recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Свабодныя матэрыялы** (таксама выкарыстоўваюцца тэрміны **свабодны кантэнт**, **свабодная інфармацыя** ці **свабодны змест**) — тэксты, выявы, музыка, праграмнае забеспячэнне і іншыя працы, ліцэнзія якіх дазваляе выкарыстоўваць іх змест для любых мэт (уключаючы камерцыйныя): капіраваць, змяняць і распаўсюджваць змененыя версіі.

Усе творы, якія перайшлі ў грамадскі набытак, з'яўляюцца свабоднымі матэрыяламі. Распаўсюджванне свабодных матэрыялаў, якія не з'яўляюцца грамадскім набыткам, ажыццяўляецца на падставе адмысловых ліцэнзійных дамоў.

Ліцэнзіі
--------

Як і ліцэнзіі на свабоднае праграмнае забеспячэнне, ліцэнзіі на свабодны змест могуць быць «copyleft» ці «не copyleft». Ліцэнзіі на праграмнае забеспячэнне часта падыходзяць і для прац іншых відаў.

Прыкладамі ліцэнзіў «copyleft» з'яўляюцца *Design Science License* (DSL) и *GNU Free Documentation License* (GFDL).

*FreeBSD Documentation License* — прыклад ліцэнзіі, якая не падпадае пад статус copyleft.

Свабоднымі матэрыяламі таксама з'яўляюцца публікацыі пад пэўнымі ліцэнзіямі *Creative Commons*, якія не абмяжоўваюць іх
свабоднае выкарыстанне і мадыфікацыю.

Гл. таксама
-----------

* Грамадскі набытак
* Свабоднае праграмнае забеспячэнне
* Свабодная музыка

У Сеціве
--------

* Вызначэнне «свабоднага твору культуры» (англ.)
**Украінская рэвалюцыя** альбо **Вайна за незалежнасць Украіны** — шэраг падзей, звязаных з нацыянальна-вызваленчай барацьбой украінскага народа ў 1917—1921 гадах.

Штуршком да пачатку Украінскай рэвалюцыі стала Лютаўская рэвалюцыя ў Расійскай імперыі. Ва Украіне ўтварыўся альтэрнатыўны цэнтр улады — Украінская Цэнтральная Рада (УЦР), якая стала прадстаўнічым органам украінскіх дэмакратычных сіл і ўзначаліла нацыянальна-дэмакратычную рэвалюцыю ва Украіне. Кіраўніком УЦР стаў Міхаіл Грушэўскі.

У перыяд з 1917 па 1921 гады Украіна перажыла розныя формы нацыянальнай дзяржаўнасці (УНР, Украінская дзяржава, ЗУНР), але дзяржаўную незалежнасць утрымаць не змагла. Украінскія этнічныя тэрыторыі былі падзеленыя паміж СССР, Польскай Рэспублікай, Каралеўствам Румынія і Чэхаславацкай Рэспублікай. Такім чынам, Украінская нацыянальна-дэмакратычная рэвалюцыя пацярпела паразу. Гэта параза было была следствам незгуртаванасці палітычнай эліты, незавершанасці працэсу фарміравання нацыі, адрозненняў паміж нацыянальнымі і сацыяльнымі задачамі вызвольнага руху, яго абумоўленасцю знешнімі палітычнымі і перш за ўсё ваеннымі фактарамі. Аднак, не дасягнуўшы сваёй мэты, Украінская рэвалюцыя пачала працэс фарміравання сучаснай палітычнай нацыі і адрадзіла традыцыю ўкраінскай дзяржаўнасці.
**Прыбайкалле** — тэрыторыя, якая прылягае з захаду і ўсходу да возера Байкал, у Рэспубліцы Бурація і Іркуцкай вобласці Расіі. Уключае горныя хрыбты: Прыморскі, Байкальскі на захад ад возера Байкал; Хамар-Дабан, Улан-Бургасы, Баргузінскі і інш. на поўдзень і ўсход ад возера і шэраг міжгорных катлавін (Баргузінская, Верхнеангарская) у Забайкаллі. Вышыня асноўных хрыбтоў да 2500 метраў. На схілах тайга, месцамі цемнахвойная, у міжгорных катлавінах стэпавая расліннасць.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 54. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0216-4 (Т. 13).
**Свабодны саюз венгерскіх пісьменнікаў** (венг.: Magyar Írószövetség) — створаны ў 1945 у канцы Другой сусветнай вайны орган, які павінен быў абараняць і прадстаўляць інтарэсы венгерскіх пісьменнікаў. У 50-ых гадах свабодны саюз венгерскіх пісьменнікаў быў адной з асноўных арганізацый, якія выказвалі пратэст супраць савецкай улады, а пазней распалілі Венгерскае паўстанне 1956 года.

Гісторыя
--------

Пасля ўвядзення камуністычнага рэжыму ў Венгрыі саюз венгерскіх пісьменнікаў стаў інструментам распаўсюджвання сталінісцкай літаратуры і прапаганды. Быў створаны штотыднёвы часопіс "Літаратурная газета" (венг.: Irodalmi Újság), які прапагандаваў камуністычныя літаратурныя творы і культуру. Аднак у 1950-ыя гады саюз змяніў свой ідэалагічны напрамак супраць афіцыйнай ідэалогіі СССР. У верасні прайшоў чарговы з'езд венгерскіх пісьменнікаў. Адзін з членаў саюза венгерскіх пісьменнікаў — Дзьюла Хай — з'яўляецца сааўтарам наступных радкоў рэзалюцыі з'езду: "Мы, венгерскія пісьменнікі, незалежна ад нашых партыйных і філасофскіх пазіцый, заключаем паміж сабой свяшчэнны саюз у барацьбе за права гаварыць праўду". Выказванні такога тыпу падштурхнулі вялікую колькасць венграў адкрыта пайсці супраць камуністычнага рэжыму.

Зноскі
------

1. ↑  *Окороков А. В.* Секретные войны Советского Союза: первая полная энциклопедия. — М.: ЭКСМО, 2008. — 736 с. — (Войны XX века). — 4 тыс, экз. — ISBN 978-5-699-27278-5.
**Украінская хельсінкская група** (укр.: Українська Гельсінська група) альбо **Украінская грамадская група ў справе выканання Хельсінкскіх пагадненняў** (укр.: Українська громадська група сприяння виконанню Гельсінських угод) — украінская арганізацыя абароны правоў чалавека.

Была заснавана 10 асобамі 9 лістапада 1976 года на ўзор Маскоўскай хельсінкскай групы. Арганізацыю ўзначаліў Мікола Рудэнка, а ў яе склад уваходзіла ўвогуле (у розныя часы) 37 асоб, між іншым: Аляксандр Берднік, Ніна Страката, Васіль Стус, Леўка Лук'яненка, Іван Кандыба, Надзея Свытлычна, Вячаслаў Чарнавіл, а таксама Святаслаў Караванскі, Аксана Паповіч, Аксана Мяшко, Іна Сенык, Пятро Січко, Даніла Шумук, Юрый Шухевіч, Міраслаў Марыновіч, Васіль Раманюк і Юзаф Зісельс.

Да канца 1980 года арганізацыя выдала 30 дэкларацый, апеляцый і іншых дакументаў па абароне правоў чалавека. З 1979 года ў ЗША дзейнічала Загранічнае Прадстаўніцтва УХГ.

У снежні 1976 года пачаліся ператрусы і допыты членаў групы, а ў студзені 1977 — арышты, да канца сакавіка 1981 года ўсе члены апынуліся ў вязніцы ці ў эміграцыі.

Напачатку 1988 года група аднавілася пад кіраўніцтвам Леўкі Лук'яненкі, у сакавіку 1988 ператварылася ва Украінскі Хельсінкскі Саюз.
**Сяргей Анатольевіч Старасцін** (руск.: Серге́й Анато́льевич Ста́ростин; 24 сакавіка 1953, Масква — 30 верасня 2005, Масква) — выбітны расійскі лінгвіст, паліглот, спецыяліст у галіне кампаратывістыкі, усходазнаўства, каўказазнаўства і індаеўрапеістыкі. Сын літаратара, перакладчыка, паліглота Анатоля Старасціна, брат філосафа і гісторыка навукі Барыса Старасціна. Член-карэспандэнт Расійскай акадэміі навук Аддзялення літаратуры і мовы (мовазнаўства). Загадчык Цэнтрам кампаратывістыкі Інстытута ўсходніх культур і антычнасці РГГУ, галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута мовазнаўства РАН, ганаровы доктар Лейдэнскага ўніверсітэта (Нідэрланды).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 24 сакавіка 1953 года ў Маскве. Лінгвістыкай пачаў захапляцца ўжо ў школьныя гады. Скончыў аддзяленне структурнай і прыкладной лінгвістыкі філалагічнага факультэта МДУ імя Ламаносава ў 1975 г. У якасці асноўнай мовы вывучаў японскую. Яшчэ студэнтам апублікаваў працу па рэканструкцыі праяпонскай мовы, якая зрабіла вялікае ўражанне на спецыялістаў. У перыяд вучобы рэгулярна ўдзельнічаў у лінгвістычных экспедыцыях на Паўночны Каўказ. Валодаў фенаменальнай здольнасцю хутка засвойваць і творча прерапрацоўваць велізарныя аб'ёмы інфармацыі. Адразу пасля заканчэння МДУ паступіў у аспірантуру ў Інстытут усходазнаўства АН СССР. Кандыдацкая дысертацыя (1979) на тэму «Рэканструкцыя старажытнакітайскай фаналагічнай сістэмы» (была рэкамендавана апанентамі для абароны ў якасці доктарскай), доктарская дысертацыя (1992) па праблемах алтайскай рэканструкцыі. 30 мая 1997 г. абраны членам-карэспандэнтам Расійскай акадэміі навук па Аддзяленні літаратуры і мовы (мовазнаўства). Удзельнічаў у шэрагу міжнародных праектаў у Нідэрландах, ЗША (у тым ліку ў Інстытуце Санта-Фэ, куды яго рэкамендаваў нобелеўскі лаўрэат па фізіцы Мюрэй Гел-Ман, да яго ніколі не было ніводнага лінгвіста). Акрамя навуковай дзейнасці, займаўся выкладаннем.

Памёр 30 верасня 2005 года ад інфаркту міякарда пасля лекцыі ў РДГУ.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Праект «Вавілонская вежа» (этымалагічныя базы даных, рускія слоўнікі і марфалогія, СКБД «STARLING»)
* Праект па этымалагічных базах даных у інстытуце Санта-Фэ
* Профіль Сяргея Анатолевіча Старасціна на афіцыйным сайце РАН
**Свабодны рабочы саюз** **(СРС)** (ням.: Freie ArbeiterInnen-Union (FAU)) — анарха-сіндыкалісцкі прафсаюз у Германіі.

Свабодны рабочы саюз быў заснаваны ў 1977 годзе і лічыць сябе спадкаемцам Саюза свабодных рабочых Германіі. Да 2016 года СРС быў удзельнікам Міжнароднай асацыяцыі працоўных, але выйшаў з яе і выступіў адным з заснавальнікаў абноўленай МАП у 2018 годзе.

11 снежня 2009 года акруговы суд Берліна выдаў судовую забарону, паводле якой спынялася дзейнасць берлінскага аддзялення СРС – Саюза свабодных рабочых Берліна. Аднак, ужо 10 чэрвеня 2010 года забарона была адменена як парушаючая свабоду прафсаюзаў.

Зноскі
------

1. ↑  *Secretariat*. Statement of the XXVI Congress **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *International Workers' Association* (5 снежня 2016). Архівавана з першакрыніцы 7 снежня 2016. Праверана 6 красавіка 2019.
2. ↑  Founding of a New International **(нявызн.)**. *Freedom News* (12 мая 2018). Праверана 6 красавіка 2019.
3. ↑   (ням.) Boewe, Jörn: Koalitionsrecht verteidigt

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт СРС

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр (ням.) |
| Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
| Нарматыўны кантроль | GND: 10053041-2 · LCCN: nr90022250 · VIAF: 131134447 |
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Выдрыца.

**Вы́дрыца** — рака ў Ушацкім раёне Віцебскай вобласці, у басейне Заходняй Дзвіны.

Даўжыня ракі 20 км. Плошча вадазбору 120 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 1,6‰. Пачынаецца за 1,5 км на паўночны захад ад вёскі Вацлавова і цячэ ў межах Ушацка-Лепельскага ўзвышша. Упадае ў возера Чарсцвяцкае з поўдня. Рэчышча ў сярэднім і ніжнім цячэнні на працягу 12,4 км каналізаванае. Асноўны прыток — рака Віславоўка (справа). У басейне ракі азёры Лош, Люкташ, Небылова, Вербна і Гарадзянец.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі. — Мн.: БелЭн, 1994.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 306. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мартынаў.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| **Сяргей Мартынаў** |
|  |
| Агульная інфармацыя |
| **Поўнае імя** | Сяргей Анатолевіч Мартынаў |
| **Дата нараджэння** | 18 мая 1968(1968-05-18) (55 гадоў) |
| **Месца нараджэння** | * Вярэя, Нара-Фамінскі раён[d], Маскоўская вобласць, РСФСР, СССР
 |
| **Від стралковага спорту** | кулявая стральба (вінтоўка) |
| **Трэнеры ў цяпер. час** | Эдуард Яраш |
| **Рост/Вага** | 172 см / 70 кг |

 |
| 

| Медалі |
| --- |
| **Алімпійскія гульні** |
| Бронза | Сідней 2000  | Вінтоўка лежучы, 50 м |
| Бронза | Афіны 2004  | Вінтоўка лежучы, 50 м |
| Золата | Лондан 2012  | Вінтоўка лежучы, 50 м |
| **Дзяржаўныя ўзнагароды**

|  |
| --- |
| Ордэн Айчыны 3 ступені, БеларусьОрдэн Айчыны 3 ступені, Беларусь |

 |

 |

**Сяргей Анатолевіч Марты́наў** (нар. 18 мая 1968, Вярэя, Маскоўская вобласць, РСФСР) — беларускі спартсмен (кулявая стральба). Алімпійскі чэмпіён, удзельнік шасці Алімпійскіх гульняў.

Бронзавы прызёр Алімпіяд 2000 і 2004. Чэмпіён свету 2006 і 2010. Алімпійскі чэмпіён 2012 у стральбе з дробнакалібернай вінтоўкі з 50 метраў у становішчы лежачы.

Заслужаны майстар спорту Беларусі. 6 разоў на працягу 15 гадоў паўтараў абсалютны сусветны рэкорд (600 ачкоў) у стральбе з вінтоўкі на 50 м са становішча лежачы (1997, 1998, 2000, 2005, 2006, 2012).

Займаўся ў Брэсце ў будынку СШ № 12.

Чэмпіён свету ў камандным заліку (Масква, Расія, 1990 г. ВМ; Мілан, Італія 1994 УП). Срэбны прызёр ў камандным заліку (Заграб, Харватыя, 1989 г. УП).

Чэмпіён Еўропы ў камандным заліку (Брно, Чэхія, 1993 г. ВМ), у асабістым заліку (Фінляндыя, 1990 г. ВМ).

Уладальнік Кубка свету (1989, 2000 г. ВМ).

Чэмпіён ІХ Спартакіяды народаў СССР (Масква, 1987 г.) ў асабістым заліку (УП) і бронзавы прызёр ў асабістым заліку (ВМ).

Мартынаў на летніх Алімпійскіх гульнях
--------------------------------------

| Дысцыпліна | 1988 | 1992 | 1996 | 2000 | 2004 | 2008 | 2012 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Вінтоўка са становішча лежучы, 50 м | — | — | 6-ы 598+101,6 |   598+102,3 |   596+105,6 | 8-ы  595+103,3 |   600+105,5 |
| Вінтоўка з 3 становішчаў, 50 м | — | — | 8-ы 1166+97,9 | 9-ы  1164 | 29-ы  1152 | 34-ы  1156 | — |
| Пнеўматычная вінтоўка, 10 м | 14-ы  588 | — | — | — | — | — | — |

Палітычныя погляды
------------------

Падпісаў адкрыты ліст спартыўных дзеячаў краіны, якія выступаюць за дзеючую ўладу Беларусі пасля здушэння народных пратэстаў у 2020 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Стало известно, кто подписал открытое письмо спортсменов, выступающих за власть (руск.)(недаступная спасылка) (24 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 24 лістапада 2020. Праверана 24 лістапада 2020.
2. ↑  Подписи **(нявызн.)**. Праверана 8 снежня 2020.

Спасылкі
--------

* *Сяргей Мартынаў — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*
Уваход у бібліятэку з Ліндэнхалена
**Бібліятэка ўніверсітэта Умеа** — адна з сямі бібліятэк у Швецыі, якім па законе пастаўляюцца адзін асобнік кожнай надрукаванай у Швецыі кнігі («шведск.: pliktbibliotek»).

Гісторыя
--------

Гісторыя гарадской бібліятэкі Умеа пачалася ў 1950 годзе. У 1951 годзе бібліятэка была прызнана важнай для паўночнай Швецыі. Бібліятэка атрымлівае копію кожнай новай кнігі, надрукаванай у Швецыі. Гэта паступова пашыраецца для прадастаўлення паслуг у галіне даследаванняў і для універсітэцкай адукацыі. Гэта была рэарганізавана ва ўніверсітэцкай бібліятэцы на момант заснавання ўніверсітэта Умеа ў 1965 годзе. Новы будынак галоўнай бібліятэкі ў універсітэцкім гарадку быў адкрыты ў 1968 годзе. З тых часоў ён быў падоўжаны, апошні раз у 2006 годзе.

Ёсць дапаможныя бібліятэкі ва універсітэцкай бальніцы Норланда, меншыя ў Кампусемастацтваў і ў Эрншэльдсвіку.

Зноскі
------

1. ↑  History, Umeå University Library website, retrieved 6 May 2014
2. ↑  Umeå's history Архівавана 27 чэрвеня 2014. umea.se, retrieved 6 May 2014
Даходныя дамы па вул. Савецкай, 17 і 19 у Мінску
**Дахо́дны дом** — гарадскі шматкватэрны жылы дом, прызначаны для здачы кватэр у наём.

У Еўропе з’явіліся ў 1830—1840-я гады, у пачатку XX стагоддзя — адзін з асноўных тыпаў жылля гараджан. На Беларусі існавалі з 1870-х гадоў да ўсталявання савецкай улады. У пачатку XX стагоддзя будаваліся 3—5-павярховыя даходныя дамы секцыйнага (найбольш пашыраныя), калідорнага, галерэйнага і мяшанага тыпаў. На 1-м паверсе даходных дамоў былі гандлёвыя ўстановы. Іх архітэктура часцей мела эклектычны характар.

У будаўніцтве даходных дамоў прымалі ўдзел архітэктары В. Вукалаў, С. Гайдукевіч, Г. Гай, С. Шабунеўскі і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — С. 70. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
2. ↑  Беларусь, 1995

Літаратура
----------

* Даходны дом // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 264. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Даходны дом

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4123760-2 · NDL: 00572366 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мыльнікаў.

**Сяргей Андрэевіч Мыльнікаў** (нар. 8 лютага 1986, Свярдлоўск) — сяржант Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі, танкіст, Герой Расійскай Федэрацыі.

9 жніўня 2008 года батальённая тактычная група, у складзе якой дзейнічала танкавая рота 141-га танкавага батальёна, пры падыходзе для штурму Цхінвалі была атакаваная праўзыходнымі сіламі суперніка. Падчас адбіцця атакі сяржант Мыльнікаў знішчыў тры бронеаб’екты. Затым, вёў бой у горадзе, экіпаж танка пад камандаваннем Мыльнікава знішчыў 2 танкі і 3 адзінкі лёгкай бронетэхнікі, забяспечыўшы тым самым выкананне задачы падтрымоўваемай мотастралковай роты. Сваімі дзеяннямі танкісты (усяго 4 танкі) забяспечылі прарыў да акружаных міратворцаў і выратавалі іх ад знішчэння.

Пасля таго як скончыўся ўвесь боекамплект, сяржант Мыльнікаў вывеў танк з-пад абстрэлу, забяспечыўшы жывучасць тэхнікі і жыццё экіпажа.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

Сяргей Андрэевіч Мыльнікаў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце |
| Тэматычныя сайты | Героі краіны |
Фрызскі конь
**Фрыз**, **фрызскі конь** — парода коней родам з Галандыі. Адзіная чыстакроўная галандская парода. Выведзена ў XVI—XVII стагоддзях шляхам скрыжавання iспанскіх коней з пераважна рэгіянальным, халоднакроўным тыпам у перыяд акупацыі Нідэрландаў іспанцамі.

У пачатку XVIII стагоддзя верхавая язда паступова страціла сваю значымасць у заможнага насельніцтва, арыстакратыя пачала аддаваць первагу элегантным, лёгкім карэтам, што патрабавала прыдатных для гэтага коней. Так, фрызская парода паступова станавіліся карэтнай, саступіўшы сваё «верхавое» первенства больш спрытным і лёгкім прадстаўнікам іспанскіх парод. Пачынаючы з 1800 года фрызская парода паступова выйшла з моды, а развядзенне чыстакроўных фрызаў прыйшло ў заняпад.

У 1910 годзе пагалоўе племянных жарабцоў упала да чатырох коней, праз тры гады іх колькасць знізілася да трох, засталіся толькі жарабцы Прынс 109 (*Prins 109*), Альва 113 (*Alva 113*) і Фрызо 117 (*Friso 117*). У Нідэрландах зразумелі, што вымірае не толькі сельскагаспадарчая рабочая жывёла, але таксама і частка галандскай гісторыі — фрызскі конь быў і застаецца адзінай чыстакроўная пародай коней Галандыі.

Да 1996 года фрызаў пазначалі вытатуіраваным на языку знакам, сёння ў гэтых мэтах выкарыстоўваюцца чыпы.

Відэаматэрыялы
--------------

* **YouTube**: Конь фрызскай пароды: Romeo  (Даўжыня 2:13)
* **YouTube**: Фрызскі конь: здымкі, відэа  (Даўжыня 2:08)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фрызскі конь
* Планета лошадей, фризская лошадь Архівавана 28 верасня 2007. (на рускай мове)
**Бібліятэка Віленскай акадэміі** (лац.: Bibliotheca Academiae Vilnensis) — бібліятэка пры Віленскай акадэміі.

Гісторыя
--------

Заснавана ў 1570 годзе як бібліятэка Віленскага езуіцкага калегіума. Значна пашырылася пасля 1579 года, калі калегіум пераўтвораны ў Віленскую акадэмію. На яе ахвяравалі польскі кароль і вялікі князь літоўскі Жыгімонт ІІ Аўгуст, віленскі біскуп В. Пратасевіч, падканцлер К. Л. Сапега.

Бібліятэка атрымлівала абавязковы экзэмпляр з акадэмічнай друкарні, з 1780 — з усіх друкарняў ВКЛ. У 1579 годзе налічвала 4,5 тысячы тамоў, у 1773 — 11 тысяч тамоў. Бібліятэка мале свае каталогі, кнігі расстаўляліся па 18 аддзелах у адпаведнасці з галінамі навукі. З канца 18 стагоддзя ствараліся адносна самастойныя кніжныя зборы факультэтаў. Бібліятэкай карысталіся прафесары акадэміі і студэнты (іншыя асобы афіцыйна дапускаліся с 1805 года). Зберагаліся пераважна тэалагічныя кнігі, рэдкія выданні і рукапісы, у тым ліку твор М. Каперніка «Пра кручэнне нябесных сфер  (руск.) (бел.», працы Пталамея, Арыстоцеля, Р. Дэкарта, старажытны пергаментны псалтыр на царкоўна-славянскай мове, Слуцкі спіс 16 ст. Статута ВКЛ 1529 года і інш. На сенняшні дзень бібліятэка ў складзе навуковай бібліятэкі  (руск.) (бел. Вільнюскага ўніверсітэта.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
**Петрыкаўскі замак** — драўлянае абарончае і рэпрэзентатыўнае збудаванне ў Петрыкаве. Існаваў у XVI—XIX стст. на стромкім беразе Прыпяці, на месцы замку XV—XVI стст. Заснаваны слуцкім князем Юрыем Алелькавічам. Неаднаразова разбураўся і аднаўляўся. У другой палове XVIII — пачатку XIX ст. ператвораны ў сядзібна-палацавы комплекс, які ўключаў палац у стылі барока, гаспадарчыя пабудовы, сад.

Паводле інвентара за 1810 год да драўлянай двух'яруснай брамы замка вёў драўляны мост з парэнчамі. На ніжнім паверсе брамы размяшчалася хата з алькежамі і дзве каморы, а ў верхнім — летняе жытло. Брама завяршалася шатровым дахам з круглай банькай. У цэнтры дзядзінца стаяў аднапавярховы прамавугольны ў плане драўляны палац з бруса з мезанінам пад ламаным гонтавым дахам з дэкаратыўнымі дымнікамі. Унутры палац меў вялікія і малыя сенцы, шэраг пакояў, гардэроб, спальню з альковам, парадную залу і на другім паверсе летняе жытло. Па бакох палац фланкіравалі дзве афіцын. За палацам быў разбіты сад, які спускаўся да берагоў Прыпяці.

Непадалёку знаходзіліся два флігелі, стайня, вазоўня, хлеў і сад з боку ракі. Комплекс быў абведзены вадзяным ровам, праз які да брамы пракладзены мост.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мінск : Беларус. энцыкл. 1993.— 620 с.: іл. ISBN 5-85700-078-5.
**Белару́ская асацыя́цыя міжнаро́дных аўтамабі́льных пераво́зчыкаў «БАМАП»** — рэспубліканскае, некамерцыйнае, добраахвотнае, аб’яднанне камерцыйных арганізацый і індывідуальных прадпрымальнікаў, якія ажыццяўляюць перавозкі грузаў і пасажыраў аўтамабільным транспартам, у тым ліку ў міжнародных зносінах, а таксама арганізацый жадаючых аказваць садзейнічанне ў развіцці названых перавозак, наймальнікаў.

Гісторыя
--------

Створана ў 1992 годзе па ініцыятыве 24 аўтатранспартных прадпрыемстваў Беларусі. У цяперашні час аб’ядноўвае ў сваіх шэрагах каля 1000 аўтамабільных перавозчыкаў.

З 1992 года ўваходзіць у склад Міжнароднага саюза аўтамабільнага транспарту (Швейцарыя) на правах сапраўднага члена і ў адпаведнасці з пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 29 снежня 1998 года № 1996 выконвае функцыі гарантыйнага аб’яднання на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь з прадастаўленнем права выдачы кніжак МДП.

Мэты
----

* садзейнічанне развіццю ў Рэспубліцы Беларусь аўтамабільных перавозак грузаў і пасажыраў, у тым ліку ў міжнародных аўтамабільных зносінах, і выкананне на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь палажэнняў Канвенцыі МДП 1975 года;
* садзейнічанне ў комплекснай абароне інтарэсаў членаў і асацыіраваных членаў асацыяцыі і іх інфармацыйнае забеспячэнне, у тым ліку шляхам вытворчасці і выпуску газеты.

Структура
---------

* старшыня — Мікалай Іванавіч Баравы
* генеральны дырэктар — Аляксандр Яўгенавіч Зянкевіч
* намеснік генеральнага дырэктара — Аляксандр Якаўлевіч Салошчаў
* намеснік генеральнага дырэктара — Наталля Аляксандраўна Высоцкая

Зноскі
------

1. ↑  Бамап-Веды (руск.).  Афіцыйная старонка. Праверана 3 сакавіка 2020.

Спасылкі
--------



* bamap.org — афіцыйны сайт БАМАП
Фрыз са Мшаты ў Пергамскім музеі Берліна
**Фрыз са Мшаты** — арнаментальны рэльефны фрыз сярэдзіны VIII ст. які ўпрыгожваў палац Мшата ў пустыні Іарданіі. Руіны Мшаты былі выяўлены ў 30 км на поўдзень ад сталіцы Іарданіі Амана ў 1840 г. Некаторыя фрагменты Мшаты дагэтуль захоўваюцца на тэрыторыі аэрапорта Амана.

Палац Мшата меркавалася выкарыстоўваць у якасці зімовай рэзідэнцыі Амеядаў. Будаўніцтва палаца меркавана пачалося падчас кіравання халіфа Аль-Валіда II у 743—744 гг. Яго ўзвядзенне было спынена пасля забойства халіфа, а праз некаторы час недабудаваны палац быў разбураны землетрасеннем. Назву «Мшата» палацу далі бедуіны, арыгінальная назва не захавалася.

