**Галінды** (лац.: Galindae, пруск. Galindis) †— старажытныя балцкія насельнікі сучаснай тэрыторыі Мазовіі (Польшча).

Назва
-----

Назва галіндаў найімаверней гідранімічнага паходжання, ад назвы краю *\*Galinda* (Галінда), якая ад не захаванай да сёння рачной назвы тыпу \**Galinda*.

У рачной назве Галінда корань *Gal-* звязаны з балцкім гняздом каранёў *gal- : gel- : gil-* з семантыкай глыбіні, паглыбленасці. Адсюль літоўскае *galvis* «сажалка на месцы старога рачнога рэчышча», *gelmė* «глыбіня», *gilus* «глыбокі». Назва ракі Галінда значыла «Глыбокая (рака)».

Той жа корань *Gal-* і ў яцвяжскай назве ракі Голда[pl] (у басейне Нарава), з другой асновай *-da* ад яцвяжскага \**udā* «вада, рака».

У галіндскай назве корань пашыраны пашыральнікам *-nd-*, які таксама ў літоўскіх гідронімах тыпу *Gilandė, Krūvanda, Tarandė*. Ён выкарыстоўваецца ў літоўскім назва- і словаўтварэнні (*lask-ioti* «боўтацца, матацца» — *lask-ind-a* «абадранец»).

Назвы многіх рэгіёнаў, утвораныя ад назваў балцкіх плямёнаў, звязаныя менавіта з гідронімамі, якія найчасцей таксама не захаваліся і не ідэнтыфікуюцца. Назвы Натангія (іншая з прускіх земляў), Нальша, Яцвязь, Судовія (зямля роднасных яцвягам судоваў), Селія, Латыголь, імаверна і Літва, а таксама назва дагістарычных неўраў, звязваюцца з гідронімамі з асновамі *Nat-ang-, Nal-š-, Jat-(а)v-, Sūd-(а)v-, Sel-, Lat-, Liet-(u)v-*, *Nau-r-*. Мяркуецца, што на адпаведных рэчках маглі знаходзіцца сакральна-рэлігійныя цэнтры пэўнага рэгіёна (племені).

Гісторыя
--------

Упершыню назву галіндаў (грэч. Γαλίνδαι) узгадваў Пталемей (II ст. н. э.) сярод народаў Усходняй Еўропы. У сярэднявеччы храністы называлі Галіндыю часткай зямель прусаў (зараз тэрыторыя Мазовіі ў Польшчы). Археолагамі выяўлены рэшткі паселішчаў і некропаляў 1 — пач. 2 тыс. н. э. якія сведчаць, што мясцовыя жыхары займалася пераважна земляробствам і паляваннем. У V—VI стст. склаўся даволі развіты культурны цэнтр галіндаў у раёне сучаснага горада Ольштын. Яго насельнікі апрацоўвалі жалеза, бронзу, срэбра, выраблялі складаныя ювелірныя ўпрыгожванні. Ужо ў той час існавала сацыяльная няроўнасць. Галінды гандлявалі з суседнімі землямі. Іх рамесныя вырабы знаходзяць амаль па ўсёй тэрыторыі Прыбалтыкі, Паўночнай і Паўночна-Усходняй Польшчы.

Відавочна, у VII—VIII стст. галінды былі аслаблены сутыкненнямі з суседзямі-балтамі і прыйшоўшымі ў гэтыя краі славянамі, а ў XII ст. або самым пачатку XIII ст. перасяліліся ў землі прусаў і яцвягаў. Пад час заваявання Прусіі тэўтонамі Галіндыя ўжо амаль не мела насельніцтва. Пазней на месца галіндаў прыйшлі каланісты з іншых месц, у тым ліку з Германіі.

Праблема вызначэння
-------------------

У сучаснай гістарыяграфіі няма адзінага меркавання, ці з’яўляліся галінды асобным народам ад прусаў або яго часткай. Хаця храністы называлі Галіндыю часткай Прусіі, у склад апошняй яны памылкова залічвалі таксама землі яцвягаў. Той факт, што назва галіндаў праіснавала вельмі доўгі гістарычны час, сведчыць пра тое, што яны хутчэй складалі самастойную этнічную еднасць.

Голядзь
-------

Некаторыя паказваюць на блізкасць галіндаў да балцкага племені голядзь, якое існавала да канца XII ст. на тэрыторыі сучаснай Расіі. Часам галіндаў нават называюць заходнімі галіндамі, а голядзь — усходнімі галіндамі. Падабенства назваў сапраўды можа паказваць на адзінства паходжання і больш шырокую тэрыторыю рассялення да ўварвання славян, але ў пач. 2 тыс. н. э. іх культуры ўжо былі досіць рознымі, каб сведчыць пра поўную еднасць.

Мова
----

Мова галіндаў была непісьменнай і да нашага часу не дайшла. На тэрыторыі Польшчы захаваўся толькі шэраг тапонімаў (*Galinde*, *Galland*, *Halindy*), якія, як мяркуюць, маюць галіндскае паходжанне.

Заўвагі
-------

1. ↑  V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 207—208, 239.
2. ↑  *K. Būga.* Jotvingių žemės upių vardų galūnė -da. // Tauta ir žodis. — 1923. — Т. 1. — С. 100.
3. ↑  P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 101—102.
4. ↑  V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 207—208, 296—289, 649, 890.
5. ↑  Топоров В. Н. Еще раз о неврах и селах в общебалтийском этноязыковом контексте (народ, земля, язык, имя). Из истории и.-евр. \**neur*-: \*-*nour*- и \**sel*- (неумирающая память об одном балтийском племени) // Балто-славянские исследования. XVII. Москва, 2006. С. 479—482.
6. ↑  K. Karulis. Latviešu etimoloģijas vārdnīca. Rīga, 2001. C. 504—507.
7. ↑  Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius: Mokslas, 1981. — С. 105, 137, 182, 185, 221—232, 295, 319.
8. ↑  Топоров В. Н. Еще раз о неврах и селах в общебалтийском этноязыковом контексте (народ, земля, язык, имя). Из истории и.-евр. \**neur*-: \*-*nour*- и \**sel*- (неумирающая память об одном балтийском племени) // Балто-славянские исследования. XVII. Москва, 2006. С. 453—462.

Спасылкі
--------

* Сяргей Рассадзін, Землі амаль невядомыя. Будучая Беларусь паводле антычных манускрыптаў
* Вячеслав Носевич: Выход венетов на авансцену
* Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom II
* В. В. Седов, Голядь Архівавана 29 лістапада 2014.
* Borussia: История Прибалтики

| Балтыйскія плямёны і народы |
| --- |
| 
* Галінды
* Голядзь
* Дняпроўскія балты
* Жамойты
* Земгалы
* Куршы
* Латгальцы
* Латгалы
* Латышы
* Літоўцы
* Прусы
* Селы
* Скалвы
* Яцвягі

 |