recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
«**Іней**» (англ.: Frost) — мастацкі фільм 2017 года рэжысёра Шарунаса Бартаса[en].

Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 24-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

Сюжэт
-----

Рокас і Інга, маладая пара літоўцаў, згаджаюцца даставіць грузавік з гуманітарнай дапамогай ва Украіну. Аднак планы даюць збой, і героі аказваюцца кінутымі на волю лёсу пасярод заснежанага Данбаса. У пошуках «сваіх» яны сустракаюцца з людзьмі, на якіх вайна пакінула свой адбітак. Нягледзячы на небяспеку, Рокас імкнецца пераадолець лінію фронту, каб спазнаць жыццё ў сітуацыі вайны і міру.

Акцёрскі склад
--------------

* Мантас Янкаўскас
* Лійя Макнавічутэ
* Анджэй Хыра
* Ванэса Парадзі

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 2 кінаўзнагародамі і яшчэ 10 намінацыямі.

Зноскі
------

1. ↑  Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
2. ↑  Frost (2017) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 5 студзеня 2022.
3. 1 2  Іней  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 5 студзеня 2022.
4. ↑  Frost — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 5 студзеня 2022.

Спасылкі
--------

* Іней на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |
**7,62-мм пісталет кулямёт узору 1941 года сістэмы Шпагіна (ПКШ)** — савецкі пісталет-кулямёт, распрацаваны ў 1940 годзе канструктарам Г. С. Шпагіным пад патрон 7,62×25 мм ТТ і прыняты на ўзбраенне Чырвонай арміі 21 снежня 1940 года. ПКШ нароўні з ППС-43 з'яўляўся асноўным пісталетам-кулямётам савецкіх узброеных сіл у Вялікай Айчыннай вайне.

Пасля сканчэння войны, да сярэдзіны 1960-х гадоў ПКШ быў зняты з узбраення Савецкай Арміі і паступова заменены аўтаматам Калашнікава. На ўзбраенні падраздзяленняў ваенізаванай аховы і МУС шэрага краін СНД складаецца і дагэтуль.

Таксама, у паваенны перыяд ПКШ у велізарных колькасцях пастаўляўся ў дружалюбныя СССР краіны, працяглы час складаўся на ўзбраенні войскаў розных дзяржаў, выкарыстоўваўся нерэгулярнымі фармаваннямі і на працягу ХХ стагоддзі ўжываўся ва ўзброеных канфліктах па ўсім свеце.

На дадзены момант прадаецца грамадзянскім як паляўнічы карабін для аматарскай стральбы з нязначнымі дапрацоўкамі (перакладнік агню падвараны ў становішчы для адзінкавых стрэлаў, у краме ўсталяваны абмежавальнік на 10 патронаў, можа быць зроблена кярненне дульнага зрэзу і чашкі засаўкі ў раёне ўдарніка).

Зноскі
------

1. ↑  Болотин 1990, с. 149.

Літаратура
----------

* *Благовестов А. И.* То, из чего стреляют в СНГ. Справочник стрелкового оружия / Под ред. А. Е. Тараса. — Мн.: Харвест, 2000. — 653 с. — ISBN 9851320749.
* *Болотин Д. Н.* Советское стрелковое оружие. — 3-е изд. — М.: Воениздат, 1990. — 383 с. — ISBN 5203006318.
* *Демченко П.* Там, за рекой - Палестина. — М.: Советская Россия, 1989. — 126 с.
* *Жук А. Б.* Энциклопедия стрелкового оружия: револьверы, пистолеты, винтовки, пистолеты-пулемёты, автоматы. — М.: АСТ, 2002. — 780 с. — ISBN 5-17-010819-2.
* *Кашевский В. А.* Пехотное оружие Второй мировой войны. — Мн.: Харвест, 2004. — 432 с. — ISBN 985-13-1815-9.
* *A. M. De Quesada, S. Walsh.* The Bay of Pigs: Cuba 1961. — NY: Osprey Publishing, 2009. — 64 p. — ISBN 978-1-84603-323-0.(недаступная спасылка)
* Юрий Пономарёв. ППШ-41: оружие Победы // журнал «Калашников. Оружие, боеприпасы, снаряжение» № 9, 2005. стр.14-23
* Сергей Монетчиков. Пистолет-пулемёт Шпагина ППШ — оружие Победы // журнал «Мастер-ружьё», № 2 (23), 1998. стр.5-13

Спасылкі
--------

* Пистолет-пулемет Шпагина ППШ-41 (СССР)
* Пистолет-пулемет ППШ-41 (СССР). История, конструкция, преимущества и недостатки на сайте armoury-online.ru
* ППШ-41
* Судьба человека — судьба оружия: ППШ (Передача цикла «Цена Победы» на радио «Эхо Москвы»)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Суша (значэнні).
**Якуб** (свецкае імя **Ян**) **Суша** (1610, Мінск — 4 сакавіка 1687, Холм) — беларускі грамадскі і рэлігійны дзеяч. Доктар тэалогіі.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў мінскай базыльянскай школе, у Пултуску (Польшча), Оламаўцы (Чэхія), Рыме. У 1626 годзе стаў манахам базыльянскага ордэна. 3 1636 года ў Холме ўзначаліў школу пры манастыры базыльянаў. Выкладаў філасофію і тэалогію ў базыльянскіх манастырах. З 1649 адміністратар епіскапату, 22 лютага 1652 года кароль Ян Казімір прызначыў яго холмскім архіепіскапам. На Жыровіцкай кангрэгацыі (сходзе) у 1661 годзе абраны генералам базыльян. Потым атрымаў багатае абацтва на Львоўшчыне.

Пісаў пераважна на лацінскай мове. Аўтар твораў «Уваскрэслы фенікс…», «Аб дзеяннях уніятаў…» (абодва 1646), «Савел і Павел» (1666). Яму прыпісваецца твор «Пра іерэйскія павіннасці» (1670, на старабеларускай літаратурнай мове).

Творы Якуба Сушы насычаны вытрымкамі з пастаноў, лістоў дзяржаўных і рэлігійных дзеячаў; яны сведчаць пра эрудыцыю і веды аўтара. Некаторыя яго творы перавыдадзены ў Парыжы і Лейпцыгу ў сярэдзіне XIX ст.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Sejm-Wielki.pl — 2002. Праверана 17 красавіка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q93482363'></a>
2. ↑  БелЭн 2002.

Літаратура
----------

* *Кароткі У. Г.* Суша // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 299. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, П15 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 132771845 · ICCU: BVEV063982 · ISNI: 0000 0001 1636 3138 · LCCN: n2015051772 · LNB: 000311934 · NLP: a0000002623013 · NTA: 145682730 · NUKAT: n02091536 · VIAF: 47932444 · БАП: 132080 |

 |
**Кайзэрвальд**  (укр.: Кайзерва́льд) — мясцовасць у Лычакіўскім раёне Львова, абмежаваная вуліцамі М. Крываноса, Апрышкіўскай, М. Лысенка, Піскавой, І. Крып’якэвыча, Старазнэсэнскай, А. Доўбуша, Мітрапаліта Лыпкіўскага.

