recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ве́кшэ** (шведск.: Växjö) — горад на паўднёвым усходзе Швецыі ў правінцыі Смоланд, адміністрацыйны цэнтр лена Крунуберг і камуны Векшэ. Насельніцтва 60 887 чалавек (2010). Векшэ мае мянушку «Найзялёны горад Еўропы».

Гісторыя
--------

Замак Тэлебарг
Векшэ вырас з гандлёвага месца каля возера, дзе збягаліся некалькі шляхоў — адсюль і яго першапачатковая назва — *«Vägsjö»*, у якой «Väg» азначае «шлях», а «sjö» — «возера». Паводле легенды, англійскі місіянер Зігфрыд прыбыў у Швецыю і пабудаваў у Векшэ першую ў краіне біскупскую царкву. Такім чынам, легенда сцвярджае, што ўжо ў 1170 годзе Векшэ становіцца цэнтрам біскупства, а горад (ці гандлёвае месца) існаваў яшчэ ў XI стагоддзі. Аднак першыя пісьмовыя згадкі аб Векшэ адносяцца да 1342 года, калі кароль Магнус Эрыксан надаў Векшэ гарадскі прывілей. У XV стагоддзі для абароны гораду быў пабудаваны замак Крунуберг, ад якога пазней пайшла назва лена. У адрозненні ад Ёнчэпінгу, індустрыяльная рэвалюцыя XIX стагоддзя практычна не закранула Векшэ, і ў цяжкія годы канца стагоддзя горад і яго наваколле перажываюць хвалю эміграцыі. Толькі ў другой палове наступнага, XX стагоддзя горад пачынае даволі хутка расці. Штуршком для гэтага стала адкрыццё ў 1967 годзе філіяла Лундскага ўніверсітэта, які ў 1999 годзе быў пераўтвораны ва Універсітэт Векшэ, а ў 2010 атрымаў назву Універсітэт Лінея.

Адукацыя
--------

Акрамя Універсітэта Лінея, у Векшэ дзейнічаюць Школа Паліцыі (пры ўніверсітэце), Вышэйшая Прафесыйна-Тэхнічная школа і Вышэйшая народная школа Святога Зігфрыда. А яшчэ ў сярэднявеччы, пры Кафедральным саборы дзейнічала школа, ў якой хлопчыкі маглі атрымаць адукацыю на адносна высокім узроўні.

Славутасці
----------

Парк Лінея ў Векшэ
* Кафедральны сабор (XIII — XVIII стагоддзі, паводле легенды, на месцы царквы XII стагоддзя, рэстаўраваны ў XIX — XX стагоддзях)
* Руіны замка Крунуберг (XV стагоддзі, у 5 км на поўнач ад горада)
* Замак Тэлебарг (1897 — 1900)
* Замак Бергквара (канец XVIII стагоддзя, у 6 км на захад ад горада)
* Італьянскі палац
* Парк Лінея, у якім растуць прынамсі па адным відзе раслін з 24 класаў раслін, вызначаных Лінеем
* Дом эмігрантаў — цэнтр памяці аб эміграцыі ў Амерыку, які ўтрымлівае архівы, пісьмы, фатаграфіі па тэме
* Скульптура *«Легенда са шкла»* (1978)
* Музей Смоланда (фактычна — Шведскі музей шкла)
* Музей псіхіатрыі

Вядомыя асобы
-------------

Скульптура *«Легенда са шкла»*

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Даніі Обенра, Данія
* Сцяг Фінляндыі Лох’я, Фінляндыя
* Сцяг Ісландыі Скагастрэнд, Ісландыя
* Сцяг Нарвегіі Хёнефос, камуна Рынгерыке Нарвегія
* Сцяг Літвы Каўнас, Літва
* Сцяг Нідэрландаў Алмерэ, Нідэрланды
* Сцяг Польшчы Пабедзіска, Польшча
* Сцяг Вялікабрытаніі Ланкастэр, Вялікабрытанія
* Сцяг Германіі Шверын, Германія
* Сцяг ЗША  Дулут, штат Мінесота, ЗША

Зноскі
------

1. ↑  Population in the country, counties and municipalities by sex and age 31/12/2009

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Векшэ
* Афіцыйны сайт
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чалноў.
**Віктар Міхайлавіч Чалноў** (? — 2017) — беларускі санітарны ўрач.

Біяграфія
---------

Працаваў галоўным дзяржаўным санітарным урачом г. Мінска і адначасова начальнікам Мінскай гарадской санітарна-эпідэміялагічнай станцыі з 1987 па 2001 год, пасля — намеснікам галоўнага ўрача Мінскага гарадскога цэнтра гігіены і эпідэміялогіі з 2001 па 2012 год.

У перыяд яго кіраўніцтва ў складаных умовах працэсаў перабудовы і фарміравання беларускай дзяржаўнасці гарадская санітарна-эпідэміялагічная служба паспяхова вырашала шырокае кола пытанняў, звязаных з папярэджаннем захворванняў, скарачэннем працастрат, абумоўленых уплывам умоў працы і побыту насельніцтва. У выкананне загада Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь ад 31.07.1992 г. і рашэння Мінскага гарадскога савета народных дэпутатаў ад 04.11.1993 г. № 629 Мінская гарадская санітарна-эпідэміялагічная станцыя перайменавана ў Мінскі гарадскі цэнтр гігіены і эпідэміялогіі.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  ИСТОРИЧЕСКИЙ ОЧЕРК ОБ ОРГАНИЗАЦИИ И ДЕЯТЕЛЬНОСТИ МИНСКОЙ ГОРОДСКОЙ САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКОЙ СЛУЖБЫ Архівавана 21 лістапада 2022.  (руск.)
4. 1 2  Санитарно-эпидемиологическая служба города Минска скорбит по поводу смерти Челнова Виктора Михайловича Архівавана 21 лістапада 2022.  (руск.)

| ⛭ Галоўныя дзяржаўныя санітарныя ўрачы Мінска |
| --- |
| 
* М. П. Багамякаў (1944—1948)
* М. Л. Ліўшыц (1948—1952)
* А. І. Шыманскі (1952—1956)
* П. А. Рушкевіч (1956—1960)
* І. А. Чахоўскі (1960—1967)
* В. І. Мурах (1967—1970)
* А. І. Кандрусёў (1971—1982)
* М. У. Шастапалаў (1982—1987)
* В. М. Чалноў (1987—2001)
* Ф. А. Германовіч (2001—2011)
* І. І. Вайтовіч (2011—2013)
* Н. П. Жукава (2013—2016)
* Н. Т. Гіндзюк (2016—2020)
* С. Л. Ярмак (з 2020)

 | Герб Мінска |
Герб Салікамска
**Герб Салікамска** — геральдычны сімвал гарадской акругі Салікамск Пермскага края Расіі. Быў зацверджаны рашэннем Салікамскай Думы 12 лютага 2009 года.

Апісанне
--------

На залатым полі на зялёнай зямлі знаходзіцца чорны калодзеж (для здабычы солі). Паабапал калодзежа стаяць два слупы, на якіх ляжыць барабан з колам на правым слупе. Унутры калодзеж сярэбраны, таксама сярэбраныя вяроўка на барабане, разлітая соль на калодзежы і вакол яго на зямлі.

