recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гарагляд.
**Леанід Іванавіч Гарагляд** (1916 — 1986) — генерал-маёр Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1948).

Біяграфія
---------

Магіла Гарагляда на Кунцаўскіх могілках Масквы.
Леанід Гарагляд нарадзіўся 13 красавіка 1916 года ў горадзе Асхабаде (цяпер — Ашгабат, Туркменістан) у сям’і чыгуначніка. Па нацыянальнасці беларус. Скончыў рабфак і аэраклуб у Варонежы, працаваў электраманцёрам.

У 1934 годзе Гарагляд быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. Скончыў Арэнбургскую ваенную авіяцыйную школу лётчыкаў  (руск.) (бел.. Участвовал у савецка-фінскай вайне. У чэрвені 1941 года скончыў Ваенна-Паветраную інжынерную акадэмію імя Жукоўскага  (руск.) (бел.. З кастрычніка таго ж года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Прымаў удзел у боях на Паўднёвым, Варонежскім, Паўднёва-Заходнім, 1-м і 2-м Украінскіх франтах. Удзельнічаў у боях пад Варонежам, Сталінградскай бітве. З лета 1943 года ў званні падпалкоўніка Гарагляд камандаваў 205-й знішчальнай авіядывізіяй, якая ў кастрычніку 1944 года была пераўтворана ў 22-ю гвардзейскую знішчальную авіяцыйную дывізію 6-га гвардзейскага знішчальнага авіяцыйнага корпуса  (руск.) (бел..

Да мая 1945 года Гарагляд здзейсніў 132 баявых вылеты, прыняў удзел у 53 паветраных баях, збіўшы 15 самалётаў праціўніка асабіста і яшчэ 6 — у саставе групы. Усяго ж за час вайны здзейсніў 146 баявых вылетаў, апошні з якіх — на Берлін.

Указам Прэзідыума Вярхоўнай Парады СССР ад 23 лютага 1948 года за «мужнасць і воінскую доблесць, праяўленыя ў гады Вялікай Айчыннай вайны» гвардыі падпалкоўнік Леанід Гарагляд быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» за нумарам 8307.

Пасля заканчэння вайны працягваў службу ў Савецкай Арміі. У 1950 годзе Гарагляд скончыў Ваенную акадэмію Генеральнага штаба. Удзельнічаў у стварэнні і падрыхтоўцы першага атрада савецкіх касманаўтаў. З 1961 года служыў у Генеральнай інспекцыі Ваенна-паветраных сіл. У 1976 годзе ў званні генерал-маёра авіяцыі Гарагляд быў звольнены ў запас. Жыў у Маскве.

Леанід Іванавіч Гарагляд памёр 12 ліпеня 1986 года, Панаваны на Кунцаўскіх могілках  (руск.) (бел. Масквы.

Узнагароды
----------

Быў таксама ўзнагароджаны пяццю ордэнамі Чырвонага Сцяга, двума ордэнамі Суворава 2-й ступені, ордэнам Айчыннай вайны 1-й ступені, трыма ордэнамі Чырвонай Зоркі, ордэнам «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР» 3-й ступені і шэрагам медалёў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Горегляд Леонид Иванович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 162. — 737 с.
2. ↑  Леанід Іванавіч Гарагляд на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь. — М.: Воениздат.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мінько.
**Леанід Іосіфавіч Мінько** (15 кастрычніка 1926, в. Скарабагатаўшчына, Мінскі павет, БССР) — беларускі этнограф. Кандыдат гістарычных навук (1965).

Біяграфія
---------

Закончыў Мінскі педагагічны інстытут (1955). У 1955—1959 гг. працаваў у школе, у 1963—1992 гг. у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН Беларусі. Даследуе побыт і духоўную культуру беларусаў. Аўтар кніг «Народная медыцына Беларусі» (1969), «Знахарства» (1971), «Забабоны і прыкметы» (1975), сааўтар кніг «Народная сельскагаспадарчая тэхніка беларусаў» (1974), «Змены ў побыце і культуры сельскага насельніцтва Беларусі» (1976), «Пытанні этнаграфіі і фалькларыстыкі», «Помнікі народнай архітэктуры і побыту Беларусі» (1979), «Грамадскі, сямейны побыт і духоўная культура насельніцтва Палесся» (1987), «Беларусы» (1998).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мінько Леанід Іосіфавіч // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Дзяржынскага р-на. — Мн.: БелТА, 2004. — С. 607. — 704 c.: іл. — ISBN 985-6302-64-1.
**Таццяна Зіненка** (4 сакавіка 1960, Казахстан — 1 лютага 2011, Барысаў) — беларуская пісьменніца.

Біяграфія
---------

Дзяцінства правяла ў вёсцы Зачысце Барысаўскага раёна. Закончыла Зачысцкую школу, філалагічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Да 1994 года працавала выкладчыцай беларускай мовы і літаратуры ў роднай вёсцы і школах Барысава.

Пісаць пачала ў сярэдзіне 1970-х гадоў. У маладосці атрымала вядомасць як аўтар таленавітых лірычных вершаў. Друкавалася ў «Камуністычнай працы» і многіх рэспубліканскіх газетах і часопісах, зборніках «Дні паэзіі». Першыя вершы таленавітай паэткі — пра сваіх землякоў, у тым ліку пра касманаўта Уладзіміра Кавалёнка.

З сярэдзіны 1980-х актыўна ўдзельнічала ў грамадска-культурным і палітычным жыцці Беларусі. Вядомасці дадаў яе верш «Двухмоўе», надрукаваны пры канцы 1980-х гадоў у «Настаўніцкай газеце» як узор «нацыяналізму і экстрэмізму»:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| 
Дзе той філосаф, дзе ён, дзе?
Што распаўсюджвае выслоўе,
Што беларускай грамадзе
Не мова трэба, а двухмоўе?
 | "|

Аўтар разгромнага артыкулу пра верш сцвярджаў: па віне людзей з падобнымі поглядамі і здараюцца «такія канфлікты, як у Карабаху». У выніку рэдакцыя атрымала мноства лістоў у падтрымку Зіненкі і мусіла публічна прабачыцца.

Выступала на першых «Дзядах» 30 кастрычніка 1988 года, дзе прачытала свой верш «Паўстань!».

У 1990-х захварэла на алкагольную залежнасць. Яе, вядомую і таленавітую аўтара, абмінулі ўвагай ледзь не ўсе магчымыя зборнікі і анталогіі. Пасля смерці паэткі мясцовыя сябры і таварышы выдалі невялічкі зборнік яе вершаў «Плакала дзяўчынка» («Ковчег», 2013).

Паэзія Зіненка ў 2018 годзе публікавалася ў часопісе «Дзеяслоў» і штомесячніку «Літаратурная Беларусь». Там жа друкаваліся і ўспаміны пра яе. У 2019 годзе выйшла другая яе кніга «Гарчэйшае пітво».

Творы
-----

* «Званы памяці» (калектыўны зборнік)
* 2013 — Плакала дзяўчына (збор вершаў)
* 2019 — Гарчэйшае пітво (збор вершаў, успаміны), выд. Медысонт ISBN 978-985-7228-07-2

Ацэнкі
------

Крытыкі адносяць яе да «выклятых паэтаў», такіх яе, Анатоль Сыс, Міхась Стральцоў, Мікола Купрэеў.

