recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Паўстанне Бар-Кохбы** — выступленне іўдзеяў (132—135) супраць рымскага панавання пры імператары Адрыяне. Паўстанне ўзначаліў Шымон, які назваў сябе Бар-Кохбам (сынам зоркі). Паўстанне было спробай аднаўлення яўрэйскай дзяржаўнасці. Часам называецца таксама **Трэцяй іўдзейска-рымскай вайной**.

Падзеі
------

Непасрэднай прычынай для пачатку паўстання магло стаць рашэнне імператара Адрыяна ў 129 годзе аб узвядзенні на месцы разбуранага Іерусалімскага храма святыні Юпітэра Капіталійскага ці забарона пад страхам смерці яўрэям праводзіць абразанне, якое рымляне разглядалі формай самакалецтва накшталт кастрацыі.

Паўстанне ўзначаліў Шымон Бар-Кохба, якога яўрэі лічылі Месіяй, што адновіць незалежнасць Ізраіля. У выніку бітваў паўстанцы вызвалілі ўсю тэрыторыю правінцыі з Іерусалімам і руінамі Святыні, на якіх былі адноўлены ахвярапрынашэнні. Цэнтрам паўстання стала крэпасць Бетар, агулам было вызвалена каля 50 крэпасцей і 1000 гарадоў і вёсак. За адмову выракчыся веры і прызнаць месіяй Шымона Бар-Кохбу паўстанцы пераследавалі і забівалі хрысціян.

Паўстанне Бар-Кохбы было задушана рымскім палкаводцам Юліем Северам, адкліканым з Брытаніі. У 135 годзе яго войска ўвайшло ў Іўдзею. Летам паў Іерусалім, апошняй кропкай супраціўлення заставалася крэпасць Бетар на паўднёвы захад ад Іерусаліма, дзе размяшчаўся Сінедрыён і сам Бар-Кохба. Амаль усе абаронцы разам з правадыром былі забіты, рэшта прададзена ў рабства.

Вынікі
------

Агулам у Іўдзеі загінулі 580 000 яўрэяў, разбураны 50 крэпасцей і 985 гарадоў і вёсак, на Храмавай гары пастаўлена святыня Юпітэра і статуя Адрыяна. Іерусалім быў перайменаваны ў *Калонію Элію Капіталіну*, а Іўдзея — у *Сірыю Палесцінскую*. Іўдаізм быў забаронены.

Зноскі
------

1. ↑  Юсцін Мучанік. 'Апалогія' I, 31
2. ↑  The 'Five Good Emperors' (англ.). *The High Point*. Праверана 27 студзеня 2016.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Шумск (значэнні).
**Шу́мскас** (літ.: Šumskas, традыцыйная беларуская назва — **Шумск**) — мястэчка ў Вільнюскім раёне Вільнюскага павета Літвы. Уваходзіць у склад Кальвялейскай сянюніі. Размешчана на ўсход ад Вільнюса, каля беларуска-літоўскай граніцы. Насельніцтва на 2011 год — 919 чалавек.

Гісторыя
--------

Касцёл, каля 1900 г.
### Вялікае Княства Літоўскае

Упершыню Шумск упамінаецца ў XVII ст. пад назвай *Паляны*, калі ён уваходзіў у склад Віленскага павета Віленскага ваяводства. Пазней мястэчка атрымала назву Шумск у гонар яго ўладальнікаў Шумскіх.

У 1696 годзе Міхал Шумскі збудаваў у Шумску касцёл.

### Пад уладай Расійскай імперыі

Сядзіба, да 1939 г.
У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Шумск апынуўся ў складзе Расійскай імперыі, у Віленскім павеце Віленскай губерні.

Каля 1892 года ў Шумску было 10 будынкаў.

### Найноўшы час

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Шумск абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай I з’езду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР. У 1920 годзе Шумск апынуўся ў складзе Сярэдняй Літвы, у 1922 годзе — у складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.

З пачаткам Другой сусветнай вайны ў верасні 1939 года ўлады СССР перадалі мястэчка Літве.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: ~1892 год — 106 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 919 чал.

Славутасці
----------

* Капліца прыдарожная (XVIII ст.)
* Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (1767—1789) у стылі барока
* Могілкі хрысціянскія, капліца (XIX ст.)
* Сядзіба Шумскіх (XIX ст.)

### Страчаная спадчына

* Кляштар дамініканцаў (XVIII ст.), зруйнаваны расійскімі ўладамі. У гэтым кляштары ў канцы свайго жыцця быў прыёрам драматург Каятан Марашэўскі.

Галерэя
-------

* Краявіды Шумскаса
* КасцёлКасцёл
* Капліца могілкаваяКапліца могілкавая
* Капліца прыдарожнаяКапліца прыдарожная
* СядзібаСядзіба

Вядомыя асобы
-------------

* Каятан Марашэўскі (пам. 1811) — беларускі і польскі драматург канца XVIII ст.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 187-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Літоўскай Рэспублікі на беларускую мову»
2. ↑  150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002.— 238 с. ISBN 9986-9229-6-1.
3. ↑  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XII: Szlurpkiszki — Warłynka (польск.). — Warszawa, 1892. S. 76.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шумскас
* Шумскас на сайце Radzima.org

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LNB: 000292438 |
**Бабруйскі дзяржаўны мастацкі каледж імя А. Я. Ларына**, колішнія назвы **Бабруйскае мастацкае вучылішча**, **Гарадское прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 15** — сярэдняя спецыяльная навучальная ўстанова Рэспублікі Беларусь, адна са старэйшых сярэдніх спецыяльных навучальных устаноў у сферы культуры.

Гісторыя
--------

Гісторыя каледжа пачалася ў 1958 годзе з адкрыцця ў Бабруйску школы столяраў-чырванадрэўшчыкаў. Праз два гады на базе гэтай школы было створана гарадское прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 15. У 1992 годзе навучальная ўстанова была пераўтворана ў «**Вышэйшае прафесійнае вучылішча дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва № 15**» (ВПВДПМ № 15). Навучэнцы набылі магчымасць атрымліваць сярэднюю спецыяльную адукацыю па прафесіях педагагічнага цыклу. Праз восем гадоў адбылося чарговае пераўтварэнне, у выніку якога навучальная ўстанова стала называцца «**Бабруйскі прафесійна-тэхнічны каледж дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва**». У 2001 годзе «Бабруйскі прафесійна-тэхнічны каледж дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва» перайменаваны ва ўстанову адукацыі «**Бабруйскі дзяржаўны прафесійна-тэхнічны мастацкі каледж**». У 2010 УА ​​"Бабруйскі дзяржаўны прафесійна-тэхнічны мастацкі каледж" перайменаваны ва ўстанову адукацыі «Бабруйскі дзяржаўны прафесійна-тэхнічны мастацкі каледж імя А. Я. Ларына».

Вядомыя выкладчыкі
------------------

* Аркадзь Ларын — дырэктар каледжа (1960—1999)
* Юрый Нікіфараў — беларускі мастак-графік (1966—1977)

Вядомыя навучэнцы
-----------------

* Валянціна Іванькова — беларускі мастак-кераміст
* Уладзімір Канцадайлаў — беларускі мастак
* Фёдар Конюхаў — расійскі падарожнік, пісьменнік, мастак, святар Рускай праваслаўнай царквы. Атрымаў спецыяльнасць рэзчыка-інкрустатара

Зноскі
------

1. ↑  Архівавана 17 кастрычніка 2019. УЧРЕЖДЕНИЕ ОБРАЗОВАНИЯ «БОБРУЙСКИЙ ГОСУДАРСТВЕННЫЙ ПРОФЕССИОНАЛЬНО-ТЕХНИЧЕСКИЙ ХУДОЖЕСТВЕННЫЙ КОЛЛЕДЖ им. А. Е. ЛАРИНА»  (руск.) Архівавана 17 кастрычніка 2019.
**Закі́й** (трансліт.: *Zakij*, руск.: Закий) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Мухавецкага сельсавета. Размешчаны за 17 км на паўднёвы ўсход ад Брэста, 11 км ад чыгуначнай станцыі Брэст-Паўднёвы, на захадзе — р. Каменка (прыток р. Мухавец), на ўсходзе меліярацыйны канал. Транспартныя сувязі па прасёлачнай, затым аўтадарозе Малыя Радванічы—Брэст.

У складзе дзяржаўнага ўнітарнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Племзавод «Мухавец» (цэнтр — пас. Мухавец).

Гісторыя
--------

У 19 стагоддзі вёска — цэнтр маёнтка ў Брэсцкім павеце Гродзенскай губерні. Пад 1839 годам пазначана ў ліку сёл Камянец-Жыровіцкага царкоўнага прыхода. Паводле рэвізскіх матэрыялаў вёска (117 жыхароў) — уласнасць пана Выганоўскага. У 1890 годзе цэнтр Закійскай сельскай грамады, якой належала 115 дзес. зямлі. У 1897 годзе працаваў хлебазапасны магазін, ветраны млын.

У 1905 годзе вёска ў Камянец-Жыровіцкай воласці Брэсцкага павета Гродзенскай губерні. Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Камянец-Жыровіцкай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну гітлераўцы спалілі 72 двары, загубілі 6 жыхароў; на фронце загінула 7 вяскоўцаў, у партызанах — 5. У жніўні 1949 года арганізаваны калгас імя Варашылава, у які ўваходзіла 48 гаспадарак.

Насельніцтва
------------

* 39 двароў, 249 жыхароў (1897)
* 263 жыхары (1905)
* 36 будынкаў, 165 жыхароў (30.9.1921)
* 72 двары, 285 жыхароў (1940)
* 170 жыхароў (1959)
* 124 жыхары (1970)
* 13 гаспадарак, 24 жыхары (1997)
* 21 гаспадарка, 39 жыхароў (2005)

Зноскі
------

1. ↑  Почтовые индексы, почтовые коды, телефонные коды городов
2. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Мухавецкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Мухавец |  |
| Вёскі | Ваўкі ·  Вулька Застаўская ·  Гулі ·  Забалацце ·  Закій ·  Заслучна ·  Камяніца Жыравецкая ·  Лазы ·  Літвіны ·  Падлессе Камянецкае ·  Падлессе Радваніцкае ·  Сямісосны ·  Херма |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дразды.
Дразды 5 ліпеня 1941 года
**Канцэнтрацыйны лагер «Дразды»** — адзін з першых у Беларусі лагераў смерці часоў нацысцкай акупацыі.

Быў арганізаваны нацыстамі ў ліпені 1941 года паблізу вёскі Дразды, у 2—3 км ад Мінска, на тэрыторыі саўгаса імя Крупскай.

Плошча канцлагера складала 9 га, праіснаваў канцлагер некалькі месяцаў.
Лагер быў падзелены на шэсць зон: «вышэйшы камсастаў», «палонныя афіцэры», «палонныя салдаты», «грамадзянскае насельніцтва Мінска і прыгарада», «яўрэі», «асобы з вышэйшай адукацыяй». У лагеры знаходзілася прыблізна 100 тысяч ваеннапалонных і 40 тысяч грамадзянскіх.

У 1996 годзе паблізу пахавання ахвяраў расстрэлаў была ўсталяваная памятная пліта: «Тут у ліпені 1941 г. нямецка-фашысцкія акупанты расстралялі вязняў канцлагера „Дразды": ваеннапалонных, мірных жыхароў г. Мінска і навакольных вёсак (каля 10 тысяч чалавек). Нашчадкі памятаюць пра вас».

Плануецца ўключэнне месца гібелі і пахавання вязняў канцлагера «Дразды» ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.

Гл. таксама
-----------

* Халакост у Беларусі

Спасылкі
--------

*Кастусь Лашкевич*. Власти наконец увековечат память жертв концлагеря «Дрозды» **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  tut.by (3 чэрвеня 2010). Архівавана з першакрыніцы 27 красавіка 2012. Праверана 5 чэрвеня 2010.
Герб «Кіркор»
**Кіркоры** (польск.: Kirkorowie) — шляхецкі род герба ўласнага «Кіркор». Прозвішча Кіркор, пэўна, мае цюркамоўнае паходжанне. *Кір*, *кыр* або *кырк* па-турэцку ці па-татарску азначае сорак, Кіркор — *«сорак мячоў»*. Не выключана, што падобная вайсковая адзінка была ў татарскай ардзе. Найстарэйшы даследчык татараў А. Мухлінскі згадвае, што ў Крыме, каля Бахчысарая, быў замак Кіркір ці Кіркор[ru], у якім, маўляў, знаходзілася рэзідэнцыя хана Менглі-Гірэя (1480—1516), дзе апошні прымаў паслоў з Вялікага Княства Літоўскага. Падобных сугучных назваў вельмі шмат не толькі ў цюркамоўных краінах, але і на тэрыторыі ВКЛ. На карысць татарскага паходжання Кіркораў сведчаць у першую чаргу даследчыкі гісторыі і генеалогіі татараў А. Мухлінскі і Ст. Дзядулевіч. Іхні тэзіс грунтуецца ў асноўным на тым, што талмачамі (перакладчыкамі) у розных пасольствах і дыпламатычных місіях ВКЛ на ўсходзе і поўдні звычайна былі літоўскія татары. Але яшчэ пры каралі Жыгімонце Старым спецыяльна адбіралі і рыхтавалі маладых прадстаўнікоў шляхты, якія валодалі замежнымі мовамі, для ўдзелу ў дыпламатычных місіях. Пры гэтым не абавязкова трэба было быць татарынам. Таму сёння можна паставіць пад сумненне татарскія карані Кіркораў. Ніводны дакумент XVI ст. не называе Кіркораў татарамі, з чаго вынікае, што ўжо тады яны былі хрысціянскага веравызнання.

Пачынальнікам роду і старэйшага адгалінавання Кіркораў лічыцца баярын Павел Кіркор, які служыў талмачом у каралеўскіх пасольствах да крымскага хана. Згаданы Павел атрымаў 28 красавіка 1568 г. у Гародні ад вялікага гетмана і дзяржаўцы магілёўскага Рыгора Хадкевіча дванаццаць службаў пустых у Сухарах ці Сухарэвічах, як часам гаворыцца ў дакументах, у Магілёўскай эканоміі.

Зноскі
------

1. 1 2  Зм. Л. Яцкевіч. Радавод Адама Ганорыя Кіркора ў святле новых архіўных дакументаў
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Восіпаў.