Тлумачэнне герба
----------------

* залатое поле — знак дабрабыту і росквіту горада;
* серабро, якое выкарыстоўваецца для выявы солі, азначае чысціню мысляў жыхароў горада Салікамск, якія думаюць толькі аб годнасці і славе сваёй зямлі;
* чорным колерам падкрэсліваецца старажытнасць занятку здабычы солі, бо дрэва, з якога зрабілі калодзеж ад часу пачарнела.

Шісторыя
--------

Герб Салікамска 1783 года
Першы герб горада Салікамска быў зацверджаны 17 ліпеня 1783 года. За аснову цяперашняга герба ўзялі гэты герб. У 1862 годзе быў трохі герб абноўлены, але асноўная частка была захавана. У часы СССР герб быў адменены, а Салікамск страціў статус горада (быў пераўтвораны ў вёску). Толькі 27 кастрычніка 1999 года быў адноўлены герб, які быў зацверджаны ў 1783—1862 гадах.

Гл. таксама
-----------

* Сцяг Салікамска
**Веладром** — адно з трох крытых спартыўных збудаванняў МКСК «Мінск-Арэна». Першым уведзены ў эксплуатацыю 30 снежня 2008 года, стаўшы таксама першы ў Беларусі крытым будынкам, пабудаваным для заняткаў усімі відамі спорту.

Апісанне
--------

У аснове велатрэка ляжыць маналітная жалезабетонная пліта. Сам велатрэк складаецца з нахіленых формаў, на якіх мацуецца рэечны драўляны насціл з сібірскай елкі плошчай звыш 2 тыс. кв. м.. Даўжыня велатрэка стандартная — 250 м, шырыня — 7,5 м, ёсць два віражы — справа і злева, вугал нахілу складае 41 градус. Спартсмены выходзяць на трэк з двух падземных пераходаў. Трыбуны ўмяшчаюць да 2 000 гледачоў. Істотную дапамогу ў праектаванні велатрэка аказвала нямецкая кампанія «Schuermann Architects», якая распрацоўвае праекты велатрэкаў па ўсім свеце.

На велатрэку могуць займацца толькі прафесійныя спартсмены, навыкі якіх могуць гарантаваць бяспечны пракат. Максімальна можна развіць хуткасць да 110 км/г. Трэкавы веласіпед не мае тармазоў і пераключэння перадач. Вышыня ад верхняга пункта да нізу трэка складае 5 метраў.

Цэнтральнае ядро велатрэка можа выкарыстоўвацца для заняткаў такімі гульнявымі відамі спорту, як бадмінтон, настольны тэніс, міні-футбол, баскетбол, валейбол. На першым паверсе веладрома знаходзяцца кафэ, касы, гардэроб, памяшканні допінг-кантролю і медыка-аднаўленчы цэнтр. На другім паверсе — офісныя памяшканні для супрацоўнікаў, два трэнажорных залы з сучасным абсталяваннем, зала харэаграфіі і ўніверсальная спартыўная зала. На трэцім паверсе — размешчаны сектары B і C, дзе абсталяваны VIP-ложы для прыёму гасцей самага высокага ўзроўню, за шклом каментатарскія кабінкі.

Спартыўныя мерапрыемствы
------------------------

У ліпені 2009 года тут праходзіў Чэмпіянат Еўропы па веласіпедным спорце на трэку, у якім узялі ўдзел звыш 400 спартсменаў з 30 краін. 20-24 лютага 2013 года ў Мінску праходзіў чэмпіянату свету па веласпорце на трэку.

Спасылкі
--------

* Пра комплекс. Веладром Архівавана 18 студзеня 2015.
* Веладром комплексу "Мінск-Арэна"
**Янапольскі Скарбавы Камень** — валун размешчаны за 0,85 км ад вёскі Букава Перабродскага сельсавета (Мёрскі раён, Віцебская вобласць) на паўночны захад, на ўсход ад дарогі на вёску Маразы, ля месца, дзе раней была вёска Янаполь, на слабахвалістай марэннай раўніне побач з меліяраванай раллёй.

Абсалютная адзнака над узроўнем мора 143,7 м. За 13 км на паўночны ўсход ад Пераброддзя і за 4 км на паўночны-захад ад Мёраў. Даўжыня 3,8 м, шырыня 2,5 м, вышыня 1,7 м, абвод 9,4 м, аб'ём 8,6 м3, вага 22,7 т. Форма цэглападобная, зарос імхамі і лішайнікамі.

Прынесены ледавіком 18–20 тыс гадоў таму са Скандынавіі ў часы паазёрскага зледзянення. Цёмна-шэры гнейс і светла-ружовы пегматытавы граніт, ён утрымлівае шмат гняздоўяў крышталёў ружовага палявога шпату, у якім кварц прарастае ў тонкіх і клінападобных формах—так званы "пісьмовы граніт".

Літаратура
----------

* Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Мёрскага раёна / рэдкал. Г.М. Маняк [і інш.]. — Мн. 1998. — С. 39–40.
Карта маршруту EuroVelo 2
Веламаршрут **EuroVelo 2** (EV2), які таксама мае назву *Маршрут сталіц*, мае даўжыню 5500 км і пралягае з Голуэя (Ірландыя) да Масквы (Расія). Гэты маршрут паслядоўна праходзіць праз сем краін з захаду на ўсход (праз Ірландыю, Вялікабрытанію, Нідэрланды, Германію, Польшчу, Беларусь і Расію) з наведваннем ўсіх сямі сталіц.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка EV2
* ЕўраВела на стронцы ГА «Мінскае роварнае таварыства» Архівавана 24 красавіка 2016.
* БЕЛТА: Веласіпедны маршрут працягласцю 600 км з'явіцца ў Беларусі

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Веламаршрут EV2 на Вікісховішчы |
**Уладзіслаў Піліпавіч Карлаўскі** (25 верасня 1933,в. Маўчаны , Рэчыцкі раён, Гомельская вобласць — 19 жніўня 2010) — беларускі вучоны ў галіне меліярацыі і аховы зямель. Акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003), член-карэспандэнт УАСГНІЛ (1991), акадэмік Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь (1992—2002), замежны член Расійскай акадэміі сельскагаспадарчых навук (1997), доктар тэхнічных навук (1980), прафесар (1982).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (1955).

У 1955—1960 гадах начальнік участка, галоўны інжынер Буда-Кашалёўскай і Сенненскай машынна-меліярацыйных станцый, у 1960—1965 гадах аспірант, навуковы супрацоўнік Беларускага НДІ меліярацыі і воднай гаспадаркі. У 1965—1969 гадах начальнік аддзела меліярацыі Дзяржплана БССР, інструктар сельскагаспадарчага аддзела ЦК КПБ. З 1969 года нам. дырэктара па навуковай рабоце, з 1977 года дырэктар Беларускага НДІ меліярацыі і воднай гаспадаркі. У 1987—1997 гадах генеральны дырэктар НВА «БелНІІМіВГ».

З 1997 года галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута меліярацыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Узнагароды
----------

Прэмія Савета Міністраў СССР (1984) за распрацоўку новых тэхналогій і будаўніцтва меліярацыйных сістэм у зімовы перыяд.

Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга (1976), «Знак Пашаны» (1971), медалём.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Асноўныя навуковыя працы прысвечаны пытанням меліярацыі і водагаспадарчага будаўніцтва. Абгрунтаваў працэсы вытворчасці земляных работ пры будаўніцтве меліярацыйных сістэм на забалочаных тэрыторыях. Прапанаваў новыя тэхналогіі ў будаўніцтве меліярацыйных сістэм у зімовы перыяд. Распрацаваў сродкі механізацыі для выканання рамонтна-эксплуатацыйных работ на меліярацыйных сістэмах.

