recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Раіса Адамаўна Кудашава** (3 (15) жніўня 1878, Масква — 4 лістапада 1964, Масква) — савецкая паэтэса, пісьменніца.

Аўтар слоў вядомай дзіцячай навагодняй песні «В лесу родилась ёлочка».

Паходжанне
----------

Прадстаўніца знакамітага беларускага княжацкага роду Гедройц з зямель Вялікага Княства Літоўскага. У летапісных крыніцах упершыню род успамінаецца ў XII стагоддзі. Падчас вайны 1812 года Гедройцы выступілі супраць Расіі і падтрымалі Напалеона, за што былі высланы з Беларусі. Мяркуюць, такім чынам бацька аўтара Адам — чыноўнік Маскоўскага паштамту, які даслужыўся да надворнага саветніка — і апынуўся ў Маскве.

### Жыццё

Пра жыццё вядома мала. Скончыла жаночую гімназію М. Б. Пусэль. Служыла гувернанткай у князя Кудашава, з якім пазней абралася шлюбам. Па водгуках блізкіх, валодала педагагічным талентам. Працавала настаўніцай, а ў радавы (савецкі) час колькі дзесяцігоддзяў — бібліятэкарам.

Літаратурная дзейнасць
----------------------

З дзяцінства пісала вершы на беларускай і рускай мовах. Першы твор — рускамоўны верш «Ручейку» — з'явіўся ў друку ў 1898 годзе ў часопісе «Малютка». З тых часоў вершы і дзіцячыя казкі Кудашавай сталі з'яўляцца на старонках шматлікіх радавых (савецкіх) дзіцячых часопісаў, такіх як «Малютка», «Светлячок», «Подснежник», «Солнышко» пад псеўданімамі «А. Э.», «А. Эр.», «Р. К.». «Я не хацела быць вядомай, але й не пісаць не магла», — пасля казала яна. У 1899 годзе ў часопісе «Русская мысль» была апублікавана рускамоўная аповесць Кудашавай «Лери», якая так і засталася яе адзіным творам для дарослых. У аповесці расказваецца пра малалецтва і юнацтва дзяўчыны з княжацкае сям'і, яе першым вялікім каханні да прыгожага афіцэра.

Раіса Кудашава — аўтар рускамоўнага верша «Ёлка», частка гэтага вершу была пакладзена на музыку. Так з'явілася песня «В лесу родилась ёлочка».

Усяго Раіса Кудашава апублікавала каля 200 песенек і апавяданняў, казак і вершаваных рускамоўных кніжак: «Санки-самокатки», «Стёпка-растрёпка», «Беда петушка», «Бабушка-Забавушка и собачка Бум»… З 1948 года пасля шматгадовага перапынку зноў сталі друкавацца зборнікі яе рускамоўных твораў: «В лесу родилась ёлочка…», «Ёлочка», «Лесовички», «Петушок» і іншых.

Вядомасць і прызнанне прыйшлі да пісьменніцы толькі ў канцы 1950-х гадоў, калі ёй ішоў ужо восьмы дзесятак. У той час былі надрукаваныя два інтэрв'ю з пісьменніцай: адно — у часопісе «Огонёк», другое — у газеце «Вечерняя Москва». У часопісе «Огонёк» — захавалася адзіная фатаграфія Раісы Адамаўны ў вельмі старэчым узросце.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Кляцко Л.* Когда родилась «Ёлочка»? // Вечерняя Москва. — 1963, 30 декабря.
* *Бекман-Щербина Е.* Мои воспоминания. — М. 1961.
* *Жаров М.* Жизнь, театр, кино. — М. 1967.
* Две беседы С. Я. Маршака с Л. К. Чуковской. // *Маршак С.* Собр. соч. т. 7. — М. 1971.

### Спасылкі

* Сёння — праз стагоддзе ад выдання песні «В лесу родилась ёлочка» — раскрыты невядомыя факты святочнага хіта(недаступная спасылка)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz · Лабараторыя Фантастыкі |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0003 7956 2868 · VIAF: 56151776817418012287 |
**Тамара Барысаўна Блінова** (нар. 29 ліпеня 1950, Брэст) — беларускі гісторык. Спецыяліст па гісторыі адукацыйнай дзейнасці ордэна езуітаў на тэрыторыі Беларусі у XVI—XVIII стагоддзях. Кандыдат гістарычных навук (1979), дацэнт (1982).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 29 ліпеня 1950 года ў Брэсце.

Скончыла ў 1972 годзе гісторыка-педагагічны факультэт Гродзенскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя Я. Купалы, у 1978 годзе там жа аспірантуру. Абараніла ў 1979 годзе кандыдацкую дысертацыю «Ордэн езуітаў у Беларусі — буйны вотчыннік і эксплуататар народных мас (1570—1774 гг.)». У 1993 годзе скончыла дактарантуру Інстытута гісторыі АН Беларусі.

У 1972—2004 гадах працавала ў ГрДУ імя Я. Купалы: лабарантка, выкладчыца, дацэнт кафедры гісторыі Беларусі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследуе гісторыю каталіцкай царквы і ордэна езуітаў; гісторыю Беларусі XVI—XVIII стагоддзяў, звязаную з дзейнасцю ордэна езуітаў.

Бібліяграфія
------------

* Иезуиты в Беларуси: роль иезуитов в организации образования и просвещения. Гродно, 2002.
* Иезуиты в Белоруссии. Минск, 1990.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4 5  Марозаў, 2022

Літаратура
----------

* БЛІНОВА Тамара Барысаўна // Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага : біябібліяграфічны даведнік / С. П. Марозаў. — Гродна-Каўнас: ЮрСаПрынт, 2022. — 290 с. — ISBN 978-985-7257-57-7, 978-609-96340-1-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Абакумоўская.
**Тамара Аляксееўна Абакумоўская** (нар. 10 верасня 1932, с. Бутава, цяпер у межах Масквы) — беларускі дзеяч тэатральнага мастацтва, журналіст. Заслужаны работнік культуры Беларусі (1982).

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1955 годзе БДУ. 3 1957 года працавала ў рэдакцыях літаратурна-драматычнага вяшчання Беларускага радыё, з 1964 года галоўны рэдактар; у газетах «Савецкая культура», «Рэспубліка». У 1967—1970 гадах загадчык літаратурнай часткі Беларускага тэатра імя Я. Купалы.

Творчасць
---------

Паводле яе інсцэніровак пастаўлены спектаклі: «Людзі на балоце» І. Мележа (1966, з З. Браварскай), «Рудабельская рэспубліка» паводле С. Грахоўскага (1968) у тэатры імя Я. Купалы; «Гісторыя граху» паводле С. Жаромскага (1973, з Б. Луцэнкам) у Беларускім тэатры імя Я. Коласа. Аўтар інсцэніровак беларускіх твораў для радыё, у т.л. «Расці, Ганька» А. Васілевіч (1973—1974), «Неруш» (1983) і «Хроніка дзетдомаўскага сада» (1989) В. Казько, «Апошні журавель» А. Жука (1984), радыёп’есы «Чарняхоўскі», сцэнарыяў дакументальных фільмаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Абакумоўская Тамара Аляксееўна // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1. — 704 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0496-9.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Новікаў.
**Мікалай Акімавіч Новікаў** (1910, в. Пазнякова, Мурамскі павет, Уладзімірская губерня, Расійская імперыя (цяпер — Гарадская акруга Навашынская, Ніжагародская вобласць, Расія — 4 лютага 1949) — савецкі партыйны і дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

У 1927—1933 гадах і ў 1936—1937 гадах на камсамольскай і прафсаюзнай рабоце ў Горкаўскай вобласці. Працаваў сакратаром Віцебскага абкама ЛКСМБ, першым сакратаром РК КП(б)Б. З верасня 1941 года на фронце. У партызанах з мая 1942 года, у кастрычніку 1942 — красавіку 1943 года камісар 3-й Беларускай партызанскай брыгады, адначасова ў жніўні 1942 — маі 1943 года першы сакратар Полацкага падпольнага РК КП(б)Б. З 1944 года — першы сакратар Полацкага райкама КП(б)Б, з 1945 года — сакратар гаркама партыі, загадчык аддзела Полацкага абкама КП(б)Б.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны 3 ордэнамі, медалямі.

Літаратура
----------

* Арганізатары і кіраўнікі падполля і партызанскага руху // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Полацкага раёна / Рэдкал.: І. Б. Каросцік і інш.; Уклад. С. С. Чарняўская; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мінск: Вышэйшая школа, 1999. — 699, [2] с.: іл. — С. 200. — ISBN 985-06-0447-6.
**Мікалай Акімавіч Пісканоўскі** (13 мая 1887 ― 10 красавіка 1935) ― протаіерэй, свяшчэннамучанік, святы РПЦЗ.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Кобрынскім павеце ў в. Збірагі (сучасны Брэсцкі раён) у сям’і пратаірэя Акіма Пісканоўскага і яго жонкі Марыі Кадлубоўскай. У 1901 годзе скончыў семінарыю, пасля чаго служыў псаломшчыкам у стрыгаўскай Сімяонаўскай царкве нездалёк Кобрына. Пазней пабраўся шлюбам з Клаўдзіяй Катовіч — дачкой святара з Страдзічаў.

Перад Першай Сусветнай вайной быў прызначаны дыяканам у Свята-Мікалаеўскі гарнізонны сабор. З пачаткам вайны сабор становіцца шпітальным храмам. У сувязі з наступам германа-аўстрыйскіх войскаў, гарнізонны шпіталь храма пераводзяць у Адэсу. Туды ж пераязджае і сям’я Пісканоўскіх. Эвакуіруецца таксама і дыяцэзія, куды ўваходзіць шпітальны храм, а кафедра пераносіцца ў Маскву. У той час яе ўзначальваў уладыка Ціхан (Бялявін). Да яго, каб атрымаць святарскае пасвячэнне, Мікалай быў выкліканы з Адэсы. Пасвячэнне праходзіла ў храме Хрыста Збавіцеля.

У 1918 годзе шпіталь у Адэсе быў ліквідаваны. Мікалай стаў святаром ва ўкраіскім сяле Паўлыш. Тут жа 12 лістапада 1918 года ў яго нарадзіўся сын Мікалай.

У пачатку 1920-х бандытамі быў забіты святар з сяла Іванаўка і Мікалай заняў яго месца. Пасля трапіў у храм горада Варонежа. Там жа ў 1928 годзе яго і арыштавалі чэкісты, адправіўшы ў Салавецкі лагер. У тым месцы лёс пазнаёміў яго з Дзмітрыем Ліхачовым, які пазней згадваў Мікалая ў сваіх успамінах.
У маі 1931 года тэрмін яго зняволення скончыўся, але яшчэ 5 месяцаў Мікалай заставаўся ў канцлагеры на прымусовых працах. 12 кастрычніка 1931 года ён быў адпраўлены этапам на лесапавал недалёка ад Архангельска. Пазней, у сувязі з слабым здароўем яму дазволілі пераехаць непасрэдна ў Архангельск. Але хутка пачалася новая хваля рэпрэсій. У верасні 1934 чэкісты зноў дабраліся і да Мікалая. 10 красавіка 1935 года ён памёр ад пнеўманіі.

Пахаваны ў Архангельску. Захаваць магілу дапамог Дзмітрый Ліхачоў.

Рускай Зарубежнай Праваслаўнай Царквой на саборы 14 лістапада 1981 года Мікалай Пісканоўскі быў прылічаны да ліку святых.

Зноскі
------

1. ↑
**Вялікае злучэнне** — злучэнне двух звышмасіўных планет — Сатурна і Юпітэра.

Адбываецца ў сярэднім кожныя 19,86 года, калі Юпітэр, чый перыяд звароту вакол Сонца складае 11,86 года, «даганяе» на небе планету Сатурн, перыяд абарачэння якой роўны 29,46 года. Як правіла, планеты падчас злучэнняў толькі праходзяць на пэўнай вуглавой адлегласці, паколькі плоскасці іх арбіт не супадаюць.

Зрэдку Сатурн і Юпітэр падыходзяць адзін да аднаго настолькі блізка, што з пункту гледжання зямнога назіральніка бачныя няўзброеным вокам як адна яркая зорка. Вялікае злучэнне 21 снежня 2020 года стала самым блізкім з 1623 года, у 18:22 UTC Юпітэр знаходзіўся на 0,1° з поўдня ад Сатурна і ў 30° на ўсход ад Сонца.

Імітаваны відарыс вялікага злучэння 21.12.2020 у найлепшым выпадку праз тэлескоп

Зноскі
------

1. ↑  *Hunt J. L.*. 1623: The Great Conjunction of Jupiter and Saturn (англ.). *When the Curves Line Up* (20 лютага 2020). Праверана 11 снежня 2020.
**Аляксандр Ганус** — мсціжскі валасны пісар у 1887—1902 гадах, фалькларыст-аматар. Запісаў каля 30 народных казак і паданняў ад сялян сваёй воласці.

Перадумовы
----------

У час працы над кнігай «Матэрыялы для вывучэння побыту і мовы рускага насельніцтва Паўночна-Заходняга краю» этнограф Павел Шэйн звярнуўся да ўладаў з просьбай даручыць валасным пісарам запісваць мясцовы фальклор. Ідэя аказалася ўдалай, што было адзначана ў прадмове да другога тома выдання. Шэйн асабліва выдзяляў этнаграфічныя запісы мсціжскага пісара Аляксандра Гануса.

Творчая спадчына
----------------

Ганусавы запісы былі зроблены ў кастрычніку 1889 года. З іх паходзяць, у прыватнасці, вядомыя народныя казкі «Лысы і рыжы» і «Смерць чараўніка». Уладзімір Караткевіч выкарыстаў дзве запісаныя Ганусам казкі ва ўласных творах: «Балотныя паны» — як устаўны расказ у рамане «Каласы пад сярпом тваім», а «Мужык, чорт і мядзведзь» — як аснову для аўтарскай казкі «Чортаў скарб».

У запісах пазначаны імёны сялянаў, ад якіх Ганус пачуў казкі: Якаў Буза, Васіль Алай (магчыма, будучы мсціжскі валасны старшыня), Восіп Навіцкі і іншыя. Сярод нявыдадзеных запісаў Аляксандра Гануса — у асноўным мясцовыя варыянты вядомых песень і вершаў, напрыклад «Гэй, каб нам [быць] весялей». Таксама ім была запісаная штучная (г.зн. пісьмовага паходжання) паэма «Паненская гара», складзеная невядомым аўтарам пра аднайменны пагорак у Лагойску. Сюжэт паэмы не супадае ні з вядомымі народнымі паданнямі, ні з эпізодам пра той жа пагорак у «Вечарніцах» Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча.

Асоба
-----

У 1886 годзе займаў пасаду пісара Дзімітравіцкай воласці Барысаўскага павета Мінскай губерні, у 1887—1902 гадах — Мсціжскай воласці таго ж павета. Пра жыццё пасля 1902 года нічога невядома.

Зноскі
------

1. ↑  Материалы для изучения быта и языка русского населения Северо-Западного края / П. В. Шейн. — СПб. 1893. — Т.2.
2. ↑  А. Ф. Брыль. Паненская гара: невядомы штучны твор XIX ст. cярод мсціжскіх фальклорных запісаў Аляксандра Гануса. // Роднае слова № 11/2019, сс. 20-22.
3. ↑  Памятная книжка Минской губернии на 1902 год. — Минск, 1901.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Коршыкаў.
Крыжаўзвіжанская царква
**Уладзімір Фёдаравіч Коршыкаў** (1858 — 1920) — грамадзянскі інжынер, архітэктар, чыё творчае жыццё цесна звязана з беларускімі землямі.

Біяграфія
---------

### Адукацыя

Пачатковую адукацыю атрымаў у сумскім рэальным вучылішчы. У 1880 годзе паступіў у Пецярбургскі інстытут грамадзянскіх інжынераў, які скончыў у 1866 годзе са званнем грамадзянскага інжынера і правам на чын X класу.

### Прафесійная дзейнасць

Адразу пасля выпуску з інстытута заняў пасаду тэхніка пры херсонскім губернскім земстве, а праз тры гады пераведзены малодшым інжынерам будаўнічага аддзялення Віцебскага губернскага праўлення.

У 1895—1901 гадах Віцебскі губернскі архітэктар  (руск.) (бел. у 1901—1909 — губернскі інжынер у Віцебску. Адначасова ў 1895—1917 гадах Полацкі епархіяльны архітэктар.

Праекты
-------

3 1887 года ажыццяўляў тэхнічны нагляд за будаўніцтвам у павятовых гарадах губерні Лепелі, Себежы, Люцыне, Рэчыцы. Паводле праектаў Коршыкава і пад яго кіраўніцтвам пабудаваны ў Крыжаўзвіжанская царква ў Полацкім Спаса-Еўфрасіннеўскім манастыры (1897), Свята-Увазнясенская царква ў Лужасне[*крыніца?*], у Віцебску жаночая Марыінская гімназія (1902), рэканструяваны будынкі духоўнай кансісторыі (1900) і губернатарскага дома (1916), вялося будаўніцтва пазямельна-сялянскага банка (1912—15, аўтар інжынер К. Тарасаў). Выканаў праекты цэркваў і ажыццяўляў іх будаўніцтва ў вёсках Нача і Марцінава Лепельскага павета, Старая Слабада[ru] Люцынскага павета, Чурылава (1900) і Нова-Замшаны (1905) Дрысненскага павета; Астроўскае і Таралева (1903) Віцебскага павета (перабудова апошніх), праектаваў і будаваў царкоўнапрыходскія школы, жылыя дамы.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892. С. 166
2. ↑  Коршыкаў Уладзімір Фёдаравіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Літаратура
----------

* Коршыкаў Уладзімір Фёдаравіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Коршыкаў Уладзімір Фёдаравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
* *Кулагін А. М.* Праваслаўныя храмы на Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 2001. — 328 с. — 3000 экз. — ISBN 985-11-0190-7

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Уладзімір Фёдаравіч Коршыкаў на Вікісховішчы |

* *Барановский Г. В.* Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892. — С. 166.
* Коршыкаў Уладзімір Фёдаравіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 137185 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сурко.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Цвірка.
Магіла Уладзіміра Цвіркі
**Уладзімір Цвірка**, сапр.: **Вадзім Сурко** (2 студзеня 1928, в. Беражна, цяпер Карэліцкі раён, Гродзенская вобласць — 15 сакавіка 1992) — дзеяч беларускай эміграцыі.

Біяграфія
---------

У час Другой сусветнай вайны на акупаванай тэрыторыі Беларусі, вучыўся ў Баранавіцкай прагімназіі. З лета 1944 года ў Германіі. Пасля вайны скончыў Беларускую гімназію імя Янкі Купалы ў Рэгенсбургу (1947), удзельнічаў у скаўцкім руху. Рэдактар скаўцкага часопіса «Наперад!». Выехаў у Вялікабрытанію, працаваў на вугальных шахтах. Скончыў факультэт сацыяльных навук Лювенскага ўніверсітэта (1954). З 1954 года супрацоўнік радыё «Вызваленне» ў Мюнхене, у 1956—1968 гадах — галоўны рэдактар беларускай секцыі. У сярэдзіне 1980-х захварэў на рак горла. Пахаваны на мюнхенскіх могілках Вестфрыдгоф.

Зноскі
------

1. ↑  *Лозка А.Ю.* Беларускі скаўтынг. — Мінск: Полымя, 1997. — 188 с. — 2 500 экз. — ISBN 985-07-0213-3.

Літаратура
----------

* *Юрэвіч Л.* Летапісны звод сусьвету Чалавека Сьведамага: Гісторыя газэтаў «Бацькаўшчына» й «Беларус» (1947—2000) / Лявон Юрэвіч. — Мн.: Беларускі кнігазбор, 2006. — 256 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны; Кн. 8). — ISBN 985-504-037-6.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Базілеўскі.

**Бары́с Васі́левіч Базіле́ўскі** (укр.: Бори́с Васи́льович Базиле́вський, руск.: Бори́с Васи́льевич Базиле́вский) — савецкі астраном, таксама калабарацыяніст і намеснік нямецкага бургамістра Смаленска падчас Другой сусветнай вайны. З’яўляецца знакамітым прадстаўніком Роду Базілеўскіх.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў мястэчку Камянец-Падольскі (сучасная Хмяльніцкая вобласць, Украіна) у сям’і дваран.

У 1904 годзе скончыў гімназію ў Екацерынбургу. У 1910 годзе скончыў фізіка-матэматычны факультэт Санкт-Пецярбурскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Працаваў у магнітна-мэтэаралагічнай абсерваторыі ў Слуцку, займаўся выкладаннем касмалогіі, матэматыкі і фізікі ў Варшаўскім універсітэце.

У 1918 годзе пераехаў у Смаленск. З 1919 па 1922 гады ўзначальваў кафедру фізікі і астраноміі ў Смаленскім дзяржаўным педагагічным універсітэце, з 1922 па 1926 гады быў кіраўніком астра-фізічнай камісіі на педагагічным факультэце, з 1926 па 1941 кіраваў кафедрай астраноміі, быў дырэктарам мясцовай абсерваторыі. З 1929 года з’яўляўся прафесарам, з 1919 па 1938 гады — дэканам факультэта. Быў кіраўніком смаленскага аддзялення ўсесаюзнага астранома-геадэзічнага таварыства пры Акадэміі навук СССР.

