recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Кобальтавыя ўгнаенні** — адзін з відаў мікраўгнаенняў, які змяшчае ў якасці мікраэлемента Co; мінеральныя рэчывы і адходы прамысловасці, якія змяшчаюць кобальт у выглядзе водарастваральных соляў (сульфатаў і хларыдаў). Кобальт ў абмене рэчываў, спрыяе фіксацыі атмасфернага азоту, паскарае рост, развіццё і павышае прадуктыўнасць сельскагаспадарчых культур. Пры недахопе ў глебе добра засвойванага кобальту (менш за 2,0 -2,5 мг/кг) яго колькасць у раслінах складае менш 0,07 мг/кг. Недастатковае ўтрыманне ў іх Co пагаршае якасць кармоў, што прыводзіць да парушэнняў крыватвору і сур'ёзных захворванняў (напрыклад, сухотцы, акабальтозу, эндэмічным захворванням) жуйных жывёл (сутачная патрэба ў Co у дойных кароў — 7-20 мг, у авечак — каля 1 мг).

Выкарыстанне
------------

Кобальтавыя ўгнаенні выкарыстоўваюць у выглядзе 0,05-0.1%-нага раствора сульфату або хларыду Co для некаранёвых падкормаў раслін і перадпасяўной апрацоўкі насення. Для ўнясення ў глебу перспектыўныя ўгнаенні: нітраамафоска (17 % N, 17 % P2O5, 17 % Да2O, 0,05 % Co), падвойны суперфасфат (43-46 % P2O5, 0,1 % Co) і інш. у якія на стадыі іх падрыхтоўкі ўводзяць кобальт-змяшчаюць дабаўкі (адпрацаваныя каталізатары, шламы, дзындры і т. п.) альбо CoSO4·7Н2O з наступным грануляваннем атрыманых прадуктаў.

Прымяненне
----------

Ужываюць кобальтавыя ўгнаенні на дзярнова-падзолістых і балотных глебах пры вырошчванні бабовых, лёну, канопляў, цукровых буракоў, ячменю, азімага жыта і інш. культур. Дозы ўнясення складаюць (у пераліку на Co): у глебу з макроўгнаеннямі 0,2-1,0 кг/га, для некаранёвых падкормаў 0,1-0,2 кг/га, для перадпасяўной апрацоўкі насення 0,05-0,15 кг/ц.

Літаратура
----------

* *Н.С. Зефиров.* Химическая энциклопедия. — Москва: Советская энциклопедия, 1990. — Т. 2. — С. 419. — 673 с. — ISBN 5-85270-035-5.
**Астрашыцка-гарадоцкія замкава-палацавыя комплексы**. Існавалі ў XVII – XIX стст. у вёскі Астрашыцкі Гарадок Мінскага раёна. 

1) У інвентары 1650 г. апісаны драўляны замак з абарончымі сценамі і 4 вуглавымі вежамі, абкружаны штучным ровам і сажалкамі. На замкавым двары стаялі 1-павярховы драўляны палац, дом "прускага муру", розныя гаспадарчыя пабудовы, стайня, вадзяны млын, тартак. 

2) У інвентары 1745 г. апісана сядзіба (драўляны палац, фальварак, гаспадарчыя пабудовы, ставы з млынамі, рыбныя сажалкі). 

3) У пачатку XIX ст. за 1 км ад вёскі пабудаваны мураваны 2-павярховы палац у стылі несапраўднай готыкі. У ім знаходзілася каштоўная калекцыя твораў выяўленчага і дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, сабраная М. Тышкевічам. Згарэў у 1860 г. Да 1876 г. побач пастаўлены новы мураваны атынкаваны палац. У вялікім парку, што абкружаў палацы, быў звярынец.
**Астрограф** (ад стар.-грэч.: ἄστρον — свяціла і γράφω — пішу) — тэлескоп для фатаграфавання нябесных аб'ектаў.

Першапачаткова, з часоў вынаходніцтва Галілея, тэлескопы прызначаліся выключна для візуальных назіранняў. У канцы XIX стагоддзя, з вынаходствам фатаграфіі, у астраномію трывала ўвайшоў фатаграфічны метад назіранняў. У факальную плоскасць тэлескопа ўсоўваецца фотапласцінка або, радзей, фотастужка, на якой адбіваліся патрабаваныя аб'екты. Спецыялізаваныя тэлескопы, якія прызначаліся толькі для фатаграфічных назіранняў, атрымалі назву астрографаў або камер.

Зараз у якасці фотапрыёмнікаў выкарыстоўваюцца ПЗС-камеры.

У наш час буйныя інструменты прызначаныя ў асноўным для фатаграфічных назіранняў.

Класічныя астрографы, тыповы прадстаўнік якіх — астрограф-рэфрактар Carte du Ciel, мелі фокусную адлегласць каля 3,5 метра, апертуру — 34 сантыметраў; выкарыстоўваліся пласцінкі 13 x 13 сантыметраў з адпаведным полем гледжання 2°10' і маштабам малюнка каля 60" у міліметры. Аб'ектыў — двухлінзавы з мэтай памяншэння храматычнай аберацыі.

У цяперашні час астрографы выкарыстоўваюць для астраметрыі малых планет і камет і для вывучэння лакальных уласных рухаў у зорных скапленнях.

Гл. таксама
-----------

* Астрафатаграфія
* Астраметрыя

Зноскі
------

1. ↑  Астрограф // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
2. ↑  *Мартынов, Д. Я.* Курс практической астрофизики. — Москва: «Наука», 1977. — С. 16. — 544 с.
3. 1 2  Ж.Ковалевский. Современная астрометрия. — Фрязино: Век 2, 2004.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777476027 |
**Аршанскі дзяржаўны прафесійны ліцэй тэкстыльшчыкаў імя Г. В. Сямёнава** — установа прафесійнага навучання ў горадзе Оршы.

Гісторыя
--------

У 1929 годзе была адкрыта школа фабрычна-завадскога вучнёўства, якая выпускала спецыялістаў для льнокамбіната ў г. Орша.

Першапачаткова школа ФЗН знаходзілася ў памяшканні дзіцячага садка № 23, а ў 1935 годзе было вырашана прыступіць да будаўніцтва новага будынка, дзе ліцэй знаходзіўся і дагэтуль.

З 1941 года па 1944 год школа не працавала.

1 студзеня 1963 года школа перамейнавана ў «Дзяржаўнае прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 45».

З 1988 года ліцэй носіць ганаровае імя былога дырэктара Аршанскага льнокамбіната, Героя Сацыялістычнай працы Георгія Васільевіча Сямёнава.

Зноскі
------

1. ↑  Ліцей тэкстыльшчыкаў прафесійны імя Г. В. Сямёнава

Літаратура
----------

* Васильева, Т. С юбилеем, лицей!!! / Т. Васильева // Аршанская газета. — 2009. — 31 кастр. — С. 3.
* Королев, Г. И души золотыми назовут… / Г. Королев // Вiцебскі рабочы. — 2005. — 29 верас. — С. 2.
* Кулешова, Н. М. Приглашает лицей текстильщиков / Н. М. Кулешова // Телеком-экспресс (Орша). — 2015. — 13 авг. — С. 2-3.
* Училище текстильщиков празднует свой юбилей // Трыбуна тэкстыльшчыка (Орша). — 1997. — 24 кастр. — С. 3.
**Астраханскі паход 1556**, паход на Астрахань летам 1556 года атрада стральцоў і казакоў пад камандаваннем ваяводы Н. Чарамісінава і атамана Л. Філімонава. Гэтая ваенная аперацыя была арганізаваная царом Іванам Грозным пасля здрады яго саюзніка астраханскага хана Дервіш-Алі, які перайшоў на бок Крыма і Турцыі.

Першым сустрэўся з ханскімі войскамі пад Астраханню казачы атрад Філімонава (500 чал.). Ён нанёс ім паразу і стаў чакаць падыходу сіл Чарамісінава. Злучыўшыся, абодва атрада 2 ліпеня 1556 года падплыли на судах да Астрахані. Хан і яго набліжаныя збеглі з горада, прыняўшы невялікі стралецка-казачы атрад за авангард моцнай царскай раці. У выніку рускія практычна без бою занялі амаль пустую Астрахань. Умацаваўшыся там, яны правялі шэраг наступальных аперацый супраць Дервіш-Алі, які тым часам атрымаў падмацаванні ад крымскага хана Даўлет-Гірэя. Зрэшты, дапамога ад кіраўніка Крыма апынулася невялікая (усяго 700 чалавек), паколькі яго валоданні падвергнуліся тады нападу атрада пад камандаваннем ваяводы М. І. Ржэўскага.

Знаходзячыся ў далёкай Астрахані, за сотні вёрст ад родных месцаў, невялікае рускае войска дзейнічала энергічна і рашуча. Яго камандзіры выявілі ў незнаёмым краі не толькі воінскія, але і дыпламатычныя здольнасці. Яны дамагліся саюза з мясцовымі нагайскімі мурзамі, якія нанеслі канчатковую паразу Дервіш-Алі. Ён збег у турэцкія ўладанні. Астраханскае ханства канчаткова і амаль бяскроўнае было замацавана за Расіяй.
**Аршанскі музей гісторыі і культуры горада** — музей у Оршы, размешчаны ў гістарычным будынку па вуліцы Уладзіміра Леніна, 11. Заснаваны 1 сакавіка 1989 г. Адкрыты для наведвальнікаў у 1992 г. З 1994 года філіял Музейнага комплексу гісторыі і культуры Аршаншчыны. Экспазіцыя размешчана ў 4 залах агульнай плошчай 170 м².

Раздзел археалогіі
------------------

У раздзеле археалогіі дэманструюцца знаходкі з аршанскіх стаянак каменнага веку, комплексу археалагічных помнікаў каля в. Чаркасава, гарадзішча жалезнага веку каля в. Вусце, аршанскага гарадзішча (12—18 ст. шматлікія вырабы са шкла, керамікі, жалеза, каляровых металаў, костак), Аршанскага Куцеінскага Багаяўленскага манастыра (17—18 ст. кафля, ювелірныя вырабы) і іншыя прадметы.

Раздзел гісторыі
----------------

У раздзеле гісторыі, які адлюстроўвае жыццё Оршы ў складзе Вялікага княства Літоўскага, Рэчы Паспалітай, Расійскай імперыі, экспануюцца дакументы і матэрыялы пра дзейнасць Куцеінскай друкарні (17 ст.) і вайну 1812, нумізматычныя калекцыі (рускія манеты 15 — пачатку 20 ст. літоўскія, польскія, шведскія манеты 16—18 ст.), зброя 16 — пачатку 20 ст. старадрукі і рукапісныя кнігі 17—19 ст. макеты паселішча 12 ст. Аршанскага замка 16 ст. цэнтра Оршы пачатку 20 ст.

У раздзелах, прысвечаных Оршы ў XX стагоддзі, адлюстравана сацыяльна-эканамічнае і культурнае развіццё горада на працягу XX стагоддзя, падзеі рэвалюцыі 1905—1907 гадоў, Першай сусветнай вайны, Лютаўскай і Кастрычніцкай рэвалюцый, грамадзянскай вайны і ваеннай інтэрвенцыі, аднаўленне гаспадаркі і сацыялістычнае будаўніцтва ў 1920—1930 гады, палітычныя рэпрэсіі, аднаўленне народнай гаспадаркі ў пасляваенны перыяд. Экспануюцца дакументы і матэрыялы пра вядучыя аршанскія прадпрыемствы, пра жыццё і дзейнасць выдатных людзей Аршаншчыны: дзеяча рэвалюцыйнага руху і педагога П. М. Лепяшынскага, Герояў Савецкага Саюза А. Д. Салянікава, М. Д. Сіяніна, Герояў Сацыялістычнай Працы Б. А. Бароўскага, У. П. Пакроўскага, Г. В. Сямёнава, дзяржаўных і гаспадарчых дзеячаў Л. Я. Гаранскую, А. К. Міласерднага, пісьменнікаў Я. Купалу, У. Караткевіча, Закі Нуры, мастака П. Раманоўскага, спартсмена І. Жалязоўскага і інш. Сярод экспанатаў матэрыялы пра сувязь Оршы з гарадамі-пабрацімамі ў Італіі і Францыі. Экспазіцыю дапаўняюць мастацкія творы скульптара Я. Лансерэ, мастакоў М. Басалыгі, С. Шарая і інш.

Літаратура
----------

* Лютынский, В. П. Музей истории и культуры города Орши / В. П. Лютынский // Республика Беларусь : энциклопедия : в 6 т. / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Мн. 2007. — Т. 5. — С. 253—254.
* Музей гісторыі і культуры Оршы // Памяць. Орша і Аршанскі раён: гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 2000. — Кн. 2. — С. 480.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭Філіялы Музейнага комплексу гісторыі і культуры Аршаншчыны |
| --- |
| Мемарыяльны музей Канстанціна Сяргеевіча Заслонава ·  Музей гісторыі і культуры горада ·  Музей драўлянай скульптуры разьбяра Сямёна Сцяпанавіча Шаўрова ·  Музей Уладзіміра Караткевіча ·  Этнаграфічны музей «Млын» |
Канстанцін Васіль Астрожскі (фрагмент карціны XVI ст.)
**Астрожская славяна-грэка-лацінская школа** ці **Астрожская акадэмія** — навучальная ўстанова, якая дзейнічала ў г. Астрог на працягу XVI—XVII стагоддзяў. Астрожская школа ці акадэмія мела трохступенны характар і спалучала ў сабе элементарную (пачатковую) і сярэднюю адукацыю з пачаткамі вышэйшай.

Гісторыя
--------

Навучальная ўстанова заснаваная каля 1576 года на сродкі Канстанціна-Васіля Астрожскага ў яго родавым маёнтку Астрог. Вялікую суму сродкаў на развіццё акадэміі дала яго пляменніца — князёўна Гальшка Астрожская.

У аснову дзейнасці Астрожскай акадэміі было пакладзена традыцыйнае для сярэднявечнай Еўропы, аднак цалкам незвычайнае для мясцовай школьнай адукацыі, вывучэнне сямі свабодных навук (граматыкі, рыторыкі, дыялектыкі, арыфметыкі, геаметрыі, музыкі, астраноміі), а таксама вышэйшых навук: філасофіі, багаслоўя, медыцыны. Студэнты Астрожскай акадэміі асвойвалі пяць моў: славянскую, польскую, старажытнагабрэйскую, грэцкую, лацінскую. Унікальнасць і арыгінальнасць гэтай установы вышэйшай адукацыі праявілася і ў тым, што тут упершыню злучыліся два тыпу культур: візантыйская і заходнееўрапейская. З Астрожскай акадэміяй звязваецца пачатак Рэнесанса на украінскіх землях.

Падручнікі для навучання рыхтаваліся і друкаваліся ў Астрожскай друкарні. Непасрэдна пры школе і друкарні К. Астрожскі стварыў гурток адукаваных людзей, якія займаліся перакладамі, распрацоўвалі і выдавалі вучэбную, богаслужбовую, павучальную літаратуру. Да гуртка належалі вядомы друкар Іван Фёдараў, пісьменнік Герасім Сматрыцкі, перакладчыкі і выдаўцы Васіль Суражскі і Цімафей Міхайлавіч; браты Дзям’ян і Ігнацій Налівайкі. У Астрог часта наведваліся грэчаскія навукоўцы — Дзіянісій Палеалог, будучы Канстанцінопальскі патрыярх Кірыл Лукарыс, патрыяршы экзарх свяшчэннамучанік Нікіфар Кантакузін. Усе гэтыя высокаадукаваныя людзі прымалі ўдзел у навучанні, што сведчыць пра яго высокі ўзровень.

Са сцен Астрожскай акадэміі выйшлі вядомыя царкоўныя і грамадска-культурныя дзеячы — пісьменнікі-палемісты і перакладчыкі. Сярод іх: Клірык Астрожскі — аўтар пісьмаў-адказаў Іпацію Пацею; Мялецій Сматрыцкі — епіскап і вядомы пісьменнік-палеміст; Захарыя Капысценскі — пісьменнік-палеміст; Іоў Барэцкі — Кіеўскі мітрапаліт, перакладчык і пісьменнік; Стэфан Зізаній — педагог і царкоўны прапаведнік; Андрэй Рымша — вядомы паэт, заснавальнік панегірычнага жанру; Лявонцій Карповіч і інш.

Акадэмія спыніла сваю дзейнасць у 1636 годзе. Сёння яе адукацыйныя традыцыі працягвае заснаваны ў 1994 годзе Нацыянальны ўніверсітэт «Астрожская акадэмія».

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Том 2: Аршыца — Беларусцы. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 1996. — 479 с. — ISBN 985-11-0061-7.
**Аршанскі мясакансервавы камбінат** — мясаперапрацоўчае прадпрыемства абласнога значэння ў горадзе Оршы. Пабудаваны ў 1928—1930 гадах.

Гісторыя
--------

У 1935 годзе ўведзены ў дзеянне кансервавы цэх. У Вялікую Айчынную вайну разбураны, пасля вайны адноўлены і рэканструяваны.

Асноўная прадукцыя станам на 1995 год: мяса, каўбасныя вырабы, кансервы мясныя, тлушч харчовы і тэхнічны, мясныя паўфабрыкаты, сухія кармы, субпрадукты.

У 1998 годзе прадпрыемства пераўтворана ў адкрытае акцыянернае таварыства.

У канцы лютага 2020 года на падставе Указа Прэзідэнта № 70 «Аб развіцці аграпрамысловага комплексу Віцебскай вобласці» на базе Аршанскага мясакансервавага камбіната быў створаны аграхолдынг. 33 сельгасарганізацый і перапрацоўчых прадпрыемстваў Аршанскага, Дубровенскага, Талачынскага раёнаў былі аб’яднаны ў адну сыравінную зону, а кіраўніком аршанскага аграаб’яднання стаў Андрэй Булаўкін.

Кіраўнікі
---------

* Андрэй Булаўкін (з 2020 года)

Зноскі
------

1. ↑  На базе Аршанскага мясакансервавага камбіната створаны аграхолдынг

Літаратура
----------

* Аршанскі мясакансервавы камбінат. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
**Дзівасіл** (*Ínula*) — род шматгадовых раслін сямейства астравыя (Asteraceae), расце ў Еўропе, Азіі і Афрыцы.

Біялагічнае апісанне
--------------------

Шматгадовыя, радзей аднагадовыя расліны з суцэльнымі лісцінкамі і жоўтымі буйнымі суквеццямі.

Кветкі жоўтыя ці аранжавыя, адзіночныя або сабраны ў гронкападобныя або шчыткападобныя агульныя суквецці.

Красаванне летам ў другой палове.

Размнажэнне вясновае.

Раслінная сыравіна
------------------

### Хімічны склад

Корні і карэнішчы ўтрымоўваюць інулін, сапаніны, смолы, камедзь, слізь, пігмент, воцатную і бензойную кіслоты, алкалоіды, вітамін Е і эфірны алей, асноўнай складовай часткай якога з'яўляецца геленін — сумесь розных відаў лакцінаў (аланталактан і іншыя).

Фармакалагічныя ўласцівасці
---------------------------

Дзівасіл валодае супрацьзапаленчым, жэлчэгонным, адхарквальным і слабым урынагонным дзеяннем, запавольвае перыстальтыку кішэчніка і яго сакраторную актыўнасць і ў той жа час павялічвае вывядзенне жоўці ў дванаццаціперсную кішку, што ў спалучэнні з антысептычным эфектам станоўча адбіваецца пры лячэнні органаў стрававання.

Клінічна даказана, што прэпарат алантон, атрыманы з дзівасіла, узмацняе кровазварот у слізістай абалонцы страўніка, паскарае працэс гаення язваў, павялічвае колькасць звязанай салянай кіслаты і памяншае ўтрыманне пепсіну, што станоўча адбіваецца на цячэнні хваробы.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 68. — 160 с. — 2 350 экз.
4. ↑  Напісанне **Дзівасіл** ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.6. Мн. 1998, С.111

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Tropicos · WFO · WoRMS · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778369518 |
**Аршанская павятовая канферэнцыя 1906**. Адбылася ў снежні 1906 г. у адной з вёсак Аршанскага павета. Склікана Магілёўскім акруговым камітэтам РСДРП сумесна з аршанскімі арганізацыямі РСДРП і эсэраў з мэтай згуртавання сялян на антыўрадавай і антыпамешчыцкай платформе напярэдадні выбараў у II Дзяржаўную думу. Прысутнічала прыблізна 8 дэлегатаў ад 4 валасцей. Дэлегаты адзначалі складанасць палітычнай сітуацыі на вёсцы: з аднаго боку, функцыяніруюць гурткі, створаныя сацыял-дэмакратамі і эсэрамі, з другога — чарнасоценныя арганізацыі, Саюза рускага народа. Паміж імі ішла барацьба за ўплыў на сялян. Перавыбарная кампанія абвастрыла размежаванне вёскі на правую меншасць, што падтрымлівала самадзяржаўе, і левую большасць, якая выступала супраць царызму. Канферэнцыя з рэвалюцыйна-дэмакратычных пазіцый ацаніла значэнне Дзяржаўнай думы як органа, які дапаможа народу згуртавацца для далейшай барацьбы. Дэлегаты падтрымалі план сумесных дзеянняў левых сіл (сацыял-дэмакратаў і эсэраў)іна валасных, павятовых і губернскіх выбарчых сходах. Канферэнцыя сведчыла пра свядомыя адносіны перадавой часткі сялянства да палітычнага жыцця.

Літаратура
----------

* Король, А.С. Большевики Белоруссии в революции 1905 — 1907 годов. — Мн. 1986. — С. 160 — 161.
* Шыбека, З. В. Аршанская павятовая канферэнцыя 1906 / З. В. Шыбека // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М.В.Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э.Э.Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с. [8] к.: іл. – С. 188. — ISBN 5-85700-074-2.
**Сёмы 5-гадовы план развіцця народнай гаспадаркі Беларускай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі** на 1961—1965 гады (апошнія 2 гады 6-й пяцігодкі было вырашана аб’яднаць з надыходзячай 7-й і распрацаваць 7-гадовы план развіцця народнай гаспадаркі на 1959—1965 гады).

Планы
-----

План прадугледжваў стварэнне ў Беларусі нафтаперапрацоўчай прамысловасці, умацаванне паліўна-энергетычнай базы, паскоранае развіццё хімічнай прамысловасці.

Вынікі пяцігодкі
----------------

Аб’ём капітальных укладанняў за 10 гадоў быў у 3 разы большы, чым за папярэдняе дзесяцігоддзе. У канцы 1950 — сярэлзіне 1960-х г. у Беларускай ССР уведзены ў дзеянне 1-я чарга Васілевіцкай ДРЭС (у Светлагорску), аўтамабільны завод у Жодзіне, калійны камбінат у Салігорску, нафтаперапрацоўчы завод у Полацку, пачалі даваць прадукцыю заводы Пінскі штучнай скуры, Лідскі па вытворчасці лакаў і фарбаў і інш. Апераджальнымі тэмпамі развіваліся прыборабудаванне і электроніка (за 1959—1965 гады выпуск электронікі і электрэтэхнічных вырабаў вырас у 5 разоў).

У паліўным балансе павялічылася доля нафты і прыроднага газу: пабудаваны газаправоды Дашава—Мінск, Шчорс—Гомель, пачалася здабыча нафты на Рэчыцкім радовішчы. Па тэмпах развіцця сельская гаспадарка адставала ад іншых народна-гаспадарчых галін. Не заўсёды ўлічваліся мясцовыя ўмовы пры вытворчасці розных сельскагаспадарчых культур, вызначэнні структуры пасяўных плошчаў; не хапала будаўнічых матэрыялаў, мінеральных угнаенняў, сельскагаспадарчай тэхнікі. У сакавіку 1965 года прыняты дадатковыя меры па ўмацаванні гэтай галіны эканомікі, у т.л. перабудавана сістэма падаткаабкладання калгасаў, уведзены новыя закупачныя цэны на сельскагаспадарчую прадукцыю, зніжаны цэны на трактары, аўтамабілі і сельскагаспадарчыя машыны, што накіроўваліся ў сельскую гаспадарку. Колькасць навуковых устаноў у Беларускай ССР павялічылася з 72 у 1955 годзе да 185 у 1965 годзе.

Літаратура
----------

* *Юнцэвіч, А.* Пяцігадовыя планы развіцця народнай гаспадаркі БССР // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8. — С. 22—23.
* Гиоргидзе, З. И. Геращенко, Л. Ф. Белоруссия за десять пятилеток / З. И. Гиоргидзе, Л. Ф. Геращенко; Академия наук БССР, Институт экономики. — Минск: Наука и техника, 1982. — 152 с.
* Эканамічная гісторыя Беларусі і замежных краін: Матэрыялы для самастойнай працы: Для студэнтаў і курса дзеннага і завочнага формаў навучання. — Мінск: ВП «Экаперспектыва», 1997. — 118, [2] с.




| Пяцігадовыя планы развіцця народнай гаспадаркі Беларускай ССР |
| --- |
| 
* Першая (1928—1933)
* Другая (1933—1937)
* Трэцяя (1938—1942)
* Чацвёртая (1946—1950)
* Пятая (1951—1955)
* Шостая (1956—1960)
* Сёмая (1961—1965)
* Восьмая (1966—1970)
* Дзявятая (1971—1975)
* Дзясятая (1976—1980)
* Адзінаццатая (1981—1985)
* Дванаццатая (1986—1990)

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каржанеўскі.
**Іосіф Іванавіч Каржанеўскі** (польск.: Józef Korzeniewski, літ.: Juozapas Koženevskis; 19 сакавіка (31 сакавіка) 1806 — 21 мая 1870) — беларускі вучоны ў галіне хірургіі і інфекцыйных хвароб, доктар медыцыны.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся на тэрыторыі сучаснага Слуцкага раёна Мінскай вобласці. Скончыў гімназію ў Нясвіжы, медыцынскі факультэт Віленскага ўніверсітэта. Працаваў пры ўніверсітэце памочнікам празектара анатоміі. У 1829 годзе абараніў дысертацыю на ступень доктара медыцыны.

У 1831 годзе пакінуў службу і паехаў у Брэст-Літоўск і Віцебск, дзе прымаў удзел у барацьбе з халерай. У 1832 г. памочнік празектара хірургічнай клінікі Віленскай медыка-хірургічнай акадэміі. У 1835 годзе экстраардынарны прафесар, выкладаў дэсмургію  (руск.) (бел. (раздзел хірургіі — вучэнне аб павязках). У 1837—1839 гадах займаўся ва ўніверсітэцкіх клініках за мяжой і па вяртанні ў 1840 годзе прызначаны экстраардынарным прафесарам і дырэктарам акадэмічнай клінікі. Пасля закрыцця акадэміі ў 1843 годзе застаўся па-за штатам і займаўся практычнай дзейнасцю па хірургіі ў Вільне. Быў вядомы ў Польшчы як лепшы хірург. Аўтар навуковых прац па пытаннях лячэння сыпнога тыфу, пераломаў, артапедыі, дэсмургіі.

Зноскі
------

1. ↑  Józef Korzeniowski // NUKAT — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11789729'></a>
2. 1 2 3 4   Праверана 30 жніўня 2022.

Літаратура
----------

* Асветнікі зямлі беларускай — Мн. 2001.

Спасылкі
--------

* *Крылов-Толстикович А. Н.* Русские врачи XVII — начала XX вв. (руск.)
* Корженевский, Иосиф Иванович // Большая биографическая энциклопедия (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0004 0957 7201 · NUKAT: n2018176635 · SUDOC: 196330122 · VIAF: 303473675, 265148389563710712961, 1540159337560113150007 · БАП: 134145 |
Чыгуначны пункт Брэсцкай мытні (2013 год)
**Мы́тня** — дзяржаўны орган перамяшчэння праз граніцу краіны тавараў, багажу і паштовых адпраўленняў.

Дзяржаўны мытны камітэт Рэспублікі Беларусь стварае, пераўтварае і зачыняе мытні. Да ўваходу ў 2010 годзе ў Мытны саюз ЕАЭС дзейнічаў Мытны кодэкс Рэспублікі Беларусь, які вызначаў абавязкі і правы мытнікаў. Прэзідэнт Беларусі зацвярджае Палажэнне аб парадку і ўмовах праходжання службы на мытні. У Вялікім Княстве Літоўскім мытня месцілася ў каморы. Мыта (цло) збіралі з купцоў за правоз тавараў праз мяжу і па землях ВКЛ.

Беларусь
--------

Сцяг Беларускай мытні (2020 год)
На 2013 год у Беларусі дзейнічалі абласныя мытні. У пункце мытнага кантролю знаходзіліся склад, гасцініца, кавярня, мыйка для грузавікоў, стаянка, пажарнае дэпо і кантрольна-прапускны пункт. У Мінскай рэгіянальнай мытні, якая знаходзілася ў Шчытаміравічах (Мінскі раён), штодня афармлялі да 1500 мытных дэкларацый. Чыгуначная пляцоўка магла размясціць да 156 кантэйнераў, а стаянка — да 140 грузавікоў. Гасцініца мела 20 нумароў з ваннай і па 2 ложкі ў кожным нумары. Пераночыць у ёй каштавала 300 000 рублёў (33,44 долары ЗША).

Гл. таксама
-----------

Мытная сістэма Вялікага Княства Літоўскага

Зноскі
------

1. ↑  *Генадзь Маслыка.* Мытня // Беларуская энцыклапедыя ў 18 тамах / гал.рэд. Генадзь Пашкоў. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2000. — Т. 11: Мугір — Паліклініка. — С. 53. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0188-5.
2. ↑  *Ганна Гарустовіч.* Стой, што вязеш?! А што па дэкларацыi // *Звязда* : газета. — 17 снежня 2013. — № 237 (27602). — С. 3. — ISSN 1990-763x.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мытня
**Еўрапейскі сацыяльна-эканамічны камітэт** (англ.: European Economic and Social committee) — дарадчы орган  Еўрапейскага Саюза. Сацыяльна-эканамічны камітэт (ЕСЭК) створаны ў 1958 годзе ў адпаведнасці з Дагаворам аб заснаванні Еўрапейскай Супольнасці, каб забяспечыць прадстаўніцтва інтарэсаў розных эканамічных і сацыяльных груп.

Камітэт складаецца з 350 чальцоў; іх прызначае Савет Еўрапейскага саюза на 5 гадоў па рэкамендацыі нацыянальных урадаў. Члены Сацыяльна-эканамічнага камітэта адносяцца да такіх катэгорый так званай «арганізаванай грамадзянскай супольнасці» як працадаўцы, прафсаюзныя дзеячы і прадстаўнікі розных груп інтарэсаў (прафесійных аб’яднанняў, фермераў, абаронцаў навакольнага асяроддзя, спажыўцоў і да т.п.). Сацыяльна-эканамічны камітэт прадстаўляе іх пазіцыю і адстойвае іх інтарэсы ў дыялогу з  Еўрапейскай Камісіяй, Саветам Еўрапейскага Саюза і  Еўрапейскім парламентам. Задача Сацыяльна-эканамічнага камітэта заключаецца ў тым, каб даваць парады Камісіі і Савету, якія абавязаны кансультавацца з ім па сацыяльных і эканамічных пытаннях. Сацыяльна-эканамічны камітэт можа таксама выказваць сваю пазіцыю па ўласнай ініцыятыве. Такім чынам, сацыяльна-эканамічны камітэт мае ролю мастка паміж Еўрапейскім Саюзам і грамадзянамі.

Члены Сацыяльна-эканамічнага камітэта сустракаюцца на пленарных пасяджэннях каля дзесяці разоў на год, а часцей засядаюць меншымі групамі.

Ніцкі дагавор не змяніў размеркавання месцаў у Камітэце паміж дзяржавамі-членамі, ён толькі абгаварыў, улічваючы пашырэнне Саюза, у будучыні колькасць месцаў у сацыяльна-эканамічным камітэце не павінна перавышаць 350 (апошняе пашырэнне не выйшла за гэтую мяжу, гл. табл.). Дагавор выясніў таксама прынцыпы прызначэння членаў камітэта: ён павінен складацца з
«Прадстаўнікоў розных эканамічных і сацыяльных груп арганізаванай грамадзянскай супольнасці»

 *(Артыкул 257 Дамовы аб заснаванні Еўрапейскай Супольнасці)* .

Колькасць прадстаўнікоў у ЕСЭК
------------------------------

|  |  |
| --- | --- |
| **Колькасць прадстаўнікоў** | **Краіны** |
| 24 | Сцяг Германіі Германія Сцяг Францыі Францыя Сцяг Італіі Італія Сцяг Вялікабрытаніі Вялікабрытанія |
| 21 | Сцяг Іспаніі Іспанія Сцяг Польшчы Польшча |
| 15 | Сцяг Румыніі Румынія |
| 12 | Сцяг Бельгіі Бельгія Сцяг Балгарыі Балгарыя Сцяг Грэцыі Грэцыя Сцяг Нідэрландаў НідэрландыСцяг Аўстрыі Аўстрыя Сцяг Партугаліі Партугалія  Сцяг Швецыі Швецыя Сцяг Венгрыі Венгрыя Сцяг Чэхіі Чэхія |
| 9 | Сцяг Даніі Данія  Сцяг Фінляндыі Фінляндыя Сцяг Ірландыі Ірландыя Сцяг Літвы Літва Сцяг Славакіі Славакія Сцяг Харватыі Харватыя  |
| 7 | Сцяг Латвіі Латвія Сцяг Славеніі Славенія |
| 6 | Сцяг Эстоніі Эстонія |
| 5 | Сцяг Мальты Мальта Сцяг Люксембурга Люксембург Сцяг Кіпра Кіпр |
|

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
**Мытная плошча** — плошча ў Лычакіўскім раёне Львова (Украіна) побач з гістарычным цэнтрам.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Плошча невялікая, з бакамі каля 60-80 метраў. З’яўляецца важным транспартным вузлом, праз яе праходзіць большасць трамвайных маршрутаў горада, а таксама шмат гарадскіх і прыгарадных аўтобусных маршрутаў. Заходнюю частку плошчы перасякае вуліца Уладзіміра Віннічэнкі, у паўночнай частцы пачынаецца вуліца Лычакіўская, а ў паўднёва-ўсходняй — вуліца Паўла Рымляніна.

Уздоўж заходняй часткі плошчы цягнуцца муры касцёла і кляштара бернардзінцаў з Глінянскай брамай, уздоўж усходняй часткі — касцёл кларысак з жылым корпусам. Сёння ў касцёле размешчаны музей сакральнай барочнай скульптуры, а ў жылым корпусе — паліграфічны каледж Украінскай акадэміі друкарства). У паўднёва-ўсходняй частцы плошчы размешчаны невялічкі сквер і фантан.

Назва плошчы паходзіць ад таго, што з 1782 года ў памяшканнях манастыра размяшчалася аўстрыйская мытня.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мытная плошча (Львоў)
У тэорыі колеру **насычанасць** — гэта інтэнсіўнасць вызначанага тону, гэта значыць ступень візуальнага адрознення храматычнага колеру ад роўнага па светлаце ахраматычнага (шэрага) колеру. Насычаны колер можна назваць сакавітым, глыбокім, меней насычаны — прыглушаным, набліжаным да шэрага. Цалкам ненасычаны колер будзе адценнем шэрага. Насычанасць — адна з каардынат колеру ў прасторы HSV.

У фізічным плане насычанасць колеру вызначаецца характарам размеркавання выпраменьвання ў спектры бачнага святла. Найболей насычаны колер утвараецца пры існаванні піка выпраменьвання на адной даўжыні хвалі, у той час як больш раўнамернае па спектры выпраменьванне будзе ўспрымацца як меней насычаны колер. У субтрактыўнай мадэлі фарміравання колеру, напрыклад пры змешванні фарбаў на паперы, паніжэнне насычанасці будзе назірацца пры даданні белых, шэрых, чорных фарбаў, а таксама пры даданні фарбы дадатковага колеру.

Глядзіце таксама
----------------

* Светлата, колер
* Тон, колер
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзякаў.

**Іосіф Іванавіч Дзякаў** (4 красавіка 1903 — 11 студзеня 1984) — старшы лейтэнант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Іосіф Дзякаў нарадзіўся 22 сакавіка (па новаму стылю — 4 красавіка 1903 года ў Гомелі. Удзельнічаў у Грамадзянскай вайне. У 1922 годзе кончыў пяхотную школу імя СНК БССР. У 1939 годзе скончыў Вышэйшую сельскагаспадарчую школу, пасля чаго працаваў у Бярозаўскім райкаме ВКП(б) Брэсцкай вобласці. У студзені 1942 года Дзякаў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію і накіраваны на фронт Вялікай Айчыннай вайны. Прыймаў удзел у баях на Заходнім, Цэнтральным, 3-м Беларускім, 1-м Украінскім франтах. У 1943 годзе скончыў курсы палітсаставу Заходняга фронту. Да чэрвеня 1944 года старэйшы лейтэнант Дзякаў быў парторгам батальёна 494-а стралковага палка 174-й стралковай дывізіі 31-й арміі 3-а Беларускага фронту. Вызначыўся падчас вызвалення Беларускай ССР.

23 чэрвеня 1944 года ў баі за вышыню ў Дубровенскім раёне Віцебскай вобласці, Дзякаў павёўшы за сабой байцоў, уварваўся ў варожую траншэю, знішчыўшы ў рукапашнай схватцы 15 салдат і афіцэраў ворага, а таксама падарваў гранатай варожы кулямёт. 15 ліпеня 1944 у ходзе баёў за вызваленне Гродна Дзякаў, замяніўшы сабой камандзіра роты, які быў паранены, павёў сваіх байцоў у атаку, асабіста знішчыўшы каля 80 салдат і афіцэраў ворага.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года за «узорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і паказаныя пры гэтым мужнасць і гераізм» старшы лейтэнанат Іосіф Дзякаў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і Медаля «Залатая Зорка» за нумарам 6502.

У 1945 годзе ў званні старэйшага лейтэнанта Дзякаў быў звольнены ў запас. Жыў у Гомелі, знаходзіўся на партыйнай рабоце. Памер 11 студзеня 1984 года, пахаваны ў Гомелі.

Быў таксама ўзнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны 1-й і 2-й ступені, двумя ордэнамі Чырвонай Зоркі, шэрагам медалёў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Іосіф Іванавіч Дзякаў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Навечно в сердце народном,3-е изд. доп. и испр. Минск, 1984.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Васілеўскі.
**Іосіф Іосіфавіч Васілеўскі** (25 лістапада (8 снежня) 1911, Данецк — 20 красавіка 1994) — рускі паэт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і рабочага.

Скончыў аршанскія педагагічныя курсы ў 1930, тэатральна-драматычныя курсы ў Мінску ў 1932 годзе.

Працаваў акцёрам Віцебскага тэатра драмы, супрацоўнікам газеты «Ленінскі прызыў» у Оршы, акцёрам-байцом тэатра Беларускай ваеннай акругі, акцёрам тэатраў у Смаленску, Жытоміры, Бранску, Днепрадзяржынску, Ленінагорску, Усць-Каменагорску, Разані, Іжэўску, Калузе.

З 1967 года ў Мінску.

Творчасць
---------

Друкаваўся з 1932 года. Аўтар зборнікаў вершаў, вершаваных кніг для дзяцей. Пераклаў на рускую мову творы многіх беларускіх паэтаў, у тым ліку Я. Купалы, Я. Коласа, П. Броўкі, М. Танка, А. Куляшова, П. Панчанкі і іншых.

Член Саюза пісьменнікаў СССР (1957).

### Бібліяграфія

* Мой спутник Солнце. Минск, 1971;
* Чибис. М. 1973;
* Веселый поезд. Минск, 1977;
* Зимнее солнце. М. 1979;
* Продолжение. Минск, 1981;
* Призадумалась река. Минск, 1982;
* Безымянные острова. Минск, 1984;
* Снежные лебеди. Минск, 1987;
* Река времени. Минск, 1989

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі СССР, Ганаровай граматай Прэзідыума ВС БССР.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Василевский Иосиф Иосифович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 103. — 737 с.
2. 1 2 3 4 5  Василевский Иосиф Иосифович  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 9315154260541924480009 · БАП: 129135 |
**Лагуно́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Лагуны.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Насовіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Гомельскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Насовіцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**«Міжнародны дзень супраць фашызму, расізму і антысемітызму»** — дзень, звязаны з угодкамі Крыштальнай ночы — яўрэйскага пагрому, арганізаванага нацыстамі ў ноч з 9 на 10 лістапада 1938 года.

Наступствы
----------

За адну ноч было забіта каля 90 яўрэяў, сотні яўрэяў былі параненыя і пакалечаныя, а 3,5 тысячы яўрэяў адправілі ў канцэнтрацыйныя лагеры. Былі спаленыя і разгромленыя сінагогі, сотні жылых дамоў і 7,5 тысяч гандлёвых і камерцыйных прадпрыемстваў. Шкода ад пагрому склала 25.000.000 рэйхсмарак. 5 мільёнаў з іх былі выдаткаваныя на рамонт пабітых вітрын.

Крыштальная ноч стала пачаткам Халакосту, у выніку якога было знішчана шэсць мільёнаў яўрэяў.

У памяць аб трагічных падзеях Крыштальнай ночы сусветная супольнасць кожны год адзначае Міжнародны дзень супраць фашызму, расізму і антысемітызму.

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 25 лістапада 2009.
Копія адной з кніг Чылам Балам
**Чылам Балам** (на мове юкатэкаў *Chilam Balam* «Прадракальнік Ягуар») — агульная назва розных тэкстаў на мове мая, запісаных у XVII—XVIII стст. лацініцаю.

Гісторыя
--------

Пасля заваявання мая ў 1541—1546 гг. іспанцы забаранілі ім карыстацца традыцыйнай іерагліфічнай пісьменнасцю. Многія старажытныя тэксты былі спалены манахамі. Мая былі вымушаны карыстацца лацініцай для запісаў гістарычнага, прароцкага і міфалагічнага характару. З іх складваліся своеасаблівыя рукапісныя зводы, якія потым дапаўняліся (часам перакладамі з іспанскай мовы). Гэтыя тэксты прынята называць кнігамі Чылам Балам па імені жраца-прадракальніка, які жыў у эпоху заваявання ў горадзе Мані.

У 1837 г. Піо Перэс часткова апублікаваў 4 кнігі Чылам Балам, знойдзеныя ў Мані. К пачатку XX ст. сталі вядомыя кнігі з іншых гарадоў. Асабліва поўна захаваліся кнігі з горада Чумаеля.

Змест кніг
----------

Кнігі Чылам Балам з'яўляюцца хаатычнай сумессю поўных тэкстаў і ўрыўкаў рознага зместу, стылю і паходжання. 7 тэкстаў, у тым ліку тры хронікі, маюць даіспанскае паходжанне, але ў той ці іншай ступені былі пераапрацаваныя ў пазнейшы час. Той факт, што многія тэксты паўтараюцца, сведчыць пра існаванне агульных папярэдніх крыніц.

Так званыя хронікі мая складаюцца з дваццацігадовых цыклаў *к'атун* з кароткімі згадкамі пра тыя ці іншыя падзеі. Пералічваюцца нават тыя *к'атун*, у якія нічога не адбывалася. *К'атун* аб'ядноўваюцца ў буйныя 256-гадовыя цыклы. Такім чынам у кнігах Чылам Балам апісваюцца падзеі 928—1611 гг. Усе тры хронікі — кампіляцыі. У розных варыянтах падзеі могуць не супадаць.

У кнігах з Чумаеля захавалася эпічнае апавяданне пра захоп горада Чычэн-Іца кааліцыяй горада Маяпана, аўтар якога ўзгадвае, што сам юнаком быў сведкам крывавых падзей.

Значная частка кніг Чылам Балам — прароцтвы. Жрацы-прадракальнікі *чылан* лічылі, што падзеі кожнага цыкла ў той ці іншай ступені паўтараюцца ў наступным. Таму аналіз прароцтваў дазваляе ведаць сапраўдныя гістарычныя падзеі. Некаторыя прароцтвы тычацца гадоў засухі і голаду.

Міфалагічныя тэксты з кніг Чумаеля прадстаўляюць звесткі аб касмалагічных і касмаганічных уяўленнях мая — барацьбе багоў, рытуалах анёлаў і стварэнні месяца.

Вылучаюць таксама групы дыдактычных тэкстаў (пытанні валадара і адказы на іх), рытуальных тэкстаў (захаваліся толькі замовы з кніг Чумаеля), каляндарных тэкстаў.

Уплывам новых іспанскіх традыцый можна растлумачыць пералікі хрысціянскіх свят, некаторыя каталіцкія малітвы і апавяданне пра дзеву Феадору.

Літаратура
----------

* Roys R. The Book of Chilam Balam of Chumayel. — Washington D.C.; Carnegie Institution, 1933
* Кнорозов Ю. В. Письменность индейцев майя. — М.—Л.: Издательство Академии наук СССР, 1963
Лагуна Гленрок, Аўстралія
**Лагу́на** (італ.: laguna, ад лац.: lacus — возера) — дробны вадаём, аддзелены ад мора вузкай паласой намытага пяску (перасыпам), бар’ернымі астравамі або каралавымі рыфамі. Калі ў лагуну ўпадае буйная рака, то вада ў лагуне можа быць амаль прэснай, а яе ўзровень можа перавышаць узровень мора. Такія, напрыклад, Куршскі і Калінінградскі залівы.

Тыповы прыклад лагуннага горада — Венецыя.

Дзякуючы сваёй абароненасці лагуны часта з’яўляюцца ўнікальнымі прыроднымі біятопамі. Яны служаць прытулкам для водных птушак, рыб і звяроў. Экалагічна важныя лагуны знаходзяцца пад абаронай міжнародных ведамстваў.

На Чорным і Азоўскім марах лагуны завуцца ліманамі.

| Тыпы заліваў |
| --- |
| 
Бухта • Гавань • Губа • Заліў • Лагуна • Ліман • Рыяс • Фіёрд • Эстуарый
 |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11946004h · LCCN: sh85073953 · NDL: 01214183 |
**11-я Быхаўская партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная ў красавіку 1943 года. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Клічаўскага, Быхаўскага, Кіраўскага і Рагачоўскага раёнаў. У ліпені 1943 года брыгада (каля 1980 партызан, 4 атрады) была пераўтворана ў Быхаўскую ваенна-аператыўную групу.

Склад
-----

Брыгада была створана на базе 425-га і 810-га атрадаў, у яе склад таксама ўваходзілі 225-ы і 435-ы атрады.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Ф. П. Падалян.

### Начальнікі штаба

* М. Г. Кісялёў;
* І. П. Федзячэнка.

Гісторыя
--------

Партызаны наносілі ўдары на чыгуначным участку Быхаў — Рагачоў: 6 ліпеня 1943 года на ўчастку Тошчыца — 15-ы раз’езд разабралі 400 метраў чыгуначнага пуці, падарвалі 90 рэек, за 4 кіламетры ад станцыі Тошчыца разбурылі мост. У красавіку — чэрвені 1943 года падарвалі 14 эшалонаў, 4 масты на чыгунцы, шашэйных, грунтавых дарогах. У баях па ачышчэнню раёна дыслакацыі ад нямецкіх войск знішчылі 22 аўтамашыны, 11 гармат, разбілі 2 гарнізоны.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Брагінскі замак** — абарончае збудаванне XV—XVII ст. у Брагіне.

Размяшчаўся на дзядзінцы старажытнарускага часу, вядомага з 1147 года. З XVI ст. належаў князям Вішнявецкім, згаданы ў дзельчым лісце 1574 года братоў князёў Аляксандра і Міхаіла Вішнявецкіх.

Пляцоўка памерам 90х70 м, умацаваная валам вышынёй 5-6 м, шырынёй у аснове больш за 10 м. Паводле інвентара 1574 года, на вале былі сцены-гародні з усходамі на бланкаванне, абарончая вежа з боку р. Брагінкі, брама была зроблена ў адной з гародзен наверсе якой збудавана вялікая святліца. Злева ад уезду ў лініі гародняў стаяла драўляная царква Святой Тройцы «*зо всим тым нарядом, розным церковным золотом и серебром и книгами*». На двары былі падклецці, спіжарні, пограб і «*светлицы в стене*». Да брамы вёў мост на палях, апошняе звяно якога было «*ўзводам*», то-бок падымалася на замкавы бок.

У 1648 годзе жыхары Брагіна адчынілі браму казакам палкоўнікаў Антона Нябабы і Хвяська. За гэта горад быў разбураны карным атрадам Рэчы Паспалітай, а жыхары пакараны. Замак больш не аднаўляўся і ператварыўся ў гаспадарчы «двор» князёў Вішнявецкіх.

Літаратура
----------

* *Волкаў М.* Брагінскі замак у кантэксце абарончага будаўніцтва на паўднёва-ўсходніх землях Беларусі ў XVI—XVII стст. // Днепровский паром: Материалы научно-исследовательского полевого семинара «Культурно-исторический потенциал Восточного Полесья и перспективы развития регионального туризма» (11-12 августа 2016 г. г. Брагин), Международных историко-краеведческих чтений «Днепровский паром» (8-9 августа 2017 г. г. Лоев). — Минск, 2017. — С. 8-12.
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі, Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2003. — 616 с.: іл. ISBN 985-11-0276-8 — С. 347.
Тэктанічныя структуры Беларусі
**Брагінска-Лоеўская седлавіна** — седлавіна, якая аддзяляе Прыпяцкі прагін ад Дняпроўска-Данецкага прагіну, знаходзіцца на крайнім паўночным захадзе Дняпроўска-Данецкай упадзіны. На тэрыторыі Беларусі ў межах Брагінскага, Лоеўскага, Рэчыцкага, Гомельскага раёнаў.

Геалогія
--------

Утворана Брагінскім пахаваным выступам і Лоеўскай седлавінай. У межах Брагінскага пахаванага выступу (працягласць 45 — 50 км) падмурак апускаецца з поўдня на поўнач да глыбіні — 300—1500 м. Гэтая структура абмежаваная разломамі з амплітудай да 3 км. Разрыўныя парушэнні абмяжоўваюць і Лоеўскую седлавіну, якая працягваецца на 50 — 60 км пры шырыні 30-40 км. У яе восевай частцы паверхня крышталічнага падмурка знаходзіцца на глыбіні — 1500 м.

Тэктанічная структура ўяўляе сабой выступ дакембрыйскага падмурка, ускладнены успадкаванымі скляпенчатымі падняццямі і рыфтавымі прыразломавымі выступамі. Глыбіня залягання дакембрыйскіх парод да 1,5 км. У найбольш прыпаднятай частцы седлавіны дэвонскія, каменнавугальныя і іншыя адклады маюць няпоўны разрэз. Мелавыя, палеагенавыя і іншыя тоўшчы характарызуюцца фацыяльным замяшчэннем.

Літаратура
----------

* Мала гірнича енциклопедія. В 3-х т. / За ред. В. С. Білецького. — Донецьк: Донбас, 2004. — ISBN 966-7804-14-3.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Лот.
**Лот** (англ.: Lot) — персанаж легенд артураўскага цыкла, кароль Аркнейскіх астравоў і Лотыяна (цяпер тэрыторыя Шатландыі). Магчыма яго прататыпам паслужыў кельцкі Луд.

Як апісваецца ў «Гісторыі каралёў Брытаніі» Гальфрыда Монмуцкага, Лот быў мужам Маргаўзы, сястры караля Артура. Пасля смерці Утэра, бацькі Артура, і дынастычнага крызісу, далучыўся да міжусобнай барацьбы за ўладу. Падчас супрацьстаяння маладога Артура з мяцежнымі правадырамі быў у апазіцыі да караля, але, калі быў ім пераможаны, пры пасродніцтве Мерліна прызнаў Артура сваім валадаром.

Лот і Маргаўза — бацькі чатырох вядомых братоў-рыцараў: сэра Гавейна, сэра Агравейна, сэра Гарэта і сэра Гахерыса.

Паводле Томаса Мэлары, Лот загінуў, змагаючыся з каралём Пелінарам.

| ⛭Артураўскі цыкл легендаў |
| --- |
| Галоўныя персанажы | Кароль Артур • Каралева Гвінеўра • Мордрэд |
| Рыцары Круглага стала | Гавейн • Лансэлот • Галахад • Гарэт • Парцыфаль • Борс • Кей • Трыстан |
| Чараўнікі і феі | Мерлін • Блез • Фея Маргана • Уладарка Возера |
| Другарадныя персанажы | Утэр Пендрагон • Ігрэйна • Маргаўза • Кароль-Рыбак • Лот Аркнейскі |
| Геаграфічныя пункты | Камелот • Авалон • Тынтагель • Браселіянд |
| Легендарныя прадметы | Грааль • Круглы стол • Экскалібур |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Княжно.

**Княжно́, Княжно́е** — возера ў Беларусі ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Шэвінкі.

Плошча паверхні возера 0,66 км². Даўжыня 1,51 км, найбольшая шырыня 0,75 км. Найбольшая глыбіня 6,6 м. Плошча вадазбору складае 53,2 км².

Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу. Схілы катлавіны маюць вышыню ад 5—8 метраў на поўдні і захадзе да 15 метраў на поўначы і ўсходзе. Спадзістыя, складзены з суглінкаў і супяскоў. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі вышынёй ад 0,3 да 0,5 м зліваюцца са схіламі. У залівах берагі сплавінныя. Літаральная зона пясчаная і займае каля 17% плошчы возера. Астатняя частка дна (прафундаль) плоская. На возеры, у сярэдзіннай частцы, 4 астравы агульнай плошчай каля 0,01 км². Глыбакаводная частка дна возера выслана глеем і крэменязёмістым сапрапелем. Зарастае да глыбіні ў 2,5 м.

Возера эўтрофнае, праточнае. Упадаюць 2 ручаі і рака Гаражанская, выцякае ручай (пратока) у возера Заронава. Упадаючым ручаём злучана з возерам Каравайскае.

У возеры водзяцца шчупак, акунь, плотка, лінь, судак, мянтуз і іншыя віды рыб.

На поўдзень ад возера знаходзіцца вёска Тапорына. Каля возера праходзіць мясцовая аўтамабільная дарога Н2302.

Гл. таксама
-----------

* Азёры Беларусі

Літаратура
----------

* *Рачэўскі А. М.* Княжно // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.3 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Т. 3. — 599 с. — 10 000 экз.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0144-3.
* Витебск: Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1988. — С. 202. — 408 с. — 60 000 экз. — ISBN 5-85700-004-1. (руск.)
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 22. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Возера Княжно Архівавана 26 жніўня 2011.

1. ↑  GeoNames — 2005. Праверана 9 ліпеня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>
**Раджкот** (хіндзі: राजकोट) — горад у індыйскім штаце Гуджарат. Чацвёрты па колькасці насельніцтва горад штата, пасля Ахмедабада, Сурата і Вадодары. Раджкот утварае 35-ую па велічыні гарадскую агламерацыю Індыі з насельніцтвам больш за 1,28 мільёна чалавек (2012 год). Раджкот — адзін з найбольш хутка растучых гарадоў свету. Адміністрацыйны цэнтр акругі Раджкот. Размешчаны за 245 км на захад ад сталіцы штата — горада Гандзінагар на берагах рэк Аджы і Ніяры. З 15 красавіка 1948 года па 31 кастрычніка 1956 года Раджкот з’яўляўся сталіцай штата Саўраштра (да яго далучэння да штата Бамбей 1 лістапада 1956 года). З 1 мая 1960 года — у складзе штата Гуджарат.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4402537-3 · VIAF: 158383157 |
**Мін Шэн** (кіт. 明升, піньінь *Míng Shēng*, 1356—1391) — другі і апошні кіраўнік паўстанцкай дзяржавы Вялікае Ся  (руск.) (бел. на тэрыторыі сучаснага Кітая.

Біяграфія
---------

Мін Шэн быў сынам Мін Юйчжэня, які, далучыўшыся да паўстанцкіх «войскаў у чырвоных павязках», у 1357 годзе заваяваў правінцыю Сычуань, а ў 1362 годзе абвясціў на яе тэрыторыі дзяржаву Ся. У 1366 мін Юйчжэнь памёр, і дзесяцігадовы Мін Шэн атрымаў у спадчыну трон.

Тым часам на асноўнай тэрыторыі Кітая Чжу Юаньчжан, разбіўшы як манголаў, так і іншыя паўстанцкія групоўкі, у 1368 годзе заснаваў імперыю Мін. У 1370 годзе дзяржава Ся атрымала прапанову ад Імперыі Мін скарыцца, але адказала адмовай. Пасля няўдачы дыпламатыі справа вырашыла вайна: у 1371 годзе Фу Юдэ[zh] і Дэн Юй[cs] ўварваліся ў Ся і захапілі краіну. Мін Шэн быў сасланы ў Карэю, а дзяржава Ся далучана да Імперыі Мін.

Зноскі
------



| ?Мін Шэн — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Мін Юйчжэнь |  | Q11087796? |  | Q11087784? |  | Q11087792? |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Мін Шэн |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Empress Peng[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |