**Фарты** – жылы раён у Ленінскім раёне Гродна. Размешчаны на паўночна-заходняй ускраіне Гродна. Абмежаваны вуліцамі Максіма Горкага, Багуцкага, Дамброўскага і бульварам Ленінскага камсамола (БЛК). Падзяляецца на мікрараёны «Фарты-1» і «Фарты-2». 

Мяжуе з раёнам Пярэселка, самым буйным гаражным кааператывам горада – «Радуга» на Багуцкага (месца тусовак моладзі 1980–1990-х гг.) і палямі на Дамброўскага.

Для раёна ўласцівая пагоркавасць.

Забудова
--------

Забудаваны ў асноўным панэльнымі 5–9-павярховымі дамамі, пераважна 1970-х гадоў. Раён горада з найбольшай колькасцю інтэрнатаў: ад Гродзенскага мясакамбіната, Гроднапрамбуда, пальчаткавай фабрыкі «Акцэнт», БелТАПАЗ, ГрДМУ, ГрДУ, завода «Радыёхваля», УЖРЭП Ленінскага раёна і іншых. У забудове прысутнічаюць дамы паводле так званага «чэшскага праекта», з батарэямі ацяплення, схаванымі ў знешніх сценах, і дэкаратыўнымі балкончыкамі. Раён вуліцы Камарова забудаваны галоўным чынам брэжнеўскімі пяціпавярховікамі.

Характэрнай адметнасцю раёна з’яўляюцца закругленасці перыметраў дамоў і велізарныя аркі — такіх дамоў няма больш нідзе ў горадзе. На Дамброўскага ёсць чатыры комплексы з трох такіх панэлек.

На Урублеўскага размешчаны, імаверна, самы даўгі дом у Гродне, каля 570 м. Жыхары называюць яго «Кітайская сцяна», ці «пяццоткватэрны». Ён складаецца з трох дамоў, злітых разам: №78, 68 і 58.

Побач з гімназіяй №5 стаіць былы палац сямейных урачыстасцяў — помнік архітэктуры савецкага функцыяналізму.

Назва
-----

Назва «Фарты» паходзіць ад фартоў гродзенскай крэпасці, пабудаваных у канцы XIX ст. Два з іх размешчаны ва ўрочышчы Пышкі недалёка ад раёна. Меркавана, так называлася гэтая ваколіца горада яшчэ да таго, як тут паўсталі гарадскія кварталы. Паводле «народнага раянавання», якое існавала ў Гродне ў 1960–1980-я гады, раён падзяляецца на «Камароўку» (раён вуліцы Камарова, з 1960-х гадоў), «Дамброўку» (паміж вуліцамі Дамброўскага і Урублеўскага, найбольш стары тапонім раёна) і «Фарты».

Асноўныя вуліцы
---------------

* Камарова
* Багуцкага
* Урублеўскага
* Дамброўскага
* Максіма Горкага
* Курчатава
* бульвар Ленінскага камсамола (БЛК)

Інфраструктура
--------------

### Медыцына

* гарадская паліклініка №4;
* Гродзенскі абласны клінічны скурна-венералагічны дыспансер (на тэрыторыі былога дзіцячага садка);
* Дзённы стацыянар Гродзенскага гарадскога цэнтра медыцынскай рэабілітацыі дзяцей-інвалідаў і хворых дзяцей псіханеўралагічнага профілю (на тэрыторыі былога дзіцячага садка).

Ужо за фармальнай мяжой раёна, паміж Фартамі і лесапаркам Пышкі, на БЛК знаходзяцца гарадская клінічная бальніца №3, жаночая кансультацыя №4, Гродзенская абласная клінічная інфекцыйная бальніца, Гродзенскі абласны клінічны цэнтр фтызіятрыя, Гродзенская універсітэцкая клініка, Гродзенскі медыцынскі коледж, будуецца Гродзенскі абласны анкалагічны дыспансер.

### Навучальныя ўстановы

* Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт;
* Гродзенскі дзяржаўны каледж мастацтваў;
* Гродзенскі дзяржаўны каледж тэхнікі, тэхналогій і дызайну;
* Тэхналагічны каледж;
* аўташкола ДТСААФ;
* гімназія № 5, збудаваная на пачатку наднёманскага яра;
* ліцэй №1;
* СШ №7, у 1980-х гадах лічылася адной з найбольш «адарваных» школаў горада, там вучыліся дзеці з навакольных інтэрнатаў на вуліцы Камарова;
* СШ №22;
* СДЮШАР №7 – школа баскетбола з баскетбольным клубам "Прынёманне" (у будынку СШ №22);
* СШ №7;
* СДЮШАР БФСТ «Дынама».

У раёне размешчана дзевяць дзіцячых садкоў: яслі-сад №№ 1, 43, 50, 52, 54, 55, 61, 72 і дзіцячы сад №77. Многія садкі аформлены каляровымі пліткавымі мазаікамі.

### Гандаль і паслугі

На БЛК знаходзіцца мінірынак «Фарты». Кропкамі прыцягнення раёна таксама з’яўляюцца ўніверсам «ГроДар» (былая крама «Радуга»), «Еўраопт» і «Дабраном» на Камарова (раней на гэтым месцы было балота), рэстаран «Золотой теленок», будынак Галоўнага статыстычнага ўпраўлення Гродзенскай вобласці.

### Транспарт

На Дамброўскага размешчаны канцавы прыпынак і разваротнае кальцо аўтобусаў №№ 20, 49 і 60, на Урублеўскага - канцавы прыпынак і разваротнае кальцо аўтобусаў №№ 8 і 15, на БЛК - канцавы прыпынак тралейбуса № 3 (кальцо Фарты).

Славутасці
----------

### Царква адсячэння галавы Яна Прадцечы

Царкву адсячэння галавы Яна Прадцечы на Кручатава, 19 будавалі з 1998 па 2022 год. Праз фінансавыя цяжкасці будоўля перапынялася на 7 гадоў. Прысвечана памяці ўсіх ваяроў, якія загінулі ў ваенных канфліктах XX ст. У 2012 годзе завяршылі галоўны купал з крыжом вышынёй 5 м. Вышыня сцен – 30 м, разам з галоўным купалам і крыжом – 40 м. Збудаваная ў стылі, традыцыйным для візантыйскага перыяду царкоўнага дойлідства на беларускіх землях. Знешнія сцены аформлены мазаічнымі крыжамі з маёлікі, якія нагадваюць крыжы на сценах Каложскай царквы.

### Палац культуры «Юнацтва»

Палац культуры «Юнацтва» на Урублеўскага, 33 (зараз – Гродзенскі гарадскі цэнтр культуры) збудаваны ў 1970-х гадах на сродкі прадзільна-нітачнага камбіната (сёння — ААТ «Гранітэкс»). Быў папулярнай канцэртнай пляцоўкай: у 1980−90-х там выступалі польскі гурт Lady Pank, праходзілі дыскатэкі. Як канцэртная зала выкарыстоўваўся да 2010 года.

### Спартовыя і спартова-аздараўляльныя ўстановы

ФАК «Аквацэнтр» на Горкага, 82 пасля закрыцця басейна «Лазурны» застаўся адзіным публічным водным комплексам у горадзе. Там жа размешчаны найбольшы ў Гродне басейн у 50 м даўжынёй.

Тэнісны клуб на Горкага, 82А на месцы старых тэнісных кортаў адкрылі ў 2021 годзе. Мае шэсць кортаў: два адкрытыя і чатыры закрытыя.

### Скверы

У скверы памяці воінаў-афганцаў на Курчатава знаходзіцца сажалка глыбінёй 1,1 м каля царквы. Раней сажалак было дзве. Адну з іх засыпалі ў 2020 годзе: яна патрабавала ачысткі, але аднаўляць вадаём выявілася надта дорага. Тэрыторыю добраўпарадкавалі.

План сквера на месцы пусткі плошчай 20 тыс. кв. м на Урублеўскага быў распрацаваны ў 2017 годзе. У 2020 годзе Гродназелянбуд і студэнты гродзенскіх ВНУ высадзілі там маладыя клёны, ліпы і дубы. Яшчэ раней там пасадзілі больш за 200 дрэў.

### Помнік воінам-інтэрнацыяналістам

Помнік воінам-інтэрнацыяналістам на вуліцы Горкава ў скверы воінаў-афганцаў ўяўляе сабой фігуры двух салдат з бронзы, якія стаяць каля расколатай каменнай глыбы. Адзін з іх трымае аўтамат. На гранітным пастаменце размешчаны мармуровыя пліты з імёнамі ваяроў, пахаваных на тэрыторыі Гродзенскай вобласці.

### Мурал

На 9-павярховым будынку на БЛК, 29, у 2022 годзе з’явіўся мурал. На ім выяўлены бурштын, які трымае раварыст. У бурштыне як бы застылі Каложская царква і гадзіннік Фарнага касцёла. Аўтары - мастакі Яўген Сасюра (Mutus) і Сяргей Рысакоў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  У Гродне стварылі карту "народнага" раянавання горада  (бел.). *Hrodna.life* (12 лютага 2024). Праверана 12 лютага 2024.
2. 1 2 3  Гарадзенскі раён Фартоў: вандроўка паміж даўжэзных дамоў (руск.). *Зелёный портал*. Праверана 12 лютага 2024.
3. ↑  Urban Hrodna - городская среда Гродно **(нявызн.)**. *Telegram*. Праверана 12 лютага 2024.
4. ↑  Первую очередь областного онкодиспансера открыли в Гродно **(нявызн.)**. *БелТА*.
5. 1 2  Фарты-2: Вандроўка паміж балотамі, царквой і кансулятам (руск.). *Зелёный портал*. Праверана 12 лютага 2024.
6. ↑  О приходе (руск.)  **(нявызн.)**?. *prodromos.by*. Праверана 12 лютага 2024.
7. ↑  Церковь на Курчатова — храм Усекновения главы Иоанна Предтечи в Гродно (руск.). *grodno.in*. Праверана 12 лютага 2024.
8. ↑  *К, А.*. У Гродне адрамантуюць Палац культуры "Юнацтва": у ім 12 гадоў не было канцэртаў  (бел.). *Hrodna.life* (16 сакавіка 2022). Праверана 12 лютага 2024.
9. ↑  Басейны ў Гродне: куды пайсці паплаваць і колькі гэта каштуе ў 2024 годзе  (бел.). *Hrodna.life* (12 лютага 2024). Праверана 12 лютага 2024.
10. ↑  В Гродно открывается современный теннисный центр. Но попасть туда горожане смогут не сразу  (бел.). *Hrodna.life* (13 сакавіка 2021). Праверана 12 лютага 2024.
11. ↑  Сразу две зоны отдыха появятся в Гродно в ближайшее время (руск.)  **(нявызн.)**?. *Вечерний Гродно* (16 красавіка 2020). Праверана 12 лютага 2024.
12. ↑  На месте пустыря на улице Врублевского появится сквер (руск.)  **(нявызн.)**?. *Вечерний Гродно* (27 лістапада 2017). Праверана 12 лютага 2024.
13. ↑  Кажуць: "дрэвы", а саджаюць "пруткі". Чаму Гродна дагэтуль не патанае ў парках, і навошта нам схема азелянення  (бел.). *Hrodna.life* (6 сакавіка 2021). Праверана 12 лютага 2024.
14. ↑  Памятник афганцам в Гродно — памятник воинам-интернационалистам (руск.). *grodno.in*. Праверана 12 лютага 2024.
15. ↑  *Urban Hrodna*. "Муралы найбольш патрэбны ў спальніках". Вулічны мастак расказаў пра сэнс новага гродзенскага мурала і навошта стрыт-арт сучасным… **(нявызн.)**. *Telegraph* (25 жніўня 2022). Праверана 12 лютага 2024.