recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Амельчанка.
**Георгій Іванавіч Амельчанка** (1864 — ?) — беларускі і ўкраінскі медык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1864 годзе. З 1911 і прынамсі да 1912 года працаваў памочнікам урачэбнага інспектара ў міскім губернскім урачэбным аддзяленні.

У 1919 годзе выконваў абавязкі Лубенскага  (руск.) (бел. павятовага ўрача і пражываў у Лубнах. На гэтай пасадзе ў кастрычніку 1919 года прыняў удзел у расследаванні масавага забойства сямнадцаці святароў  (укр.) (бел. у Мгарскім манастыры  (руск.) (бел..

Зноскі
------

1. ↑  Памятная книжка Минской губернии на 1912 год (високосный). С. 55  (руск.)
2. 1 2  Василь Ульяновський. Трагедія в Лубенському Мгарському монастирі 1919 року Архівавана 7 лістапада 2017.  (руск.)
3. ↑  Реабілітовані історією. Полтавська область. Книга перша. Стор 54.
**Камертон** (ням.: Kammerton) — прылада для настройкі музычных інструментаў.

Прынцып працы камертона можа быць розным. Ёсць механічныя і электронныя камертоны.

Камертон дазваляе атрымаць гук вызначанай частаты (у камертонах для настройкі гітар звычайна выкарыстоўваецца нота Ля першай актавы — 440 Гц паводле ISO 16 (паводле амерыканскага стандарту — 444 Гц) — 1-я струна на 5-м ладзе) і наладзіць музычны інструмент шляхам параўнання гуку на слых, гэта значыць дабіцца таго, каб гукі гучалі ў унісон.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Камертон
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Герасімовіч.

**Георгій Ігнатавіч Герасімовіч** (нар. 18 студзеня 1930, в. Новы Двор, Мінскі раён, Мінская вобласць) — беларускі акушэр-гінеколаг, хірург. Доктар медыцынскіх навук (1975), прафесар (1978). Акадэмік Беларускай акадэміі медыцынскіх навук (1996).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі дзяржаўны медыцынскі інстытут (1956; аспірантура, 1963).

Працаваў у Нова-Быхаўскай сельскай участковай бальніцы, Быхаўскі раён Магілёўскай вобласці (1956—1959, галоўны ўрач); Беларускім дзяржаўным медыцынскім універсітэце (з 1963; прафесар кафедры акушэрства і гінекалогіі, у 1976—1997 — загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: хірургічныя метады лячэння і кансерватыўнае лячэнне гінекалагічных хворых; ускладненні цяжарнасці і родаў; прафілактыка тромбаэмбалічных ускладненняў у акушэрстве і гінекалогіі; генітальны эндаметрыёз; перарыванне цяжарнасці; развіццё дзіцячай і падлеткавай гінекалогіі; прафілактыка гнойна-септычных захворванняў у пасляродавым перыядзе. 6 аўтарскіх пасведчанняў, 24 рацыяналізатарскія прапановы.

Узнагароды
----------

Званне «Заслужаны дзеяч навукі БССР» (1990), ганаровыя граматы Міністэрства аховы здароўя СССР (1981), Міністэрства аховы здароўя Рэспублікі Беларусь (2000) і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Возможности консервативного лечения больных фибромиомой матки : автореферат диссертации … доктора медицинских наук : 14.00.01 / Герасимович Георгий Игнатьевич. — Минск, 1974.
* Герасимович Георгий Игнатьевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 5.
* Герасімовіч Георгій Ігнатавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — С. 170—171. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
* Доктор медицинских наук, профессор, академик Белорусской академии медицинских наук, заслуженный деятель науки Республики Беларусь Георгий Игнатьевич Герасимович : к 80-летию со дня рождения : биобиблиографический указатель. — Минск, 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Google Scholar · Scopus |
**Камерцыйныя культы**, секты, якія паводле метадаў дзейнасці і ўнутранай структуры аналагічныя таталітарным сектам, але не маюць або амаль не маюць рэлігійнага кірунку дзейнасці, напрыклад, Гербалайф, саентолагі (спрэчна), AMWAY.

Адметнасці камерцыйных культаў: распаўсюджванне прадукцыі адбываецца падобна да распаўсюджвання наркотыкаў, існуе пірамідальная структура з жорсткай градацыяй паводле ўзроўняў пасвячэння, культ і прапаганда выдатных якасцей заснавальніка (гуру), вялікае значэнне надаецца вярбоўцы новых членаў (часам — на шкоду прыбытку), няіснасць юрыдычнай адказнасці арганізацыі за сваіх членаў або за наступствы выкарыстання тавару, няіснасць і адмаўленне неабходнасці прафесійнага кантроля за наступствамі выкарыстання тавару, вышэйшае звяно організацыі не мае профільнай адукацыі.

Зноскі
------

1. ↑  Класіфікацыя А. Л. Дворкіна.

Літаратура
----------

* Дворкин А. Л. Сектоведение. Тоталитарные секты. Опыт систематического исследования. — Н.Новгород: Христианская библиотека, 2007. — 814 с.
Асноўныя баявы танк М1 «Абрамс». ЗША
**Та́нкавыя войскі** (сілы) — род войскаў сухапутных сіл (войскаў) узброеных сіл шматлікіх дзяржаў, асноўным узбраеннем якога з'яўляецца танк.

Танкавыя войскі валодаюць вялікай агнявой моцай і ўдарнай сілай, высокай рухомасцю і бранявой абаронай. Маюць на шзбраенні розныя танкі, самаходныя артылерыйскія ўстаноўкі, бронетранспарцёры, баявыя машыны пяхоты і іншую бронетэхніку. 

Апроч уласна танкавых падраздзяленняў, часцей і злучэнняў, у склад танкавых войскаў могуць уваходзіць органы ваеннага кіравання, навучальныя ўстановы, арганізацыі і матарызаваныя стралковыя (механізаваныя), ракетныя, артылерыйскія, зенітныя падраздзяленні (часці, злучэнні), а таксама інжынерныя, сувязі, аўтамабільныя і іншыя падраздзяленні (часці) спецыяльных войскаў.

Дзейнічаючы масіравана на галоўных кірунках, яны здольныя самастойна і ва ўзаемадзеянні з іншымі родамі войскаў перамагацьабарону праціўніка, весці высока манеўраныя баявыя дзеянні, прасоўвацца на вялікую глыбіню, знішчаць рэзервы праціўніка, захопліваць і ўтрымліваць найважнейшыя межы і забяспечваць імклівае дасягненне мэт бою і аперацыі. Браня танкаў робіць іх адносна ўстойлівымі да ўздзеяння агню артылерыі і паражаючых фактараў ядзернай зброі.

Гісторыя
--------

Танк Mark I «Самец» (1916 г.)
Узніклі перад, і атрымалі вопыт баявога ўжывання ў гады Першайй сусветныя войны, у шэрагу ўзброеных сіл дзяржаў былі прадстаўлены галоўным чынам падраздзяленнямі і часцямі. Першае падраздзяленне ўзброенае баявымі браніраванымі машынамі з якога пачынаецца гісторыя новага роду войскаў (механізаваных, бранявых, танкавых і т.п.) было створана ў Расіі 19 жніўня 1914а год.

Афіцыйнай жа датай нараджэння танкаў прынята лічыць 15 верасня 1916 года — у гэты дзень упершыню падчас Першай сусветнай вайны 1914—1918 гг. англічане выкарысталі ў баі «Сухапутныя браняносцы» — танкі (32 машыны Mark I) у бітве ў раёне ракі Сома.

Першым стваральнікам танка ў класічным яго выглядзе, які і дайшоў да нашых дзён, быў Луі Рэно, які стварыў самы масавы танк Першай сусветнай вайны Renault FT-17 у снежні 1916 года.

Новы від тэхнікі быў добра прыняты ў арміях, якія ўдзельнічалі ў вайне, і спарадзіў масу паслядоўнікаў.

Зноскі
------

1. ↑  Вялікая савецкая энцыклапедыя

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Танкавыя войскі
* Танкавы фронт. Сайт пра бранетанкавыя войскі Другой сусветнай вайны.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 121317263 · GND: 4044508-2 · LCCN: sh2001009090 |
**Георгіеўскі трактат** — дагавор паміж Расійскай імперыяй і Картлі-Кахецінскім царствам, заключаны 4 жніўня 1783 года ў Георгіеўску. Паводле Георгіеўскага трактату грузінскі цар Іраклій II прызнаваў пратэктарат Расійскай імперыі і адмаўляўся ад самастойнай знешняй палітыкі. Кацярына II гарантавала Грузіі поўную аўтаномію, непарушнасць яе тэрыторыі і абарону на выпадак вайны; прывілеяваныя саслоўі Грузіі прыраўноўваліся да адпаведных расійскіх. Георгіеўскі трактат аслабіў пазіцыі Ірана і Турцыі ў Закаўказзі і падрыхтаваў далучэнне Грузіі да Расійскай імперыі ў 1801 годзе.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
Камзол з рукавамі, Францыя, каля 1715 г.
**Камзол** (фр. *camisole* — кофта) — мужчынскае адзенне (воінскае або прыдворнае), пашытае ў талію, даўжынёй да каленяў, часам без рукавоў, са стаячым або адкладным каўняром, апраналі пад жустакор  (руск.) (бел.. З’явіўся ў Францыі ў 1-й палове XVII стагоддзя; ў XVIII стагоддзі атрымаў распаўсюджванне ў іншых краінах Заходняй Еўропы, а таксама ў Расійскай імперыі (з увядзеннем заходнееўрапейскага касцюма сярод дваран  (руск.) (бел.). Камзол рабіўся з сукна, шоўку, аксаміту, упрыгожваўся вышыўкай, галунамі, гузікамі. У XVII стагоддзі насілі пад камзол даспехі, пазней сталі насіць ужо без іх, пакінуўшы толькі жалезны каўнер, які пераходзіў у нагруднік  (руск.) (бел..

Камзол без рукавоў, Францыя, каля 1750 г.
Камзолам у нацыянальным касцюме башкіраў, татар (татар.: камзул), казахаў (каз.: қамзол) называецца жаночае адзенне без рукавоў, складовая частка нацыянальнага касцюма. Камзол шыюць з аднатоннай, часам каляровай шчыльнай тканіны (аксаміту, шоўку, атласу і г д.), падол і бакавіны арнаментуюць аплікацыяй, вышыўкай. Зашпільваецца спераду на таліі, часам падпяразваецца рамянём. Колеру і спосабу арнаментацыі надаецца пэўнае значэнне. Вылучаюць камзол незамужніх дзяўчат, нявестак, шматдзетных маці і г. д.). У кіргізаў камзолам (кірг.: кемсел) называлася мужчынская і жаночая безрукаўная вопратка, кроенная ў талію.

Камзол з’яўляўся таксама прадметам ваеннай формы, якая насілася пад жустакор  (руск.) (бел. (у рускай мове звычайна называецца кафтан); у Расіі ўведзены пры Пятры I, выкарыстоўваўся ў гэтай якасці да канца XVIII стагоддзя.

Зноскі
------

1. ↑  Лазука, Барыс Андрэевіч. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.
2. ↑  Камзол **(нявызн.)**.  www.brocgaus.ru. Архівавана з першакрыніцы 19 красавіка 2016. Праверана 22 кастрычніка 2019.
3. ↑  Камзол // Казахстан. Национальная энциклопедия (руск.). — Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2005. — Т. III. — ISBN 9965-9746-4-0.

Літаратура
----------

* Андреева Р. П. Камзол // Энциклопедия моды. — СПб.: Издательство «Литера», 1997. — С. 186. — ISBN 5-86617-030-2.
* Беловинский Л. В. Камзол // Иллюстрированный энциклопедический историко-бытовой словарь русского народа. XVIII — начало XIX в. / под ред. Н. Ерёминой. — М.: Эксмо, 2007. — С. 260—261. — 784 с. — 5000 экз. — ISBN 978-5-699-24458-4.
* Буровик К. А. Камзол // Красная книга вещей: Словарь. — М.: Экономика, 1996. — С. 25—26. — 215 с. — ISBN 5-282-01639-7.
* Буровик К. А. Камзол // Популярная энциклопедия вещей. Исторический магазин. — М.: Дрофа-Плюс, 2004. — С. 22. — 192 с. — 5000 экз. — ISBN 5-9555-0279-3.
* Глинкина Л. А. Камзол // Иллюстрированный словарь забытых и трудных слов русского языка: ок. 7000 единиц: более 500 ил. / Л. А. Глинкина; худож. М. М. Салтыков. — М.: Мир энциклопедий Аванта+, 2008. — С. 72. — 432 с. — ISBN 978-5-98986-208-5.
**Хоўма** (саманазва: *Houma*, літаральна «чырвоныя») — індзейскі народ на поўдні ЗША. Агульная колькасць (2010 г.) — 10 837 чалавек.

Хоўма — блізкія сваякі народаў чыкаса і чакта. Упершыню яны ўзгаданы французскімі вандроўнікамі ў 1682 г. як племя, што насяляла землі ўздоўж Рэд-Рывер. Яго назва з’яўляецца скарачэннем ад наймення татэма — чырвонага рака. Мяркуецца, што назва Рэд-Рывер («Чырвоная рака») паходзіць менавіта ад назвы хоўма.

У канцы XVII ст. агульная колькасць хоўма не перавышала 1800 чалавек. Асноўная вёска месцілася на схіле пагорка каля ракі. Яна складалася са 140 гліняных хацін, што апаясвалі 2 ланцугамі цэнтральную частку з храмамі і свяшчэнным вогнішчам. Храмы былі пабудаваны на штучных насыпных платформах. Мужчыны апраналі насцегнавыя повязі і плашчы з птушынага пер’я, жанчыны былі аголеныя вышэй пояса. У хоўма існаваў звычай дэфармаваць лоб немаўлятаў. Вакол вёскі распасціраліся палеткі, дзе хоўма вырошчвалі кукурузу, сланечнік, фасолю, гарбузы і дыні.

У 1706 г. хоўма пацярпелі ад нечаканага нападу туніка і былі вымушаны перасяліцца бліжэй да Новага Арлеана. З-за эпідэмій, прынесеных белымі перасяленцамі, і ўдзелу ў войнах на баку французаў іх насельніцтва стала скарачалася. У пачатку XIX ст. паселішчы хоўма апынуліся раскіданымі. У 1830-я гг. калі амерыканцы зафіксавалі апусценне найбольшых з іх, хоўма палічылі наогул вымерлымі. Тым не меней, частка народа, што насяляла землі на захад ад Новага Арлеана, выжыла. У XX ст. адбываўся рост насельніцтва. Нягледзячы на блізкасць да буйнога горада, асноўным заняткам хоўма стала паляванне на футравых звяроў і алігатараў.

У 1972 г. аб’яднанне хоўма было прызнана з боку штата Луізіяна. У 1979 г. была створана арганізацыя Аб’яднаная Нацыя Хоўма, якая прадстаўляе гэты народ у перагаворах з Федэральным Урадам ЗША.

Спасылкі
--------

* Аб’яднаная Нацыя Хоўма
* Гісторыя
* Мова
**Танкапрад хмелевы** (*Hepialus humuli*) — від матылькоў з сямейства Танкапрады.

Апісанне
--------

Даўжыня пярэдняга крыла — 2 і нават 3,5 см. Самкі прыкметна буйней самцоў. Акрамя таго, асобіны розных палоў адрозніваюцца і па афарбоўцы — самцы бліскучыя, серабрыста-белыя, а самкі жоўтыя з аранжавым малюнкам (пярэднія крылы) і карычневыя (заднія). Як звычайна, брушка самак больш цяжкае. Вусікі і ў самак, і ў самцоў кароткія. І самцы, і самкі пакрытыя жаўтлявымі валасінкамі, ніз крылаў у абодвух палоў чорна-шэры. Верх адрозніваецца: самцы снежна-белыя, самкі жоўтыя з чырвонымі разводамі. Заднія крылы самак шэрыя. Размах крылаў ад 42 да 68 мм.

Арэал
-----

Арэал віду — умераная Еўропа да Лапландыі на поўначы і Заходняй Сібіры на ўсходзе. Сустракаецца на вышыні да 2000 метраў над узроўнем мора.

Спосаб жыцця
------------

Імага сустракаюцца з канца мая да сярэдзіны жніўня. Аддае перавагу лётаць у прыцемках па вільготных нізінах. З надыходам змяркання спачатку вылятаюць самцы, але лётаюць нядоўга, хутка асядаюць тут і там і пачынаюць вылучаць водары, прыводзячы ў узбуджаны стан самак, якія вылятаюць крыху пазней. Далей адбываецца спарванне.

Вусені жывуць з жніўня па красавік (паўтара года). Кармавыя расліны вусеняў: хмель (Хмель звычайны), шчаўе, розныя збожжавыя і травы. Пасля з'яўлення на свет і нядоўгага кармлення, гусеніцы зімуюць, затым кормяцца ўсё лета, сталеючы да наступнай восені, зімуюць другі раз, а акукляюцца толькі пасля гэтага на зямлі ў трубкападобным гняздзечку. Вусень жаўтлявы, з чорнымі кропкамі і бурай галавой. Даўжыня цела складае 40 мм. Жыве ў глебе.

Белыя, авальныя яйкі матылёк папросту раскідвае на зямлю падчас палёту. Усяго колькасць яек складае ад 200 да 1600, у сярэднім каля 600 яек. Пасля адкладкі колер яек змяняецца на бліскуча чорны. Вусені з'яўляюцца ў прыродзе праз 16-33 дня, у сярэднім праз 15-20 дзён.

Зноскі
------

1. ↑  David J. Carter: Pest Lepidoptera of Europe with special references to the British Isles.

Літаратура
----------

* Chinery, Michael: Collins Guide to the Insects of Britain and Western Europe, 1986 (Reprinted 1991)
* Skinner, Bernard: Colour Identification Guide to Moths of the British Isles, 1984

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780269018 |
**Усцюжскі летапі́сны звод**, агульнарускі.

Створаны ў першай чвэрці XVI стагоддзя ў горадзе Усцюг (цяпер Вялікі Усцюг). Паведамляе пра падзеі 852 — канца XVI стагоддзя. У аснове ляжыць гэтак званы агульнарускі летапісны звод 1494 года, мясцовыя летапісы і іншыя крыніцы. Каштоўная крыніца па гісторыі войнаў ВКЛ з Маскоўскай дзяржавай пачатку XVI стагоддзя. Змяшчае найбольш падрабязныя з усіх летапісных крыніц звесткі пра трэці Смаленскі паход 1514 года, Аршанскую бітву 1514 года і іншыя, магчыма, запісаныя са словаў усцюжаніна — непасрэднага ўдзельніка гэтых падзей ці ваеннапалоннага з ВКЛ.

Літаратура
----------

* Алесь Белы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т.. — Мн. : БелЭн
* Устюжский летописный свод (Архангелогородский летописец). Подг. к печ. и ред К. Н. Сербиной. М. — Л. 1950.
* Сербина К. Н. Устюжский летописный свод // Исторические записки. Кн. 20, 1946.

Спасылкі
--------

* Арыгінальны артыкул(недаступная спасылка)
**«Оршанский вестник»** — штодзённая грамадска-палітычная газета ліберальнага кірунку. Выдавалася з лютага 1915 па красавік 1918 года ў Оршы на рускай мове.

Газета асвятляла ўнутранае і міжнароднае становішча краіны, падзеі на франтах 1-й сусветнай вайны. Прыхільна сустрэла Лютаўскую рэвалюцыю 1917 г. агітавала за падтрымку Часовага ўрада, скліканне Устаноўчага сходу і вайну да пераможнага канца. Выступіла супраць Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 г. Інфармавала пра беларускі нацыянальны рух, выступленне ў Оршы Першага таварыства беларускай драмы і камедыі (паведамленні «Сярод беларусаў», «Беларускія спектаклі» і інш.). Друкавала лірычныя і прыродаапісальныя вершы, апавяданні і нарысы мясцовых аўтараў.

Выйшла 1040 нумароў.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ідэя (значэнні).
**Ідэ́я** (стар.-грэч.: ἰδέα — від, форма, правобраз) у шырокім сэнсе — уяўны правобраз якога-небудзь прадмета, з'явы, прынцыпу, які вылучае яго асноўныя, галоўныя і істотныя рысы. У шэрагу філасофскіх канцэпцый — розумаспасціжны і вечны правобраз рэальнасці.

У навуцы і мастацтве ідэяй завецца галоўная думка твору ці агульны прынцып тэорыі ці вынаходства, наогул задума ці найбольш істотная частка задумы. У гэтым жа сэнсе тэрмін ідэя тлумачыцца ў сферы рэгулявання аўтарскага права.

Гл. таксама
-----------

* Веды
* Ідэалогія
* Інтраспекцыя
* Канцэпт
* Меркаванне
* Думка
* Неаплатанізм
* Вобраз
* Платанізм
* Розум
* Рэфлексія
* Семантыка
* Эйдас
* Экстраспекцыя

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11936592s · LCCN: sh85064120 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шаранговіч.
**Канстанцін Пятровіч Шаранговіч** (нар. 4 студзеня 1956, в. Качаны, Мядзельскі раён Мінскай вобл. — 29 жніўня 2014), Мінск — беларускі мастак–графік, педагог.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Брат В. П. Шаранговіча. Вучыўся ў Рэспубліканскай школе-інтэрнаце па музыцы і выяўленчым мастацтве (1964–1969). У 1980 годзе скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут па спецыяльнасці «мастак–графік». Вучыўся ў І. Грыгаровіча, П. Любамудрава, В. Шаранговіча. 3 1985 года выкладаў у Беларускай акадэміі мастацтваў (з 2000 па 2011 загадчык кафедры малюнка, жывапісу і скульптуры), дацэнт (1997).

Адзін з заснавальнікаў і кіраўнік салона-галерэі «ГАЛ-творчасць» (з 1989).

Член Беларускага саюза мастакоў з 1988 года.

Творчасць
---------

Працаваў у галіне кніжнай і станковай графіцы, жывапісу. Аформіў «Казкі беларускіх пісьменнікаў» (1983), «Азербайджанскія народныя казкі» (1992), кнігі «Слон купіў веласіпед» І. Бурсава (1984), «Казкі. Нарысы. Літаратурныя партрэты» К. Паустоўскага, «Дзецям» В. Віткі (кн. 1—2), «Вайна з саламандрамі; Апавяданні» К. Чапека, «Мсціжы» І. Пташнікава (усе 1986), «Балады вайны і міру» А. Лойкі (1988), «У гадзіну Стральца» К. Тарасава (1989), «Люблю, спадзяюся, жыву» Г. Пашкова, «Аватара» В. Суханава (абедзве 1990), «Злая зорка» І. Шамякіна (1993), «ТВТ» Я. Маўра (1997). Аўтар графічнай серыі паводле рамана «Подых навальніцы» І. Мележа. (1980), жывапісных кампазіцый «Гара Чантурыя» (1989), «Рыжы лес» (1990), «Блакітная мячэць» (1992), «Вячэрні матыў» (1995), «Нёман» (2001), «Старая яблыня» (2002) і інш. Творы вылучаюцца вобразнасцю сюжэта, эмацыянальнасцю, лаканічнасцю выразных сродкаў.

Удзельнік мастацкіх выставак (з 1976) года.

У кастрычніку 2021 года творы К. Шаранговіча дэманстраваліся ў Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Выстава "Кастусь Шаранговіч. Наўспамін. Да 65-годдзя з дня нараджэння" **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Национальный художественный музей Республики Беларусь. Архівавана з першакрыніцы 12 студзеня 2022.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — С. 377. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
* Беларускі саюз мастакоў: Энцыклапедычны даведнік / аўтар-складальнік Б. А. Крэпак і інш.. — Мн .: ВТАА «Кавалер Паблішерс», 1998. — С. 609. — 664 с. — 3 000 экз. — ISBN 985-6427-09-6.

Спасылкі
--------

* Прыклады кніжнай графікі К. Шаранговіча
* Шаранговіч Канстанцін Пятровіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 134419 |
**Бычок-кругляк** (*Neogobius melanostomus*) — рыба сямейства бычковых.

Апісанне
--------

Цела валькаватай формы, сціснутае з бакоў, з высокім хваставым сцяблом і крутым ілбом. Дасягае максімальнай даўжыні 25 см і масы да 180 г, але звычайныя памеры ва ўловах 6-10 см. Жыве да 5 гадоў.

Колер цела буравата-шэры, з 5 вялікімі цёмна-бурымі плямамі па баках. Галава цямнейшая за тулава, плаўнікі цёмна-шэрыя. Падчас нерасту цела самцоў становіцца чорным, няпарныя плаўнікі таксама становяцца чорнымі, з белай аблямоўкай па краях. Брушная прысоска і анальны плаўнік цёмна-шэрыя.

Цыклоідная луска пакрывае цела. Плавальны пузыр адсутнічае.

Пашырэнне
---------

Пашырэнне: басейны Мармуровага, Чорнага, Азоўскага і Каспійскага мораў, інтрадукаваны ў Аральскае мора, па некаторых дадзеных пракраўся ў басейн Балтыйскага мора, выпадкова завезены ў Амерыку, дзе стаў шматлікім у некаторых прэснаводных вадаёмах штата Ілінойс. У апошнія гады бычок-кругляк асвоіў сярэдняе і верхняе цячэнне рэк Дон, Днепр, Прут, Дунай і іх буйныя прытокі.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Донны від, аддае перавагу прыбярэжным ўчасткам мораў з глыбінямі 3-5 м, але жыве таксама ў рэках, вадасховішчах і азёрах. Адрозніваецца незвычайна шырокім дыяпазонам адаптацыйных магчымасцяў. У морах сустракаецца на глыбінях да 10-15 м і нават да 70 м у перыяд зімовых міграцый. Жыве ў дыяпазоне тэмператур ад -1 да +30 °С. Устойлівы да дэфіцыту кіслароду, валодае развітай здольнасцю да скурнага дыхання. Аддае перавагу цвёрдым камяністым грунтам, але сустракаецца і на ракушачна-пясчаным і нават глейкім грунце, а ў Сярэднім Каспіі — сярод доннай расліннасці.

Спектр сілкавання вельмі шырокі, але асноўнай ежай служаць малюскі. Другараднымі аб'ектамі з'яўляюцца ракападобныя (пераважна крабы), чарвякі і рыба.

Палавая спеласць настае на другім годзе жыцця пры даўжыні 4-6 см. Нерастуе пры дыяпазоне тэмператур 10-30 °С. Адкладвае 5-6 порцый ікры за сезон з перапынкам у 17-20 дзён. Звычайная велічыня пладавітасці каля 1400 ікрынак у адной порцыі. Нераставанне ў моры адбываецца ў прыбярэжнай зоне на глыбіні да 3 м, часам да 7-8 м. Ікра адкладаецца на ніжнюю паверхню камянёў, а пры іх адсутнасці — на любыя прадметы на дне. Самец ахоўвае кладку і аэруе рухам грудных плаўнікоў.

Ікра буйная (4 х 2 мм), мае вялікі запас пажыўных рэчываў. Маляўкі да 10 мм даўжынёй сілкуюцца буйнымі формамі зоапланктону, пры даўжыні 15-30 мм пачынаюць спажываць малюскаў, якія ўжо складаюць аснову рацыёну.

Промысел
--------

З'яўляецца аб'ектам промыслу ў Азоўскім моры.
**Аль-Ідрысі** (**Абу Абдалах Мухамед ібн Мухамед ібн Абдалах аш-Шэрыф ал-Ідрыс**; 1099 або 1100 — 1161 або 1165) — славуты арабскі географ.

Карта свету Аль-Ідрысі
Паходзіў з арыстакратычнага роду, атрымаў дасканалую адукацыю ў Кардоўскім універсітэце. З 1139 года працаваў у Палерма пры двары нарманскага караля Сіцыліі Ражэра II. Да 1154 года (шаувал 548 год хіджры) скончыў вялікую каляровую карту свету (*Charta Rogeriana* ці *Tabula Rogeriana*) на 70 аркушах з суправаджальным тэкстам да яе на арабскай мове пад назвай *Kitab nuzhat al-mustak fi htirak al-afak* («Кніга — забаўлянне для стомленага ў вандраваннях па абласцях свету»), вядомым пад назвай «Кніга Ражэра». Згодна з арабскай традыцыяй, *Charta Rogeriana* арыентаваная на поўдзень, а не на поўнач, як сучасныя карты.

Тэрыторыя сучаснай Беларусі прадстаўленая ў асноўным на аркушы 65 (5 секцыя VII клімату паводле класіфікацыі Ідрысі) Паказаныя горад Мінск («Муніска») — першая выява горада на карце, «возера Тэрмі» — верагодна, Прыпяцкія балоты. Дняпро («Днабрус») пададзены ад вытокаў Бярэзіны («Бельцес»). Ёсць падставы атаясаміць горад «Бармунію» (аркуш 55) з Брэстам. Яшчэ шэраг аб'ектаў можна лакалізаваць у Беларусі гіпатэтычна, напрыклад, горад «Барманза» ля сутокаў Дняпра і Бярэзіны. Услед за іншымі мусульманскімі аўтарамі Ідрысі згадваў «тры віды русаў», у тым ліку Артанію, але другаснасць інфармацыі Ідрысі не дазваляе звязаць апошнюю з якім-небудзь пэўным рэгіёнам.

Праца Ідрысі з'явілася вяршыняй класічнай арабскай картаграфіі і далёка пераўзыходзіла паўнатой і дакладнасцю любыя вядомыя карты свету XII—XIII стагоддзяў.

Зноскі
------

1. ↑  Muḥammad ibn Muḥammad al-Šarīf Idrīsī // Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes — 1999. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4903493'></a>
2. ↑  Czech National Authority Database Праверана 29 студзеня 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
3. 1 2

Літаратура
----------

* *Белы А.* Аль-Ідрысі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т.. — Мн. : БелЭн
* *Белы А.* Беларусь на арабскай карце XIII стагоддзя // Падарожнік № 7, 1996.
* *Белы А.* Тэрыторыя сучаснай Беларусі на карце Аль-Ідрысі (1154 г.) (пашыраная рэдакцыя артыкула) // Беларускі гістарычны агляд. Т. 5, сш. 2 (9). 1998. С. 396—409.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Іспанскі біяграфічны · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis · Настольны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90221514 · BNC: a11534357 · BNE: XX1094918 · BNF: 121554181 · CiNii: DA17955201 · EGAXA: vtls001008135 · GND: 119093529 · ICCU: CFIV030104 · ISNI: 0000 0004 5597 5892 · LCCN: n82146476 · LNB: 000127485 · NKC: js20191027953 · NLA: 36507741 · NTA: 074578928 · NUKAT: n2010042132 · PTBNP: 101048, 923979 · LIBRIS: 32955 · SUDOC: 030061989 · VIAF: 210905324 |

 |
**Леан Зянковіч** (польск.: Leon Zienkowicz; 11 красавіка 1808, маёнтак Ляхі каля Пружан, цяпер вёска Пружанскага раёна — 12 снежня 1870) — паэт, публіцыст, мемуарыст.

Нарадзіўся ў сям’і дробнага шляхціца. Вучыўся ў Свіслацкай гімназіі, Варшаўскім універсітэце, быў сябрам тайных вучнёўскіх таварыстваў. Удзельнік паўстання 1830—1831 г. ад’ютант камандзіра ганаровай аховы кіраўніка паўстання, потым паручнік 9-га ўланскага палка, у яго складзе ўдзельнічаў у баявых дзеяннях супраць расійскай рэгулярнай арміі. Пасля паражэння Паўстання эмігрыраваў у Францыю, бо не хацеў прысягаць расійскаму імператару Мікалаю I.

У 1833 годзе Л. Зянковіч стаў адным з арганізатараў паўстанцкіх атрадаў з былых інсургентаў у эміграцыі, з мэтай аднаўленне ўзброенай барацьбы супраць Расіі за незалежнасць Рэчы Паспалітай. Аднак спроба такім чынам вярнуцца на радзіму не мела поспеху. Пасля гэтага Л. Зянковіч пасяліўся ў Кракаве (тымчасова ў Аўстрыі) і прыняў удзел у стварэнні тайнай арганізацыі «Саюз польскага народа».

У 1837 годзе Л. Зянковіч далучыўся да польскага эмігранцкага Дэмакратычнага таварыства ў Францыі, якое ўзначальваў адзін з былых кіраўнікоў паўстання Адам Ежы Чартарыйскі. Як прадстаўнік арганізацыі, Л. Зянковіч таемна наведваў радзіму, каб наладзіць сувязі з патрыятычнымі сіламі.

Падчас буржуазна-дэмакратычнай рэвалюцыі 1848—1849 гадоў у Аўстрыйскай імперыі Л. Зянковіч адправіўся ў Галіцыю, каб удзельнічаць у барацьбе, потым аказаўся ў Кракаве, дзе быў абраны кіраўніком Аддзела ўнутраных спраў і паліцыі ў мясцовым нацыянальным камітэце — органе рэвалюцыйнай улады ў горадзе. Пасля паражэння рэвалюцыі Л. Зянковіч, як «недабранадзейная асоба», не мог знаходзіцца ў Аўстрыі і выехаў у Англію. Потым сталым месцам жыхарства былі Францыя і Швейцарыя, дзе Л. Зянковіч актыўна займаўся грамадскай дзейнасцю.

У 1830-х у Кракаве Л. Зянковіч пачаў выдаваць «Усеагульны часопіс навук і рамёстваў» на польскай мове. У 1839—1844 гадах у Парыжы і Страсбургу рэдагаваў сатырычна-палітычны часопіс на польскай мове «Pszonka» («Пшонка»), які меў шырокі грамадскі рэзананс. Л. Зянковіч аўтар вершаваных твораў «Узнагарода за нявернасць», «Роздум», гісторыка-краязнаўчых і літаратурных прац — «Польскі народ, ці Дакладнае апісанне звычаяў, нораваў, адзення яго і г.д.» (1842, м.інш. змяшчае апісанне побыту палешукоў да якіх Л. Зянковіч прылічваў і сябе), «Палітычны агляд пісьменства польскай эміграцыі» (1847), «Палітычны агляд гісторыі Польскай дзяржавы» (1864—1865, у 4-х т.), «Палітычны агляд гісторыі польскай літаратуры» (1867, у 2-х т.).

Найбольшую вядомасць набыў мемуарны твор Л. Зянковіча — «Вечары ляха з Ляхаў, ці Гутаркі пры каміне старога польскага літаратара», дзе змешчаны ўспаміны пра бацькоў і дзяцінства, вучобу ў Свіслачы і Варшаве, разважанні пра выхаванне і адукацыю моладзі, пра долю прыгонных, у т.л. ідэі распрыгоньванне і пашырэнне адукацыі сярод простага народа.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мысліцелі і асветнікі Беларусі: Энцыклапедычны даведнік / Гал. рэд. Б. I. Сачанка. — Мн.: БелЭн, 1995.— 672 с. ISBN 985-11-0016-1
**Леа Броер** (ням.: Leo Breuer; 21 верасня 1893, Бон — 14 сакавіка 1975, Бон) — нямецкі мастак і скульптар, які працаваў у стылі Новая рэчыўнасць.

Біяграфія
---------

У 1912—1915 гадах вучыўся ў Школе прыкладнога мастацтва ў Кёльне; з пачаткам Першай сусветнай вайны — прызваны ў дзейнае войска і трапіў у палон. У 1919—1921 гадах аднавіў вучобу ў кёльнскай Школе прыкладнога мастацтва. У 1921—1922 гадах навучаўся ў Акадэміі выяўленчага мастацтва ў Каселі. У 1923—1926 гадах працаваў у сваіх мастацкіх атэлье ў Боне і Беелі. У 1927—1934 гадах жыў і працаваў у Дзюсельдорфе, Кобленцы і Берліне, удзельнік мастацкага руху Рэйнскі Сэцэсіён; у Берліне выкладае ў Вышэйшай школе Дыстэрвег, супрацоўнічае з газетай «Сячэнне» (*Querschnitt*).

У 1934 годзе пасля прыходу да ўлады нацыстаў эмігрыруе ў Нідэрланды, жыве ў Гаазе. У 1935 годзе пераехаў у Брусель, дзе працаваў рэстаўратарам. У 1940—1945 гадах знаходзіўся ў лагеры для інтэрніраваных асоб на поўдні Францыі. У 1945—1952 гадах жыў у Парыжы, удзельнічаў у салоне Новы рэалізм (*Realistes Nouvelles*).

У 1999 годзе камунальным упраўленнем Рэйнланда і бонскім Зямельным музеем заснавана прэмія Леа Броера, якая прысуджаецца раз у 2 гады за ўклад у развіццё сучаснага жывапісу.

Зноскі
------

1. 1 2  Leo Breuer<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Leo Breuer // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14970549f · GND: 118673971 · ISNI: 0000 0000 5311 2947 · LCCN: nr95016562 · NTA: 132504146 · NUKAT: n2010125890 · SUDOC: 172243920 · VIAF: 39650003 · ULAN: 500347078 |

 |
**Аль-Сара́фія**  (араб. جسر الصرافية‎‎) — аўтамабільны мост праз раку Тыгр, галоўны ў сталіцы Ірака — Багдадзе.

Гісторыя
--------

Мост быў пабудаваны ў 1940-х ці 1950-х гадах і аб'ядноўвае два паўночных раёна Багдада: Вазірыя і Ютафія.

У 1991 годзе ў выніку амерыканскіх бамбардзіровак мост быў пашкоджаны, 12 красавіка 2007 года ён абваліўся. Інфармацыйнае агенцтва Associated Press са спасылкай на паліцыю і сведкаў з ліку мясцовых жыхароў паведаміла, што прычынай абрушэння стаў выбух грузавіка, начыненага выбухоўкай, кіраванага смяротнікам. У распаўсюджанай тады ж афіцыйнай зводцы паведамлялася аб 10 загінуўшых і 26 параненых у выніку катастрофы. Паліцыяй была аказана дапамога прынамсі 20 кіроўцам і пасажырам, чые машыны апынуліся выкінутыя ў ваду ў выніку абрушвання моста.

Рэканструкцыя моста заняла год і два месяцы, і 27 мая 2008 а прэм'ер-міністр Ірака Нуры аль-Малікі адкрыў яго.

Галерэя
-------

* Вид моста пасля абвальвання ў красавіку 2007 г.
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Suicide truck bomb collapses Baghdad bridge **(нявызн.)**.  Associated Press (12 красавіка 2007). Праверана 03.10.2010.
**Іератызм** (ад грэч. hieratikos — культавы, святы) — тэндэнцыя ў выяўленчым мастацтве старажытнага свету і сярэдневякоўя. Яму ўласцівая ўрачыстая застыласць і адцягненасць кампазіцыі і трактоўкі чалавечых фігур і твараў. Быў абумоўлены рэлігійна-кананічнымі патрабаваннямі.

Апісанне
--------

Статуя царэвіча Рахатэпа  (руск.) (бел. і яго жонкі Нафрэт  (англ.) (бел.
Іаан Лесвічнік  (руск.) (бел. Георгій і Уласій  (руск.) (бел.. Наўгародская икона  (руск.) (бел. XIII стагоддзя.
Мэтай іератызму было паказаць важнасць асоб, якія адлюстроўваліся, а таксама веліч  урачыстых рэлігійных абрадаў. У іератычных творах персанажы паказаны застылымі ў поўнай узнёслай нерухомасці, твары павернутыя выключна анфас, а позіркі фіксаваны.

Зноскі
------

1. ↑  Иератизм  (руск.)

Літаратура
----------

* *Encyklopedia Popularna PWN*. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982. ISBN 83-01-01750-3.
**Ле-Шабанэ** (фр.: Le Chabanais) — адзін з самых раскошных і вядомых бардэляў Парыжа, вёў дзейнасць з 1878 па 1946 (з 1946 года бардэлі ў Францыі былі забароненыя заканадаўча). Размяшчаўся ў самым цэнтры Парыжа побач з Луўрам па адрасе *12 rue Chabanais*.

Карыкатура на караля Вялікабрытаніі Эдуарда VII, у кампаніі з прастытуткамі Ле-Шабанэ, надрукаваная ў газеце L'indiscret у 1903
Быў заснаваны ірландкай Мадам Келі, якая мела добрыя сувязі з членамі прэстыжнага Жакейскага клуба Парыжа. Акцыі ўстановы былі прададзеныя багатым ананімным інвестарам, агульная сума сродкаў, укладзеных у развіццё і запуск бардэля, склала парадку 1,7 мільёна франкаў. Кожная са спальняў была выканана ў пэўным стылі — японскім, маўрытанскім, індыйскім, кітайскім і іншых. Варта адзначыць, што праект і дызайн спальні ў японскім стылі выйграў прыз на Сусветнай выстаўцы 1900 года.

Унутраныя сцены бардэля былі ўпрыгожаны палотнамі Анры дэ Тулуз-Латрэка, які, з'яўляючыся частым кліентам ўстановы, спецыяльна для Ле-Шабанэ стварыў 16 вялікіх палотнаў. Частым наведвальнікам бардэля з'яўляўся Гі дэ Мапасан, які настолькі быў натхнёны абстаноўкай маўрытанскага пакоя бардэля, што стварыў яе поўную копію ў сваім прыморскім асабняку. Заўсёднікам ўстановы ў 1880-1890-х з'яўляўся «Берці», прынц Уэльскі, які пазней стаў каралём Вялікабрытаніі Эдуардам VII. Адзін з пакояў ўстановы быў замацаваны за ім індывідуальна, над ложкам вісеў імянны герб нашчадка брытанскага прастола.

Бывалі прэцэдэнты, калі французскі ўрад ўключаў наведванне Ле-Шабанэ ў праграмы візітаў замежных гасцей дзяржавы, як правіла, у афіцыйных дакументах наведванне бардэля адбівалася як «Візіт да прэзідэнта Сената».

У сярэдзіне 1920-х са з'яўленнем бардэля «Адзін Два Два» (фр.: le One Two Two) Ле-Шабанэ страціў тытул самага раскошнага бардэля Парыжа, аднак працягваў існаваць і карыстацца попытам. Падчас фашысцкай акупацыі Парыжа па рашэнні акупацыйных уладаў было захавана 20 бардэляў, у ліку якіх і Ле-Шабанэ. Сваё існаванне бардэль спыніў у 1946 пасля прыняцця закона аб закрыцці бардэляў і дамоў цярпімасці ў Францыі (прыняццю «закона Марты Рышэ» паспрыяў факт супрацоўніцтва бардэляў з нямецкімі акупацыйнымі ўладамі).

У цяперашні час у будынку бардэля размешчаны шматкватэрны жылы дом, у якім размяшчаецца невялікі музей, прысвечаны больш чым 50-гадовай гісторыі галоўнага бардэля Францыі. Ле-Шабанэ быў прысвечаны асобны артыкул ў 7-томнай энцыклапедыі *Petit Larousse* у 1906.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сабор Святога Іосіфа.

**Сабор Святога Іосіфа** (рум.: Catedrala Sfântul Iosif) — каталіцкі сабор у горадзе Бухарэст, Румынія. Кафедральны сабор Бухарэсцкія архідыяцэзіі, помнік архітэктуры.

Гісторыя
--------

Акно-ружа на фасадзе
Сабор пабудаваны ў 1873—1884 гадах па праекце венскага архітэктара Фрыдрыха Шміта. Храм выкананы ў неараманскім стылі з элементамі неаготыкі. Мае памеры 40 на 22 метра.

Галоўным ініцыятарам стварэння сабора быў біскуп Нікопала Ігнацыа Паолі. Сродкі на будаўніцтва збіраліся сярод каталікоў Румыніі, а таксама за мяжой, свой унёсак зрабілі шматлікія сябры і знаёмыя біскупа Паолі. На перыяд вайны за незалежнасць будаўніцтва храма перарывалася.

27 красавіка 1883 года Святы Прастол абвясціў пра стварэнне Бухарэсцкай архідыяцэзіі, пасля заканчэння будаўніцтвы храм Св. Іосіфа стаў яе кафедральным саборам, а Ігнацыа Паолі — першым архібіскупам Бухарэста. Будаўнічыя працы былі завершаны ў 1884 годзе, асвячэнне сабора адбылося 15 лютага 1885 года.

У 1999 годзе сабор з пастарскім візітам наведваў Папа Ян Павел II. Паводле даных на 2014 год колькасць вернікаў складае каля 1700 чалавек.

Архітэктура
-----------

У архітэктуры фасада вылучаецца вялікае неагатычнае акно-ружа над галоўным уваходам.

Галоўны алтар сабора выкананы ў Рыме з белага карарскага мармуру. Арыгінальныя вітражы загінулі падчас бамбардзіроўкі горада ў красавіку 1944 года і пасля вайны былі заменены іншымі.

Арган сабора — адзін з лепшых у Румыніі. Ён пабудаваны ў 1930 годзе ў Тымішаары і мае тры мануалы, 3375 труб, 54 асноўныя рэгістры і 36 дадатковых.

Сабор некалькі разоў цярпеў ад частых у Бухарэсце землетрасенняў і шмат разоў рэстаўраваўся, апошні раз у 1991 годзе.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Catedrala Sfantul Iosif
2. 1 2  Metropolitan Archdiocese of Bucuresti
3. ↑  Bucuresti — Catedrala Sf. Iosif Архівавана 17 кастрычніка 2014.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сабор Святога Іосіфа (Бухарэст)
* Catedrala Sfantul Iosif
* La 15 februarie, aniversarea consacrarii Catedralei «Sf. Iosif»
* Сабор на сайце gcatholic.org
Магіла М.Камельчыка пад Смаленскам
**Міхаі́л Сцяпа́навіч Каме́льчык** (нар. 8 чэрвеня 1921 года, вёска Бушмін, Талачынскі раён, Віцебская вобласць-27 кастрычніка 2006) — Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. Беларус. З 1944 года М.С. Камельчык, камандзір звяна гвардзейскага штурмавога авіяпалка, гвардыі старшы лейтэнант ажыццявіў 170 баявых вылетаў. Удзельнік Парада Перамогі. Герой Савецкага Саюза (15.05.1946).

Да 1958 года служыў у Савецкай Арміі, падпалкоўнік. У 1958 годзе ў званні падпалкоўніка Камельчык быў звольнены ў запас па стане здароўя. З таго ж года ён пражываў у Смаленску, працаваў настаўнікам у школе. У 1967 Камельчык скончыў Смаленскі педагагічны інстытут, пасля чаго працаваў у ім загадчыкам метадычнага кабінету кафедры марксізму-ленінізму. З 1970 Камельчык працаваў выкладчыкам гісторыі ў Смаленскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце. Браў удзел у грамадскім жыцці, быў членам Савецкага камітэта ветэранаў вайны і камітэта Фонду міру. Памёр 27 кастрычніка 2006 года, пахаваны на Брацкіх могілках Смаленска.

Званні і ўзнагароды
-------------------

Ганаровы грамадзянін г. Познань. Узнагароджаны ордэнам Леніна, двума ордэнамі Чырвонага Сцяга, двума ордэнамі Айчыннай вайны I ступені, ордэнам Чырвонай Зоркі, медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Камельчык, М. Ключ ад Берліна / М. Камельчык // Віцебскі рабочы. – 1990. – 8 мая.
* Салаўёў, М. Характар, народжаны мужнасцю / М. Салаўёў // Настаўніцкая газета. – 1977. – 29 кастр.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Басалыга.
**Міхаіл Самуілавіч Басалыга** (1 мая 1942, Слуцк, Беларусь) — беларускі савецкі графік. Брат Уладзіміра Басалыгі.

Біяграфія
---------

У 1970 скончыў Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут.

Працуе пераважна ў галіне кніжнай графікі. Вылучаюцца афармленнем: альбом «Гравюры Францыска Скарыны» (1972, саўм. З У. С. Басалыгам: дыплом імя Ф. Скарыны на рэспубліканскім конкурсе «Мастацтва кнігі» і дыплом III ступені на ўсесаюзным конкурсе 1972), кніга «Вершы пяці кніг» Г. Бураўкіна (1976), «Дзень добры, мама» (1977), «Ave Maria» М. Танка (1980, усё ў тэхніцы малюнка тушшу), «Напісанае застаецца» А. Петрашкевіча (1982, афорт).

У 2006 годзе стварыў ілюстрацыі для выдання трылогіі «На ростанях» Я. Коласа, таксама працаваў над ілюстрацыямі паэмы «Курган», верша «Хлопчык і лётчык» і іншых Я. Купалы.

Творы знаходзяцца ў Траццякоўскай галерэі (Масква), Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва, фондах БСМ, Літаратурных музеях Я. Купалы і Я. Коласа, Слуцкім краязнаўчым музеі, Магілёўскім абласным мастацкім музеі імя П. Масленікава.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём 100 гадоў БНР Рады Беларускай Народнай Рэспублікі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Басалыга Михаил Самуилович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 43. — 737 с.
2. ↑  Вокладка кнігі Архівавана 6 сакавіка 2016.
3. ↑  Ілюстрацыя М. С. Басалыгі(недаступная спасылка)
4. ↑  М. С. Басалыга. «Курган»
5. ↑  ВЫСТАВКА «ЯНКА КУПАЛА И ЯКУБ КОЛАС — БЕЛОРУССКИЕ ПЕСНЯРЫ»(недаступная спасылка)
6. ↑  Басалыга Міхаіл Самуілавіч Архівавана 21 ліпеня 2012.
7. ↑  М. С. Басалыга
8. ↑  Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100

Спасылкі
--------

* Басалыга Міхаіл Самуілавіч
* БАСАЛЫГА Михаил Самуилович  (руск.)
Від на Сабор Святога Лаўрэнція. Добра бачныя фасад і гатычная званіца XIII стагоддзя
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сабор Святога Лаўрэнція.
**Сабор Святога Лаўрэнція** (італ.: Cattedrale di San Lorenzo) — кафедральны сабор у Альбе, прысвечаны святому заступніку горада.

Сабор пачаўся будавацца з першай паловы XII стагоддзя з чырвонай цэглы, меркавана, на месцы руін будынка рымскай эпохі. Напачатку царква ўзводзілася ў раманскім стылі, але ў позніх элементах пераважае ламбардскі гатычны стыль. Дабудаваны сабор быў у 1486 годзе, але працы працягваліся і пасля. У 1512 годзе хор быў упрыгожаны драўлянай разьбой Бернардына Фасаці. У 1626 годзе будынак быў пашкоджаны землетрасеннем і быў адноўлены толькі да 1652 годзе. У XIX стагоддзі была праведзена рэканструкцыя сабора Святога Лаўрэнція.

У 2007 годзе пры рэстаўрацыйных працах у былой прасторы баптыстэрыя было выяўлена каля 100 пахаванняў XVI—XVIII стст. большасць з якіх — дзіцячыя.

Зноскі
------

1. ↑  dati.beniculturali.it — 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q52897564'></a>
2. 1 2  Città e Cattedrali<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107433034'></a>
3. ↑  I tesori del Duomo di Alba(недаступная спасылка)
4. ↑  Comune di Alba
5. ↑  Cattedrale di San lorenzo
6. ↑  Un antico fonte battesimale in San Lorenzo di Alba

Літаратура
----------

* Noemi Gabrielli, *Sculture di Antonio Carlone ad Alba*, in Edorado Arslan (a cura di), *Arte e artisti dei laghi lombardi*, I, Tipografia Editrice Antonio Noseda, Como 1959, 167—172, tavola XXXII, figure 74-75, 76-77.
* Silvia A. Colombo, Simonetta Coppa, *I Carloni di Scaria*, Fidia edizioni d’arte, Lugano 1997, 33.
* Massimo Bartoletti, Laura Damiani Cabrini, *I Carlone di Rovio*, Fidia edizioni d’arte, Lugano 1997, 67.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сабор Святога Лаўрэнція (Альба)
**Сабор Афрыканскай Богамаці** (фр.: Basilique Notre-Dame d'Afrique) — каталіцкі храм у горадзе Алжыр, сталіцы аднайменнай дзяржавы Алжыр. Размешчаны ў паўночнай частцы горада на 124-мятровай скале, якая ўзвышаецца над морам.

Царква адкрыта ў 1872 годзе пасля 14 гадоў будаўніцтва. Вонкавае аблічча будынка выкананы ў неавізантыйскім стылі, які тады быў у модзе сярод архітэктараў рэлігійных збудаванняў.

Сімвалічнае і рэлігійнае значэнне базілікі адлюстравана ў надпісе, які знаходзіцца ў алтарнай апсідзе: *«Notre Dame d’Afrique Priez Pour Nous Et Pour Les Musulmans»*, што ў перакладзе з французскай мовы азначае — *«Афрыканская Маці Божая, маліся за нас, і за мусульман*».

Галерэя
-------

* Статуя Шарлья-Марсьяля Альмана-Лавіжры, місіянера і кардыналаСтатуя Шарлья-Марсьяля Альмана-Лавіжры, місіянера і кардынала
* Інтэр'еры базілікіІнтэр'еры базілікі
* Інтэр'еры базілікіІнтэр'еры базілікі
* Базіліка на фоне заліваБазіліка на фоне заліва

Зноскі
------

1. 1 2  Notre Dame d’Afrique and Carmelite Convent, Algiers, Algeria **(нявызн.)**. *World Digital Library* (26 ліпеня 1899). Праверана 25 верасня 2013.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сабор Афрыканскай Божай Маці

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: no2008185558 · VIAF: 130577107 |
**Залато́е кальцо́ Расі́і** — сямейства турыстычных маршрутаў, якія праходзяць па старажытных рускіх гарадах, у якіх захаваліся ўнікальныя помнікі гісторыі і культуры Расіі, цэнтрах народных рамёстваў. Колькасць і склад гарадоў у пэўным маршруце можа быць розным. Гарады Залатога кальца належаць да шасці абласцей: Маскоўскай, Уладзімірскай, Іванаўскай, Кастрамской, Цвярской і Яраслаўскай.

У Залатое кальцо ўваходзяць восем асноўных гарадоў — Сергіеў Пасад, Пераслаўль-Залескі, Растоў Вялікі, Яраслаўль, Кастрама, Іванава, Суздаль і Уладзімір. Астатні спіс (Аляксандраў, Багалюбава, Гарахавец, Гусь-Хрустальны, Калязін, Кідзекша, Масква, Мурам, Палех, Плёс, Рыбінск, Тутаеў, Угліч, Юр’еў-Польскі і інш.) з'яўляецца дыскусійным.

Аўтар тэрміна — літаратар Юрый Бычкоў, які стварыў у 1967 годзе серыю аднайменных нарысаў для газеты «Савецкая Расія».

Літаратура
----------

* Залатое кальцо Расіі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. С. 510.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Залатое кальцо Расіі

| Залатое кальцо Расіі |
| --- |
| 
* Масква
* Сергіеў Пасад
* Аляксандраў
* Пераслаўль
* Растоў
* Яраслаўль
* Кастрама
* Іванава
* Суздаль
* Кідзекша
* Багалюбава
* Уладзімір

Дадатковыя пункты
Барысаглеб
Гарахавец
Гусь-Хрустальны
Калязін
Мурам
Нерахта
Палех
Плёс
Рыбінск
Тутаеў
Угліч
Улейма
Юр’еў-Польскі
 |
**Леабен** (ням.: Leoben) — горад у Аўстрыі.

Спадчына
--------

На галоўнай плошчы горада XIII стагоддзя знаходзіцца дом Хакла з чырвона-белым фасадам ў стылі барока. Гарадская прыхадская царква Святога Францішка Ксаверыя, пабудаваная ў 1660 годзе, мае інтэр’ер XVII стагоддзя і лічыцца адным з самых значных езуіцкіх касцёлаў у Аўстрыі. Таксама варта адзначыць лютэранскую кірху ў стылі сэцэсія, якая знаходзіцца ў верхнім канцы вуліцы Франца-Іосіфа.

Найстарэйшым жаночым кляштарам у Штырыі з’яўляецца абацтва Гес. Заснаванае ў 1020 годзе, яно кіравалася манашкамі-бенедыктынкамі, пакуль не было распушчана ў 1782 годзе. Характэрны склеп у раннім раманскім стылі. Побач з манастыром знаходзіцца бровар Гесэр, які ўключае ў сябе браварню-музей.

Бягучыя культурныя мерапрыемствы ўключаюць канцэрты класічнай музыкі, выступленні летняй філармоніі ў ліпені і выступленні мясцовых і запрошаных артыстаў у найстарэйшым аперацыйным тэатры Аўстрыі.

Адукацыя і навука
-----------------

* Леабенскі ўніверсітэт

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 16051299q · GND: 4035360-6 · LCCN: n84195711 · NKC: ge339294 · SUDOC: 161671527 · VIAF: 168036956 |

 |