Субальпійскае крывалессе. Хрыбет Чугач, Аляска, ЗША
**Крывалессе** — тып лесу, для якога характэрныя невысокія (да 10 м) скрыўленыя (а часам і скручаныя спіраллю) дрэвы і кусты, якія нярэдка  сцелюцца з узнімальнымі ўверх галінамі.

Субальпійскія крывалессі, адыгрываючы істотную ролю ў рэжыме многіх рэк, маюць водаахоўнае значэнне.

Агульная інфармацыя
-------------------

Узнікненне крывалесся звычайна звязана з моцнымі вятрамі, багатымі снегападамі і іншымі неспрыяльнымі фактарамі, з-за якіх расліны жывуць на фізіялагічнай мяжы, набываючы пачварны выгляд. Расліны зімуюць пад снегам у сагнутым стане, пасля ж раставання снегу галіны часткова выпростваюцца.

Дрэвы не толькі перакрыўляюцца ў падветраны бок, але і развіваюць свае галіны толькі на гэтым баку, так як маладыя парасткі з наветранага боку гінуць ад высушвальнага дзеянні ветру; у выніку атрымліваюцца крывыя дрэвы з аднабокай кронай.

Да крывалесся можна аднесці і *стланікі* — формы дрэў і кустоў, якія сцелюцца па паверхні: усе непрыхаваныя зімой снегам галінкі адміраюць, і дрэвы атрымліваюць нізкую, крывую, як бы абрэзаную на ўзроўні снегавога покрыва форму.

Крывалессі звычайна сустракаюцца каля межаў распаўсюджвання лясоў, у раўнінных і горных лесатундрах.

Крывалессі, характэрныя для субальпійскага пояса, пачынаюцца на вышыні ад 1500 м над узроўнем мора. Як правіла, дрэвы ў крывалессі не прамыя, а шаблепадобныя, іх ствалы ў комлевай частцы бываюць выгнутыя ўніз па схіле. Такая форма ствала дазваляе дрэвам вытрымліваць лавінны напор снегу, «пераківаючы» яго праз сябе.

Субальпійскія крывалессі, адыгрываючы істотную ролю ў рэжыме многіх рэк, маюць водаахоўнае значэнне.

Відавы склад
------------

Відавы склад крывалессяў моцна адрозніваецца.

У Паўночнай Еўропе гэта звычайна бяроза (*Betula*) і хвоя (*Pinus*), у Альпах і на Балканах — *Pinus mugo*, на Каўказе — бук (*Fagus*), дуб (*Quercus*), *Quercus pontica*, *Betula medwediewii*, *Betula litwinowii*, чаромха звычайная (*Prunus padus*), у Заходняй Сібіры — елка (*Picea*), ва Усходняй Сібіры — лістоўніца (*Larix*), на Камчатцы — бяроза Эрмана (*Betula ermanii*), *Pinus pumila* і вольха (*Alnus*).

У прыакіянічных раёнах — у прыватнасці, у Фенаскандыі — сустракаюцца так званыя бярозавыя крывалессі, у якіх пераважае Бяроза Чарапанава (Betula pubescens subsp. tortuosa, syn. Betula pubescens subsp. czerepanovii — падвід Бярозы пушыстай (*Betula pubescens*).

У падлеску горнага крывалесся сустракаюцца ядлоўцы (*Juniperus communis depressa*, *Juniperus sabina*, *Juniperus oblonga*), рададэндраны і іншыя прадстаўнікі сямейства верасовыя, вярбы.

На Паўночным Каўказе горныя бярозавыя крывалессі складаюцца пераважна з *Betula litwinowii*; у бярозавых крывалессях тут таксама сустракаюцца таксама чаромха звычайная (*Prunus padus*), брэднік (*Salix caprea*), *Salix kusnetzowii*, *Rhododendron caucasicum*.

Гл. таксама
-----------

* П’яны лес
* Рэдкалессе

Зноскі
------

1. 1 2  *Блинова К. Ф. и др.* Криволесье // Ботанико-фармакогностический словарь: Справ. пособие / Под ред. К. Ф. Блиновой, Г. П. Яковлева. — м: Высш. шк. 1990. — С. 76. — ISBN 5-06-000085-0.
2. ↑  Березовые криволесья // Кольская энциклопедия  (руск.) (бел.. В 5-и т. Т. 1. А — Д / Гл. ред. А. А. Киселёв. — Санкт-Петербург: ИС, 2008. — С. 321.
3. ↑  *Амирханов А. М. и др.* Цейское ущелье. Растительный мир(Праверана 22 ліпеня 2023)

Літаратура
----------

* Криволесье // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

Спасылкі
--------

* Криволесье // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.(Праверана 22 ліпеня 2023)
* Криволесье в Географическом словаре на сайте Экологический центр «Экосистема»™, А. С. Боголюбов(Праверана 22 ліпеня 2023)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 64167111 |