Размяшчэнне
-----------

Кайзэрвальд — гэта пераважна ўзгорыстая мясцовасць, усеяная шматлікімі ярамі, далінкамі, а таксама густым лесам. Разам з Лысай гарой і Высокім Замкам, ад якога ён аддзелены толькі Апрышкіўскай дарогай, Кайзэрвальд стварае досыць доўгі лясісты хрыбет у межах Львоўскага плато, вышыня якога месцамі перавышае 400 метраў над узроўнем мора. Зараз тэрыторыю Кайзэрвальда займае парк «Знэсіння» і Музей народнай архітэктуры і побыту імя Клімента Шаптыцкага.

Гісторыя
--------

Раней гэтая мясцовасць, якая тады ўключала ў сябе маёнтак і лес Алембекаўская Пасіка, называлася з XVIII ст. Ланшаніўкай. Абедзве назвы паходзяць ад прозвішчаў уладальнікаў: да XVIII ст. Кайзэрвальд быў уласнасцю багатай львоўскай сям’і Алембекаў, а потым яго выкупіла багатая львоўская сям’я Лангшамп дэ Бэр’е (фр.: de Longchamps Bérier).

Назва «Кайзэрвальд» (ням.: Kaiserwald) узнікла ў сярэдзіне ХІХ ст. і даслоўна з нямецкай мовы перакладаецца як «Кайзераўскі (г. зн. імператарскі) лес». Прычына яе ўзнікнення ў тым, што імператар Аўстра-Венгрыі Франц Іосіф падчас візіту ў Львоў аглядаў гэтую лясістую мясцовасць, і яна яму вельмі спадабалася. Падчас свайго наступнага візіту ў Львоў імператар зноў наведаў яе. У гонар гэтага візіту ў лесе нават была ўсталяваная скульптура.

З 1908 па 1914 гг. на Кайзэрвальдзе дзейнічаў першы на тэрыторыі Украіны лунапарк са шматлікімі атракцыёнамі і летнімі рэстаранамі.

У пачатку 1960-х гг. у гарадской улады ўзнікла ідэя ператварыць Кайзэрвальд у ландшафтны парк. Тут запланавалі стварыць зоны адпачынку, Пеўчае поле, музей народнай архітэктуры, лыжны трамплін і трасу для бабслея. Таксама хацелі ўсталяваць велічны і манументальны помнік Тарасу Шаўчэнку. У 1966 г. у рамках гэтага праекта быў адкрыты Музей народнай архітэктуры і побыту, які ў 2016 г. атрымаў імя мітрапаліта Клімента Шаптыцкага.

| ⛭Мясцовасці Львова |
| --- |
| Галіцкі раён | 
* Цэнтр
* Замкавая гара
* Цытадэль
* Кракаўскае прадмесце
* Сафііўка
* Снопкіў

 | Герб Львова |
| Лычакіўскі раён | 
* Лычакіў
* Вынныкы
* Вэлыкі Крыўчыці
* Знэсіння
* Кайзэрвальд
* Лысынычы
* Маёрыўка
* Пагулянка
* Підбірці
* Прафесарская калонія
* Фылыпіўка
* Цэтнэрыўка
* Шцілерыўка
* Ялівэць
* Пасікы

 |
| Франкіўскі раён | 
* Вулька
* Кастэліўка
* Кульпаркіў
* Новы Світ
* Багданіўка

 |
| Залізнычны раён | 
* Білагоршча
* Жаўтнэвэ
* Лэвандзіўка
* Рудна
* Скнылівак
* Сыгніўка
* Багданіўка
* Клэпарыў

 |
| Шаўчэнкаўскі раён | 
* Брухавычы
* Воля-Гамулэцка
* Вэлыкі Грыбовычы
* Галоска
* Града
* Дубляны
* Завадзіў
* Замарстыніў
* Зарудці
* Зашкіў
* Збоішчы
* Збыранка
* Кам’янка
* Малі Грыбовычы
* Малэхіў
* Підзамчэ
* Підраснэ
* Раснэ
* Раснэ-Рускэ
* Клэпарыў

 |
| Сыхіўскі раён | 
* Сыхіў
* Боднарыўка
* Казэльныкы
* Новы Львоў
* Пірагіўка
* Пэрсэнкіўка
* Пасікы
* Снопкіў

 |
Тэа ван Дусбург. Плакат з аб'явай вечара дадаістаў
**Дадаізм**, або **дада** — мадэрнісцкая плынь у літаратуры, выяўленчым мастацтве, тэатры і кіно. Зарадзілася падчас Першай сусветнай вайны ў нейтральнай Швейцарыі, у Цюрыху. Існавала з 1916 па 1922 гг.

Паходжанне тэрміна
------------------

Заснавальнік плыні паэт Трыстан Тцара выявіў у слоўніку слова «дада»: «*На мове негрыцянскага племя Кру, — пісаў Тцара ў маніфесце 1918 года, — яно азначае хвост свяшчэннай каровы, у некаторых абласцях Італіі так называюць маці, гэта можа быць абазначэннем дзіцячага драўлянага коніка, карміцелькі, падвоеным сцвярджэннем у румынскай мове. Гэта магло быць і прайграваннем няскладнага дзіцячага лопату. Ва ўсякім выпадку - нешта зусім бессэнсоўнае, што з гэтага часу і пачало быць самай удалай назвай для ўсёй плыні*».

Мастацкія асаблівасці
---------------------

Галоўныя асаблівасці дадаізму: адсутнасць планамернай будовы твораў; разбурэнне мастацкай формы; прапаганда выпадковасці; выкарыстанне прыёмаў пародыі на творчасць; ірацыяналізм, творчы эпатаж, сацыяльная крытыка. Дадаісты нярэдка выкарыстоўвалі ў сваіх творах ужо «гатовыя рэчы» (або «ready-made») прамысловай вытворчасці (веласіпеднае кола, расчоска, сушылка для бутэлек). Марсель Дзюшан у 1914 выставіў на ўсеагульны агляд «Веласіпеднае кола», а пазней і звычайны пісуар, назваўшы яго «Фантан» (1917).

Дадаізм з’яўляўся адной з крыніц поп-арту і хэпенінгу.

Прадстаўнікі
------------

* Ханс Арп (Hans Arp, 1886-1966), Германія, Швейцарыя і Францыя
* Марсель Дзюшан (Marcel Duchamp, 1887-1968), Францыя
* Макс Эрнст (Max Ernst, 1891-1976), Германія і ЗША
* Ота Фрэйндліх (Otto Freundlich, 1878-1943), Германія, Францыя
* Філіп Супо (Philippe Soupault, 1897-1990), Францыя
* Трыстан Тцара (Tristan Tzara, 1896-1963), Францыя
* Хуга Баль (Hugo Ball, 1886-1927), Германія
* Рауль Хаўсман (Raoul Hausmann, 1886-1971), Германія
* Курт Швітэрс (Kurt Schwitters, 1887-1948), Германія

Літаратура
----------

* Культуралогія: Энцыкл. даведнік / Уклад. Э. Дубянецкі. — Мн.: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6

| ⛭Напрамкі ў заходнім мастацтве |
| --- |
| Сярэднявечча | 
Раманскі стыль •
Готыка
(Інтэрнацыянальная готыка)
 |
| Новы час | 
Акадэмізм •
Ампір •
Барока •
Маньерызм •
Класіцызм •
Неакласіцызм •
Рэалізм •
Рэнесанс •
Ракако •
Рамантызм •
Сентыменталізм
 |
| Мадэрнізм | 
✰ Прэрафаэліты •
Імпрэсіянізм •
Постімпрэсіянізм •
Мадэрн (ар-нуво) •
Ар-дэко •
Экспрэсіянізм •
Кубізм •
Футурызм •
Абстракцыянізм •
Супрэматызм •
Канструктывізм •
Баўхаус •
Дадаізм •
Сюррэалізм •
Абстрактны экспрэсіянізм •
Лірычная абстракцыя •
Жывапіс каляровага поля
 |
| Сучаснае мастацтва | 
Артэ повера •
Ар брут •
Канцэптуалізм •
Лэнд-арт •
Мінімал арт •
Маладыя брытанскія мастакі •
Постмінімалізм •
Неа-геа •
Неапластыцызм •
Неаэкспрэсіянізм •
Оп-арт •
Поп-арт •
Сац-арт •
Трансавангард •
Стакізм
 |
**Boeing B-52 Stratofortress** — амерыканскі міжкантынентальны стратэгічны бамбардзіроўшчык кампаніі Боінг, які стаіць на ўзбраенні ВПС ЗША з 1955 года.

Самалёт прыйшоў на змену бамбардзіроўшчыку B-36. На дагукавай хуткасці на вышынях да 15 кіламетраў ён здольны несці розныя віды зброі, у тым ліку ядзерныя зарады. Асноўная задача, для якой Б-52 распрацоўваўся - даставіць дзве тэрмаядзерныя бомбы вялікай магутнасці да любой кропкі СССР.

Адна з мадыфікацый - B-52G - з'яўляецца абсалютным рэкардсменам па далёкасці сярод баявых самалётаў. Гэта таксама адзін з нямногіх ваенных самалётаў, якія знаходзяцца на службе бесперапынна больш за паўстагоддзя. Нягледзячы на тое, што лятальны апарат распрацоўваўся ў канцы 1940-х-пачатку 1950-х, ён па-ранейшаму застаецца асноўным самалётам далёкай бамбардзіровачнай авіяцыі амерыканскіх ВПС (разам з B-1 Lancer) і будзе заставацца такім, як мінімум, да 2030 года. На мадэрнізацыю самалётаў плануецца выдаткаваць 11,9 млрд долараў.


1. ↑  Upgrades aim to extend B-52 bombers' already long lives **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2013. Праверана 19 жніўня 2013.
**Мікалай Іосіфавіч Пракалей** (нар. 14 снежня 1937, в. Някрасава, Веткаўскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1968 годзе. З 1968 года — тэхнік-архітэктар, старшы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў, галоўны архітэктар праектаў Белдзяржпраекта, БелНДІПгорадабудаўніцтва.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1971 года. Пражываў у Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): генпланы Пінска (1969), курорта «Нарач» (1975), Вілейкі, Мядзела (1979), Заслаўя (1982), Іванава (1987), ПРП трох груп адміністрацыйных раёнаў Калінінградскай вобласці (1976), ТЭА Музея народнага дойлідства і побыту Беларускай ССР (1978), праекты планіроўкі дзесяці зон адпачынку БССР (1980—1985), схема комплекснага выкарыстання і аховы водных і зямельных рэсурсаў басейна возера Нарач (1982).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Проколей Николай Иосифович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Марсельская абсерваторыя
**Марсельская абсерваторыя** (фр.: Observatoire de Marseille, код абсерваторыі «014») — прафесійная астранамічная абсерваторыя, размешчаная ў Марселі, на поўдні Францыі. Абсерваторыя аб'ядноўвае некалькі аддзелаў: лабараторыя астрафізікі Марселя, абсерваторыя Верхняга Праванса, лабараторыя зорнай і сусветнай інтэрферэнцыі, аддзел Гасендзі.

Гісторыя
--------

Першыя назіранні ў абсерваторыі Марселя пачаліся ў 1702 годзе, сродкі на першы тэлескоп былі прадастаўлены каралеўскай субсідыяй, першы дырэктар абсерваторыі быў езуіт Антуан Лаваль. З 1718 па 1729 год абсерваторыя была зачыненая, у сувязі з ад'ездам Лаваля ў Тулон. З прыбыццём у абсерваторыю Эспрыта Пэзена пачынаецца новы этап развіцця, у тым жа годзе абсерваторыя становіцца каралеўскай абсерваторыяй флоту. Падчас кіравання Пэзена ў абсерваторыю былі наняты двое новых астраномаў, а таксама ўстаноўлены 6-футавы тэлескоп. Пэзен страціў сваю пасаду ў 1763 годзе.

На працягу ўсяго часу працы абсерваторыі, у ёй актыўна вяліся пошукі астэроідаў і навуковыя назіранні, адным з характэрных адкрыццяў з'яўляецца адкрыццё Квінтэта Стэфана ў 1877 годзе. У абсерваторыі працаваў Альфонс Луіс Нікалас Барэлі.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Плешчаніцы (значэнні).
**«Пле́шчаніцы»** — геафізічная абсерваторыя на ўскраіне Плешчаніцаў. Уваходзіць у склад Цэнтра геафізічнага маніторынгу НАН Беларусі.

Плешчаніцкая геафізічная абсерваторыя заснавана ў 1960 годзе ў складзе Інстытута аграхіміі і геафізікі АН БССР. Была ўключана ў агульнасаюзную Адзіную сетку сейсмічных назіранняў і саюзную сетку геамагнітных абсерваторый, вяла назіранні электрамагнітнага поля і сейсмічнасці зямлі па агульнасаюзных абсерваторскіх праграмах. У абсерваторыі станам на 1985 год: геамагнітная абсерваторыя, 2 станцыі — зямных токаў і сейсмічная.

Асноўны кірунак даследаванняў — вывучэнне электрамагнітных працэсаў у калязямной прасторы (геамагнетызм), глыбіннай будовы зямной кары і верхняй мантыі (сейсмалогія, геамагнетызм).

Вывучалася марфалогія і дынаміка электрамагнітнага поля, яго ўзрушанасць. На аснове сумесных даследаванняў з іншымі геафізічнымі цэнтрамі краіны вывучаны механізмы распаўсюджання некаторых геамагнітных узрушэнняў і залежнасці іх ад геаграфічнай шыраты. Адзначаны шэраг спецыфічных асаблівасцей дынамікі электрамагнітнага поля сярэдніх шырот. Атрыманыя даныя мелі важнае значэнне для прагнозу змяненняў стану электрамагнітнага поля ў часе, выкарыстоўваліся для практычных мэт (медыка-біялагічныя даследаванні, аэранавігацыя, метэаралогія, радыёсувязь і інш.). Створана аўтаматызаваная сістэма аналізу магнітатэлурычнай інфармацыі. Удасканальваюцца метады і методыка разведачнай геафізікі. Выкананы даследаванні па ўдасканаленню спосабаў інтэрпрэтацыі сейсмаразведачных і магнітатэлурычных даных у сувязі з пошукамі і разведкай радовішчаў нафты і газу, вывучаны ўмовы фарміравання і распаўсюджання сейсмічных ваганняў для розных геолага-структурных мадэлей Прыпяцкага прагіну, распрацаваны алгарытмы і праграмы матэматычнай апрацоўкі сейсмаразведачных даных. Вывучаны ўзаемаадносіны глыбінных і прыпаверхневых геалагічных структур, устаноўлены зоны глыбінных разломаў, у якіх знаходзяцца прамысловыя радовішчы нафты і газу.

Праведзены даследаванні ўздзеяння фізічных палёў Зямлі і сонечнай актыўнасці на біялагічныя аб’екты, у т. л. на чалавека. Выяўлены карэляцыйныя сувязі паміж змяненнямі фізічных палёў і сардэчна-сасудзістымі захворваннямі, складзены ўраўненні доўгатэрміновага і аператыўнага прагнозу захворвання інфарктам міякарда.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  *Ж. П. Хацько.* Плешчаніцкая геафізічная абсерваторыя // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.

Літаратура
----------

* *Ж. П. Хацько.* Плешчаніцкая геафізічная абсерваторыя // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* Афіцыйныя старонка
Берасцейскае ваяводства ў складзе Рэчы Паспалітай
**Берасцейскае ваяводства**, **Брэст-Літоўскае**, **Брэсцкае** (1566—1795) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Вялікага Княства Літоўскага. Цэнтр — горад Берасце.

Гісторыя
--------

Вылучылася з Троцкага ваяводства (1566). Падзялялася на два паветы: Берасцейскі, куды ўвайшлі тэрыторыі былых Камянецкага і Кобрынскага паветаў, і Пінскі, у які ўвайшлі Тураў, Давыд-Гарадок, Дубровіцкае княства.

Ваеннае ліхалецце прычыніла павету вялікае спусташэнне. Сойм ВКЛ 1661 г. так характарызаваў стан ваяводства: «У большай сваёй частцы ператворана ў папялішча і поўнасцю разбурана».

Першы ваявода — Юрый Тышкевіч. З канца XVII ст. у адрозненне ад Брэст-Куяўскага ваяводства ў Польшчы, называлася Брэст-Літоўскім.

У 1791 г. утвораны Кобрынскі і Пінска-Зарэчны (з цэнтрам у Плотніцы) паветы. У 1792 г. Пінска-Зарэчны павет перайменаваны ў Запінскі з цэнтрам у Століне. У 1793 г. у выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай Пінскі павет увайшоў у склад Расійскай імперыі і стаў паветам Мінскай губерні. У выніку трэцяга падзелу Берасцейскае ваяводства скасавана, большая яго частка ўвайшла ў Слонімскую губерню Расійскай імперыі, заходняя (забужская) частка Берасцейскага павета трапіла ў склад Аўстрыі.

Зноскі
------

1. ↑  Назва выкарыстоўвалася ў польскіх дакументах.
2. ↑  Volumina legum: przedruk zbioru praw staraniem xx. pijarow w Warszawie od r. 1732 do r. 1782 wyd. T. 4. — Petersburg: J. Ohryzko, 1859. — 518 s. — S. 386—389.

Гл. таксама
-----------

* Ваяводы берасцейскія
* Запінскі павет

Спасылкі
--------

* Тэрыторыя, адміністрацыйны падзел ВКЛ Архівавана 1 красавіка 2009.

| ⛭Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел  Вялікага Княства Літоўскага |
| --- |
| Ваяводствы | Віленскае (1413—1795) · Троцкае (1413—1795) · Полацкае (1504—1793) · Новагародскае (1507—1795) · Віцебскае (1508—1793) · Смаленскае (1508—1667) · Берасцейскае (1566—1795) · Менскае (1566—1793) · Мсціслаўскае (1566—1772) · Інфлянцкае (1667—1772) · Браслаўскае (1793—1795) · Гарадзенскае (1793—1795) · Жамойцкае (1793—1795) · Мерацкае (1793—1795) |  |
| Іншыя рэгіёны | Жамойцкае староства (XIII стагоддзе — 1795) · Курляндскае герцагства (1562—1795) |
| Ваяводствы, якія адышлі да
Польскага каралеўства ў 1569 | Кіеўскае (1471—1569) · Падляшскае (1513—1569) · Брацлаўскае (1566—1569) · Валынскае (1566—1569) |
Вылячэнне слугі цэнтурыёна, Паала Веранезэ, 16ст.
**Вылячэнне слугі цэнтурыёна** — падзея новазапаветнага апавядання, адзін з цудаў Ісуса Хрыста.

Біблейскае апавяданне
---------------------

Падзея апісана ў Евангеллях ад Матфея 8:5-13 і Лукі 7:1-10.

Паводле Евангелляў, рымскі сотнік (цэнтурыён) папрасіў Ісуса аб дапамозе, таму што яго слуга быў хворы. Ісус хацеў пайсці ў дом сотніка, каб вылячыць хворага, але сотнік прапанаваў, каб Ісус выконваў вылячэнне на адлегласці, не падыходзячы да дома.

Калі Ісус пачуў гэта, Ён сказаў, што Ён не знайшоў у Ізраілі такой вялікай веры. Хрыстос таксама дадаў, што многія вернікі прыйдуць з усходу і захаду і зоймуць свае месцы на балі з Аўраамам, Ісаакам і Якавам у Нябесным Царстве. Аднак многія, хто лічаць сябе вернікамі, будуць выкінуты на вуліцу, у цемру, дзе будзе плач і скрыгат зубоў.

Пасля гэтага Ісус звярнуўся да цэнтурыёна, каб той ішоў дахаты, бо па ягонай веры яго служка ацалёны. І яго служка быў вылечаны ў тую ж гадзіну.

Гэтая падзея паказвае каштоўнасць веры, нягледзячы на рэлігійныя і этнічныя адрозненні. Паводле слоў Ісуса, выратаваны будзе не той, хто нарадзіўся веруючым, але той, хто мае гэтую веру.

  


| ⛭Цуды Ісуса Хрыста |
| --- |
| Вылячэнне | 
* Жанчына з крывацячэннем
* Сляпы ў Віфсаідзе
* Сляпы ад нараджэння
* Сляпы Вартымей
* Два сляпыя ў Галілеі
* Слуга цэнтурыёна
* Пракажоны
* Дзесяць пракажоных
* Глуханямы з Дзесяціграддзя
* Хворы на вадзянку
* Жыхары Генісарэта
* Згорбленая жанчына
* Цешча Пятра
* Паралізаваны ў Віфездзе
* Паралізаваны ў Капернауме
* Сын царадворца
* Служка з адсечаным вухам
* Мужчына з завялай рукой

 |  |
| Выгнанне бесаў | 
* Сляпы і нямы
* Хлопчык
* Дачка хананіянкі
* Мужчына ў сінагозе Капернаума
* Герасінскі беснаваты
* Нямы
* На заходзе сонца

 |
| Уваскрэсенне памерлых | 
* Сын удавы з Наіна
* Дачка Іяіра
* Лазар

 |
| Кантроль над прыродай | 
* Лоў рыбы
* Манета ў роце рыбы
* Насычэнне мноства людзей
* Праклён смакоўніцы
* Вяселле ў Кане
* Суцяшэнне шторму
* Праабражэнне Ісуса
* Хаджэнне па вадзе

 |
**Кітайская акадэмія навук**, або **Акадэмія навук КНР** — вышэйшая навуковая арганізацыя КНР, вядучы цэнтр фундаментальных даследаванняў у галіне прыродазнаўчых навук у краіне. Кітайская акадэмія навук была створана 1 лістапада 1949 года ў Пекіне. На момант стварэння ў Акадэмію ўвайшлі 16 навукова-даследчых інстытутаў і 6 лабараторый, штат навуковых супрацоўнікаў быў 224 чалавекі.

Да 1962 года колькасць вучоных Акадэміі вырасла да 8 тыс. чалавек, а ў 1967 годзе ў склад Акадэміі ўваходзіла 10 тыс. навукоўцаў. У маі 1977 года на базе Аддзялення філасофіі і грамадскіх навук КАН была створана Акадэмія грамадскіх навук КНР (ААН КНР, КААН).

Пачынаючы з сярэдзіны 1980-х гадоў у рамках Акадэміі навук таксама была створана вялікая колькасць камерцыйных структур, напрыклад, камп’ютарная кампанія Lenovo.

2 лютага 1999 года, з нагоды 50-годдзя Кітайскай акадэміі навук, у яе гонар астэроіду, адкрытаму 11 сакавіка 1996 года ў рамках пекінскай Шміт-ПЗС астэроіднай праграмы на наглядальнай станцыі Сінлун, КНР, прысвоена найменне *7800 Zhongkeyuan* (назва з’яўляецца запісанай піньінем скарочанай назвай Кітайскай акадэміі навук).

Зноскі
------

1. ↑  Directory of Open Access Journals — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1227538'></a>
2. ↑
3. ↑   Праверана 11 чэрвеня 2019.
4. ↑
5. ↑
6. ↑   Праверана 22 снежня 2022.
7. ↑   Праверана 22 снежня 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90183000 · BNE: XX164045 · BNF: 131664596 · CiNii: DA00138416 · GND: 41130-9 · ISNI: 0000 0001 1957 3309 · LCCN: n50072256 · LNB: 000169016 · Microsoft: 19820366 · NKC: ko2003163560 · NUKAT: n2006033364 · SUDOC: 131287591 · VIAF: 168763948, 329159248243804870004 |

 |
Сюр'ектыўная функцыя.
**Сюр'е́кцыя** (ад фр. sur «на, над» + лац. jactio «кідаю»), сюр'ектыўнае адлюстраванне — адлюстраванне мноства {\displaystyle X} на мноства {\displaystyle Y} {\displaystyle (f\colon X\to Y)}  , пры якім кожны элемент мноства {\displaystyle Y} з'яўляецца вобразам прынамсі аднаго элемента мноства {\displaystyle X} , гэта значыць {\displaystyle \forall y\in Y\exists x\in X:y=f(x)} , іначай кажучы — гэта функцыя, якая прымае ўсе мажлівыя значэння. Часам кажуць, што ***сюр'ектыўнае адлюстраванне*** {\displaystyle f\colon X\to Y} *адлюстроўвае* {\displaystyle X} ***на*** {\displaystyle Y}
(у супрацьлегласць ін'ектыўнаму адлюстраванню, якое *адлюстроўвае* {\displaystyle X} ***у*** {\displaystyle Y}).

Паняцце сюр'екцыі (разам з ін'екцыяй і біекцыяй) уведзена ў ужыванне ў працах Бурбакі і атрымала ўсеагульнае распаўсюджванне амаль ва ўсіх раздзелах матэматыкі.

Уласцівасці
-----------

Адлюстраванне {\displaystyle f\colon X\to Y} сюр'ектыўнае тады і толькі тады, калі вобраз мноства {\displaystyle X} пры адлюстраванні {\displaystyle f} супадае з {\displaystyle Y}: {\displaystyle f(X)=Y}. Таксама сюр'ектыўнасць функцыі {\displaystyle f} эквівалентная існаванню *правага адваротнага адлюстравання*, гэта значыць адлюстравання {\displaystyle g\colon Y\to X}, такога што {\displaystyle f(g(y))=y} для кожнага {\displaystyle y\in Y} (у функцыянальных абазначэннях — {\displaystyle f\circ g=\mathbf {Id} \_{Y}}).

Прыклады
--------

* {\displaystyle f\colon \mathbb {R} \to [-1;\;1],\;f(x)=\sin x} — сюр'ектыўнае.
* {\displaystyle f\colon \mathbb {R} \to \mathbb {R} \_{+},\;f(x)=x^{2}} — сюр'ектыўнае.
* {\displaystyle f\colon \mathbb {R} \to \mathbb {R} ,\;f(x)=x^{2}} — не з'яўляеца сюр'ектыўным  (напрыклад, не існуе такога {\displaystyle x\in \mathbb {R} } , што {\displaystyle f(x)=-9}).

Літаратура
----------

* *Н. К. Верещагин, А.Шень.* Начала теории множеств // Лекции по математической логике и теории алгоритмов.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 119238805 |
**Герб Мінскага раёна** — геральдычны знак Мінскага раёна. Герб заснаваны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 лістапада 2006 года № 691 і зарэгістраваны ў Дзяржаўным геральдычным рэгістры 22 лістапада 2006 года № Б-101.

Апісанне
--------

Перасечаны іспанскі шчыт, у верхнім блакітным полі якога на зялёным крапасным вале — аднавежавая залатая гарадская брама, у ніжнім чырвоным — залаты сноп.

Герб і палажэнне аб ім ухвалены рашэннямі Мінскага раённага Савета дэпутатаў ад 29 снежня 2004 года № 132 і Мінскага раённага выканаўчага камітэта ад 18 студзеня 2005 года № 21. Аўтар герба М. М. Елінская, мастак В. А. Ляхор.

Гл. таксама
-----------

* Сцяг Мінскага раёна

Зноскі
------

1. ↑  Герб Мінскага раёна

| ⛭Гербы адзінак Мінскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Барысаў ·  Беразіно ·  Валожын ·  Вілейка ·  Дзяржынск ·  Жодзіна ·  Заслаўе ·  Капыль ·  Клецк ·  Крупкі ·  Лагойск ·  Любань ·  Маладзечна ·  Мар’іна Горка ·  Мінск1 ·  Мядзел ·  Нясвіж ·  Салігорск ·  Слуцк ·  Смалявічы ·  Старыя Дарогі ·  Стоўбцы ·  Узда ·  Фаніпаль ·  Чэрвень |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Бобр ·  Гарадзея ·  Івянец ·  Радашковічы |
| Раёны | 
Мінскі |
| 1 не ўваходзіць у склад вобласці |
**Dactylorhiza salina** — від аднадольных раслін род *Dactylorhiza* сямейства Архідныя (*Orchidaceae*). Пад цяперашняй таксанамічнай назвай быў апісаны венгерскім батанікам {{нп3|Ражо Шао||ru|Шоо, Режё}} ў 1962 годзе.

Батанічнае апісанне
-------------------

  

Цыбульны геафіт. Шматгадовая травяністая расліна. Аснова ліста клінаватая. Суквецце - колас. Плод - каробачка бурага колеру.

Распаўсюджанне
--------------

Сустракаецца ў Расіі (Паўночны Каўказ, Амурская вобласць, Алтай, Бурація, Чыцінская вобласць, Краснаярскі край), Закаўказзе, Кітай (Сіньцзян-Уйгурскі і Тыбецкі аўтаномныя раёны), Казахстан, Кіргізія і Манголія.

Значэнне
--------

Вырошчваецца як дэкаратыўная расліна.

Заўвагі па ахове
----------------

Унесены ў Чырвоныя кнігі Амурскай вобласці, Краснаярскага, Стаўрапольскага краёў і Рэспублікі Якуція - Саха (Расія).

Сінонімы
--------

Сінанімічныя назвы:

* *Dactylorchis salina* (Turcz. ex Lindl.) Verm.
* *Dactylorhiza cruenta subsp. salina* (Turcz. ex Lindl.) E.Nelson
* *Orchis salina* Turcz. ex Lindl.


1. 1 2  Dactylorhiza salina (Turcz. ex Lindl.) Soó — The Plant List **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 18 жніўня 2021. Праверана 30 лістапада 2014.
2. ↑  Tropicos | Name - Dactylorhiza salina (Turcz. ex Lindl.) Soó **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 4 снежня 2014. Праверана 30 лістапада 2014.
3. ↑  World Checklist of Selected Plant Families: Royal Botanic Gardens, Kew
4. 1 2 3  Пальчатокоренник солончаковый - Dactylorhiza salina - Описание таксона - Плантариум **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 22 снежня 2015. Праверана 30 лістапада 2014.
5. ↑  Dactylorhiza salina (Turcz. ex Lindl.) Soó **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 5 снежня 2014. Праверана 30 лістапада 2014.
**Востраў Пі́ткэрн** (на мясцовым дыялекце *Pitkern Ailen*, англ. *Pitcairn Island*) — востраў на поўдні Ціхага акіяна. Уваходзіць у склад брытанскай заморскай тэрыторыі астравы Піткэрн. Плошча сушы — 4,6 км². Насельніцтва — 67 чал. (2011 г.). Адзіны населены пункт — Адамстаўн.

Гісторыя
--------

Першымі насельнікамі былі палінезійцы, якія трапілі сюды ў прамежку часу паміж XI ст. і XV ст. Але да прыходу еўрапейцаў яны пакінулі востраў. У канцы XVIII ст. захоўваліся толькі рэшткі іх паселішча.

Адкрыты 3 ліпеня 1767 г. камандай брытанскага судна «Ластаўка» на чале з капітанам Філіпам Картэрэтам. Названы ў гонар матроса Роберта Піткэрна, які першым убачыў востраў на гарызонце.

23 студзеня 1790 г. на Піткэрне з’явіліся мяцежныя матросы з судна «Баўнці». Разам з захопленымі ў палон таіцянцамі, 6 мужчынамі і 11 жанчынамі (адна з іх мела немаўля), яны заснавалі земляробчую калонію. У 1800 г. у жывых застаўся толькі адзін мужчына-брытанец Джон Адамс. Ён прыняў на сябе адказнасць за ўсіх жанчын і дзяцей, арганізаваў навучанне дзяцей чытанню і прапаведаваў сярод каланістаў хрысціянства. Нягледзячы на ізаляванасць і наяўнасць толькі аднаго дарослага мужчыны, абшчына здолела існаваць далей.

У лютым 1808 г. Піткэрн і яго калонія былі зноў адкрыты амерыканскім гандлёвым караблём «Тапаз» на чале з капітанам Мэйх’ю Фолджэрам.

30 лістапада 1838 г. Піткэрн быў афіцыйна ўключаны ў склад Вялікабрытаніі. Зараз яго насяляюць 67 чал. нашчадкі мяцежнікаў з «Баўнці» і таіцян.

Прырода і геаграфія
-------------------

Востраў Піткэрн мае вулканічнае паходжанне. Месціцца ў 2170 км ад Таіці, 5310 км ад Новай Зеландыі і 6600 км ад Панамы.

Большая частка ўзбярэжжа пакрыта стромкімі скаламі. Адзінае зручнае месца для высадкі — заліў Баўнці. Востраў не атачаюць каралавыя рыфы, таму каля берага заўсёды вялікія хвалі. У цэнтры Піткэрна — невысокая горная града (найвышэйшы пункт 347 м) і плато, на якім месціцца адзінае паселішча Адамстаўн.

Клімат пераходны ад трапічнага да субтрапічнага, даволі вільготны. Гадавая колькасць ападкаў — каля 1700 мм. Сярэдняя тэмпература ў залежнасці ад сезону вагаецца ад 17 °C да 25 °C.

Нават за межамі сельскагаспадарчых угоддзяў астравіцян флора Піткэрна значна зменена чалавекам. Лясы займаюць меней за 30 % тэрыторыі вострава, растуць пераважна на горных схілах і ў ізаляваных далінах. Даследаванне флоры ў 2002 г. паказала, што толькі 81 від раслін на востраве можна лічыць мясцовым. З іх толькі некалькі эндэмікаў. Астатнія каля 250 відаў раслін былі інтрадуцыраваны чалавекам. Захаваліся дрэвападобная папараць *Angiopteris chauliodonta* і дрэва *тапаў*, якое шануецца астравіцянамі з-за высакаякаснай драўніны.

Фаўна прадстаўлена марскімі чарапахамі, пацукамі, крабамі, казуркамі і птушкамі. Раз на год каля вострава адбываецца міграцыя кітоў.

* 
* Знешні выглядЗнешні выгляд
* Заліў БаўнціЗаліў Баўнці
* ПячорыПячоры

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Афіцыйны турыстычны рэсурс Архівавана 25 студзеня 2011.
* Філатэлія
* Onlinepitcairn
* Гісторыя
* Надвор’е

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2015002178 · NKC: ge339164 |
«**Гаспадары**» — мастацкі фільм 2014 года рэжысёра Адыльхана Ержанава[ru].

Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 21-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

Сюжэт
-----

Воляй абставін Джон і яго брат і сястра, Ербол і Алія, змушаныя пакінуць свой дом у Алматы. На шчасце, маці герояў завяшчала ім хату ў далёкай вёсачцы, куды і адпраўляецца Джон з сям’ёй. Але не ўсе непрыемнасці засталіся ў мінулым: высвятляецца, што брат кіраўніка мясцовай управы, п’яніца і разгільдзяй, ужо больш за дзесяць год незаконна жыве ў прыналежнай героям хаце і зусім не спяшаецца саступаць яго законным уладальнікам.

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 3 кінаўзнагародамі і яшчэ 7 намінацыямі.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 23 жніўня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Internet Movie Database — 1990.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
3. ↑  Ukkili kamshat (2014) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 8 красавіка 2022.
4. 1 2  Гаспадары  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 8 красавіка 2022.
5. ↑  Ukkili kamshat — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 8 красавіка 2022.

Спасылкі
--------

* Гаспадары на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |
**Педра Фернандэс дэ Кірас** (ісп.: Pedro Fernandes de Queirós; 1565—1614) — іспанскі мараплавец партугальскага паходжання.

Біяграфія
---------

Педра Фернандэс дэ Кірас нарадзіўся ў 1565 г. у партугальскім горадзе Эвара. У маладосці перайшоў на службу Іспаніі. У 1589 г. ажаніўся з прадстаўніцай іспанскага рыцарскага роду Чакон, ад якой меў сына і дачку.

Прымаў удзел у другой экспедыцыі іспанскага мараплаўца А. М. дэ Нейры ў Ціхім акіяне. У 1598 г. звярнуўся да караля Іспаніі, а ў 1600 г. - да папы Рымскага з прапановай арганізаваць новую экспедыцыю з мэтай адкрыцця невядомага паўднёвага мацерыка (*Terra Australis Incognita*). У 1603 г. дэ Кірасу было дазволена вярнуцца ў Перу для падрыхтоўкі прапанаванага ім мерапрыемства.

У кан. 1605 - 1606 г. дэ Кірас на трох караблях перасёк Ціхі акіян і адкрыў востраў Эспірыту-Санта, які прыняў за частку мацерыка. Ім былі заснаваны паселішча Новы Ерусалім і каталіцкі ордэн Святога Духа, што павінен быў займацца хрышчэннем тубыльцаў. Аднак з-за сутычак з абарыгенамі і незадаволенасці каманды калонію прыйшлося пакінуць. Пад час шторму карабель дэ Кіраса аддзяліўся ад астатняй флатыліі і накіраваўся ў Акапулька. Астатняя каманда на чале капітана Торэса дасягнула Манілы, па дарозе адкрыла праліў Торэса, які знаходзіцца паміж Новай Гвінеяй і сапраўднай Аўстраліяй.

Пасля вяртання ў Іспанію дэ Кірас зноў звяртаўся да каралеўскіх улад з прапановай яшчэ адной экспедыцыі, заставіў пасля сябе падрабязныя запісы і тлумачэнні. Хаця кароль адмовіўся фінансаваць гэта прадпрыемства, ён накіраваў дэ Кіраса з лістом падтрымкі ў Амерыку, дзе той памёр у 1614 г. у Панаме.

Значэнне дзейнасці
------------------

Педра Фернандэс дэ Кірас быў адным з першых даследчыкаў паўднёвай часткі Ціхага акіяна, адкрыў частку астравоў Піткэрн, Лайн і Новых Гебрыдаў. Падрабязныя апісанні дэ Кіраса былі перакладзены і апублікаваны на некалькіх мовах, у тым ліку на французскай і англійскай. Імі ў будучым карысталіся Джэймс Кук і Жан-Франсуа дэ Лаперуз.

Памяць
------

У кан. XIX ст. у Аўстраліі прадстаўнікамі каталіцкай абшчыны распаўсюджвалася думка, быццам бы дэ Кірас усё ж дасягнуў Аўстраліі, і каталікі былі першымі еўрапейцамі, якія дасягнулі гэтага мацерыка. Педра Фернандэсу дэ Кірасу было прысвечана некалькі літаратурных твораў на англійскай мове.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Біяграфія
* Запісы (на англійскай мове)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Project Gutenberg |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Аўстралійскі біяграфічны · Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Іспанскі біяграфічны · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV11445653 · BIBSYS: 2007360 · BNC: a11267161 · BNE: XX1064797 · BNF: 12072391b · CiNii: DA02161962 · GND: 118974076 · ICCU: BVEV074492 · ISNI: 0000 0001 1777 0907 · LCCN: n50051770 · NLA: 58771289, 35437616 · NTA: 070475547 · NUKAT: n2004076799 · PTBNP: 122854 · SUDOC: 031089283 · VIAF: 99507658 |

 |
«**Гранатавы сад**» (азерб.: Nar bağı) — мастацкі фільм 2017 года рэжысёра Ільгара Наджафа[az].

Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 24-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

Сюжэт
-----

Габіль вяртаецца да сваёй сям’і, у дом, акружаны старымі гранатавымі дрэвамі. Хоць пра яго нічога не было чуваць з тых часоў, як ён раптам знік дванаццаць гадоў таму, глыбокія эмацыйныя шнары, што засталіся пасля яго сыходу, усё яшчэ нагадваюць пра сябе.

Акцёрскі склад
--------------

* Гурбан Ісмаілаў
* Ілаха Гасанава
* Самімі Фархад
* Гасан Агаеў
* Раўшан Керымдухт

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 4 кінаўзнагародамі і яшчэ 5 намінацыямі.

Зноскі
------

1. ↑  Pomegranate Orchard (2017) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 5 студзеня 2022.
2. 1 2  Гранатавы сад  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 5 студзеня 2022.
3. ↑  Pomegranate Orchard — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 5 студзеня 2022.

Спасылкі
--------

* Гранатавы сад на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
**Стары́я Ля́ды** (трансліт.: *Staryja Liady*, руск.: Старые Ляды) — былы пасёлак у Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіў у склад Новаялчанскага сельсавета.

Пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС і радыяцыйнага забруджвання жыхары (15 сем'яў) пераселены ў 1986 годзе ў чыстыя месцы. Ліквідаваны 20 жніўня 2008 года.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 42 км на паўднёвы ўсход ад Брагіна, 3 км ад чыгуначнай станцыі Ёлча (на лініі — Оўруч — Палтава), 161 км ад Гомеля.

### Гідраграфія

На ўсходзе сетка меліярацыйных каналаў.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Камарын — Брагін.

Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі. Забудавана аднабакова драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Вядомая з XIX стагоддзя як вёска Ляды ў Савіцкай воласці Рэчыцкага павета Мінскай губерні. Напачатку 1920-х гадоў вёска Ляды падзялілася на 2 — Старыя Ляды і Новыя Ляды. У 1930 годзе арганізаваны калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны у верасні 1943 года фашысты спалілі 26 двароў. Уваходзіла ў склад саўгаса «Краснае» (цэнтр — вёска Краснае).

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2010 год — жыхароў няма.

### Дынаміка

* 1908 год — 32 двары, 172 жыхара.
* 1940 год — 29 двароў, 130 жыхароў.
* 1986 год — жыхары (15 сем'яў) пераселены.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).. Сустракаецца таксама варыянт **Ялча́нскія Ля́ды, Іялча́нскія Ля́ды**
2. ↑  «Об упразднении сельских населенных пунктов Брагинского района». Решение Брагинского районного Совета депутатов от 20 августа 2008 г. № 68 Архівавана 17 сакавіка 2018. (руск.)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
**Тэхаскі аграрна-механічны ўніверсітэт у Сан-Антоніа** (англ.: Texas Agricultural and Mechanical University–San Antonio), у большасці выпадкаў ужываецца абрэвіятурная назва **Тэхаскі АіМ ўніверсітэт—Сан-Антоніа** (англ.: Texas A&M University–San Antonio) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Сан-Антоніа ў штаце Тэхас.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Гэта частка сістэмы Тэхаскага аграрна-механічнага ўніверсітэта. Універсітэт быў заснаваны 23 мая 2009 года і правёў свае першыя заняткі як самастойная ВНУ 20 жніўня 2009 года. Гэта першая ўстанова сістэмы Тэхаскага аграрна-механічнага ўніверсітэта, заснаваная ў буйным горадзе.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі і развіцця чалавека
* Упраўленне даследаванняў і паслядыпломнай адукацыі

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Тэхас

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Партызанскае злучэнне**, таксама **ваенна-аператыўная група (ВАГ)** або **цэнтр** — арганізацыйная форма савецкіх партызанскіх частак (1941—1944), якая аб’ядноўвала некалькі драбнейшых адзінак: брыгад, палкоў ці атрадаў, і мела задачай правядзенне шырокамаштабных і ўзгодненых вайсковых аперацый у тыле нямецкіх войскаў.

На тэрыторыі БССР былі сфарміраваны каля 40 такіх адзінак, пераважна ў 1943.

Адзінкі такога віду ўтвараліся савецкімі кіравальнымі органамі вышэйшага ўзроўню і ўзначальваліся, звычайна, мясцовымі кіраўнікамі кампартыі або старэйшымі афіцэрамі Чырвонай Арміі. Штабная дзейнасць ажыццяўлялася штабамі яднаных у злучэнні партызанскіх адзінак.

Зноскі
------

1. ↑  У межах 1941.
2. ↑  Цэнтральны штаб партызанскага руху, Беларускі штаб партызанскага руху, падпольныя абласныя, міжраённыя, раённыя камітэты кампартыі.

Літаратура
----------

* А. Л. Манаенкаў. Партызанскае злучэнне ў Вялікую Айчынную вайну // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12. — Мінск: БелЭн, 2001. — 560 с. С.113—114. ISBN 985-11-0198-2 (т.12)
	+ Артыкул цытуе: Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945: Энцыкл. Мн. 1990. С.398.
**Новае адзінства** (лат.: Jaunā Vienotība) — правацэнтрычны палітычны саюз у Латвіі. Альянс фармуюць найперш партыя Адзінства, Латгальская партыя і яшчэ чатыры іншыя рэгіянальныя партыі. Саюз арыентаваны на ліберальны кансерватызм і лібералізм.

Гісторыя
--------

Яшчэ да выбараў у парламент 2018 года партыя Адзінства ўтварыла альянс Новае адзінства ў красавіку 2018 года з мэтай аб’яднання высілкаў з рэгіянальнымі рухамі на вылучэнне. Латгальская партыя, якая да гэтага была партнёрам Адзінства, вырашыла ісці на выбары асобна.

Зноскі
------

1. ↑  Латышская Вікіпедыя — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q728945'></a>
2. ↑  «Political structure of Latvia». Economist Intelligence.
3. ↑  Nordsieck, Wolfram. «Parties and Elections in Europe». Parties and Elections in Europe.
4. ↑  «Parliamentary elections in Latvia: the fragmentation of the political scene». Centre for Eastern Studies.
5. ↑  «Legal entity». Uzņēmumu reģistra tīmekļvietne.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
**Шкураты́** (трансліт.: *Škuraty*, руск.: Шкураты) — вёска ў Брагінскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Вуглоўскага сельсавета.

Паблізу ёсць жалезарудныя радовішчы.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 5 км на паўночны захад ад Брагіна, 25 км ад чыгуначнай станцыі Хойнікі (на галінцы Васілевічы — Хойнікі ад лініі Калінкавічы — Гомель), 135 км ад Гомеля.

Транспартная сетка
------------------

Аўтадарога Брагін — Хойнікі.

Планіроўка складаецца з ледзь выгнутай вуліцы, блізкай да шыротнай арыентацыі і забудаванай драўлянымі хатамі сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Выяўленыя ў XIX стагоддзі археалагічныя помнікі сведчаць пра дзейнасць чалавека ў гэтых месцах з далёкай старажытнасці. Па пісьмовых крыніцах вядомая з XIX стагоддзя як вёска ў Рэчыцкім павеце Мінскай губерні. У 1850 годзе валоданне графіні Ракіцкай. Паводле перапісу 1897 года размяшчаліся: школа граматы, капліца, вятрак, карчма, у Брагінскай воласці.

З 8 снежня 1926 года па 16 ліпеня 1954 года цэнтр Шкуратоўскага сельсавета Брагінскага раёна Рэчыцкай і з 9 чэрвеня 1927 года Гомельскай (з 26 ліпеня 1930 года) акруг, з 20 лютага 1938 года Палескай, з 8 студзеня 1954 года Гомельскай абласцей.

Напачатку 1920-х гадоў адкрыта школа. У 1930 годзе арганізаваны калгас «Парыжская камуна», працавалі гамарня, поўсцечасальня, вятрак (з 1928 года).

Падчас Вялікай Айчыннай вайны фашысты стварылі ў вёсцы свой апорны пункт, у далейшым знішчаны партызанамі. Вызвалена 23 лістапада 1943 года. На франтах і ў партызанскай барацьбе загінулі 84 мясцовых жыхара. У памяць пра загінуўшых ў 1948 годзе ў цэнтры вёскі ўсталяваны абеліск.

У 1959 годзе цэнтр калгасу «Парыжская Камуна». Размяшчаліся механічная майстэрская, пачатковая школа, клуб, бібліятэка, дзіцячы сад, фельчарска-акушэрскі пункт, аддзяленне сувязі, крама.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2004 год — 73 гаспадаркі, 200 жыхароў.

### Дынаміка

* 1850 год — 25 двароў, 177 жыхароў.
* 1897 год — 54 двары, 356 жыхароў (паводле перапісу).
* 1908 год — 65 двароў, 311 жыхароў.
* 1959 год — 321 жыхар (паводле перапісу).
* 2004 год — 73 гаспадаркі, 200 жыхароў.
* 2006 год — 71 гаспадарак, 199 чалавек, з якіх 41 ва ўзросце да 16 гадоў, 108 — у працаздольным і 50 — старэйшым за працаздольны.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

| ⛭**Вуглоўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Вуглы |
| Пасёлкі | Майскі ·  Новы Пуць |
| Вёскі | Кавака ·  Каманоў ·  Лубенікі ·  Міхнаўка ·  Пажаркі ·  Рудня Жураўлёва ·  Шкураты |
Лагуна Фуэнтэ-дэ-П’едра з-за гарачыні і засухі стала саланчаком.
У 2023 годзе ў Еўропе на фоне анамальнай гарачыні пачалася засуха.

Засушлівая зіма абмежавала папаўненне грунтавых вод, вычарпаных у выніку засухі 2022 года, ад чаго моцна пацярпела сельская гаспадарка. 

Дэпартамент Усходнія Пірэнеі на поўдні Францыі афіцыйна пацвердзіў факт засухі 10 мая. На возеры Гарда ўзровень вады быў на 70 см ніжэйшы за сярэдні. У італьянскіх Альпах, як паведамляецца, выпала на 63% менш снегу, чым звычайна. У выніку дэфіцыту вады скарацілася вытворчасць рысу, а каналы ў Венецыі высахлі. У Каталоніі вадасховішча Сау было загружана на 9 працэнтаў ад агульнай магутнасці. Лагуна Фуэнтэ дэ П’едра перасохла ўпершыню за 20 гадоў.

Па даных South West Water, у Дэваншыры і Корнуале (Вялікабрытанія) назіраліся самыя сухія ўмовы за амаль 90 гадоў.

Гл. таксама
-----------

* Гарачыня ў Еўропе (2023)
* Засуха ў Канадзе (2023)

Заўвагі
-------

1. ↑  *Sandford*. Europe is experiencing a winter drought: here's what you should know (англ.). *euronews* (22 лютага 2023). Праверана 4 красавіка 2023.
2. ↑  Drought prompts French ban on garden swimming pools - BBC News **(нявызн.)**. *web.archive.org* (26 мая 2023). Архівавана з першакрыніцы 26 мая 2023. Праверана 11 ліпеня 2023.
3. ↑  'Very precarious': Europe faces growing water crisis as winter drought worsens(англ.)  **(нявызн.)**?, *The Guardian* .
4. ↑  Italy to cut rice output as drought looms for second year(англ.), *Reuters* .
5. ↑  Italy drought exposes walkway on Lake Garda and Venice canals dry up (англ.). *Sky News*. Праверана 4 красавіка 2023.
6. ↑  *Frost*. How are Europeans preparing for another summer of extreme drought? (англ.). *euronews* (3 красавіка 2023). Праверана 4 красавіка 2023.
7. ↑  *Stuber*. Malaga's famous flamingo lagoon dries up (англ.). *Sur in English* (28 красавіка 2023). Праверана 26 мая 2023.
8. ↑  Devon and Cornwall still in drought - water firm (англ.)  **(нявызн.)**?. *BBC News* (3 красавіка 2023). Праверана 4 красавіка 2023.