Пісьменніца Алена Брава сказала: «Калі б паэзія ўзводзіла сваіх верных дачок у ранг святых, Таццяна была б кананізаваная як шчаслівая пакутніца».

Зноскі
------

1. 1 2  Нам час разлучацца, а рук не разняць, Літаратурная Беларусь, 28-02-2014
2. ↑  Чалавек здабывае песню на сваім мячы, Дар’я Смірнова. Звязда
3. ↑  *Уладзімер Арлоў*. Імёны Свабоды…

Літаратура
----------

* *Уладзімер Арлоў*. Імёны Свабоды. — 4-е выд. дап. — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2020. — 826 с.: іл. (Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе) ISBN 978-0-929849-83-6

Спасылкі
--------

* Старонка памяці пісьменніцы Архівавана 30 верасня 2020.
* Чалавек здабывае песню на сваім мячы, Дар’я Смірнова. Звязда
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Паплаўская.
**Таццяна Віктараўна Паплаўская** (нар. 11 лютага 1949, Адэса, Украіна) — беларускі мовазнавец. Доктар філалагічных навук (1996).

Біяграфія
---------

Скончыла Мінскі інстытут замежных моў (1971), з 1976 года працуе ў ім (з 1996 года загадчык кафедры). Навуковыя працы па фанетыцы, камунікатыўнай і функцыянальнай лінгвістыцы: «Параўнальная тыпалогія англійскай і беларускай моў» (1983, з В. А. Няхай), «Сегментная фанетыка і прасодыя вуснага маўлення» (1993), «Маўленчы рытм у сінхраніі і дыяхраніі» (1995)

Зноскі
------

1. 1 2 3

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 12. — С. 66. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0198-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Алісевіч.
**Таццяна Генадзеўна Алісе́віч** (нар. 22 студзеня 1969, в. Старая Дуброва, Акцябрскі раён, Гомельская вобласць) — беларуская спартсменка (лёгкая атлетыка, сямібор’е). Майстар спорту Беларусі міжнароднага класа (2000).

Скончыла ў 1993 годзе Акадэмію фізічнага выхавання і спорту. Уладальніца Кубка Еўропы (1995, 2000, 2005), сярэбраны прызёр у камандным заліку (1996, 2003), бронзавы прызёр у асабістым заліку (2000). З 1991 года спартсмен-інструктар Камендатуры забеспячэння Дзяржаўнага камітэта пагранічных войскаў Рэспублікі Беларусь, член нацыянальнай зборнай каманды Беларусі.

Зноскі
------

1. ↑  Tatsiana Alisevich // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>

Літаратура
----------

* Алисевич Татьяна Геннадьева // Рэгіёны Беларусі: энцыклапедыя. У 7 т. = Регионы Беларуси: энциклопедия. В 7 т. (руск.) / Т. В. Белова (гл. ред.). — Мн.: БелЭн, 2012. — Т. 3. Гомельская область. В 2 кн. Книга 1. Aбрамов — Липово. — 398 с. — 2 500 экз. — ISBN 978-985-11-0617-8.
Бярэзінскае зледзяненне
**Бярэ́зінскае зледзяне́нне** — другое раннеантрапагенавае зледзяненне на тэрыторыі Беларусі. Наступіла пасля белавежскага міжледавікоўя. Адбылося каля 480—390 тысяч гадоў назад. Ледавік насунуўся са Скандынавіі і ўкрыў амаль усю тэрыторыю Беларусі (магчыма, за выключэннем крайняга паўднёвага ўсходу). У час адной са стадый бярэзінскага зледзянення часткова сфарміраваліся Гродзенскае, Навагрудскае, Мінскае і іншыя краявыя ўзвышшы Беларускай грады.

Марэнныя, канцова-марэнныя, водна-ледавіковыя, азёрна-ледавіковыя і перыгляцыяльныя адклады дасягаюць магутнасці больш за 200 м. Марэны складзены пераважна з суглінкаў, супескаў, пяскоў і жвіру з валунамі, маюць шэры, шэра-зялёны і блакітна-шэры колер, уключаюць адорвені мелу і інш. даледавіковых адкладаў. Найбольш пашыраны на паўднёвым захадзе, захадзе і ў цэнтральнай частцы тэрыторыі Беларусі, на поўдні захаваліся ў ледавіковых лагчынах, на паверхню выходзяць у далінах Нёмана, Дняпра і Сажа.

Бярэзінскае зледзяненне адпавядае англійскаму і эльстэрскаму ў Заходняй Еўропе, міндэльскаму-2 у Альпах, санскім зледзяненням Польшчы і окскаму на тэрыторыі Расіі.

Літаратура
----------

* Бярэзінскае зледзяненне. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
**Капскія горы** — горы ў ПАР, на крайнім поўдні Афрыкі, якія працягнуліся ад ракі Уліфантс да горада Порт-Элізабет. Горная сістэма складаецца з некалькіх паралельных хрыбтоў, сярод якіх вылучаюцца Кедравыя горы, хрыбты Лангеберг, Свартберг, Пікетберг, Кадэльберг і інш. Вышэйшым пунктам з’яўляецца гара Севенвікспуртпік (2325 м).
Капскія горы сфармаваліся ў верхнім палеазоі. Іх з’яўленне звязана з утварэннем протакантынента Пангея ў познім карбоне і пермскім перыядзе. Знешні выгляд гор вызначаецца спалучэннем скальных масіваў з кварцытаў і пясчанікаў і далін, утвораных гліністымі сланцамі ў чацвярцічным перыядзе.
Размяшчэнне Капскай правінцыі
**Капская правінцыя** (англ.: The Cape of Good Hope Province, Cape Province; афрыкаанс — Kaapprovinse) — у 1910—1994 гадах найбольшая па плошчы правінцыя Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі са сталіцай у горадзе Кейптаўне.

Правінцыя створана ў 1910 і першапачаткова ўключала Капскую калонію і некалькі меншых раёнаў: Брытанскі Бечуаналенд (англ.: British Bechuanaland, не блытаць з пратэктаратам Бечуаналенд, зараз Батсвана), Усходні Грыкваленд (англ.: Griqualand East) і Заходні Грыкваленд (англ.: Griqualand West).

З усіх правінцый Капская была адзінай, дзе каляровыя (як завуць у ПАР прадстаўнікоў змяшанай расы) мелі права голаса. Аднак, гэта права было адменена з прыходам да ўлады ў 1948 Нацыянальнай партыі, якая абвясціла апартэід сваёй афіцыйнай палітыкай.

У 1994 Капская правінцыя падзелена на 3 меншыя правінцыі: *Заходнюю Капскую*, *Усходнюю Капскую* і *Паўночную Капскую*. Невялікая частка тэрыторыі пры гэтым перайшла да *Паўночна-заходняй правінцыі*.

