**Аддзел аптычных праблем інфарматыкі НАН Беларусі** быў заснаваны ў 1991 годзе на базе лабараторыі аптычных праблем інфарматыкі Інстытута фізікі АН БССР. Аддзел атрымаў правы юрыдычнай асобы і стаў падпарадкоўвацца Аддзяленню фізікі, матэматыкі і інфарматыкі. Месціўся ў Мінскім Акадэмгарадку. На працягу ўсяго перыяду дзейнасці дырэктарам Аддзелу быў акадэмік НАН Беларусі Андрэй Маркавіч Ганчарэнка.

Напрамкі навуковай дзейнасці
----------------------------

* пошук і вывучэнне моцных аптычных нелінейнасцей у паўправадніковых і іншых кандэнсіраваных асяроддзях як фізічнай асновы метадаў пераўтварэння і апрацоўкі інфармацыйных сігналаў;
* распрацоўка новых прынцыпаў стварэння цалкам аптычных сістэм апрацоўкі інфармацыі;
* мадэліраванне і даследаванне адпаведных нелінейна-аптычных элементаў дыскрэтнай апрацоўкі інфармацыйных плыняў;
* пошук і даследаванне новых архітэктурных канцэпцый і алгарытмаў паралельнай аптычнай апрацоўкі інфармацыі.

Гісторыя
--------

### Аддзел аптычных праблем інфарматыкі АН Беларусі (1991-1996)

#### Дасягненні ў галіне оптыкі

Сумесна з Інстытутам фізікі былі выяўлены і даследаваны эфекты бездыфракцыйнага распаўсюджання і бязлінзавай факусіроўкі светлавыў пучкоў у наваколлі аптычных восей двухвосных гіратропных крышталёў. Выяўлена ўзмацненне электрааптычнага эфекту ў асобных накірунках крышталёў на велічыню парадку адносін паміж параметрамі анізатрапіі і гіратрапіі. Была паказана магчымасць узбуджаць у крышталях бездыфракцыйныя беселевы пучкі, перспектыўныя для падвышэння эфектыўнасці нелінейна-частотных пераўтваральнікаў.

#### Дасягненні ў галіне лазернай фізікі

Вызначаны спосабы і шляхі стварэння крыніц кагерэнтнага выпраменьвання на афарбаваных крышталях фторыстага літыю субнанасекунднага і мілісекунднага дыяпазонаў працягласці ў бліжэйшай інфрачырвонай вобласці спектру для рознага ўжытку.

#### Дасягненні ў галіне мікра- і оптаэлектронікі

На аснове выяўленых асаблівасцей папярочных эфектаў аптычнай бістабільнасці прадэманстравана магчымасць кіравання прасторава-часавай эвалюцыяй хваль пераключэння і неаднародных структур па тыпе прасторавых салітонаў. Створаны шэраг аптычных лічбовых прылад для лагічнай апрацоўкі, паралельна-паслядоўнага пераўтварэння і камутацыі светлавых сігналаў. 

#### Дасягненні ў галіне інфармацыйных тэхналогій

Праведзена ацэнка ўплыву фундаментальных абмежаванняў на прапускную здольнасць электронных і аптычных інфармацыйных каналаў з улікам квантавай статыстыкі носьбітаў інфармацыі і метадаў яе кадзіравання.

#### Дасягненні ў галіне прыкладных даследаванняў

Распрацаваны пракет макету аптычнай кальцавой аператыўнай памяці на аснове бістабільных інтэрферометраў з функцыямі запісу, захавання, чытання і асацыятыўнага пошуку інфармацыі. На аснове папярочных эфектаў у аптычнай бістабільнасці распрацаваны і рэалізаваны цалкам аптычны зрухавы рэгістр, здольны выконваць функцыі зруху, захавання, паралельнага і паслядоўнага рэжымаў запісу, счытвання і пераўтварэння двухмерных бінарных інфармацыйных масіваў непасрэдна ў плоскасці аптычна бістабільнай матрыцы. Прапанавана канцэпцыя, створаны і эксперыментальна даследаваны ўзоры "прасторавых узмацняльнікаў" двухмерных аптычных інфармацыйных масіваў, заснаваныя на выкарыстанні з'явы аптычнай бістабільнасці ў нелінейных паўправадніковых тонкаслаёвых структурах. Узмацняльнікі дазволілі зарэгістраваць звышслабыя аптычныя сігналы, магутнасць якіх ад 10 тысяч да 100 тысяч разоў меншая за магутнасць шуму.