**Аляксандр Іванавіч Восіпаў** (25 мая 1930 года ў вёсцы Вязаўка Курылаўскага раёна Саратаўскай вобласці) — гомельскі мастак-мініяцюрыст. Вучыўся ў Саратаўскім мастацкім вучылішчы ў Н. А. Архангельскага. Скончыў Палехскае мастацкае вучылішча імя М. Горкага (1959). Настаўнікі па спецыяльнасці: Н. М. Зіноўева, Д. Н. Буторына, Н. А. Праўдзіна і інш. Дыпломная праца — мініяцюра «Адпачынак пасля працоўнага дня». Мастак працуе ў творчай садружнасці з Ганнай Восіпавай, развіваючы ў Беларусі мастацтва мініяцюры (з 1959) .

Асноўныя творы
--------------

(сумесна з Восіпавай Ганнай Сцяпанаўнай выканалі мініяцюры):

* «Адкрыццё міжкалгаснай электрастанцыі» (1959—1960),
* «Партрэт В. І. Леніна» (1960);
* «Іван — удовін сын» (1962—1963),
* «Адпачынак» (1964),
* «Калі б хлопцы ўсёй зямлі» (1965),
* «50 гадоў БССР» (1967—1968),
* «Рэчыцкая лірычная» (1969).

Зноскі
------

1. ↑
**Аляксандр Іванавіч Бухвостаў** (нар. 22 лістапада 1944, г. Арол, РСФСР, СССР) — беларускі палітычны і прафсаюзны дзеяч. Старшыня Беларускай партыі працы (1993—2004), старшыня Свабоднага прафсаюза металістаў, член Беларускай партыі левых «Справядлівы свет».

Біяграфія
---------

У 1968 годзе скончыў Мінскі радыётэхнічны інстытут. У 1982 годзе скончыў аспірантуру Інстытута тэхнічнай кібернетыкі АН БССР.

У 1980—1989 гадах — інжынер, начальнік інфармацыйна-вылічальнага цэнтра і адначасова намеснік сакратара парткама ПА «Гомсельмаш». У 1985—1990 гадах — старшыня прафкама ПА «Гомсельмаш».

З’яўляўся дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь ХІІІ склікання.

У 2016 годзе быў кандыдатам у дэпутаты Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь шостага склікання па Шабаноўскай выбарчай акрузе № 91.

Зноскі
------

1. ↑  Кандыдаты ў дэпутаты Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь шостага склікання па Шабаноўскай выбарчай акрузе № 91 Архівавана 13 студзеня 2022.

Спасылкі
--------

* Аляксандр Бухвостаў: Справа Фядыніча можа развівацца паводле сцэнару справы Бяляцкага
Барташоўскі валун
Крыж на валуне
**Барташоўскі валун** — помнік прыроды на Беларусі. За 1 км на паўночны захад ад вёскі Барташы Шчучынскага раёна Гродзенскай вобласці. Валун парфірападобнага ружова-шэрага граніту. Даўжыня 4,0 м, шырыня 2,1 м, вышыня 1,3 м, у абводзе 12,5 м, аб'ём 11 м³, маса каля 30 т. Прынесены ледавіком каля 200 тыс. гадоў назад з Карэльскага перашыйка. Належыць да рэдкіх валуноў ca знакамі: на паўднёвай частцы высечаны чатырохканцовы крыж. У язычніцкія часы — предмет пакланення.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн. 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Барташоўскі валун
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. абсервацыя.
**Абсервацыя** (лац.: observatio — «назіранне») — комплекс абмежавальных і супрацьэпідэмічных мерапрыемстваў, накіраваных на лакалізацыю і ліквідацыю ачага інфекцыйных захворванняў.

Абсервацыя прымяняецца да асоб, якія прыехалі або выязджаюць з тэрыторыі, на якую накладзены каранцін. Асобы, якія кантактавалі з хворымі, і асобы з падазрэннем на захворванне назіраюцца пры абсервацыі на працягу аднаго максімальнага інкубацыйнага перыяду пры дадзеным захворванні з моманту апошняга магчымага заражэння пад пастаянным медыцынскім наглядам каб вызначыць іх патрэбу ў стацыянарнай шпіталізацыі.

Зноскі
------

1. ↑  Ладный И. Д. Агафонов В. И. Волгин В. П. *Обсервация* // Большая медицинская энциклопедия, 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия. — Т. 17.

Спасылкі
--------

* Observation Medicine (англ.)
**Абстэ́рнаўская група азёр** — група азёр на мяжы Браслаўскага і Мёрскага раёнаў Віцебскай вобласці, у басейне ракі Вята.

Возера Набіста і рака Хараброўка
У склад Абстэрнаўскай групы ўваходзяць 13 азёр (агульная плошча 32 км², аб’ём вады 140 млн м³), злучаных сістэмай мелкаводных забалочаных пратокаў. Найбольшыя з іх: Абстэрна, Укля, Набіста, Важа, Інава.

Азёры злучаныя сістэмай мелкаводных забалочаных пратокаў, дрэніруюцца ракой Хараброўка, якая пачынаецца з возера Набіста, цячэ праз возера Шчоўна, выцякае з яго пад назвай Вята.

Група азёр размешчана паміж адгор′ямі Браслаўскай марэннай грады і Полацкай азёрна-ледавіковай нізінай. Пры пераходзе ад нізіны да ўзвышша добра выражаны тэрасавы ўступ старажытнага вадаёма.

У эпоху адступання паазерскага ледавіка на месцы азёрнага басейна быў буйны масіў нерухомага лёду, пахаванага пад слоем рыхлых пясчана-гліністых водна-ледавіковых парод. Пасля спуску Полацкага прыледавіковага возера ў раннім галацэне пачалі фарміравацца катлавіны сучасных азёр пры актыўным удзеле тэрмакарставых працэсаў.

На ўсход ад азёр Абстэрна і Набіста буйныя балотны і хваёва-бярозава-альховы масівы. Да азёр прымыкае гідралагічны заказнік Балота Мох. У 1960-х гадах, пасля будаўніцтва плаціны на Хараброўцы, узровень азёр павысіўся на 80—100 см, што спрыяла іх «амаладжэнню» і паляпшэнню фізіка-хімічнай якасці вады.

Азёры маюць рыбапрамысловае значэнне, выкарыстоўваюцца для адпачынку і турызму.

Літаратура
----------

* Блакітны скарб Беларусі: Рэкі, азеры, вадасховішчы / Маст.: Ю. А. Тарэеў, У. І. Цярэнцьеў — Мн.: БелЭн, 2007. — 480 с.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0036-6 (т.1).
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі / гал. рэд. І. П. Шамякін. Т. 1. — Мн.: БелСЭ, 1983. — С. 21-22.

| Абстэрнаўскія азёры |
| --- |
| 
* Абстэрна
* Асінаўка
* Важа
* Гарушка
* Грэцкае
* Іказнь
* Інава
* Мёрскае
* Набіста
* Падзявы
* Петкуны
* Укля
* Чэрас

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Старшыня Савета Міністраў.

Палацца Кіджы ў Рыме — рэзідэнцыя Старшыні Савета Міністраў Італіі
**Старшыня Савета Міністраў Італіі** (італ.: Presidente del Consiglio dei Ministri) — кіраўнік урада Італьянскай Рэспублікі.

Фармальна прызначаецца на пасаду прэзідэнтам краіны, але рэальна з’яўляецца прадстаўніком парламенцкай большасці.

Старшыня Савета Міністраў кіруе дзейнасцю ўрада і на практыцы з’яўляецца кіраўніком краіны, прадстаўляе Італію на сустрэчах глаў дзяржаў і ўрадаў. Старшыня Савета Міністраў падае на зацвярджэнне прэзідэнту спіс членаў урада. Ён змацоўвае сваім подпісам усё законы, падпісаныя прэзідэнтам.

Адноснай слабасцю пасады Старшыні Савета Міністраў у Італіі з’яўляецца немагчымасць для яго вызваліць ад пасады індывідуальных міністраў. У пэўнай ступені з гэтым звязана частая змена глаў урадаў, а таксама частая фармальная змена ўрадаў без замены старшыні. Гэтак, Альчыдэ дэ Гасперы, які займаў гэту пасаду ў 1945—1953, фармальна ўзначальваў восем розных урадаў. 22 лютага 2014 года Старшынёй Савета міністраў прызначаны Матэа Рэнцы. Па выніках рэферэндума Рэнцы падаў ў адстаўку і міністр замежных спраў ў ягоным кабінеце Паала Джэнцілоні быў прызначаны новым прэм’ер-міністрам. 1 чэрвеня 2018 года Старшынёй Савміна па выніках кааліцыйных перамоў пасля перамогі апазіцыі на выбарах быў прызначаны Джузэпэ Контэ.

Гл. таксама
-----------

* Спіс прэм'ер-міністраў Італіі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Прэм'еры Італіі
* Урады 1-й рэспублікі, 1946-93 Архівавана 19 чэрвеня 2012.
* Урады 2-й рэспублікі, з 1993 Архівавана 20 жніўня 2012.

| ⛭Італія Прэм’ер-міністры Італіі |
| --- |
| Каралеўства Італія | 
* Кавур
* Рыкасолі1
* Ратацы1
* Фарыні
* Мінгеці1
* Ла Мармора
* Рыкасолі2
* Ратацы2
* Менабрэа
* Ланца
* Мінгеці2
* Дэпрэціс1
* Кайролі1
* Дэпрэціс2
* Кайролі2
* Дэпрэціс3
* Крыспі1
* Стараба1
* Джаліці1
* Крыспі2
* Стараба2
* Пеллу
* Сарака
* Дзанардэлі
* Джаліці2
* Цітоні
* Фарціс
* Саніна1
* Джаліці3
* Саніна2
* Луцаці
* Джаліці4
* Саландра
* Баселі
* Арланда
* Ніці
* Джаліці5
* Баномі1
* Факта
* Мусаліні
* Бадолья
* Баномі2
* Пары
* дэ Гасперы

 |
| Італьянская Рэспубліка | 
* дэ Гасперы
* Пела
* Фанфані1
* Шэльба
* Сеньі1
* Дзолі
* Фанфані2
* Сеньі2
* Тамброні
* Фанфані3
* Леонэ1
* Мора1
* Леонэ2
* Румор1
* Каломба
* Андрэоці1
* Румор2
* Мора2
* Андрэоці2
* Касіга
* Фарлані
* Спадаліні
* Фанфані4
* Краксі
* Фанфані5
* Горыа
* дэ Міта
* Андрэоці3
* Амата1
* Чампі
* Берлусконі1
* Дзіні
* Продзі1
* Д’Алема
* Амата2
* Берлусконі2
* Продзі2
* Берлусконі3
* Монці
* Лета
* Рэнцы
* Джэнцілоні
* Контэ
* Драгі
* Мелоні

 |
**Мікеланджэла Чэрквоцы**, **Мікеланджэла дэле Батальі** (іт. Michelangelo Cerquozzi detto Michelangelo delle Battaglie; 18 лютага 1602, Рым — 6 красавіка 1660, Рым) — італьянскі жывапісец эпохі барока, пісаў батальныя сцэны, за што атрымаў мянушку «Мікеланджэла баталій», уваходзіў у групу рымскіх жывапісцаў *бамбачанці*, адсюль яшчэ адну мянушку мастака: Мікеланджэла дэле Бамбачатэ (Michelangelo delle Bambocciate).

Біяграфія
---------

Мікеланджэла нарадзіўся ў Рыме, у заможнай сям’і. Бацька быў багатым гандляром скурай; брат стаў доктарам багаслоўя, затым капеланам і багасловам; дзве сястры, манашкі, былі настаяцельніцамі манастыроў. Бацька прапанаваў сыну «якую-небудзь ганаровую працу», і той абраў жывапіс. Пасля кароткага навучання ў маньерыста Джузэпэ Чэзары, па мянушцы Кавалер д’Арпіна, ён стаў вядомы карцінамі са сцэнамі бытавога жанру. Затым далучыўся да групы бамбачанці, якую ўзначальваў фламандзец Пітэр ван Лар, якога за карлікавы рост і круглявыя формы цела празвалі «карапузам» (bamboccio). Мастакі распрацоўвалі «нізкі» жанр жывапісу, пісалі карціны са сцэнкамі са штодзённага жыцця.

Мастакоў «бамбаччанці» называлі «малымі караваджыстамі». Чэрквоцы таксама не пазбег уплыву Караваджа, як і многія жывапісцы яго часу. Аднак, у адрозненне ад многіх, Чэрквоцы ў сваіх карцінах праяўляў спачувальнае стаўленне да простых людзей і сціплых падзей; выключным дакументам з’яўляецца невялікая карціна «Паўстанне Мазаньела» — аб’ектыўная хроніка неапалітанскіх народных хваляванняў, зусім пазбаўленая пафаснай рыторыкі.

У нацюрмортах жывапісец спалучаў «мёртвую прыроду» з элементамі пейзажа. У 1634 годзе Мікеланджэла Чэрквоцы стаў членам Акадэміі Святога Лукі ў Рыме, наведваў акадэмічныя сходы да 1652 года, хоць ніколі не прытрымліваўся іх строгіх правілаў.

Пачынаючы з 1630 года Чэрквоцы паступова атрымлівае прызнанне. Ён набыў вядомых апекуноў і атрымліваў заказы ад арыстакратычных сем’яў Барберыні, Калона, кардынала Рапачолі, графа Мадэны Каміла Карандзіні, графа Карпеньі і іншых. Сярод яго сяброў былі П'етра да Картона, Джачынта Брандзі і Карнеліс Блумарт. З вучняў вядомыя Матэа Банічэлі і Джавані Франчэска Джэрардзі.

Чарквоцы не быў жанаты і застаўся бяздзетным.

Зноскі
------

1. 1 2  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
2. ↑
3. ↑  Union List of Artist Names — 2021. Праверана 13 лютага 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
4. ↑  RKDartists Праверана 17 лістапада 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
**Мікенскія шахтавыя грабніцы** — тып грабніц, якія пачынаюць з'яўляцца ў Грэцыі ў канцы сярэднеэладскага перыяду, каля 17 ст. да н. э. Змесціва шахтавых грабніц характарызуецца выключным багаццем пахавальных дароў, што асабліва кантрастуе з ранейшымі вельмі сціплымі пахаваннямі.

Мяркуецца, што шахтавыя грабніцы звязаныя з хваляй ахейскіх прышэльцаў на Балканы і Пелапанес. Альтэрнатыўны пункт гледжання выказаў Л. С. Клейн: на яго думку, шахтавыя грабніцы звязаныя з міграцыяй з поўначы іншага індаеўрапейскага народа, які апынуўся меншасцю сярод грэкаў і неўзабаве растварыўся сярод іх.

На змену шахтовым грабніцам у 15 ст. да н. э. прыйшлі толасы.

Спасылкі
--------

* «Микенская Греция. Раннеэлладский период (XXX—XXIII стст. да н. э.)»
* «Микенская Грэцыя. Микены» на сайте «Древний мир» Архівавана 29 снежня 2017.
* А Бартонек. Путь к шахтовым гробницам Архівавана 14 верасня 2009.
* The Shaft Graves Архівавана 3 ліпеня 2010.
**Драбета-Турну-Северын** (рум.: Drobeta Turnu-Severin, венгерская назва *Szörényvár*, Сёрэньвар) — горад у Румыніі, у рэгіёне Валахія, адміністрацыйны цэнтр жудзеца Мехедынцы. Насельніцтва — 86,4 тыс. жыхароў (2011).

Геаграфія
---------

Горад размешчаны на левым беразе Дуная, на супрацьлеглым беразе — сербскі горад Кладава. Непадалёк у II—IV стагоддзях існаваў адзін з найбуйнейшых мастоў антычнасці — мост Траяна, які злучаў старажытную Драбету і мясцовасць паблізу сучаснага Кладава. Цяпер апоры моста — важная славутасць акругі.

Эканоміка
---------

У горадзе размешчаны вагонабудаўнічы завод.

Городы-побрацімы
----------------

Драбета-Турну-Северын з'яўляецца горадам-пабрацімам наступных гарадоў:

* Фінляндыя Вааса, Фінляндыя
* Францыя Арлі, Францыя
* Грэцыя Папінга, Грэцыя
* Італія Ракадаспідэ, Італія
* Сербія Бор, Сербія
* Іспанія Севілья, Іспанія
* Сербія Кладава, Сербія

Зноскі
------

1. ↑  2011 Census, INNSE

Спасылкі
--------

* Драбета-Турну-Северын
**Вуліца Зяньковай** (былыя назвы: *Папярочна-Пятроўская*, *Металістаў*) — вуліца ў цэнтральнай частцы горада Віцебска ў Чыгуначным раёне. Названая ў гонар Героя Савецкага Саюза Е. С. Зяньковай ў 1985 годзе. перасякае вуліцу Касманаўтаў, Дзімітрава, Камсамольскую.

Працягласць вуліцы складае 750 м. Сфармавалася ў пачатку XIX стагоддзя. На вуліцы знаходзіліся Петрапаўлаўская царква (знесена пасля Вялікай Айчыннай вайны), царква Раства Багародзіцы (захавалася ў перабудаваным выглядзе, дом № 9/2), чыгуналіцейны завод. Часткова захавалася забудова канца XIX — пачатку XX стагоддзяў. Пасля Вялікай Айчыннай вайны сфармавалася забудова 2-3-павярховымі дамамі.

У «Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцяў Віцебска» уключаныя дом № 4 і 9/6 (перабудаваная царква Раства Багародзіцы).

З 1936 года па вуліцы праходзіла трамвайная лінія.

Літаратура
----------

* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вуліца Зяньковай
**Вуліца Дружбы** (трансліт.: *vulica Družby*, руск.: улица Дружбы) — вуліца ў цэнтральнай частцы Наваполацка.

Апісанне
--------

Размешчана ў цэнтральнай частцы горада (паміж 4-м і 5-м мікрараёнамі, з аднаго боку, і 6-м мікрараёнам з другога) і цягнецца з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад ад вуліцы Якуба Коласа да вуліцы Камсамольскай. Працягласць вуліцы складае каля 1 км, шырыня — па адной паласе ў кожны бок. Узнікла ў канцы 1970-х — пачатку 1980-х гадоў у выніку актыўнага жыллёвага будаўніцтва і хуткага пашырэння гарадской мяжы на паўднёвы ўсход. Забудова тыповая, пераважна панэльная, у 5-9 паверхаў. Рэгулярны рух грамадскага транспарту па вуліцы адсутнічае.

Забудова
--------

* гімназія № 2
* школа № 7
* школа № 8
* яслі-сад № 3
* школа мастацтваў № 1 (музычная школа)
* банк
* аптэка
* суд
* гандлёвыя аб’екты
* № 11 — былое кафэ «Буслы»  (ВД) (бел. (архітэктар А. Караткоў).

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------

1. ↑  Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Касіева дарога пазначана зялёным колерам
**Касіева дарога** (*Via Cassia*) — рымская дарога, пабудаваная прадстаўнікамі роду Касіяў.

Касіева дарога з’яўлялася адгалінаваннем Фламініевай дарогі, якая вяла з Рыма ў Таскану: у бок Сутры (*Sutrium*), Вітэрба праз Этрурыю, затым у бок Арэца (*Aretium*) праз правінцыю Фірэнца, далей ідзе праз правінцыю Пістоя да Лукі і Пізы, дзе злучалася з Аўрэліевай дарогай.
Касіева дарога даўжынёй 130 кіламетраў і шырынёй 3 метра, захавала сваё значэнне аж да Сярэднявечча для сувязі Рыма з паўночнай Італіяй.
Маршрут сучаснай дарогі SS 2 паўтарае маршрут Касіевай дарогі і носіць тую ж назву.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Касіева дарога

| Рымская імперыя | Рымскія дарогі |
| --- |
|  | 
Via Aemilia | Via Aemilia Scauri | Via Agrippa | Via Amerina | Via Anicia | ✰ Via Appia | Via Aquillia | Via Aquitania | Via Asturica Burdigalam | Via Augusta | Via Augusta Pretoria | Via Aurelia | Via Bracara Asturicam | Via Cassia | Via Claudia Augusta | Via Clodia | Via Confluentana | Via Corsica | Via Decia | Via Delapidata | Via Devana | Via Domitia | Via Domitiana | Via Egnatia | Via Fenollentis | Via Flaminia | Via Gallica | Via Julia Augusta | Via Labicana | Via Latina | Via Lusitanorum | Via Mala | Via Militaris | Via Ostiensis | Via Popilia | Via Postumia | Via Salaria | Via Traiana | Via Traiana Nova | Via Valeria | Via Vallespiri
 |
**Касцін Курэля** (рум.: Costin Curelea, нар. 11 ліпеня 1984, Бухарэст) — румынскі футбаліст (нападнік) і трэнер. У цяперашні час працуе трэнерам у клубе ЧФР (Клуж).

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец футбольнага клуба «Спартул» з Бухарэста. З 2003 года на працягу дзесяці гадоў выступаў за гэты клуб. Неаднаразова станавіўся найлепшым бамбардзірам каманды.

У сакавіку 2013 года на правах арэнды перайшоў у мінскае «Дынама». У «Дынама» хутка замацаваўся ў якасці асноўнага нападніка. У ліпені 2013 года арэнда скончылася, і нягледзячы на намаганні мінскага клуба выкупіць іграка, Курэля вярнуўся ў Румынію.

