**Stomatopoda** — атрад ракападобных.

Распаўсюджанне
--------------

Пераважная большасць вядомых відаў гэтых ракападобных жыве ў трапічных і субтрапічных морах на невялікай глыбіні. Від *Squilla oratoria* сустракаецца і даволі звычайны ў Міжземным моры. У Індыйскім і Ціхім акіянах вядзецца промысел буйных прадстаўнікоў атраду.

Апісанне
--------

Цела досыць вялікае, дасягае да 34 см даўжынёй. Яно раздзелена на некалькі аддзелаў: протацэфалон, галавагрудзі, грудзі і развітае сегментаванае брушка. Галавагрудзі ў сваю чаргу складаюцца са злітых трох галаўных і чатырох грудных сегментаў. У склад грудзей уваходзіць чатыры свабодных сегменты.

Першая пара грудных ножак выконвае ролю органа пачуццяў. Наступныя ножкі, з другой па пятую пары — хапальныя, яны прызначаны для захопу і ўтрымання здабычы. І толькі апошнія тры пары выконваюць хадзільную функцыю. Акрамя таго, на першых пяці парах грудных ног маюцца жабры, якія выконваюць функцыю органа дыхання.

Хапальныя ногі маюць незвычайную асаблівасць: у іх апошні членік лапак востры і зубчасты. Ён падобны да ляза нажа і ўкладваецца ў спецыяльную падоўжную баразну перадапошняга членіка, як складаны нож. Першая пара хапальных ног самая буйная і моцная, імі прадстаўнікі атраду хапаюць здабычу, а астатнія хапальныя ножкі толькі яе ўтрымліваюць. Паколькі па будове хапальных ног віды атраду шмат у чым падобныя на насякомых-багамолаў, то гэта і паслужыла падставай для іх назвы на некаторых мовах: ракі-багамолы.

Брушны аддзел прыкметна даўжэйшы за пярэднюю частку цела. Пры гэтым першыя пяць брушных ножак двухгаліновыя, лістападобныя, з пёрыстымі шчацінкамі. Функцыі пярэдніх брушных ножак вельмі разнастайныя. З іх дапамогай прадстаўнікі атраду здольныя плаваць. На ўсіх пярэдніх брушных ножках размяшчаюцца шчэлепы, якія маюць выгляд танкасценных, шматкроць разгалінаваных прыдаткаў, што спрыяе ўзбагачэнню іх гемалімфы кіслародам. У самцоў першыя дзве пары брушных ног ператвораныя ў спецыяльны капулятыўны апарат, які грае вызначальную ролю ў размнажэнні. Апошняя пара брушных ног трохі сплясканая і разам з тэльсанам яны ўтвараюць хваставы плаўнік, які гуляе важную ролю ў манеўраным плаванні.

Развіццё гэтых ракападобных адбываецца з метамарфозам.

### Асаблівасці вачэй

Прадстаўнікі атраду лічацца ўладальнікамі самых складаных вачэй жывёльнага свету. Па-першае, яны адрозніваюць 12 асноўныя колеры, а гэта ў чатыры разы больш, чым здольныя людзі. Па-другое, яны адрозніваюць розныя віды светлавой палярызацыі, гэта значыць вызначаюць кірунак ваганняў светлавой хвалі. Па-трэцяе, іх святлоадчувальныя вочныя клеткі круцяцца адносна плоскасці палярызацыі святла, успрымаючы практычна ўвесь бачны спектр — ад ультрафіялетавай мяжы да інфрачырвонай.

Спосаб жыцця
------------

*Lysiosquillina maculata*
Большасць відаў атраду капаюць норы ў марской глебе. Большую частку часу яны праводзяць у норах, дзе закопваюцца ў глебу пярэднім канцом цела, варочаючы рострумам і нагашчэлепамі. Гатовая нара звычайна мае два выйсця, і вада, якую накіроўваюць узмахамі пярэдніх брушных ножак, свабодна працякае праз яе. Нара *Lysiosquilla excavathrix* дасягае глыбіні 1 метр. Дробныя віды, якія адносяцца да родаў *Gonodactylus* і *Coronida* хаваюцца ў шчылінах паміж галінамі розных каралаў. А ёсць і такія дробныя віды, якія самі норкі не капаюць, а выкарыстоўваюць нары буйнейшых субратаў. Практычна ўсе прадстаўнікі атраду распаўсюджаныя ў цёплых морах. Яны вядуць драпежны лад жыцця, палюючы на дробных бесхрыбтовых. Вылазячы вонкі са сваіх нор, яны поўзаюць па паверхні глебы з дапамогай задніх грудных ног, дапамагаючы сабе і нагашчэлепамі. Пры гэтым яны згінаюцца і рак абапіраецца на іх, як на мыліцы. Могуць ракі пры неабходнасці і даволі хутка плаваць.

Класіфікацыя
------------

* Падатрад *Archaestomatopodea*
	+ †Сямейства *Tyrannophontidae*
* Падатрад *Unipeltata*
	+ Надсямейства *Bathysquilloidea*
		- Сямейства *Bathysquillidae*
		- Сямейства *Indosquillidae*
	+ Надсямейства *Gonodactyloidea*
		- Сямейства *Alainosquillidae*
		- Сямейства *Hemisquillidae*
		- Сямейства *Gonodactylidae*
		- Сямейства *Odontodactylidae*
		- Сямейства *Protosquillidae*
		- Сямейства *Pseudosquillidae*
		- Сямейства *Takuidae*
	+ Надсямейства *Erythrosquilloidea*
		- Сямейства *Erythrosquillidae*
	+ Надсямейства *Lysiosquilloidea*
		- Сямейства *Coronididae*
		- Сямейства *Lysiosquillidae*
		- Сямейства *Nannosquillidae*
		- Сямейства *Tetrasquillidae*
	+ Надсямейства *Squilloidea*
		- Сямейства *Squillidae*
	+ Надсямейства *Eurysquilloidea*
		- Сямейства *Eurysquillidae*
	+ Надсямейства *Parasquilloidea*
		- Сямейства *Parasquillidae*

Спасылкі
--------

* Hoplocarida: Stomatopoda fact sheet—Guide to the marine zooplankton of south eastern Australia
* The Lurker’s Guide to Stomatopods—mantis shrimp
* Mantis shrimp—colourful and aggressive Архівавана 16 травня 2009.
* Research on Stomatopods at the University of Maryland Архівавана 30 травня 2010.
* Mantis shrimp **(нявызн.)**.  The Aquarium Wiki (7 квітня 2006). Архівавана з першакрыніцы 30 вересня 2011. Праверана 3 листопада 2017.
* Caldwell Lab at the University of California, Berkeley Архівавана 22 жовтня 2017.
* Patek Lab at the University of Massachusetts, Amherst
* *P. Z. Myers*. The superior eyes of shrimp **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Pharyngula* (24 травня 2008). Архівавана з першакрыніцы September 12, 2009.
* *Daniel Cressey*. Shrimp's super sight **(нявызн.)**. *The Great Beyond*.  nature.com (14 травня 2008). Архівавана з першакрыніцы 16 січня 2011. Праверана 3 листопада 2017.
* Dana Point Fish Company—Top and Bottom Views of Mantis Shrimp Архівавана 7 листопада 2017.
* TED talk Архівавана 1 листопада 2017.
* Deep Look (PBS) Архівавана 6 серпня 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12329817g · GND: 4278283-1 · LCCN: sh85128282 · Microsoft: 2777339656 · NDL: 00566490 |