**Стра́ча** — рака ў Пастаўскім, Мядзельскім і Астравецкім раёнах Беларусі, правы прыток Віліі.

Даўжыня ракі 59 км. Плошча вадазбору 1140 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 9,1 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 1 ‰.

Назва
-----

Назва балцкага паходжання. У асяроддзі літоўскамоўных аўтахтонаў фігуруе форма назвы *Strėčia*. Гістарычна зафіксавана «Стряча» («*у Свире на Стряче*», 1518 год).

Тая ж аснова ў назве сожскай ракі *Стрячи* (каля Рослаўля).

Рачная назва зведала эвалюцыю: Страча < Стряча < \**Съряча* < \**Sirinčia*. Адпачатная назва лепш захавалася ў назве вёскі Серанчаны (польск. *Sieręczany*, рус. *Серенчаны*), ад якой назва Серанчанскага возера.

Праз гэтае праточнае возера цячэ (уцякае з яго і выцякае) рака, што цяпер лічыцца правым прытокам Страчы. Раней яна найімаверней лічылася самой Страчай, бо даўжэйшая за прыток з возера Малая Швакшта, які цяпер лічыцца пачатковым цячэннем Страчы. Выток з Малой Швакшты часам на картах пазначаецца як асобная рака Шыльва (ад літоўскага *šilventi* «гайдацца, калыхацца»).

Адпачатная балцка-літоўская назва \**Sirinčia* (ад балцкага *\*Sirinta*) ад кораня *Sir-*, ад якога таксама літоўская рачная назва *Sirija*.

Звязана з літоўскім *sirenti* «накропваць, капаць; цячы, струменіць; памалу варыцца; бегчы дробнымі крокамі». Далей да індаеўрапейскага \**ser-* «цячы, шпарка рухацца».

Корань *Sir-* з балцкім гідранімічным пашыральнікам *-nt-*, як і ў азёрных назвах Вісяты (< \**Veisintas*), Дрывяты (< *\*Druvintas*). Ён таксама ў літоўскіх гідронімах тыпу *Gamanta, Laukantė, Ušantė*.

Назва Страча (< \**Sirinčia*) значыць «Плыткая (рака)».

У рэгіёне, арыентаваным на Нарачанскія азёры, з поўначы на поўдзень, у Вілію, менш-больш паралельна адна адной цякуць тры ракі, назвы якіх ад кораня \**ser-*: *\*Sirinta, \*Serma, \*Serva* (> Страча, Сермеж, Сэрвач). Паходжанне гэтых аднакарэнных старабалцкіх назваў можа быць аднесенае да часоў, калі пасля сыходу ледавіка ўзнікла водная структура Нарачанскага Паазер’я.

Асноўныя прытокі
----------------

**Справа**: Лынтупка, Струна. **Злева**: Свірыца, Тушчанка. Прымае сцёк з меліярацыйных каналаў.

Агульнае
--------

Вадасховішча на рацэ Страча паблізу вёскі Альхоўка, Астравецкі раён
Выцякае на захад з возера Малыя Швакшты Пастаўскага раёна, цячэ па паўднёва-заходніх схілах Свянцянскіх град, упадае ў Вілію за 2 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Міхалішкі (Астравецкі раён). Цячэ праз ландшафтны заказнік Блакітныя азёры. У басейне ракі шмат азёр, з якімі рака злучана рэчкамі, ручаямі, пратокамі (Свір, Вішнеўскае, Вялікія Швакшты і Малыя Швакшты, Балдук, Глубля, Глубелька, Вераб’і, Губіза, Ёдзі, Саранчаны, Тушча і інш.).

Даліна ў верхнім цячэнні невыразная, на астатнім працягу трапецападобная. Пойма двухбаковая, забалочаная, яе шырыня 50—150 м. Рэчышча моцна звілістае, у верхнім цячэнні камяністае, ёсць парогі. Шырыня рэчышча ў межань у верхнім і сярэднім цячэнні 8—12 м, у ніжнім 15—20 м. Рака каналізаваная на працягу 6,1 км (за 3 км на паўднёвы захад ад вёскі Альшэва да вёскі Селевічы). Каля вёскі Альхоўка (Астравецкі раён) у 1951 годзе на рацэ створана Альхоўскае вадасховішча.

Гісторыя
--------

2 лютага 1944 года над ракой Страчай адбыўся бой паміж польскімі партызанамі 5-й Віленскай брыгады Арміі Краёвай і групай з 1 600 савецкіх партызанаў. Салдаты Арміі Краёвай адступілі праз раку са стратамі: 2 загінуўшых і 6 параненых.

Заўвагі
-------

1. ↑  Ліст карты N-35-30. Выданне 1986 года. Стан мясцовасці на 1981 год. (руск.)
2. ↑  БелЭн, 2002
3. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 316.
4. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 209.
5. ↑  R. Būga. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1961. С. 607.
6. ↑  Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 299.
7. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 909—910.
8. ↑  K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. С. 546.
9. ↑  H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 55.
10. ↑  P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 4. Vilnius, 1998. C. 879—944.
11. ↑  Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — С. 79. — 575 с. іл. — 10 000 экз.

Літаратура
----------

* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1–2. – Л. 1971.
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с. 40 л. ил. (руск.)
* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Стра́ча // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 204. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

| ⛭Вілія (*Нярыс*) |
| --- |
| Левыя прытокі | 
* Ашмянка
* Вільня
* Газоўка
* Дзвінаса
* Дразда
* Ілія
* Кабылянка
* Крайшчанка
* Паўпе
* Смердзія
* Уша
* Кужэц
* Оксна
* Усцізеркі

 |
| Правыя прытокі | 
* Балошынка
* Белавароціца
* Дудка
* Жэймяна
* Кямеліна
* Лонва
* Палавойка
* Пела
* Нарач
* Сарачанка
* Сластаўка
* Спорня
* Страча
* Сэрвач
* Сянканка
* Сярчыстая
* Швянтойі

 |
| Вадасховішча | Вілейскае |
| Гарады на рацэ | 
* Вілейка
* Вільнюс
* Каўнас

 |