Пасля вяртання перайшоў у клуб КСУ з другога па рангу дывізіёна чэмпіянату Румыніі. Разам з КСУ выйграў Лігу II і выйшаў у элітны дывізіён, дзе гуляў за клуб з Краёвы на пацягу двуз сезонаў. У сезоне 2016/17 выступаў у Лізе I за «Валунтары». У студзені 2018 года стаў іграком клуба Лігі II «Акадэміка» (Клінчэнь), з лета таго ж года завяршыў кар’еру і перайшоў на трэнерскую працу ў клубе.

Міжнародная кар’ера
-------------------

Гуляў за моладзевую зборную Румыніі. У 2011 згуляў адзін матч за нацыянальную зборную.

Трэнерская кар’ера
------------------

З 2018 года працаваў трэнерам у «Акадэміцы», а ў маі 2020 года стаў памочнікам Дана Петрэску ў ЧФР. У студзені 2021 года ўслед за ім адправіўся ў турэцкі «Кайсерыспор», які пакінуў ужо ў лютым 2021 года пасля звальнення Петрэску. У жніўні 2021 года зноў стаў яго памочнікам у ЧФР.

Зноскі
------

1. ↑  Costin Curelea // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Костин Курелеа стал игроком минского "Динамо"(недаступная спасылка)
3. ↑  Футбол. "Спортул" отказал минскому "Динамо" в выкупе Костина Курели

Спасылкі
--------

* Профіль на афіцыйным сайце мінскага «Дынама»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · eu-football.info (ігрок) · FBref.com · FlashScore.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · National Football Teams.com · Romanian Soccer · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Прэсбол |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мянькі.
**«Мянькі»** — беларуская народная гульня. На прамавугольнай пляцоўцы каля кожнай бакавой лініі чэрцяць кругі — «яма», дыяметрам 1-1,5 м. З гульцоў выбіраюць 2 «рыбакоў», астатнія (іх можа быць 15-40 чалавек) — «рыбы». «Рыбакі», языўшыся за рукі, ловяць «рыб», якія могуць выратоўвацца ў «ямах». Аднак знаходзіцца ў «яме» можа толькі адна «рыба», калі туды забяжыць другая, тады тая, што там знаходзілася, павінна пакінуць «яму». Злоўленыя «рыбы» дапамагаюць «рыбакам». Гульня заканчваецца, калі «рыбакі» пераловяць усіх «рыб». Пераможцамі становяцца 5 «рыб», якія выратаваліся ў «ямах», іх называюць «мянькі».

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
**Паўпрамы здабытак** — канструкцыя ў тэорыі груп, якая дазваляе будаваць новую групу па дзвюх групах {\displaystyle H} і {\displaystyle N}, і дзеянні {\displaystyle \phi } групы {\displaystyle H} на групе {\displaystyle N} аўтамарфізмамі.

Паўпрамы здабытак груп {\displaystyle N} і {\displaystyle H} над {\displaystyle \phi } звычайна абазначаецца {\displaystyle N\rtimes \_{\phi }H}.

Канструкцыя
-----------

Няхай зададзена дзеянне групы {\displaystyle H} на прасторы групы {\displaystyle N} з захаваннем яе групавой структуры. Гэта азначае, што зададзены гомамарфізм {\displaystyle \phi :H\rightarrow {\mbox{Aut}}(N)} групы {\displaystyle H} у групу аўтамарфізмаў групы {\displaystyle N}. Аўтаморфізм групы {\displaystyle N}. які адпавядае элементу {\displaystyle h} з {\displaystyle H} пры гомамарфізме {\displaystyle \phi }. пазначым {\displaystyle \phi \_{h}}. У якасці групы {\displaystyle G} — паўпрамога здабытку груп {\displaystyle H} і {\displaystyle N} над гомамарфізмам {\displaystyle \phi } — бярэцца мноства {\displaystyle N\times H} з бінарнай аперацыяй {\displaystyle \*}, што дзейнічае па правілу:

{\displaystyle (n\_{1},h\_{1})\*(n\_{2},h\_{2})=(n\_{1}\phi \_{h\_{1}}(n\_{2}),h\_{1}h\_{2})} для любых {\displaystyle n\_{1},n\_{2}\in N}, {\displaystyle h\_{1},h\_{2}\in H}.

Уласцівасці
-----------

1. Групы {\displaystyle H} і {\displaystyle N} натуральна ўкладзеныя ў {\displaystyle G}, прычым {\displaystyle N} — нармальная падгрупа ў {\displaystyle G}.
2. Кожны элемент {\displaystyle g\in G} адназначна раскладаем у здабытак {\displaystyle g=nh}, дзе {\displaystyle h} і {\displaystyle n} — элементы груп {\displaystyle H} і {\displaystyle N} адпаведна. (Гэта ўласцівасць апраўдвае назву групы {\displaystyle G} як паўпрамога здабытку груп {\displaystyle H} м {\displaystyle N}.)
3. Зададзенае дзеянне {\displaystyle \phi } групы {\displaystyle H} на групе {\displaystyle N} супадае з дзеяннем {\displaystyle H} на {\displaystyle N} спалучэннямі (у групе {\displaystyle G}).

Усякая група са ўласцівасцямі 1-3 ізаморфная групе {\displaystyle G} (уласцівасць універсальнасці паўпрамога здабытку груп).

Літаратура
----------

* *Винберг Э. Б.* Курс алгебры. — 3-е изд. — М.: Факториал Пресс, 2002. — 544 с. — 3 000 экз. — ISBN 5-88688-060-7.
У Вікіцытатніку ёсць старонка па тэме **Сямён Шарэцкі**
**Сямё́н Гео́ргіевіч Шарэ́цкі** (нар. 23 верасня 1936, в. Лаўрышава, Навагрудскае ваяв. Польшча, цяпер Навагрудскі раён) — беларускі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (1959), Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПБ (1970).

Кандыдат эканамічных навук (1972), доктар эканамічных навук (1984), прафесар (1989). Акадэмік Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь (1996), член-карэспандэнт Расійскай сельскагаспадарчай акадэміі, акадэмік Украінскай акадэміі аграрных навук і Міжнароднай акадэміі інфармацыйных працэсаў і тэхналогій.

Працаваў намеснікам старшыні (з 1959), старшынёй калгасу «Зорка» (з 1963), старэйшым выкладчыкам (1970—1976), загадчыкам кафедрай «Эканоміка і арганізацыя сельскагаспадарчай вытворчасці» у ВПШ (з 1976), старшынёй калгасу «Чырвоны Сцяг» Валожынскага раёна Мінскай вобласці (1984—1993).

У 1993 саветнік старшыні Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь. Старшыня створанай ім жа Аграрнай партыі Беларусі (з 1994). Дэпутат ВС РБ (з 1995), старшыня ВС РБ (з студзеня 1996). 21 ліпеня 1999 дэпутаты ВС РБ XIII склікання, прыхільнікі Канстытуцыі 1994 года, прызначылі яго в.а. прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. З канца ліпеня 1999 Сямён Шарэцкі жыў у Вільнюсе (Літва), лічыўся легітымным кіраўніком Беларусі; яму была прадстаўленая дзяржаўная ахова.

Эміграваў у 2001 годзе ў ЗША, атрымаў грамадзянства, жыве ў Каліфорніі ў горадзе Лівермор.

