recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Караваева.

**Тамара Георгіеўна Караваева** (3 чэрвеня 1916, г. Казань, Татарстан — 25 лютага 1997) — расійская і беларуская артыстка балета. Заслужаная артыстка БССР (1949).

Біяграфія
---------

У 1933 годзе скончыла балетную школу пры Пермскім тэатры оперы і балета.

Працавала ў тэатрах оперы і балета Пярмі, Ерэвана, Свярдлоўска  (руск.) (бел..

У 1946—1958 — салістка Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі.

Творчай індывідуальнасці артысткі ўласцівы строгая, стрыманая манера выканання, упэўненае валоданне тэхнікай танца, асабліва складанымі вярчэннямі, непасрэднасць і шчырасць у абмалёўцы вобразаў.

На беларускай сцэне выканала шэраг вядучых партый, лепшыя з якіх Цар-дзяўчына («Канёк-Гарбунок» Ц. Пуні) і прынцэса Фларына («Спячая прыгажуня» П. Чайкоўскага), адметныя жаноцкай кранальнасцю і паэтычнасцю.

Сярод іншых партый: Надзейка («Князь-возера» В. Залатарова), Адэта — Адылія, Аўрора («Лебядзінае возера», «Спячая прыгажуня» П. Чайкоўскага), Кітры («Дон Кіхот» Л. Мінкуса), Ліза («Марная засцярога» П. Л. Гертэля), Марыя («Бахчысарайскі фантан[ru]» Б. Асаф’е ва), Тао Хоа («Чырвоны мак» Р. Гліэра).

Зноскі
------

1. ↑  Тамара Георгіеўна Караваева на сайце «Беларусь у асобах і падзеях»

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
* Тамара Георгіеўна Караваева // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2002. — Т. 1.
* Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981.- 623 стр. с илл.
**Тамара Канстанцінаўна Чабан** (31 мая 1952, вёска Чабаны, Глыбоцкі раён, Віцебская вобласць — 20 сакавіка 1992, Мінск) — беларускі літаратуразнавец, педагог, грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

У 1969 годзе скончыла Чарневіцкую сярэднюю школу. Пасля заканчэння філалагічнага факультэта БДУ (1974) выкладала беларускую мову і літаратуру ў Ветрынскай сярэдняй школе Полацкага раёна. Завочна закончыла аспірантуру пры кафедры беларускай літаратуры БДУ (1980). У 1978 годзе пераехала ў Мінск. Працавала старшым карэктарам у выдавецтве «Навука і тэхніка».3 1981 г. — навуковы супрацоўнік Інстытута літаратуры імя Янкі Купалы Акадэміі навук Беларусі. У 1982 г. абараніла кандыдацкую дысертацыю на тэму «Рамантычныя тэндэнцыі ў сучаснай беларускай паэзіі». Абіралася старшынёй савета клуба «Братэрства», членам рэдкалегіі штогоднікаў «Дзень паэзіі» — 88 і 89 гг. Вяла шырокую дзейнасць у абарону прыроды.

Літаратурную творчасць пачала з вершаў, якія пісала яшчэ калі вучылася ў сярэдняй школе. У друку ўпершыню выступіла ў 1977 г. з рэцэнзіяй на кнігу В. Іпатавай «Парасткі» («Літаратура і мастацтва»). Яе артыкулы па праблемах сучаснага літаратурнага працэсу друкаваліся на старонках рэспубліканскіх і саюзных выданняў, а таксама ў зборніках «Песні беларускай валадар», «Узроўні фальклорных уплываў» і інш.

Тэматыка літаратурных даследаванняў Тамары Чабан была скіравана на літаратурны працэс XX ст. Для артыкулаў характэрныя філасафічнасць, заглыбленасць у праблемы літаратурнага працэсу, уважлівы падыход да яго акалічнасцей і супярэчнасцей, праніклівы роздум над рэчаіснасцю.

Тамара Чабан з'яўляецца аўтарам шматлікіх творчых партрэтаў, рэцэнзій на кнігі вершаў Раісы Баравіковай, Анатоля Грачанікава, Вольгі Іпатавай, Галіны Каржанеўскай, Ніны Мацяш, Яўгеніі Янішчыц і інш. Яе працы пазначаны шырынёй аўтарскага погляду, прафесійнай падрыхтаванасцю, аналітычнай заглыбленасцю, навуковасцю, эмацыянальнасцю, уменнем весці гаворку пра значнае.

Аўтар кніг пра паэзію «Крылы рамантыкі» (1982 г.), «Сучасная паэзія і фальклор» (1988 г.).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Чабан Тамара Канстанцінаўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — С. 200. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
* Чабан Тамара // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / рэдкал.: І. Э. Багдановіч [і інш.]. — Мн. 1995. — Т. 6. — С. 242—243.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 135443 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пукач.
**Тамара Мікалаеўна Пукач** (нар. 20 чэрвеня 1949, г. Гродна)  — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1972 годзе БПІ па спецыяльнасці «Архітэктура» (выкладчыкі У. М. Вараксін, Л. М. Рымінскі, А. Занеўскі). У 1967—1998 гадах працавала ў праектным інстытуце «Белдзіпрахарчпрам»; з 1998 года працуе ў праектным інстытуце ААТ «Белгархімпрам», галоўны архітэктар праектаў.

Член Саюза архітэктараў з 1976 года.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: бізнес-цэнтр па пр. Пераможцаў з падземнай аўтастаянкай (2009); адміністрацыйны будынак з падземнай аўтастаянкай па пр. Машэрава, 17 (2006); бізнес-цэнтр канцэрна «Белнафтахім» з падземнай аўтастаянкай па пр. Дзяржынскага (2004); вытворча-лабараторны корпус прадпрыемства «Зелянбуд» (2008) — усе ў г. Мінску; хлебазавод (1978—1980), піўзавод у г. Сяміпалацінску (1978); маргарынавы завод у г. Ужгарадзе (1979); піўзавод у г. Уцяна Літоўскай ССР (1990); комплекс харчовых прадпрыемстваў у раёне Дражня (1973—1977); рэканструкцыя піўзавода «Аліварыя» (1997); рэканструкцыя прадпрыемства «Крышталь» (1998); рэканструкцыя завода безалкагольных напояў (1998); рэканструкцыя завода шампанскіх вінаў (1990)  — усе ў г. Мінску; піўзавод у г. Клайпеда Літоўскай ССР (1994); рэканструкцыя жылога 4-павярховага шматкватэрнага дома з мансардай у г. Салігорску; мікрараён № 17 у г. Салігорску (2004); будаўніцтва ўніверсальнай крамы ў г. Салігорску (2002); будаўніцтва Чырвонаслабодскай рудні ў г. Салігорску (2008); будаўніцтва сядзібнага аднакватэрнага дома ў п. Бараўляны Мінскай вобласці (2007); будаўніцтва сядзібнага аднакватэрнага дома з мансардай у в. Тычыны Салігорскага раёна (2007); будаўніцтва сядзібнага аднакватэрнага 2-павярховага дома ў в. Тарасава Мінскай вобласці (2007); рэканструкцыя прадпрыемства «ГроднаБіяпрадукт» у г. Скідзелі Гродзенскай вобласці (2007); будаўніцтва Бярозаўскай рудні ў г. Салігорску (2006); будаўніцтва вытворча-складскіх будынкаў прадпрыемства «Полацк-Шкловалакно» (2009); рэканструкцыя прадпрыемства «Крыён» у г. Мінску (2008); рэканструкцыя адміністрацыйнага будынка па вул. Папаніна ў г. Мінску (2008); рэканструкцыя прадпрыемства «Лакафарба» ў г. Ліда.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Пукач Тамара Николаевна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Пукач Тамара Николаевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Масе́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гайнаўскага раёна Брэсцкай вобласці. Цэнтр — вёска Масева 1  (бел. (тар.)) (бел..

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Гайнаўскага раёна Брэсцкай вобласці БССР. 16 жніўня 1945 года перададзены ў склад Польскай Народнай Рэспублікі. На частцы сельсавета, што засталася ў межах БССР, у 1945 годзе ўтвораны Ціхавольскі сельсавет.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.).
Вялікая Польшча
**Вялікая Польшча**, або **Велікапольшча** (польск.: Wielkopolska) — гістарычная вобласць на захадзе Польшчы ў басейне ракі Варта. Найменаванне «Вялікая Польшча» ўпершыню згадваецца ў 1257 годзе і, відаць, узнікла ў якасці процістаўлення гэтай тэрыторыі Малой Польшчы з цэнтрам у Кракаве.

Гісторыя
--------

Вялікая Польшча гістарычна з'яўлялася ядром утварэння польскай дзяржавы. У другой палове X стагоддзя вялікапольскі князь Мешка I аб'яднаў пад сваёй уладай большую частку земляў, населеных палякамі, і заклаў такім чынам аснову Польскага каралеўства. У 1138 г. пасля падзелу Польшчы паміж сынамі Баляслава III Крывавустага, на гэтых землях узнікла Велікапольскае княства на чале з князем Мешкам III і яго нашчадкамі. Князь Велікапольскі Пшэмысл II у 1295 г. каранаваўся каралём Польшчы, аднак пасля яго смерці ў 1296 г. цэнтр барацьбы за аб'яднанне польскіх земляў перайшоў да Малой Польшчы і Куявіі. Велікапольскае княства было канчаткова далучана да Польскага каралеўства ў 1314 г.

У 1793 г. пасля Другога падзелу Рэчы Паспалітай Вялікая Польшча адышла да Прусіі. У 1807 г. гэта тэрыторыя ўвайшла ў склад герцагства Варшаўскага, створанага па ініцыятыве Напалеона I, а пасля Венскага кангрэса 1814—1815 гг. заходняя частка з Познанню была далучана да Прусіі, а ўсходняя з Калішам — да Расіі. Па ўмовах Версальскага мірнага дагавора 1919 Вялікая Польшча была вернута ў склад Польскай дзяржавы.

Геаграфія
---------

Велікапольскае ваяводства  
 (з 1999 года)
Тэрыторыя Вялікай Польшчы ўяўляе сабой частку Паўночна-Еўрапейскай раўніны. Найважнейшая рака рэгіёна — Варта. У паўночнай частцы Вялікай Польшчы размяшчаецца мноства невялікіх азёр.

Найбуйнейшыя гарады (даныя на 2004 г.):

* Познань (571 тыс. чал.)
* Каліш (110 тыс. чал.)
* Конін (80 тыс. чал.)
* Піла (75 тыс. чал.)
* Остраў-Велькапольскі (74 тыс. чал.)
* Гнезна (72 тыс. чал.)

У наш час тэрыторыя Вялікай Польшчы ўваходзіць у склад Велікапольскага ваяводства, а таксама часткова ў склад Любушскага, Куяўска-Паморскага і Лодзьскага ваяводстваў.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 236-2010 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Рэспублікі Польшча на беларускую мову». Гл. польска-беларускую практычную транскрыпцыю.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вялікая Польшча
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Земавіт.
**Земавіт** (польск.: Siemowit) — паўлегендарны князь палян, вядомы толькі з хронікі Гала Ананіма.

Біяграфія
---------

Старэйшы сын стальмаха Пяста і Жапіхі (таксама вядомай як Рэпка), бацька князя Лешака. Земавіт быў абраны на княжанне вечам палян пасля таго, як яго бацька Пяст адмовіўся заняць месца князя Попела II, заедзенага па легендзе мышамі. Першым дакладна вядомым польскім князем з'яўляецца праўнук Земавіта Мешка.

Хроніка Гала Ананіма не ўтрымлівае падрабязнасцей пра жыццё Земавіта. Са слоў храніста, ён «мужнеў і з кожным днём выказваў сваю высакароднасць да такой ступені, што Цар цароў і Князь князёў [гэта значыць Бог] да ўсеагульнай радасці прызначыў яго князем Польшчы». Стаўшы князем, Земавіт, грэбуючы забавамі, праславіўся сваёй высакароднасцю і пашырыў межы княства больш, чым хто-небудзь да яго.

Традыцыйна імя князя вымаўляецца як Земавіт, у той час як лінгвістычныя даследаванні лічаць гэта імя вытворным ад славянскага слова «сям'я». Адпаведна імя князя больш правільна было б вымаўляць як *Семавіт*:

Гістарычнасць
-------------

Пытанне пра гістарычнасць Земавіта паўстала толькі ў канцы XIX стагоддзя, да гэтага рэальнасць яго існавання не падвяргалася сумневу. З канца 60-х гадоў XX стагоддзя апавяданне Гала Ананіма пра продкаў Мешка I большасцю даследчыкаў прызнаецца сапраўдным. У выпадку, калі Земавіт сапраўды існаваў, гады яго жыццё павінны прыпадаць прыкладна на 845—900 гады, прыход да ўлады ў якасці князя палян адносяць да другой паловы IX стагоддзя. Месца смерці і пахавання князя невядома.

У гістарыяграфіі існуе дыскусія наконтгістарычнасці Земавіта, Лешака і Земамысла. На карысць рэальнасці існавання Земавіта выказваліся Генрык Лаўмянскі, Герард Лабуда і Казімір Ясінскі. Супрць рэальнасці існавання Земавіта сведчаць археалагічныя даследаванні, паводле якіх актыўнае развіццё дзяржавы палян пачалося ў 20-я гады X стагоддзя, так што кіраванне Земавіта, Лешака і Земамысла павінна было быць вельмі кароткім. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што прыведзеныя ў Хроніцы імёны продкаў Мешка маюць сімвалічнае значэнне і маглі быць выдуманы храністам. Не выключана таксама, што ў апавяданні Гала выдумана толькі іх княжанне, у той час як імёны сапраўды з'яўляюцца імёнамі продкаў Мешка I.

Зноскі
------

1. 1 2  *(unspecified title)*<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q9311576'></a>
2. ↑  Catalog of the German National Library Праверана 29 мая 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23833686'></a>
3. ↑  *Галл Аноним*. Хроника или деяния князей или правителей польских. Книга I // Славянские хроники / перевод Л. М. Поповой. — М.: Глагол, 1996. — С. 333—334.
4. ↑  *Jasiński K.* Rodowód pierwszych Piastów. — Warszawa, 1992. — S. 46-47.

Літаратура
----------

* *Галл Аноним*. Хроника или деяния князей или правителей польских. Книга I // Славянские хроники / перевод Л. М. Поповой. — М.: Глагол, 1996. — С. 333—334.
Руіны віа Напалі ў Авецана пасля землетрасення
**Землетрасенне ў Авецана** адбылося 13 студзеня 1915 года і стала адным з самых катастрафічных у гісторыі Італіі. Эпіцэнтр размяшчаўся недалёка ад г. Авеццана ў цэнтральных частках Апенінскага паўвострава. Сіла па шкале Рыхтэра дасягнула 7,5 балаў. Разбурэнням падверглася плошча звыш 1600 квадратных кіламетраў, разбураны былі сотні пасёлкаў і вёсак Цэнтральнай Італіі, размешчаных па лініі ўздоўж разломаў па краі скідной Фучынскай катлавіны, былое возера якой было асушана ў 1876 годзе. Моцная рассечанасць Цэнтральных Апенінаў узмацніла разбурэнні. Штуршкі пры гэтым адчуваліся практычна па ўсім паўвостраве, выклікаўшы хваляванні як на адрыятычным, так і на тырэнскім беразе краіны. Па афіцыйных адзнаках, загінула 32 600 чалавек. Значная колькасць італьянцаў стала бежанцамі, шмат хто пераехаў на поўнач краіны ці эмігрыраваў у Францыю, Аргенціну, Бразілію, Канаду, ЗША.

Зноскі
------

1. ↑  Дзіўныя з'явы прыроды
2. ↑  Самыя разбуральныя землетрасенні ў Італіі(недаступная спасылка)
**Тамара Аляксандраўна Джумантаева** (нар. 3 верасня 1959, г. Полацк, Віцебская вобласць) — беларускі культуролаг, спецыялістка ў галіне музеязнаўства. Кандыдат культуралогіі.

Біяграфія
---------

З 1985 года ў Нацыянальным Полацкім гісторыка-культурным музеі-запаведніку, з мая 2012 года на пасадзе дырэктаркі.

Пад кіраўніцтвам Тамары Аляксандраўны калектыў музея-запаведніка дасягнуў высокіх творчых вынікаў. У 2012 годзе музей-запаведнік прыняў удзел у Міжнародным фестывалі музеяў «Інтэрмузей-2012» (г. Масква), у праекце «Музеефікацыя комплексу насценнага жывапісу XII-XIII стст. Спаса-Праабражэнскага храма Ефрасінеўскага манастыра ў Полацку» стаў пераможцам у намінацыі «Прастора культуры — прастора даверу». У 2012 годзе музей-запаведнік браў удзел у конкурсе «Музеі Беларусі — трэцяму тысячагоддзю» на першым Нацыянальным форуме «Музеі Беларусі» і стаў пераможцам у спецыяльнай намінацыі «Лепшы рэгіянальны музей». У 2013 годзе музей-запаведнік атрымаў прэмію Віцебскага абласнога выканаўчага камітэта «За высокія творчыя дасягненні ў вобласці культуры і мастацтва» ў намінацыі «Лепшы музей». У 2013 годзе музей-запаведнік быў занесены на Дошку гонару Віцебскай вобласці.

Пад непасрэдным кіраўніцтвам Джумантаевой супрацоўнікамі музея-запаведніка створана новая экспазіцыя стацыянарнай выстаўкі «Прагулка па Ніжне-Пакроўскай», удасканалены экспазіцыі Прыродна-экалагічнага музея, Музея гісторыі архітэктуры Сафійскага сабора. Створана новая экспазіцыя стацыянарнай выстаўкі «Сценапісы XII—XIX стагоддзяў Спаса-Праабражэнскага храма» ў Мастацкай галерэі.

Затрымана 29 сакавіка 2023 года ў выніку маштабнай аблавы ў Нацыянальным Полацкiм гісторыка-культурным музеі-запаведніку. 30 сакавіка пакарана 15 суткамі арышту па артыкуле 19.11 КоАП за «распаўсюд экстрэмісцкіх матэрыялаў». Пакаранне адбывала ў Полацкім СІЗА.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Актыўна займаецца навуковай і творчай дзейнасцю. Штогод бярэ ўдзел у міжнародных навуковых канферэнцыях паводле тэм захавання спадчыны і музеялогіі. Аўтар шэрагу навуковых прац і артыкулаў, якія апублікаваны ў навуковых зборніках і шматтомных энцыклапедычных выданнях Беларусі, Расіі і Польшчы. З 2010 года з’яўляецца членам «Музеялагічнай рады» Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь.

Узнагароды
----------

Удастоена знака Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь «За ўклад у развіццё культуры Беларусі» (2011), ганаровага звання «Чалавек года Віцебшчыны-2014» за шматгадовую плённую працу ў вобласці культуры, актыўны ўдзел у грамадскім жыцці, вялікі асабісты ўнёсак у развіццё міжнародных культурных сувязяў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Джумантаева Тамара Александровна
2. ↑  Прайшлі ператрусы і затрыманні сярод полацкіх музейшчыкаў
3. ↑  Сталі вядомыя прысуды некаторым полацкім музейшчыкам, а таксама спіс затрыманых

Спасылкі
--------

* Тамара Аляксандраўна Джумантаева на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-533885 · БАП: 174283 |
**Прыпе́ўка** — невялікі, звычайна чатырохрадковы песенны твор лірычнага ці гумарыстычна-сатырычнага характару. Рыфмоўка прыпеўкі бывае розная: АбАб, АБХБ, ААББ, ааХа, аБаБ, АБ"АБ" і г. д. Карыстаецца прыпеўка, як правіла, харэічнымі памерамі (найчасцей — чатырохстопны харэй або чаргаванне чатырохстопнага харэя з трохстопным). Зрэдку выкарыстоўвае акцэнтна-складовы верш (адна- або двухакцэнтны пяціскладовік).

Узнікла прыпеўка ў перыяд старажытнага сінкрэтычнага мастацтва і доўгі час існавала разам з музыкай і танцам. У XIX ст. аддзялілася ад танца, вылучылася ў самастойны жанр. На аснове народных прыпевак узніклі літаратурныя, якія адасобіліся і ад музыкі.

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.

