**Народны камісарыят унутраных спраў СССР** (**НКУС СССР**) — цэнтральны орган дзяржаўнага кіравання СССР па барацьбе з злачыннасцю і падтрыманні грамадскага парадку ў 1934—1946 гадах. Пасля быў перайменаваны ў Міністэрства ўнутраных спраў СССР.

За перыяд свайго існавання НКУС СССР выконваў дзяржаўныя функцыі, як звязаныя з аховай парадку і дзяржаўнай бяспекі, так і ў сферы камунальнай гаспадаркі і эканомікі краіны. На тэрыторыі Беларусі функцыі НКУС ажыццяўляў Народны камісарыят унутраных спраў БССР (НКУС БССР).

У 1946 годзе ператвораны ў Міністэрства ўнутраных спраў СССР.

Гісторыя
--------

Народны камісарыят унутраных спраў СССР створаны 10 ліпеня 1934 года. Наркамам унутраных спраў СССР быў прызначаны Генрых Ягода.

На НКУС былі ўскладзеныя наступныя задачы:

* забеспячэнне грамадскага парадку і дзяржаўнай бяспекі,
* ахова сацыялістычнай уласнасці,
* запіс актаў грамадзянскага стану,
* памежная ахова,
* утрыманне і ахова папраўча-працоўных лагераў.

У верасні 1936 года наркамам унутраных спраў СССР прызначаны Мікалай Яжоў.

Са снежня 1938 года наркамам унутраных спраў СССР прызначаны Лаўрэнцій Берыя.

3 лютага 1941 года ўказам Прэзідыума Вярхоўнага савета СССР НКУС быў падзелены на два самастойныя органы: НКУС (наркам — Лаўрэнцій Берыя) і наркамат дзяржаўнай бяспекі СССР (НКДБ) (наркам — Усевалад Мяркулаў). Пасля пачатку Вялікай Айчыннай вайны 20 ліпеня 1941 года НКУС і НКДБ былі вернутыя да структуры адзінага наркамата — НКУС, наркамам унутраных спраў СССР застаўся Берыя, а былы наркам дзяржбяспекі СССР Мяркулаў быў прызначаны яго першым намеснікам. 14 красавіка 1943 года ўказам Прэзідыума Вярхоўнага савета СССР шляхам выдзялення з НКУС аператыўна-чэкісцкіх упраўленняў і аддзелаў ізноў быў сфармаваны самастойны наркамат дзяржаўнай бяспекі СССР (НКДБ СССР) пад кіраўніцтвам Мяркулава.

У снежні 1945 года наркамам унутраных спраў СССР быў прызначаны Сяргей Круглоў.

У 1946 годзе Народны камісарыят унутраных спраў СССР ператвораны ў Міністэрства ўнутраных спраў СССР.

Кіраўнікі
---------

| № | Імя(Гады жыцця) | Тэрмін паўнамоцтваў | Кіраўнік урада |
| --- | --- | --- | --- |
| Пачатак | Канец |
| Народны камісар унутраных спраў СССР |
| 1 |  | Генеральны камісар дзяржбяспекі**Генрых Рыгоравіч Ягода**(1891—1938) | 10 ліпеня 1934 | 25 верасня 1936 | Вячаслаў Молатаў (1930—1941) |
| 2 |  | Генеральны камісар дзяржбяспекі**Мікалай Іванавіч Яжоў**(1895—1940) | 26 верасня 1936 | 25 лістапада 1938 | Вячаслаў Молатаў (1930—1941) |
| 3 |  | Генеральны камісар дзяржбяспекі, з 9.07.1945 г. — Маршал Савецкага Саюза**Лаўрэнцій Паўлавіч Берыя**(1899—1953) | 25 лістапада 1938 | 29 снежня 1945 | Вячаслаў Молатаў (1930—1941)Іосіф Сталін (1941—1953) |
| 4 |  | Генерал-палкоўнік**Сяргей Нічыпаравіч Круглоў**(1907—1977) | 29 снежня 1945 | 15 сакавіка 1946 | Іосіф Сталін (1941—1953) |
|

Рэпрэсіі
--------

НКУС, як орган дзяржаўнай бяспекі, які выконваў пенітэцыярныя функцыі, быў выканаўцам палітычных рэпрэсій 1930-х гадоў. Многія грамадзяне СССР былі асуджаныя ў пазасудовым парадку асобымі тройкамі НКУС. Таксама НКУС СССР пасля заканчэння Вялікай Айчыннай вайны быў выканаўцам дэпартацыяў па нацыянальнай прыкмеце народаў СССР, якія абвінавачваліся ў супрацоўніцтве з Вермахтам.

Гл. таксама
-----------

* Народны камісарыят унутраных спраў БССР
* Курапаты
* ГУЛАГ