Какандская афтаба  (руск.) (бел. ў Дзяржаўным музеі прыкладнога мастацтва Узбекістана  (руск.) (бел. ў Ташкенце
Какандская афтаба  (руск.) (бел. з чаканкай на паштовай марцы Узбекістана, 1992
**Узбекская чаканка** — старажытны від традыцыйнага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва па апрацоўцы металу, звычайна медзі і яе сплаваў: бронзы і латуні.

Гісторыя
--------

Першыя чаканныя вырабы, знойдзеныя на тэрыторыі сучаснага Узбекістана, датаваныя 4 тысячагоддзем да нашай эры і належаць перыяду бронзавага веку. Нязначная колькасць узораў была знойдзена падчас археалагічных раскопак. Гэта былі самыя простыя нажы і ювелірныя ўпрыгожанні. Высокага ж узроўня гэта мастацтва дасягнула нашмат пазней — у XV стагоддзі — у часы кіравання Аміра Цімура і дынастыі Цімурыдаў. Спектр чаканных вырабаў значна пашырыўся — майстры пачалі вырабляць збаны, талеркі, чары, падносы, шкатулкі, курыльныя прыборы.

Мясцовая вытворчасць складаных чаканных вырабаў з'явілася ва Узбекістане ў XIX стагоддзі.

Гравіраваныя металічныя вырабы адыгрывалі важную ролю ў паўсядзённым жыцці, паколькі з'яўляліся паказчыкамі сацыяльнага статусу і багацця. Акрамя ўтылітарнага значэння шанаваліся іх дэкаратыўныя якасці — чаканны медны посуд выстаўляўся на паліцах адкрытых убудаваных шаф як частка дэкаратыўнага ўбрання жылога памяшкання.

У сучасных рэаліях з пашырэннем прамысловай вытворчасці металічнага посуду ўтылітарнае значэнне ручной чаканкі зніжаецца, але яго каштоўнасць у якасці твораў мастацтва толькі павышаецца.

Тэхналогія і мастацкае афармленне
---------------------------------

Існуюць два віды ўзбекскай чаканкі: глыбокая, гэта значыць з паглыбленым рэльефам (кан-дакоры) і плоская (накш).

Сярод звычайных вырабаў, якія ўпрыгожваліся чаканкай збаны для вады, чашы для гарбаты, падносы, талеркі, шкатулкі, курыльныя прыборы, чарніліцы, пеналы і курыльніцы для пахошчаў.

У арнаментах чаканных вырабаў майстры ўжывалі пераважна раслінныя і геаметрычныя ўзоры, таксама вырабы часта ўпрыгожвалі каліграфічнымі надпісамі. Найбольш распаўсюджаным прыёмам мастацкага афармлення прадметаў быў арнаментальны стыль «іслімі». Ён уяўляў сабой арнамент павойных кветак, лісця і бутонаў.

З канца XIX — пачатку ХХ стагоддзя ў чаканным посудзе з'явіліся ўстаўкі з паўкаштоўных камянёў і празрыстага шкла на каляровай падшэўцы, што надавала вырабам маляўнічасць і выразнасць.

### Інструменты

Інструменты майстроў для чаканкі даволі простыя. З глыбокай старажытнасці яны дайшлі да нашых дзён амаль без змены: разцы рознай шырыні, невялікі малаток са злёгку выгнутай і патоўшчанай на канцы дзяржальняй і цыркуль па метале.

Рэгіянальныя асаблівасці чаканкі
--------------------------------

Чаканка розных школ адрозніваецца па арнаменце, форме і стылю, а таксама па тэхніцы вытворчасці.

Асноўныя цэнтры вытворчасці гравіраваных вырабаў былі размешчаны ў Бухары, Хіве, Какандзе, Самаркандзе, Каршы і Шахрысабзе  (руск.) (бел..

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Узбекская медная чеканка  (руск.)
2. ↑  Чеканка по меди в Узбекистане  (руск.)
3. 1 2 3 4 5 6 7 8  [
Мой Узбекистан: Узбекская чеканка] Архівавана 10 ліпеня 2017.  (руск.)
4. ↑  Чеканка и резьба по металлу  (руск.)

Спасылкі
--------

* Бухарская чеканка  (руск.)
* Надрезная чеканка  (руск.)