Падчас нямецкай акупацыі не з’ехаў у тыл, застаўшыся з сям’ёй на радзіме. У гэтыя часы працаваў намеснікам нямецкага бургамістра. З кастрычніка 1942 года працаваў дырэктарам Смаленскай настаўніцкай семінарыі. Карыстаючыся службовым становішчам, ратаваў мясцовую моладзь ад прымусовай працы ў Германіі.

У лютым 1944 года пераехаў у Новасібірск. У 1946 годзе выступаў як сведак на Нюрнбергскім працэсе. 

У Новасібірскім педагагічным інстытуце займаўся выкладаннем астраноміі на фізіка-матэматычным і геаграфічным факультэце. У Новасібірскім інстытуце інжынераў геадэзіі, аэраздымкі і картаграфіі чытаў тэорыі фігур Зямлі, геафізіку, сферычную і практычную астраномію. З 1 ліпеня па 5 кастрычніка 1944 года быў дэканам фізіка-матэматычнага факультэта ў Новасібірскім педагагічным інстытуце, з 18 лістапада — дэканам астранома-геадэзічнага факультэта ў Новасібірскім інстытуце інжынераў геадэзіі, аэраздымкі і картаграфіі. 

Памёр у Новасібірску ў 1955 годзе.

Спасылкі
--------

* Базилевский Боpис Васильевич, Лит.: Смена (Смоленск), 1994. – №№ 24-26. (руск.)
* Базилевский Боpис Васильевич (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Няўзораў.

**Барыс Георгіевіч Няўзораў** (руск.: Бори́с Гео́ргиевич Невзо́ров; 18 студзеня 1950, Старамінская, Краснадарскі край, СССР — 18 лютага 2022, Масква) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно, кінарэжысёр, тэатральны педагог. Народны артыст Расійскай Федэрацыі (2011).

Біяграфія
---------

Барыс Няўзораў нарадзіўся 18 студзеня 1950 года ў станіцы Старамінскага Краснадарскага краю ў сям’і адказнага партыйнага работніка Георгія Іосіфавіча Няўзорава. Дзяцінства і юнацтва правёў у Астрахані. У 1967—1968 гадах быў акцёрам Астраханскага ТЮГа.

У 1968 годзе паступіў у Вышэйшае тэатральнае вучылішча імя М. С. Шчэпкіна, дзе правучыўся два курсы. У 1975 годзе скончыў Школу-студыю МХАТ.

З 1975 па 1982 год быў у трупе Маскоўскага Новага драматычнага тэатра. З 1984 па 1986 гады — акцёр Тэатра імя Массавета, затым вярнуўся ў Маскоўскі Новы Драматычны тэатр. З 1989 па 1991 год працаваў на ЦКДЮФ імя Горкага. З 1993 па 2005 год — акцёр Маскоўскага драматычнага тэатра імя К. С. Станіслаўскага.

З 2005 года і да канца жыцця — акцёр Малога тэатра.

Зноскі
------

1. ↑  выгрузка даных Freebase — Google.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q648625'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15241312'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1453477'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Даведка ТАСС |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1034316818 · ISNI: 0000 0004 0002 2912 · LCCN: no2013008722 · VIAF: 295635474 |
**Барыс Андрэевіч Царыкаў** (31 кастрычніка 1926, Гомель — 13 лістапада 1943, Гомельская вобласць) — разведчк 43-га стралковага палка 106-й стралковай дывізіі 65-й арміі Цэнтральнага фронту. Яфрэйтар. Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 31 кастрычніка 1926 года ў горадзе Гомель у сям’і служачага. Беларус. Адукацыя сярэдняя. У Чырвонай Арміі з 1941 года. У дзеючай арміі з лютага 1943 года.

Разведчык 43-га стралковага палка камсамолец чырвонаармеец Барыс Царыкаў з групай мінёраў 15 кастрычніка 1943 года першым пераправіўся праз раку Дняпро ў раёне пасёлка гарадскога тыпу Лоеў Гомельскай вобласці, узняўшы на правым беразе Чырвоны сцяг, і на працягу 5 сутак удзельнічаў у баях па пашырэнні плацдарму; 17-гадовы воін некалькі разоў вяртаўся на левы бераг з баявымі данясеннямі ў штаб.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 кастрычніка 1943 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання і праяўленыя пры гэтым геройства і мужнасць чырвонаармейцу Царыкаву Барысу Андрэевічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Загінуў у баі 13 лістапада 1943 года. Пахаваны ў брацкай магіле ў пасёлку гарадскога тыпу Лоеў Гомельскай вобласці Беларусі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

Спасылкі
--------

* Барыс Андрэевіч Царыкаў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**God zij met ons Suriname** — нацыянальны гімн Сурынама. Сучасны тэкст гімна быў напісаны ў 1959 годзе сурынамскім паэтам Трэфосай (сапраўднае імя Хенры дэ Зіл, 1916—1975), які па даручэнні члена Савета Міністраў Сурынама Франка Эсэдзі змяніў другую страфу нацыянальнага гімна Suriname's trotsche stroomen.

Першы варыянт гімна быў створаны ў 1893 годзе лютэранскім святаром Карнэліусам Атсесам Хукстрай для выкарыстання ў нядзельных школах, і пасля стаў неафіцыйным гімнам краіны. Трэфоса палічыў тэкст Хукстры занадта негатыўным і значна яго перарабіў.

Мелодыя для першага варыянту гімна была створана Іаганесам а Карсціянус дэ Пёем (1835—1924). Для новага варыянту Трэфоса першапачаткова выбраў твор Welkom Ёханеса Нікаласа Хелстоне (1853—1927), аднак сустрэў пратэст з боку каланіяльнай адміністрацыі. У цяперашні час гімн выконваецца на музыку дэ Пёя.

Першы куплет гімна выконваецца па-нідэрландску, другі — на мове сранан тонга.

Тэкст гімна
-----------

**Першы куплет (нідэрландская мова)**

God zij met ons Suriname
Hij verheff’ ons heerlijk land
Hoe wij hier ook samen kwamen
Aan zijn grond zijn wij verpand
Werkend houden w’ in gedachten
Recht en waarheid maken vrij
Al wat goed is te betrachten
Dat geeft aan ons land waardij.
**Другі куплет (Сранан тонга)**

Opo! Kondreman, un opo!
Sranangron e kari un
Wans ope tata komopo
Wi mu seti kondre bun.
Stré def stré, wi no sa frede
Gado de wi fesiman.
Heri libi te na dede
Wi sa feti gi Sranan.

Англійскі пераклад
------------------

**Першы куплет**

God be with us Suriname
He elevated our lovely land
No matter how we came together here
We are dedicated to his soil
Working we keep in mind
justice and truth make free
All that's good we should do
That gives value to our land
**Другі куплет**

Rise country men, rise
The soil of Suriname is calling you.
Where ever our ancestors came from
We should take care of our country.
We are not afraid to fight
God is our leader
Our whole life until our death,
We will fight for Suriname.

| ⛭Сурынам паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Сурынам»**
 |
**Аляксандр Гардзейка** (6 чэрвеня 1928 — ?) — удзельнік беларускага патрыятычнага падполля.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 6 чэрвеня 1928 г. у в. Рацкавічы Косаўскага павета (Палескае ваяводства, Польская Рэспубліка, цяпер Івацэвіцкі раён Брэсцкай вобласці). З 1939 г. жыў на Слонімшчыне. Скончыў Слонімскую сярэднюю школу.