Аўтар каля 220 навуковых прац, у т.л. 5 манаграфій, 20 аўтарскіх пасведчанняў і 8 патэнтаў на вынаходствы і прамысловыя ўзоры машын.

### Бібліяграфія

* Строительство осушительно-увлажнительной сети. Мн.: Ураджай, 1976.
* Мелиорация земель и охрана окружающей среды. Мн.: Ураджай, 1982 (совм. с С. Г. Скоропановым, В. С. Брезгуновым).
* Строительство закрытой осушительной сети. М.: Колос, 1984.

Зноскі
------

1. ↑  КАРЛОЎСКІ Уладзіслаў Піліпавіч

Спасылкі
--------

* Уладзіслаў Піліпавіч Карлаўскі ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
**Уладзіслаў Цурко** (нар. 8 студзеня 1998) — беларускі футбаліст, нападнік мінскага «Тарпеда».

Клубная кар’ера
---------------

Футбольную кар’еру пачаў у 2014 годзе ў дублі жодзінскага «Тарпеда-БелАЗ». У 2018 годзе, пакінуўшы жодзінскі клуб, гуляў за «Смаргонь» і «СМІаўтатранс».

У красавіку 2019 далучыўся да НФК, але ўжо ў жніўні пакінуў склад, згуляўшы 6 афіцыйных матчаў у Першай лізе, і далучыўся да «Вікторыі». Застаўся ў заяўцы мар’нагорскага клуба на сезон 2020, але на поле не выхадзіў і пазней пакінуў каманду.

У пачатку 2022 года далучыўся да клуба «Жодзіна-Паўднёвае», дзе з 17 галамі стаў найлепшым бамбардзірам каманды ў сезоне 2022. Сезон 2023 пачаў у складзе мінскага «Тарпеда».

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 21 жніўня 2019.
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) |
**Кала-Бені-Хамад** (*Кал’ат-Бану-Хамад*, араб. قلعة بني حماد‎‎) — старажытны горад у правінцыі Мсіла ў паўночнай частцы Алжыра. Заснаваны ў 1007 годзе як крэпасць; да 1090 — сталіца Хамадзідаў, разбураны ў 1152 годзе Абд-аль-Мумінам з дынастыі Альмахадаў. Аб'ект са спісу Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Апісанне
--------

Раскопкі французскіх (1897, 1908, 1948) і алжырскіх (з 1964) археолагаў выявілі рэшткі гарадскіх сцен, сігнальнай вежы, мячэці з мінарэтам, шырокага палацавага комплексу XI ст. Апошні ўключае ансамбль Дар-эль-Бахр з басейнам і багатым дэкорам (роспіс па стуку, мармур, маёліка). Разбураная мячэць з 13 нефамі і 8 шэрагамі месцаў дагэтуль з'яўляецца адной з самых вялікіх у Алжыры.

Актыўна наведваецца турыстамі.

Ілюстрацыі
----------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Спасылкі
--------

* UNESCO Site for Al Qal’a of Beni Hammad

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Алжыры |
| --- |
|  | 
Касба у горадзе Алжыр | Крэпасць у Бені-Хамад | Джэміла | Даліна Мзаб | Плато Тасілін-Аджэр | Тымгад | Тыпаса
 |  |
**Повіс** (вал.: Powys) — самае вялікае графства ў складзе Уэльса.

Графства названа ў гонар старажытнага, некалі існаваўшага на гэтых землях, Каралеўства Повіс, якое займала цэнтральную тэрыторыю Паўднёвай Брытаніі і якое праіснавала да сярэдзіны XIII стагоддзя.

Вялікую частку зямель графства займаюць горы.

Большасць насельніцтва жыве ў невялікіх вёсках і гарадах. Самым буйным горадам з'яўляецца Ньютаўн, з насельніцтвам 12 783 (2001).

Ледзь меней траціны жыхароў валодаюць валійскай мовай, у асноўным гэта жыхары сельскіх і прамысловых раёнаў.

Повіс мяжуе з графствамі Гвінед, Дэнбішыр і Рэксем на поўначы, Керэдыгіён і Кармартэншыр на захадзе, Ніт-Порт-Толбат, Ронта-Кінан-Тав, Мерцір-Цідвіл, Кайрфілі, Блайнай-Гвент і Манмутшыр на поўдні.

Гл. таксама
-----------

* Графства
* Уэльс
* Каралеўства Повіс

Спасылкі
--------

* Старонка графства  (англ.)

| ⛭Вобласці Уэльса |
| --- |
| *Адміністрацыйны падзел, уведзены Актам аб мясцовым кіраванні 1994 г.* |
| Англсі ·  Блайнай-Гвент ·  Брыджэнд ·  Гвінед ·  Даліна Гламорган ·  Дэнбішыр ·  Кайрфілі ·  Кардыф ·  Кармартэншыр ·  Керэдыгіян ·  Конуі ·  Мертыр-Тыдвіл ·  Монмутшыр ·  Ніт — Порт-Толбат ·  Ньюпарт ·  Пембрукшыр ·  Повіс ·  Рэксем ·  Ронта-Кінан-Тав ·  Суонсі ·  Торвайн ·  Флінтшыр |
**Кідар** — галаўны ўбор іўдзейскага першасвятара, які згадваецца ў Старым Запавеце (Зых. 28:4, 37:39, Лев. 8:9 і інш.).

Уяўляў сабой цюрбан, чалму, з белага вісона. Сыходзячы з апісання, на пярэдні бок кідара, з дапамогай блакітнага шнура, прымацоўвалася залатая дошчачка з надпісам: «Святыня Госпаду» (Зых. 28:4, 36-38).

Першасвятары апраналі кідар толькі ў афіцыйных ўрачыстых выпадках (Лев. 8:9, 16:4, Зых. 3:5). Ён, відавочна, быў знакам чысціні, гонару і годнасці першасвятара. Але немагчыма дакладна сказаць, якая была першапачатковая форма кідара; на думку адных, ён рабіўся на падабенства тыяры, а па іншых — складаў проста галаўную павязку.

Гл. таксама
-----------

* Кедар

Зноскі
------

1. ↑  Біблейская энцыклапедыя Нікіфара
Спідвей. Гоншчыкі робяць паварот
*Extraliiga* у Фінляндыі.
**Спідвей** (ад англ.: speedway — хуткасная дарога), ці *трэкавыя матагонкі* — адзін з відаў матацыклетнага спорту.

Галоўнае адрозненне спідвея ад колцавых матагонак і мотакроса складаецца ў трасе, якая ўяўляе сабой авал даўжынёй ад 260 м да 400 м (стандартная бегавая дарожка стадыёна), звычайна з гаравым роўным пакрыццём. Аднак, папулярны і зімовы варыянт спідвея — па ледзяным пакрыцці. Менш распаўсюджаныя гонкі па земляных і травяных трэках, а таксама з даўжынёй дарожкі адзін кіламетр і больш (на іпадроме).

Колькасць удзельнікаў звычайна ад 4 да 6 у кожным заездзе. Найбольш папулярныя гонкі на матацыклах 500 см³, аднак, спаборніцтвы праводзяцца і сярод 250- і 125-см³ матацыклаў. Таксама вядомыя спаборніцтвы на матацыклах з каляскай, мапедах і матаролерах.

Спаборніцтвы праводзяцца з 1920-х гадоў. Першы чэмпіянат свету па спідвею прайшоў у 1936 годзе.

