У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крапоткін.
Князь **Пётр Аляксеевіч Крапоткін** (руск.: Пётр Алеексеевич Кропоткин; 27 лістапада (9 снежня) 1842, Масква — 8 лютага 1921, Дзмітраў) — рускі рэвалюцыянер, тэарэтык анархізму, географ, гісторык, літаратар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 27 лістапада (9 снежня) 1842. Яго бацька, генерал князь Аляксей Пятровіч Крапоткін (1805—1871), паходзіў, з малодшай галіны князёў Смаленска, з’яўляўся багатым памешчыкам. Яго маці, Кацярына Мікалаеўна, дачка генерала Мікалая Сямёнавіч Сулімы (1777—1840), героя напалеонаўскіх войнаў.

Сярэднюю адукацыю атрымаў у 1-й Маскоўскай гімназіі, скончыў з адзнакай Пажаскі корпус (1862 год), быў пазначаны ў афіцэры. Пасля заканчэння Пажаскага корпуса, добраахвотна выбраў вайсковую службу ў Сібіры ў казачых частках. 8 кастрычніка 1862 года 19-гадовы Пётр быў прызначаны ў Чыту ў чыне есаула чыноўнікам па асобых даручэннях пры выконваючым абавязкі губернатара Забайкальскай вобласці генерал-маёры Баляславе Казіміравічы Кукелі.

Удзельнічаў у камісіях — па падрыхтоўцы праекта рэформ турмаў і сістэм ссылкі, а таксама над складаннем праекта гарадскога самакіравання, аднак неўзабаве быў расчараваны існуючым кіраўніцкім апаратам і страціў цікавасць да ідэі рэфармісцкага пераўтварэння.

### Арышт

21 сакавіка 1874 года 31-гадовы Пётр Крапоткін зрабіў сенсацыйны даклад у Геаграфічным таварыстве аб існаванні ў недалёкім мінулым ледавіковай эпохі. На наступны дзень ён быў арыштаваны за прыналежнасць да таемнага рэвалюцыйнага гуртка і заключаны ў Петрапаўлаўскую крэпасць.

Значнасць зробленага вучоным у навуцы была настолькі вялікая, што яму, па асабістым распараджэнні Аляксандра II, былі прадастаўлены пяро, папера і магчымасць працаваць у турме, дзе ім была напісана праца «Даследаванні аб ледавіковым перыядзе», якая абгрунтоўвае ледавіковую тэорыю — адну з найважнейшых у навуках аб Зямлі.

30 ліпеня 1876 Крапоткін здзейсніў уцёкі з арыштанцкага аддзялення.

### Эміграцыя (1876-1917)

Неўзабаве Крапоткін пакінуў Расійскую імперыю, прабраўшыся праз Фінляндыю, Швецыю і Нарвегію, з Хрысціяніі адплыў у Гуль (Англія). Пакідаючы Расію, Крапоткін спадзяваўся праз некалькі месяцаў, калі актыўныя пошукі будуць спыненыя, вярнуцца пад іншым імем. Спачатку ён прыбыў у Вялікабрытанію, дзе знаходзіўся нядоўга. Рэвалюцыйныя інтарэсы клікалі яго ў Швейцарыю, і, як толькі гэта стала магчымым (у студзені 1877), ён выехаў з Лондана.
18 сакавіка 1877 года, у шостую гадавіну Парыжскай камуны, разам з іншымі членамі Юрскага федэрацыі прыняў удзел у дэманстрацыі, якая адбылася ў Берне.

У 1881 годзе швейцарскі ўрад, па прапанове ўрада Расійскай імперыі, прадпісаў Крапоткіну, як небяспечнаму рэвалюцыянеру, пакінуць межы краіны. Крапоткін пераехаў у Францыю.

22 снежня 1882 года Крапоткін разам з ліёнскімі анархістамі быў арыштаваны французскай паліцыяй па абвінавачванню ў арганізацыі выбухаў у Ліёне. У студзені 1883 у Ліёне адбыўся суд; пад ціскам урада Расійскай імперыі Пётр Аляксеевіч быў асуджаны да пяці год турэмнага зняволення па абвінавачванні «за прыналежнасць да Інтэрнацыяналу», якога да таго часу ўжо не існавала. У сярэдзіне студзеня 1886 года, дзякуючы пратэстам левых дэпутатаў і цэлага шэрагу грамадскіх дзеячаў, Крапоткін атрымаў свабоду. Увесну 1886 ён разам з сям'ёй перасяліўся ў Вялікабрытанію, дзе пражываў да 1917 года.

### Вяртанне ў Расію

У чэрвені 1917 года, пасля Лютаўскай рэвалюцыі, 74-гадовы Пётр Аляксеевіч Крапоткін вярнуўся ў Расію.

30 мая 1917 года ў 2 гадзіны 30 хвілін Крапоткін прыбыў на Фінляндскі вакзал у Петраград. У зале яго чакалі ваенны міністр Аляксандр Керанскі і стары сябар Мікалай Чайкоўскі, які стаў пасля Лютаўскай рэвалюцыі дэпутатам Петраградскага савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў. Друк шырока адзначыла прыезд старога эмігранта. З нагоды вяртання Крапоткін атрымліваў віншаванні як ад прыватных асоб, так і ад грамадскіх і дзяржаўных арганізацый.

У пачатку 1921 года Крапоткін цяжка захварэў на запаленне лёгкіх. Пётр Аляксеевіч Крапоткін памёр у ноч на 8 лютага 1921 года ва ўзросце 78 гадоў.

Анархізм і дзяржава
-------------------

На думку Крапоткіна, анархізм адбываецца з таго ж рэвалюцыйнага пратэсту, таго ж людскога незадавальнення, што і сацыялізм; і вынікам рэвалюцыі ён бачыць усталяванне «бездзяржаўнага камунізму», новы грамадскі лад бачыўся яму як вольны Федэратыўны саюз самакіравальных адзінак (суполак, тэрыторый, гарадоў), заснаваны на прынцыпе добраахвотнасці і «безначалья». Меркавалася калектыўнае вядзенне вытворчасці, калектыўнае размеркаванне рэсурсаў і наогул калектыўнасць за ўсё, што ставіцца да эканомікі, да сферы паслуг, да чалавечых узаемаадносін. Калектыў прадстаўляў бы сабой таварыства зацікаўленых у сваёй дзейнасці людзей, якія разумелі б, навошта і для каго яны ўсё гэта робяць, чаго было б дастаткова для іх добраахвотнай дзейнасці.

Будучы дапытлівым навукоўцам, таленавітым гісторыкам, высокаадукаваным чалавекам, Крапоткін спрабаваў падвесці пад анархізм якую-небудзь навуковую аснову і аргументавана паказаць яго неабходнасць, для яго анархізм уяўляўся філасофіяй чалавечага грамадства. Метад пазнання Крапоткіна заснаваны на адзіным для ўсіх законе, законе салідарнасці і ўзаемнай дапамогі і падтрымкі. Ён імкнуўся даказаць, што дарвінаўскае палажэнне аб барацьбе за існаванне варта разумець як барацьбу паміж відамі і ўзаемадапамога ўнутры відаў. Узаемная дапамога і салідарнасць - рухавікі прагрэсу.

На думку Крапоткіна, зусім недапушчальна атаясамліваць урад і дзяржаву, бо апошняе ўключае ў сябе не толькі існаванне ўлады над пэўнай часткай грамадства, але і засяроджванне кіравання, грамадскага жыцця ў адным цэнтры. Наяўнасць дзяржавы, апроч усяго іншага, прадугледжвае ўзнікненне новых адносін як паміж рознымі групамі насельніцтва, так і паміж асобнымі членамі грамадства.

Дзеля абгрунтавання гэтага ён адзначае, што ў XII-XVI стагоддзях Еўропа была пакрыта мноствам багатых гарадоў, іх рамеснікі, навукоўцы, архітэктары выраблялі цуды мастацтва, адкрывалі многае ў розных галінах ведаў, іх універсітэты закладвалі аснову навукі, караваны, перасякаючы акіяны, не толькі папаўнялі казну, але і ўскладалі новыя веды на алтар геаграфіі. Сучаснае ж мастацтва, на думку Крапоткіна, пераўзыходзіць сярэдневяковае толькі ў хуткасці, у дынаміцы свайго развіцця, а зусім не ў якасці.

Зноскі
------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 26 чэрвеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
2. 1 2  Кропоткин Пётр Алексеевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
3. ↑  Kropotkin, Peter Alexeivich, Prince // *The Enciclopædia Britannica* — 12 — London, NYC: 1922. — Vol. XXXI English History to Oyama, Iwao. — P. 688.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q84'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q38178929'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q60'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q38222804'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15987490'></a>
4. ↑  Кропоткин Пётр Алексеевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 27 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>


| ?Пётр Аляксеевіч Крапоткін — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Pyotr Kropotkin[d] |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  | Aleksey Kropotkin[d] |  |  |  | Aleksey Gagarin[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Praskovya Gagarina[d] |  |  |  | Grigory Urusov[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Irina Urusova[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Praskovya Cherkasskaya[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Пётр Аляксеевіч Крапоткін |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Semern Sulyma[d] |  | Semen Sulyma[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Nikolay Semyonovich Sulima[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Mariya Nesvitskaya[d] |  | Vasily Nesvitsky[d] |  |
|  |  |  | Ekaterina Nikolaevna Kropotkina (nee Sulima)[d] |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Yelena Repninskaya[d] |  | Yakov Repninsky[d] |  | Nikolay Repninsky[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Apple Music |
| Тэматычныя сайты | Discogs · Project Gutenberg · Internet Speculative Fiction Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Нацыянальная біяграфія Фінляндыя · Britannica (11-th) · Britannica (12-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Treccani · Universalis · Оксфардскі біяграфічны · Швейцарскі гістарычны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10001617, ADV12640916 · BIBSYS: 90399238 · BNC: a10109791 · BNE: XX998172 · BNF: 11910132z · CALIS: n2004333121 · CiNii: DA00421348 · CONOR: 51843683 · EGAXA: vtls001635840 · GND: 118567055 · ICCU: CFIV032276 · ISNI: 0000 0001 2281 103X · LCCN: n79033037 · LNB: 000030557 · NDL: 00446393 · NKC: jn19992015180 · NLA: 49782402 · NLG: 88697 · NLP: A12214127 · NSK: 000176530 · NTA: 068204582 · NUKAT: n93090299 · PTBNP: 103744, 52646 · РДБ: 000080009 · LIBRIS: 210381 · SUDOC: 029801834 · VIAF: 66469467 |

 |