З асцярог, што найкаштоўныя руіны пойдуць на будаўніцтва Хіджаса, асманскі султан Абдул-Хамід II падарыў фрыз кайзеру Вільгельму II. Большая частка фрыза са Мшаты прыбыла ў Берлін у 1903 г. і была накіравана на захаванне ў тады яшчэ які будаваўся Музей кайзера Фрыдрыха (цяпер Музей Бадэ). У 1932 г. фрыз быў сабраны ў Пергамскім музеі. Падчас Другой сусветнай вайны фрызу са Мшаты былі нанесены сур'ёзныя пашкоджанні. Цяпер разам з «Пакоем з Алепа» фрыз са Мшаты з'яўляецца самым вядомым экспанатам Музея ісламскага мастацтва Пергамскага музея. Фрыз даўжынёй 33 м і вышынёй 5 м з дзвюма надбрамнымі вежамі ўяўляе сабой выдатны прыклад ранняга ісламскага мастацтва.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. БАГ (значэнні).
**Беларуская асацыяцыя гісторыкаў** (**БАГ**) — грамадская навуковая арганізацыя ў Беларусі. Створана 5 лютага 1993 года ў Мінску на Усебеларускай канферэнцыі гісторыкаў. Ініцыятарамі стварэння сталі М. П. Касцюк, У. М. Міхнюк, П. А. Шупляк. Яе першым старшынёй выбралі тагачаснага дэкана гістфака БДУ П. А. Шупляка, якога ў 1997 г. змяніў акадэмік М. П. Касцюк. 

Пазней на аснове асацыяцыі быў арганізаваны Нацыянальны камітэт гісторыкаў Рэспублікі Беларусь. Ён у 1995 г. упершыню прадстаўляў рэспубліку на ХVІІІ Міжнародным кангрэсе гістарычных навук у Манрэалі, а праз два гады — у італьянскім Спалета афіцыйна прыняты ў склад Міжнароднага камітэта гістарычных навук.

Аб’ядноўвае вучоных гісторыкаў, выкладчыкаў і настаўнікаў гістарычных дысцыплін, бібліятэчных, музейных, архіўных работнікаў, краязнаўцаў.

Мае на мэце садзейнічаць развіццю фундаментальных даследаванняў па гісторыі Беларусі і ўсеагульнай гісторыі, пашыраць гістарычную адукаванасць грамадства, папулярызаваць і распаўсюджваць гістарычныя веды, фарміраваць нацыянальную гістарычную свядомасць насельніцтва Беларусі. Удзельнічае ў каардынацыі навуковых даследаванняў у галіновых навуковых установах Беларусі і ВНУ, у рабоце па павышэнні кваліфікацыі кадраў гістарычнай навукі, садзейнічае публікацыі вынікаў навуковых даследаванняў, праводзіць навуковыя канферэнцыі, супрацоўнічае з органамі дзяржаўнай улады і кіравання.

Складаецца з індывідуальных і калектыўных членаў. Вышэйшы орган БАГ — з’езд, які склікаецца раз у 3 гады. Кіруючы орган — рада. У перыяд паміж з’ездамі і пасяджэннямі рады дзейнасць БАГ накіроўвае прэзідыум.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Беларуская асацыяцыя гісторыкаў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

Літаратура
----------

* Беларуская асацыяцыя гісторыкаў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: CNB-ar4108242 · БАП: 144992 |
**Бібліятэка БДПУ імя Максіма Танка** — бібліятэка Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя Максіма Танка.

Фонд бібліятэкі складае звыш 700 000 экзэмпляраў, сярод якіх навучальная, навуковая, мастацкая, даведкавая літаратура на беларускай, рускай і замежных мовах. Фонд складаюць перыядычныя, інфармацыйныя, электронныя выданні, дысертацыі і аўтарэфераты дысертацый і інш.

У бібліятэцы маецца фонд рэдкіх кніг XVIII, XIX і пачатку XX стагоддзяў. Да паслуг карыстальнікаў прадстаўлена 6 абанементаў, 6 чытальных залаў і 25 бібліятэк кафедраў (кабінетаў) на 515 пасадачных месц. Даведкава-пошукавы апарат прадстаўлены традыцыйнымі каталогамі, картатэкамі і электронным каталогам (11 БД, з іх 5 паўнатэкставыя). З 1 кастрычніка 2014 года функцыянуе Рэпазітарый БДПУ.

Штогод бібліятэка абслугоўвае звыш 11 000 карыстальнікаў, выдаючы звыш 900 000 экз.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Библиотека БГПУ

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт

| ⛭Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка |
| --- |
| Факультэты | 
* Гістарычны
* Даўніверсітэцкай падрыхтоўкі
* Дашкольнай адукацыі
* Пачатковай адукацыі
* Прыродазнаўства
* Сацыяльна-педагагічных тэхналогій
* Фізіка-матэматычны
* Фізічнага выхавання
* Філалагічны
* Эстэтычнай адукацыі

 | лагатып БДПУ імя М. Танка |
| Інстытуты | 
* Інклюзіўнай адукацыі
* Павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі
* Псіхалогіі

 |
| Іншыя | 
* Бібліятэка
* БДПУ (пляжны футбол)
* Комплекс будынкаў БДПУ
* Будынак Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта
* Нацыянальны навукова-асветніцкі цэнтр імя Францыска Скарыны
* Rahis

 |
**Махараджа (Магараджа)** (санскр.: महाराज, Mahārāja ***IAST*** «вялікі цар») — індыйскі князь; вышэйшы тытул з даступных індыйцу. У Пуранах і іншых індускіх помніках гэты тытул належыць перш за ўсё да кіраўніка вялікага індыйскага царства, якое ахоплівала ў II ст. большую частку Індыі, Малаку, Суматру і суседнія астравы. У васальных дзяржавах Індыі яго насілі некаторыя кіраўнікі, якія прынялі яго самі або атрымалі тытул ад брытанскага ўрада. Такімі былі магараджы Гваліёра, Індора, Траванкора, Візьянаграма і іншыя.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 2 : М-Я. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0153-2, С.3

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4168612-3 · LCCN: sh85064931 |
**Шэньчжоу** (кіт. спр. 神舟, піньінь *Shénzhōu*, «Чароўная ладдзя»/«Свяшчэнны човен») — трэцяя праграма касмічных пілатуемых палётаў КНР. Працы па праграме пачаліся ў 1992 годзе пад назвай «Праект 921-1». Першы пілатуемы палёт карабля «Шэньчжоу-5» зрабіў Кітай у 2003 годзе трэцяй у свеце краінай, якая самастойна адправіла чалавека ў космас. Дзве папярэднія кітайскія пілатуемыя праграмы — «Шугуан» (канца 1960-х — пачала 1970-х) і пілатуемы FSW (канца 1970-х — пачала 1980-х) — былі спынены, не дасягнуўшы мэты. У сакавіку 2005 года ў гонар касмічных караблёў быў названы астэроід.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Касмічная праграма «Шэньчжоу»
**Петрыкаўскі раённы краязнаўчы музей** — музей Петрыкава, створаны 1 студзеня 2007 года згодна з рашэннем Петрыкаўскага райвыканкама 27.12.2006 г. № 1112. Адкрыты для наведвання з сакавіка 2008 года. Размяшчаецца ў двухпавярховым цагляным будынку агульнай плошчай 157 м². Плошча экспазіцыйных залаў — 58,2 м². выставачных залаў — 37,4 м².

З 1 кастрычніка 2014 года ў музеі створаны філіял — дом-музей Дзеда Талаша. Філіял размяшчаецца ў сядзібе славутага беларускага партызана Васіля Ісаакавіча Талаша (дзеда Талаша) у 9 кіламетрах ад Петрыкава ў в. Навасёлкі. Эскспазіцыя філіяла прысвечана нацыянальнаму герою дзеду Талашу і партызанскаму руху на Беларусі.

Спасылкі
--------

* Старонка музея на сайце «Музеі Гомельскай вобласці» Архівавана 5 кастрычніка 2013.  (руск.)
**Касмі́чны пыл** утвараецца ў космасе часціцамі памерам ад некалькіх малекул да 0,1 мм.

Касмічны пыл можна таксама адрозніваць па яго астранамічнаму становішчу, напрыклад: міжгалактычны пыл, міжзоркавы пыл, каляпланетны пыл, пылавыя аблокі вакол зорак і асноўныя кампаненты міжпланетнага пылу ў нашым задыякальным пылавым комплексе (назіраным у бачным святле як задыякальнае святло): каметны пыл, астэроідны пыл і некаторыя меней значныя дадаткі: пыл Пояса Койпера, міжзоркавы пыл, які праходзіць праз Сонечную сістэму, і бета-метэароіды.

Гл. таксама
-----------

* Метэароід
**Пе́трыцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Петрыцкая.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Лоеўскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Брагінскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Лубеніцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Касмічны медаль пашаны Кангрэса** (англ.: Congressional Space Medal of Honor) — вышэйшая грамадзянская ўзнагарода ЗША для астранаўтаў.

Гісторыя
--------

Дыплом і медаль Крысты Мак-Оліф
Медаль заснавана Кангрэсам ЗША 29 верасня 1969 года. Прэзідэнт ЗША ўзнагароджвае медалём ад імя Кангрэсу. Узнагароджанне праводзіцца па прадстаўленні кіраўніка НАСА.

Узнагароджваюцца ваенныя і грамадзянскія астранаўты за найбольш выбітныя заслугі ў засваенні космасу. Медаль лічыцца грамадзянскай узнагародай ЗША.

Медаль з'яўляецца адзінай узнагародай ЗША, упрыгожанай каштоўным каменем. На знаку медаля, у цэнтры, змяшчаецца 1 брыльянт 0,25 карата. Носіцца на шыйнай стужцы.

Спіс узнагароджаных
-------------------

Да 2006 года было 28 узнагароджаных. 17 астранаўтаў ўзнагароджаны пасмяротна (у тым ліку 4 з 5 жанчын), 11 - прыжыццёва. На пачатку 2012 года жывыя 9 узнагароджаных. Загінулыя пры выкананні абавязкаў адзначаны знакам \*. Сярод узнагароджаных толькі адзін астранаўт не з'яўляецца грамадзянінам ЗША.

Спасылкі
--------

* Медаль у «The Language of Aerospace»(недаступная спасылка) (англ.)

| Касмічны медаль пашаны Кангрэса |
| --- |
| 
* Армстранг (1978)
* Борман (1978)
* Конрад (1978)
* Глен (1978)
* Грысам (1978)
* Шэпард (1978)
* Янг (1981)
* Стафард (1993)
* Ловел (1995)
* Лусід (1996)
* Чафі (1997)
* Уайт (1997)
* Шэперд (2003)
* Хасбанд (2004)
* Мак-Кул (2004)
* Андэрсан (2004)
* Чаўла (2004)
* Браўн (2004)
* Кларк (2004)
* Рамон (2004)
* Скобі (2004)
* Сміт (2004)
* Рэзнік (2004)
* Мак-Нэр (2004)
* Анідзука (2004)
* Джарвіс (2004)
* Мак-Оліф (2004)
* Крыпен (2006)

 |  |
**Кумла** (швед. Kumla) — горад у Швецыі. Знаходзіцца ў цэнтральнай частцы Швецыі, адміністрацыйны цэнтр камуны Кумла, якая ўваходзіць у лен Эрэбру, за 15 км на поўдзень ад цэнтра лена, горада Эрэбру.

З 1965 года ў Кумле знаходзіцца Kumlaanstalten — найбуйнейшая турма ў Швецыі (з 257 зняволенымі), у якой змяшчаюцца найбольш небяспечныя злачынцы, у тым ліку Міхайла Міхайлавіч — забойца міністра замежных спраў Швецыі Ганны Лінд.

У Кумле ў 1950 годзе нарадзіўся адзін з самых вядомых шведскіх дэтэктыўных пісьменнікаў, Хокан Несер, і ў некаторых яго раманах адлюстравана гэтая мясцовасць.

Футбольны клуб IFK Kumla гуляе ў 3-й лізе чэмпіянату Швецыі.

Зноскі
------

1. ↑  Statistiska tätorter 2018 – befolkning, landareal, befolkningstäthet — Statistics Sweden, 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1472511'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q72257792'></a>
2. ↑  Statistiska tätorter 2020, befolkning, landareal, befolkningstäthet per tätort — Statistics Sweden, 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112914414'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1472511'></a>
3. ↑  Statistiska tätorter 2018 – befolkning, landareal, befolkningstäthet — Statistics Sweden, 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1472511'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q106128829'></a>
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кузьменка.
**Таццяна Іванаўна Кузьменка** (20 мая 1926, в. Белазерскае, Белазерскі раён, Курганская вобласць) — беларускі інжынер-будаўнік.

Біяграфія
---------

Скончыла Растоўскі інжынерна-будаўнічы інстытут у 1949 годзе. Працавала ў Душанбэ, з 1970 года — у Мінскпраекце, з 1979 года — галоўны спецыяліст-канструктар аддзела экспертызы ў Белдзяржпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1961 года. Пражывала ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: праекты дзіцячых садкоў, кінатэатраў, бальніц у Душанбэ, Курган-Цюбэ Таджыкскай ССР (1954—1969), серыі тыпавых жылых дамоў у Мінску (1972—1978).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кузьменко Татьяна Ивановна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Таццяна Аляксандраўна Даговіч** (руск.: Татьяна Александровна Дагович; 1980, Днепрапятроўск, Украінская ССР) — празаік, пісьменніца, паэтка, выкладчыца, піша на рускай мове.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1980 годзе ў Днепрапятроўску (Украінская ССР).

Скончыла філалагічны факультэт Днепрапятроўскага нацыянальнага ўніверсітэта. Пазней у Мюнстэрскім універсітэце атрымала адукацыю па кірунку філасофія. З 2003 года жыве ва Уне (Германія), працуе навуковым асістэнтам і выкладчыкам.

Актыўна займаецца літаратурнай творчасцю на рускай мове. Яе працы публікуюцца ў літаратурных часопісах: «Новая Юность», «Знамя», «Homo Legens», «Нева». Таксама яе працы аботы былі надрукаваны ў альманаху «Тоўсты: Усё ўключана». На нямецкай мове яе працы публікаваліся ў альманаху «Poesiealbum neu». Яна аўтар кніг «Ячэйка 402», за якую стала ў 2010 годзе лаўрэатам прэміі «Рукапіс года» у намінацыі «Арыгінальная ідэя»; «Лялькі, якія рагочуць», «Працягваючы рух цягнікоў». Чацвёртая кніга прозы Таццяны Даговіч — «Расліны колеру кахання». З’яўляецца пастаянным аўтарам часопіса «Берлин. Берега».

У 2016 годзе стала лаўрэатам «Рускай прэміі» за рукапіс аповесці «Працягваючы рух цягнікоў», якая у 2018 годзе выдадзена асобнай кнігай выдавецтвам «Время».

Бібліяграфія
------------

* Татьяна Дагович роман «Ячейка 402»,
* Татьяна Дагович сборник повестей «Хохочущие куклы»,
* Татьяна Дагович «Продолжая движение поездов»,
* Татьяна Дагович «Растения цвета любви».

Узнагароды
----------

* Руская прэмія (2016) за рукапіс аповесці «Працягваючы рух цягнікоў»,
* прэмія «Рукапіс года» у намінацыі «Арыгінальная ідэя».