Гл. таксама
-----------

* Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел ПАР
* Капская каляіна


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 63167-X · LCCN: n81056644 · SUDOC: 027377857 · VIAF: 22148120436794790133, 158868223 |
**Бессмяротны полк** — міжнародная грамадская акцыя, што праводзіцца ў Расіі і шэрагу краін блізкага і далёкага замежжа ў Дзень Перамогі, падчас якой удзельнікі ідуць калонай і нясуць транспаранты з фотапартрэтамі сваіх сваякоў, якія змагаліся супраць фашызму ў Вялікай Айчыннай вайне, а таксама запісваюць сямейныя гісторыі сваіх герояў, якія перамаглі фашызм у Народным летапісе на сайце руху «Бессмяротны полк».

Рух «Бессмяротны полк» у сучасным выглядзе быў ініцыяваны ў 2011 годзе ў Томску журналістамі Сяргеем Лапенковым, Сяргеем Калатоўкіным і Ігарам Дзмітрыевым. Тамсама, у Томску, народны рух атрымаў назву «Бессмяротны полк», быў створаны Статут Палка, у якім сфармуляваны прынцыпы руху як некамерцыйнай, непалітычнай, недзяржаўнай грамадзянскай ініцыятывы. Раней падобныя акцыі пад іншымі назвамі праходзілі ў іншых гарадах краіны. Такія мерапрыемствы адбыліся ў 2004—2006 гадах у Кузбасе (у гарадах Новакузнецку і Пракоп’еўску) і ў 2007 годзе — у Цюмені. Цяпер народны рух ахапляе 64 дзяржавы і тэрыторыі.

Зноскі
------

1. 1 2  Устав полка **(нявызн.)**.  // Сайт акции «Бессмертный полк». Праверана 21 красавіка 2015.
2. ↑  Видео инструкция. Как создавать Семейные Истории на сайте Бессмертного Полка moypolk.ru  Архівавана 8 мая 2017.
3. ↑  *Набатникова, Марина.* С портретом прадеда. Как встать в ряды «Бессмертного полка»? // *Аргументы и факты*. — 2014. — № 17 (1746) за 23 апреля. — С. 58.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Бессмяротны полк на Вікісховішчы |

* Афіцыйны сайт акцыі «Несмяротны полк»

### Фота і відэа

* Видео марша «Бессмертный полк» на Красной площади в Москве 9 мая 2015
* Гимн Бессмертного полка
* Видео марша «Бессмертный полк» в г. Силламяэ (Эстония) 9 мая 2016 года
* Бессмертный полк России 2016
* Как создавался Бессмертный Полк. Специальный репортаж
* Первый Бессмертный Полк. Томск. 9 мая 2012 года
* Бессмертный полк шагает по стране. Видеообзор 2014 года
* Семейная летопись на сайте Бессмертного Полка
**Бестла** (ісл.: Bestla) — у скандынаўскай міфалогіі веліканша з роду ётунаў, дачка Бёльторна. Выйшла замуж за Бёра, сына Буры. Вядомая тым, што з’яўляецца маці Одзіна і яго братоў Вілі і Ве («Старэйшая Эда»). Лічыцца, што яна маці ўсіх асаў.

Імя волаткі старажытнае. Яно паходзіць з фрызскай мовы ад слова *bóst* «жонка». У гэтым выпадку імя Буры разумеецца як «бацька», «прабацька», а Бёр як «сын», жонкай якога была Бестла. Па іншай версіі ад прагерманскага слова *\*bastilón* «што дае кару» праз старажытнаскандынаўскае слова *bastr* «луб» і *bestisíma* «лыка» імя звязваецца з міфам аб паходжанні свету ад дрэва. Магчыма, Бестла — луб дрэва Ігдрасіль, на якім Одзін перарадзіўся, прынёсшы самога сябе ў ахвяру сваёй дзідай Гунгнір, як распавядае паэма Прамовы Высокага.

Зноскі
------

1. ↑  Simek (2007), sid 35f.
2. 1 2  McKinnell (2014), sid 133.
3. ↑  Lindow (2001), sid 77.

Літаратура
----------

* Lindow, John (2001), *Norse Mythology: A Guide to the Gods, Heroes, Rituals, and Beliefs,* Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515382-8
* McKinnell, John (2014), *Essays on Eddic Poetry,* University of Toronto Press. ISBN 978-1-4426-1588-5
* Simek, Rudolf (2007), *Dictionary of Northern Mythology,* DS Brewer. ISBN 978-0-85991-513-7
**Бессмяроцце** — мемарыяльны комплекс ў Гарадку. Знаходзіцца на вайсковых могілках на плошчы Леніна.

Гісторыя
--------

У 1974 годзе на вайсковых могілках створаны мемарыяльны комплекс (арх. Ю. Градаў, Л. Левін, С. Наўмывакін, скульпт. Ю. Патапаў). На вайсковых могілках пахавана больш 5 тысяч савецкіх воінаў, загінуўшых у баях за вызваленне горада і раёна. Сярод пахаваных — Героі Савецкага Саюза А. І. Дыдышка, П. П. Зюбін, В. А. Талкачоў і генерал-маёр М. М. Каржанеўскі.

Апісанне
--------

Размешчаны на прамавугольным участку, мае сіметрычна-восевую планіроўку. Абапал цэнтральнага ўвахода пастаўлены абліцаваныя мармуровымі плітамі стэлы — выцягнутыя па гарызанталі паралелепіпеды з урэзанымі ў іх жалезабетоннымі клінамі з памятнымі надпісамі. У цэнтры вымашчаны паліраванымі мармуровымі плітамі невысокі квадратны подыум, на якім скампанавана пяціканцовая зорка. У цэнтры зоркі — Вечны агонь. На адным з 4 вуглоў подыума пастаўлены невысокі каменны блок. Такой жа формы каменныя блокі ўстаноўлены ўздоўж прамавугольных газонаў мемарыяла. Комплекс завершаны ўстаноўленым на чатырохгранным пастаменце бронзовым бюстам камандзіра 26-й гвардзейскай Усходне-Сібірскай стралковай дывізіі гвардыі генерал-маёра М. М. Каржанеўскага.

* 
* 
* 
* 
* 
*

Літаратура
----------

* Дзергачова, В. Д. Удзячныя сэрцы, клапатлівыя рукі / В. Д. Дзергачова // 3. Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. — 1975. — № 1. — С. 59-60.
* Мемарыяльны комплекс на вайсковых могілках // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал. С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мн. 1985. — С. 203—204.
Серыя беспарадкаў і акцый пратэсту ў Паўднёва-Афрыканскай Рэспубліцы пачалася ўвечары 9 ліпеня 2021 года ў правінцыі Квазулу-Натал. Увечары 11 ліпеня 2021 года беспарадкі таксама распаўсюдзіліся на правінцыю Гаўтэнг. Беспарадкі пачаліся ў адказ на арышт былога прэзідэнта ПАР Джэйкаба Зумы за непавагу да суду з-за яго адмовы даць паказанні камісіі, якая расследуе абвінавачванні ў карупцыі. Першапачаткова беспарадкі ўяўлялі з сябе акцыі пратэстаў прыхільнікаў Зумы ў Квазулу-Натале, але пазней яны перараслі ў шырокамаштабныя рабаванні і акты гвалту ў правінцыях Квазулу-Натал і Гаўтэнг. Па стане на 22 ліпеня ў беспарадках загінула 337 чалавекі і 2300 былі арыштаваныя.
Paбoтa варытара
**Бесступеньчатая перадача** — механізм для плаўнай змены частаты вярчэння вядзёнага вала ў транспартных машынах, станках, прыладах; частка варыятара.

