**Генрых Харутанскі** (ням.: Heinrich von Kärnten, чэшск.: Jindřich Korutanský; 1265—2 красавіка 1335) — граф Ціроля (пад імем **Генрых II**), герцаг Карынтыі (пад імем **Генрых VI**) і Крайны (з 1295 г.), кароль Багеміі з 22 жніўня па верасень 1306 (1-ы раз), з 15 жніўня 1307 па 9 снежня 1310 года. З Горыцка-Цірольскай дынастыі.

Біяграфія
---------

### Маладыя гады

Генрых быў малодшым сынам Майнгарда II, графа Ціроля і герцага Карынтыі, і Лізаветы Вітэльсбах, дачкі баварскага герцага Атона II. Пасля смерці бацькі ў 1295 г. і да 1310 г. Генрых лічыўся суправіцелем свайго старэйшага брата Атона ў Карынтыі, Крайне і Ціролі.

### Кіраванне ў Чэхіі

Горыцка-Цірольскі дом з часоў Майнгарда II быў паслядоўным саюзнікам Габсбургаў, дзякуючы якім цірольскім графам удалося падпарадкаваць буйныя герцагствы Карынтыя і Крайна на паўднёва-ўсходніх межах Германіі. Аднак у 1305 г. браты Атон і Генрых перайшлі на бок праціўнікаў Габсбургаў — чэшскі кароль Вацлаў II прапанаваў Генрыху руку сваёй дачкі Ганны. У 1306 г. у Празе адбылося іх вяселле. У тым жа годзе новы кароль Чэхіі Вацлаў III, брат жонкі Генрыха, адправіўся на вайну ў Польшчу, пакінуўшы свайго зяця намеснікам свайго каралеўства. Але 4 жніўня Вацлаў III быў забіты ў Оламаўцы, не пакінуўшы спадчыннікаў мужчынскага пола. Генрых Харутанскі (гэта значыць Карынтыйскі) стаў галоўным прэтэндэнтам на чэшскі прастол. Сойм Чэхіі большасцю галасоў выбраў Генрыха каралём. Аднак яго кіраванне ў Празе працягвалася ўсяго месяц: да горада падышлі войскі Рудольфа III Габсбурга, герцага Аўстрыі, якія вымусілі Генрыха бегчы з Прагі.

У 1307 г. Рудольф сканаў, што дало магчымасць Генрыху вярнуцца ў Чэхію і каранавацца яе каралём. Чэшская знаць чакала, што з прыходам да ўлады Генрыха ў краіне адновіцца спакой і парадак. Аднак сам кароль быў досыць бесхарактарнай і нерашучай асобай. Яму не ўдалося палепшыць фінансавае становішча каралеўства, а наадварот, прыйшлося распрадаваць каштоўнасці чэшскай кароны. Супраць Генрыха неўзабаве пачала складвацца кааліцыя буйных магнатаў, якая свае надзеі ўскладала на апошнюю незамужнюю дачку Вацлава II Лізавету. Яны змаглі выдаць яе замуж за сына імператара Генрыха VII Яна Люксембургскага. Генрых аднак не жадаў здаваць свае пазіцыі і са сваімі карынтыйскімі войскамі аблажыў Прагу і Кутну Гору. Гэта на некаторы час умацавала яго ўладу, аднак да 1310 г. разгарэлася паўстанне чэшскіх саслоўяў супраць караля. Саюзнікі Люксембургаў атакавалі радавыя ўладанні Генрыха ў Карынтыі і Ціролі. Чэшскі сойм абвясціў пра пазбаўленне Генрыха прастола. У Прагу ўвайшлі войскі Яна Люксембургскага. Генрых бег у Карынтыю. Нягледзячы на страту чэшскага прастола, да канца свайго жыцця Генрых працягваў называць сябе каралём Чэхіі і Польшчы (каралём Польшчы лічыўся папярэднік Генрыха на чэшскім прастоле Вацлаў III).

### Кіраванне ў Ціролі і Карынтыі

У 1310 г. сканаў старэйшы брат Генрыха і ён стаў адзінаўладным кіраўніком Ціроля, Крайны і Карынтыі. У канфлікце за прастол Свяшчэннай Рымскай імперыі Генрых падтрымаў аўстрыйскага герцага Фрыдрыха Габсбурга супраць Людвіга Баварскага, на баку якога стаялі Люксембургі. У 1314 г. ён аддаў свой голас як караля Чэхіі на карысць Фрыдрыха, аднак гэта не дапамагло апошняму зацвердзіцца на германскім прастоле.

Тым не менш у 1321 г. імператар Людвіг Баварскі вырашыў пайсці на збліжэнне з Генрыхам і выступіў з ідэяй шлюбу герцага Карынтыі і сястры Яна Люксембургскага Марыі. Аднак гэты план праваліўся з-за пярэчанняў чэшскай каралевы Лізаветы, якая ненавідзела свайго былога зяця. Генрых застаўся ў партыі Габсбургаў. Толькі ў 1330 г. бакі знайшлі кампраміс: малодшы сын Яна Люксембургскага Іаган Генрых быў заручаны з дачкой і спадчынніцай Генрыха Харутанскага Маргарытай. Паводле ўмоў дагавора чэшскі кароль атрымліваў права стаць рэгентам уладанняў Генрыха ў выпадку яго смерці да дасягнення Маргарытай паўналецця.

У 1335 г. Генрых сканаў, пакінуўшы пасля сябе толькі дачку Маргарыту. У адпаведнасці з умовамі дагавора 1282 г. паміж Майнгардам II Горыцка-Цірольскім і Альбрэхтам I Габсбургам Карынтыя і Крайна перайшлі пад уладу герцагаў Аўстрыі, нягледзячы на супраціўленне Яна Люксембургскага, Маргарыце ўдалося захаваць за сабой толькі Цірольскае графства.

Гл. таксама
-----------

* Іаан Віктарынскі

Шлюбы і дзеці
-------------

* (1306) Ганна Чэшская (1290—1313), дачка Вацлава II, караля Чэхіі
* (1315) Адэльгейда Вельф (1285—1320), дачка Генрыха I, герцага Браўншвайг-Грубенгаген

Адэльгейда Карынтыйская (1317—1325);
Маргарыта (1318—1369), графіня Ціроля (1335—1363)
* (1328) Беатрыса Савойская (1310—1331), дачка Амедэя V, графа Савоі

Зноскі
------

1. ↑  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. 1 2  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
3. 1 2 3  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.

Літаратура
----------

* История Чехословакии. — М. 1953
* Митрофанов, П. История Австрии с древнейших времён до 1792 г. — М. 2003
* Пристер, Е. Краткая история Австрии. — М. 1952
* Шимов, Я. Австро-Венгерская империя. — М. 2003

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Генрых Харутанскі

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік **Майнгард II** | **герцаг Карынтыігерцаг Крайны** 1310—1335 | Пераемнік**Альбрэхт II** |
| **граф Ціроля** 1295—1335 | Пераемнік**Маргарыта** |
| Папярэднік **Вацлаў III** | **кароль Чэхіі** 1306 | Пераемнік**Рудольф I** |
| Папярэднік **Рудольф I** | **кароль Чэхіі** 1307—1310 | Пераемнік**Ян** |
|

| ⛭Князі і каралі Чэхіі (Багеміі) |
| --- |
| Князі Чэхіі | 

|  |  |
| --- | --- |
| Пржэмысловічы | 
* Баржывой I (каля 867 — каля 900)
* Спытыгнеў I (каля 900 — 915)
* Ураціслаў I (915—921)
* Вацлаў I Святы (921—935)
* Баляслаў I Грозны (935 — каля 967)
* Баляслаў II Набожны (каля 967 — 999)
* Баляслаў III Руды (999—1002, 1003)
* Ярамір (1002—1003, 1004—1012, 1033—1034)

 |
| Пясты | 
* Уладзівой (1002—1003)
* Баляслаў IV Храбры (1003—1004)

 |
| Пржэмысловічы | 
* Ольдржых (1012—1033)
* Бржэціслаў I (1034—1055)
* Спытыгнеў II (1055—1061)
* Ураціслаў II (1062—1092)
* Конрад I Брненскі (1092)
* Бржэціслаў II Малодшы (1092—1100)
* Баржывой II (1100—1107, 1117—1120)
* Святаполк Оламаўцкі (1107—1109)
* Уладзіслаў I (1109—1117, 1120—1125)
* Сабеслаў I (1125—1140)
* Уладзіслаў II (1140—1172)
* Сабеслаў II (1173—1178)
* Фрыдрых (Бедржых) (1178—1189)
* Конрад II Ота (1189—1191)
* Вацлаў II (1191—1192)
* Пржэмысл Отакар I (1192—1193, 1197—1198)
* Генрых Бржэціслаў (1193—1197)
* Уладзіслаў Індржых (1197)

 |

 |
| Каралі Чэхіі | 

|  |  |
| --- | --- |
| Пржэмысловічы | 
* Уладзіслаў I (1158—1172)
* Пржэмысл Отакар I (1198—1230)
* Вацлаў I (1230—1253)
* Пржэмысл Отакар II (1253—1278)
* Вацлаў II (1278—1305)
* Вацлаў III (1305—1306)

 |
| Горыцкая дынастыя | 
* Генрых Харутанскі (1306, 1307—1310)

 |
| Габсбургі | 
* Рудольф I (1306—1307)

 |
| Люксембургі | 
* Ян Сляпы (1310—1346)
* Карал I (1346—1378)
* Вацлаў IV (1378—1419)
* Жыгімонт Люксембургскі (1419—1437)

 |
| Габсбургі | 
* Альбрэхт (1437—1439)
* Ладзіслаў Постум (1453—1457)

 |
| Подзебрады | 
* Іржы з Подзебрадаў (1458—1471)

 |
| Хуньядзі | 
* Мацвей (Маціяс) I Корвін (1469—1490)

 |
| Ягелоны | 
* Уладзіслаў II (1471—1516)
* Людовік I (1516—1526)

 |
| Габсбургі | 
* Фердынанд I (1526—1564)
* Максіміліян II (1564—1576)
* Рудольф II (1576—1611)
* Маціяс II (1611—1619)
* Фрыдрых Пфальцскі (з дынастыі Вітэльсбахаў, 1619—1621, фактычна не кіраваў)
* Фердынанд II (1619—1637, фармальна з 1621)
* Фердынанд III (1637—1657)
* Фердынанд IV (1646—1654, намінальна)
* Леапольд I (1657—1705)
* Іосіф I (1705—1711)
* Карал II (1711—1740)
* Марыя Тэрэзія (1740—1780)
* Іосіф II (1780—1790)
* Леапольд II (1790—1792)
* Франц I (1792—1835)
* Фердынанд V (1835—1848)
* Францішак Іозеф (1848—1916)
* Карал III (1916—1918)

 |

 |


| ?Генрых Харутанскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Engelbert II, Count of Gorizia[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Engelbert III de Gorizia[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Adelheid von Valley[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Meinhard I, Count of Gorizia-Tyrol[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Бертальд III[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Matilda of Andechs[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Гедвіга Вітэльсбахская[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Мейнгард II[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Henry I[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Albert IV[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Agnes von Wangen[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Adelheid of Tyrol[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Heinrich II, Graf von Lechsgemund, Frontenhausen, Teisbach[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Uta von Frontenhausen[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Adelheid, Gräfin von Plain[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  | Генрых Харутанскі |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Атон I[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Людвіг I[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Агнеса Лаонская[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Атон II Найяснейшы |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Фрыдрых[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Людміла Чэшская[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Эржебет Венгерская[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Елізавета Баварская[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Генрых Леў |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Генрых V |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Мацільда Плантагенет |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Агнэса Пфальцкая[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Конрад |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Агнэса Гогенштаўфен[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Ірмінгард[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| Нарматыўны кантроль | GND: 136977103 · NKC: mzk2012682284 · VIAF: 11158162 |