Спасылкі
--------

* Тэксты прыпевак на рускай мове
**Сцяг індустрыялізацыі** — прадпрыемства лёгкай прамысловасці Віцебска, штогод выпускае да 8 тысяч адзінак прадукцыі. Спецыялізуецца на пашыве адзення.

Гісторыя
--------

У пачатку 1920-х гг. было вырашана аб’яднаць усе прыватныя швейныя майстэрні ў дзяржаўныя. Для гэтага былі адпушчаны памяшканні на былой Канатнай (цяпер вуліца Дзімітрава) і Шасэйнай вуліцах. У 1925 годзе майстэрня на Канатнай вуліцы была перайменавана ў швейную фабрыку «ПРАФІНТЭРН», а майстэрня на Шасэйнай стала яе філіялам. Расла колькасць працуючых. У 1928-29 гг. іх налічвалася больш за 2 тысячы.

Было прынята рашэнне аб будаўніцтве новага будынка фабрыкі. Моладзь уключыліся ў стварэнне першынца беларускай індустрыі, аб’яўленага ўдарнай камсамольскай будоўляй, якая пачалася ў другой палове 1928 года. Месцам узвядзення фабрыкі была выбрана ўскраіна горада на правым баку Суражскага тракту. Новае прадпрыемства павінна было стаць гігантам, на якім працавала б да 1500 чалавек у змену.

Адкрыццё швейнай фабрыкі адбылося 7 лістапада 1930 года. 27 лістапада фабрыцы было прысвоена імя «Сцяг індустрыялізацыі».

З уводам фабрыкі ў строй Віцебск стаў буйнейшым цэнтрам швейнай прамысловасці БССР. Напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны гадавая магутнасць дасягнула 3,5 млн швейных вырабаў. У першыя дні вайны фабрыка эвакуіравана ў Саратаў, дзе выпускала прадукцыю для фронту. Адноўлена ў Віцебску ў 1944 годзе.

Зноскі
------

1. 1 2  Лён, 2009, с. 49

Літаратура
----------

* «Знамя индустриализации», Витебская швейная фабрика// Витебск: энциклопедический справочник / редкол.: И. П. Шамякин [и др.]. — Мн. 1988. — C. 191.
* Кейсы о белорусском бизнесе : методическое пособие. ― Витебск, 2012
* Лён (руск.) / сост. Л. В. Ловчая; под общ. ред. И. А. Голуба; худож. В. В. Котович. — Минск: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2009. — 168 с.: ил..

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar5213597 |
**Амурат Аляксандравіч Раткевіч** (17 снежня 1910, Стары Мядзел) — ваенны, удзельнік Другой сусветнай вайны. Кавалер Крыжа Монтэ Касіна і Медаля Вайны, брытанскіх узнагародаў Зорка вайны 1935—1945 гадоў і Зоркі Італіі.

Біяграфія
---------

Працаваў шорнікам (вырабляў седлы). У 1931 годзе служыў у 33-м пяхотным палку. У час вераснёўскай кампаніі з 1 да 19 верасня 1939 года быў у складзе 207-га рэзервововага пяхотнага палка міжваеннай Польскай Рэспублікі. Трапіў у савецкі палон. 25 жніўня 1941 года ўступіў у Польскае войска, пазней у СССР трапіў у лагеры ваеннапалонных у Вязніках (Уладзімірская вобласць). Накіраваны ў 14-ы пяхотны полк 5 пяхотнай дывізіі Арміі генерала Андэрса. На Італьянскім фронце 13 лютага 1944 — 2 мая 1945 года служыў у складзе 7 палка супрацьпаветранай абароны 2 Польскага корпуса. У Польскіх Узброеных Сілах да 25 сакавіка 1947 года. Адасланы да фільтрацыйнага лагера ў Сейфгарт (графства Стафардшыр) у Вялікабрытаніі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Мядзельскага раёна. Мінск, «Беларуская Энцыклапедыя» імя Петруся Броўкі, 1998. ISBN 985-11-0107-9
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сарокін.
**Аляксей Анатолевіч Сарокін** (нар. 20 жніўня 1964, г. Кіеў, Украіна) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Кіеўскі дзяржаўны ўніверсітэт будаўніцтва і архітэктуры (выкладчыкі В. В. Чапелік[ru], А. Я. Хорхат[ru], А. Я. Касенка[ru]. Працуе ў інстытуце «Гомельпраект» з 1993 года.

Член Саюза архітэктараў з 1997 года.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: праваслаўны храм у г.п. Касцюкоўка (1994—1998; сааўтар Р. К. Ціхаў); Цэнтр нетрадыцыйных метадаў лячэння па вул. Кожара 5-7 у г. Гомелі (1994; сааўтар Р. К. Ціхаў); рэстаўрацыя і аднаўленне помніка архітэктуры пачатку XX стагоддзя Свята-Мікольскай царквы і пашырэнне мужчынскага манастыра ў г. Гомелі (2001—2008; сааўтар У. В. Свідуновіч); Храм Уваскрэсення Хрыстова (1997); аднакупальны храм з прыбудаванай званіцай (2004); храм у н.п. Цагельня Гомельскага раёна (2008—2009).

Узнагароды
----------

Пераможца рэспубліканскага конкурсу «За дасягненні ў будаўнічай галіне» (2007).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Сорокин Алексей Анатольевич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Андраюк.
**Аляксе́й Анато́льевіч Андраю́к** (нар. 1959, Брэст) — дырэктар прыватнага ўнітарнага вытворчага прадпрыемства «Студио А-3», старшыня абласной арганізацыі грамадскага аб'яднання Беларускі саюз архітэктараў, акадэмік грамадскай арганізацыі «Беларуская акадэмія архітэктуры», дацэнт кафедры архітэктурнага праектавання і малюнка ў навучальнай установе «Брэсцкі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт», удзельнік і прызёр розных міжнародных прафесійных конкурсаў, аўтар раздзела па гісторыка-горадабудаўнічаму аналізу Брэста ў канцэпцыі Генплана абласнога цэнтра і самавітай колькасці праектаў і пабудоў, вялікая частка якіх прысвечана роднаму гораду.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* артыкул аб праекце «Пружаны-2003» у часопісе «Архитектура и строительство»
* статья «Брест: Историческая реконструкция как форма движения в будущее» у часопісе «Архитектура и строительство»
* артыкул «Постмодернизм в белорусской архитектуре» у часопісе «Архитектура и строительство»
* артыкул у газеце «Вечерний Брест» Архівавана 6 ліпеня 2011.
* артыкул у газеце «Вечерний Брест» Архівавана 25 красавіка 2011.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ісаёнак.
**Мікалай Іосіфавіч Ісаёнак** (нар. 21 сакавіка 1947, в. Чарневічы, Барысаўскі раён, Мінская вобласць, БССР) — беларускі жывапісец. Скончыў у 1973 годзе Мінскае мастацкае вучылішча.

Творчасць
---------

Працуе ў бытавым, пейзажным, партрэтным жанрах, нацюрморце. Сярод твораў: «Хлябы» (1976), «Памяці бацькі» і «У азёрным краі» (1978), «Песня аб маёй зямлі» (1979), «Адна», «Гусоўскаму прысвячаецца», «Нацюрморт з рэшатам», «Зімовы нацюрморт» (усе 1980), «Лён Беларусі», «На роднай зямлі. Памяць», «Салдаткі. Адраджэнне» (усе 1981), «Беларускі краявід» і «Касьба» (1982), «Браслаўскія прасторы» і «Восеньскія дажджы» (1984), серыя «Алеі», «Дарога да храма», «Сад мастака», «Гладышы», «Яблынька майго дзяцінства» (усе 1990-я гг.), «Калядны марозік» (1996).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — С. 327. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n2018029641 · VIAF: 330152743022027732199 |
Сінусоіднае ваганне. y — амплітуда хвалі, λ — даўжыня хвалі.
**Ампліту́да** – найбольшае адхіленне ад нулявога значэння велічыні, якая ажыццяўляе гарманічныя ваганні. Інакш кажучы, амплітуда вызначае размах ваганняў. Вагальная велічыня дасягае свайго амплітуднага (г.зн. найбольшага) значэння адзін раз цягам кожнага паўперыяду ваганняў.

У гарманічных ваганнях амплітуда з'яўляецца пастаяннай велічынёй. Аднак тэрмін «амплітуда» часта ўжываюць у шырэйшым сэнсе – у адносінах да велічынь, якія змяняюцца па законе, больш ці менш блізкім да гарманічнага (напр. амплітуда крывянога ціску), а часам да ваганняў, ад гарманічных зусім далёкіх (напр. амплітуда гадавой тэмпературы).

Гл. таксама
-----------

* Хваля
* Даўжыня хвалі
* Фаза ваганняў
* Комплексная амплітуда
* Амплітудная мадуляцыя
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Азаматаў.
**Мікала́й Ілья́савіч Азама́таў** (нар. 1938 у ауле Адамій Чырвонагвардзейскага раёна, Краснадарскі край) — беларускі дзяржаўны дзеяч, першы старшыня Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта Рэспублікі Беларусь (2003—2009).

Біяграфія
---------

У 1967 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны універсітэт. Член-карэспандэнт Міжнароднай акадэміі інфарматызацыі і Беларускай інжынерна-тэхнічнай акадэміі. Ганаровы радыст СССР.

У 1967—1976 — начальнік тэхнічнага бюро, вядучы інжынер, начальнік лабараторыі, намеснік начальніка, начальнік аддзела на Мінскім электрамеханічным заводзе.

У 1976—1987 — намеснік начальніка аддзялення, начальнік комплекснага тэматычнага аддзялення, першы намеснік дырэктара па навуковай рабоце — галоўны інжынер Навукова-даследчага інстытута сродкаў аўтаматызацыі.

У 1987—1998 гадах — першы намеснік генеральнага дырэктара па навуковай рабоце — галоўны інжынер НВА (з 1996 года ДНВА) «Агат» — першы намеснік дырэктара па навуковай рабоце — галоўны інжынер НДІ СА (з 1996 года ДП «НДІ СА»).

У 1998—2003 гадах — генеральны дырэктар ДНВА «Агат» — дырэктар ДП «НДІ СА», генеральны канструктар па аўтаматызаваным сістэмам кіравання і інфармацыйных тэхналогіях Міністэрства прамысловасці Рэспублікі Беларусь — генеральны дырэктар ДНВА «Агат» — дырэктар УП «НДІ СА».

30 снежня 2003 года прызначаны старшынёй утвораннага Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта Рэспублікі Беларусь.

4 снежня 2009 вызвалены ад пасады старшыні Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта ў сувязі з выхадам у адстаўку.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар 69 навуковых прац, у тым ліку 12 вынаходак.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны», ордэнам Айчыны III ступені, двума медалямі. Заслужаны работнік прамысловасці Рэспублікі Беларусь. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (2002, у аўтарскім калектыве) — *за працу «Распрацоўка, асваенне ў вытворчасці і экспартная пастаўка новага пакалення палявой аўтаматызаванай сістэмы кіравання групоўкай ракетных войск»*.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 30 снежня 2003 года № 600 «Аб прызначэнні М. І. Азаматава Старшынёй Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта Рэспублікі Беларусь» (руск.)
2. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 4снежня 2009 года № 574 «Аб вызваленні М. І. Азаматава ад пасады Старшыні Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта Рэспублікі Беларусь» (руск.)

Спасылкі
--------

* 



| Старшыні Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта Рэспублікі Беларусь |
| --- |
| 
* Мікалай Азаматаў (2003—2009)
* Сяргей Гурулёў (2009—2017)
* Алег Двігалёў (2017—2018)
* Раман Галоўчанка (2018—2020)
* Дзмітрый Пантус (з 2020)

 |
Майкл Дэвіт
**Майкл Дэвіт** (ірл.: Mícheál Mac Dáibhéid; 25 сакавіка 1846, Стрэйд, Меё — 31 мая 1906, Дублін) — ірландскі рэспубліканец. З 1865 актыўна ўдзельнічаў у руху Ірландскага Рэспубліканскага Братэрства, у 1870 быў асуджаны да 15 гадоў катаргі (выпушчаны ў 1877 пад нагляд паліцыі). Выступаў за масавы рух за аграрныя пераўтварэнні, з парламенцкай і пазапарламенцкай барацьбой за нацыянальнае вызваленне. У 1879 разам з Парнелам заснаваў Зямельную лігу. З 1895 член парламента; ў 1899 у знак пратэсту супраць англа-бурскай вайны 1899-1902 дэманстратыўна склаў з сябе парламенцкія паўнамоцтвы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Bernard O’Hara: *Davitt: Irish Patriot and Father of the Land League*, Tudor Gate Press (2009) ISBN 978-0-9801660-1-9
* Bernard O’Hara: *Michael Davitt Remembered*, The Michael Davitt National Memorial Association (1984) ASIN B0019R83VG
* D.B. Cashman and Michael Davitt, *The Life of Michael Davitt and the Secret History of The Land League* (1881)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Dictionary of National Biography (2nd suppl.) · Notable Names Database · Universalis · Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 13001022 · BNF: 15906405p · GND: 118671219 · ISNI: 0000 0001 0980 2008 · LCCN: n50056866 · NLA: 35034023 · NTA: 069831580 · NUKAT: n2006008756 · SUDOC: 050574914 · VIAF: 64343543 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сільвій.
**Аму́лій Сі́львій** (лац.: Amulius Silvius) — легендарны цар Альба-Лонгі (у Лацыі).

Паводле легенды, Амулій пазбавіў улады свайго старэйшага брата Нумітара; асцерагаючыся помсты, ён забіў яго сына, а дачку Рэю Сільвію зрабіў вясталкай. У Рэі Сільвіі, аднак, нарадзіліся ад бога Марса блізняты Ромул і Рэм — легендарныя заснавальнікі Рыма, якія зрынулі і забілі Амулія, а Нумітара зноў зрабілі царом.

Літаратура
----------

* Conrad Trieber: Zur Kritik des Eusebios. I. Die Königstafel von Alba Longa. In: Hermes 29. Bd. H. 1 (1894), S. 124—142

| Цары Альба-Лонгі |
| --- |
| 
1176—1138: Асканій · 
1138—1109: Сільвій · 
1109—1078: Эней Сільвій · 
1078—1028: Лацін Сільвій · 
1028—989: Альба Сільвій · 
989—965: Аціс Сільвій · 
965—937: Капіс Сільвій · 
937—924: Капет Сільвій · 
924—916: Тыберын Сільвій · 
916—876: Агрыпа Сільвій · 
876—857: Ромул Сільвій · 
857—820: Авенцін Сільвій · 
820—797: Прока Сільвій · 
797—753: Амулій Сільвій · 
753—(?): Нумітар · 
.. . · 
сяр. VII стагоддзя да н.э.: Гай Клуілій
 |
**Норман Озбарн** (англ.: Norman Osborn) — выдуманы суперліхадзей у сусвеце Marvel Comics. Персанаж быў створаны пісьменнікам Стэнам Лі і мастаком Стывам Дыткам і ўпершыню з'явіўся ў коміксе «*Дзіўны Чалавек-павук*» #14 у ліпені 1964 года ў якасці яго найбольш вядомага ўвасаблення Зялёнага Гобліна. Амаральны прамысловец і кіраўнік кампаніі Оскарп вынайшоў формулу, якая павысіла яго фізічныя здольнасці і інтэлект, аднак таксама давяла яго да вар'яцтва. З'яўляецца адным з самых стойкіх заклятых ворагаў Чалавека-павука і адказвае за шматлікія трагедыі (напрыклад, смерць Гвен Стэйсі). У 2009 годзе персанаж заняў 13-е месца ў спісе найвялікшых коміксных ліхадзеяў усіх часоў па версіі IGN.

У фільме «*Чалавек-павук*» (2002) ролю Нормана Озбарна граў Уілем Дэфо. Крыс Купер выканаў ролю Озбарна ў фільме 2014 года «*Новы Чалавек-павук. Высокае напружанне*».
**Чатырнаццаць пунктаў славацкага нацыянал-сацыялізму** (славацк.: Štrnásť bodov slovenského národného socializmu) — палітычная праграма радыкальнага крыла Глінкавай славацкай народнай партыі, агалошаная Войцехам Тукам на паседжанні Глінкавай гвардыі ў Трэнчынскіх-Цепліцах.

Складанне
---------

Адразу пасля перамоваў у Зальцбургу радыкалы пачалі кампанію па ўкараненні ідэалогіі і метадаў нацыянал-сацыялізму ў грамадскім жыцці Славаччыны. Войцех Тука сцвярджаў, што ў выніку перамоваў у Зальцбургу для Славаччыны пачалася новая, блажэнная эра. Новая сістэма павінная была характарызавацца працай, дысцыплінай, бясстрашнасцю й бескарыслівасцю. 21 студзеня 1941 году Войцех Тука агалосіў 14 пунктаў праграмы славацкага нацыянал-сацыялізму. Праграма была складзеная Войцехам Тукам і бератарам са службы прапаганды Эндрасам паводле нямецкай мадэлі.

Змест
-----

У праграме высоўваюцца патрабаванні рэформы Славацкага сойму, паводле якой некаторыя функцыі парламента павінныя перайсці ўраду. Таксама патрабуецца адміністрацыйная рэформа, якая мусіць спрасціць кіраванне. Праграма выступае за падтрымку сельскай гаспадаркі, фактычна спыненне ўрбанізацыі, каб «*не цягнуліся тысячы і тысячы ў гарады*» (славацк.: Chceme, aby roľník zostal roľníkom a aby netiahli každý rok tisíce a tisíce do miest.). У праграме таксама гаворыцца пра падтрымку прадпрымальніцтва, аднак адмаўляецца прынцып канкурэнцыі. Праца ж аб’яўляецца найвышэйшай каштоўнасцю, гэтаксама гаворыцца пра грамадзянскі абавязак працаваць на карысць нацыі. Агалошваецца ўсеагульная даступнасць да дасягненняў у культуры і гэтак далей незалежна ад матэрыяльнага становішча. Царква мусіць мець дзяржаўную падтрымку. Апошнім пунктам з’яўляецца развязанне жыдоўскага пытання.

Зноскі
------

Зноскі
------

1. ↑  *Adam Šumichrast.* Transformácia či zánik? Vývoj odborov v Slovenskom štáte (1939–1945) v kontexte vybraných európskych diktatúr(славацк.). — 2018. — С. 98.
2. ↑  *Zuzana DZIMKOVÁ* Slovenský štát a jeho ideológia (славацкая мова). — С. 125.

Спасылкі
--------

* *Adam Šumichrast.* Transformácia či zánik? Vývoj odborov v Slovenskom štáte (1939–1945) v kontexte vybraných európskych diktatúr(славацк.). — 2018. — С. 98.
* *Zuzana DZIMKOVÁ.* Slovenský štát a jeho ideológia(славацк.). — С. 125.
* Тэкст па-славацку
* Тэкст па-нямецку
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шварц.
**Мікалай Ільіч Шварц** (8 лістапада 1886, г. Волагда, Расія — ?) — урач-тэрапеўт. Доктар медыцынскіх навук (1938), прафесар (1949). Удзельнік Першай сусветнай і Вялікай Айчыннай войнаў.

Біяграфія
---------

Скончыў Казанскі Імператарскі ўніверсітэт (1913).

Служыў у Рускай арміі (1914—1917, урач); працаваў у Ваенна-медыцынскай акадэміі, г. Ленінград (1917—1925, асістэнт клінікі ўнутраных хвароб); Інстытуце ўдасканалення ўрачоў, г. Ленінград (1925—1927, дацэнт); Пермскім медыцынскім інстытуце (1929—1930, загадчык кафедры прапедэўтыкі ўнутраных хвароб); Кіеўскім медыцынскім інстытуце (1930—1931, загадчык кафедры факультэцкай тэрапіі); Дзяржаўным інстытуце фізічнай культуры імя П. Ф. Лесгафта (1931—1937, загадчык тэрапеўтычнага аддзялення); Ленінградскім стаматалагічным інстытуце (1937—1941); Ленінградскім НДІ туберкулёза (1941—1945); Чкалаўскім медыцынскім інстытуце (1945—1947, загадчык кафедры шпітальнай тэрапіі); Ленінградскім НДІ фізічнай культуры (1947—1949, загадчык клініка-біялагічнга аддзела); Кіргізскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1949—1952, загадчык кафедры тэрапіі); 2-й гарадской бальніцы, Леніград (1952—1960, загадчык аддзялення); Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1960—1963, загадчык кафедры прапедэўтыкі ўнутраных хвароб).