Зноскі
------

1. ↑  Татьяна Дагович
2. ↑  Дагович Татьяна
3. ↑  Татьяна Дагович: «Я за разнообразие в литературе»
**Украінская цэнтральная рада** (укр.: Українська центральна рада) — спачатку ўкраінскі прадстаўнічы орган палітычных, грамадскіх, культурных і прафесійных арганізацый; пасля Усеўкраінскага Нацыянальнага Кангрэса — рэвалюцыйны парламент Украіны, які кіраваў украінскім нацыянальным рухам. Перыяд дзеяння: 4 (17) сакавіка 1917 — 29 красавіка 1918.

У чэрвені 1917 года — студзені 1918 года выдала чатыры ўніверсалы Украінскай цэнтральнай рады. Па аналогіі з устаўнымі граматамі Рады БНР яны вызначылі этапы станаўлення ўкраінскай дзяржавы — ад аўтаноміі да самастойнасці.

Гл. таксама
-----------

* Украінская Народная Рэспубліка
* Універсалы Украінскай цэнтральнай рады
**Махмуд Эсамбаеў** (15 ліпеня 1924 — 7 студзеня 2000) — чачэнскі артыст балета, эстрадны танцоўшчык, харэограф, акцёр. Народны артыст СССР (1974). Герой Сацыялістычнай Працы (1984).

Біяграфія
---------

Махмуд Эсамбаеў нарадзіўся 15 ліпеня 1924 года ў сяле Старыя Атагі (цяпер Грозненскі раён Чачэнскай рэспублікі). Выхадзец з тэйпа Ішхой. Махмуд Эсамбаеў танцаваў з ранняга дзяцінства. У 7 гадоў ён ужо танцаваў на вяселлях, куды яго браў з сабой бацька.

У 1939—1941 гадах вучыўся ў Грозненскім харэаграфічным вучылішчы. У 15 гадоў пачаў танчыць у Чачэна-Інгушскім дзяржаўным ансамблі песні і танца, у 19 гадоў — у Пяцігорскім тэатры музычнай камедыі. Танцаваў у франтавой канцэртнай брыгадзе на перадавой, на будаўніцтве абарончых збудаванняў, у ваенных шпіталях.

У 1944—1956 гадах Махмуд быў салістам Кіргізскага тэатра оперы і балета ў горадзе Фрунзэ (сям’я была высланая ў Сярэднюю Азію, як і іншыя чачэнцы), дзе ён выконваў галоўныя партыі ў балетах «Лебядзінае возера», «Бахчысарайскі фантан» інш.

У 1950-я гады Махмуд Эсамбаеў пакінуў акадэмічную сцэну і звярнуўся да народнага танцу. З 1957 года — саліст філармоніі Чачэна-Інгушскай АССР. У 1959 годзе Эсамбаев выступіў са сваёй праграмай у Маскве, затым у складзе трупы «Зоркі савецкага балета» наведаў з гастролямі Францыю, Паўднёвую Амерыку, дзе меў грандыёзны поспех.

Зноскі
------

1. 1 2  Эсамбаев Махмуд Алисултанович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑  *Bibliothèque nationale de France* Makhmud Essambaev // data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 15505015z · GND: 1080218610 · ISNI: 0000 0000 0266 6771 · SUDOC: 223758639 · VIAF: 74157477 |
**Пераўтварэнне Фур'е** — аперацыя, якая ставіць у апаведнасць пэўнай функцыі рэчаіснай зменнай другую функцыю рэчаіснай зменнай, а таксама вынік гэтай аперацыі. Функцыя, што атрымліваецца ў выніку, называецца **фур'е-вобразам** ці **частотным спектрам**. Па сутнасці, фур'е-вобраз апісвае набор частот сінусаідальных сігналаў (гармонік) разам з іх амплітудамі, у выніку складання якіх атрымліваецца першапачатковая функцыя.

Пераўтварэнне было названа ў гонар французскага матэматыка Жана Фур'е.

Фур'е-пераўтварэнне функцыі {\displaystyle f} рэчаіснай зменнай уяўляе сабой інтэгральная пераўтварэнне, вызначанае формулай:

{\displaystyle {\hat {f}}(\omega )=F[f](\omega )={\frac {1}{\sqrt {2\pi }}}\int \limits \_{-\infty }^{\infty }f(x)e^{-ix\omega }\,dx.}
Часам сустракаюцца іншыя азначэнні, якія адрозніваюцца ад прыведзенага выбарам каэффіцыента перад інтэгралам, а таксама знакам "+" ці "-" у паказчыку экспаненты. Пры гэтым амаль усе ўласцівасці застаюцца ранейшымі, хаця выгляд некаторых формул (у першую чаргу формул для адваротнага фур'е-пераўтварэння) можа змяніцца.

Існуюць таксама разнастайныя абагульненні фур'е-пераўтварэння.

Адваротнае пераўтварэнне
------------------------

Адваротнае Фур'е-пераўтварэнне функцыі {\displaystyle {\hat {f}}} вызначаюць як:

{\displaystyle f(x)=F^{-1}[{\hat {f}}](x)={\frac {1}{\sqrt {2\pi }}}\int \limits \_{-\infty }^{\infty }{\hat {f}}(\omega )e^{ix\omega }\,dx.}

Уласцівасці
-----------

* Лінейнасць:
{\displaystyle F[f+g]=F[f]+F[g]}
* Зрух аргумента: калі *h*(*x*) = *f*(*x* - *x*0), то
{\displaystyle F[h]=e^{-i\omega x\_{0}}F[f]}

Гл. таксама
-----------

* Пераўтварэнне Гільберта
* Рад Фур’е

Спасылкі
--------

* «Преобразование Фурье»  (руск.) — пераклад артыкула An Interactive Guide To The Fourier Transform | BetterExplained  (англ.)

| Інтэгральныя пераўтварэнні |
| --- |
|  | 
Пераўтварэнне Абеля | Пераўтварэнні Бесселя | Пераўтварэнне Бушмана | Пераўтварэнне Гегенбаўэра |Пераўтварэнне Гільберта | Пераўтварэнне Кантаровіча — Лебедзева | Пераўтварэнне Лапласа | Пераўтварэнне Мейера | Пераўтварэнне Мелера — Фока | Пераўтварэнне Мелліна | Пераўтварэнне Нерэйна | Пераўтварэнне Радона | Пераўтварэнне Сцільцьеса | Пераўтварэнне Фур'е | Пераўтварэнне Ханкеля | Пераўтварэнне Хартлі
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзякаў.

**Васі́ль Уладзі́міравіч Дзя́каў** (1897 — 5 кастрычніка 1936) — савецкі партыйны дзеяч, член Сакратарыята ЦК КП(б)Б.

Біяграфія
---------

З 1920 года на савецкай рабоце ў Варонежы і Стаўраполлі.

З 1923 года ў Беларусі — загадчык Арганізацыйным аддзелам Віцебскага губернскага камітэта РКП(б), пасля загадчык Арганізацыйным аддзелам ЦБ КП(б)Б.

З 4 лютага — член Часовага Беларускага бюро ЦК РКП(б), а з 9 лютага — член яго Прэзідыума. З 22 лютага адначасова загадчык Агітацыйна-прапагандысцкім аддзелам Часовага Беларускага бюро ЦК РКП(б).