На пачатку мая 1946 г. узяў удзел у заснаванні падпольнай арганізацыі з канспіратыўнай назвай «Чайка», якая ставіла сваёй мэтай змаганне за нацыянальныя правы і годнасць свайго народа, яго культуры, мовы, гісторыі, за свабоду і незалежнасць Беларусі. У сярэдзіне 1947 г. арганізацыя была выкрытая ў сувязі з правалам Саюза вызвалення Беларусі, які выдаў правакатар Алесь Бажко — з СВБ некаторыя сябры «Чайкі» ўтрымлівалі сувязь у выніку канспірацыйнай памылкі.

Аляксандр Гардзейка быў арыштаваны органамі МДБ 17 ліпеня 1947 г. і асуджаны ваенным трыбуналам 18 кастрычніка 1947 г. у Баранавічах да 10 гадоў зняволення і 5 гадоў пазбаўлення правоў. Этапамі прайшоў праз турмы Баранавічаў, Оршы і лагеры Княжпагоста, Сальвычагодска, Тайшэта, Магадана.

Вызвалены 24 лістапада 1954 г. Застаўся жыць ў Магадане. У 1959 г. скончыў Магаданскі горна-геалагічны тэхнікум, працаваў геолагам. У Беларусь вярнуўся ў студзені 1965 года, уладкаваўся на работу ў аб’яднанне «Беларуськалій». З 1978 г. на пенсіі.

Жыў і памёр у Салігорску.

Зноскі
------

1. ↑   Біяграфія Аляксандра Гардзейкі
2. ↑   Архівавана 23 сакавіка 2019.

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
**Раян Марцін** (нар. 17 верасня 1991, Спаніш-Таўн, Ямайка) — баскетбаліст, форвард.

Кар’ера
-------

Раян нарадзіўся на Ямайцы, але пачаў сваю баскетбольную кар’еру ў Англіі. Гулец выступаў за нацыянальныя каманды (U-18, U-20) гэтай краіны. У 2013 годзе перспектыўны малады гулец перабраўся ў ЗША, дзе спачатку выступаў за коледж «South Plains», а потым два сезоны правёў у тэхналагічным універсітэце Тэнэсі.

На гэтым амерыканскі этап кар’еры форварда скончыўся, і ў сезон 2016/17 ён вярнуўся ў Еўропу. Спачатку ў Італію («Banco di Sardegna Sassari»), потым і ў Францыю («FOS Provence Basket» і «STB Le Havre»). Наступны гульнявы год гулец правёў у славацкім «Prievidza», а потым перайшоў у стан дацкіх мядзведзяў «Bakken Bears», з якімі робіцца чэмпіёнам краіны.

У жніўні 2019 года падпісаў кантракт з баскетбольным клубам «Цмокі-Мінск»Раян Марцін зменіць «Bakken Bears» на «Цмокі-Мінск» Архівавана 17 ліпеня 2021..

Зноскі
------

1. ↑  College Basketball at Sports-Reference.com Праверана 28 ліпеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q100311335'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18002875'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | Eurobasket.com (ігрок) · RealGM (ігрок) · Sports-Reference.com (каледж) · ФІБА |
**Раі́м** (каз.: Райым) — сяло ў Казалінскім раёне Кызылардзінскай вобласці Казахстана.

Насельніцтва каля 300 жыхароў, пераважна казахі.

Аул знаходзіцца на беразе прэснага возера Раімколь, за 46 км на паўночны захад ад горада Казалінск, за 20 км на паўднёвы захад чыгуначнай станцыі Камышлыбаш. Сучасны аул размешчаны ля паўднёвага схілу ўзгорка, які ўзвышаецца на 30 метраў над навакольнаю мясцовасцю. На вяршыні ўзгорка знаходзяцца рэшткі расійскага ваеннага ўмацавання. За 4 км на паўднёвы захад, на беразе ракі Сырдар’я, размешчаная вадакачка, ад якой пачынаецца падземны вадаправод, які ідзе на станцыю Камышлыбаш і далей уздоўж чыгункі на Аральскае і станцыю Саксаульская.

Гісторыя
--------

Форт Раім (пазней вядомы як Аральскае ўмацаванне) быў пабудаваны ваенным інжынерам К. І. Герні ў 1847 годзе — гэта першае расійскае ваеннае ўмацаванне ў Прыараллі. У тым жа годзе сюды былі паселены першыя 26 сем'яў арэнбургскіх казакаў. Пры ўзвядзенні ўмацавання важную ролю адыграў Уладзімір Афанасевіч Обручаў.

У 1849 на Сырдар'ю ў раён форта была дастаўлена пабудаваная ў Арэнбурзе дзвюхгарматная шхуна «Канстанцін». Экіпаж складаўся з 27 чалавек, у ліку якіх — радавы Тарас Шаўчэнка, які пакінуў малюнак «Умацаванне Раім».
У 1851 асноўная частка насельніцтва форта была пераселена ў Казалінск, але яшчэ некалькі гадоў тут размяшчаўся рачны порт — у 1852 годзе сюды ў разабраным выглядзе былі дастаўленыя пабудаваныя ў Швецыі жалезныя параходы «Перовской» і «Обручев», якія адыгралі значную ролю ў даследаванні Аральскага мора. У 1854 форт быў афіцыйна скасаваны.

Спасылкі
--------

* Храналогія Арала
* L-41-XIV — 1: 200000 Тапаграфічная карта.
* Расійскі імператарскі флот. Аральскае параходства. Архівавана 12 сакавіка 2007.
* Арэнбургская Шаўчэнкаўскі энцыклапедыя: Раімскае ўмацаванне Архівавана 27 верасня 2007.
* Малюнак Т. Г. Шаўчэнкі
* Асваенне Паўночнага і Усходняга Прыаралья ў XIX стагоддзі Архівавана 4 ліпеня 2008.

| Населеныя пункты Аральскага раёна Кызылардзінскай вобласці |
| --- |
| 
 Абай •
 Акбай •
 Акбасты •
 Акеспе •
 Акулак •
 Акшатау •
 Аманаткель •
 Аралкум •
 Аральск •
 Атаншы •
 Баген •
 Бекбауыл •
 Бердыколь •
 Вадакачка •
 Ерымбетжага •
 Ескіура •
 Жаксыкылыш •
 Жаланаш •
 Жанаканыс •
 Жанакурылыс •
 Жынішкекум •
 Камыстыбас •
 Карацерэн •
 Карашалан •
 Какаша •
 Кактэм •
 Калжага •
 Кане Баген •
 Канту •
 Касаман •
 Касжар •
 Куландзінскі конны завод •
 Куланды •
 Кумбазар •
 Куршэк •
 Кызылжар •
 Майнак •
 Раз’езд 82 Курылык •
 Раз’езд 83 Тэрбенбес •
 Раз’езд 84 Кумсагіз •
 Раз’езд 85 Сарышыганак •
 Раз’езд 86 Жалгызагаш •
 Раз’езд 87 Алтыкудык •
 Раз’езд 88 Тасбагет •
 Раз’езд 91 •
 Раз’езд 92 •
 Раз’езд 93 Укулісай •
 Раім •
 Сазды •
 Саксаульскі •
 Сапак •
 Такабай •
 Тастак •
 Тастубек •
 Хан •
 Шыжага •
 Шаміш •
 Шамішколь 
 |
Дзяржаўным гімнам Расійскай імперыі — **Божа, Цара беражы** (рус. *Боже, Царя храни*) — з'явіўся ў 1815 годзе. Першапачатковы варыянт быў напісаны Васілём Андрэевічам Жукоўскім на музыку англійскага гімну *God, Save the King*:

