**Ёзаф Мургаш** (славацк.: Jozef Murgaš; англ.: Joseph Murgas; 17 лютага 1864, Таяў  (руск.) (бел. Аўстрыйская імперыя (цяпер Банскабістрыцкага края Славакіі) — 11 мая 1929, Уілкс-Барэ, Пенсільванія, ЗША) — славацкі вынаходнік, архітэктар, мастак, калекцыянер. Рымска-каталіцкі святар.

Піянер ў выкарыстанні бяздротавага тэлеграфа, які ўнёс вялікі ўклад у будучую распрацоўку мабільнай сувязі і бяздротавай перадачы інфармацыі і чалавечага голасу. Адзін з першых, хто выкарыстаў частотную мадуляцыю ў радыётэлеграфіі.

Біяграфія
---------

У 1880—1882 года вывучаў тэалогію ў Прэсбургу (цяпер Браціслава), Эстергаме (1882—1884) і да 1888 у Банска-Бістрыцы. З юнацтва валодаў талентам да малявання, прыродазнаўчых навук і тэхнікі.

Пасля святарскага пасвячэння ў 1888 годзе, служыў вікарыем. Па ініцыятыве мастака Д. Скутацкага  (руск.) (бел. які звярнуў ўвагу на яго талент жывапісца Мургаш быў прыняты ў школу жывапісу ў Будапешце, дзе навучаўся з 1889 па 1890 год. Затым працягнуў вывучэнне жывапісу ў Мюнхене (1890—1893). Пісаў сакральныя фігуры і пейзажы, і партрэты выдатных дзеячаў Славакіі. Ва ўсіх касцёлах, у якіх ён служыў святаром, напісаў алтарныя палотны.

З-за пастаянных канфліктаў з епіскапатам, у 1896 годзе Мургаш вымушаны быў эміграваць у ЗША, дзе ён быў прызначаны ў славацкі прыход у горадзе Уілкс-Барэ, штат Пенсільванія. Не маючы магчымасці займацца жывапісам, зноў звярнуўся да прыродазнаўчых навук, у асноўным, да электратэхнікі.

Заснаваў лабараторыю ў Уілкс-Барэ, дзе пачаў праводзіць вопыты ў галіне радыётэлеграфіі. У 1904 годзе атрымаў свае першыя два амерыканскіх патэнта на прылады для бяздротавай тэлеграфіі.

У далейшым у 1907—1916 гг. атрымаў яшчэ 15 патэнтаў. Атрымаўшы першыя два патэнта, ён арганізаваў фірму *Universal Aether Telegraph Co*, якая ў верасні 1905 года правяла публічнае выпрабаванне прыёма-перадачы інфармацыі на апараце Мургаша. Тэст прошёл паспяхова, але ўраган праз тры месяцы знішчыў антэнныя мачты, што прывяло да ліквідацыі яго кампаніі.

Будучы святаром, клапаціўся аб славацкіх імігрантах, ініцыяваў у Уілкс-Барэ будаўніцтва новага касцёла, стварэнне бібліятэкі, могілак, некалькі школ, спартыўнай залы і пляцовак, якія выкарыстоўваюцца да гэтага часу.

Выдаваў газету, у якой ён апублікаваў некаторыя свае навукова-папулярныя артыкулы і вершы.

Прымаў актыўны ўдзел у нацыянальным руху славацкай эміграцыі, пісаў артыкулы для прэсы, быў адным з заснавальнікаў Славацкай лігі ў Амерыцы, актыўна падтрымаў стварэнне незалежнай дзяржавы Чэхаславакія, арганізаваў збор грошай у фонд амерыканскіх славакаў за стварэнне Чэхаславакіі, падпісаў Пітсбургскае пагадненне (1918) паміж чэхамі і славакамі аб стварэнні адзінай дзяржавы Чэхаславакіі.

У вольны час працягваў займацца праблемамі фізікі, праводзіў шмат эксперыментаў. З-за гэтага ён атрымаў мянушку *Радыёсвятар*. У сувязі з адсутнасцю фінансавання даследчыцкай дзейнасці, сродкі атрымліваў ад продажу сваіх карцін. Быў таксама калекцыянерам раслін, мінералаў і насякомых. Яго калекцыя матылькоў складалася з 9000 асобнікаў з усяго свету.

Пачатак Першай сусветнай вайны і забарона ў ЗША працы прыватных радыётэлеграфных станцый, паклала канец піянерскай дзейнасці Мургаша ў гэтай галіне.

Пасля стварэння Чэхаславакіі, ён вярнуўся на радзіму ў 1920 годзе. Быў выкладчыкам электратэхнікі ў гімназіі, але паколькі не знайшоў падтрымкі і разумення сваёй даследчай працы з боку Міністэрства адукацыі ў Празе, праз чатыры месяцы вярнуўся ў ЗША.

У 1925 годзе стаў членам Федэральнай камісіі па радыё ў Злучаных Штатах.

Памёр у Уілкс-Бары праз чатыры гады.

#### Некаторыя патэнты 1904—1916 гадоў

* U.S. Patent 759825 (англ.)(англ.)  «*Wireless-telegraph apparatus*» (1904)
* U.S. Patent 860051 (англ.)(англ.)  «*Пабудова Antennas for Wireless Telegraphy*» (1907).
* U.S. Patent 848675 (англ.)(англ.)  «*Wave meter*» (1907)
* U.S. Patent 848676 (англ.)(англ.)  «*Electrical transformer*» (1907)
* U.S. Patent 860051 (англ.)(англ.)  «*Underground wireless telegraphy*»
* U.S. Patent 876383 (англ.)(англ.)  «*Apparatus for making electromagnetic waves*» (1908)
* U.S. Patent 915993 (англ.)(англ.)  «*Wireless telegraphy*»(1909)
* U.S. Patent 917103 (англ.)(англ.)  «*Making of sparkles frequency from power supply without interrupter*»(1909)
* U.S. Patent 917104 (англ.)(англ.)  «*Magnetic waves detector*»(1909)
* U.S. Patent 930780 (англ.)(англ.)  «*Magnetic detector*» (1909)
* U.S. Patent 1001975 (англ.)(англ.)  «*Apparatus for making electrical oscillations*» (1911)
* U.S. Patent 1034739 (англ.)(англ.)  «*Spinning reel for fishing rod*» (1912)
* U.S. Patent 1196969 (англ.)(англ.)  «*The way and apparatus for making electrical alternating current oscillations» (1916)*

Памяць
------

* Ёзэфу Мургашу устаноўлены помнікі ў Браціславе (Славакія), Уілкса-Барэ (ЗША),
* Яго імем названая вуліца ў Падбрэзава (раён Брэзна) у Славакіі і электратэхнічная школа ў Банска Быстрыца,
* У 1944 годзе ў ЗША названы транспартны параход «Джозэф Мургаш»
* Першая камемаратыўная марка  (руск.) (бел. прысвечаная 10-й гадавіне з дня смерці Ёзафа Мургаша выйшла ў верасні 1939 года.
* Другая паштовая марка выпушчаная ў 1994 годзе з нагоды 130-годдзя з дня нараджэння Ёзафа Мургаша Міністэрствам транспарту, сувязі і грамадскіх работ Славацкай Рэспублікі.
* Заснавана штогадовая прэмія імя Ёзафа Мургаша за арыгінальны тэарэтычны ўклад у падтрымку развіцця тэлекамунікацыйных паслуг у Славакіі, тэарэтычны ўклад у развіццё тэлекамунікацый і тэлекамунікацыйнай галіны ў Славакіі.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Jozef Murgaš Архівавана 15 красавіка 2021.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| Нарматыўны кантроль | GND: 130497967 · ISNI: 0000 0000 5543 507X · LCCN: no2005093347 · NKC: js2005258015 · VIAF: 23248527 |