**Руіны Ніі** (кіт.: 尼雅遗址, *Níyǎ Yízhǐ*) ― месца археалагічных раскопак, размешчанае прыблізна ў 115 км на поўнач ад сучаснага {{нп3|Нія (пасёлак, Китай)|пасёлка Нія|ru|Ния (посёлок, Китай)}} на паўднёвым краі Тарымскай упадзіны ў Сіньцзян-Уйгурскім аўтаномным раёне Кітай. Старажытнае месца было вядома спрадвеку на мове мясцовых жыхароў як "Кадота" (**Caḍ́ota**) і на кітайскай мове ў часы дынастыі Хань-як »Цзінцзюэ". На месцы раскопак былі выяўленыя шматлікія старажытныя артэфакты. 

Нія некалі была буйным гандлёвым цэнтрам у аазісе на адгалінаванні Вялікага шаўковага шляху ў паўднёвай частцы пустыні Такла-Макан. У старажытныя часы тут праходзілі вярблюджыя караваны, якія перавозілі тавары з Кітая ў Сярэдняю Азію.

Гісторыя
--------

У *Ханьшу* згадваецца незалежная аазісная дзяржава пад назвай {{нп3|Цзінцзюэ||ru|Цзинцзюэ}}, якая звычайна атаясамліваецца з Ніяй. 

Нія стала часткай царства Лоўлань у III стагоддзі н. э. Да канца IV стагоддзя яна перайшла пад Кітайскі сюзерэнітэт, а пазней была заваявана Тыбетам.

Раскопкі
--------

Месца, дзе Аўрэль Стэйн знайшоў драўляныя таблічкі
У 1900 годзе венгерскі этнограф Аўрэль Стэйн адправіўся ў экспедыцыю ў Заходні Кітай і пустыню Такла-Макан. У Ніі ён раскапаў некалькі груп старажытнага жылля і знайшоў сотню драўляных таблічак, напісаных у 105 г. н.э. На гэтых таблічках былі выяўленыя гліняныя пячаткі, яны ўтрымлівалі афіцыйныя загады і лісты, напісаныя на кхароштхі - раннім індыйскім пісьме, датаваным часам Кушанскага царства. Сярод іншых знаходак былі манеты і дакументы, якія адносіліся да дынастыі Хань, рымскія манеты, старажытная пастка, кій, частка гітары, смык у працоўным стане, разьбяны зэдлік, багата вышываны кілімок і іншыя фрагменты тэкстылю, а таксама многія іншыя прадметы хатняга ўжытку, такія як драўляная мэбля з майстэрскай разьбой, кераміка, кітайскі плецены і лакавы посуд. Аўрэль Стэйн усяго наведаў Нію чатыры разы ў перыяд з 1901 па 1931 год.

Драўляная таблічка з пісьмом кхароштхі
Афіцыйнае адабрэнне сумесных кітайска-японскіх археалагічных раскопак на месцы было дадзена ў 1994 годзе. У цяперашні час даследчыкі выявілі астанкі чалавечага жылля, у тым ліку каля сотні жытловых пабудоў, месцаў пахаванняў, навесаў для жывёл, садоў і сельскагаспадарчых палёў. Яны таксама знайшлі ў селішчах добра захаваныя прылады працы, такія як жалезныя сякеры і сярпы, драўляныя дубінкі, керамічныя скрыні і банкі з кансерваванымі пасяўнымі культурамі. Знойдзеныя там чалавечыя парэшткі паслужылі адпраўной кропкай для здагадак аб паходжанні гэтых народаў. 

Некаторыя археалагічныя знаходкі з руінаў Ніі знаходзяцца ў Такійскім нацыянальным музеі. Іншыя з'яўляюцца часткай калекцыі Стэйна ў Брытанскім музеі, Брытанскай бібліятэцы і Нацыянальным музеі ў Нью-Дэлі. 

Старажытныя тэксты паказвалі на некаторыя імёны цароў.

Спасылкі
--------

* Finding Niya artifacts
* Niya Maps on Toyo Bunko Digital Silk Road Project
* Valerie Hansen. Religious Life in a Silk Road Community: Niya During the Third and Fourth Centuries


1. ↑  The Most Important Findings of Niya in Taklamakan **(нявызн.)**.  The Silk Road. Архівавана з першакрыніцы 2 снежня 1998. Праверана 21 ліпеня 2007.
2. 1 2  Boulnois, Luce (2005). *Silk Road: Monks, Warriors & Merchants*. Hong Kong: Odessey Books & Guides. pp. 458, 501. ISBN 962-217-721-2.
3. ↑  {{{загаловак}}}. — 2004. — Vol. Krorain: Settlements in the Desert (Niya and the Oases of Kroraina). — ISBN 1-932476-12-1. Архівавана 3 чэрвеня 2020 года.
4. ↑  An Archeologist Follows His Dreams to Asia **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 13 лютага 2009. Праверана 16 мая 2012.
5. ↑  Sir Aurel Stein & the Silk Road finds - Akterek, Balawaste, Chalma-Kazan, Darabzandong, Farhad-Beg-yailaki, Kara-Yantak, Karadong, Khadalik, Khotan, Mazartagh, Mazartoghrak, Niya, Siyelik and Yotkan **(нявызн.)**.  Victoria and Albert Museum. Архівавана з першакрыніцы 1 жніўня 2011. Праверана 16 мая 2012.
6. ↑  New Delhi : Aurel Stein Collection :: Niya **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016. Праверана 3 чэрвеня 2020.
7. ↑  Niya yields buried secrets **(нявызн.)**.  China Daily. Архівавана з першакрыніцы 2 красавіка 2004. Праверана 21 ліпеня 2007.
8. ↑  论尼雅遗址的时代 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016. Праверана 3 чэрвеня 2020.