілы Вялікабрытаніі
* Прыватныя ваенныя кампаніі
* Балгарскі кантынгент
* Брыгада Плюс-Ультра
* Венгерскі кантынгент
* Сальвадорскі кантынгент
* Галандскі кантынгент
* Грузінскі кантынгент
* Дацкі кантынгент
* Італьянскі кантынгент
* Польскі кантынгент
* Украінскі кантынгент
* Японскі кантынгент

 |
| **Іракскія паўстанцы** | 
* Аль-Аўда
* Аль-Каіда ў Іраку
* Ансар аль-Іслам
* Армія адзінабожжа і джыхаду
* Армія пераможнай абшчыны
* Армія людзей накшбандзійскага ордэна
* Армія Махдзі
* Асаіб Ахль аль-Хак
* Баас
* Найвышэйшае камандаванне джыхаду і вызвалення
* Ісламская армія ў Іраку
* Ісламская дзяржава Ірак
* Катаіб Хезбала
* Рэвалюцыйная брыгада 1920
* Іракскі ХАМАС
* Джамаат Ансар аль-Суна

 |
| Іншыя | 
* Узброеныя сілы Ірака
* Арганізацыя Бадра
* Сыны Ірака
* Савет выратавання Анбара

 |

 |
| Галоўныя асобы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Кааліцыя | 
* Джордж Буш
* Барак Абама
* Дональд Рамсфелд
* Томі Фрэнкс
* Джон Абізаід
* Рыкарда Санчэс
* Джордж Кейсі
* Дэвід Петрэус
* Рэйманд Адзіерна
* Джэймс Мэціс
* Томас Мец
* Джэймс Конвей
* Тоні Блэр
* Гордан Браўн
* Дэвід Кэмеран
* Андэрс Фог Расмусен
* Крыс Кайл
* Джэсіка Лінч

 |
| Урад Садама | 
* Садам Хусейн
* Удэй Хусейн
* Кусей Хусейн
* Алі Хасан аль-Маджыд
* Ізат ад-Дуры
* Таха Ясін Рамадан
* Барзан Ібрагім ат-Тыкрыці

 |
| Новы ўрад | 
* Масуд Барзані
* Нуры аль-Малікі
* Абдул Сатар Бузай Аль-Рышаві
* Ахмед Абу Рыша
* Хадзі аль-Амеры
* Фазаль Аль-Гаўд

 |
| Паўстанцы | 
* Муктада ас-Садр
* Абу Мусаб аз-Заркаві
* Каіс аль-Хазалі
* Абу Аюб аль-Масры
* Абу Умар аль-Багдадзі
* Абу Сулейман
* Фараж Ахмад Нажмудзін
* Абдула аль-Джанабі
* Абу Дуа
* Махамед Юніс аль-Ахмед
* Снайпер Джуба

 |

 |
| Інцыдэнты | 
* Абстрэл калоны расійскіх дыпламатаў
* Абстрэл журналістаў у Багдадзе
* Забойствы ў Фалуджы
* Катаванні зняволеных у турме Абу-Грэйб
* Засада ў Эль-Фалуджы
* Масавае забойства ў Мукарадзібе
* Масавае забойства ў Хадзіце
* Забойства ў Махмудзіі
* Выкраданне расійскіх дыпламатаў
* Багдадскі авіяўдар
* Інцыдэнт з «Блэкуотэрам» у Багдадзе

 |
| Іншыя аспекты | 
* Антываенныя пратэсты
* Людскія страты
* Тэрарыстычныя акты
* Іракскае дасье
* Даклад Тагубы
* Іракская калода
* Трыбунал над Садамам Хусейнам
* Пакаранне смерцю Садама Хусейна
* Пурпурная рэвалюцыя
* Тактыка іракскіх паўстанцаў

 |