**Фары́да Джафа́р кызы́ Маме́дава** (8 жніўня 1936, Зубаўка, Азербайджанская ССР — 8 снежня 2021) — азербайджанскі гісторык, доктар гістарычных навук.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 8 жніўня 1936 года ў Зубаўцы Азербайджанскай ССР.

Скончыла Азербайджанскі дзяржаўны ўніверсітэт. Аўтар больш за 60 навуковых прац, 7 з якіх апублікаваныя за мяжой. Доктар гістарычных навук. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Азербайджана. Выкладала ў Азербайджанскім дзяржаўным універсітэце, цяпер з’яўляецца супрацоўнікам Інстытута гісторыі Акадэміі навук Азербайджана. Асноўныя працы прысвечаны гісторыі Каўказскай Албаніі.

З 1978 выкладала ў Азербайджанскім дзяржаўным універсітэце, у Азербайджанскім педагагічным інстытуце, у 1997—1998 гадах — ва Універсітэце «Хазар», з 1998 года ў Заходнім універсітэце загадвала кафедрай «Гуманітарныя дысцыпліны».

Памерла 8 снежня 2021 года.

Крытыка
-------

Асноўны артыкул: **Фальсіфікацыя гісторыі ў Азербайджане**
Расійскі гісторык і этнограф В. А. Шнірэльман у сваёй кнізе «Войны памяці» лічыць Мамедаву галоўным прапагандыстам так званага «албанскага міфа» — рэвізіянісцкай канцэпцыі, якая праводзіцца ў Азербайджане пры дзяржаўнай падтрымцы:

> У Азербайджане кнігу Мамедавай сустрэлі даволі добразычліва. Захопленую рэцэнзію на яе напісаў акадэмік Буніятаў, які знайшоў тым самым падставу яшчэ раз падкрэсліць значнасць сваіх уласных ідэй — аб самастойнай Албанскай царкве, аб албанскай літаратурнай традыцыі і, асабліва, аб стабільнасці дзяржаўных межаў Каўказскай Албаніі. Не менш пахвальным быў і водгук І. Аліева, які назваў Мамедаву «рыцарам ісціны», які нястомна змагаецца з «армянскімі фальсіфікацыямі гісторыі». Праўда справе шкодзілі элементарныя памылкі Мамедавай — няведанне даты нараджэння Мхітара Гоша, блытаніна ў генеалогіі албанскіх Аршакідаў, якія, насуперак ёй мелі парфянскія, а не персідскія карані. З’яўляючыся прафесіяналам, Аліеў не мог пакінуць гэта без увагі.
> 
> 

Сама Мамедава адзначае, што Гейдар Аліеў асабіста патрабаваў навуковую крытыку на кожную кнігу аб гісторыі Албаніі, якая выдавалася ў Арменіі

Доктар філалагічных навук Э. Півазян прыводзіць прыклад фальсіфікацыі Ф. Мамедавай у працы «Палітычная гісторыя і гістарычная геаграфія ў Каўказскай Албаніі», якая на стар. 24-25 прыпісала заўвагу перакладчыка, якая адсутнічае ў арыгінале, аўтару сярэднявечнага судзебніка Мхітару Гошу.

Гісторыкі А. А. Акапян, П. М. Мурадзян, і К. Н. Юзбашян абвінавачваюць Мамедаву ў падтасоўцы цытат. Як яны адзначаюць, Ф. Мамедава ў «Палітычнай гісторыі і гістарычнай геаграфіі Каўказскай Албаніі» у падцвержанне сваёй канцэпцыі армяна-албанскай мяжы цытуе словы С. В. Юшкова: «*Нельга думаць, што Албанія пры страбоне займала толькі даліну па леваму цячэнню Куры*». Між тым, згодна з ленінградскімі гісторыкамі, С. В. Юшкоў гэтай фразай сцвярджаў уваходжанне ў склад Албаніі не толькі раўнін за Курой, а большай часткі *Дагестана*. Для доказа належнасці Сюніка да антычнай Албаніі, Ф. Мамедава спасылаецца на старонку 236 працы Гюбшмана аб армянскай тапаніміцы, хаця на гэтай старонцы ўвогуле няма слова «Сюнік». Там жа, Мамедава спасылаецца на стар. 519 таго ж выдання, якое, аднак, утрымлівае толькі 490 старонак.