Зноскі
------

1. ↑  nashaniva.by

Літаратура
----------

* Сьпіс беларускіх палітыкаў // Беларуская палітычная сістэма і прэзыдэнцкія выбары 2001 г.: Зборнік аналітычных артыкулаў. Канцэпцыя Казанэцкі П. Булгакаў В.; Рэд. Булгакаў В. — Варшава: Wschodnioeuropejskie Centrum Demokratyczne IDEE, Аналітычная Група. 2001. ISBN 83-916658-0-1;
* Шарецкий Семён // Кто есть кто в Беларуси. Хто ёсць хто ў Беларусі. Who’s who in Belarus / Складальнікі В. Голубеў, А. Кіжэ, А. Смольскі, В. Трыгубовіч, Г. Ахметава, В. Чуйко. — М.: Кніжны дом «Университет», 1999. — 176 с. ISBN 5-8013-0068-6;
* Шарецкий Семён // История Беларуси: Словарь-справочник. — Мн.: Экономпресс, 2000. ISBN 985-6479-22-3.
**Барталамэ Бермеха**, таксама Барталамэ дэ Кардэнас (ісп.: Bartolomé Bermejo, Bartolomé de Cárdenas, каля 1440, Кордава — каля 1498, Барселона) — іспанскі мастак іспана-фламандскай школы, найбуйнейшы прадстаўнік готыкі ў Іспаніі.

Біяграфія і творчасць
---------------------

Як жывапісец сфарміраваўся пад уплывам фламандскага жывапісу (Рагір ван дэр Вейдэн, Дзірк Баўтс, Ян ван Эйк). Працаваў пераважна ў каралеўстве Арагон — Валенсіі, Дароцы (1474—1477), Сарагосе (1477—1484), дзе супрацоўнічаў з Марцінам Бернатам і Мігелем Хіменесам. З 1486 года працаваў у Барселоне, сапернічаў з Хаймэ Угэ. Яго апошняя дакументаваная праца — Аблічча Госпада — знаходзіцца ў Саборы Апостала Пятра ў Віцы.

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* — С. 85. — ISBN 9788480433419
2. 1 2  Bartolomé Bermejo //
**Сямён Лазаравіч Вілюга** (14 ліпеня 1891, в. Усцярхі, Глускі раён — 7 студзеня 1961) — адзін з арганізатараў партызанскага руху на тэрыторыі Беларусі ў гады Грамадзянскай вайны.

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1917 года. У 1917 годзе ў войску вёў рэвалюцыйную работу сярод салдат, член палкавога камітэта. У час Вялікай Кастрычніцкай рэвалюцыі ўсталёўваў Савецкую ўладу ў Глускай і Ляскавіцкай воласцях Бабруйскага павета. У студзені — лютым 1918 года арганізоўваў атрады Чырвонай гвардыі для барацьбы з корпусам  (руск.) (бел. Доўбар-Мусніцкага.

У 1919 годзе старшыня Глускага рэўкама, начальнік партызанскіх атрадаў у Бабруйскім і Рагачоўскім павеце, узначаліў асобы батальён імя Бабруйскага рэўкама. З мая 1920 года ўпаўнаважаны РВС Заходняга фронту па дэзарганізацыі тылу польскага войска. У 1924—1956 гадах на гаспадарчай працы.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Вилюга Семён Лазаревич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 114. — 737 с.
**Сямён Ісакавіч Чубукоў** (1 студзеня 1907, в. Кузьмінічы, Магілёўская вобласць — 29 чэрвеня 1983, Таганрог) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, камандзір 262-га танкавага батальёна (70-я танкавая брыгада, 5-ы танкавы корпус, Заходні фронт  (руск.) (бел.), маёр. Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 7 студзеня 1907 года ў вёсцы Кузьмінічы Расійскай імперыі, цяпер Чавускага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі, у сям’і селяніна. Беларус.

У пачатку 1920-х гадоў разам з бацькамі пераехаў у вёску Бярозаўка Вяліка-Улуйскай воласці Ачынскага павета. Скончыў сярэднюю школу. Працаваў брыгадзірам у камуне Ачынскага раёна Краснаярскага краю.

У Чырвонай Арміі з 1929 года. Член ВКП(б)/КПСС з 1931 года. У 1939 годзе скончыў курсы малодшых лейтэнантаў, у 1940 — курсы «Стрэл».

На франтах Вялікай Айчыннай вайны з мая 1942 года. Камандзір 262-га танкавага батальёна маёр Сямён Чубукоў вызначыўся ў Курскай бітве. 12 ліпеня 1943 года яго батальён першым фарсіраваў раку Выцебець і, умела ўзаемадзейнічаючы са стралковымі падраздзяленнямі, вызваліў раённы цэнтр сяло Ульянава, вёску Крапіўна і іншыя населеныя пункты Калужскай вобласці. Быў паранены, але не пакінуў поля бою.

У 1944 годзе скончыў Курсы ўдасканалення афіцэрскага складу, у 1948 — Вышэйшую афіцэрскую школу бранятанкавых і механізаваных войскаў. З 1954 года падпалкоўнік Чубукоў — у запасе.

З 1959 па 1974 год працаваў газааператарам на Таганрогскім металургічным заводзе.

Жыў і працаваў у Таганрогу.

Памёр 29 чэрвеня 1983 года, пахаваны ў Таганрозе.

Узнагароды
----------

* Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 10 сакавіка 1944 года маёру Чубукову Сямёну Ісакавічу было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка».
* Узнагароджаны ордэнам Леніна, двума ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Айчыннай вайны 2 ступені, двума ордэнамі Чырвонай Зоркі, а таксама медалямі.

Зноскі
------

1. ↑  Музей Ачынскага педагагічнага каледжа Архівавана 27 снежня 2011..
2. ↑  Курская бітва. Архівавана 27 лютага 2008.

Літаратура
----------

* Чубукоў Сямён Ісакавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17). — С. 283.

Спасылкі
--------

Сямён Ісакавіч Чубукоў на сайце «Героі краіны»

* Чубуков Сямён Ісакавіч.
* Чубуков Сямён Ісакавіч (1907—1983) Архівавана 28 лютага 2017..
* Наша Перамога.(недаступная спасылка) Чубуков Сямён Ісакавіч(недаступная спасылка).
* Героі Савецкага Саюза, якія пражывалі на Доне пасля Вялікай Айчыннай вайны Архівавана 4 сакавіка 2014..
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гінзберг.
**Сямён Бярнардавіч Гінзберг** (5 студзеня 1928, Тураў, Гомельская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскі інжынерна-будаўнічы інстытут у 1951 годзе. Працаваў у праектных арганізацыях Мурманска, Масквы, з 1959 года — галоўны інжынер праекта, галоўны каструктар, галоўны інжынер майстэрні ў Гомельграмадзянпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1964 года. Пражываў у Гомелі.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: крама на рагу вул. Інтэрнацыянальнай і Станкабудаўнічай (1963, з А. М. Мяленцьевым), адміністрацыйны корпус завода імя Кірава, рэстаран «Беларусь» (1967, з Л. М. Тамковым) у Гомелі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гинзберг Семен Бернардович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Запыт «Тейт» перанакіроўваецца сюды; гл. таксама іншыя значэнні.
Стары будынак галерэі (*Tate Britain*).
**Галерэя Тэйт** (*Tate Gallery*) — мастацкі музей у Лондане, самы буйны ў свеце збор англійскага мастацтва XVI—XX стст. Была заснавана прамыслоўцам сэрам Генры Тэйтам. Адкрылася 21 ліпеня 1897 года. У аснову калекцыі быў пакладзена асабісты збор заснавальніка. Паводле даведніка па галерэі 1897 года, пачатак калекцыі сэра Генры Тэйта паклалі тры карціны, адна з якіх — «Чацвер» У. Д. Садлера.

