recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Усходняя брама** — колішняя брама Кобрынскага ўмацавання Брэсцкай крэпасці.

Гісторыя
--------

Фасады і разрэз Міхайлаўскай брамы. 1867
План Міхайлаўскай брамы. 1867
Міхайлаўская брама (праезд) — адна з першых цагляных пабудоў крэпасці Брэст-Літоўск, пабудаваная ў 1834—1836 гадах. Брама складалася з праезду і дзвюх кардэгардый (казематаваныя памяшканні для варты, якая ахоўвае крапасную брама) для размяшчэння 52 чалавек. Перад брамай для яе прыкрыцця быў пабудаваны земляны равелін (крапасное збудаванне ў форме трохвугольніка са звернутай да праціўніка вяршыняй).

У часы Расійскай Імперыі брама называлася **Міхайлаўскай** у гонар цэсарэвіча Міхаіла, аднаго з сыноў расійскага імператара Мікалая I. У перыяд міжваеннай Польшчы — Кобрынскай (польск.: brama Kobryńska), у савецкі — Усходняй.

### Другая сусветная вайна

Заблакаваны палякамі праезд. 1939
У час абароны крэпасці палякамі ў верасні 1939 года, як адна з мер перашкодзіць пранікненню праціўніка ў крэпасць, праезд брамы быў заблакаваны бетоннымі блокамі. Для агнявой падтрымкі былі пастаўлены тры танкі FT-17.

Усходняя брама ў чэрвені 1941.
Унутраны выгляд Усходняй брамы адразу пасля ўзяцця крэпасці ў чэрвені 1941 года
На момант пачатку Вялікай Айчыннай вайны, у кардэгардыях Усходняй брамы знаходзіліся артмайстэрня і склад ГЗМ 98-га асобнага артылерыйскага процітанкавага дывізіёна, які размясціўся ў суседніх казематах.

Пасля вызвалення Брэста праезд брамы з боку горада быў закладзены цэглай, у ім і дзвюх кардэгардыях быў створаны часовы склад трафейных снарадаў і авіябомбаў.

12 кастрычніка 1944 года, група па абясшкоджванні боепрыпасаў пад камандаваннем лейтэнанта Жвавага дапусціла памылку пры праверцы новага паступлення боепрыпасаў на склад. Прагучаў першы невялікі, і затым выбух вялікай магутнасці. У выніку выбуху загінулі 12 ваеннаслужачых, 17 чалавек цяжка паранены і 40 атрымалі дробныя раненні. На месцы праезду ўтварылася велізарная варонка, якая захавалася да нашых дзён.

### Пасляваенны час

У пасляваенны перыяд на тэрыторыі III равеліна ажыццяўлялася здабыча пяску, а ў 1970-я — паверхня ўнутранай часткі равеліна была згладжана і зменена першапачатковая форма варонкі.

У 2013 годзе каля былой Усходняй брамы годзе пабудаваны мост — усходні ўезд у Брэсцкую крэпасць.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Усходняя брама Брэсцкай крэпасці на Вікісховішчы |

* Аб'ект у Базе даных «Спадчына Брэсцкай крэпасці» (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дасманбетаў.
**Бакберген Сарсенавіч Дасманбетаў** (нар. 21 верасня 1945, ст. Дыірментабэ, Кармакшынскі раён, Кызылардзінская вобласць) — казахстанскі эканаміст і дзяржаўны дзеяч. Прафесар (1992), доктар эканамічных навук (1994). Дэпутат сената парламента Казахстана II, III і IV скліканняў. Акім горада Кызыларда (1996—1999).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 21 верасня 1945 года на станцыі Дыірментабэ Кармакшынскага раёна Кызылардзінскай вобласці ў казахскай сям'і. У 1963—1971 гадах вучыўся ў Маскоўскім інжынерна-эканамічным інстытуце імя Серго Арджанікідзэ, атрымаў спецыяльнасць інжынер-эканаміст. Пасля заканчэння інстытута 2 гады выкладаў у Кзыл-Ардзінскім педагагічным інстытуце імя М. В. Гогаля. Затым з 1973 да 1976 года праходзіў навучанне ў аспірантуры ў Маскве. З 1976 гадах ізноў працаваў у Кзыл-Ардзінскім педагагічным інстытуце імя М. В. Гогаля старэйшым выкладчыкам, загадчыкам кафедрай, прарэктарам. У 1991 годзе абраны рэктарам інстытута. У 1994 годзе абараніў доктарскую дысертацыю ў Маскоўскім універсітэце статыстыкі і інфарматыкі на тэму «Статыстычная ацэнка дэмаграфічнага і працоўнага патэнцыялаў Казахстана». З лютага па снежань 1996 года быў рэктарам Кзыл-Ардзінскага гуманітарнага ўніверсітэта.

У снежні 1996 года быў прызначаны Акімам горада Кызыларды і старшынёй адміністрацыйнага савета Кызылардзінскай спецыяльнай эканамічнай зоны. З 1999 па 2011 абіраўся ў Сенат Парламента Рэспублікі Казахстан II, III і IV скліканняў. Быў сакратаром Камітэта па эканоміцы, фінансам і бюджэту.

Аўтар больш за 100 навуковых прац і навучальных дапаможнікаў. Сярод іх «Қазақстан халқының дамуы» (1993), «Статистика населения Казахстана» (1993), «Трудовой потенциал и рынок труда в Казахстане» (1994), «Население Казахстана» (1994).

Сям'я
-----

Жанаты, чацвёра сыноў: Кайрат, Даўлет, Баўыржан, Дынар.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* На благо родной земли Архівавана 9 красавіка 2017. // Кызылординские вести
* Дасманбетаў Бакберген Сарсенавіч Архівавана 21 верасня 2015. // online.zakon.kz


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Аляксандр Эліят Андэрсан Салманд** (англ.: Alexander Elliot Anderson Salmond, больш вядомы як **Алекс Салманд**, англ.: Alex Salmond, шатл. гэл.: Ailig Salmond; нар. 31 снежня 1954, Лінлітгау) — шатландскі палітык, першы міністр Шатландыі з 16 мая 2007 года да 18 да лістапада 2014 года, лідар Шатландскай нацыянальнай партыі з 22 верасня 1990 года да 26 верасня 2000 года і з 3 верасня 2004 года.

Скончыў Сент-Эндрускі ўніверсітэт. З 1980 па 1987 гады служыў у Каралеўскім банку Шатландыі.
Салманд ператварыў Шатландскую нацыянальную партыю ў другую па значэнні партыю рэгіёна. Незвычайна тое, што Салманд быў дэпутатам Палаты абшчын і не мог кіраваць фракцыяй нацыяналістаў у Галірудзе. Гэта пасада перайшла да яго намесніка. Пасля свайго перавыбрання, ён паставіў сабе мэту — заняць першае месца на рэгіянальных выбарах у 2007 года. І яму гэта ўдалося.

18 верасня 2014 года быў праведзены рэферэндум па пытанні аб незалежнасці Шатландыі ад Вялікабрытаніі, па выніках якога 55,3 % выбаршчакаў выступілі супраць незалежнасці. Пасля гэтага Салманд падаў у адстаўку з пасады першага міністра.