Адрозніваюць механічныя і электрычныя бесступеньчатыя перадачы. У залежнасці ад віду перадавальных звёнаў механічныя бесступеньчатыя перадачы бываюць з вадкім рабочым звяном (гідраўлічныя), з гнуткім (раменныя і ланцуговыя) і жорсткім звёнамі. Паводле характару работы перадачы з гнуткім і жорсткім звёнамі падзяляюцца на фрыкцыйныя (трэння) і зачэплівання, бесперапыннага дзеяння і імпульсныя.

Электрычная бесступеньчатыя перадачы выконваецца па сістэме генератар — рухавік. Яны выкарыстоўваецца ў транспартных машынах і інш. для перадачы вялікіх магутнасцяў (гл. электрычны прывод).

Выкарыстанне бесступеньчатых перадач павышае прадукцыйнасць машын, паляпшае магчымасці кіравання.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4206599-9 · LCCN: sh2017002989 · Microsoft: 193235527 |
Папружная арка цыліндрычнага скляпення
**Папружная арка** — апорная канструкцыя перакрыцця, якая ўспрымае нагрузку скляпення або купала і перадае яе на слупы, сцены, пілястры, лапаткі, контрфорсы; від канструкцыйнай аркі. Бываюць паўцыркульныя і спічастыя (у гатычных збудаваннях). Папружныя аркі расчляняюць скляпенне на шэраг квадратных або прамавугольных у плане ўчасткаў. З’яўляюцца адным з элементаў рытму і маштабу ў інтэр’еры. У некаторых пабудовах дэкарыраваны лепкай, кесонамі, арнаментальна-дэкаратыўнай размалёўкай.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Папружная арка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бялан.

**Таццяна Валер’еўна Бялан** (нар. 10 лістапада 1982, Мінск) — беларуская гімнастка, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 2000 года па мастацкай гімнастыцы ў групавым мнагаборстве, чэмпіёнка свету 1998 года ў групавым мнагаборстве. Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (1998).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 10 лістапада 1982 года ў Мінску.

Ва ўзросце 11 гадоў стала майстрам спорту. Першым поспехам Таццяны стала перамога на чэмпіянаце свету ў 1998 годзе ў групавым мнагаборстве. У 1999 годзе Таццяна ў складзе каманды заваявала бронзавыя медалі на чэмпіянаце свету ў камандным мнагаборстве і групавых практыкаваннях з абручамі і стужкамі, а таксама сярэбраны медаль у практыкаваннях з 5 мячамі.

На Алімпійскіх гульнях 2000 года каманда Беларусі ў склад якой увайшлі Таццяна Ананька, Таццяна Бялан, Ганна Глазкова, Ірына Ільянкова, Марыя Лазук, Вольга Пужэвіч заваявала сярэбраны медаль у групавым практыкаванні.

Пасля Алімпійскіх гульняў Таццяна пакінула вялікі спорт, працавала ў танцавальным шоу ў Кітаі да 2008 года, пасля чаго стала трэнерам у школе алімпійскага рэзерву.

Узнагароды
----------

* Заслужаны майстар спорту Рэспублікі Беларусь (1998).

Зноскі
------

1. ↑  Где вы теперь, кто вам целует пальцы?

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIG · Olympedia |
**Шчытоўка коскападобная**, **Шчытоўка яблыневая коскападобная** (*Lepidosaphes ulmi*) — від паўцвердакрылых насякомых са сямейства шчытовак (*Coccidae*), атрада раўнакрылых хобатных, шкоднік многіх пладовых культур, лясных парод і кустоў. Распаўсюджаны ў раёнах росту яблыні.

Апісанне
--------

Цела даўжынёй 0,8 — 1,5 мм знаходзіць пад шчытком (каля 3 мм), які ў самкі карычнева-буры, часта нагадвае коску, у самца часам светла-карычневы.

Спосаб жыцця
------------

Харчуецца ляснымі пародамі і кустамі. Сустракаецца на яблынях. Адкладае яйкі ў кару ў жніўні. Лічынкі, якія жывуць пад карой, харчуюцца сокамі дрэва.

Яйкі (па 20 — 90 шт.) адкладваюць у жніўні пераважна на маладой кары дрэў. Пасля іх зімоўкі (пад шчытком самкі) адраджаюцца лічынкі («бадзяжкі») якія распаўзаюцца па галінах, прысмоктваюцца да іх, харчуюцца сокамі расліны і пашкоджваюць пры гэтым камбій і клеткі камбіяльнай зоны. Меры барацьбы прафілактычныя і хімічныя.

Зноскі
------

1. ↑  БЭС-Большая Советская Энциклопедия, *Яблонная запятовидная щитовка*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777240801 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Шчыт, значэнні.
Шчыт ратушы ў Старгардзе-Шчэцінскім, Польшча **Шчыт** — трох- або шматвугольны тарцовы франтон падоўжанага збудавання. Варыянтам шчыта з’яўляецца вімперг.

Характэрны для традыцыйнага дойлідства Беларусі, дзе з’яўляўся асноўным элементам мастацкага аздаблення збудавання. Ад зруба шчыт аддзяляўся прычолкамі, якія асноўваліся на доўгіх выпусках бярвенняў верхняга вянка зруба ці траме. Звычайна афармляўся дэкаратыўнай шалёўкай разнастайных малюнкаў. Старажытным элементам шчыта з’яўляецца вільчык у выглядзе галоў птушак ці жывёл.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларускае народнае жыллё / [Э. Р. Сабаленка і інш.] ; рэдактар В. К. Бандарчык ; Акадэмія навук БССР, Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск: Беларуская навука, 1973. — 125 с. — 2 250 экз.
* *Щипец (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4157331-6 · Microsoft: 2780545010 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Савік.
**Мікалай Пятровіч Савік** (23 ліпеня 1937, г. Дзяржынск, цяпер Мінская вобласць) — беларускі вучоны-кібернетык, публіцыст, член Міжнароднай акадэміі інфармацыйных тэхналогіяў (1997).

Біяграфія
---------

У 1954 годзе Мікалай Савік закончыў Дзяржынску школу № 1 Мінскай вобласці, скончыў БДУ (1959). З 1959 года ў Інстытуце матэматыкі і вылічальнай тэхнікі, з 1977 года ў Інстытуце тэхнічнай кібернетыкі АН БССР. Прымаў удзел у стварэнні першай у СССР шматпраграмнай вылічальнай сістэмы «Мінск-22», а таксама вымяральна-вылічальных комплексаў і сістэмы калектыўнага карыстання аўтаматызаваных даследаванняў і навукова-тэхнічных эксперыментаў для шэрагу навукова-даследчых інстытутаў АН Беларусі. Аўтар больш за 500 навуковых, навукова-папулярных, публіцыстычных артыкулаў і нарысаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Савік Мікалай Пятровіч // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Дзяржынскага р-на. — Мн.: БелТА, 2004. — С. 609. — 704 c.: іл. — ISBN 985-6302-64-1.
**Арэ́нда** (польск.: arenda ад лац.: arrendare — аддаваць у наймы) — маёмасны наём (дагавор), паводле якога ўласнік маёмасці (арэндадавец) здае арандатару сваю маёмасць на часовае карыстанне за пэўную плату. Арандатарамі могуць выступаць юрыдычныя асобы (прадпрыемствы, установы і арганізацыі) і асобныя грамадзяне, арэндадаўцамі — любы ўласнік маёмасці ці органы, арганізацыі, упаўнаважаныя уласнікам. Адносіны арандатара і арэндадаўца рэгламентуе заключаны паміж імі дагавор, які прадугледжвае склад і кошт маёмасці, што перадаецца ў арэнду, парадак яе перадачы, памер арэнднай платы, тэрмін арэнды, абавязкі і правы арандатара і інш. Здаючы маёмасць у арэнду, арэндадавец застаецца яе уласнікам. Арандатар з’яўляецца уласнікам атрыманых прадукцыі і даходаў, якімі ён, заплаціўшы прадугледжаную дагаворам арэндную плату, можа самастойна распараджацца. Арандатар са згоды арэндадаўца можа поўнасцю ці часткова выкупіць арандаваную маёмасць на ўмовах, прадугледжаных дагаворам.

Гісторыя
--------

Арэнда ўзнікла ў рабаўладальніцкім грамадстве як арэнда зямлі: землеўладальнікі (латыфундысты) перадавалі яе для апрацоўкі рабам і беззямельным сялянам, што павышала зацікаўленасць апошніх у лепшых выніках працы і спрыяла ўмацаванню новага спосабу спалучэння эканамічных інтарэсаў уласнікаў зямлі і землекарыстальнікаў. Пазней арэнда пашыралася на іншыя сродкі вытворчасці, набыла новыя формы — арэнднае прадпрыемства, арэндны падрад, лізінг.

Беларусь
--------

На Беларусі ў дасавецкі час пераважала арэнда зямлі. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года з ліквідацыяй прыватнай уласнасці на зямлю і інш. сродкі вытворчасці арэндная форма гаспадарання была спынена. Адноўлена на пачатку 1920-х гг. у час ажыццяўлення новай эканамічнай палітыкі з мэтай паскарэння сацыяльна-эканамічнага развіцця. За 1921—1926 гадах у арэнду здадзена 620 прамысловых прадпрыемстваў, з іх 536 дробных і 90 буйных (пераважна харчасмакавай, гарбарнай, лесапільнай, смалакурна-шкіпінарнай і цагельнай прамысловасці). З перамогай сацыялістычнага ўкладу ў эканоміцы арэндная форма гаспадарання была зноў спынена.

З канца 1980-х гг. арэнда развіваецца як адзін з кірункаў раздзяржаўлення  (руск.) (бел. ўласнасці. Прыняты Вярхоўным Саветам Беларусі ў 1990 годзе закон аб арэндзе дазваляе арандаваць зямлю, інш. прыродныя рэсурсы, асноўныя сродкі вытворчасці, а таксама прадпрыемствы і арганізацыі ці іх асобныя падраздзяленні. Для аховы інтарэсаў арандатараў створаны Беларускі саюз прадпрымальнікаў і арандатараў.

Літаратура
----------

* Арэнда // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Троіцкая царква.
**Свята-Троіцкая царква** — мураваны праваслаўны храм у горадзе Гарадку Віцебскай вобласці, пабудаваны ў 1999 годзе паводле праекта архітэктара Ю. Г. Сакалоўскага на аснове папярэдняй царквы.

Архітэктура
-----------

Вырашана прамавугольным у плане аб’ёмам з паўкруглай апсідай. Накрыта пакатым 4-х схільным дахам, над якім узвышаецца 8-гранны барабан зграбных прапорцый са сферычным купалам, узведзеным на нізкі чацверыковы пастамент. Да асноўнага аб’ёму далучана званіца. Бакавыя фасады асіметрычна расчлянёны лучковымі аконнымі праёмамі.

У архітэктуры выкарыстаны класіцыстычныя рудыменты папярэдняга будынка — перамычкі з замковым каменем аконных праёмаў, вуглавая рустоўка, сферычны купал.

### Інтэр’ер

Прастора інтэр’ера, перакрытая плоскай столлю, пашыраецца за кошт адкрыцця ў яе светлавых кубападобнага і 8-граннага барабанаў па цэнтры даху, якія падтрыманы шырокімі аркамі. Апсіда вылучана мураванай перагародкай, на якой створаны драўляны іканастас. Над уваходам хоры на 4 слупах і перакінутай цераз іх аркадзе.

Літаратура
----------

* *Кулагін, А. М.* Свята-Троіцкая царква, г. Гарадок / А. М. Кулагін // Праваслаўныя храмы на Беларусі: энцыклапедычны даведнік. — Мн. 2001. — С. 56.

Спасылкі
--------

* Свята-Троіцкая царква (Гарадок) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Троіцкая царква (Гарадок) на сайце Radzima.org
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Троіцкая царква.
**Свята-Троіцкая царква** — праваслаўны храм у аграгарадку Гарадок Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў цэнтры вёскі ў 1884 годзе з цэглы паводле тыпавога праекта на месцы драўлянага храма 1766 г. Да 1990-х гг. не выкарыстоўвалася.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Будынак чатырохчасткавай аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі: двух'ярусная званіца (васьмярык на чацверыку), прамавугольная ў плане трапезная, кубападобны асноўны аб'ём, паўкруглая апсіда. Галоўны і бакавыя ўваходы вырашаны прамавугольнымі праёмамі з арачнымі парталамі. Арачныя аконныя праёмы ў ліштвах з кілепадобнымі броўкамі.

Інтэр'ер
--------

Унутраная прастора была перакрыта скляпеннямі (не захавалася), над трапезнай — драўляныя хоры.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Троіцкая царква (Гарадок, Маладзечанскі раён)
* Свята-Троіцкая царква (Гарадок, Маладзечанскі раён) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* [ Свята-Троіцкая царква (Гарадок, Маладзечанскі раён)] на сайце Radzima.org
* [ Свята-Троіцкая царква (Гарадок, Маладзечанскі раён)] на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Свята-Раства-Багародзіцкая царква** — мураваны праваслаўны храм у в. Харомск Столінскага раёна Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1995 годзе.

Архітэктура
-----------

Пабудавана з цэглы. Падоўжна-восевую кампазіцыю фарміруюць прамавугольныя ў плане аб’ёмы нізкага прытвора пад бочкавым пакрыццём, трапезнай, малітоўнай залы і апсіды. Маляўнічы сілуэт храма фарміруюць 5 цыбулепадобных купалоў на 4 гранных барабанах, узведзеныя над трапезнай, малітоўнай залай і апсідай. Фасады расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі з арачнымі броўкамі.

Зноскі
------

1. ↑  Раства-Багародзіцкая царква(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Харомск) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Раства-Багародзіцкая царква.
**Свята-Раства-Багародзіцкая царква** — праваслаўны храм у в. Свяча Бешанковіцкага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на паўднёвай ускраіне вёскі.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1895 годзе з цэглы.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры сінадальнага кірунку рэтраспектыўна-рускага стылю. Чатырохчасткавая падоўжна-восевая прасторавая кампазіцыя фарміруецца папярочным прамавугольным аб’ёмам прытвора з двух’яруснай (васьмярык на чацверыку) шатровай званіцай над ім, кароткай трапезнай, кубападобнай малітоўнай залай з шатровым пакрыццём, прамавугольнай апсідай. Уваход вырашаны арачным праёмам у прафіляваным калонным партале. Прафіляванымі пластычнымі ліштвамі дэкарыраваны арачныя вокны. Са старажытнарускага царкоўнай архітэктуры вуглавыя калонкі-бочкі, кілепадобная ліштва праёмаў званіцы. У дэкоры таксама выкарыстаны зубчастыя фрызы, прамавугольныя нішы і круглыя люкарны, магутны пераметральны антаблемент з прафіляваным карнізам на сухарыках.

Зноскі
------

1. ↑  РДГУ, ф. 799, воп. 33, спр. 1480, арк. 12.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Свяча) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Свяча) на сайце Radzima.org
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Троіцкая царква.
**Свята-Троіцкая царква** — праваслаўны храм у в. Бытча (Барысаўскі раён). Размешчана на паўночна-заходняй ускраіне вёскі. Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю.

Гісторыя
--------

Царква ў пачатку XX ст.
Пабудавана ў 1891 г. з цэглы на месцы старога храма. Зруйнавана ў гады Вялікай Айчыннай вайны, адноўлена ў 1990-я гг.

Архітэктура
-----------

Вертыкальнай дамінантай 4-часткавай аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі будынка з'яўлялася 2-ярусная (васьмярык на чацверыку) званіца, спічасты шацёр якой завяршаўся макаўкай і меў слыхавыя кілепадобныя люкарны. Званіца ўрэзана ў папярочны аб'ём прытвора, які праз трапезную далучаецца да кубападобнай малітоўнай залы, накрытай пакатым 4-схільным дахам, які завяршаўся 4-гранным барабанам з цыбулепадобнай галоўкай. У дэкоры выкарыстаны кілепадобныя франтоны і аркі, здвоеныя бочкападобныя паўкалоны, цыбулепадобныя купалы (знесены ў пасляваенны час). Плоскасныя фасады дэкарыраваны філёнгавым фрызам і вуглавымі лапаткамі з шырынкамі, расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі.

### Інтэр'ер

Унутраная прастора царквы складаецца з рознавялікіх, размешчаных па падоўжнай планіровачнай восі памяшканняў прытвора, трапезнай, малітоўнай залы, апсіды. Па баках прытвора і апсіды вылучаны бакоўкі. Памяшканні перакрыты драўлянымі корабамі скляпеннямі і аб'яднаны шырокімі лучковымі аркамі.

### Хрысцільная царква

З правага боку ад храма стаяла хрысцільная царква — прамавугольны ў плане драўляны будынак з апсідным 3-сценкам, накрыты 2-схільным з вальмамі дахам. Над якім узвышаліся 2 макаўкі.

Зноскі
------

1. ↑  РДГА, ф. 799, воп. 33, спр. 320, арк. 141.

Літаратура
----------

Праваслаўныя храмы Беларусі / А. М. Кулагін, З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мн. БелЭн, 2007.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Свята-Троіцкая царква (Бытча) на сайце Radzima.org
* Свята-Троіцкая царква (Бытча) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Раства-Багародзіцкая царква.
**Свята-Раства-Багародзіцкая царква** — мураваны праваслаўны храм у горадзе Свіслач Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Каліноўскага, 2.

Гісторыя
--------

Закладка храма адбылася ў 2001 годзе. Закладку здзейсніў епіскап Гродзенскі і Ваўкавыскі Арцемій. 18 жніўня 2009 года на храм і званіцу былі ўсталяваныя купалы.

26 ліпеня 2013 года, указам архіепіскапа Арцемія на пасаду святара прыходу храма быў прызначаны іерэй Сергій Тарасевіч.

22 чэрвеня 2019 года храм асвяціў арцыпіскуп Арцемій.

Пры храме дзейнічае нядзельная школа.

Зноскі
------

1. ↑  Свислочь. Церковь Рождества Пресвятой Богородицы
2. ↑  Храм Нараджэння Найсвяцейшай Багародзіцы г. Свіслач Архівавана 25 снежня 2019.

Спасылкі
--------

* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Свіслач) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Свята-Раства-Багародзіцкая царква** — мураваны праваслаўны храм у аграгарадку Стары Свержань Стаўбцоўскага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Старая царква
Старая царква, пабудаваная ў апошняй трэці XVIII стагоддзя, была помнікам драўлянага дойлідства. Прастакутны ў плане аб’ём з пяціграннай алтарнай прыбудовай з усходняга боку і двух’яруснай званіцай з заходняга. Завяршэнне званіцы не захавалася. Да алтарнага аб’ёму прымыкаюць две прыбудовы. Асноўны і алтарны зрубы падведзеныя пад агульны высокі дах, які плаўна агінае ўступы аб’ёмаў, навісае над бакавымі прыбудовамі. Сцены царквы гарызантальна ашаляваныя і ўмацаваныя вертыкальнымі сцяжкамі. Прастакутныя вокны размешчаныя ў верхняй частцы сцен. Інтэр’ер зальнага тыпу. Столь плоская. У аб’ёме ніжняга ярусу званіцы вылучаны бабінец з хорамі над уваходам.

Новы мураваны храм пабудаваны на месцы гістарычнай драўлянай царквы з тым жа імем.

Зноскі
------

1. ↑  Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Стары Свержань) Архівавана 22 кастрычніка 2019.
2. ↑  Раства-Багародзіцкая царква
3. ↑  Свята-Раства-Багародзіцкая царква

Спасылкі
--------

* Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Стары Свержань) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Лазянкоўскі палац** (таксама **Палац на вадзе** і **Палац на востраве**) - невялікая камерная рэзідэнцыя апошняга польскага караля Станіслава Панятоўскага на штучным востраве ў Лазянкоўскім парку Варшавы, пабудаваная для яго па праекце Даменіка Мерліна ў стылі ранняга класіцызму ў 1784-95 г. на аснове купальні князёў Любамірскіх (арх. Тыльман Гамерскі, 1683-90). Інтэр'еры палаца з палотнамі пэндзля Рэмбранта і Рубенса былі поўнасцю знішчаны ў гады Другой сусветнай вайны. Рэстаўрацыйна-аднаўленчыя работы скончыліся толькі ў 1964 годзе.

Глядзіце таксама
----------------

* Віляноўскі палац
* Бельведэрскі палац
* Прэзідэнцкі палац
* Уяздоўскі замак

Зноскі
------

Спасылкі
--------

́

* Сайт палацава-паркавага ансамбля ў Лазенках

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 311231834 |
**Міхаіл Захаравіч Пізенгольц** (руск.: Михаил Захарович Пизенгольц; 15 ліпеня 1926, Хойнікі Рэчыцкага павета Гомельскай губерні — 1 красавіка 2003, Масква) — савецкі эканаміст, педагог. Спецыяліст у галіне фінансавай дзейнасці буйных сельскагаспадарчых прадпрыемстваў. Доктар эканамічных навук (1968), прафесар (1968).