У 1926 годзе да будынка быў прыбудаваны аддзел замежнага жывапісу (прадстаўлены галоўным чынам французскія імпрэсіяністы і постімпрэсіяністы). У 1987 годзе адкрылася галерэя Клор (*Clore Gallery*), у якой выстаўлена самая поўная калекцыя твораў Цёрнера, завешчаная ім дзяржаве. У 1988 годзе адкрыўся філіял галерэі ў Ліверпулі. У маі 2000 года ў пераабсталяваным будынку былой электрастанцыі Bankside Power Station  (англ.) (бел. на паўднёвым беразе Тэмзы, насупраць сабора св. Паўла, адкрылася галерэя сучаснага мастацтва (Тэйт Мадэрн; архітэктары Херцаг і дэ Мёран).

Зноскі
------

1. ↑  Калекцыя галерэі Тэйт (англ.)(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Галерэі Тэйт
**«Зала Стагоддзя»** (пол. *Hala Stulecia*, *Hala Ludowa*; ням. *Jahrhunderthalle*) — шматфункцыянальная зала ў горадзе Вроцлаве, у Польшчы. Пабудаваная ў 1911-1913 гг. гарадскім архітэктарам Максам Бергам. Будынак залы разам з навакольнымі збудаваннямі ўнесены ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Гісторыя
--------

Зала пабудаваная ў перыяд, калі горад уваходзіў у склад Германіі. Па сваёй структуры «Зала Стагоддзя» — гэта сіметрычны чатырохвугольнік з шырокай круглай цэнтральнай прасторай (дыяметрам 65 м і вышынёй 42 м), змястоўнасць складае 6000 чалавек. Купал вышынёй 23 м увянчаны ліхтаром са сталі і шкла. Аконныя рамы выкананы з цвёрдай драўніны каштоўных парод. З мэтай палепшыць акустыку — сцены ў будынку пакрыты ізалявальным пластом бетону, змешанага з драўнінай або пробкавай карой. Фасады пазбаўлены ўпрыгожванняў ці арнаменту, але паказваюць тэкстуру бетону са слядамі драўлянай апалубкі.

З заходняга боку «Залы Стагоддзя» ўладкавана манументальная плошча, аформленая ў выглядзе старажытнага форума. На поўнач ад яго знаходзіцца павільён з чатырма купаламі, спраектаваны ў 1912 г. архітэктарам Хансам Пельцыгам для знаходжання тут гістарычнай выставы. У паўночнай частцы выстаўнога гарадка Пельцыг запраектаваў бетонную перголу, акружаную штучным вадаёмам.

«Зала Стагоддзя» — гэта выдатная праца ў вобласці сучасных канструкцый і архітэктуры, якая дэманструе цеснае ўзаемадзеянне розных плыняў пачатку ХХ ст. што стала важным імпульсам далейшага развіцця жалезабетонных канструкцый.

Гл. таксама
-----------

* ЮНЕСКА
* Архітэктура Польшчы

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Зала Стагоддзя
* старонка(недаступная спасылка)
* Апісанне на старонцы польскага камітэту ЮНЕСКА

| ⛭Польшча Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Польшчы |
| --- |
| Гістарычны цэнтр | Кракаў ·  Варшава ·  Замасць ·  Торунь |  |
| Культура | Аўшвіц-Біркенау ·  Саляныя шахты Вялічцы і Бохні ·  Замак Марыенбург ·  Кальварыя Зэбжыдоўска ·  Цэрквы міру ў (Явары і Свідніцы) ·  Цэрквы Малой Польшчы ·  Парк Мускау ·  Зала Стагоддзя |
| Прырода | Белавежская пушча1 ·  Карпацкія лясы |
| 1 — таксама на тэрыторыі Беларусі |
**Кіру́нкі све́ту**, стораны гарызонту — чатыры галоўныя пункты гарызонту: поўнач, поўдзень, усход і захад.

Кірункі поўнач і поўдзень вызначаюцца полюсамі Зямлі, а захад ды ўсход — вярчэннем планеты вакол сваёй восі. З старадаўніх часоў чалавек вызначаў прыкладны паўднёвы кірунак паводле стану сонца ў зеніце, усходні — паводле месца ўсходу, а заходні — паводле месца заходу сонца.

Кірункі свету часта абазначаюцца літарамі: Пн (N), Пд (S), У (O або E), З (W). Часам кірункамі свету называюць таксама адпаведныя чвэрці гарызонту (паўночную, паўднёвую, усходнюю і заходнюю). На сучасных геаграфічных картах паўночны бок заўсёды знаходзіцца зверху, у гэтым выпадку поўдзень знаходзіцца знізу, захад — злева, усход — справа.

Прынцып чатырох бакоў быў важным этапам у пазнанні чалавекам навакольнага свету. Пры арыентаванні чалавека ў прасторы таксама выкарыстоўваецца прынцып чатырох бакоў: «уперадзе», «ззаду», «злева», «справа». У гэтым выпадку кірункі не фіксаваны і абіраюцца адносна самога чалавека. Прынцып чатырохкратнасці адлюстраваны ў фальклоры, звычаях, рэлігійных абрадах шматлікіх народаў, у тым ліку і славянскіх: «*пайсці на ўсе чатыры бакі*» і г. д.

Традыцыйная афарбоўка паўднёвага канца магнітнай стрэлкі компаса чырвоным, а паўночнага — чорным колерам ёсць водгаласам даўніх часоў. У асірыйскім календары поўнач была названа Чорнай краінай, поўдзень — Чырвонай, усход — Зялёнай, а захад — Белай. Адпаведна гэтаму былі пафарбаваны гарадскія брамы ў старажытным Кітаі.

Гл. таксама
-----------

* Ружа вятроў

Літаратура
----------

* Кірункі свету // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8). С. 282
Герб «Кіркор»
**Кіркор** — прыватны шляхецкі герб, якім карыстаўся род Кіркораў. Як сцвярджае В. Каяловіч, ужо родапачынальнік Павел Кіркор у XVI ст. меў пячатку з дадзеным гербам. Акрамя Кіркораў, ім карыстаўся яшчэ адзін род Кісарэўскіх. Кісарэўскія, паводле С. Урускага, з’яўляюцца адгалінаваннем роду Кіркораў, і сваё прозвішча атрымалі ад родавага маёнтка Кісарэва на Полаччыне.

Апісанне
--------

У чырвоным полі гербавая фігура ў выглядзе харугвы з трыма канцамі, падобнай да герба «Радван», якая трымаецца на П-падобнай апоры. Клейнод: над прылбіцай з каронай тры страусавых пёраў.

Зноскі
------

1. 1 2  Зм. Л. Яцкевіч. Радавод Адама Ганорыя Кіркора ў святле новых архіўных дакументаў