**Набі́ста, Дзедзінка** — возера ў Беларусі, у Мёрскім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 13 км у напрамку на захад ад Мёраў, каля вёсак Маляўкі і Пераброддзе. Належыць да групы Абстэрнаўскіх азёр.

Назва
-----

Назва Набіста старабалцкага паходжання.

Суседства з возерам Абстэрна (іншая назва Обста, ад *\*Abista*) дае падставы меркаваць, што ў аснове назваў абодвух азёраў мела быць *Ab-ist-*, як у такіх балцкіх гідронімах, як *Abista*[lt] (у Літве ў басейне Нёмана) і Абеста[ru], або Обста (у басейне Сейма на Падняпроўі).

Індаеўрапейскім *ab-* абазначаліся рачныя воды. Ад яго фанетычнага варыянта *ap-* пайшло старапрускае *ape* «рака», ад *up-* — літоўскае *upė* «рака».

З двух індаеўрапейскіх абазначэнняў водаў *ab-* характарызавала ваду як актыўную сілу і нават воднае боства, а \**ṷed-* — ваду як матэрыю (адсюль літоўскае *vanduo*, латышскае *ūdens*). Гэты другі корань (*ud- : vad- : ved-*) у балцкіх рачных назвах тыпу Удага, Водса.

У аснове *Ab-ist-* корань *Ab-* пашыраны пашыральнікам *-st-*, які вядомы ў літоўскім слова- і назваўтварэнні (*gyvas* «жывы» — *gyvasta* «жыццё»).

Патрэба адрозніваць возеры Абстэрна і Набіста (разасобленыя ў пазнейшы пасляледавіковы час у выніку высыхання) магла прывесці да выкарыстання двух розных спосабаў назваўтварэння (суфіксальнага ў назве Аб(і)стэрна, прыставачнага ў назве Набіста). Прыстаўку *Ne-* бачым у балцкіх азёрных назвах тыпу Нешчарда, Невежа, *Nestrėvis*.

З іншага боку, у стараеўрапейскай гідраніміі вядомыя рачныя назвы тыпу *\*Naba, Nabaros, \*Naberna* (з пашыральнікам *-rn-*), *Nabalia*, ад індаеўрапейскага *\*nebh-* «сыры, вільготны; вада». На ўсходзе старабалцкай тэрыторыі вядомыя выпадкі, калі побач рэкі, у назвах якіх розныя карані, але аднолькавы пашыральнік: Гардата́ і Аката́ (на Верхнім Павоччы), \*Немілна́ і \*Акілна́ (перад вусцем Сажа). Літоўская *Abista* таксама выцякае з возера *Savìstas*, іх назвы з рознымі, прычым аднолькава архаічнымі, каранямі (*Ab-, Sav-*) і адным і тым жа пашыральнікам *-st-*.

Корань *Ab-* у азёрнай назве перадаваў значэнне «Цякучае, праточнае (возера)». Абстэрна і Набіста якраз праточныя, тут вытокі дзвінскай ракі Вята. Але калі ў назве Набіста і корань *Nab-*, дык ён сінанімічны.

Гідраграфія
-----------

Возера знаходзіцца ў басейне ракі Вята. Плошча Набісты складае 3,75 км². Найбольшая глыбіня 2,8 м. Даўжыня возера 4,8 км, найбольшая шырыня — 1,11 км. Даўжыня берагавой лініі 12,6 км. Аб’ём вады ў возеры складае 4,37 млн м³, плошча вадазбору 152 км².

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад. Схілы катлавіны маюць вышыню 2—5 м, парослыя хмызняком. На поўдні і паўднёвым захадзе схілы разараныя. Берагі возера нізкія, забалочаныя, месцамі — сплавінныя. Дно вадаёма ў прыбярэжнай частцы пясчанае, месцамі — глеістае, на большых глыбінях — сапрапелістае. Возера цалкам зарастае падводнай расліннасцю.

Набіста злучанае пратокамі з азёрамі Абстэрна і Падзявы. У паўночнай частцы з возера выцякае рака Хараброўка (Вята).

У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, вугор рачны, гусцяра, плотка, язь, акунь, мянтуз і іншыя рыбы. Сустракаюцца судак (у веснавы перыяд).

Заўвагі
-------

1. ↑  Ліст карты N-35-19. Выданне 1984 г. Стан мясцовасці на 1982 г. (руск.)
2. 1 2 3  Атлас: Витебская область, 2010
3. 1 2  БелЭн, 2000
4. ↑  A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 35.
5. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 166,
6. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 1.
7. ↑  Karulis K. Latviešu etimoloģijas vārdnīca. Rīga, 1992, 2001. С. 1087—1088
8. ↑  P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 366—374.
9. ↑  S. Ambrazas. Daiktavardžių darybos raida II. Vilnius, 2000. С. 20-34, 100—102.
10. ↑  H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 104.
11. ↑  J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München, 1959 / 1969. C. 315—316.
12. ↑  H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 50.
13. ↑  A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 292—293.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 9, 17, 49. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Общая характеристика озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» (руск.)
* Морфометрические параметры озёр Витебской области // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» (руск.)

| Абстэрнаўскія азёры |
| --- |
| 
* Абстэрна
* Асінаўка
* Важа
* Гарушка
* Грэцкае
* Іказнь
* Інава
* Мёрскае
* Набіста
* Падзявы
* Петкуны
* Укля
* Чэрас

 |