Поўнае месячнае зацьменне. 21 снежня 2010 г.
**Ме́сячнае зацьме́нне** — зацьменне, якое надыходзіць, калі Месяц уваходзіць у конус ценю, які ўтварае Зямля. Дыяметр плямы Зямлі на адлегласці 363 000 км (мінімальная адлегласць ад Зямлі да Месяца) складае каля 2,5 дыяметраў Месяца, таму Месяц можа цалкам знаходзіцца ў ценю. У кожны момант зацьмення ступень пакрыцця дыска Месяца зямным ценем выражаецца праз фазу зацьмення Ф. Велічыня фазы вызначаецца адлегласцю 0 ад цэнтра Месяца да цэнтра ценю. У астранамічных календарах прыводзяцца велічыні Ф і 0 для розных момантаў зацьмення.

Калі Месяц падчас зацьмення цалкам уваходзіць у цень Зямлі, гэтая з'ява называецца *поўным зацьменнем Месяца*, калі часткова — *частковым зацьменнем*.

Поўнае зацьменне
----------------

Схема зацьмення месяца
Зацьменне Месяца можна назіраць на палове тэрыторыі Зямлі (там, дзе на момант зацьмення Месяц знаходзіцца над небасхілам). Выгляд Месяца ў ценю Зямлі з'яўляецца аднолькавым з любога пункту. Найбольшая тэарэтычная працягласць поўнай фазы зацьмення Месяца складае 108 хвілін; такімі былі, напрыклад, зацьменні Месяца 13 жніўня 1859 года, 16 ліпеня 2000 года.

Падчас зацьмення, нават поўнага, Месяц не знікае цалкам, а робіцца цёмна-чырвоным. Гэты факт тлумачыцца тым, што нават у фазе поўнага зацьмення Месяц працягвае асвятляцца. Сонечныя прамяні, якія праходзяць па датычнай да зямной паверхі, рассейваюцца ў атмасферы Зямлі і за кошт гэтага рассейвання часткова дасягаюць Месяца. Паколькі атмасфера Зямлі з'яўляецца найбольш празрыстай для промняў чырвона-аранжавай часткі спектра, менавіта гэтыя промні ў большай ступені дасягаюць паверхні Месяца падчас зацьмення, што і тлумачыць афарбоўку дыска Месяца. Па сутнасці, гэта такі самы эфект, як і аранжава-чырвоны колер неба каля небасхілу (золак) перад узыходам і адразу пасля захаду сонца. Для ацэнкі яркасці зацьмення выкарыстоўваецца шкала Данжона.

Выгляд Месяца падчас поўнага зацьмення
Назіральнік, які знаходзіцца на Месяцы, у момант поўнага (або частковага, калі ён знаходзіцца на засцянутай частцы Месяца) зацьмення бачыць поўнае сонечнае зацьменне (зацьменне Сонца Зямлёй).

Частковае зацьменне
-------------------

Калі Месяц трапляе ў поўны цень Зямлі толькі часткова, назіраецца *частковае зацьменне*. Падчас яго частка Месяца з'яўляецца цёмнай, а іншая частка, нават у найбольшай фазе, знаходзіцца ў паўценю і асвятляецца сонечнымі прамянямі.

Паўценевае зацьменне
--------------------

Вакол конуса ценю Зямлі прысутнічае паўцень — вобласць прасторы, у якой Зямля захіляе Сонца толькі часткова. Калі месяц праходзіць вобласць паўценю, але не ўваходзіць у цень, адбываецца *паўценявое зацьменне*. Падчас яго яркасць Месяца змяншаецца, але нязначна: такое памяншэнне практычна немагчыма заўважыць няўзброеным вокам і фіксуецца толькі прыборамі. Толькі калі Месяц падчас паўценявога зацьмення праходзіць блізка да конуса поўнага ценю, пры ясным небе можна заўважыць пацямненне з аднаго краю месячнага дыска.

Перыядычнасць
-------------

Кожны год адбываюцца прынамсі два месяцавыя зацьменні, аднак у сувязі з несупадзеннем плоскасцей месячнай і зямной арбіт, іх фазы адрозніваюцца. Зацьменні паўтараюцца ў тым самым парадку кожныя 6585⅓ дзён (або 18 гадоў, 11 дзён і прыблізна 8 гадзін — перыяд, які называецца сарас): ведаючы, дзе і калі назіралася поўнае месячнае зацьменне, можна дакладна вызначыць час наступных і папярэдніх зацьменняў, якія будуць добра бачныя ў гэтай мясцовасці. Такая цыклічнасць часта дапамагае датаваць падзеі, якія апісваюцца ў гістарычных летапісах.

Гістарычныя падзеі, якія адбыліся падчас зацьменняў Месяца
----------------------------------------------------------

* 18 лютага 1486 года нарадзіўся Чайтана Магапрабху
* 5 мая 1818 года нарадзіўся Карл Маркс
* 21 снежня 2010 года ўпершыню за 372 гады поўнае месячнае зацьменне адбылося ў дзень зімовага сонцастаяння. Варта адзначыць, што гэта сцверджанне з'яўляецца слушным для часу па Грынвічу і для заходняга паўшар'я Зямлі. У прыватнасці, на тэрыторыі Беларусі сонцастаянне адбылося на наступны дзень, 22 снежня. Наступнае зацьменне, якое будзе супадаць з зімовым сонцастаяннем, адбудзецца праз 84 гады — 21 снежня 2094 г.

Зноскі
------

1. ↑  Великое совпадение (Астронет, новостной раздел) (руск.)

Літаратура
----------

* Астраномія: падруч. для 11-га кл. устаноў агул. сярэд. адукацыі з беларус. мовай навучання / І. В. Галуза, У. А. Голубеў, А. А. Шымбалёў; пер. з рус. мовы Т. К. Слауты. — Мінск: Адукацыя і выхаванне, 2015. — 224 с.: іл. ISBN 978-985-471-765-4.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Месячнае зацьменне на Вікісховішчы |


| ⛭Месяц |
| --- |
| Асаблівасці | 
Унутраная структура •
Гравітацыя •
Тапаграфія •
Магнітнае поле •
Атмасфера
 | Поўны месяц |
| Арбіта Месяца | 
Фазы
(Маладзік •
Першая чвэрць •
Поўнік •
Апошняя чвэрць •
Блакітны месяц) •
Сонечнае зацьменне •
Месячнае зацьменне •
Сонечнае зацьменне на Месяцы •
Прылівы і адлівы
 |
| Паверхня | 
Геаграфічныя структуры
(моры •
кратары •
горы •
даліны •
разоры) •
Селенаграфія •
Бачны бок •
Адваротны бок •
Басейн Паўднёвы полюс — Эйткен •
Лёд •
Пік вечнага святла •
Касмічнае надвор'е •
Кароткачасовыя месяцовыя з’явы
 |
| Навука аб Месяцы | 
Геалогія (храналогія) •
Мінералогія •
Сейсмалогія •
Мадэль ударнага фармавання Месяца •
KREEP •
ALSEP •
Лазерная лакацыя •
Позняя цяжкая бамбардзіроўка •
Месяцовыя пароды •
Выпятрэнне •
Месяцатрус •
Маскон •
Рэгаліт •
Метэарыты
 |
| Даследаванне | 
Даследаванне •
Праграма «Месяц» •
Праграма «Апалон» •
Каланізацыя •
Месяцовая змова •
Горад Груйтуйзена
 |
| Іншае | 
Каляндар •
Месяц •
Паўмесяц •
Міфалогія •
Мастацтва •
Ілюзія •
Паходжанне •
Гіпатэтычныя натуральныя спадарожнікі Зямлі
 |

| ⛭Нябесная механіка |
| --- |
| Законы і задачы | 
* Законы Ньютана
* Закон сусветнага прыцягнення
* Законы Кеплера
* Задача двух цел
* Задача трох цел
* Гравітацыйная задача N цел
* Задача Бертрана
* Ураўненне Кеплера

 |
| Нябесная сфера | 
Сістэма нябесных каардынат
галактычная
гарызантальная
экватарыяльная
экліптычая
* Міжнародная нябесная сістэма каардынат
* Сферычная сістэма каардынат
* Вось свету
* Нябесны экватар
* Прамое ўзыходжанне
* Схіленне
* Экліптыка
* Раўнадзенства
* Сонцастаянне
* Фундаментальная плоскасць

 |
| Параметры арбіт | 
Кеплеравы элементы арбіты
эксцэнтрысітэт
вялікая паўвось
сярэдняя анамалія
даўгата ўзыходнага вузла
аргумент перыцэнтра
* Апацэнтр і перыцэнтр
* Арбітальная скорасць
* Вузел арбіты
* Эпоха

 |
| Рух нябесных цел | 
* Рух Сонца і планет па нябеснай сферы
* Эфемерыды

Канфігурацыі планет
процістаянне
квадратура
парад планет
* Кульмінацыя
* Сідэрычны перыяд
* Арбітальны рэзананс
* Перыяд вярчэння
* Апярэджванне раўнадзенстваў
* Сінадычны перыяд
* Збліжэнне

Зацьменне
сонечнае зацьменне
месячнае зацьменне
сарас
* Метонаў цыкл
* Пакрыццё
* Праходжанне
* Лібрацыя
* Элангацыя
* Эфект Кодзаі
* Эфект Яркоўскага
* Эфект Джанібекава

 |
| 

| Астрадынаміка |
| --- |
| Касмічны палёт | 
Касмічная скорасць
першая (кругавая)
другая (парабалічная)
трэцяя
чацвёртая
* Формула Цыялкоўскага
* Гравітацыйны манеўр
* Гоманаўская траекторыя
* Метад аскулюючых элементаў
* Прыліўное паскарэнне
* Змена нахілу арбіты
* Стыкоўка
* Пункты Лагранжа
* Эфект «Піянера»

 |
| Арбіты КА | 
* Геастацыянарная арбіта
* Геліяцэнтрычная арбіта
* Геасінхронная арбіта
* Геацэнтрычная арбіта
* Геапераходная арбіта
* Нізкая апорная арбіта
* Палярная арбіта
* Тундра-арбіта
* Сонечна-сінхронная арбіта
* Маланка-арбіта
* Аскулюючая арбіта

 |

 |