Стрававальны тракт чалавека
**Страваванне** — сукупнасць працэсаў, што забяспечваюць механічнае драбненне і хімічнае (пераважна ферментатыўнае) расшчапленне харчовых рэчываў на кампаненты, прыдатныя да ўсмоктвання і ўдзелу ў абмене рэчываў.

Гэта складаны фізіялагічны працэс, які забяспечвае страваванне ежы і яе засваенне клеткамі. У працэсе стрававання адбываецца пераўтварэнне макрамалекулаў ежы ў больш мелкія малекулы, у прыватнасці, расшчапленне біяпалімераў ежы на монамеры. Гэты працэс ажыццяўляецца з дапамогай стрававальных ферментаў.

Адрозніваюць 3 асноўныя тыпы. Пры ўнутрыклетачным стававанні харчовы субстрат паступае ўнутр клеткі, дзе гідралізуецца ферментамі цытаплазмы або пры ўдзеле лізасом, а таксама ва ўнутрыклетачных поласцях — страва-вальных вакуолях (пінацытоз і фагацытоз). Пашырана ў аднаклетачных, некаторых ніжэйшых мнагаклетачных і ў вышэйшых жывёл. Пазаклетачнае, або дыстантнае, стававанне характарызуецца тым, што ферменты, якія сінтэзуюцца ў клетках, выдзяляюцца ў знешняе асяроддзе і гідралізуюць харчовае рэчывы. Пашырана ў кішачнаполасцевых, ракападобных, насякомых і інш. У вышэйшых мнагаклетачных адбываецца ў поласцях стрававальна-кішачнага тракту (поласцевае стававанне). Мембраннае, або прысценачнае, стававанне ажыццяўляецца ферментамі, лакалізаванымі на структурах клетачнай мембраны, звычайна на паверхні кішэчных клетак. Уласціва многім беспазваночным і ўсім пазваночным жывёлам.

У норме ў працэсах стававання важную ролю адыгрываюць мікраарганізмы, а ў некаторых жывёл прасцейшыя, што насяляюць розныя аддзелы стрававальнай сістэмы. У роце адбываецца пераважна механічнае драбненне ежы і змочванне яе слінай; у страўніку — кіслотная дэнатурацыя бялковых кампанентаў ежы і пачатковыя стадыі гідролізу бялкоў. Найбольш інтэнсіўныя працэсы расшчаплення (з удзелам ферментаў падстраўнікавай залозы, солей жоўцевых кіслот) і ўсмоктвання канчатковых прадуктаў — у тонкай кішцы. Асноўнымі канечнымі прадуктамі расшчаплення бялкоў з’яўляюцца амінакіслоты, тлушчаў — гліцэрын і тлустыя кіслоты, вугляводаў — монацукрыды. Пасля ўсмоктвання з іх у органах і тканках зноў сінтэзуюцца складаныя, спецыфічныя для арганізма злучэнні. У тоўстай кішцы страваванне звычайна адсутнічае, а адбываецца інтэнсіўнае ўсмоктванне вады, электралітаў, глюкозы, некаторых вітамінаў і амінакіслот, якія выпрацоўвае кішэчная мікрафлора. Па меры прасоўвання і ўшчыльнення змесціва кішэчніка фарміруецца кал, назапашванне якога выклікае акт дэфекацыі.

Дзейнасць органаў стававання кантралюецца вегетатыўнай нервовай сістэмай і гумаральнымі фактарамі.

Літаратура
----------

* *Леанцюк А. С.* Стравава́нне // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 191. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

| ⛭**Стрававальная сістэма чалавека** |
| --- |
| Вышэй страўніка | Рот (Слінныя залозы) ·  Глотка ·  Стрававод ·  Верхні страваводны сфінктар ·  Ніжні страваводны сфінктар |  |
| Страўнік | Прываротнік страўніка |
| Тонкая кішка | Дванаццаціперсная кішка ·  Вялікі дуадэнальны сасочак ·  Сфінктар Одзі ·  Малы дуадэнальны сасочак ·  Худая кішка ·  Падуздышная кішка ·  Ілеацэкальны клапан |
| Тоўстая кішка | Сляпая кішка ·  Апендыкс ·  Сфінктар Бузі ·  Абадочная кішка ·  Узыходная абадочная ·  Папярочная абадочная ·  Сфінктар Кенана — Бёма ·  Сфінктар Кенана ·  Сыходная абадочная ·  Сфінктар Балі ·  Сігмападобная ·  Прамая кішка ·  Ампула прамой кішкі ·  Заднепраходны канал |
| Анус | Унутраны сфінктар ануса ·  Вонкавы сфінктар ануса |
| Вялікія стра-вавальныя залозы | Падстраўнікавая залоза ·  Вірсунгава пратока ·  Сантарыніева пратока ·  Печань ·  Жоўцевы пузыр ·  Агульная жоўцевая пратока |

| ⛭Фізіялогія стрававання, стрававальная сістэма чалавека |
| --- |
| Энтэральная нервовая сістэма | Мейснерава спляценне  ·  Аўэрбахава спляценне |
| Энтэракрынныя | Галоўныя клеткі (Пепсінаген → Пепсін  ·  Рэнін)  ·  Абкладкавыя клеткі (Саляная кіслата страўнікавага соку  ·  Н+/K+-АТФаза  ·  Унутраны фактар)  ·  Паверхневыя дадатковыя клеткі (Слізь  ·  Бікарбанаты)  ·  Брунеравы залозы |
| Гастраэнтэрапанкрэатычная  эндакрынная сістэма | G-клеткі (Гастрын)  ·  D-клеткі (Саматастатын)  ·  ECL-клеткі (Гістамін  ·  Рэчыва Р)  ·  I-клеткі (Халецыстакінін) ·  K-клеткі (ГІП)  ·  S-клеткі (Сакрацін)  ·  EC-клеткі  ·  PP-клеткі (Панкрэатычны поліпептыд)  ·  L-клеткі (Пептыд YY  ·  ГПП-1)  ·  ВІП  ·  Грэлін |
| Энтэрацыты | Шлякатыяыя  ·  Клеткі Панета  ·  Бакалападобныя  ·  Неаблямаваныя |
| Біялагічныя вадкасці | Сліна  ·  Страўнікавы сок  ·  Кішэчны сок  ·  Жоўць  ·  Панкрэатычны сок  ·  Хімус |
| Працэсы | Глытанне (Болюс)  ·  Ваніты  ·  Рэгургітацыя  ·  Фарынгаларынгеальны рэфлюкс  ·  Гастраэзафагеальны рэфлюкс  ·  Дуадэнагастральны рэфлюкс  ·  Дэфекацыя  ·  Кішэчна-пячоначная цыркуляцыя жоўцевых кіслот |
| Маторыка страўнікава-кішачнага  тракта | Маторыка тонкай кішкі  ·  Перыстальтыка  ·  Рытмічная сегментацыя  ·  Антыперыстальтыка  ·  Мігравальны маторны комплекс  ·  Павольныя хвалі  ·  Вадзіцелі рытму  ·  Міжтканкавыя клеткі Кахаля  ·  Гастракалічны рэфлекс |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX524951 · BNF: 11949131d · GND: 4062676-3 · LCCN: sh85037947 · Microsoft: 16643866 · NDL: 00572078 · NKC: ph135087 |

 |