 У Вікіцытатніку ёсць старонка па тэме **Алекс Сэлманд**

Зноскі
------

1. ↑  Alex Salmond Праверана 1 мая 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Ал. А Громыко, Великобритания эпоха реформ, М 2007
3. ↑  Scotland’s political bruiser — FT.com

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook (англ.) · Твітэр (англ.) |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · OpenSanctions |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1011950936 · GTAA: 239002 · ISNI: 0000 0004 3245 2060 · NLP: A2879137X · NTA: 380672545 · SUDOC: 15491035X · VIAF: 217086908 |

 |
**Палац Сінтра** (парт.: Palácio Nacional de Sintra) — сярэднявечны палац у Сінтры, дзе з XV па канец XIX стагоддзяў жылі партугальскія манархі. Нефармальна называецца Вясковым палацам (*Palácio da Vila*). Нароўні з двума іншымі палацамі Сінтры ўключаны ў лік аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Яшчэ ў XII ст. на месцы палаца знаходзілася рэзідэнцыя маўрытанскіх кіраўнікоў. Захаваныя пабудовы ўзніклі большай часткай у праўленне Жуана I. Сярод гістарычна значных пакояў — Зала сарок, Зала лебедзяў і Арабская зала (пашкоджаны падчас землетрасення 1755 года). Палацавая капліца, магчыма, адносіцца да кіравання Дыніша I (1261—1325). Гербавая зала і рэнесанснае крыло, пабудаваныя для Мануэля I, дэкараванае паліхромнымі севільскімі кафлямі.

Зноскі
------

1. 1 2

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4631988-8 · VIAF: 172755114 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Вавіла.
**Вавіла Нікамедыйскі** (памёр паміж 305—311) — хрысціянскі мучанік, настаўнік, паводле хрысціянскага паддання забіты разам з дзецьмі ў часы ганенняў імператара Максіміяна. Памяць у Праваслаўнай царкве 4 верасня (па юліянскім календары).

Падчас ганенняў імператара Максіміяна ў Нікамедыі на суд былі прыведзены старац Вавіла і 84 яго вучня, якія былі падвергнуты розным катаванням з мэтай атрымаць ад іх адрачэнне ад хрысціянства, пасля чаго былі абезгалоўлены. Целы пакараных смерцю ўначы былі тайна ўзяты хрысціянамі і вывезены ў Візантыю.

У адзін дзень з Вавілай Нікамедыйскім здзяйсняецца памяць Вавілы Антыяхійскага, гісторыя якога апісана Еўсевіем Кесарыйскім. Высоўваюцца здагадкі, што гэта мог быць адзін і той жа чалавек (у шэрагу візантыйскіх календароў нават адбываецца іх змешванне), але дастатковых падстаў для гэтага няма.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* **П. И. Жаворонков, А. В. Бугаевский, А. А. Лукашевич, Э. В. Шевченко*.* Вавила Никомедийский // Православная энциклопедия. — М.: Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2003. — Т. VI. — С. 469-470. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 5-89572-010-2.
**Бакерон** (ісп.: Boquerón) — найбуйнейшы дэпартамент Парагвая, размешчаны на захадзе краіны. Тэрыторыя — 91 669 км², насельніцтва — 41 106 чалавек (2002). Адміністрацыйны цэнтр — горад Філадэльфія. На поўначы мяжуе з дэпартаментам Альта-Парагвай, на ўсходзе — з дэпартаментам Прэсідэнтэ-Аес, на поўдні — з Аргенцінай, на захадзе — з Балівіяй.

У 1992 годзе дэпартамент Бакерон быў аб’яднаны з дэпартаментам Нуэва-Асунсьён, тым самым былі адноўлены межы 1945 года. Бакерон — самы пустынны і засушлівы рэгіён краіны, колькасць ападкаў на поўначы складае 350 мм, на поўдні — 850 мм. Расліннасць бедная, прадстаўлена пераважна хмызнякамі і кактусамі.

Зноскі
------


| Дэпартаменты Парагвая |
| --- |
| 
* Альта-Парагвай
* Альта-Парана
* Амамбай
* Бакерон
* Гуайра
* Ітапуа
* Каагуасу
* Каасапа
* Канендыю
* Кансепсьён
* Кардыльера
* Місьёнес
* Ньеэмбуку
* Парагуары
* Прэсідэнтэ-Аес
* Сан-Педра
* Сентраль
* Сталічная акруга

 | Парагвай |
**ВЭФ** — латвійскі мужчынскі баскетбольны клуб з Рыгі, Латвія.

Гісторыя
--------

Заснаваны ў 1958 годзе пад заступніцтвам «ДЭЗ» — дзяржаўнага электратэхнічнага завода (у перакладзе з латышскага «VEF»). Каманда тройчы рабілася ўладальнікам бронзавых медалёў чэмпіянату СССР і з’яўлялася асноўным клубам Латвіі, але ў перабудоўчыя часы змушана была спыніць сваё існаванне.

Адраджэнне рыжанаў здарылася толькі ў 2007 годзе. З 2009 года па 2014 год латышы нязменна выступалі на міжнароднай арэне (пераважна ў Кубку ФІБА), двойчы паспрабаваўшы прабіцца ў Еўралігу праз кваліфікацыйны раўнд, але абодва разы няўдала.

Адным з самых паспяховых для рыжанаў стаў сезон-2016/17: ВЭФ выйшаў у плэй-оф Лігі ВТБ, фінішаваўшы на 7-м месцы рэгуляркі. Да гэтага рыжане даходзілі да вырашальнай стадыіі турніру толькі аднойчы (2013). Праўда, у чвэрцьфінале падначаленыя Яніса Гайліціса не змаглі выйграць хоць адну гульню у піцерскага «Зеніту».

Дасягненні
----------

### Чэмпіянат Латвіі

* **Чэмпіён (8)**: 2010/2011, 2011/2012, 2012/2013, 2014/2015, 2016/2017, 2018/2019, 2019/2020, 2020/2021
* **Сярэбраны прызёр (4)**: 2009/2010, 2013/2014, 2015/2016, 2017/2018

### Чэмпіянат СССР

* **Бронзавы прызёр (3)**: 1960, 1966, 1991

### Балтыйская ліга

* **Сярэбраны прызёр (1)**: 2010/2011
* **Бронзавы прызёр (1)**: 2011/2012

### Латвійска-эстонская ліга

* **Сярэбраны прызёр (1)**: 2018/2019

Трэнеры
-------

* Яніс Гайліціс

Зноскі
------

1. ↑  Адзіная ліга ВТБ. ВЭФ Архівавана 18 ліпеня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n2009044803 · VIAF: 312902273 |
**Бака́с**, **чэпік**, **пякур** (*Gallinago gallinago*) — птушка сямейства бакасавых атраду сеўцападобных.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 27-29 см, маса 100—125 г. Апярэнне карычнявата-бурае з вохрыстымі стракацінамі, брушка белае. Дзюба доўгая (каля чвэрці агульнай даўжыні), прамая.

Голас вясной «*ч-п… ч-п…*». Пры такаванні самца ў палёце рулявыя пёры вібруюць і выдаюць гукі, падобныя да бэкання ягняці (адсюль народная назва *баранчык*, *козка*).

Палёт імклівы, з зігзагамі пасля ўзлёту.

Пашырэнне
---------

Паштовая марка Беларусі
Распаўсюджаны ў лесатундры, лясной і стэпавай зонах. Арэал ахоплівае Галарктыку (акрамя поўдня і крайняй поўначы), ізаляваныя папуляцыі сустракаюцца ад паўднёва-ўсходняга Афганістана да поўначы Індыі, жыве і ў Паўночнай Амерыцы.