У 1833 годзе была гімн быў зменены, музыку новага варыянта напісаў Аляксей Фёдаравіч Львоў, словы — зноў Жукоўскі:

```
Боже, Царя храни!
Славному долги дни
Дай на земли!
Гордых смирителю,
Слабых хранителю,
Всех утешителю —
Все ниспошли!
Боже, Царя храни!
Сильный, Державный,
Царствуй на славу, на славу нам!
Царствуй на страх врагам,
Царь православный!
Боже, Царя храни!
```

Гэты варыянт гімну захаваўся да канца існавання Расійскай имперыі. Ён з'яўляецца першай страфой верша Жукоўскага «Малітва рускага народа», які часам увесь памылкова прымаецца за гімн.

Гл. таксама
-----------

* Гром победы, раздавайся!

Спасылкі
--------

* Гімн Расійскай імперыі ў выкананні хору «Валаам»(недаступная спасылка)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Малітва рускіх** | **Гімн Расіі**1833—1917 | Пераемнік**Рабочая Марсельеза** |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шацько.
**Аляксандр Віктаравіч Шацько** (нар. 3 верасня 1963, Магдэбург, Германская Дэмакратычная Рэспубліка) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Закончыў Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт (выкладчык матэматыкі), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь. Працоўную дзейнасць пачаў інжынерам Гомельскага канструктарскага бюро сістэмнага
праграміравання. Пасля службы ў радах Узброеных Сіл працаваў настаўнікам, намеснікам дырэктара па вучэбна-выхаваўчай рабоце сярэдніх школ № 19 і
№ 56 горада Гомеля, дырэктарам Гомельскай Ірынінскай гімназіі.

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга і чацвёртага склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі «За адзнаку ў воінскай службе», «70 гадоў Узброеных Сіл СССР», «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міжпарламенцкай
Асамблеі дзяржаў — удзельніц Садружнасці Незалежных Дзяржаў.

Зноскі
------

1. ↑  Заместитель председателя ШАТЬКО Александр Викторович Архівавана 17 жніўня 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
3. ↑  ШАТЬКО АЛЕКСАНДР ВИКТОРОВИЧ(недаступная спасылка)
**Гразны востраў** — востраў на рацэ Екацерынгофка, на поўдзень ад ракі Тараканаўкі на тэрыторыі Санкт-Пецярбурга. Абмежаваны ракой Альхоўка і Унутраным каналам. Назва вядомая з 1838 года ў форме Вялікі Гразны востраў. Першая частка назвы была скасаваная ў сувязі са знікненнем Малога Гразнага вострава.

У 1960-я гады ў сувязі з далучэннем паўночнай часткі да мацерыка канфігурацыя вострава змянілася.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Леўвардэн** (нідэрл.: Leeuwarden, фрыз.: Liwwadden, Ljouwert) — горад у Нідэрландах, сталіца правінцыі Фрысландыя.

Гісторыя
--------

Мясцовасць, дзе размешчаны цяперашні Леўвардэн, была заселеная з X ст.. (хоць нядаўна выяўленыя астаткі пабудоў, датаваных II ст.). Грамата, давальная Леўвардэну прывілей горада, была падараваная ў 1435 г. Размешчаны на Мідэльзее (вусце ракі, якая ўпадае ў мора), горад ператварыўся ў буйны цэнтр гандлю, але пасля таго, як рака перасохла ў XV ст. Леўвардэн прыйшоў у заняпад. У 1901 ў горадзе налічвалася 32 203 жыхара. Падчас Другой сусветнай вайны Леўвардэн быў акупаваны нямецкімі войскамі, 16 красавіка 1945 года вызвалены атрадам канадскіх драгуноў.

Урад
----

У Леўвардэне, сталіцы Фрысландыі, размяшчаюцца органы правінцыйнага самакіравання.

Славутасці
----------

Да ліку самых знакамітых будынкаў горада ставяцца былая канцылярыя (*Kanselarij*), стары гарадскі рынак (*Waag*), царква святога Баніфацыя і падальная вежа (*Oldehove*).

У 1954 годзе быў усталяваны помнік карове. На пастаменце лаканічны надпіс: «Вус мэм» — «Наша мама».

Вядомыя асобы
-------------

* Ёханес Елгерхейс, нідэрландскі мастак і акцёр
* Ян Якаб Слаўэрхоф
* Маргарэта дэ Хеер (каля 1603 — каля 1665), нідэрландская мастачка

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт горада  (гал.)
**«Старая пінакатэка»** (ням.: Alte Pinakothek) — карцінная галерэя ў Мюнхене. У ёй прадстаўлены творы майстроў Сярэднявечча да сярэдзіны XVIII стагоддзя. Насупраць Старой Пінакатэкі знаходзіцца Новая пінакатэка з творамі мастакоў XIX — пачатку XX стагоддзяў. У трэцяй пінакатэцы Мюнхена — Пінакатэцы сучаснасці — прадстаўлена мастацтва XX і XXI стагоддзяў.

Гісторыя
--------

Гісторыя баварскай калекцыі, якая атрымала пазней грэчаскую назву «пінакатэка», пачынаецца з карцін на гістарычныя тэмы, якія Вільгельм IV замовіў у нямецкіх майстроў таго часу: А. Альтдорфера, Х. Буркмайра, Бехама, М. Фезелена, Броя і інш. Выкананая Альтдорферам у 1529 г. «Бітва Аляксандра» (ням.: Alexanderschlacht) лічыцца адным з першых шэдэўраў, якія трапілі ў знакаміты мюнхенскі збор. У Максіміліяна I Вільгельм IV набыў, сярод іншых, працы Альбрэхта Дзюрэра. Яго ўнук Максіміліян II (штатгальтар Іспанскіх Нідэрландаў) набыў шматлікія працы галандскіх і фламандскіх майстроў. З аб’яднаннем Баварыі і Пфальца ў зборы Старой Пінакатэкі ўвайшлі творы з галерэй Мангейма, Дзюсельдорфа і Цвайбрукена, якія схавалі ад французскіх войскаў.

Кароль Баварыі Людвіг I таксама набыў шматлікія мастацкія творы. Усе гэтыя працы знаходзіліся ў шматлікіх палацах і былі недаступныя для наведвання. Людвіг I не толькі сістэматызаваў сваю збіральніцкай дзейнасць, але таксама, лічачы сваім абавязкам далучыць да мастацтва народныя масы, даручыў архітэктару Леа фон Кленцэ будаўніцтва музея. Музей быў закладзены ў 1826 годзе, а ў 1836 годзе будаўніцтва было завершана. Падчас Другой сусветнай вайны Старая пінакатэка моцна пацярпела і была адноўленая ў 1952—1957 гадах.

У 1988 годзе шматлікія працы Дзюрэра былі пашкоджаныя кіслатой, якую выплюхнуў на іх псіхічнахворы наведвальнік, і іх прыйшлося доўга рэстаўраваць.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑   Праверана 26 сакавіка 2018.
3. ↑   Праверана 26 сакавіка 2018.

| Славутасці Мюнхена |
| --- |
|  | 
* Актобэрфэст
* Марыенплац
* Фраўэнкірхэ
* Англійскі сад
* Нямецкі музей
* Старая пінакатэка
* Новая пінакатэка
* Пінакатэка сучаснасці
* Ленбаххаўз
* Віктуаліенмаркт
* Фельдхернхале
* Статуя Баварыі
* Палац Німфенбург
* Рэзідэнцыя
* Нацыянальны тэатр
* Дом мастацтва
* Кёнігсплац
* Хофбройхаус
* Цырк Кронэ

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90368817 · BNC: a11601760 · BNE: XX122578 · BNF: 12042489f · CiNii: DA02973800 · GND: 2003891-4 · ISNI: 0000 0001 2173 5653 · LCCN: n50061231 · LNB: 000200966 · NDL: 00650766 · NKC: mzk2005304585 · NLA: 35389935 · NSK: 000077818 · NUKAT: n99070742 · PTBNP: 1748553 · LIBRIS: 227482 · SUDOC: 02759162X · VIAF: 142985185 · ULAN: 500303270 |

 |
**Старка** — традыцыйны старапольскі алкагольны напой. Гарэлка з чыстага жытнёвага спірту, вытрыманая ў дубовых бочках на працягу 5—10 гадоў. Мае светлабронзавы колер, падобны да віскі.

Польскія Старкі *(«Starka 10 letnia», «Starka Piastowska», «Starka Banquet», «Starka 50 letnia»)* ад кампаніі Polmos Szczecin вырабляецца па старадаўняй тэхналогіі і атрымліваецца шляхам працяглай (ад 10 да 50 гадоў) вытрымкі нерэктыфікаваных жытніх спіртоў ў дубовых бочках з-пад партвейна з даданнем яблыневага і грушавага лісця. Таксама для вытрымкі важным з'яўляецца стабільна нізкая тэмпература (12 градусаў), для гэтага бочкі змяшчаюць у скляпы з адпаведны мікракліматам. Першая Старка гэтага завода была залітая ў 1947 годзе, у продаж паступіла ў 1955 годзе. З-за сусветнага фінансавага крызісу кампанія Polmos Szczecin апынулася на мяжы банкруцтва і цалкам магчыма, што вытворчасць традыцыйнай Старкі спыніцца.

Літаратура
----------

* *Белы А.* Старка // Праект «Наша ежа»
Група турыстаў у Браціслаўскай ратушы
**Старая ратуша ў Браціславе** — адно з найстарэйшых збудаванняў горада і найстарэйшая ратуша Славакіі.

Браціслаўская ратуша збудавана ў гатычным стылі. Вежа датуецца XIII ст. а прыбудова ратушы была завершана да XV ст. Пасля землетрасення 1599 года ратуша была рэканструявана ў стылі рэнесанс, а пасля пажару ў XVIII ст. былі дададзеныя элементы барока. У 1912 годзе да вежы ратушы было прыбудавана крыло, якое спалучала стылі неаготыкі і неарэнесансу.

Ратуша выкарыстоўвалася як месца для гарадскога савета ў XV—XIX стст. Таксама ў будынку ў розныя часы знаходзіліся архіў, мынца і турма. У 1809 годзе пры наступленні войска Напалеона ў ратушу трапіла пушачнае ядро, якое захоўваецца ў будынку дагэтуль.

У цяперашні час у Старой ратушы размешчаны музей.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Старая ратуша (Браціслава)
**Старая моліцца** — карціна беларускага мастака Апалінарыя Гараўскага (1833—1900), напісаная ў 1857 годзе. З'яўляецца часткай збору Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі ў Мінску.

Апісанне
--------

Карціна была напісана ў 1857 годзе і карысталася вялікім поспехам на выстаўках у Расіі і за мяжой. Пра яе пісалі ў перыядычным друку. У 1870-я гады гады мастак паўторна напісаў гэту карціну для экспазіцыі выставак у Парыжы і Бруселі. У 1801 г. за гэту карціну і шэраг эцюдаў Апалінарыю Гараўскаму было нададзена званне акадэміка.

Карціну вельмі высока ацаніў І. Я. Рэпін, адзначыўшы, што твар старой напісаны «з порамі на скуры».

Апісанне
--------

Каб спыніць увагу на твары і руках партрэтаванай, мастак паказвае пажылую беларускую жанчыну буйным планам. Погляд яе звернуты да неба, вусны шэпчуць словы малітвы. Рукі, што бачылі на сваім вяку ўсялякую работу, складзены на грудзях. Па твары адбітак пакоры і ціхмянасці. Бяспраўе і галеча паклалі адбітак на ўсю істоту гэтай жанчыны. Яна, ціхая, нясмелая, забітая, са словамі надзеі звяртаецца да бога, у якога шчыра верыць.

Па сіле тыпізацыі, глыбіні сацыяльнай характарыстыкі гэта адзін з лепшых твораў жывапісца, ён у многім сугучны лепшым творам рускага рэалістычнага жывапісу другой паловы XIX ст.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 3: Канец XVIII - пачатак XX стагоддзя / [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) [і інш.] ; рэд. т. Л. М. Дробаў, П. А. Карнач] ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1989. — 448 с. : іл. ISBN 5-343-00319-2. с. 213
2. ↑  Горавский А.Г. – Молящаяся старуха. 1860-е(недаступная спасылка)
3. ↑  Апалінар Гараўскі = Аполлинарий Горавский = Apalinar Garausky / склад. Н. М. Усава. ― Минск : Беларусь, 2014. ― ISBN 978-985-01-1111-1.
4. ↑  Орлова, М.А. Искусство Советской Белоруссии / М.А. Орлова; под ред. П.Н. Гавриленко. – М.: издательство Академии художеств СССР, 1960. – 325 с.: ил.

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 3: Канец XVIII - пачатак XX стагоддзя / [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) [і інш.] ; рэд. т. Л. М. Дробаў, П. А. Карнач] ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1989. — 448 с. : іл. ISBN 5-343-00319-2. с. 213
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Старая ратуша.

**Старая ратуша** (ням.: Altes Rathaus) — ратуша ў Бамбергу.

Упершыню ратуша згадваецца ў 1386 годзе, у XV стагоддзі яна была дабудавана, галоўным чынам у гатычным стылі. Па праекце Іагана Якаба Міхеля Кюхеля ў 1744—1756 гг будынак дапоўніўся элементамі ў стылі барока і ракако, прыняўшы сучасны від. У ратушы стаў размяшчацца музей, у якім знаходзіцца багатая калекцыя фарфору, перададзеная ў дарунак Бамбергу вядомымі мецэнатамі Ірэн і Петэрам Людыгамі.

Ратуша ўнікальная ў сваім родзе. Яна была пабудавана на штучным востраве на рацэ Рэгніц. У Сярэднявечча рака дзяліла тэрыторыю на горадскія і біскупскія землі; доўгі час ішлі спрэчкі, на чыіх уладаннях будаваць ратушу. Стварэнне штучнага вострава і пабудовы на ім стала кампрамісным рашэннем праблемы.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. 1 2  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑  Bamberg — Altes Rathaus
3. ↑  Достопримечательности Бамберга Архівавана 30 лістапада 2011.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Старая ратуша**
* Das Bamberger Rathaus
Дзюкэндо сiaй
**Дзюкэндо** (铳 剣 道) - Японскае мастацтва штыкавога бою.

Распрацавана пасля заканчэння Другой сусветнай вайны для таго, каб дазволіць жадаючым навучацца ваеннаму штыкавому бою і працягваць трэніроўкі ўжо ў выглядзе звычайнага спорту. Новы від спорту быў заснаваны ў Toyama Military Academy (Rikugun Toyama Gakko). Нацыянальная Асацыяцыя Дзюкэндо сфармавалася ў 1955 годзе.

Сучаснае дзюкэндо выкарыстоўвае «мокудзё» (*mokujyo*), драўляную копію вінтоўкі з прымацаваным затупленным штыком на канцы.

Як і многія іншыя сучасныя японскія баявыя віды спорту, дзюкэндо ўключае ў сябе шмат асаблівых ката для заняткаў у адзіночку. Таксама праводзяцца спартыўныя паядынкі і агульнаяпонскія спаборніцтвы па іх. Удзельнікі спаборніцтваў выкарыстоўваюць трохі змененую абарону кэндо.

У адрозненне ад большасці іншых баявых японскіх відаў спорту, дзюкэндо вельмі рэдкі, але ўсё ж вядомы від спорту ў японскіх сярэдніх школах. У свядомасці многіх японцаў ён усё яшчэ не разглядаецца як сапраўдны спорт. У адрозненне ад кэндо або кюдо, многія ўдзельнікі Другой сусветнай вайны маюць рэальны вопыт выкарыстання гэтых тэхнік у баі, што стварае негатыўны вобраз для многіх японцаў.

Гл. таксама
-----------

* Сокэ Кубота Такаюкі

* Кёсі Куратомі

* Сіхан Вядзернікаў

* Сэнсэй Вядзернікава

* Gosoku Ryu

* INTERNATIONAL KARATE ASSOCIATION

* Куботан

* Black Belt

* Nisei Week

* Хацімакі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Грак (значэнні).

**Грак** ​​(*Corvus frugilegus*) — шырока распаўсюджаная ў Еўразіі птушка роду крумкачоў.

Апісанне
--------

Даўжыня 45-47 см, размах крылаў 81-100 см. Пёры чорныя, з фіялетавым адценнем. У дарослых птушак пачатак дзюбы голы; ў маладых птушак пёры ў пачатку дзюбы ёсць, але пазней яны выпадаюць.

Пашырэнне
---------

Арэал: ад Іспаніі, Францыі і Брытанскіх астравоў праз Цэнтральную і Усходнюю Еўропу, Цэнтральную і Усходнюю Азію да Японіі і ўсходу Кітая.

Тыповыя біятопы: групы дрэў сярод палёў паблізу рачных далін, лугоў і сельскагаспадарчых земляў, а таксама высокія дрэвы ў населеных пунктах; на паўднёвым усходзе таксама зараснікі трыснягу паблізу культурных ландшафтаў. У Карпатах даходзіць да вышыні 700 м. У Азіі сустракаецца да вышыні 2000 м.

У паўночнай частцы арэала гракі — пералётныя птушкі, у паўднёвай — аселыя. Месца зімовак у межах гнездавога арэала і на поўдзень ад яго.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гракі ўсяедныя, але галоўным чынам сілкуюцца чарвякамі і лічынкамі насякомых, якіх яны знаходзяць, капаючыся ў зямлі сваёй моцнай дзюбай. Любяць вялікімі зграямі ісці за трактарамі, якія толькі ўзаралі зямлю.

Гняздуюць на дрэвах вялікімі калоніямі. Звычайная зімовая птушка буйных населеных пунктаў. Насельнік адкрытых ландшафтаў. У населеных пунктах каля старых дарог на дрэвах часта сустракаюцца «гракоўнікі» — каланіяльныя паселішчы, якія складаюцца з дзясяткаў гнёздаў, якія выкарыстоўваюцца шмат гадоў. Узімку сілкуецца ў асноўным расліннымі кармамі і харчовымі адкідамі чалавека. Узімку трымаюцца адзінкава і невялікімі групамі, часта разам з іншымі крумкачовымі.

Увесну грак прылятае вельмі рана, яшчэ ляжыць снег на палях. Перыяд прылёту ў розных месцапражываннях прыпадае на перыяд з лютага па красавік. Гняздо будуе з сухога вецця, высцілае сухой травой, часам жмуткамі воўны, тоненькімі галінкамі, а таксама выкарыстоўвае рознае смецце. Гнездавая калонія існуе вельмі доўга нават дзесяцігоддзі.

Адзін раз у год бывае адна кладка з 3-7 яек. Птушаняты з’яўляюцца ў пачатку-сярэдзіне красавіка. Інкубацыя граковых яек складае па розных дадзеных даследчыкаў 16-20 дзён. Вылет граканят адбываецца праз 30 дзён. Вылятаюць у пачатку траўня і ў першай палове чэрвеня.

Падвіды
-------

* *C. f. frugilegus* — ад Іспаніі і Вялікабрытаніі да Алтая;
* *C. f. pastinator* — ад Алтая да Японіі і ўсходу Кітая.

У кулінарыі
-----------

Яшчэ ў канцы XIX стагоддзя мяса гракоў ўжывалася ў ежу «бедным класам» у Еўропе, у прыватнасці, у Германіі і на Украіне. У Германіі гракоў салілі ў бочках.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. — ISBN 83-01-13187-X

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 16509161h · GND: 4076920-3 · LCCN: sh85033112 · NKC: ph250780 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Скачко.
**Аляксандр Вікенцьевіч Скачко** (нар. 26 верасня 1933, Гарадзея, Нясвіжскі павет, Польская Рэспубліка) — беларускі ўрач. Народны ўрач Беларусі (1994).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі медінстытут (1958), атрымаў размеркаванне ў Сноўскую ўчастковую бальніцу, дзе прапрацаваў пяць гадоў галоўным урачом.

У лютым 1963 года Аляксандр Вікенцьевіч становіцца галоўным урачом Нясвіжскай раённай бальніцы. Узначальваў Мінскую абласную клініку. Галоўны ўрач Мінскай абласной дзіцячай клінічнай бальніцы (1974—1976). Галоўны ўрач 9-й Мінскай клінічнай бальніцы (1976—1996).

Узнагароды
----------

* Ордэн «Знак Пашаны» (1971),
* Ганаровае званне «Заслужаны ўрач Беларускай ССР» (1974),
* Грамата Вярхоўнага Савета БССР (1978),
* Ордэн Кастрычніцкай Рэвалюцыі (1981),
* Медаль «Ветэран працы» (1990).

11 сакавіка 1994 года Аляксандр Вікенцьевіч Скачко стаў другім у гісторыі народным урачом Беларусі, у тым ліку за асабісты ўклад у стварэнне цэнтра трансплантацыі касцявога мозгу на базе 9-й бальніцы.

Зноскі
------

1. ↑  Сентябрь
2. ↑  Дзяржаўную ўстанову «Мінскі навукова-практычны цэнтр хірургіі, транспланталогіі і гематалогіі»

Спасылкі
--------

* В Беларуси звание народный врач присваивалось лишь дважды  (руск.)