### Аддзел аптычных праблем інфарматыкі НАН Беларусі (1997-2004)

#### 1997 г.

Даследаваны аптымальныя ўмовы ўзбуджэння генерацыі ў крышталях фторыстага літыю з F2+-цэнтрамі афарбоўкі выпрамменьваннем цвёрдацельных лазераў з мэтай атрымання імпульсаў пераналаджваемай па частаце генерацыі прамавугольнай формы і працягласцю ў некалькі мілісекунд у спектральнай вобласці 890 нм, якая адпавядае края зоны фукндаментальнага паглынання арсеніду галію.

Даследаваны мадэлі электронных камунікацыйных каналаў, у якіх у якасці носьбітаў выкарыстоўваюцца асобныя ферміёны, і паказана, што ў такіх каналах квантава-статыстычныя элементы пачынаюць істотна ўплываць на працэс перадачы інфармацыі пры хуткасці 1016 біт/с. Пабудавана тэорыя ўзбурэнняў для мадыфікаванага нелінейнага ўраўнення Шродзінгера, даказана нетрывіяльнасць дынамікі параметраў салітона пад уплывам узбурэнняў.

#### 1998-1999 гг.

Даследавана распаўсюджанне прасторавых салітонаў і нелінейных паверхневых хваляў у фотарэфракцыйных крышталях. Паказана, што асаблівасцю такіх салітонаў і паверхневых хваляў з'яўляецца незалежнасць іх формы ад энергіі, што дазваляе падзяляць зыходны пучок на некалькі пучкоў пры яго дыфракцыі на перыядычнай структуры без парушэння салітоннага рэжыму распаўсюджання.

Прапанавана і абгрунтавана тэарэтычная мадэль даследуемай фізічнай з'явы папярочных эфектаў у аптычнай бістабільнасці, якое пакладзена ў аснову распрацоўкі метаду рэгістрацыі лакальных светлавых сігналаў і стварэння прасторавага ўзмацняльніка яркасці. Праведзены даследаванні па эксперыментальнай ацэнцы хуткасці папярочных хваляў пераключэння ў бістабільных інтэрферометрах з прамежкавымі слаямі з ZnSe і ZnS, якія былі выраблены метадам вакуумнага напылення.

#### 2000 г.

Для лазера на LiF-2-цэнтрамі афарбоўкі даследавана далейшае паніжэнне дасягнутага на ўзроўні 0,4 Вт парогу генерацыі і паказана магчымасць стварэння лазера на LiF:F-2 са значным перавышэннем парогу пры напампоўцы InGaAs-дыёднымі лазерамі магутнасцю 1 Вт, якія выпраменьваюць святло ў наваколлі 975 нм.

Распрацавана канцэпцыя, прапанавана схема і выканана эксперыментальная рэалізацыя цалкам аптычнага лічбавага планарнага кальцавога прыстасавання для аптычнай апрацоўкі інфармацыі, элементы якога акрамя вызначэння працэсарных функцый могуць абменьвацца інфармацыяй пры дапамозе хваль пераключэння, якія распаўсюджваюцца ў плоскасці аптычна бістабільнага слою. Атрыманы і прааналізаваны выразы для гранічных энергетычных эфектыўнасцей перадачы інфармацыі ў камунікацыйных каналах з рознымі відамі імпульсна-пазіцыйнай мадуляцыі ў класічнай і квантавай граніцах. На прыкладзе бінарных аптычных сістэм з падлікам фатонаў паказана, што іх характарыстыкі значна саступаюць знойдзеным гранічным велічыням, а для выкарыстання ў аптычных камунікацыйных каналах трэба вылучыць пазіцыйную мадуляцыю імпульсаў, што перакрываюцца, як з пункту гледжання тэхналагічных асаблівасцей, так і гранічна дасягальных характарыстык.

#### 2001 г.

На аснове метаду Монтэ-Карла распрацавана методыка мадэліравання самаўзгодненай дынамікі электрычнага поля і фотаносьбітаў у фотаўзбуджаных паўправадніках і прапанаваны метад, які выкарыстаны для аналізу эфекту генерацыі ТГц-імпульсаў паверхняй паўправадніка. Эксперыментальна даследавана прасторава-часавая дынаміка працэсаў бістабільнага пераключэння ў нелінейных інтэрферометрах на аснове GaAs і зарэгістравана хваля папярочнага пераключэння, ацэнка хуткасці якой складае 1 мкм/с.

#### 2002 г.

У межах канцэпцыі планарных ланцугоў транспарту і апрацоўкі лічбавых дваічных аптычных інфармацыйных сігналаў распрацавана і эксперыментальна апрабавана мадэль аптычнага планарнага мультыплексара-дэмультыплексара патокаў дадзеных. Прадэманстравана працаздольнасць метаду папярочнага транспарту дваічных інфармацыйных сігналаў у дадзеным напрамку за кошт адпаведнага тактавання, у тым ліку на разгалінаваных ланцугах бістабільных пікселяў.

#### 2003 г.

Распрацаваны і эксперыметнальна апрабіраваны метады транспарту і апрацоўкі аптычных інфармацыйных сігналаў. Метады спалучаюць планарныя архітэктурныя рашэнні, заснаваныя на выкарыстанні папярочных эфектаў з'явы аптычнай бістабільнасці, з прасторавымі і валаконнымі каналамі перадачы лічбавых дадзеных. Для выкарыстання ў аптычных тэлекамунікацыйных сістэмах распрацаваны схемы мультыплексавання па часе ў фарматах ад 2х1 да 6х1 і адпаведныя ім дэмультыплексары 1х2 - 1х6.

Далейшы лёс
-----------

Аддзел быў расфарміраваны паводле Пастановы Прэзідыўма НАН Беларусі ад 18.12.2003 г. шляхам уключэння на правах лабараторыі аптычных праблем інфарматыкі ў склад Інстытута фізікі імя Б. І. Сцяпанава НАН Беларусі. Ад 2008 пазначаная лабараторыя ў спісе структурных падраздзяленняў Інстытута не значыцца. Даследаванні былі працягнуты на базе падраздзяленняў Аб'яднанага інстытута праблем інфарматыкі.

Зноскі
------

1. ↑  Справаздача аб дзейнасці Акадэміі навук Беларусі ў 1991 годзе. - Мн. 1992. - С. 132.
2. ↑  Краткий отчет о деятельности Академии наук Беларуси в 1992-1996 годах. - Мн. 1997. - С. 10, 13, 15, 16, 70, 71.
3. ↑  Справаздача аб дзейнасці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі ў 1997 годзе. - Мн. 1998. - С. 14, 15, 26.
4. ↑  Справаздача аб дзейнасці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі ў 1999 годзе. - Мн. 2000. - С. 22, 106.
5. ↑  Справаздача аб дзейнасці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі ў 2000 годзе. - Мн. 2001. - С. 18, 23.
6. ↑  Справаздача аб дзейнасці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі ў 2001 годзе. - Мн. 2002. - С. 10.
7. ↑  Справаздача аб дзейнасці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі ў 2002 годзе. - Мн. 2003. - С. 10, 11.
8. ↑  Справаздача аб дзейнасці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі ў 2003 годзе. - Мн. 2004. - С. 10.

Спасылкі
--------

* Профіль Аддзела аптычных праблем інфарматыкі на старонцы Аддзялення фізікі, матэматыкі і інфарматыкі НАН Беларусі (2003)

| ⛭Нацыянальная акадэмія навук Беларусі |
| --- |
| Аддзяленне фізікі, матэматыкі і інфарматыкі | 
* Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне «Оптыка, оптаэлектроніка і лазерная тэхніка»
	+ *Інстытут фізікі імя Б. І. Сцяпанава*
	+ *Цэнтр святлодыёдных і оптаэлектронных тэхналогій НАН Беларусі*
	+ *Цэнтр геафізічнага маніторынгу НАН Беларусі*
* Інстытут матэматыкі
* Аб’яднаны інстытут праблем інфарматыкі
* Мінскі НДІ радыёматэрыялаў

 |
| Аддзяленне фізіка-тэхнічных навук | 
* Навукова-практычны цэнтр па матэрыялазнаўстве
	+ *Інстытут механікі металапалімерных сістэм імя У. А. Белага*
	+ *Інстытут прыкладной фізікі*
	+ *Інстытут тэхналогіі металаў*
	+ *Інстытут тэхнічнай акустыкі*
	+ *Фізіка-тэхнічны інстытут*
* Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне парашковай металургіі
	+ *Інстытут парашковай металургіі імя акадэміка А. У. Романа*
	+ *Маладзечанскі завод парашковай металургіі*
* Аб’яднаны інстытут машынабудавання
* Аб’яднаны інстытут энергетычных і ядзерных даследаванняў «Сосны»
* Інстытут цепла- і масаабмену імя А. В. Лыкава
* Інстытут энергетыкі
* Цэнтр радыётэхнікі НАН Беларусі
* Інстытут жыллёва-камунальнай гаспадаркі
* Навукова-вытворчы цэнтр шматфункцыянальных беспілотных комплексаў

 |
| Аддзяленне хіміі і навук аб Зямлі | 
* Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне «Хімічныя прадукты і тэхналогіі»
	+ *Інстытут агульнай і неарганічнай хіміі*
	+ *Інстытут фізіка-арганічнай хіміі*
* Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне «Хімічны сінтэз і біятэхналогіі»
	+ *Інстытут біяарганічнай хіміі*
	+ *Гасразліковая доследная вытворчасць Інстытута біяарганічнай хіміі*
	+ *Рэспубліканскае вытворчае ўнітарнае прадпрыемства «Акадэмфарм»*
* Інстытут прыродакарыстання
* Палескі аграрна-экалагічны інстытут
* Інстытут хіміі новых матэрыялаў
* Рэспубліканскі цэнтр палярных даследаванняў

 |
| Аддзяленне медыцынскіх навук | 
* Інстытут біяхіміі біялагічна актыўных злучэнняў
* Інстытут фізіялогіі
* Інстытут радыебіялогіі

 |
| Аддзяленне біялагічных навук | 
* Навукова-практычны цэнтр па біярэсурсах
	+ *Інстытут лесу*
	+ *Інстытут эксперыментальнай батанікі імя В.Ф. Купрэвіча*
	+ *Цэнтральны батанічны сад*
* Дзяржаўнае навукова-вытворчае аб’яднанне «Хімічны сінтэз і біятэхналогіі»
	+ Інстытут біяфізікі і клетачнай інжынерыі
	+ Інстытут генетыкі і цыталогіі
	+ Інстытут мікрабіялогіі

 |
| Аддзяленне аграрных навук | 
* Навукова-практычны цэнтр па земляробстве
	+ *Інстытут глебазнаўства і аграхіміі*
	+ *Інстытут аховы раслін*
	+ *Інстытут меліярацыі*
	+ *Інстытут ільну*
	+ *Палескі інстытут раслінаводства*

* Навукова-практычны цэнтр па жывёлагадоўлі
	+ *Інстытут эксперыментальнай ветэрынарыі імя С. М. Вышалескага*
	+ *Інстытут рыбнай гаспадаркі*
* Навукова-практычны цэнтр па бульбаводстве і плодаагародніцтве
	+ *Інстытут агародніцтва*
	+ *Інстытут пладаводства* (*Музей гісторыі пладаводства Беларусі*)
	+ *Талачынскі кансервавы завод*)
	+ Навукова-практычны цэнтр па механізацыі сельскай гаспадаркі
* Навукова-практычны цэнтр па харчаванні
	+ *Інстытут мяса-малочнай прамысловасці*
* Віцебскі занальны інстытут сельскай гаспадаркі
* Гродзенскі занальны інстытут раслінаводства
* Інстытут сістэмных даследаванняў у АПК
* Беларуская сельскагаспадарчая бібліятэка імя І.С. Лупіновіча

 |
| Аддзяленне гуманітарных навук і мастацтваў | 
* Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры
	+ *Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа*
		- *Рэспубліканская тапанімічная камісія*
	+ *Інстытут літаратуразнаўства імя Янкі Купалы*
	+ *Інстытут мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору імя Кандрата Крапівы*
		- *Музей старажытнабеларускай культуры*
* Інстытут гісторыі
* Інстытут філасофіі
* Інстытут сацыялогіі
* Інстытут эканомікі
* Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа
* Інстытут падрыхтоўкі навуковых кадраў

 |
| Арганізацыі пры Прэзідыўме НАН Беларусі | 
* Беларускі рэспубліканскі фонд фундаментальных даследаванняў
* Цэнтр сістэмнага аналізу і стратэгічных даследаванняў
* Музей гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі

 |
| Расфарміраваныя арганізацыі АН БССР | 
* Інстытут нацыянальных меншасцей
* Інстытут псіханеўралогіі
* Інстытут фізікі і матэматыкі
* Інстытут хіміі
* Інстытут будаўніцтва і архітэктуры
* Інстытут водных праблем
* Інстытут біялогіі
* Медыцынскі навукова-даследчы кабінет
* Аддзел фізіялогіі і сістэматыкі ніжэйшых раслін
* Сектар геранталогіі
* Камісія па вывучэнні Заходняй Беларусі
* Аддзяленне матэматычных і прыродазнаўчых навук
* Аддзяленне прыродазнаўчых і сельскагаспадарчых навук
* Аддзяленне фізіка-матэматычных, хімічных і геалагічных навук
* Аддзяленне біялагічных, сельскагаспадарчых і медыцынскіх навук

 |
| Расфарміраваныя арганізацыі НАН Беларусі | 
* Інстытут энергетыкі АПК
* Інстытут малекулярнай і атамнай фізікі
* Інстытут прыкладной оптыкі
* Інстытут электронікі
* Інстытут радыяцыйных фізіка-хімічных праблем
* Інстытут радыеэкалагічных праблем
* Інстытут праблем энергетыкі
* Інстытут геахіміі і геафізікі
* Інстытут дзяржавы і права
* Інстытут мовы і літаратуры імя Якуба Коласа і Янкі Купалы
* Аддзел навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках
* Аддзел аптычных праблем інфарматыкі
* Навукова-даследчы цэнтр праблем рэсурсазберажэння
* Навуковы цэнтр праблем механікі машын
* Гомельскі філіял
* Гродзенскі філіял

 |