Жыве каля вады. Насяляе вільготныя лугі, тарфянікі, багны, пад час пералётаў таксама глеістыя берагі вадаёмаў і спушчаныя сажалкі, а таксама іншыя вільготныя месцы. У Беларусі звычайны гнездавальны і пералётны від. Адлятае ў жніўні—верасні.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Корміцца чарвямі, слімакамі, жукамі, лічынкамі насякомых, карэньчыкамі травяністых раслін.

Гняздо ў купіне асакі (часцей за ўсё вакол яе плыткая вада), добра схаванае з бакоў. Скупая высцілка з кавалкаў асакі.

Яйка
Яйкі звычайна 4 (часам 2-5), авальныя да грушападобных з тупым вузейшым канцом, розных адценняў аліўкава-зялёнага альбо аліўкава-карычневага; глыбокія плямы — шэрыя альбо шэра-аліўкавыя (вялікія, звычайна больш густыя на шырокім канцы), паверхневыя — карычневыя або чырвона-карычневыя.

Падвіды
-------

* *G. g. gallinago* — частка Палеарктыкі;
* *G. g. delicata* — Паўночная Амерыка;
* *G. g. faeroeensis* — Ісландыя, Фарэры, Аркадскія і Шэтландскія астравы.

Аб’ект палявання
----------------

Бакас міжнародна прызнаны як папулярны аб’ект спартыўнага палявання (слова «снайпер» паходзіць ад англійскага *sniper* — «паляўнічы на бакасаў»).

Даўней мяса бакаса лічылася ў шляхецкай кулінарыі найсмачнейшым з усіх дзікіх птушак. Мяса перад прыгатаваннем вымагае бардзіравання або марынавання (даўней бакасаў марынавалі на зіму пасля запякання вытрыбушанымі на ражне).

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская навуковая тэрміналогія: слоўнік лясных тэрмінаў. — Мінск: Інбелкульт, 1926. — Т. Вып. 8. — 80 с. — (.). у крыніцы пад назвай Scolopax gallinago Briss

Літаратура
----------

* *Дарафееў А. М.* Птушкі. — Мн.: Народная асвета, 1984. — 239 с. іл. — (Наша прырода). — С. 96.
* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X
* *Белы А.* Бакас // Праект «Наша ежа»

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бакас

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · CMS · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15549871f · GND: 4144395-0 · LCCN: sh85146833 · NKC: ph517006 |
Руіны радзівілаўскага палаца ў Вільні. Напалеон Орда, ХІХ ст.
**Палац Радзівілаў на Пушкарні** — колішні гарадскі палац Радзівілаў у Вільні.

Гісторыя
--------

Пабудаваны, верагодна, у першай палове XVI ст. гетманам вялікім літоўскім Юрыем Радзівілам, пасля належаў яго сыну Мікалаю Радзівілу Рудому. Размяшчаўся на паўночны захад ад віленскага Ніжняга замка, на маляўнічым беразе Віліі.

Комплекс не захаваўся да нашага часу, вядомы паводле выявы на медалі 1626 года, планаў XVIII ст. малюнкаў сярэдзіны XIX ст.

Архітэктура
-----------

Руіны палаца. М. Янушэвіч, ХІХ ст.
Фасады трохпавярховага рэнесанснага палаца былі багаты ўпрыгожаны. На вышыню да другога паверха падымаліся паўкалоны іанічнага ордара. Паміж іх размяшчаліся вокны, на першым паверсе квадратныя, на другім — спічастыя. Трэці паверх упрыгожаны аркадай з паўкруглых арак. Да паўночна-заходняга кута палаца прымыкала круглая вежа з адкосам у ніжняй частцы, што мела круглыя і паўцыркульныя байніцы. 

Палац з разам з гаспадарчымі пабудовамі ўтвараў комплекс, абведзены мураванай сцяной з брамай, дзвюма круглымі і квадратнай вежай. Пазней у складзе комплексу пабудаваны палац Барбары Радзівіл.

Літаратура
----------

* Lietuvos architektūros istorija. T. 1. Vilnius, 1987.P. 229—231.

Спасылкі
--------

* Палац Радзівілаў на Пушкарні на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»
**Рассяленне насельніцтва** — працэс размеркавання і пераразмеркавання насельніцтва па тэрыторыі і яго вынік — сетка паселішчаў. Уключае размяшчэнне насельніцтва, функцыянальныя тэрытарыяльныя ўзаемасувязі населеных месцаў і міграцыю насельніцтва. Галоўныя фактары працэсу рассялення насельніцтва: прыродны (рэльеф, глебы, клімат, блізкасць да водных рэсурсаў, наяўнасць карысных выкапняў), дэмаграфічны (натуральны прырост насельніцтва, міграцыйныя працэсы), сацыяльна-эканамічны (узровень развіцця і размеркавання вытворчых сіл, рэгіянальныя адрозненні паводле ўзроўню даходаў, развітасць інфраструктуры). 3 развіццём вытворчых сіл галоўную ролю ў рассяленні насельніцтв адыгрывае сацыяльна-эканамічны фактар. Асноўнай формай рассялення насельніцтва з’яўляюцца пастаянныя населеныя пункты (гарадскія і сельскія), якія ўтвараюць у адных раёнах густую, у іншых — рэдкую сетку. Пры цесным збліжэнні паселішчаў і інтэнсіўным развіцці маятнікавай міграцыі ўзнікаюць агламерацыі паселішчаў. Суседнія групы агламерацый у прамысловых густа заселеных раёнах, з развітай сеткай камунікацый, могуць утвараць яшчэ больш складаную форму — мегалопаліс.

Беларусь
--------

На Беларусі (2000) 212 гарадскіх паселішчаў (каля 7 млн чал.) і 23 459 сельскіх паселішчаў (каля 3 млн чал.). Сярэдняя адлегласць паміж гарадамі менш за 50 км, паміж сельскімі паселішчамі — каля 3 км. У сярэднім на кожную 1000 км² прыпадае 1 гарадское і 113 сельскіх паселішчаў, што спрыяе развіццю эканамічных, працоўных, культурна-бытавых і інш. міжпаселішчавых сувязей.

Гл. таксама
-----------

* Этнічная тэрыторыя беларусаў

Літаратура
----------

* Рассяленне насельніцтва // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
**Палац Слушкаў** (літ.: Sluškų rūmai, польск.: Pałac Słuszków) — барочны палац у Вільні, размешчаны ў Старым горадзе на левым беразе Віліі.

Апісанне
--------

Будаўніцтва вялося ў 1690—1700 гадах па ініцыятыве полацкага ваяводы Дамініка Слушкі, які заказаў стварэнне штучнага паўвострава на рацэ Вілія для ўзвядзення палаца. Першапачаткова фасады будынка былі ўніфікаваныя вялікім ордарам іанічных пілястраў, якія абрамлялі вялікія вокны. Лічыцца, што дэкаратыўнымі работамі займаліся Мікеланджэла Палоні і Джавані П'етра Перці, які быў архітэктарам палаца.

Выгляд палаца ў 1873
Пасля пашкоджання Дольнага замка ў Вільні, палац быў месцам знаходжання польска-літоўскіх ураднікаў падчас іх візітаў у горад. У 1705—1709 тут размяшчаўся штаб расійскага цара Пятра I.