Навуковыя інтарэсы: кардыялогія; пульманалогія.

Узнагароды
----------

Медалі «За абарону Ленінграда», «За доблесную працу ў Вялікай Айчыннай вайне», «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Шварц Николай Ильич // Профессора и доктора наук Гродненского государственного медицинского университета. — Гродно, 2013. — С. 212.
* Шварц Николай Ильич // 50 лет Гродненскому государственному медицинскому университету: события и биографии / П. В. Гарелик, Е. М. Тищенко. — Гродно, 2008. — С. 406.
Нос чалавека
Нос сабакі
**Нос** — частка твару (у чалавека) альбо хмызы (у жывёлін), якая ўдзельнічае ў дыханні, абанянні, здабычы корму і стасункаў. За носам размяшчаецца нюхальная слізістая абалонка і пазухі. За насавой поласцю, паветра праходзіць праз глотку, а затым і ў астатнія органы дыхальнай сістэмы. У людзей, нос размешчаны ў цэнтры на твары, але ў большасці іншых сысуноў, ён знаходзіцца на верхнім кончыку пысы. У птушак нос сумешчаны з дзюбай, на верхняй паверхні якой знаходзяцца ноздры.

Будова носа
-----------

Добра ўсім знаёмая бачная частка носа, званая вонкавым носам, складаецца з кораня, спінкі, верхавіны і крылаў. Аснову вонкавага носа складаюць насавыя косці — лобны адростак верхняй сківіцы, латэральны храсток і вялікі крылападобны храсток носу, пакрытыя мышцамі, якія прызначаны для сціскання насавых адтулін і адцягвання дадолу крылаў носу. Нягледзячы на тое, што вонкавы нос і пакрыты такой жа скурай, як і твар, з-за вялікай колькасці сальных залоз скурнае покрыва ў гэтым месцы тоўстае і маларухомае.

Перш чым апынуцца ў насавой поласці, паветра спачатку трапляе ў яе напярэдадні. насавая перагародка, створаная вертыкальнай пласцінкай рашэцістай косці, сашнікам і храстком, падзяляе насавую поласць на дзве часткі. Нягледзячы на тое, што вонкава нос і выглядае сіметрычна, у многіх людзей насавая перагародка скрыўлена. Гэтае нязначнае адхіленне прынята лічыць нормай, хоць яно і ўяўляе сабой асіметрыю чэрапа.

Гл. таксама
-----------

* Рыніт
* Ферамоны

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нос
* Эстэтычны аналіз прапорцыяў вонкавага носу
* Залежнасць формы носу ад насавых касцей і храсткоў
* Клінічная анатомія носу Архівавана 30 снежня 2011.
**Елка ўсходняя** (*Picea orientalis*) — від іглічных дрэў сямейства Хваёвыя (*Pinaceae*).

Распаўсюджанне
--------------

Тыповая горная расліна, якая звычайна расце на вышыні ад 1000 да 2500 м. Толькі ў вільготных, прахалодных цяністых цяснінах елка часам апускаецца да 200 м над узроўнем мора. Распаўсюджана пераважна на захадзе Вялікага Каўказу, як на паўночных яго схілах, так і ў Закаўказзі, даходзячы на ўсход да Тбілісі. Паўднёвая і паўднёва-заходняя межы елкі ўсходняй ляжаць у Анатоліі (Турцыя). Утварае чыстыя або змешаныя з *Abies nordmaniana* дрэвастоі.

Батанічнае апісанне
-------------------

Дрэвы высокія, часта дасягаюць вышыні 65 м. Маюць вузкаканічную крону і кароткае лісце (4-8 мм даўжынёй).

Асабліва эфектна выглядаюць елкі з так званым калхідскім тыпам падлеску вечназялёных кустоў ці невялікіх дрэў — *Prunus laurocerasus*, *Ilex*, рададэндранаў (*Rhododendron*). Як і ўсе елкі, яна вельмі ценевынослівая. Больш таго, падрост гэтай елкі амаль зусім не пераносіць прамога сонечнага асвятлення і, верагодна, яшчэ больш ценялюбны, чым у елкі еўрапейскай (*Picea abies*). Рэгулярна ўтвараючы насенне, якое адрозніваецца высокай усходжасцю, елка ўсходняя добра аднаўляецца, таму можа расці на самых крутых скальных схілах.

Зноскі
------

1. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 97. — 160 с. — 2 350 экз.
2. ↑  Беларуская навуковая тэрміналогія: слоўнік лясных тэрмінаў. — Мінск: Інбелкульт, 1926. — Т. Вып. 8. — 80 с.

Спасылкі
--------

* RHS Plant Selector - *Picea orientalis* **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 21 красавіка 2014. Праверана 30 June 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85095626 · Microsoft: 2780364695 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Яворскі.
**Барыс Міхайлавіч Яворскі** (руск.: Борис Михайлович Яворский; 1915, Віцебск — 1996, Масква) — савецкі фізік. Доктар фізіка-матэматычных навук (1946), прафесар (1950). Заслужаны дзеяч навукі РФ (1992).

Біяграфія
---------

У 1939 скончыў фізічны факультэт МДУ, працаваў на кафедры (прафесар) тэарытычнай фізікі МДПІ імя У.І.Леніна. На працягу 18 гадоў быў галоўным рэдактарам навукова-мэтадычных зборнікаў ВНУ па фізіцы. Аўтар звыш 300 навуковых прац, у тым ліку Курса агульнай фізікі (сааўвт .; т. 1-3, 1962, неаднаразова перавыдаваўся ў СССР і іншых краінах), даведніка па фізіцы (1964, у СССР вытрымаў 11 выданняў, выходзіў таксама ў 14 іншых краінах).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* ЯВОРСКИЙ Борис Михайлович // Росийская еврейская энциклопедия (руск.)
**Ягадныя культуры** — вялікая група пладовых культур, якая складаецца з шматгадовых кустоў, паўкустоў і травяністых раслін, якія даюць сакавітыя плады.

Ягадай звычайна называюць сакавіты нераскрыты шматнасенны плод, з тонкай скуркай і сакавітай мякаццю. Плод — ягада — характэрны для многіх сямействаў раслін: вінаградавых, паслёнавых, бруснічных, агрэставых і інш. У побыце ягадамі таксама называюць плады, якія з батанічнага пункту гледжання не з'яўляюцца такімі, напрыклад плады суніц, маліны, абляпіхі і некаторых іншых раслін.

Практычнае значэнне ягадных культур
-----------------------------------

Плады ягадных культур маюць важнае харчовае і лекавае значэнне. Дзікарослыя ягады служаць кормам для жывёл і птушак.
Плады ягадных культур утрымліваюць карысныя для харчавання чалавека вітаміны, арганічныя кіслоты, біялагічна актыўныя рэчывы, цукры, эфірныя алеі.

Чалавек здаўна ўжывае ў ежу духмяныя і смачныя як дзікарослыя, так і культурныя ягады, якія спрыяюць барацьбе з неспрыяльнымі фактарамі знешняга асяроддзя. Пры рэгулярным іх ужыванні наш арганізм выпрацоўвае імунітэт да многіх захворванняў, нават такім грозным, як гіпертанія, атэрасклероз, інфаркт міякарда, інсульт і інш.

У большасці сваім ягады спажываюць у свежым выглядзе, а для працяглага захоўвання іх сушаць або замарожваюць. Рыхтуюць з іх сокі, сіропы, варэнне, жэле, джэмы, павідла, мус, віна, наліўкі і інш

Перавагі ягадных культур
------------------------

Ягадныя культуры маюць шэраг пераваг у параўнанні з іншымі пладовымі культурамі. Да іх ставяцца ранняе ўступленне ў плоданашэнне пасля пасадкі, раннія тэрміны паспявання пладоў (напрыклад, бружмель сіні, лічыцца самай хуткаспелай пладовай культурай), высокія і рэгулярныя ўраджаі, невялікі кампактны памер раслін, высокі ўзровень пластычнасці ягадных культур у залежнасці ад глебава-кліматычных умоў вырошчвання, адносная лёгкасць вегетатыўнага размнажэння сартоў (разеткамі, атожылкамі, адводкамі, тронкамі, вусамі).

Недахопы ягадных культур
------------------------

У ягадных культур маюцца свае недахопы. Так, напрыклад, плады з-за тонкай далікатнай скуркі не падлягаюць працягламу захоўванню, хутка страчваюць спажывецкія якасці пасля збору ўраджаю, малатранспартабельныя. Большасць ягадных культур моцна паражаюцца хваробамі і шкоднікамі. Ягадныя культуры не адрозніваюцца даўгавечнасцю.

Найбольш распаўсюджаныя ягадныя культуры
----------------------------------------

* якія культывуюцца:
	+ суніцы
	+ парэчкі
	+ маліна
	+ агрэст
	+ буякі
	+ абляпіха
	+ бружмель ядомы
	+ актынідыя
* дзікарослыя:
	+ журавіны
	+ брусніцы
	+ чарніцы

Літаратура
----------

* Сорта плодовых и ягодных культур. — М. 1953.
* Исачкин А. В. Сортовой каталог ягодных культур России. — М: ООО «Издательство Астрель»: ООО «Издательство АСТ», 2003. — 413 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-17-018485-9.
* Лесные ягоды в саду и огороде. Практическое пособие. — Ростов н/Д: изд-во «Проф-Пресс», 2001. — 192 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-88475-443-4.
**Дастан** — эпічны жанр у літаратурах і фальклоры народаў Блізкага і Сярэдняга Усходу, Сярэдняй і Паўднёва-Усходняй Азіі — пераважна апрацоўка казачных сюжэтаў, легендаў і паданняў. Бываюць паэтычныя і празаічныя — часцей — гэта проза з вершанымі ўстаўкамі. Дастану ўласцівы гіпербалізацыя, ідэалізацыя героя, фантастычныя і прыгонніцкія сітуацыі, рамантычна-любоўныя сюжэтныя лініі, славесныя і сюжэтныя клішэ. У класічных персідскіх, таджыкскіх і цюркамоўных літаратурах дастанамі называюць асобныя раманічныя паэмы («Хасроў і Шырын», «Лейлі і Меджнун» Нізамі), раздзелы з вялікіх эпічных твораў (напрыклад, з «Шахнамэ» Фірдаусі).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Назаранка.
**Барыс Мікалаевіч Назаранка** (14 мая 1918, Таганрог — студзень 2000) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Член КПСС з 1948 года. Пражываў у Мінску.

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1956 годзе. Працаваў у архітэктурна-будаўнічых арганізацыях Растоўскай вобласці, на будаўніцтве рудняў у Данбасе, галоўным архітэктарам Бабруйска, раённым архітэктарам, начальнікам аддзела ў ГалоўАПУ Мінгарвыканкама, ва Упраўленні па будаўніцтве і архітэктуры Мінаблвыканкама, начальнікам праектна-канструктарскага бюро Мінгандлю БССР, з 1967 па 1978 г. — галоўным спецыялістам тэхаддзела БелНДІдзіпрасельбуда.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1957 года.

Творчасць
---------

Аўтар, сааўтар праектаў парку і сквера ў Бабруйску, жылых дамоў у Асіповічах, прафілакторыя, клуба, жылых дамоў у калгасе «Зара», планіроўкі пасёлкаў ЦЭЦ-2, аўтазавода ў Мінску, забудовы цэнтра г.п. Іванава Брэсцкай вобласці, пасёлка Шчыткавічы Старадарожскага, Новы Двор Шчучынскага раёнаў (1950—1977).

Артыкулы ў часопісах і газетах па пытаннях сельскага будаўніцтва.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны I і II ступені (1943, 1988), Чырвонай Зоркі (1942), медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Назаренко Борис Николаевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-245749 |
**Гняздоўкавыя** (*Nidulariaceae*) — сямейства грыбоў, якое ўваходзіць у парадак *Agaricales*.

Біялагічнае апісанне
--------------------

Пладовыя целы гастэроідныя  (руск.) (бел. звычайна шматлікія, але не зрослыя, спачатку шарападобнай, затым чашападобнай формы, невялікія, 0,5—1,5 см у дыяметры, 0,4—0,8 см у вышыню. Глеба  (руск.) (бел. складаецца з адной або некалькіх, аддзеленых адзін ад аднаго перыдыёляў, якія вонкава нагадваюць птушыныя яйкі. Перыдыёлы ў родаў *Nidula* і *Nidularia* карычневага колеру, у *Cyathus* яны чорныя, а ў *Crucibulum* чорныя перыдыёлы пакрытыя белай абалонкай. Базідыі чатырох- або васьміспоравыя, споры нярэдка даволі буйныя, гіялінавыя, цыліндрычнай або эліптычнай формы, з гладкай паверхняй.

Экалогія
--------

Прадстаўнікі сямейства — касмапаліты  (руск.) (бел. большай часткай сапратрофы, якія атрымліваюць патрэбныя рэчывы з раслінных рэшткаў.

Таксанамія
----------

### Сінонімы

* Cyathaceae Viégas 1945, nom. inval.

### Роды

* Crucibulum Tul. & C. Tul. 1844
* Cyathus Haller 1768 — Кілішак
* Nidula V.S. White 1902
* Nidularia Fr. & Nordholm 1817 — Гняздоўка

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Pegler, D.N.; Laessoe, T.; Spooner, B. British puffballs, earthstars and stinkhorns. — 1995. — С. 56. — 265 с. — ISBN 0947643818.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · Mycobank · NCBI · Tropicos · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779556791, 2910600160 |