**Саксаул чорны** (*Haloxylon ammodendron*) — від дрэвавай расліны роду саксаул (*Haloxylon*) падсямейства лебядовыя (*Chenopodioideae*) сямейства аксамітнікавыя (*Amaranthaceae*).

Распаўсюджанне і экалогія
-------------------------

Найбольш тыповыя месцапражыванні — далінападобныя паніжэнні і катлавіны грудкаватых пяскоў, даліны і рэчышча старых рэк. Менш магутнымі кустамі сустракаецца на такырах  (руск.) (бел. такырападобных шэразёмах  (руск.) (бел..

У пустыні Каракум звычайнымі спадарожнікамі ў лясах з’яўляюцца *Suaeda lipskyi*, *Bassia odontoptera*, *Bassia eriantha*, *Psylliostachys spicata*, *Arnebia decumbens*, мартук (*Eremopyrum*), каласоўнік дахавы (*Bromus tectorum*). На супясчана-гліністых саланцаватых і гіпсаносных раўнінах (кырах) у выглядзе хмызняку складае прымешка да *Artemisia herba-alba*, салянка Рыхтэра (*Salsola richteri*), *Salsola arbuscula*, *Salsola rigida*, *Artemisia terrae-albae*.

У пустыні Кызылкум расце разам з *Tamarix*, *Artemisia terrae-albae*, *Carex physodes*, *Salsola praecox*, *Salsola pellucida*, *Salsola nitraria*, *Salsola lanata*, *Horaninovia*, *Girgensohnia* і іншымі.

Саксаул чорны — гэта адзінае дрэва якое выкарыстоўвае C4-фотасінтэз для звязвання вугляроду.

Батанічнае апісанне
-------------------

Ствол галінасты і моцна скрыўлены.

Галіны пакрытыя тонкімі доўгімі зялёнымі парасткамі, якія замяняюць лісце. Апошнія зведзены да невялікіх лускавінак.

Кветкі дробныя, непрыкметныя, сядзяць у пазухах лускавінак; яны складаюцца з пяці свабодных лісточкаў калякветніка, пяці тычынак і аднаго песціка з двума-пяццю рыльцамі.

У завязі адна семяпупышка, якая развіваецца ў насеніну са спіральна завітым зародкам.

Значэнне і прымяненне
---------------------

У свежым выглядзе галінкі не паядаюцца ніводным відам сельскагаспадарчых жывёл. Толькі ўзімку пасля прамярзання аднагадовыя галінкі ахвотна ядуць вярблюды, іх паглынанне спрыяе нажыроўцы. Авечкі і козы ядуць апалыя плады і галінкі толькі позняй восенню і зімой<nowiki>. Коні і буйная рагатая жывёла ядуць толькі пры бяскорміцы. Спробы скормлівання авечкам чыста сухіх галінак і галінак з прымешкай такой добрай кармавой травы як *Carex arenaria* выклікалі ў жывёл жорсткую дыярэю.

Амаль круглы год паядаецца *Rhombomys opimus*. Пачынаючы з верасня да студзеня плады служаць для яе асноўным кормам.

З попелу зялёных галінак здабывалі соду, колькасць якой звычайна складае да 8 % ад вагі попелу. Попел зялёных галінак ўжываўся пры афарбоўцы пражы для надання трываласці фарбам.

Драўніна мае спецыфічны пах, надзвычай цяжкая і трывалая, але крохкая, не падыходзіць на вырабы, але дае вельмі добрае паліва. Паліва па сваёй цеплатворнасці пераўзыходзіць дуб і бярозу і трохі саступае лепшаму каменнаму вуглю. У попеле змяшчаецца паташ прыдатны для варэння мыла.

Шырока выкарыстоўваецца як пескаахоўная загарода для дарог і берагоў вадаёмаў.

Таксанамія
----------

### Сінонімы

Па дадзеных The Plant List на 2019 год, у сінаніміку віду ўваходзяць:

* Anabasis ammodendron C.A.Mey.
* Arthrophytum ammodendron (C.A.Mey.) Litv.
* Arthrophytum ammodendron var. aphyllum Minkw.
* Arthrophytum haloxylon Litv.
* Haloxylon aphyllum (Minkw.) Iljin
* Pinus orientalis Falk, nom. illeg.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. 1 2 3 4 5 6  Ларин, Ларина 1951. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFЛарин,\_Ларина1951 (даведка)
4. ↑  *Нечаева Н. Т. Мордвинов Н. А. Мосолов И. А.* Пастбища Кара-Кумов в их использование. — Ашхабад: ТуркменФАН, 1943. — 1 000 экз.
5. ↑  {{{загаловак}}}. — 1936.
6. ↑  *Юнатов А. А.* К вопросу о зимнем использовании пастбищ в Гобийской части МНР. — 1947. — Т. 2.
7. 1 2  Павлов 1947.
8. ↑  *Стальмакова В. А.* О сельскохозяйственном значении большой песчанки (Rymbomys opimus). — 1942. — (Труды Туркменского флиала АН СССР, в. 2).
9. ↑  *Haloxylon ammodendron* (C.A.Mey.) Bunge ex Fenzl is an accepted name (англ.). *The Plant List (2019). Version 1. Published on the Internet;*.  Royal Botanic Gardens, Kew and Missouri Botanical Garden (17 лістапада 2010). Архівавана з першакрыніцы 30 мая 2020. Праверана 25 кастрычніка 2013.

Літаратура
----------

* Ларин И. В. Ларина В. К. Кормовые растения сенокосов и пастбищ СССР : в 3 т. / под ред. И. В. Ларина. — М. ; Л. : Сельхозгиз, 1951. — Т. 2 : Двудольные (Хлорантовые — Бобовые). — С. 274—275. — 948 с. — 10 000 экз.
* *Павлов Н. В.* Haloxyn aphyllum — саксаул чёрный // Растительное сырье Казахстана / под ред. В. Л. Комарова. — М. Л.: АН СССР, 1947. — С. 209—211. — 551 с. — 2 000 экз.
* Саксаул // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* *Саксаул чорны*: інфармацыя на сайце *GRIN*(англ.)(Праверана 23 студзеня 2010)
* Саксаул чорны: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)  (Праверана 25 кастрычніка 2013)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Бракгаўза і Эфрона |
| Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · Plantarium · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776289648 |