Пасля смерці Слушкі ў 1727 палац перайшоў ва ўладанне Пузынаў і ў 1745 да Патоцкіх. У 1756 манахі ордэна піяраў купілі палац і стварылі тут калегіяльны дом і друкарню. У 1766 палац быў выкуплены Міхалам Казімірам Агінскім і рэстаўраваны П'етра Росі. У 1794 — канфіскаваны царскімі ўладамі і ператвораны ў жылы дом. У 1803—1831 тут размяшчаўся бровар Дамініка Зайкоўскага. Неўзабаве будынак быў перапланаваны, колькасць паверхаў была павялічана да чатырох і з 1872 палац служыў у якасці ваеннай турмы. Багаты арыгінальны інтэр'ер і экстэр'ер палаца не захаваліся.

У цяперашні час у палацы размяшчаецца Літоўская акадэмія музыкі і тэатра. У той жа час прыбудовы знаходзяцца ў працэсе рэстаўрацыі і галоўная частка палаца чакае аднаўленчых работ. Плануецца вярнуць арыгінальны падзел на два паверхі і аднавіць жывапісныя барочныя вокны.

Зноскі
------

1. 1 2  *Drėma Vladas.* Dingęs Vilnius. — Vilnius, 1991. — С. 341–342. — ISBN 5-415-00366-5.
2. ↑  *Adam Honory Kirkor.* Pasivaikščiojimas po Vilnių ir jo apylinkes. — Vilnius: Viltis, 1991. — С. 146. — ISBN 5-417-00514-2.

Спасылкі
--------

* Палац Слушкаў на «Радзіме майго духу»
**Вабанакі** (абенакі: *Wabanaki*, літаральна "Ніжнія землі") — канфедэрацыя алганкінскіх народаў на тэрыторыі ўсходняга ўзбярэжжа сучасных ЗША і Канады.

Канфедэрацыя склалася як ваенна-палітычны саюз плямён абенакі, мікмак, малісіт і пасамакуоды. Займала тэрыторыю паўднёва-усходніх правінцый Канады і штата Мэн (ЗША) і была вядома пад назвай Вабанакік. У XVII - XVIII стст. удзельнічала ў войнах паміж Францыяй і Вялікабрытаніяй, а таксама ў вайне за незалежнасць ЗША. У 1794 г. і 1796 г. асобныя групы усходніх абенакі і пасамакуоды падпісалі сепаратныя дагаворы з садружнасцю Масачусетс. У канцы XVIII ст. паўночная частка канфедэрацыі была занята перасяленцамі-лаялістамі з ЗША і ў 1876 г. трапіла пад нагляд урада Канады. У 1862 г. канфедэрацыя распалася.

Узнавілася ў 1993 г. як грамадская арганізацыя, якая кантралюе ўзаемадносіны паміж індзейскімі народамі ўсходу ЗША і Канады, экалагічны і грамадскі рух.

Спасылкі
--------

* The Wabanakis of Maine and the Maritimes
* Wabanaki Timeline Архівавана 25 кастрычніка 2016.
* Maine-Wabanaki REACH
Выява з Леантаполіса, VIII ст. да н.э.
**Леантапо́ліс** (грэч. Λεόντων πόλις), таксама **Лео́нтас** (лац.: Leontos) — старажытнаегіпецкі горад у дэльце Ніла. Старажытнаегіпецкая назва **Тарэ́му** («зямля рыбы»). Рэшткі Леантаполіса месцяцца на пагорку Тэль-эль-Мукдам каля сучаснага егіпецкага паселішча Кафр-аль-Мукдам. 

Мяркуецца, што быў заснаваны ў канцы 2 тысячагоддзя да н. э. або ў пачатку 1 тысячагоддзя да н. э. Страбон паведамляў, што грэчаская назва паходзіць ад гарадскога храма, дзе трымалі львоў. З'яўляўся адміністрацыйным цэнтрам 11 нома. Відавочна, Леантаполіс з'яўляўся цэнтрам кіравання фараона Шэшонка III. У 553 г. н. э. існавала Леантаполіская хрысціянская епархія.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Леантаполіс
* Tefnut - Ancient Egypt Online
* Leontopolis (To-Remu, Taremu, Tell el-Mugdam) To Ma'adi
* Leontopolis - Catholic Encyclopedia
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Баркоўшчына.
**Барко́ўшчына, Малое Даўгінаўскае** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Ушача, за 8 км у напрамку на поўдзень ад гарадскога пасёлка Ушачы.

Плошча паверхні возера 0,16 км². Даўжыня 0,76 км, найбольшая шырыня 0,3 км, даўжыня берагавой лініі 2,3 км. Найбольшая глыбіня дасягае 21,8 м, сярэдняя 5,8 м. Аб'ём вады ў возеры 0,92 млн. м³. Плошча вадазбору 11,4 км².  

Катлавіна возера эварзійнага тыпу. Схілы катлавіны пясчаныя, вышынёй 20—30 м, на поўдні і поўначы невыразныя. На заходніх схілах катлавіны абразійны ўступ вышынёй 2—3,5 м. Берагавая лінія звілістая. Берагі нізкія, на паўночным захадзе і захадзе сплавінныя. Усходні бераг возера пясчаныя, паўднёвы забалочаныя. Пойма шырынёй 10—30, у паўднёвай частцы да 250 метраў. Літаральная зона вузкая (6—10 м), пясчаная. Да глыбіні 4—4,5 м дно выслана апясчаненым ілам, да глыбіні 16—17 м гліністым ілам, на большых глыбінях ажалезненым ілам і сапрапелем.  

Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Упадаюць ручаі, выцякае пратока ў возера Доўжына. Расліннасць займае каля 44 % плошчы паверхні возера. Надводная расліннасць распаўсюджваецца да адлегласці ад 10 да 250 м ад берага возера.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, плотка, акунь і іншыя віды рыб.

Каля возера пралягае аўтамабільная дарога Р116.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.1 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 1. — 575 с. — 10 000 экз.
* Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия / Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — 2-е изд. — Мн.: БелСЭ, 1989. — С. 121. — 599 с. — 40 000 экз. — ISBN 5-85700-001-7. (руск.)
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 309. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* Республика Беларусь. Витебская область. Ушачский район: карта. Ушачи: план / Редактор: С. Н. Саратова. — Мн.: Белкартография, 2012. — 3 000 экз. (руск.)
**«Вавілонская вежа»** — твор з трох алейных карцін Пітэра Брэйгеля Старэйшага. Першая з іх, была напісана ў той час, калі Брэйгель быў у Рыме, і ў цяперашні час з'яўляецца страчанай. На дзвюх астаніх намалявана будаўніцтва Вавілонскай вежы, якая, у адпаведнасці з Бібліяй, была пабудавана адзіным моналінгвістычным чалавецтвам у знак іх дасягненняў і прадухілення іх рассейвання. Чалавекам на пярэднім плане, імаверна, з'ўляецца Німрод, які замовіў будаўніцтва вежы.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12045782k · GND: 4136373-5 · LCCN: n98087276 · NLP: A15050348 · VIAF: 198955516 |
**Апо́стальская прэфекту́ра** — тэрытарыяльная адзінка ў Рымска-каталіцкай царквы, прыраўнаваная да дыяцэзіі. Апостальская прэфектура ўсталёўваецца на місіянерскіх тэрыторыях, дзе пакуль не можа быць сфарміравана паўнавартасная дыяцэзія і з'яўляецца часовай структурай. Як правіла, развіццё тэрытарыяльнай адзінкі на місіянерскай тэрыторыі ідзе па схеме:

**Місія sui iuris** — **Апостальская прэфектура** — **Апостальскі вікарыят** — **Епархія**.

Пасля стварэння паўнавартаснай епархіі тэрыторыя страчвае статус місіянерскай.

Апостальскім прэфектам, як правіла, прызначаецца святар, зрэдку тытулярны біскуп. Пры павышэнні статусу апостальскай прэфектуры да апостальскага вікарыята на чале ў абавязковым парадку становіцца біскуп.

Паводле даных на май 2011 года ў Каталіцкай царкве існуе 38 апостальскіх прэфектур, усё лацінскага абраду, 29 з іх знаходзяцца ў Кітаі.

Спасылкі
--------

* Спіс апостальскіх прэфектур

| ⛭Каталіцкія тэрытарыяльныя адзінкі |
| --- |
| Ардынарныя | Дыяцэзія ·  Архідыяцэзія ·  Мітраполія |
| Адмысловыя | Апостальская адміністратура ·  Ваенны ардынарыят ·  Тэрытарыяльная прэлатура ·  Тэрытарыяльнае абацтва |
| Місіянерскія | Місія Sui iuris ·  Апостальская прэфектура ·  Апостальскі вікарыят |
Карта апостальскага вікарыята Паўночнай Аравіі
**Апостальскі вікарыят Паўночнай Аравіі** (лац.: Vicariatus Apostolicus Arabiae Septentrionalis) — апостальскі вікарыят Рымска-Каталіцкай царквы з цэнтрам у горадзе Манама, Бахрэйн. Апостальскі вікарыят Паўночнай Аравіі падпарадкоўваецца непасрэдна Святому Прастолу. Кафедральным саборам апостальскага вікарыята Паўночнай Аравіі з'яўляецца царква Святога Сэрца ў горадзе Манама, Бахрэйн.

Тэрыторыя
---------

Апостальскі вікарыят Паўночнай Аравіі распаўсюджвае сваю юрысдыкцыю на Бахрэйн, Катар, Кувейт і Саудаўскую Аравію. У апостальскім вікарыяце Паўночнай Аравіі дзейнічае 7 прыходаў: 4 прыходу ў Кувейце, 2 — у Бахрэйне і 1 — у Катары.

Гісторыя
--------

29 чэрвеня 1953 года года Рымскі Папа Пій XII выдаў булу *«Quemadmodum dispensator»*, якой заснаваў апостальскую прэфектуру Кувейта, вылучыўшы яго з апостальскага вікарыята Аравіі (сёння — Апостальскі вікарыят Паўднёвай Аравіі). Пастырская апека над апостальскім вікарыятам Паўночнай Аравіі была даручана манахам з манаскага ордэна босых кармелітаў.

2 снежня 1954 года Рымскі Папа Пій XII выпусціў булу *«Quandoquidem Christi»*, якой пераўтварыў апостальскую прэфектуру Кувейта ў апостальскі вікарыят.

У 1973 годзе ў апостальскім вікарыяце Кувейта быў адкрыты прыход для вернікаў візантыйскага абраду.

31 мая 2011 года апостальскі вікарыят распаўсюдзіў сваю юрысдыкцыю на Бахрэйн, Катар і Саудаўскую Аравію, якія належалі апостальскаму вікарыяту Аравіі і ў адпаведнасці з дэкрэтам *«Bonum animarum»* Кангрэгацыі евангелізацыі народаў быў пераназваны ў апостальскі вікарыят Паўночнай Аравіі.

У жніўні 2012 года цэнтр апостальскага вікарыята быў перанесены з горада Кувейт у горад Манама.

Літургічнай мовай у апостальскім вікарыяце Паўночнай Аравіі з'яўляецца арабская мова. У наш час вернікамі апостальскага вікарыята Паўночнай Аравіі з'яўляюцца галоўным чынам замежныя рабочыя, якія працуюць на нафтавых промыслах. Апостальскі вікарыят Паўночнай Аравіі таксама распаўсюджвае сваю юрысдыкцыю на вернікаў усходніх абрадаў.

Ардынарыі апостальскага вікарыята
---------------------------------

* біскуп Убальда Тэафана Стэла O.C.D. (29.06.1953 — 1966);
	+ святар Віктар Леон Эстэбан Сан-Мігель-і-Эрсэ O.C.D. (1966 — 31.05.1976) — апостальскі адміністратар;
* біскуп Віктар Леон Эстэбан Сан-Мігель-і-Эрсэ O.C.D. (31.05.1976 — 5.11.1981);
* біскуп Фрэнсіс Джордж Адэадат Мікалеф O.C.D. (5.11.1981 — 14.07.2005);
* біскуп Каміла Балін M.C.C.I. (14.07.2005 — па цяперашні час).

Зноскі
------

1. ↑  гл. Абрэвіятуры каталіцкіх мужчынскіх манаскіх ордэнаў і кангрэгацый

Крыніца
-------

* Annuario Pontificio, Libreria Editrice Vaticana, Città del Vaticano, 2003, ISBN 88-209-7422-3
* Булла *Quemadmodum dispensator*, AAS 45 (1953), стр. 835  (лац.)
* Булла *Quandoquidem Christi*, AAS 47 (1955), стр. 204  (лац.)
* Декрет *Bonum animarum* Архівавана 3 лютага 2020.  (лац.)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Інфармацыя  (англ.)
* Reorganisation of the Two Vicariates in the Arabian Peninsula Архівавана 8 верасня 2011.  (англ.)
**Леандру Кастан да Сілва** або **Леандра Кастан** (парт.: Leandro Castán da Silva; нар. 5 лістапада 1986, Жау, Бразілія) — бразільскі футбаліст, абаронца.

Клубная кар’ера
---------------

Леандру пачынаў прафесійную кар’еру ў камандзе роднага горада Жау «XV лістапада», але яшчэ ў юнацкім узросце яго запрыкмецілі скаўты «Атлетыку Мінейру», дзе Леандру працягнуў навучанне. У 2005 годзе дэбютаваў у Серыі А ў складзе новага клуба. Але той сезон быў вельмі няўдалым для клуба з Белу-Арызонты, які выляцеў у Серыю B. Леандру Кастан аднак дапамог сваёй камандзе ў наступным годзе вярнуцца ў эліту, а ў 2007 годзе адправіўся ў шведскі «Хельсінгбарг».

У Швецыі Леандру правёў толькі адзін сезон, паспеўшы адзначыцца ў еўракубках голам у браму нідэрландскага ПСВ. У 2008 годзе перайшоў у «Грэміу Баруэры», а ў 2010 годзе далучыўся да складу клуба «Карынтыянс». У 2011 годзе «Карынтыянс» стаў чэмпіёнам Бразіліі, а ў 2012 годзе ўпершыню ў сваёй гісторыі дайшоў да фіналу і выйграў Кубак Лібертадорэс. Леандру Кастан трапіў у сімвалічную зборную гэтага турніру.

2 ліпеня 2012 года было абвешчана аб пераходзе Леандру ў італьянскую «Рому» за 5,5 млн еўра. У новым клубе ігрок атрымаў месца ў стартавым складзе дзякуючы шэрагу паспяховых выступаў. Свой першы гол за «Рому» забіў 8 снежня 2012 года ў матчы супраць «Фіярэнціны», які скончыўся перамогай рымскага клуба з лікам 4:2.

У сезоне 2014/15 страціў месца ў асноўным складзе «Ромы». 10 ліпеня 2016 года «Сампдорыя» абвясціла аб арэндзе Кастана, аднак ужо 18 жніўня таго ж года, так і не згуляўшы за «Сампдорыю» ў чэмпіянаце, далучыўся да «Тарына». Улетку 2017 года вярнуўся ў «Рому», аднак да канца 2017 года на полі не з’яўляўся. У студзені 2018 года быў аддадзены ў арэнду «Кальяры». У жніўні 2018 года пакінуў «Рому» і неўзабаве вярнуўся ў Бразілію, папоўніўшы склад клуба «Васка да Гама», дзе гуляў да студзеня 2022 года. У сакавіку 2022 года далучыўся да «Гуарані», а ў ліпені 2022 года завяршыў прафесійную кар’еру.

Міжнародная кар’ера
-------------------

Дэбютаваў за нацыянальную зборную Бразіліі ў гульні супраць зборнай Японіі 16 кастрычніка 2012 года, якая прайшла на стадыёне ва Уроцлаве.

Дасягненні
----------

**«Карынтыянс»**:

* Чэмпіён Бразіліі: 2011
* Уладальнік Кубка Лібертадорэс: 2012

Заўвагі
-------

1. ↑  Leandro Castán // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  LEANDRO CASTAN da silva // Argentine Soccer Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19368470'></a>
3. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з партугальска-беларускай практычнай транскрыпцыяй
4. ↑  Corinthians vende Leandro Castán para o Roma: R$ 13 milhões. Globo Esporte.
5. ↑  «Сампдория» объявила об аренде Кастана. by.tribuna.com.
6. ↑  Кастан покинул «Сампдорию» спустя месяц и перешел в «Торино» на правах аренды
7. ↑  «Кальяри» арендовал защитника «Ромы» Кастана
8. ↑  Кастан покинул «Рому»

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Леандру Кастан

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AS.com · BDFA · FootballDatabase.eu · Kooora · National Football Teams.com · Soccerway · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) |
Ісус кажа развітальную прамову адзінаццаці вучням, Дуча дзі Буанінсенья, 1308–1311
**Апошняя прамова** ці ***Развітальная прамова*** - прамова, з якой звяртаецца Ісус да адзінаццаці з Сваіх вучняў адразу ж пасля завяршэння Апошняй Вячэры ў Іерусаліме, у ноч перад Сваім распяццям. Запісана ў Евангеллі ад Яна, раздзелы 14-17.

Змест прамовы
-------------

Прамова, як правіла, дзеліцца на некалькі частак. У першай Ісус кажа вучням, што Ён адыходзіць да Айца, што Ён пашле Святога Духа, Які нанавучыць усяму вучняў. Ісус пакідае мір вучням і загадвае іх любіць адзін аднаго. Выраз адзінства любові паміж Ісусам і Яго Айцом з'яўляецца ключавой тэмай у прамове, гэтак сама гэта тычыцца і адносін паміж вучнямі, выяўляецца некалькімі паўторамі Новай запаведзі: "*любіце адзін аднаго як Я палюбіў вас*». 

Наступная частка прамовы ўтрымлівае алегорыю Вінаградная лаза, якая паказвае Ісуса як вінаградную лазу (крыніца жыцця для супольнасці), а вучняў як галінкі, такім чынам паказваецца прыклад вучнёўства ў Евангеллях. Гэтае параўнанне ізноў падкрэслівае неабходнасць любові паміж вучнямі, але потым Ісус папярэджвае вучняў аб будучых пераследваннях: "Калі свет вас ненавідзіць, ведайце, што Мяне раней за вас зненавідзеў".

У заключнай частцы прамовы (Яна 17:1-26 ) Ісус моліцца за сваіх паслядоўнікаў і аб будучай царкве. Гэта самая доўгая малітва Ісуса ў любым з Евангелляў, і вядомы як ***Развітальная малітва*** ці Першасвятарская малітва. Ключавымі тэмамі малітвы з'яўляюцца ўслаўленне Айца і хадатайніцтва аб адзінстве вучняў праз любоў. Ісус моліцца да Айца, што Яго паслядоўнікі "*хай будуць адзіныя, як Мы адзіныя*" і што "*каб любоў, якою Ты палюбіў Мяне, ў іх была; і Я ў іх*».
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Захараў.

**Канстанцін Фёдаравіч Захараў** (1919-1944) — капітан Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Канстанцін Захараў нарадзіўся ў красавіку 1919 года ў Іванава-Вазнясенску. Скончыў школу, адзін курс Іванаўскага хімічнага тэхнікума і аэраклуб. У 1937 годзе Захараў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1939 годзе ён скончыў Пермскую ваенную авіяцыйную школу. З першых дзён Вялікай Айчыннай вайны на яе франтах. Прымаў удзел у баях на Заходнім, Бранскім, Цэнтральным і Беларускім франтах. Удзельнічаў у бітве за Маскву, Курскай бітве. Лётаў на самалётах «І-16», «Міг-3», «Як-7б», «Як-9».

Да студзеня 1944 года капітан Канстанцін Захараў камандаваў эскадрылляй 233-га знішчальнага авіяпалка 234-й знішчальнай авіядывізіі 16-й паветранай арміі Беларускага фронту. Да таго часу ён здзейсніў 190 баявых вылетаў, прыняў удзел у 41 паветраным баі, збіў 15 варожых самалётаў асабіста і яшчэ 1 — у складзе групы. 13 студзеня 1944 года падчас штурмовки нямецкай аўтамабільнай калоны, калі самалёт Захарава быў падбіты, а лётчык накіраваў яго на згрупаванне войскаў праціўніка. Пахаваны ў Мазыры.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 2 жніўня 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» капітан Канстанцін Захараў пасмяротна быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза. Таксама быў узнагароджаны ордэнам Леніна, двума ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнам Айчыннай вайны 1-й ступені.

У гонар Захарава названа вуліца ў Іванава.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Канстанцін Фёдаравіч Захараў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Подвиг. 3-е издание, испр. и доп. Ярославль, 1980

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Casus belli** (**Ка́зус бэ́лі**, літ.: *выпадак вайны*) — юрыдычны тэрмін рымскага права, які пазначае фармальны повад для аб’явы вайны. Шырока выкарыстоўваецца ў гістарыяграфіі, дзе таксама вызначаецца casus foederis, які прадугледжвае ўступ у вайну, зыходзячы з умоў саюзнага дагавора з адным з ваюючых бакоў.

Тэрмін быў вернуты ў шырокае выкарыстанне ў XVII – XVIII стагоддзях дзякуючы працам Гуга Гроцыя (1653) і Карнэліуса ван Бенкешука (1707) ў часы станаўлення дактрыны jus ad bellum (бел.: права вайны).

Гістарычныя прыклады
--------------------

### Першая сусветная вайна

Класічным прыкладам casus belli з’яўляецца забойства аўстрыйскага эрцгерцага Франца Фердынанда ў Сараева 28 чэрвеня 1914 сербскім студэнтам Гаўрылам Прынцыпам, які з’яўляўся членам рэвалюцыйнай арганізацыі «Млада Босна», што дала Аўстра-Венгрыі права выставіць ўльтыматум Сербіі. Няпоўнае выкананне ўмоў ультыматума стала повадам для аб’явы Аўстра-Венгрыяй вайны Сербіі.

### Другая сусветная вайна

У сваёй асноўнай працы «Мая барацьба» (1925) Адольф Гітлер дае абгрунтаванні будучай вайне як барацьбе за «жыццёвую прастору» для немцаў шляхам экспансіі ва Усходнюю Еўропу.

31 жніўня 1939 перапранутыя ў польскую форму нямецкія салдаты атакавалі радыёстанцыю ў Гляйвіцэ. Гітлер скарыстаў гэта як повад для пачатку ўварвання ў Польшчу. Вялікабрытанія і Францыя выконваюць умовы саюзнага дагавора і аб’яўляюць вайну Германіі.

26 лістапада 1939 савецкія войскі каля вёскі Майніла на савецка-фінляндскай мяжы былі абстраляныя артылерыяй, у выніку чаго 4 вайскоўцаў загінула і 9 былі параненыя. Савецкі ўрад накіраваў ноту пратэста Фінляндыі. У адказ фінляндскі пасол прапанаваў стварыць камісію для расследавання інцыдэнта, бо, згодна фінляндскім памежнікам, стрэлы былі зробленыя з савецкай тэрыторыі. СССР выступіў супраць расследавання і абвясціў вайну Фінляндыі.

22 чэрвеня 1941 Германія ўрываецца ў СССР, выкарыстоўвая casus belli прэвентыўнай вайны супраць савецкай агрэсіі.
**Эль-А́сад** (араб. بحيرة الأسد‎‎ — *Buhayrat al-Assad*) — вадасховішча ў Сірыі на рацэ Еўфрат. Названа ў гонар прэзідэнта Сірыі Хафеза аль-Асада.

У 1973 Сірыя пры дапамозе інжынераў з Савецкага Саюза завяршыла будаўніцтва Плаціны на Еўфраце вышэй па цячэнню ад горада Рака. Плаціна стварыла вадасховішча (Бухейрат Эль-Асад) аб’ёмам 12 км³, памеры якога прыкладна 80 км у даўжыню і 8 км у шырыню. Пры ўездзе на плаціну найстрогі пашпартны кантроль. Вада з вадасховішча выкарыстоўваецца для паліўнага земляробства. Маецца гідраэлектрастанцыя. На беразе размешчаны горад Эс-Саўра. Уздоўж вадасховішча ідзе аўтамагістраль і чыгуначная лінія Халеб — Рака. Вадасховішча Асад лічыцца ключавым месцам для птушак, якія мігрыруюць і зімуюць у Заходняй Азіі.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кантаровіч.
**Лейба Мордухавіч Кантаровіч** (26 лютага 1915, Дукора, Мінская вобласць — ?) — беларускі інжынер-эканаміст.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі інстытут народнай гаспадаркі ў 1940 годзе. Член КПСС з 1940 года. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Працаваў намеснікам старшыні гарплана Мінгарвыканкама, з 1961 па 1981 гады — галоўным эканамістам майстэрні генплана, старшым інжынерам тэхаддзела ў Мінскпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1966 года. Пражываў у Мінску.

Дзейнасць
---------

У складзе аўтарскіх калектываў удзельнічаў у распрацоўцы генпланаў Мінска (1961—1980), праектаў размяшчэння будаўніцтва, ПДП жылых раёнаў Чыжоўка, Усход, Серабранка, у забудове жылых раёнаў Усход-1, Зялёны Луг-5 у Мінску (1966—1976).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі, 1-я прэмія на рэспубліканскім конкурсе за распрацоўку праекта цэнтра Мінска (1968, у аўтарскім калектыве).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Конторович Лейба Мордухович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Клетачныя элементы крыві (выява атрымана з дапамогай сканіруючага электроннага мікраскопа). Бачныя дваякаўвагнутыя эрытрацыты і сферычныя **лейкацыты** з шурпатай паверхняй
**Лейкацыты** — белыя крывяныя клеткі; неаднастайная група розных па вонкавым выглядзе і функцыях клетак крыві чалавека або жывёл, выдзеленая па прыкмеце адсутнасці самастойнай афарбоўкі і наяўнасці ядра.

Галоўная задача дзеяння лейкацытаў — абарона. Яны граюць галоўную ролю ў спецыфічнай і неспецыфічнай абароне арганізма ад знешніх і ўнутраных патагенных агентаў, а таксама ў рэалізацыі тыповых паталагічных працэсаў.

Усе віды лейкацытаў здольныя да актыўнага руху і могуць пераходзіць праз сценку капіляраў і пранікаць у тканкі, дзе яны паглынаюць і пераварваюць чужародныя часціцы. Гэты працэс называецца фагацытоз, а клеткі, якія яго ажыццяўляюць, — фагацыты.

Калі чужародных целаў пранікла ў арганізм вельмі шмат, то фагацыты, паглынаючы іх, моцна павялічваюцца ў памерах і ў рэшце рэшт разбураюцца. Пры гэтым вызваляюцца рэчывы, якія выклікаюць мясцовую запаленчую рэакцыю, якая суправаджаецца ацёкам, павышэннем тэмпературы і пачырваненнем пашкоджанага ўчастку.

Рэчывы, якія выклікаюць рэакцыю запалення, прыцягваюць новыя лейкацыты да месца ўкаранення чужародных цел. Знішчаючы чужародныя целы і пашкоджаныя клеткі, лейкацыты гінуць у вялікіх колькасцях. Гной, які ўтвараецца ў тканках пры запаленні, - гэта скопішча загінулых лейкацытаў.

| ⛭Кроў |
| --- |
| Крывятварэнне | 
* Касцявы мозг
* Касцявы мозг чалавека
* Эрытрапаэз
* Лейкапаэз

 |
| Састаў крыві | 
* Плазма крыві
* Эрытрацыты
* Трамбацыты
* Лейкацыты
	+ Гранулацыты
	+ Агранулацыты

 |
| Гранулацыты | 
* Нейтрафілы
* Эазінафілы
* Базафілы

 |
| Агранулацыты | 
* Лімфацыты
	+ T-лімфацыт
	+ B-лімфацыт
	+ NK-лімфацыт
* Манацыты

 |
| Біяхімія крыві | 
* Група крыві, Рэзус-фактар
* Буферныя сістэмы крыві
	+ Ацыдоз
	+ Алкалоз
* Сываратка крыві
* Гематакрыт
* Глікемія
	+ Гіперглікемія
	+ Гіпаглікемія

 |
| Хваробы крыві | 
* Анемія
* Лейкоз
* Каагулапатыя
	+ Гемафілія
	+ Хвароба фон Вілебранда

 |
| Гл. таксама | 
* Гематалогія

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11979782k · GND: 4074195-3 · LCCN: sh85076269 · Microsoft: 2778488018, 2909143388 · NDL: 00562841 · NKC: ph122279 |

 |
Нодзі
**Нодзі** (англ.: *Noddy*) — выдуманы персанаж, створаны Энід Блайтан, першапачаткова публікаваўся з 1949 па 1963 год. На аснове гэтага персанажа было створана некалькі тэлесерыялаў.

Нодзі быў упершыню апублікаваны ў 1949 годзе з ілюстрацыямі галандскага мастака Хармсена ван дэр Бека.

Персанаж — дзіця з дрэва, які жыве ў невялікім доміку ў краіне цацак. Яго імя, Нодзі, паходзіць ад ангельскага «nod» (памахваць) — «to nod the head» (махаць або трэсці галавой), і намякае на тое, што ён — лялька, галава якой адлучана ад цела, якое ўвесь час трасецца і ківае.

На тэлебачанні
--------------

У Вялікабрытаніі, краіне, дзе гэты персанаж нарадзіўся, персанаж з’яўляецца часткай дзіцячых тэлевізійных праграм, якія былі на тэлебачанні даўжэй за ўсё, з 1955 года, на BBC.

У Беларусі толькі адзін серыял паводле персанажа выйшаў у беларускім дубляжы пад назвай «Нодзі ў Краіне Цацак». У беларускім дубляжы таксама патрапілі ў сеціва серыі, якія пасля былі прыватызаваныя.
**Carterocephalus silvicola** — матылёк сямейства тоўстагаловак.

Этымалогія назвы
----------------

*Silva* (з лацінскай мовы) — лес, *silvicola* — мабыць, лясны.

* Carterocephalus silvicola ♂*Carterocephalus silvicola* ♂
* ♂   △ ♂ △
* ♀♀
* ♀ △♀ △

Апісанне
--------

Даўжыня пярэдняга крыла імага 12—15 мм. Размах крылаў 22—28 мм. Пярэднія крылы рудага колеру з бурымі плямамі. У самкі рудага колеру ў афарбоўцы менш, а цёмныя элементы малюнка пашыраны.

Арэал
-----

Цэнтральная, Паўночная і Усходняя Еўропа, умераны пояс Азіі на ўсход да Японіі. На паўднёвым захадзе арэал віду абмежаваны Карпатамі, далей на ўсход паўднёвая мяжа арэала праходзіць па поўначы Украіны і цэнтральных абласцях Расіі да Самарскай вобласці і Паўднёвага Урала. Лакальны і рэдкі від у некаторых месцах Еўропы, у Азіі — звычайны.

Матылі аддаюць перавагу месцы на мяжы розных тыпаў лесу з лугамі. Засяляе сырыя лясныя ўзлескі, паляны пад полагам лесу, зараснікі кустоў у далінах рэк.

Біялогія
--------

Развіваецца ў адным пакаленні ў год. Час лета з сярэдзіны мая да трэцяй дэкады чэрвеня. Вусені з сярэдзіны ліпеня па сярэдзіну красавіка наступнага года. Зімуюць у лісці травы, аплеценым павуціннем.

Кармавыя расліны гусеніц: каратканожка, каласоўнік, грэбнік звычайны, бор (*Milium sp.*), метлюжок, пажарніца (*Calamagrostis purpurea*), пырнік паўзучы (*Elymus repens*).

Заўвагі
-------

Літаратура
----------

* *Львовский А. Л. Моргун Д. В.* Определители по флоре и фауне России. Выпуск 8 // Булавоусые чешуекрылые Восточной Европы. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2007. — 443 с. — 2000 экз. — ISBN 978-5-87317-362-4.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
**Эль-Джадзіда** (​​араб. الجديدة, фр. El Jadida) — партовы горад на атлантычным узбярэжжы Марока, сталіца аднайменнай правінцыі краіны. Старая партугальская крэпасць у горадзе з’яўляецца аб’ектам Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Гісторыя горада
---------------

Горад быў заснаваны партугальцамі у 1502 годзе, калі для абароны ад маўраў была пабудавана крэпасць Мазаган. Пад гэтай назвай і быў вядомы горад да 1769 года, калі ён быў захоплены і разбураны султанам Махамедам бен Абдалай.

У 1825 годзе арабы зноў адбудавалі горад, даўшы яму арабскую назву «Эль-Джадзіда», якую можна перакласці на беларускую мову як «новы». Аднак пасля пераходу Марока пад пратэктарат Францыі, калі горад пачаў хутка развівацца, яму было вернута старая назва. І толькі з атрыманнем краінай незалежнасці назва «Эль-Джадзіда» стала афіцыйнай.

У 2004 годзе ў горадзе пражывала 144 000 чалавек. Пляжы Эль-Джадзіды служаць месцам адпачынку як для жыхароў Марока, так і для замежных турыстаў.

Зноскі
------

1. ↑  2014 Moroccan census / пад рэд. High Commission for Planning<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19599909'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3128426'></a>
2. ↑



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX5627957 · LCCN: n79051878 · VIAF: 143053356 |
**Carterocephalus palaemon** — матылёк сямейства тоўстагаловак.

Назва
-----

Відавая назва дадзена ў гонар Палемона — сына кіраўніка горада Архамена Афаманта і яго жонкі Іна.

Апісанне
--------

### Імага

Размах крылаў складае 29-31 мм. Верхні бок цёмна-карычневага колеру з аранжавымі і залацістымі плямамі. Ніжні бок аранжавы з белымі плямамі, акантаванымі чорным. Маецца выражаны палавы дымарфізм, самкі трохі буйней самцоў .

### Вусень

Даўжынёй да 23 мм, мае стройны целасклад. Афарбоўка цела светла-зялёная з падоўжнымі цёмна-зялёнымі і белымі палосамі. Толькі ў апошняй стадыі развіцця яна становіцца цалкам зялёнай. Галава чорная.

Распаўсюджанне
--------------

Від распаўсюджаны ў Паўночнай Еўразіі і Паўночнай Амерыцы. Засяляе сырыя лугавіны, узлескі хвойных і змешаных лясоў.

Харчаванне
----------

Матылі аддаюць перавагу кветкам такіх раслін, як гарлянка (*Ajuga*), *Hyacinthoides non-scripta*, венерын чаравічак сапраўдны (*Cypripedium calceolus*), герань (*Geranium*) і інш.

Кармавымі раслінамі вусеняў з’яўляюцца розныя метлюжковыя (*Poaceae*), малінія блакітная (*Molinia caerulea*), *Molinia arundinacea*, *Holcus lanatus*, пажарніца наземная (*Calamagrostis epigejos*), *Brachypodium sylvaticum*, *Brachypodium pinnatum*, *Bromus ramosus*, купкоўка зборная (*Dactylis glomerata*), лісахвост лугавы (*Alopecurus pratensis*), цімафееўка лугавая (*Phleum pratense*).

Размнажэнне
-----------

У чэрвені—ліпені матылі кладуць асобныя яйкі на лісце травы. Вусень з’яўляецца прыкладна праз 10 дзён. Ён будуе сабе сховішча, згортваючы ліст ў трубачку, дзе праводзіць час днём, а ноччу выходзіць карміцца. Восенню падужэлыя вусені будуюць новае сховішча, дзе яны праводзяць зіму ў спячцы. Пасля абуджэння вясной гусеніцы акукляюцца. Праз 5-6 тыдняў, у маі—ліпені, у залежнасці ад шыраты, з’яўляюцца матылькі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Tom Tolman, Richard Lewington: *Die Tagfalter Europas und Nordwestafrikas*, S. 268f, Franckh-Kosmos Verlags-GmbH & Co, Stuttgart 1998, ISBN 3-440-07573-7
2. ↑  David J. Carter: Raupen und Schmetterlinge Europas und ihre Futterpflanzen S. 30

Літаратура
----------

* Hans-Josef Weidemann: Tagfalter: beobachten, bestimmen, Naturbuch-Verlag, Augsburg 1995, ISBN 3-89440-115-X
* Günter Ebert (Hrsg.): Die Schmetterlinge Baden Württembergs Band 2, Tagfalter II. Ulmer Verlag, Stuttgart 1993, ISBN 3-8001-3459-4
* John Still: Schmetterlinge und Raupen Europas. Мазаіка Verlag München, Deutschland 1999.
* David J. Carter: Raupen und Schmetterlinge Europas und ihre Futterpflanzen. Verlag Paul Parey, Hamburg und Berlin 1986, ISBN 3-490-13918-6.