Бунт лорда Гордана. З карціны Джона Сімара Лукаса
**Бунт лорда Гордана** (**Мяцеж лорда Гордана**, англ.: Gordon Riots) — антыкаталіцкія масавыя беспарадкі ў Лондане 2—7 чэрвеня 1780 года, якія сталі самымі разбуральнымі ў Англіі у XVIII стагоддзі.

Беспарадкі былі накіраваны супраць «Акта аб папістах» 1778 года, які пашыраў удзел каталікоў у грамадскім жыцці пры ўмове прынясення адмысловай прысягі (палітычнага характару), а таксама дазваляў каталікам служыць у арміі, набываць зямлю, утрымліваць школы, адмяняў праследаванне святароў.

Рашэнне аб змякчэнні становішча каталікоў было прынята ўрадам Фрыдэрыка Норта ў разгар Вайны за незалежнасць ЗША і мела адной з мэт павялічыць колькасць прызыўнікоў. Мяцежнікі асцерагаліся, што прызыў каталікоў у армію падарве баяздольнасць Вялікабрытаніі (на баку змагароў за незалежнасць ЗША выступалі аб’яднаныя «сямейнай згодай» каталіцкія Францыя і Іспанія). За спіной мяцежнікаў стаяла ўплывовая групоўка будучага прэм’ер-міністра Англіі графа Шэлберна, якая імкнулася скінуць урад Норта. Апаненты мяцежнікаў вінавацілі ў сувязях з Францыяй і спробе пад выглядам антыкаталіцкіх лозунгаў падняць бунт у тыле ваюючай краіны.

Некантралюемыя дэманстрацыі і беспарадкі лічыліся часткай паўсядзённай палітыкі ў Англіі XVIII стагоддзя. Для маргіналізаваных членаў грамадства адзіным спосабам палітычнага самавыяўлення з’яўляліся застрашвалыя сходы.

Беспарадкі атрымалі назву па імі лорда Джорджа Гордана, главы «Асацыяцыі пратэстантаў», якая настойвала на адмене «Акта аб папістах». Яны ўспыхнулі 2 чэрвеня 1780 года, калі асацыяцыя падала ў парламент Вялікабрытаніі петыцыю з патрабаваннем адмены акта; 40—60 тысяч чалавек, многія з іх з блакітнымі кукардамі (сімвалам асацыяцыі), рушылі да Вэстмінстэрскага палаца, выкрыкваючы антыкаталіцкія лозунгі. Па ходзе шэсця натоўп разрастаўся. На чале працэсіі ішоў Гордан, які быў прыняты парламентам і ўручыў петыцыю (адхіленую пераважнай большасцю галасоў), аднак натоўп, які застаўся каля брамы парламента выйшаў з-пад кантролю, і пачаліся масавыя беспарадкі.

Маніфестанты нападалі на членаў палаты лордаў, якія прыязджалі ў парламент, ламалі іх карэты, чынілі разбурэнні і рабаванні ў горадзе. На іншы дзень пачаліся антыкаталіцкія пагромы, грамілі ірландцаў, якія жылі ў раёне Мурфілд (там была шырокая незабудаваная плошча, дзе сабраліся мяцежнікі), а таксама сардзінскае і баварскае пасольствы. Ньюгейцкая турма была ўзята штурмам, спалена і часткова разбурана, зняволеныя разбегліся. На турме было напісана: «Яго вялікасць кароль Натоўп» (King Mob). Падпальваліся цэрквы і дамы каталіцкіх прапаведнікаў; у сваёй пракламацыі ад 5 чэрвеня кароль Георг III абяцаў узнагароду 500 фунтаў за выдачу падпальшчыкаў. Сутыкненні працягваліся цэлы тыдзень. Было ўведзена ваеннае становішча.

Толькі 7 чэрвеня ўдалося разагнаць паўстанцаў пры дапамозе арміі. 285 чалавек былі забіты, некалькі сот паранены. Каля 20—30 чалавек былі пакараны смерцю пасля суда. Гордан быў арыштаваны і абвінавачаны ў дзяржаўнай здрадзе, але апраўданы. Пасля ён прыняў іўдаізм і памёр у лонданскай турме, куды трапіў за абразу французскай каралевы Марыі Антуанэты.

Адным з правадыроў бунту (па іншых даных — толькі сведкай) быў Іван Раманавіч Ранцоў (1755—1791), пазашлюбны сын рускага графа Варанцова, які жыў у Лондане два месяцы. Ён быў арыштаваны, абвінавачаны ў «падпальванні» і выправаджаны ў Расію.

Бунт лорда Гордана адлюстраваны ў гістарычным рамане Дзікенса «Барнебі Радж» (1840—1841).

Літаратура
----------

* Nicholson, John. *The Great Liberty Riot of 1780* (Published by Bozo ISBN 0-904063-16-X, 1985)
* Christopher Hibbert. *King Mob: The Story of Lord George Gordon and the Riots of 1780*. 1990

Зноскі
------

1. ↑  Hibbert p.23-62
2. ↑  А.Свистунов. Как спровоцировать революцию
3. ↑  Dieter Groh, "Collective Behavior from the 17th to the 20th Century: Change of Phenomena, Change of Perception, or no Change at All? Some Preliminary Reflections, "in Changing Conceptions of Crowd, Mind and Behavior, eds. Carl F. Graumann and Serge Moscovici (New York: Springer-Verlag, 1985), 143—162, 148; Eric J. Hobsbawm, Primitive Rebels; Studies in Archaic Forms of Social Movement in the 19th and 20th Centuries (Manchester: Manchester University Press, 1971).
4. ↑  Proclamation by the King. June 5, 1780 Архівавана 28 верасня 2011.
5. ↑  Hibbert p.84-140

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бунт лорда Гордана


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Catholic (1907—13) · Catholic (1997—…) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85055937 |