**В’ен** (фр.: Vienne [vjɛn], франкаправ.: Vièna) — камуна і горад у Францыі, знаходзіцца ў рэгіёне Авернь — Рона — Альпы, у дэпартаменце Ізер. З’яўляецца цэнтрам двух кантонаў. Акруга камуны — В’ен. Знаходзіцца на левым беразе Роны, каля зліцця з ракой Жэр, за 30 км на поўдзень ад Ліёна. Насельніцтва 32,6 тыс. чал. (2006).

Гісторыя
--------

Цэнтр кельцкага племя алаброгаў, адзін з галоўных гарадоў Галіі. У 121 годзе да н.э. скарыўся рымлянам і захоўваў значэнне буйнога ваенна-палітычнага цэнтра да самага падзення Рымскай імперыі. Каля 50 да н.э. — рымская калонія Юлія Віена (Julia Vienna). У 6 годзе сюды быў адпраўлены ў ссылку Ірад Архелай, а пасля пакарання смерцю Хрыста, паводле царкоўных паданняў, — і Понцій Пілат.

У 257 годзе ў В’ене быў абвешчаны імператарам Постум. З III ст. рэзідэнцыя біскупа. Граф Базон у 879 годзе абвясціў сябе ў В’ене каралём Праванса. У X—XI стст. адзін з найважнейшых гарадоў каралеўства Бургундыя. Да 1032 года горад заставаўся ў складзе Арэлата, потым вярнуўся пад далонь нямецка-рымскіх імператараў. Многія гараджане прызнавалі над сабой уладу графаў, ці дафінаў, В'енуа; аднак пры продажы Дафінэ французскай кароне права на горад трымалі за сабой мясцовыя архібіскупы.

Каля 1254 года атрымаў гарадскія прывілеі — права выбару 8 гарадскіх консулаў, увядзенне падаткаў і г.д. У 1311—1312 гадах месца правядзення 15-га Усяленскага сабору каталіцкай царквы, які скасаваў ордэн тампліераў. З 1349 года належыць Францыі.

Архібіскупы кіравалі В’енам да 1449 года, аспрэчваючы ў ліёнскіх біскупаў званне прымаса ўсёй Галіі. Першым прадстаяцелем мясцовай царквы лічыцца апостал Крыскент; да больш гістарычных часоў адносіцца Алкім Экдыкій Авіт. Папа Калікст II таксама ў свой час быў архібіскупам В’енскім.

Славутасці
----------

В’ен акружаны высокімі ўзгоркамі. Гэта адзін з самых багатых на помнікі антычнасці гарадоў Францыі. Найбольш вядомая сярод іх піраміда на 4-арачным порціку, якая пазначала цэнтр іпадрома, а даўней яе прымалі за грабніцу Пілата.

Таксама захаваўся храм Аўгуста і Лівіі з калонамі карынфскага ордара, пабудаваны ў 10 да н.э. Пасля выкарыстоўваўся як царква. У 1793—1794 клуб якабінцаў, затым трыбунал, з 1822 музей і бібліятэка. Рэстаўраваўся ў 1853—1870.

Сярод іншых антычных помнікаў — руіны храма багіні Кібелы, тэатр (умяшчаў 13 тыс. гледачоў) на схіле гары Піпэ, адэон, мост, акведукі і дарогі.

Сярод сярэднявечных помнікаў: раманскія базілікі Св. Пятра (IX—XII стст.; цяпер Археалагічны музей), Сент-Андрэ-ле-Ба (1152; раманскі клуатр; цяпер музей), гатычны сабор Сен-Марыс (заснаваны ў XI ст. на месцы мучаніцкай смерці Св. Маўрыкія; перабудаваны ў XIII ст. арх. Гільём дэ л’Ёўр; фасад і парталы з рэльефамі XIV ст.; біскупскі трон XI ст.); руіны крэпасці (XIII ст. на рымскіх падмурках).

Каля В’ена, на правым беразе Роны, — руіны гала-рымскага паселішча (III—IV стст.) і Археалагічны музей (збор фрэсак, мазаік, знойдзеных у раскопках 1967) у в. Сен-Рамен-ан-Галь.

* Руіны замкаРуіны замка
* Сабор Сен-МарысСабор Сен-Марыс
* В’енская пірамідаВ’енская піраміда
* Храм Аўгуста і ЛівііХрам Аўгуста і Лівіі
* На гары ПіпэНа гары Піпэ

Культура
--------

Дзейнічаюць Музей выяўленчага мастацтва і археалогіі (1996), гарадскі тэатр (XVIII ст.). Праводзіцца штогадовы джазавы фестываль.

Насельніцтва
------------

Дынаміка насельніцтва *(INSEE):*

Вядомыя асобы
-------------

* Мішэль Піша (1790—1828) — драматург перыяду рамантызму.
* Франсуа дэ Лардэрэль (1790—1858) — французскі інжынер, «бацька» геатэрмальнай энергетыкі.

Зноскі
------

1. ↑  Sandre<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1520862'></a>
2. ↑  Populations légales 2021 — Нацыянальны інстытут статыстыкі і эканамічных даследаванняў Францыі, 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q156616'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q124036546'></a>
3. ↑  Фактычныя даныя нацыянальнага інстытута статыстыкі (фр.)
4. ↑  The Rhone Valley
5. ↑  Насельніцтва В’ена на сайце нацыянальнага інстытута статыстыкі і эканамічных даследаванняў Францыі (фр.) Архівавана 23 студзеня 2011.

Літаратура
----------

* Вьен // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2004—2017.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | В’ен на Вікісховішчы |

* Агульныя даныя пра камуну В’ен  (фр.)