**Карл Ху́ман** (ням.: Carl Humann, Karl Humann; 4 студзеня 1839, Штэеле, цяпер Эсэн — 12 красавіка 1896, Смірна) — нямецкі інжынер, архітэктар і археолаг. Хуман знакаміты сваімі раскопкамі ў Пергаме, якія прывялі да выяўлення Пергамскага алтара.

Біяграфія
---------

Хуман атрымаў дыплом чыгуначнага інжынера, працаваў на будаўніцтве чыгунак і працягнуў адукацыю ў Берлінскай архітэктурнай акадэміі. Захварэўшы на сухоты, Хуман спрабаваў знайсці для сябе больш карысны клімат у тагачаснай Асманскай імперыі і пасяліўся ў 1861 годзе ў Канстанцінопалі. Ён удзельнічаў у прыватнасці ў раскопках на востраве Самас, будаваў у палацы, і аб'ездзіў у 1864 годзе Палесціну, праводзячы картаграфічныя даследаванні па даручэнні асманскага ўрада. Пазней Хуман таксама склаў карту ўсходняй часткі Балканскага паўвострава.

У 1867-1873 гадах Хуман кіраваў будаўніцтвам дарог у Малой Азіі. Папярэдне ён пабываў у старажытным Пергаме ўзімку 1864—1865 гадоў. Ён выявіў, што ў Пергаме яшчэ не праводзіліся паўнавартасныя раскопкі, хоць знаходкі могуць уяўляць надзвычайную каштоўнасць. Яму прыйшлося выкарыстаць увесь свой уплыў для таго, каб прадухіліць знішчэнне часткі адкрытых мармуровых руін у вапнава-газавых печах. Але для сапраўдных раскопак патрабавалася падтрымка з Берліна.

Толькі ў 1878 годзе ўсе акалічнасці склаліся для Хумана спрыяльным чынам: дырэктар берлінскага Музея скульптуры забяспечыў фінансавую падтрымку раскопак, а Хуман атрымаў афіцыйны дазвол асманскага боку. 9 верасня пачаліся першыя раскопкі ў Пергаме, якія доўжыліся адзін год. Буйныя фрагменты фрыза алтара незвычайнай мастацкай каштоўнасці і многія скульптуры былі выяўлены нечакана. Другая і трэцяя археалагічныя кампаніі адбыліся ў 1880—1881 гадах і ў 1883—1886 гадах. Знаходкі, якія паводле пагаднення з асманскім бокам пераходзілі ва ўласнасць Германіі, на асліных вазах пяць гадзін перавозіліся да ўзбярэжжа, перагружаліся на нямецкія караблі і адпраўляліся ў Берлін.

Бюст Хумана працы Адольфа Брута ў Пергамскім музеі
Германія хутка ацаніла сенсацыйнасць і значэнне знаходак, Хуман стаў знакамітасцю. Цяпер Германія, якая ўсвядоміла сваю нацыянальную цэласнасць, атрымала магчымасць годна супрацьстаяць Пергамскім алтаром фрызу з Парфенона ў Брытанскім музеі Лондана.

Па даручэнні Прускай акадэміі навук Хуман складаў археалагічную дакументацыю старажытных паселішчаў Ангоры, верхняга Еўфрата і паўночнай часткі Сірыі. З 1882 года Хуман вядзе раскопкі па даручэнні *Нямецкага Усходняга таварыства* ў Зінкірлі. У 1884 годзе Хуман быў прызначаны дырэктарам аддзела Каралеўскіх музеяў Берліна, аднак працягваў заставацца ў Смірне, прадстаўляючы інтарэсы каралеўскіх музеяў на Усходзе. Ён працягваў сваю працу і даследаванні і прымаў у сваім доме шматлікіх гасцей. У 1888 годзе ён кіраваў раскопкамі ў Сендшырлі ў паўночнай Сірыі. У 1891-1893 гадах Хуман праводзіў раскопкі ў Магнесіі на Меандры.

Карла Хумана пахавалі на могілках Смірны. У 1967 годзе яго рэшткі былі перанесены на крапасную гару ў Пергаме.

У гонар знакамітага археолага ў Пергамскім музеі ўсталяваны бюст Хумана, выкананы Адольфам Брутам у 1901 годзе да адкрыцця першага будынка музея.

Зноскі
------

1. 1 2  Karl Humann // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. 1 2  Carl Humann // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. 1 2 3 4 5 6 7 8  Biographisches Jahrbuch und Deutscher Nekrolog / Hrsg.: A. Bettelheim — B. — Т. 1, 1896. — S. 369–377.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19142610'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q64'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q113794'></a>
4. 1 2 3  Deutsche Biographie — München BSB, Historische Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, 2001. Праверана 31 ліпеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1202222'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q256507'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1419226'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Карл Хуман**
* Гуман, Карл // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10275423 · BNF: 12233801p · CiNii: DA10837386 · GND: 118708058 · ISNI: 0000 0001 2279 2916 · LCCN: n88647467 · NLA: 35784018 · NLG: 69322 · NTA: 074692801 · NUKAT: n2018262933 · SUDOC: 031043771 · VIAF: 45096945 · ULAN: 500228974 |

 |