**Эль-Сальвадор**, **Рэспубліка Эль-Сальвадор** (ісп.: República de El Salvador) — дзяржава ў Цэнтральнай Амерыцы. На поўначы мяжуе з Гандурасам і Гватэмалай, на поўдні мае выхад да Ціхага акіяну. Сталіца — горад Сан-Сальвадор. Дзяржаўная мова — іспанская. Нацыянальнае свята — Дзень незалежнасці (15 верасня).

Дзяржаўны лад
-------------

Сальвадор — унітарная рэспубліка, дзейнічае канстытуцыя 1983 года (з папраўкамі 1991 года). Кіраўнік дзяржавы і ўрада — прэзідэнт, які выбіраецца на 5 гадоў. Вышэййшы заканадаўчы орган — аднапалатная Заканадаўчая Асамблея; 84 яе дэпутаты выбіраюцца на 3 гады па сістэме прапарцыянальнага прадстваўніцтва.

Гісторыя
--------

Асноўны артыкул: **Гісторыя Сальвадора**
### Дакаланіяльны перыяд

Да VII ст. н.э. Сальвадор насялялі плямёны індзейцаў мая. Потым тут пасяліліся блізкія да ацтэкаў плямёны піпіляў, якія называлі краіну і свой галоўны горад Кускатлан.

### Каланіяльны перыяд

Тэрыторыя, якую засялялі плямёны піпіляў у 1524—1547 гг. заваявана іспанцамі на чале з П. дэ Альварада, якія далі ёй назву Сальвадор. У каланіяльны перыяд Сальвадор з галоўным горадам Сан-Сальвадор быў часткай генерал-капітанства Гватэмала. У 1528 г. горад быў перанесены на 40 км на паўднёвы захад. У 1811—1814 гг. тут адбылося некалькі антыкаланіяльных паўстанняў.

### Незалежнасць і найноўшая гісторыя

15 верасня 1821 г. абвешчана незалежнасць Сальвадора. У 1822—1823 гг. Сальвадор у складзе Мексіканскай імперыі, у 1823—1839 гг. — Злучаных правінцый Цэнтральнай Амерыкі. З 1841 г. Сальвадор — незалежная рэспубліка. Доўгі час ўлада ў краіне па чарзе належала то партыі кансерватараў, якая адлюстроўвала інтарэсы латыфундыстаў, то партыі лібералаў, якая абараняла інтарэсы гандлёвай буржуазіі. Барацьба паміж імі суправаджалася шматлікімі ваеннымі пераваротамі. На першых свабодных выбарах у сакавіку 1931 г. перамог А.Араўха, які прапанаваў праграму шырокіх сацыяльных пераўтварэнняў. У снежні 1931 г. ён скінуты генералам М.Эрнандэсам Марцінесам, які ўсталяваў сваю дыктатуру (1931—1944 гг.). У студзені 1932 г. ён люта задушыў сялянскае паўстанне на чале з А.Фарабунда Марці (забіта больш за 10 тысяч чалавек). Да 1979 г. Сальвадорам кіравалі ваенныя рэжымы, якія адлюстроўвалі пераважна інтарэсы алігархаў, што дамінавалі ў эканамічным і палітычным жыцці краіны. Па іх ініцыятыве створаны ваенізаваныя атрады для запалохвання апазіцыі. У ліпені 1969 г. Сальвадор вёў вайну з Гандурасам, што абвастрыла сацыяльныя супярэчнасці. З канца 1970-х гадоў пачаліся масавыя выступленні супраць рэжыму, партызанская дзейнасць актывізаваў падпольны Фронт нацыянальнага вызвалення імя Фарабунда Марці (ФНВФМ) — шырокі саюз левых арганізацый. У гэтых абставінах, пры дапамозе ЗША, у кастрычніку 1979 г. адбыўся ваенны пераварот, які прывёў да ўлады ваенна-цывільную хунту.

#### Грамадзянская вайна (1980—1992 гг.)

Асноўны артыкул: **Грамадзянская вайна ў Сальвадоры**
Новы рэжым абяцаў ажыццяўленне рэформ, але ў краіне працягвала панаваць ранейшая алігархія, лютаваў тэрор правых «эскадронаў смерці», якія забівалі незадаволеных рэжымам і сялян, што адважваліся ўзяць зямлю пасля абвешчанай аграрнай рэформы. Правы тэрор прывёў у пачатку 1981 г. да масавана паўстання на чале з ФНВФМ. Пры дапамозе ЗША рэжым цывільнага прэзідэнта Х. Н. Дуартэ (1980—1990 гг.) здолеў утрымаць уладу, але ён не кантраляваў ні сельскія раёны, дзе панаваў ФНВФМ, ні ўрадавую армію. У выніку грамадзянскай вайны да 1990 г. загінула больш за 70 тысяч чалавек. Пры пасрэдніцтве ААН 1 лютага 1992 г. заключана мірнае пагадненне паміж урадам Сальвадора і ФНВФМ, які стаў палітычнай партыяй.

#### Пасляваенны перыяд (канец XX — пачатак XXI стст.

У 1994 г. пад няглядам ААН адбыліся выбары, на якіх перамагла правая партыя Нацыяналістычны рэспубліканскі саюз. Яе прадстаўнікі А.Кальдэрон і Ф.Флорэс выбіраліся прэзідэнтамі Сальвадора ў 1994 г. і 1999 г. ФНВФМ стаў другой па значэнні палітычнай партыяй Сальвадора, дамогся поспеху на парламенцкіх выбарах 2000 г.

У 2019 годзе перамогу на прэзідэнцкіх выбарах атрымаў Наіб Букеле паколькі. Ён стаў першым пасля заканчэння ў 1992 годзе грамадзянскай вайны кіраўніком дзяржавы, які не з'яўляецца прадстаўніком адной з дзвюх найбуйнейшых партый.

### Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел

Асноўны артыкул: **Адміністрацыйны падзел Сальвадора**

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сальвадор

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX451086 · BNF: 11934436j · GND: 4014499-9 · ISNI: 0000 0001 2375 2529 · LCCN: n79066409 · NKC: ge130727 · VIAF: 126625611 |

 |

| ⛭Сальвадор паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Сальвадор»**
 |

| Арганізацыя амерыканскіх дзяржаў (ААД, OAS) |
| --- |
| 
* Антыгуа і Барбуда
* Аргенціна
* Багамы
* Балівія
* Барбадас
* Беліз
* Бразілія
* Венесуэла
* Гаіці
* Гандурас
* Гаяна
* Гватэмала
* Грэнада
* Дамініка
* Дамініканская Рэспубліка
* ЗША
* Калумбія
* Канада
* Коста-Рыка
* Куба
* Мексіка
* Нікарагуа
* Панама
* Парагвай
* Перу
* Сальвадор
* Сент-Вінсент і Грэнадзіны
* Сент-Кітс і Невіс
* Сент-Люсія
* Сурынам
* Трынідад і Табага
* Уругвай
* Чылі
* Эквадор
* Ямайка

 |

| Краіны Паўночнай Амерыкі |
| --- |
|  | 
* Антыгуа і Барбуда
* Багамы
* Барбадас
* Беліз
* Гаіці
* Гандурас
* Гватэмала
* Грэнада
* Дамініка
* Дамініканская Рэспубліка
* ЗША
* Канада
* Коста-Рыка
* Куба
* Мексіка
* Нікарагуа
* Панама
* Сальвадор
* Сент-Вінсент і Грэнадзіны
* Сент-Кітс і Невіс
* Сент-Люсія
* Трынідад і Табага
* Ямайка

---

Залежныя тэрыторыі
Амерыканскія Віргінскія астравы
Ангілья
Аруба
Банайрэ
Бермудскія астравы
Брытанскія Віргінскія астравы
Гвадэлупа
Грэнландыя
Кайманавы астравы
Кліпертан
Кюрасаа
Мантсерат
Марцініка
Наваса
Пуэрта-Рыка
Сен-Бартэльмі
Сен-Мартэн
Сен-П’ер і Мікелон
Сінт-Мартэн
Цёркс і Кайкас

 |