Біяграфія
---------

Скончыў эканамічны факультэт Маскоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта (1951). У 1951—1954 гадах інспектар аддзялення Дзяржбанка ў горадзе Бор Горкаўскай вобласці. У 1957—1990 гадах старшы выкладчык, дацэнт, прафесар, загадчык кафедры статыстыкі і бухгалтарскага ўліку Варонежскага сельскагаспадарчага інстытута. У 1990—2000 гадах прафесар кафедры бухгалтарскага ўліку Усесаюзнага (Расійскага) сельскагаспадарчага інстытута завочнай адукацыі (горад Масква). З 2001 года прафесар Маскоўскага універсітэта спажыўкааперацыі.

Аўтар звыш 100 работ.

Сын — Пізенгольц Уладзімір Міхайлавіч — прафесар кафедры эканомікі прадпрыемства і прадпрымальніцтва Расійскага ўніверсітэта дружбы народаў.

Навуковыя працы
---------------

* «Учёт затрат и финансовых результатов в колхозах» (Москва, 1963),
* «Учёт затрат и закрытия счетов» (Москва, 1972),
* «Бухгалтерский учёт в сельском хозяйстве» (Москва, 1987).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* (недаступная спасылка)
**Рыд Сяргеевіч Таліпаў** (сапраўднае імя: Фларыт Саліхавіч Таліпаў; 3 лістапада 1948, с. Усманава, Балтачаўскі раён, Башкартастан- 21 лютага 2011, Мінск) - беларускі тэатральны рэжысёр, мастацкі кіраўнік Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа.

Біяграфія
---------

Працоўную дзейнасць пачаў слесарам і гравёрам на Свярдлоўскам машынабудаўнічым заводзе, працаваў мастаком-мультыплікатарам Свярдлоўскай кінастудыі, настаўнікам малявання і чарчэння ў сш № 81 Мінска. Скончыў рэжысёрскае аддзяленне вышэйшай Тэатральнага вучылішча імя Б. В. Шчукіна і Дзяржаўнага інстытута тэатральнага мастацтва імя А. В. Луначарскага ў Маскве.

З 1989 г. — мастацкі кіраўнік і дырэктар першага ў Беларусі антрэпрызнага тэатра-студыі на плошчы Перамогі ў Мінску, мастацкі кіраўнік тэатра-студыі «АРТ», «АРТ- Цэнтра», узначальваў таксама да 1997 тэатр-студыю пры Рэспубліканскай дырэкцыі мастацкіх праграм.

За 35 гадоў творчай дзейнасці (1976—2011) паставіў каля 50 спектакляў у Беларусі, Аўстрыі, Расіі, Славеніі, Германіі, Польшчы, якія былі адзначаны на міжнародных тэатральных фестывалях высокімі ўзнагародамі за рэжысёрскае і сцэнаграфічная мастацтва, а акцёры атрымлівалі прызы за высокае выканальніцкае майстэрства. Сярод іх: «Кацярына Іванаўна» Леаніда Андрэева ​​(2001 і «Васа» Максіма Горкага (2007).

З 2000 г. таксама працаваў дацэнтам кафедры рэжысуры Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў.

З 31 cакавіка 2009 — мастацкі кіраўнік Нацыянальнага акадэмічнага драматычнага тэатра імя Якуба Коласа. У студзені 2010 г. адбылася прэм'ера спектакля "Мудрацы… "па п'есе А. Астроўскага ў пастаноўцы Таліпава; апошняя ажыццёўленая пастаноўка — спектакль «Квартэт». Ішла праца над «Брамай неўміручасці» К. Крапівы.
**Рыдан** - у беларускім фальклоры князь, які ператварыўся ў раку Дзвіну.

Змест легенды
-------------

Князь Рыдан славіўся сваім незлічоным багаццем, вянцом якога была залатая карона, схаваная за дванаццаццю дзвярыма, дванаццаццю замкамі. Калі карону выносілі на свет, то ад яе ззяння ноч ператваралася у дзень, зіма - ў лета. Але князі-суседзі скралі цудоўную карону за дапамогай чараўнікоў і знахараў: калі тыя краналіся замкоў разрыў-травой - замкі адчыняліся, калі сеялі сон-траву - уся варта засынала. 

Рыдан паслаў наўздагон свайго сына Дняпра. Той пабег хутка, але пачаў выбівацца з сіл. Пачуў гэта Рыдан і паслаў на дапамогу другога сына - Сожа. Бацька доўга чакаў сыной, але, не дачакаўшыся, сумна прамовіў: "Бадай нам, дзеткі, слязьмі разліцца". Але як раз тады ішоў такі момант, калі ўсё, што сказана, адразу здзесніваецца. Князь-бацька і яго сыны ператварыліся ў рэкі. Дняпро пацёк садамі і лугамі, Сож - балотамі і імхамі, а былы князь Рыдан (цяпер Дзвіна) - куды вочы глядзяць.

Этымалогія імя
--------------

Імя "Рыдан" паходзіць ад сярэдневечнай назвы Дзвіны - "Эрыдан".

Спасылкі
--------

"Сож" на сайце "Родныя вобразы"(недаступная спасылка)
**Мова энтаў** (англ.: Entish) - мова, на якой размаўляюць энты ў творах Дж. Р. Р. Толкіна. Фактычна, энты стварылі не проста мову, але сапраўдную філасофію мовы, пра сутнасць якой распавеў Фангорн: (*Сапраўдныя імёны ў маёй мове (старажытна-энтскай, як бы вы яе назвалі) распавядаюць гісторыю тых рэчаў, якім яны належаць*).</ref>.
Адрозніваецца павольнасцю, таму што доўгажывучыя энты маюць дастаткова часу, каб усё абмеркаваць не спяшаючыся. Таксама адрозніваецца шматлікімі паўторамі, заснаваны на складаных і разнастайных адценнях вымаўлення галосных і разнастайных адрозненнях тона. Толкін таксама апісваў мову энтаў як "злітную" і "шматслоўную". Гэта абумоўлена тым фактам, што кожнае "слова" на самой справе было вельмі доўгім і падрабязным апісаннем абмяроўваемай рэчы. Напрыклад Лотларыэн на мове энтаў перакладаецца як Лаўрэліндорэнан; фраза *"Лаўрэліндорэнан ліндэлрэндар малінорнеліон орнемалін"* перакладаецца так: "Толькі па-за межамі Лаўрэліндорэнана (Лотлорыэна) лістота падае часцей". Яшчэ адзін прыклад мовы энтаў магчыма знайсці ў тым жа Ўладары пярсцёнкаў: "Таўрэлілометаумбалеморна Тумбалетаўрэа Ломенанор", што літаральна перакладаецца як "Ляснаязацененая глыбокаячорнаядаліна глыбокадоўгалясітая Змрочнаязямля", пры гэтым Фангорн - аўтар выслоўя мае на ўвазе наступнае: "У глыбокіх далінах лесу ляжыць чорны цень".
Сваёй мовай энты карыстаюцца толькі між сабой, таму што ніхто з іншых істот, якія насяляюць Міжзем’е, не здольны яе вывучыць. Але гэта не шкодзіць энтам вучыць іншыя мовы, якія яны пасля гэтага ніколі не забываюць. Імёны энтаў маюць эльфійскія карані. Напрыклад Фангорн у перакладзе з сіндарыну значыць "Барадатае Дрэва", Фімбрэціль - "Гнуткі Бук", Брэгалад - "Хуткі Луч".
Як і большасць іншых моў Міжзем'я, карані мовы энтаў усходзяць да мовы эльфаў Квэнья.

Гл. таксама
-----------

* Provost W. Language and Myth in the Fantsy Writings of J. R. R. Tolkien.

Спасылкі
--------

* Entish - say nothing that isn't wort saying Архівавана 8 красавіка 2013.
* Язык Энтов - не говори ничего, что не ценно

| ⛭Мовы Міжзем'я |
| --- |
| Мовы эльфаў | Аварын ·  Квэнья ·  Нандарын ·  Сіндарын ·  Тэлерын |
| Мовы людзей | Адунаік ·  Вестран ·  Роханская мова ·  Таліска |
| Іншыя | Валарын ·  Кхуздул ·  Чорная мова ·  Мова энтаў |
**Могилёвские губернские ведомости** — газета, афіцыйны орган Магілёўскага губернскага праўлення. Выдаваліся ў 1838—1917 гадах у Магілёве на рускай мове з рознай перыядычнасцю. Мела 2 часткі: афіцыйную (з 1838; мела агульны і мясцовыя аддзелы) і неафіцыйную (з 1893; у 1897—1903 гадах рэдагаваў Е. Р. Раманаў; у 1904—1905 гадах выходзіла як самастойная грамадская і літаратурная газета). Афіцыйная частка змяшчала ўказы, пастановы і распараджэнні цэнтральнай i мясцовай улад, аб’явы. Неафіцыйная асвятляла падзеі грамадскага і культурнага жыцця ў краіне і за мяжой, у Магілёве і іншых населеных пунктах губерні, друкавала літаратурныя творы, даследаванні і матэрыялы па гісторыі, краязнаўстве, статыстыцы, адукацыі, этнаграфіі, фальклоры, мовазнаўстве, сацыяльна-эканамічных пытаннях.

Некаторыя публікацыі газеты друкаваліся ў Магілёўскай губернскай друкарні асобнымі выданнямі (выйшла 25 кніг). У 1861 у № 54 у якасці дадатку замест неафіцыйнай часткі выйшла брашура «Бяседа старога вольніка з новымі пра іхняе дзела» А. Кісяля, упершыню надрукаваная на беларускай мове грамадзянскім шрыфтам.

У 1902—1905 гадах карэктаркай у газеце працавала Яўлалія Казановіч.

Літаратура
----------

* «Могилёвские губернские ведомости» // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі. — Т. 5. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0495-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Могилёвские губернские ведомости
* Могилёвские губернские ведомости на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
**Мог** (саманазва: মগ) — тыбета-бірманская этнічная група ў індыйскім штаце Трыпура. У 2011 г. іх колькасць дасягала 37 893 чалавекі. 

Лічыцца, што мог — нашчадкі араканцаў, якія перасяліліся ў Трыпуру праз Чытагонг у XV — XVIII стст. падчас існавання Араканскага каралеўства. Аднак сучасныя генетычныя даследаванні тыбета-бірманцаў Трыпуры паказваюць, што яны маюць болей старажытныя карані. 

Мог насяляюць раўніны. Асноўны занятак — земляробства, пры гэтым практыкуецца лядная сістэма, калі селянін кожныя некалькі гадоў мяняе надзел, паколькі папярэдні страчвае ўраджайнасць. Мог славяцца сваёй народнай медыцынай, таму ў некаторых выпадках падпрацоўваюць лекарамі. 

Традыцыйная кухня ўключае раслінныя, рыбныя і мясныя прадукты. 

Аснову народнага строя складае саронг. Мужчыны апранаюць цюрбан. Вопратка жанчын мае шмат упрыгожванняў, у тым ліку з каштоўных металаў. 

Мог падзяляюцца на 2 эндагамныя галіны, найбуйнейшая галіна — на 2 экзагамныя фратрыі. Правадыр *банарауг* абіраецца з ліку найбольш заможных і ўплывовых суграмадзян. Шлюбы заключаюцца па дамоўленасці, служэнню або ў выніку кахання. На чале сям'і стаіць мужчына. Старэйшы сын мае права на палову спадчыны, малодшыя сыны — на астатнюю палову. Дачкі могуць разлічваць толькі на ўспадкоўванне матчыных упрыгожванняў, прычым палову атрымоўвае старэйшая дачка. Нежанатыя хлопцы жывуць у асобнай вясковай хаціне, куды жанчыны наведваюцца толькі ўдзень.

Асноўная рэлігія — будызм, хаця мог таксама шануюць некаторых індуісцкіх багоў і духаў прыроды. Пасля смерці целы нябожчыкаў спальваюць. Народныя святы звязаны пераважна з рэлігійнымі нагодамі. Падчас штогадовага свята *ва* ўсе мог збіраюцца разам. Святкаванне суправаджаецца песнямі і танцамі.

Спасылкі
--------

* Mog — Tribal Research and Cultural Institute
* THE MOG TRIBE - NE Tribe Архівавана 13 ліпеня 2022.
* Mog Tribe in India
* Different Tribes of Tripura
* Gazi NN, Tamang R, Singh VK, Ferdous A, Pathak AK, Singh M, Anugula S, Veeraiah P, Kadarkaraisamy S, Yadav BK, Reddy AG, Rani DS, Qadri SS, Singh L, Chaubey G, Thangaraj K. Genetic structure of Tibeto-Burman populations of Bangladesh: evaluating the gene flow along the sides of Bay-of-Bengal. PLoS One. 2013 Oct 9;8(10)
**Чарапаха Адвайта** («адзіны» на санскрыце) — жывёла, прызнаная адной з найстарэйшых у свеце. На момант смерці ў ноч з 22 на 23 сакавіка 2006 года чарапасе было, паводле розных ацэнак, ад 150 да 250 гадоў.

Адвайта адносіўся да гіганцкіх чарапах, якіх называюць «алдабра» — па імі атола Алдабра, аднаго са шматлікіх участкаў сушы раскіданага ў Індыйскім акіяне архіпелага Сейшэльскія астравы. Гэта месца, на якім жывуць каля 152 тысяч прадстаўнікоў таго ж віду, абвешчана ААН аб’ектам Сусветнай спадчыны. Сярэдняя вага такой чарапахі — каля 120 кілаграмаў. Адвайта быў вельмі папулярны ў турыстаў і прыцягваў у гарадскі заапарк горада Калькуты мноства наведвальнікаў.

Паводле слоў міністра сельскай гаспадаркі індыйскага штата Заходняя Бенгалія Джагеша Бармана, Адвайта быў улюбёнцам героя Сямігадовай вайны і заваёўніка Індыі — лорда Клайва з Ост-Індскай гандлёвай кампаніі, які памёр у 1774 годзе. Жывёла нібы правяла на сядзібе лорда некалькі гадоў. Крыніца інфармацыі Барман не прыводзіць.

Спасылкі
--------

* Памерла чарапаха генерала з XVIII стагоддзя