У маі 1924 года на XIII канферэнцыі Кампартыі Беларусі быў абраны Цэнтральны камітэт КП(б) і Дзякаў увайшоў у склад Сакратарыята ЦК КП(б) Беларусі. На яго былі ўскладзены таксама абавязкі загадчыка Агітацыйна-прапагандысцкім аддзелам ЦК КП(б) Беларусі і загадчыка Аддзелам друку ЦК КП (б) Беларусі.

З 13 верасня 1925 года прызначаны на пасаду адказнага сакратара Якуцкага абласнога камітэта РКП(б)-УКП(б).

У 1931—1935 гадах працаваў начальнікам Упраўлення пошукаў і праектавання будаўніцтва канала Масква - Волга.

Арыштаваны 8 верасня, расстраляны 5 кастрычніка 1936 года.

Член ЦК КПБ (1924—1925), член бюро ЦК КП(б)Б (1924—1925).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898 – 1991
**Выдаве́цтва Ва́цлава Ласто́ўскага** (у арыгінале: *Wydawiectwo W. Lastouskaho*) — прыватнае беларускае выдавецтва, якое дзейнічала ў Вільні ў 1916—1918 гг. Заснавана Вацлавам Ластоўскім. Мэта выдавецтва — падрыхтоўка і выданне падручнікаў, дапаможнікаў, чытанак для першых беларускіх школ.

Выпусціла складзеныя Ластоўскім школьныя падручнікі, у асноўным з выкарыстаннем лацінкі: *«Першая чытанка: Кніжыца для беларускіх дзетак дзеля навукі чытаньня»*, «Родныя зярняты: кніжыца для школьнага чытання» (*«Rodnyje Ziernity: kniźyca dla školnaho čytaňnia»*) (1916), *«Першая чытаньне»* (1917), *«Задачнік»* (1917), «Незабудка: першая пасля лементара чытанка» (*«Niezabudka: Pieršaja paśla lementara čytanka»*) (1918), «Прыпеўкі (Песні-песень)» (*«Prypieŭki: (Pieśni-piesień)»*) (1918), *«Raściny: Padručnik dla školnaha ŭžytku»* (1918), «Сейбіт: другая, пасля лементара, чытанка для пачатковых школ» (*«Siejbit: Druhaja, paśla lementara, čytanka dla pačatkowych škol»*) (1918), «Выпісы з беларускай літаратуры» (*«Wypisy z biełaruskaj literatury»*) (Čaść I, 1918). Акрамя школьных падручнікаў выдавецтва выдала зборнікі «Скрыпка беларуская» Цёткі (2-е выданне), «Беларускі песеннік з нотамі для народных і школьных хораў» Л. Рагоўскага (2-е выданне), нататкі «Што трэба ведаць кожнаму беларусу» і іншыя кнігі.

Зноскі
------

1. 1 2  *А. С. Ліс*. Выдавецтва В. Ластоўскага // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0. — С. 368.
2. ↑  *Larysa Dounar.* Wacław Łastouski i kultura książki Białorusi // Roczniki Biblioteczne. — 2012. — Tom 56. — S. 35.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.

| ⛭Вацлаў Ластоўскі |
| --- |
| Творы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Гісторыя | 
* Кароткая гісторыя Беларусі (1910)
* Гісторыя беларускай (крыўскай) кнігі (1926)

 |
| Публіцыстыка | 
* Сплачвайце доўг (1913)
* Што трэба ведаць кажнаму беларусу (1918)

 |
| Аповесці | 
* ‎Прыгоды Панаса і Тараса (1912)
* Лабірынты (1923)

 |
| Мовазнаўства | Падручны расійска-крыўскі (беларускі) слоўнік (1924) |

 |  |
| Выданні | 
* Наша Ніва
* Гоман
* Крывічанін
* Крывіч

 |
| Арганізацыі | 
* Хрысціянская злучнасць
* Выдавецтва
* Урад БНР
* Сувязь нацыянальна-дзяржаўнага вызвалення Беларусі

 |
| Памяць | Дуб |
| Звязанае | Вянок |
**Кірыл Рыгоравіч Вількот** (1 мая 1914, в. Клыні, Куранецкая воласць, Вілейскі павет, Віленская губерня — 5 сакавіка 2000, г. Рэчыца, Гомельская вобласць) — брыгадзір экскаватаршчыкаў, Герой Сацыялістычнай Працы (1961).

Біяграфія
---------

З дзяцінства працаваў парабкам і быў непісьменным. Увосень 1930 годзе перайшоў на тэрыторыю Савецкай Беларусі, дзе ў той час жылі і працавалі двое яго старэйшых братоў. У БССР скончыў курсы па ліквідацыі непісьменнасці і Гомельскія курсы трактарыстаў, працаваў у адным з саўгасаў Мінскай вобласці. У 1937 годзе разам з братамі быў рэпрэсаваны, адбываў пакаранне на залатых капальнях Магаданскай вобласці (рэабілітаваны ў 1956 годзе).

У 1942 годзе скончыў курсы экскаватаршчыкаў, працаваў машыністам кар’ернага экскаватара. У 1950 годзе ўзначаліў брыгаду экскаватаршчыкаў, якая ў 1956 годзе выпрацавала больш за 200 тыс. кубаметраў грунту. Пастаянна ўдасканальваў метады работы, перадаваў свой вопыт іншым машыністам. Свае напрацоўкі надрукаваў у брашуры «Мой опыт работы на экскаваторе» (Магадан, 1956).

У чэрвені 1961 года стаў Героем Сацыялістычнай Працы. У 1963 годзе пераехаў у Пермскую вобласць, працаваў брыгадзірам экскаватаршчыкаў СМУ-1 трэста «Спецбуд».

Пасля выхаду на заслужаны адпачынак вярнуўся ў Беларусь, жыў у Рэчыцы.

Узнагароды
----------

Быў узнагароджаны ордэнам Леніна (1961), медалём «За працоўную доблесць» (1960), выбіраўся дэлегатам XXII з’езда КПСС, дэлегатам XIII з’езда прафсаюзаў СССР.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Герои труда : [очерки / сост. и ред. Б. Грин]. — 2-е изд. — Пермь, 1975. — C. 60-63.
* Кровавая граница / А. Л. Заерко. — Минск, 2002. — С. 99-100, 106—108, 203—207.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Пэтрыкіўскі роспіс** альбо **Пэтрыкіўка** (укр.: Петриківський розпис) — украінскі дэкаратыўна-арнаментальны народны жывапіс, які сфармаваўся на Днепрапятроўшчыне ў пасёлку Пэтрыкіўка (укр.: Петриківка), адкуль і паходзіць назва гэтага віду мастацтва.

Асобныя рэчы з узорамі ў стылі пэтрыкіўскага роспісу захаваліся яшчэ з 18 стагоддзя. Аднак у сучасным разуменні гэты кірунак сфармаваўся ў канцы 19 стагоддзя — пачатку 20 стагоддзя. Паходжанне пэтрыкіўскага роспісу звязваюць з казацтвам і засяленнем Днепрапятроўшчыны выхадцамі з Палтаўшчыны, Слабажаншчыны і Падолля ў 18 стагоддзі і ў першай палове 19 стагоддзя. Аднак невядома, дзе і калі менавіта развіліся традыцыі, якія ляглі ў аснову гэтага кірунку жывапісу.

Пэтрыкіўскі роспіс — не толькі народнае мастацтва, які захоўвае традыцыі аздаблення ўкраінскага жылля, але і сучасны жывапіс, які развіваецца і набывае новыя рысы.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |