Сутра. Кітайскі манускрыпт на шоўку (V ст.), вывезены з Магаа экспедыцыяй Пеліё. Нацыянальная бібліятэка Францыі
**Дуньхуанскія рукапісы** — збор важных рэлігійных і свецкіх дакументаў (каля 20 000 аб’ектаў), выяўленых у пячорах Магаа ў Дуньхуане (Кітай) на пачатку XX стагоддзя. Як відаць, дакументы змясцілі сюды ў XI стагоддзі, калі манускрыпты сталі выцясняцца з ужывання друкаванымі кнігамі. Рукапісы напісаны ў V — пачатку XI стагоддзяў і ўключаюць працы на розныя тэмы, ад гісторыі і матэматыкі да народных песень і танцаў. Хоць большасць рэлігійных дакументаў складаюць тэксты пра будызм, у зборы прысутнічаюць дакументы пра даасізм, нестарыянства і нават іўдаізм. Яны напісаны, галоўным чынам, на кітайскай і тыбецкай мовах, але прысутнічаюць рукапісы на палі, сагдыйскай і раней невядомых мовах, такіх як хатанасакская.

Поль Пеліа  (руск.) (бел. які вывучае манускрыпты ў пячоры № 17. Фатаграфія Ш. Нуэта
Рукапісы выявіў даоскі манах Ван Юаньлу  (англ.) (бел.. Пазней ён прадаў іх заходнім даследчыкам, у прыватнасці, Аўрэлю Стэйну і Полю Пеліа  (руск.) (бел. у тым ліку найстаражытнейшую ў свеце друкаваную кнігу «Алмазная сутра» (каля 868 года). Некаторыя з дакументаў таксама набылі рускія і японскія даследчыкі. Аднак шмат якія рукапісы, галоўным чынам дзякуючы высілкам Ло Чжэньюя, захаваліся ў Кітаі. Тыя дакументы, якія набылі заходнія даследчыкі, цяпер захоўваюцца ў шматлікіх установах па ўсім свеце, такіх як Нацыянальная бібліятэка Кітая, Брытанская бібліятэка і Нацыянальная бібліятэка Францыі. Усе дакументы ў рамках Міжнароднага дуньхуанскага праекта былі аблічбаваны і цяпер знаходзяцца ў бясплатным доступе ў Інтэрнэце.

Класіфікацыя
------------

### Паводле моў

* Класічная і гутарковая (байхуа) кітайская
* Іўрыт
* Хатанасакская
* Тыбецкая
* Архона-енісейская
* Палі
* Санскрыт
* Сагдыйская
* Тангуцкая  (англ.) (бел. (Тангуцкае пісьмо)
* Тахарскія

### Паводле жанраў

*Selihah* (пакаянныя малітвы), напісаныя на іўрыце. VIII ці IX стагоддзе.
* Рэлігійныя рукапісы
	+ Будысцкія і тыбецкія
	+ Даоскія, у тым ліку «Ху-хуа цзін» (руск.: Лаа-цзы прасвятляе варвараў) і каментары «Xiang’er» Школы нябесных настаўнікаў да «Даа дэ цзін»
	+ Іўдзейскія пакутныя малітвы *Selihah*
	+ Нестарыянскія, у тым ліку «Канон аб асновах першапачатковага» і «Гімн Святой Троіцы» на кітайскай мове.
	+ Маніхейскія
* Рукапісы па філасофіі, у прыватнасці па канфуцыянству, у тым ліку старажытныя выданні зборніка афарызмаў у каментарах Хуан Кана (Huang Kan, 皇侃) і Шу цзін
* Літаратура
	+ Папулярныя апавяданні па будыйскіх матывах, вядомыя як *bian wen* (變文)
	+ Народныя песні
	+ Класічная кітайская паэзія
* Гісторыя, афіцыйная і мясцовая
	+ Старажытнатыбецкая хроніка
* Геаграфія, у тым ліку *Wang wu tianzhu guo chuan*
* Медыцына
* Астраномія, у тым ліку Дуньхуанская карта зорнага неба  (англ.) (бел.
* Матэматыка
* Варожбы, у тым ліку «Кніга варожб»
* Слоўнікі, у тым ліку фрагменты *Qieyun*
* Ноты
* Натацыя танцаў
* Розныя дакументы, такія як кантракты, бухгалтарскія кнігі, пазыковыя распіскі

Спасылкі
--------

* Cathy CANTWELL & Robert MAYER. Early Tibetan Documents on Phur pa from Dunhuang.
* «The Sweet Sage and The Four Yogas: A Lost Mahāyoga Treatise from Dunhuang.» Sam van Schaik, The British Library. JIATS, no. 4 (December 2008), THL #T5564, 67 pp. © 2008 by Sam van Schaik, IATS, and THL
* Multilingualism in Tun-huang
* Міжнародны дуньхуанскі праект Архівавана 20 ліпеня 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская |