**Гештальтпсіхалогія** (ад ням.: Gestalt — цэласная форма, вобраз, структура) — адна з найбуйнейшых школ псіхалогіі 1-й паловы XX стагоддзя, якая вылучыла ў якасці цэнтральнага тэзіс аб неабходнасці правядзення прынцыпу цэласнасці пры аналізе складаных псіхічных з’яў, унесла ў псіхалагічную навуку структурны прынцып.

Першаснымі, асноўнымі элементамі псіхікі гештальтпсіхалогія лічыць своеасаблівыя цэласныя структуры, вобразы (гештальты), абапіраючыся на ўяўленні аб «гештальтякасці» як уласцівасці цэлага, якое захоўваецца пры змяненні асобных яго частак (напр. мелодыя, што прайграецца ў розных танальнасцях і інш.). Паводле гештальтпсіхалогіі, аналіз частак не можа прывесці да разумення цэлага, паколькі цэлае вызначаецца не сумай, а ўзаемадзеяннем і ўзаемазалежнасцю яго асобных частак.

Узнікненне гештальтпсіхалогіі звязана з агульным крызісам механістычнага светапогляду на мяжы XIX—XX стагоддзяў і асацыятыўнай псіхалогіі як спецыфічнай формы гэтага светапогляду ў псіхалагічнай навуцы. Тэрмін «гештальт» узыходзіць да прапанаванага Г. фон Эрэнфельсам (1890) уяўлення аб адмысловай «якасці формы», што прыўносіць свядомасць ва ўспрыманне элементаў складанага прасторавага ладу. У галіне філасофіі найбольшы ўплыў на прадстаўнікоў гештальтпсіхалогіі аказалі сістэмы Ф. Брэнтана і Э. Гусерля, асабліва развіты ў гэтых сістэмах тэзіс аб інтэнцыяльнасці свядомасці як выразе яго цэласнасці і ўнутранай актыўнасці.

Непасрэдны пачатак гештальтпсіхалогіі зрабіла праведзенае М. Вертхеймерам (Германія, 1912) даследаванне т. зв. страбаскапічнага руху (страбаскапічны эфект). Ён жа разам з нямецкімі псіхолагамі В. Кёлерам і К. Кофкам заснаваў ў 1921 часопіс «Псіхалагічныя даследаванні» («Psychologische Forschung») — орган школы, у якім у тым жа годзе быў апублікаваны яе тэарэтычны маніфест.

Напачатку гештальтпсіхалогія склалася на аснове даследавання зрокавага ўспрымання. Першыя эксперыментальныя даследаванні былі прысвечаны аналізу ўспрымання і дазволілі вылучыць шэраг новых феноменаў у гэтай галіне (напрыклад, суадносіны фону і фігуры). Прынцыпы, выпрацаваныя пры вывучэнні ўспрымання, былі перанесены на вывучэнне мыслення, якое трактавалася як працэс паслядоўнага прымянення розных структур «бачання» (гештальт) да структуры праблемнай сітуацыі, у якой паўстала задача. Паводле гештальпсіхалогіі, у выпадку супадзення гэтых структур надыходзіць момант інсайта, азарэння.

Потым гештальтпсіхалогія пашырыла свае ідэі на вывучэнне памяці, псіхалогіі развіцця асобы і сацыяльныя групы, на даследаванне фізічных, фізіялагічных і нават эканамічных праблем.

Літаратура
----------

* *Дубянецкі Э.* Гештальтпсіхалогія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гештальтпсіхалогія

| ⛭Псіхалогія |
| --- |
| Раздзелы | Агульная псіхалогія • Тэарэтычная псіхалогія • Практычная псіхалогія • Акмеалогія • Дыферэнцыяльная псіхалогія • Псіхагенетыка • Псіхадыягностыка • Псіхалінгвістыка • Псіхалогія ўспрымання (паху, колеры, гуку, смаку, тактыльнага ўспрымання) • Псіхалогія асобы • Псіхалогія развіцця • Псіхафізіялогія • Сацыяльная псіхалогія • Спецыяльная псіхалогія • Параўнальная псіхалогія • Эвалюцыйная псіхалогія • Эксперыментальная псіхалогія • Гендарная псіхалогія |
| Прыкладная | Інжынерная псіхалогія • Клінічная псіхалогія • Нейрапсіхалогія • Патапсіхалогія • Псіхалагічная дапамога • Псіхалогія здароўя • Псіхасаматыка • Псіхатэрапія • Педагагічная псіхалогія • Псіхалогія спорту • Псіхалогія творчасці • Псіхалогія працы • Псіхалогія кіравання • Сямейная псіхалогія • Эканамічная псіхалогія • Юрыдычная псіхалогія • Псіхалогія бацькоўства |
| Кірункі (школы) | Асацыянізм • Біхевіярызм • Функцыяналізм • Структуралізм • Псіхааналіз • Інтэрперсанальны псіхааналіз • Лаканаўскі псіхааналіз • Эга-псіхалогія • Аналітычная псіхалогія • Індывідуальная псіхалогія • Гештальтпсіхалогія • Гештальттэрапія • Целава-арыентаваная псіхатэрапія • Сістэмная сямейная псіхатэрапія • Культурна-гістарычная псіхалогія • Тэорыя дзейнасці • Кагнітыўная псіхалогія • Гуманістычная псіхалогія • Экзістэнцыяльная псіхатэрапія • Рацыянальна-эмацыйна-паводзінская тэрапія • Трансперсональная псіхалогія • Трансакцыённы аналіз • Пазітыўная псіхалогія |
| Выбітныя псіхолагі | Абрахам Маслоу • Аляксандр Лурыя • Аляксей Левонцьеў • Альфрэд Адлер • Альберт Бандура • Ганна Фрэйд • Берэс Скінер • Віктар Франкл • Вільгельм Вунт • Вільгельм Райх • Вольфганг Кёлер • Ганс Айзенк • Гары Саліван • Гордан Олпарт • Джон Уотсан • Джордж Келі • Джордж Мілер • Дональд Хеб • Жак Лакан • Жан Піяжэ • ✯ ✰ Зігмунд Фрэйд • Іван Паўлаў • Карэн Хорні • Карл Роджэрс • Карл Юнг • Курт Кофка • Курт Левін • Леў Выгоцкі • Леон Фестынгер • Макс Вертгеймер • Рэйманд Кэтэл • Стэнлі Мілгрэм • Уільям Джэ(й)мс • Фрэдэрык Перлз • Эдвард Торндайк • Эрык Берн • Эрык Эрыксан |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119326687 · GND: 4020725-0 · LCCN: sh85054723 · Microsoft: 27362006 · NDL: 00565401 · NKC: ph135284 |

 |