Літаратура
----------

* Спідвей // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 113. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Спідвей

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Аднадольныя**, аднасемядольныя, лілеопсіды (*Liliopsida*) — клас кветкавых раслін, зародак якіх мае адну, у адрозненне ад двухдольных, семядолю.

Апісанне
--------

Пераважна травяністыя расліны. Дравяністыя віды трапляюцца ў тропіках, радзей у субтропіках. У траў сцябло ў таўшчыню не расце.

Каля 20 парадкаў, больш за 60 тыс. відаў. Пашыраны ва ўмераным поясе, складаюць значную частку травастою лугоў, стэпаў, саваннаў. На Беларусі 11 парадкаў: асакакветныя, ароннікакветныя, жабнікакветныя, касачакветныя, лілеякветныя, метлюжкакветныя, наядакветныя, рагозакветныя, сітакветныя, шальнікакветныя, ятрышнікакветныя; больш за 350 відаў. Галоўны кампанент расліннага покрыва балот, лугоў і лясоў. Сярод аднадольных: меч-трава звычайная, пуханос альпійскі, ладдзян трохнадрэзны, асака заліўная, гайнік цёмна-чырвоны, асака Хоста і нш.

Зародак насення мае адну семядолю. Лісце з паралельным або дугавым жылкаваннем, звычайна без чаранка і прылісткаў, з похвамі. Праводзячая сістэма сцябла з многіх асобных праводзячых пучкоў закрытага (без камбію) тыпу, раскіданых на папярочным разрэзе. Кветкі пераважна трохчленныя, радзей чатырох- ці двухчленныя; пылок монакальпатны (з адной разоркай ці порай). Першасны карэньчык рана адмірае, другасная каранёвая сістэма валасніковістая, часта бывае змена падземных парасткаў (карэнішча, клубні, цыбуліны).

Харчовыя, кармавыя, тэхнічныя, дэкаратыўныя, лекавыя і прыпраўныя расліны.

Класіфікацыя
------------

### Сістэма Кронквіста

Традыцыйнай класіфікацыяй з'яўляецца сістэма Кронквіста (1981), паводле якой усе аднадольныя былі падзелены на пяць падкласаў з наступнымі парадкамі:

Алісматыды (*Alismatidae*)
* Парадак Шальнікакветныя (*Alismatales*)
* Парадак Жабнікакветныя (*Hydrocharitales*)
* Парадак Наядакветныя (*Najadales*)
* Парадак Трыўрыдакветныя (*Triuridales*)

Арэцыды (*Arecidae*)
* Парадак Пальмакветныя (*Arecales*)
* Парадак *Cyclanthales*
* Парадак Панданакветныя (*Pandanales*)
* Парадак Ароннікакветныя (*Arales*)

Камелініды (*Commelinidae*)
* Парадак Камелінакветныя (*Commelinales*)
* Парадак *Eriocaulales*
* Парадак *Restionales*
* Парадак Сітнікакветныя (*Juncales*)
* Парадак Асакакветныя (*Cyperales*)
* Парадак *Hydatellales*
* Парадак Пухоўкакветныя (*Typhales*)

*Zingiberidae*
* Парадак *Bromeliales*
* Парадак Імбіракветныя (*Zingiberales*)

Лілеіды (*Liliidae*)
* Парадак Лілеякветныя (*Liliales*)
* Парадак Ятрышнікакветныя (*Orchidales*)

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  БелЭн у 18 т. Т.9. Мн. 1999

Літаратура
----------

* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Новы · Britannica (11-th) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776599366 · NKC: ph114823 |
Дэманстрацыя праведзеная ў Бруселі, Бельгія.

**Спынім ісламізацыю Еўропы** (**SIOE**) — група, з самаабвешчанай мэтай прадухілення росту дамінавання ісламу ў Еўропе. Гэта палітычна актыўная група, якая дзейнічала ў Даніі і правяла антыісламскія акцыі пратэсту ў Вялікабрытаніі. Гэта група ўзнікла са злучэння дацкай групы Спынім ісламізацыю Даніі з англійскімі антыісламскімі актывістамі.

Мэтай групы з'яўляецца супрацьстаянне ісламскаму экстрэмізму; іх дэвіз: «Расізм з'яўляецца ніжэйшай формай чалавечай дурасці, але ісламафобія знаходзіцца на адным узроўні з разумным сэнсам»

Ідэалогія
---------

Група пазіцыянуе сябе як саюз з адзінай мэтай — прадухіленні росту дамінавання ісламу ў Еўропе. Арганізацыя заклікае да поўнага байкоту мусульманскіх краін, а таксама заклікае байкатаваць кампаніі Fisher Price, Asda, Kentucky Fried Chicken і Radisson Hotel chain у сувязі з вытворчасцю гэтымі кампаніямі прадукцыі для мусульман.

Гісторыя
--------

**Спынім ісламізацыю Еўропы** былі натхнёныя дацкай арганізацыяй з такім жа назвай, якая правяла да акцыі пратэсту каля дацкай мячэці пасля скандалу з карыкатурамі на прарока Мухамеда. Арганізацыя мае 2300 прыхільнікаў на сваёй старонцы ў Facebook.

Гл. таксама
-----------

* Крытыка ісламу
* Islam4UK

Зноскі
------

1. 1 2  Taylor, Jerome.  Riot police called in as demonstrators clash at anti-Muslim protest - Home News, UK **(нявызн.)**, *The Independent* (11 верасня 2009). Праверана 12 верасня 2009.
2. 1 2  8 arrested at protest outside mosque in London **(нявызн.)**, *CNN.com* (11 верасня 2009). Праверана 12 верасня 2009.
3. ↑  London police arrest 10 after anti-Islam protest turns ugly | Europe | Deutsche Welle | 11.09.2009 **(нявызн.)**.  Dw-world.de. Праверана 12 верасня 2009.
4. ↑  About SIOE « SIOE Stop Islamisation Of Europe **(нявызн.)**.  Sioe.wordpress.com. Архівавана з першакрыніцы 19 мая 2007. Праверана 14 верасня 2009.
5. ↑  UK | England | London | Denham condemns right-wing groups **(нявызн.)**, *BBC News* (12 верасня 2009). Праверана 12 верасня 2009.
6. ↑  *(AFP) – 1 day ago*. AFP: Riot police quell clashes at anti-Islam demo in London **(нявызн.)**.  Google.com. Архівавана з першакрыніцы 18 верасня 2009. Праверана 12 верасня 2009.
7. 1 2  Boycotts « SIOE Stop Islamisation Of Europe **(нявызн.)**.  Sioe.wordpress.com (19 жніўня 2010). Архівавана з першакрыніцы 4 кастрычніка 2008. Праверана 15 верасня 2010.

Спасылкі
--------

* Stop Islamisation of Europe
**Гя́лванай** (літ.: Gelvonai, традыцыйная беларуская назва — **Гелваны**) — мястэчка ў Шырвінтаскім раёне Вільнюскага павета Літвы. Цэнтр Гялванайскай сянюніі. Размешчана за 16 км на захад ад Шырвінтаса. Насельніцтва на 2011 год — 284 чалавекі.

Гісторыя
--------

### Вялікае Княства Літоўскае

Першы пісьмовы ўcпамін пра Гелваны (ням.: Gelwen) у крыжацкім апісанні дарог Вялікага Княства Літоўскага і датуецца 1385 годам. У гэты час яны ўвайшлі ў склад Віленскага павета Віленскага ваяводства. У 1642 годзе ў Гелванах быў пабудаваны пратэстанцкі збор, у 1686 годзе — касцёл, пры якім існаваў кляштар францысканцаў. 