Навуковая дыскусія вакол кнігі «Каўказская Албанія і албаны»
------------------------------------------------------------

У канцы 2005 — пачатку 2006 гадоў у азербайджанскім акадэмічным асяроддзі і грамадстве ажыўлена абмяркоўвалася новая кніга Фарыды Мамедавай «Каўказская Албанія і албаны». Мамедава была падвергнута крытыцы. Крытыкі сцвярджалі, ў прыватнасці, што яна «здраднік радзімы» і «армянская шпіёнка». Галоўным крытыкам Мамедавай выступіў дырэктар Інстытута гісторыі Нацыянальнай Акадэміі Навук Азербайджана (НАНА), член-карэспандэнт НАНА прафесар Якуб Махмудаў. Галоўным пунктам крытыкі з’яўлялася размешчаная Мамедавай гістарычная карта «Албанія і сумежныя краіны ў ІІ — І стст. да н.э.», на якой была ўказаная дзяржава Вялікая Арменія. Акрамя таго, прафесар Махмудаў сцвярджаў, што тэма кнігі неактуальная: «Албанія нікому непатрэбна, нам неабходна Атрапатэна». Намеснік Махмудава Джабі Бахрамаў сцвярджаў, што *«прыведзеныя ў кнізе карты разыходзяцца з дзяржаўнымі інтарэсамі азербайджанскага народа»*. У Нахічэванскім аддзяленні НАНА прайшлі абмеркаванні па кнізе, дзе адзначалася, што «*гэтая кніга напісана на падставе памылковых крыніц*», а прыняўшыя ў абмеркаванні вучоныя адзначылі «*важнасць барацьбы з тымі, хто імкнецца фальсіфікаваць нашую гісторыю і ставіць перад сабой цалкам іншыя мэты ў гэтай галіне*».

Са свайго боку, Мамедава сцвярджала, што сапраўднай падставай для крытыкі было невыкананне ёю патрабаванняў прафесара Махмудава, які, калі заняў сваю пасаду, нібыта «запатрабаваў у мяне 5 гатовых праблем па Каўказскай Албаніі, каб выдаць іх у выглядзе 5 манаграфій ад свайго імя». Знакомячыся ж з выдадзенай манаграфіяй, ён, убачыўшы згаданую карту, заявіў Мамедавай, што яна «прадалася армянам, Еўропе і Амерыцы». Пасля гэтага Махмудаў, паводле слоў Мамедавай, «даў даручэнне ўсім гісторыкам інстытута даказаць, што такога паняцця, як „Вялікая Арменія" ў крыніцах, у гісторыі, ў гістарыяграфіі не было ўвогуле, і Фарыда Мамедава сама прыдумала яго і раскрытыкавала. (…) Потым ён прымусіў купіць кнігу і даручыў супрацоўнікам інстытута напісаць адмоўныя рэцэнзіі. Вучоны сакратар Гаўхар Мамедава прапанавала „рэцэнзентам" выхапіць цытаты з кантэксту і навешваць ярлыкі „здраднік радзімы" і г. д. (…) Увесь інстытут быў ператвораны ў „фабрыку" па напісанні адмоўных рэцэнзій. Дырэктар тады шырока выкарыстоўваў многія тэлеканалы, на якіх адкрытым тэкстам абвяшчаў мяне „армянскай шпіёнкай", „прадаўшайся армянам", а кнігу, маўляў, субсідавалі 3 армянскіх банкі Расіі. Гэта быў заклік да маральнай і фізічнай расправы са мной. Эфект атрымаўся адваротны. Занепакоенае грамадства прасіла мяне не выходзіць з дому і карыстацца толькі паслугамі таксі». Са свайго боку, Мамедава не толькі адмаўляе абвінавачванне ў тым, што яна «прадалася армянам», але наадварот, з гонарам сцвярджае, што «мая манаграфія паказала неабгрунтаванасць існуючай у азербайджанскай навуцы армянскай канцэпцыі, якой упарта прытрымліваюцца і прапагандуюць дырэктар інстытута Я. Махмудаў і член-карэспандэнт НАНА Наіля Веліханлы».

