У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Маркас.



**Фердына́нд Эмануэ́ль Эдралі́н Ма́ркас** (англ.: Ferdinand Emmanuel Edralin Marcos, тагальск.: Ferdinand Emmanuel Edralin Marcos, ісп.: Ferdinand Emmanuel Edralin Marcos, іла.: Ferdinand Emmanuel Edralin Marcos; 11 верасня 1917 — 28 верасня 1989) — прэзідэнт Філіпін у 1965—1986 гадах.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 11 верасня 1917 года ў невялікім мястэчку Саратэ.

У 1939 годзе скончыў Юрыдычны каледж дзяржаўнага ўніверсітэта Філіпін, атрымаў дыплом бакалаўра права, і ў тым жа годзе быў першым у спісе тых, хто здаваў іспыты на званне магістра. Стаў адным са студэнцкіх лідараў — ён выдатна выступаў на мітынгах, вадзіў студэнцкія дэманстрацыі да прэзідэнцкага палаца Малаканьянгу, у якім яму трэба было пасяліцца праз чвэрць стагоддзя. Як і ў школе, ва ўніверсітэце Маркас ганараваўся амаль усіх вышэйшых узнагарод. У 40-х, па абвінавачванні ў забойстве палітычнага суперніка свайго бацькі, быў арыштаваны і прысуджаны да пажыццёвага зняволення, але на паўторным працэсе так умела абараняўся, што пасля перагляду справы абвінавачванне было знята.

Падчас Другой сусветнай служыў у ваеннай разведцы. У 1942 годзе Маркас трапіў у палон. Яго адправілі ў канцлагер Кэмп О’Донэл, з якога ён бег. Пасля ўцёка Маркас далучыўся да антыяпонскага партызанскага руху. Пры вызваленні краіны ў 1944—1945 ён складаўся ў ваенна-юрыдычнай службе ЮСАФФЕ, быў членам Партызанскага савета Паўночнага Лусона па праверцы палітычнай добранадзейнасці.

Пасля абвяшчэння незалежнасці Філіпін Маркас у 1946—1948 служыў тэхнічным памочнікам прэзідэнта Мануэля Рохас-і-Акуна. У 27-гадовым узросце адстаўны маёр Маркас узначальваў грамадзянскую адміністрацыю Паўночнага Лусона. У 1949 годзе ўпершыню абіраецца ў Палату прадстаўнікоў Кангрэсу Філіпін.

У 1959 годзе абіраецца ў Сенат. З 1963 па 1965 гады займаў пасаду старшыні сената. У 1965 балатаваўся ў прэзідэнты. Маркас перамог свайго суперніка Макапагала, у імгненне вока змяніўшы сваёй партыі і стаўшы кандыдатам Партыі нацыяналістаў, прытрымліваючыся прыкладу У. Чэрчыля (у залежнасці ад палітычнай кан’юнктуры, пераходзячы з Кансерватыўнай партыі ў Ліберальную і назад), але тым самым ставячы своеасаблівы рэкорд філіпінскага палітыканства.

З мерапрыемстваў, прынятых у першы тэрмін знаходжання Маркаса на пасадзе прэзідэнта, вылучаецца «праграма развіцця інфраструктуры», якая, у адрозненне ад ранейшай эканамічнай палітыкі, у роўнай ступені закранула ўсе асноўныя астравы Філіпінскага архіпелага.

Пераабраны ў 1969 годзе пераважнай большасцю галасоў на другі тэрмін, Маркас абвясціў намер вырашыць найбольш сур’ёзныя і цяжкія праблемы: ліквідаваць беднасць, сацыяльную няроўнасць, пераадолець застой у сельскагаспадарчай вытворчасці. Ён пачаў правядзенне актыўнай «асабістай дыпламатыі», адмовіўшыся падтрымаць палітыку «халоднай вайны» і паставіўшы мэтай кансалідацыю рэгіёна Паўднёва-Усходняй Азіі.

У 1973 годзе Маркас увёў новую Канстытуцыю (чацвёртую з 1898 года). На працягу свайго кіравання ім практыкаваліся рэферэндумы, якія, як і выбары, праходзілі пад наглядам ваенных. Абвяшчаючы галоўнай задачай дасягненне палітычнай і эканамічнай роўнасці, забеспячэнне правоў чалавека, ён адправіў у турму па розных крымінальных абвінавачваннях большасць апазіцыйных яму дзеячаў, у прыватнасці — генеральнага сакратара Ліберальнай партыі Бенігна Акіна, а таксама вядомых прадстаўнікоў акадэмічных колаў, журналістаў, прамыслоўцаў, нярэдка звяртаючыся да экспрапрыяцыі іх уласнасці. Многія дзеячы, ратуючыся ад пераследаў, былі вымушаныя эміграваць.

У 1981 годзе Маркас выдаў «пракламацыю нумар 2045», адмяніўшы ваеннае становішча, якое дзейнічала з 1972 года, і дамогся ўражлівай перамогі на выбарах, якія, праўда, амаль цалкам байкатавала апазіцыя. 21 жніўня 1983 года быў забіты Бенігна Акіна, даўні супернік Маркаса, якога лічылі здольным узначаліць і аб’яднаць апазіцыю супраць рэжыму. Цень забойства пала на Маркаса, хоць ніякіх прыкмет зацікаўленасці прэзідэнта ў забойстве папулярнага суперніка не было і няма да гэтага часу.

7 лютага 1986 года прайшлі датэрміновыя прэзідэнцкія выбары. Праціўнікам Маркаса была Карасон Акіна, удава Бенігна Акіна. Падтасоўкі вынікаў былі адзначаны з абодвух бакоў. Пераможцам абвясцілі Маркаса, але Акіна заклікала да масавага пратэсту і атрымала магутную падтрымку каталіцкай царквы, а затым і арміі. У краіне пачаліся хваляванні, адбыўся ваенны пераварот. Маркас збег на Гаваі, у ЗША. Акіна і міністр нацыянальнай абароны Фідэль Рамас правялі чыстку арміі ад яго прыхільнікаў.

Апошнія гады жыцця Маркаса прайшлі на Гаваях, дзе ён памёр 28 верасня 1989 года.

Казнакрадства
-------------

Пасля пачатку першага прэзідэнцкага тэрміну даходы Маркаса рэзка ўзраслі. Гэта было звязана з тым, што прэзідэнт раскрадаў дзяржаўны бюджэт. Зафіксаваны выпадак, калі яго жонка за адно наведванне ювелірнай крамы выдаткавала $15 млн. Паводле ацэнак Вярхоўнага суда краіны, Фердынанд Маркас за два дзесяцігоддзі праўлення скраў з дзяржаўнай казны прыкладна $10 млрд.

Калі Маркас збег на Гаваі, то ён прывёз з сабой 23 вялікія драўляныя скрыні, 12 велізарных валізак і торбаў, сотні каробак (у асноўным з адзеннем). Сярод асабістых рэчаў былі 413 ювелірных вырабаў, уключаючы 70 пар запінак, інкруставаных каштоўнымі камянямі, а таксама статуэтку Ісуса са слановай косці з срэбнай мантыяй. Усё гэта яму ўдалося набыць праз казнакрадства.

Заўвагі
-------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 17 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. 1 2  Ferdinand Marcos // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
3. ↑  Ferdinand E. Marcos — 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67080061'></a>
4. ↑  geni.com — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2621214'></a>
5. ↑  Миллиарды Маркоса: золотая филиппинская мечта
6. ↑  Диктаторы-воры. Маркос / Филиппинский образец колониального компрадорства

Спасылкі
--------

* Фердинанд Маркос-Новая Республика Архівавана 7 ліпеня 2018.
* Bantayog ng mga Bayani Архівавана 16 ліпеня 2018. — Monument to the Heroes & victims of martial law during the Marcos regime
* The Martial Law Memorial Museum
* The Martial Law Chronicles Project
* GMA News Research: Batas Militar
* Philippine Star NewsLab — 31 Years of Amnesia: Stories on the Myths that Made Marcos
* Philippine government website on the country's presidents (архіў ад 4 жніўня 2008 года)
* Marcos Presidential Center (архіў ад 23 верасня 2004 года)
* Heroes and Killers of the 20th century: killer file: Ferdinand Marcos
* The Conjugal Dictatorship Online Download from the Ateneo de Manila Rizal Library
* «To Sing Our Own Song»

| Прэзідэнты Філіпінаў |
| --- |
| Сцяг Філіпінаў | 
Эміліа Агінальда (1899—1901) •
Мануэль Кесан (1935—1944) •
Хасэ Лаўрэль (1943—1945) •
Мануэль Рохас (1946—1948) •
Эльпідыа Кірын (1948—1953) •
Рамон Магсайсай (1953—1957) •
Карлас Палестыка Гарсія (1957—1961) •
Дыясдада Макапагал (1961—1965) •
Фердынанд Маркас (1965—1986) •
Карасон Акіна (1986—1992) •
Фідэль Рамас (1992—1998) •
Джозеф Эстрада (1998—2001) •
Глорыя Макапагал-Ароя (2001—2010) •
Бенігна Акіна (2010—2016) •
Радрыга Дутэртэ (2016-2022)
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Treccani · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90543380 · BNC: a11137204 · BNE: XX1354835 · BNF: 11989685j · CiNii: DA02457470 · GND: 118944096 · GTAA: 129505 · ISNI: 0000 0001 1479 3089 · LCCN: n80069013 · NDL: 00621063 · NKC: uk2012678791 · NLA: 36544484 · NLG: 103833 · NLP: A11855770 · NTA: 070727082 · NUKAT: n02090873 · PTBNP: 379507 · SUDOC: 027967050 · VIAF: 104723526 |

 |