У XVIII стагоддзі Гелваны знаходзіліся ў валоданні Жабаў, таму часам мястэчка называлі *Жабавам*. 22 жніўня 1744 года кароль і вялікі князь Аўгуст Сас надаў Гелванам прывілей на кірмашы.

### Пад уладай Расійскай імперыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Гелваны апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Віленскім павеце Віленскай губерні.

На 1866 год у Гелванах было 30 будынкаў.

### Найноўшы час

Пасля польска-літоўскіх баёў і падпісання пагаднення паміж міжваеннай Польскай Рэспублікай і Літвой у 1919 годзе Гелваны апынуліся ў складзе Літвы. У часы Другой сусветнай вайны з чэрвеня 1941 да 1944 года мястэчка знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Рэйха.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**: 1866 год — 286 чал. з іх 140 каталікоў, 5 праваслаўных і 141 іўдзей
* **XXI стагоддзе**: 2011 год — 284 чал.

Славутасці
----------

Могілкавая капліца
* Капліца-пахавальня Плятэраў (XIX ст.)
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (1897)
* Могілкі каталіцкія, капліца

### Страчаная спадчына

* Касцёл і кляштар францысканцаў (XVII ст.)
* Сядзіба Плятэраў (XIX ст.)

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 187-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Літоўскай Рэспублікі на беларускую мову»
2. ↑  Wejssenhof J. Giełwany // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom II: Derenek — Gżack (польск.). — Warszawa, 1881. S. 555.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гялванай
* Гелваны на сайце Radzima.org

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Геаграфічна-статыстычны Расійскай Імперыі |
Выгляд на Нюрнбергскую крэпасць з боку Старога горада
**Стары горад** (ням.: Altstadt) — гістарычны цэнтр г. Нюрнберг з сярэднявечнай забудовай і дамінантнай Нюрнбергскай крэпасцю ў главе архітэктурнага ансамбля.

Геаграфічнае становішча
-----------------------

Стары горад ляжыць у цэнтры г. Нюрнберг па абодва бакі ад ракі Пегніц ля падножжа пяшчаніковой скалы, на якой размешчаны знак горада — сярэднявечная Нюрнбергская крэпасць. Раку перасякаюць некалькі гістарычных каменных мастоў.

Гісторыя
--------

Гл. таксама
-----------

* Гарадская сцяна Нюрнбергa
* Гістарычная міля Нюрнберга
* Нюрнберг
* Нюрнбергская крэпасць
**Пагадненне аб партнёрстве і супрацоўніцтве паміж Еўрапейскімі супольнасцямі і Украінай** (**ППС**, англ.: Partnership and co-operation agreement between the European communities and their member states, and Ukraine ) — пагадненне паміж Еўрапейскімі супольнасцямі і іх дзяржавамі-членамі з аднаго боку і Украінай, з іншага боку. Падпісанае 16 чэрвеня 1994 і ратыфікавана законам Украіны N 237/94-ВР ад 10 лістапада 1994.

Гэта было першае пагадненне, падпісанае ЕС з краінамі былога Савецкага Саюза. Паколькі ППС тычыцца спраў Супольнасці, пытанняў як выключнай, так і сумеснай кампетэнцыі дзяржаў-членаў ЕС, яна з боку ЕС павінна быць ратыфікавана трыма Еўрапейскімі Супольніцтвамі , але таксама і ўсімі краінамі-ўдзельніцамі. Працяглы працэс ратыфікацыі Пагаднення дзяржавамі-членамі скончыўся толькі ў пачатку 1998 года; такім чынам, СПС ўступіла у сілу 1 сакавіка 1998 года. Для вырашэння праблемы, абумоўленай павелічэннем з 1 студзеня 1995 г. колькасці дзяржаў-членаў ЕС да 15, быў падпісаны Дадатковы пратакол з Украінай ад 10 красавіка 1997 года, па якім Аўстрыя, Фінляндыя і Швецыя сталі членамі ППС разам з першымі дванаццаццю краінамі-ўдзельніцамі. Пасля таго як Украіна і краіны-члены ЕС ратыфікавалі ППС, Савет і Камісія на сумесным пасяджэнні 26 студзені 1998 дамовіліся аб часовым ужыванні Дадатковага пратакола аб афіцыйным ўступленні ў сілу.

Афіцыйны тэкст Пагаднення складаецца з:

* Самога тэксту ППС з прэамбулай і 109 артыкуламі;
* Пратакола аб узаемнай дапамозе ў мытных пытаннях;
* Пяці прыкладанняў і аднаго Дадатка;
* Агульных дэкларацый у дачыненні артыкулаў 18, 19, 30, 31, 32 (б), 43, 50 і 102 ППС;
* Абмену лістамі па пытаннях стварэння кампаній Супольніцтва ў Украіне яшчэ да ўступлення ў сілу ППС (артыкул 30 ППС)
* Дэкларацыі Францыі аб непрымяненні ППС да краін і тэрыторый, якія падпісалі пагадненне аб асацыяцыі з Супольніцтвам у адпаведнасці з Дагаворам аб стварэнні ЕС.

Заўвагі
-------

1. ↑   Еўрапейскім Супольніцтвам, Еўрапейскім аб'яднаннем вугалю і сталі і Еўрапейскім аб'яднаннем па атамнай энергіі.

Гл. таксама
-----------

* Пагадненне аб асацыяцыі з Еўрапейскім Саюзам
* Пагадненне паміж Украінай і ЕС аб спрашчэнні афармлення віз

Спасылкі
--------

* Пагаднення паміж Украінай і ЕС Архівавана 22 верасня 2008.
* Каментар па пытаннях імплементацыі пагаднення аб партнёрстве і супрацоўніцтве паміж Украінай і Еўрапейскай супольнасцю Архівавана 20 лістапада 2006.
**«Спутнік V»**, **«Спадарожнік V»** (руск.: Спутник V) — зарэгістраваная як «Гам-кавід-вак», камбінаваная вектарная вакцына супраць каронавіруснай інфекцыі COVID-19. Распрацавана расійскім Нацыянальным даследчым цэнтрам эпідэміялогіі і мікрабіялогіі імя Н. Ф. Гамалеі і зарэгістраваная 11 жніўня 2020 года Міністэрствам аховы здароўя РФ як першая ў свеце. Рэгістрацыя і апублікаваныя дадзеныя аб эфектыўнасці вакцыны выклікалі розныя ацэнкі спецыялістаў і СМІ.

Вакцына атрымана біятэхналагічным шляхам, пры якім не выкарыстоўваецца патагенны для чалавека вірус SARS-CoV-2. Прэпарат складаецца з двух кампанентаў, у склад кожнага з якіх уваходзіць рэкамбінантныя адэнавірусны вектар на аснове адэнавірусу чалавека.

Паводле дадзеных распрацоўшчыкаў, апублікаваных у часопісе «The Lancet», эпідэміялагічная эфектыўнасць вакцыны «Спадарожнік V» па прамежкавых выніках фазы III клінічных выпрабаванняў склала 91,6 %; эфектыўнасць вакцыны супраць сярэдняй або цяжкай ступені COVID-19 склала 100 %.

З 10 снежня 2020 года па Расіі пачалася бясплатная вакцынацыя на добраахвотнай аснове. Gam-COVID-Vac першапачаткова быў ухвалены для распаўсюджвання ў Расіі, а затым у 59 іншых краінах (па стане на красавік 2021 г.) па папярэдніх выніках даследаванняў I–II фазы, апублікаваных 4 верасня 2020 г. Зацвярджэнне ў пачатку жніўня Gam-COVID-Vac было сустрэта крытыкай у СМІ і дыскусіямі ў навуковай супольнасці адносна таго, ці было адабрэнне апраўданым пры адсутнасці надзейных навуковых даследаванняў, якія пацвярджаюць бяспеку і эфектыўнасць.

Зноскі
------

1. ↑  Official data on the vaccine and its manufacturers on the website of the state registration of medicines of the Ministry of Health of Russia
2. ↑  "Safety and immunogenicity of an rAd26 and rAd5 vector-based heterologous prime-boost COVID-19 vaccine in two formulations: two open, non-randomised phase 1/2 studies from Russia". *Lancet* **396** (10255): 887–897. 2020-09-14. doi:10.1016/S0140-6736(20)31866-3. PMID 32896291.
3. ↑  "Covid-19: Russia approves vaccine without large scale testing or published results". *BMJ* **370**: m3205. August 2020. doi:10.1136/bmj.m3205. PMID 32816758.
4. ↑  Russia's approval of a COVID-19 vaccine is less than meets the press release **(нявызн.)** (11 жніўня 2020).
5. ↑  Scientists worry whether Russia's Sputnik V' coronavirus vaccine is safe and effective **(нявызн.)**, *CNBC* (11 August 2020).

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
**Факультэт камп’ютарных сістэм і сетак БДУІР (ФКСІС БДУІР)** — адзін з факультэтаў Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта інфарматыкі і радыёэлектронікі.

Гісторыя
--------

Гісторыя факультэта пачынаецца з 1964 года, з факультэта аўтаматыкі і вылічальнай тэхнікі, які быў створаны разам з Мінскім радыётэхнічным інстытутам і які з’яўляўся папярэднікам сучаснага ФКСІС. У 1980 годзе факультэт аўтаматыкі і вылічальнай тэхнікі быў рэарганізаваны і падзелены на два факультэты — факультэт вылічальнай тэхнікі і факультэт аўтаматызацыі кіравання. У 1995 годзе факультэт вылічальнай тэхнікі быў перайменаваны ў факультэт камп’ютарных сістэм і сетак.

### Падзеі 2020 года

Пасля масавых фальсіфікацый на прэзідэнцкіх выбарах 2020 года, жорсткага разгону акцый пратэстаў, збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, шматлікія студэнты ўніверсітэта падтрымалі пратэсты. 26 кастрычніка па закліку Святланы Ціханоўскай яны далучыліся да агульнанацыянальнай забастоўкі. 27 кастрычніка Аляксандр Лукашэнка запатрабаваў адлічваць усіх студэнтаў і звальняць выкладчыкаў, якія прымаюць удзел у несанкцыянаваных акцыях.

Дэкан факультэта камп’ютарных сістэм і сетак Марына Лукашэвіч адмовілася падпісваць загад аб адлічэнні студэнтаў свайго факультэта і напісала заяву на звальненне па ўласным жаданні.

Склад факультэта
----------------

Факультэт мае ў сваім складзе наступныя кафедры:

* Вышэйшай матэматыкі
* Інфарматыкі
* Праграмнага забеспячэння інфармацыйных тэхналогій
* Электронных вылічальных машын
* Электронных вылічальных сродкаў
* Фізікі
* Філасофіі

Дэканы
------

* Аляксандр Яфімавіч Ляўсенка (1980–1982)
* Марына Міхайлаўна Лукашэвіч (?-2020)
* Наталля Баброва (2020—2022)
* Сяргей Мікалаевіч Несцярэнкаў (з 2022)

Зноскі
------

1. ↑  Гісторыя факультэта
2. ↑  Лукашэнка запатрабаваў адлічваць і звальняць пратэстуючых студэнтаў, медыкаў, рабочых
3. ↑  Дэкан ФКСіC БДУІР звальняецца. Яна адмовілася адлічваць студэнтаў.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны партал ФКСІС БДУІР

| ⛭Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі |
| --- |
| Факультэты | Камп’ютарнага праектавання · Інфармацыйных тэхналогій і кіравання · Радыётэхнікі і электронікі · Камп’ютарных сістэм і сетак · Інфакамунікацый · Інжынерна-эканамічны · Даўніверсітэцкай падрыхтоўкі і прафесійнай арыентацыі · Ваенны |
| Структурныя падраздзяленні | Інстытут інфармацыйных тэхналогій · Мінскі радыётэхнічны каледж · Ліцэй №1 |
| Іншае | Комплекс будынкаў · Баскетбольны клуб РТІ |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аксамітаў.
**Анатоль Сцяпанавіч Аксамі́таў** (17 ліпеня 1926, Гомель — 5 лютага 2003) — беларускі мовазнавец. Доктар філалагічных навук (1984).

Біяграфія
---------

Скончыў БДУ ў 1951 годзе. У 1952—1991 у Інстытуце мовазнаўства АН Беларусі, з 1994 у Фондзе фундаментальных даследаванняў Рэспублікі Беларусь.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Распрацоўваў пытанні беларускай і славянскай фразеалогіі («Лексіка беларускіх прыказак XIX ст. у сувязі з агульнай праблемай фразеалогіі», 1958; «Беларуская фразеалогія», 1978; «Гістарычная лексікалогія беларускай мовы», 1970, у сааўтарстве), этналінгвістыкі, фразеаграфіі і гісторыі беларускага мовазнаўства. Рэдактар і адзін са складальнікаў «Фразеалагічнага слоўніка мовы твораў Я. Коласа» (1993), сааўтар «Беларуска-рускага слоўніка» (1962). Аўтар кнігі «3 думай славяніна» (1991, з Л. А. Малаш).

Сям’я
-----

У шлюбе з беларускай фалькларысткай Леанілай Малаш.

Літаратура
----------

* Аксамітаў Анатоль Сцяпанавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Анатоль Сцяпанавіч Аксамітаў на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NUKAT: n98084118 · SUDOC: 114383340 · БАП: 133606 |
**Павісле** (польск.: Powiśle; часам таксама **Ніжняе Павісле**, радзей **Гданьскае Павісле** — каб адрозніць яго ад рэгіёнаў у верхнім і сярэднім цячэнні Віслы, а таксама аднайменнага раёна Варшавы) — геаграфічны рэгіён на поўначы Польшчы, які ахоплівае тэрыторыі ўздоўж нізоўя Віслы, на яе ўсходнім беразе. Знаходзіцца на гістарычнай тэрыторыі Верхняй Прусіі.

Пад Павіслем часцей за ўсё разумеюць тэрыторыю даваеннай Заходняй Прусіі, населеную ў значнай долі польскім насельніцтвам, якая ахоплівае сённяшнюю ўсходнюю частку Паморскага ваяводства з паветамі: Квідзынскі, Штумскі і Мальбаркскі , без гмін Ліхновы, Мілорадз і Новы Стаў, а таксама паўночна-заходнюю частку Вармінска-Мазурскага ваяводства з горадам Эльблёнг, Эльблёнгскім паветам без гмін Паслэнк, Млынары, Рыхлікі і Гадкова , Ілаўскім паветам без гмін Любава і Залева і гміны Біскупец у Навамейскім павеце.

Гэта раёны, размешчаныя на поўнач ад Грудзёндза і на поўдзень ад Жулаваў. Вісла і Ногат аддзяляюць Павісле ад Памор'я на захадзе.

Найбуйнейшыя гарады рэгіёна з насельніцтвам больш за 5 тыс. чалавек у названых вышэй межах: Эльблёнг, Мальбарк, Квідзын, Ілава, Штум, Прабуты, Суш, Дзежгань.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Павісле
**Стары горад** у Торуні, **Стары Торунь** (польск.: Stare Miasto) — найстаражытнейшая частка горада.

Гісторыя
--------

Тэрыторыя Старога горада з’яўляецца аб’ектам Сусветнай культурнай спадчыны ЮНЕСКА, у ім захаваліся яркія ўзоры цаглянай готыкі (царква Святой Марыі, Торуньская ратуша, замак Тэўтонскага ордэна, Дом Каперніка, мяшчанскія дамы). У 1853 годзе ў цэнтры Старога горада быў устаноўлены Помнік Каперніку, выхадцу з Торуня.

Свой пачатак горад бярэ з XIII стагоддзя, калі Тэўтонскі ордэн пабудаваў тут крэпасць для хрысціянізацыі Прусіі. Паселішча каля замка, атрымала назву Торунь і набыло правы горада ў 1233 годзе. У 1250-1260-я гады тут пасяліліся францысканцы і дамініканцы. У XIV стагоддзі горад далучыўся да Ганзейскага Саюза, што паўплывала на развіццё горада.

Аддзелены Стары горад ровам і ракой, захаваліся таксама і гарадскія сцены са шматлікімі брамамі (Крывая вежа ў Торуні, Кляштарная брама). У цэнтры размешчана плошча Стары Рынак з ратушай.

Зноскі
------

1. ↑  Medieval Town of Toruń
2. ↑  Цэнтр Сусветнай спадчыны. Сярэднявечная частка горада Торунь

| ⛭Польшча Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Польшчы |
| --- |
| Гістарычны цэнтр | Кракаў ·  Варшава ·  Замасць ·  Торунь |  |
| Культура | Аўшвіц-Біркенау ·  Саляныя шахты Вялічцы і Бохні ·  Замак Марыенбург ·  Кальварыя Зэбжыдоўска ·  Цэрквы міру ў (Явары і Свідніцы) ·  Цэрквы Малой Польшчы ·  Парк Мускау ·  Зала Стагоддзя |
| Прырода | Белавежская пушча1 ·  Карпацкія лясы |
| 1 — таксама на тэрыторыі Беларусі |
**Анатоль Уладзіміравіч Жалдакоў** (нар. 18 мая 1929, г. Уладзікаўказ, Паўночна-Асецінская АССР) — беларускі архітэктар. Заслужаны архітэктар Беларусі (1991).

Біяграфія
---------

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў у 1954 годзе Маскоўскі архітэктурны інстытут. З 1954 па 1969 г. працаваў архітэктарам, галоўным архітэктарам праектаў у інстытуце «Валгаградграмадзянпраект». 3 1970 года ў інстытуце «Белдзіпрагандаль» (кіраўнік, галоўны архітэктар майстэрні), з 1990 года кіраўнік творчай майстэрні Саюза архітэктараў Беларусі.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1957 года. Пражываў у Мінску.

Творы
-----

Камароўскі рынак
Будынак Міністэрства спорту і Міністэрства гандлю Беларусі
Асноўныя работы на Беларусі: будынак РК КПБ і райвыканкама Фрунзенскага раёна (1970, сааўтары А. Тэн, Я. Цюкаў), лабараторны корпус[d] з актавай залай ЦНДІМЭСГ (1975, з Г. В. Занеўскім), Мінскі крыты рынак «Камароўскі» (1980, у сааўт.), універсамы «Рыга» (1980) і «Талін» (1982), службова-гаспадарчы корпус СМ Беларусі па вул. Мяснікова (1983), будынкі Міністэрства гандлю Беларусі і Спарткамітэта Беларусі (1980), праект комплексу магазінаў па вул. Няміга (1981) у Мінску, крыты рынак у Брэсце (1987).

Сярод іншых работ: крамы «Парфумерыя» па праспекце Леніна, «Жаночы абутак», «Падарункі» па Алеі Герояў, «Гастраном» па вул. Камсамольскай, Дом студэнтаў і комплекс Інстытута фізкультуры каля Мамаева кургана (1965—1969), шэраг прадпрыемстваў гандлю і грамадскага харчавання ў цэнтры Валгаграда (ганаровы дыплом Саюза архітэктараў СССР 1967), будынкі рэстарана «Дубрава» (у сааўтарстве з М. Ярковым) і вышыннай гасцініцы «Русь» у Бранску (1976, у сааўтарстве з М. Ткачуком).

Працаваў у вобласці кніжнай графікі ў выдавецтвах Валгаграда і Мінска.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі, дыпломам СА СССР за праект крамы «Сувенір» у Валгаградзе (1967).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Желдаков Анатолий Владимирович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
2. 1 2 3 4  Жалдакоў Анатоль Уладзіміравіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
3. 1 2 3  Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Жалдакоў Анатоль Уладзіміравіч // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Желдаков Анатолий Владимирович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar3295257 |
**Юрый Цецярэнка** (нар. 22 студзеня 1997) — украінскі футбаліст, паўабаронца луцкага «Ватранса».

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец луцкіх ДЮСШ-2 «Украіна» і «Валыні». З 2013 года пачаў прыцягвацца да юнацкага, а з 2014 года і да моладзевага складаў «Валыні». 13 жніўня 2016 года дэбютаваў у Прэм’ер-лізе, выйшаўшы на замену ў другім тайме ў матчы супраць крапыўныцкай «Зоркі» (1:0). Па выніках сезона 2016/17 «Валынь» страціла месца ў Прэм’ер-лізе, аднак паўабаронца застаўся ў луцкім клубе ў Першай лізе. У канцы 2017 года пакінуў каманду. У жніўні 2018 года стаў іграком літоўскага клуба «Атлантас», дзе гуляў да канца сезона 2018.

У лютым 2019 года падпісаў кантракт з беларускім клубам «Слуцк». Замацаваўся ў стартавым складзе каманды, у чэрвені не гуляў з-за траўмы, пасля вярнуў месца ў аснове. У снежні 2019 года падоўжыў кантракт са слуцкім клубам.

У верасні 2020 года пакінуў «Слуцк» і неўзабаве вярнуўся ў «Валынь». У сакавіку 2021 года далучыўся да сімферопальскай «Таўрыі», дзе гуляў да канца сезона 2020/21.

З верасня 2021 года пачаў выступаць на аматарскім узроўні ў чэмпіянаце Валынскай вобласці за луцкі «Ватранс».

Зноскі
------

1. ↑  Yuri Teterenko // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Transfermarkt — 2000.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
3. ↑  Украинский хавбек пополнил ряды "Слуцка"
4. ↑  Тетеренко продолжит карьеру в "Слуцке"
5. ↑  Тетеренко покинул "Слуцк"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце |
| Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballFacts.ru · Soccerway · Sportbox.ru · teams.by · playmarkerstats.com (ігрок) · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Прэсбол · УАФ · УПЛ |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Стары мост.
**Стары мост** (басн.: Stari most) — мост праз раку Нерэтву ў Мостары (Боснія і Герцагавіна), аб’ект са спісу Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА з 2005 года.

Пабудаваны ў 1560-я гады, у часы асманскага валадарства. Больш за 420 гадоў прастаяў, але падчас югаслаўскага канфлікту 1990-х гадоў быў разбураны, да 2004 года адноўлены. Рэканструяваны Стары мост лічыцца сімвалам прымірэння, незалежна ад культуры, нацыянальнасці і веравызнання насельніцтва.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
*

Гл. таксама
-----------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Стары мост**
* Месяцавы мост

Зноскі
------

1. ↑  Old Bridge Area of the Old City of Mostar
2. ↑  У горадзе Мостар пройдзе цырымонія адкрыцця адноўленага Старога моста
3. ↑  UNESCO: Раён Старога моста ў гістарычным цэнтры горада Мостар Архівавана 11 красавіка 2008.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Драздоў.
**Анатоль Уладзіміравіч Драздоў** (нар. 5 кастрычніка 1976, в. Сенькаў Бялыніцкага раёна Магілёўскай вобласці) — беларускі дзяржаўны дзеяч, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію.

Працаваў вядучым інжынерам па эксплуатацыі машынна-трактарнага парку ўнітарнага камунальнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Саўгас „Падзевічы"» Бялыніцкага раёна Магілёўскай вобласці. Служыў у радах Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь. Быў галоўным інжынерам, дырэктарам унітарнага камунальнага сельскагаспадарчага прадпрыемства «Саўгас „Падзевічы"», дырэктарам адкрытага акцыянернага таварыства «Падзевічы».

Дырэктар адкрытага акцыянернага таварыства «Новая Друць» Бялыніцкага раёна.

Выбіраўся дэпутатам Бялыніцкага раённага і Запольскага сельскага Саветаў дэпутатаў 27-га склікання, членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

Зноскі
------

1. ↑  Драздоў Анатолій Уладзіміравіч Архівавана 18 жніўня 2020.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Авяр’янаў.
**Юрый Іванавіч Авяр’я́наў** (16 чэрвеня 1952, р. п. Мікашэвічы, Лунінецкі раён, Брэсцкая вобласць — 10 студзеня 1996, Мінск) — беларускі акцёр.

Біяграфія
---------

Бацька, Iван Андрэевіч Авяр’янаў (нар. 1913), інвалід Вялікай Айчыннай вайны, а маці, Ганна Iванаўна Дывіна (нар. 1919), зубны ўрач. Жылі ў г. Лепелі Віцебскай вобласці.

У 1968 годзе быў прыняты на першы курс Яраслаўскага тэатральнага вучылішча Дзяржаўнага акадэмічнага тэатра імя Ф. Волкава, які скончыў у 1972 годзе, атрымаўшы спецыяльнасць «акцёр драмы i кіно». Калі вучыўся на першым курсе, адначасова скончыў 10-ы клас сярэдняй школы (1969). У 1980 годзе скончыў філасофскі факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

З 1972 года Ю. I. Авяр’янаў працаваў акцёрам Беларускага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы. З 1972 па 1974 гады служыў у Савецкай Арміі. Пасля службы, вярнуўся ў тэатр Я. Купалы, стаў сакратаром камсамольскай арганізацыі, членам Мастацкага савета тэатра, членам Прэзідыума Беларускага тэатральнага таварыства.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1975 года.

10 студзеня 1996 года быў забіты ў сваёй кватэры ў Мінску.

Творчасць
---------

Характарны акцёр. Яму ўласцівы глыбокае адчуванне рэжысёрскай стылістыкі, веданне псіхалогіі сваіх персанажаў, пластычнасць і высокая культура сцэнічнай мовы. Сыграў больш за 50 роляў. Сярод роляў: Банавантура-Выкрутач («Ідылія» В. Дуніна-Марцінкевіча), Сёмка («Страсці па Аўдзею» У. Бутрамеева), Ак’егет («У ноч зацьмення месяца» М. Карыма[ru]), Менахем-Мендл («Памінальная малітва» Р. Горына паводле Шолам-Алейхема). Аўтар радыёперадач аб музыцы, рэжысёр радыёспектакляў, у т.л. оперы «Агатка» Я. Д. Голанда і М. Радзівіла.

Шмат працаваў над радыёпастаноўкамі. Выступаў з гастролямі ў Балгарыі (1980), Польшчы (1987—1993). Валодаў польскай мовай.

Юрый Авяр’янаў цудоўна ведаў i любіў класічную музыку, валодаў баянам. Быў аўтарам перадач на беларускім радыё «З гісторыі музычных шэдэўраў» i іншых. Удзельнічаў у перадачах на тэлебачанні. Меў прафесійна пастаўлены голас. Яго вакал здзіўляў салістаў опернага тэатра. З яго ўдзелам праходзілі многія вечары i канцэрты ў Доме літаратара, у Літаратурным музеі Янкі Купалы i на іншых сцэнах.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  16 чэрвеня 2012 г. — 60 год з дня нараджэння Юрыя Iванавіча Авяр’янава (1952—1996), акцёра
2. 1 2  *Б. І. Бур’ян.* Авяр’янаў Юрый Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Літаратура
----------

* *Б. І. Бур’ян.* Авяр’янаў Юрый Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Стары мост.
**Стары мост** — адзін з двух аўтамабільных мастоў цераз раку Прыпяць у горадзе Мазыр Гомельскай вобласці. Злучае Прымаставую плошчу і вуліцу Рыжкова з вуліцай Іваненкі, якая пераходзіць у аўтамабільную дарогу рэспубліканскага значэння Р131 на Калінкавічы. З’яўляецца адзінай аўтамабільнай сувяззю раёнаў Пхоў, Зарэчны і Баравікі з цэнтрам горада.

Апоры моста
Мост у цэнтры Мазыра
Уведзены ў эксплуатацыю ў 1958 годзе. Даўжыня моста складае 924 метра. У 2003 годзе была праведзена рэканструкцыя. Было заменена пакрыццё, зроблены новыя тратуары, пастаўлены металічныя бар’ерныя агароджы, апоры асвятлення і інш. З 27 красавіка па 11 чэрвеня 2012 года мост быў закрыты на рамонт.

Гл. таксама
-----------

* Новы мост

Зноскі
------

1. 1 2  В Мозырь — по красивому мосту Архівавана 29 мая 2018.
2. ↑  Мост, что строить и жить помогает(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Стары мост (Мазыр)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Белавусаў.
**Канстанцін Міхайлавіч Белавусаў** (16 сакавіка 1907, в. Юсцінава, Себежскі павет, Віцебская губерня — 25 студзеня 1980) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Магілёўскай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

З 1929 г. у Чырвонай Арміі. Удзельнік вызвалення Заходняй Беларусі (1939). Падчас Вялікай Айчыннай вайны ўдзельнік абароны Мінска.

У партызанах з ліпеня 1941 г.: камандзір групы, атрада, у лістападзе 1942 — ліпені 1943 г. — 6-й Магілёўскай партызанскай брыгады, у ліпені 1943 — красавіку 1944 г. — Магілёўскай ваенна-аператыўнай групы, адначасова ў студзені — красавіку 1944 г. — 113-га партызанскага палка, член Магілёўскага падпольнага РК КП(б)Б. У 1945—1962 гг. на адміністрацыйна-гаспадарчай працы ў Мінску.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2  Белоусов Константин Михайлович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 51. — 737 с.

Спасылкі
--------

* Комбриг Белоусов Архівавана 4 сакавіка 2016.  (руск.)