Асноўныя працы
--------------

* «История албан» Моисея Калантакуйского как источник по общественному строю Кавказской Албании. — Баку, 1977.
* Политическая история и историческая география Азербайджана. — Баку, 1986.
* Историческая география Азербайджана. — Баку, 1987 (з сааўт.)
* Причинно-следственная связь Карабахской проблемы (Выдана ў Германіі і Азербайджане).
* Кавказская Албания и албаны. — Баку, 2005

Зноскі
------

1. ↑  Czech National Authority Database Праверана 10 красавіка 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. 1 2  *Шнирельман.* Албанский миф // Войны памяти.
3. ↑  Fəridə Məmmədova Salyanda dəfn olunacaq
4. ↑  *Шнирельман.* Войны памяти.
5. ↑  Газета «Эхо», № 76 (1316) Сб. 29 красавіка 2006: «*Армяне ў год выдавалі 15-19 кніг, і Гейдар Аліеў патрабаваў на кожную кнігу навуковую крытыку. Так я пачала разблытваць армянскі вузел. Адна карта лічыцца 4-гадовай працай навукоўца. А такіх карт у мяне 7. Я лічыла, што за гэтыя карты мяне пахваляць, а атрымалася наадварот… Я на фактах даказала, што армян на Каўказе не было.*»
6. ↑  Эм. А. Півазян. Яшчэ раз аб Мхітары Гошы. (У зборніку «Да асвятлення праблем гісторыі і культуры Каўказскай Албаніі і ўсходніх правінцый Арменіі», Выд-ва Ерэв. ун-та, 1991, ISBN 5-8084-0115-1. «*Як бачым, у арыгінале няма ўзятага ў дужкі займенніка „у нас"» (…) Перад намі наглядны і яўны прыклад фальсіфікацыі. На падставе чаго Ф. Мамедава робіць заключэнне, што «у нас» значыць «у албан»?*
7. ↑  *Акопян A. A. Мурадян П. М. Юзбашян К. Н.* К изучению истории Кавказской Албании (По поводу книги Ф. Мамедовой «Политическая история и историческая география Кавказской Албании (III в. до н. э. — VIII в. н. э.)») // *Ист.-филол. журн*. — Ер.: 1987. — № 3. — С. 166—189.
8. ↑  Ф. Мамедава «Палітычная гісторыя і гістарычная геаграфія Каўказскай Албаніі» (III ст. да н.э. — VIII ст. н.э. Баку, 1976, стар. 73)
9. ↑  С. В. Юшков. К вопросу о границах древней Албании. Исторические записки, № І, м, 1937, с. 132
10. ↑  Ф. Мамедова «Палітычная гісторыя і гістарычная геаграфія Каўказскай Албаніі (III ст. да н.э. — VII ст н.э.)», Баку, 1976, стар. 106
11. ↑  Н. Hübchmann, Die aitarmenischen Otrsnamed/ Mit Beiträgen zur historischen topografie armeniens und einer Karte. — In Indogermanischen Forschungen von K/ brugmann und W/ Streitberg, B 16/ Strassburg. 1904
12. ↑  Такую ж колькасць старонак указвае ў выданні HÜBSCHMANN, (JOHANN) HEINRICH Архівавана 14 студзеня 2011. энцыклапедыя Iranica
13. 1 2  Албанія ці Атрапатэна? Як «прыдумляюць» старажытную гісторыю Каўказа Архівавана 4 сакавіка 2016.// «Эхо» (Баку), № 76 (1316) Сб. 29 красавіка 2006
14. ↑  Вокруг только что изданной книги Фариды Мамедовой Кавказская «Албания и Албаны» разгорелся скандал
15. ↑  Day.az.14 Сакавіка 2006.В Нахичеванском отделении НАНА критике подверглась книга фариды Мамедовой «Кавказская Албания и албаны»(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Біяграфічныя звесткі на сайце НАН Азербайджана

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CiNii: DA11077765 · GND: 130092169 · ISNI: 0000 0000 8232 739X · LCCN: n78073614 · LNB: 000247744 · NKC: jo2017955596 · NUKAT: n2005105966 · SUDOC: 243532075 · VIAF: 52949287 |

 |