recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Карава́йна** — возера ў Полацкім раёне Віцебскай вобласці, на мяжы з Глыбоцкім раёнам ў басейне ракі Нача, за 40 км на паўднёвы захад ад Полацка.

Плошча паверхні 0,64 км². Даўжыня 1,8 км, найбольшая шырыня 0,56 км. Даўжыня берагавой лініі 6,17 км. Найбольшая глыбіня 9,1 м, сярэдняя 4,3 м. Аб’ём вады ў возеры 2,78 млн. м³. Плошча вадазбору 2,6 км².  

Катлавіна Каравайна рэшткавага тыпу. Схілы катлавіны вышынёй 7—10 м (на паўднёвым усходзе 4—5 м), стромкія, пясчаныя. Берагавая лінія звілістая. Берагі пясчаныя, вышынёй ад 0,1—0,2 да 0,3—0,5 м. На поўначы і захадзе берагі возера сплавінныя. На захадзе вялікі заліў, акружаны балотам і злучаны з возерам шырокай пратокай. Мелкаводдзе вузкае, пясчанае, месцамі ілістае, глыбей дно выслана сапрапелем.  

Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Зарастае надводнай расліннасцю да глыбіні 1,6—2 м, падводнай — да 5 м. З возера выцякае ручай у раку Быстрыца.

У возеры водзяцца шчупак, лешч, акунь, плотка, гусцяра, краснапёрка, лінь і іншыя рыбы.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.2 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 2. — 522 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Витебская область. Полоцкий район: карта / Ред. В. А. Змачинская. — Мн.: Белкартография, 2012. — 5 000 экз. (руск.)
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Возера Каравайскае Архівавана 10 жніўня 2013.
Не блытаць з Мікалаеўская царква (Пінск, на могілках).
**Мікольская царква** — колішні храм у Пінску.

Мураваная Мікольская царква з могілкамі месцілася ў паўночна-ўсходняй частцы Старога рынку. Побач з ёю
знаходзiлiся епіскапскі двор і дом ігумена Лешчанскага манастыра. Царква лічылася месцам культа гандляроў і падарожнікаў. Да яе забеспячэння шмат спрычыніліся князь Фёдар Яраславіч з жонкай Аленай, якія надалі ёй невялічкі востраў Хамічоў каля прыстані, недалёка ад вёскі Кужалічы, за ракой Пінай разам з аседлымі там людзьмі, млыном над рэчкай Млынішча, сенажацямі, правам на лоўлю рыбы, 13 сажнямі зямлі вакол двара Копаця, зямлёй у вёсцы Чарневічы і на палове вострава Кротаў. Царква
Святога Мікалая была добра забяспечана і іншай маёмасцю.

Літаратура
----------

* Мікольская царква // Драўляныя сакральныя помнікі Берасцейшчыны: нарысы гісторыі, археалогіі і культуры / В. В. Мароз; [рэдакцыйны савет: У. У. Андрыевіч (галоўны рэдактар) і інш.]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2018. — С. 88. — 511 с. — 600 экз. — ISBN 978-985-11-1055-7.
**Астрожскі замак** — абарончае збудаванне ў горадзе Астрог у Вялікім Княстве Літоўскім (цяпер у Ровенскай вобласці Украіны), збудаванае на адносна невялікім авальным пагорку, які носіць назва Замкавы.

У сярэдзіне XIII стагоддзя пасля спалення замка і горада татарамі князем Данілам ў комплексе драўляных умацаванняў узводзіцца жылая вежа-данжон, два ніжнія паверхі якой захаваліся да нашага часу. У далейшым драўляныя фартыфікацыйныя збудаванні замяняюцца на мураваныя: у XV—XVI стагоддзях узводзяцца яшчэ дзве вежы і сцяна па перыметры пагорка.

Мал. З. Фогеля
Богаяўленская царква, збудаваная ў пачатку XVI стагоддзя, насіла выразна абарончыя рысы.

У XX стагоддзі замак уключаны ў Астрожскі гістарычна-культурны запаведнік

Літаратура
----------

* Астрожскі замак // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Астрожскі замак
* Замкі і храмы Украіны. Астрог (укр.)
* Архітектурні та природні пам`ятки України. Острог (укр.)
**«Косми́ческие ре́йнджеры»** (з руск. — «Касмічныя рэйнджары») — камп’ютарная гульня ў стылі навуковай-фантастыкі, распрацаваная расійскай студыяй Elemental Games. Выдадзена кампаніяй 1С у 2002 годзе. На Захадзе гульня выдадзена пад назвай *Space Rangers*. Гульня належыць да жанраў ролевай гульні, пакрокавай стратэгіі, тэкставага квэсту і аркады.

Сюжэт
-----

Гульня расказвае пра барацьбу паміж Кааліцыяй, якая складаецца з пяці рас, і інтэрвентамі-клісанамі — невядомай, агрэсіўна настроенай формай жыцця. Ад гульца патрабуецца выступіць у ролі рэйнджара-дабраахвотніка, барцом з клісанамі.

Гульнявы працэс
---------------

У пачатку кожнай партыі гулец выбірае сабе расу, персанажа, імя і ўзровень цяжкасці. Апошні мае 4 ступені і адказвае за наступныя фактары: памер пачатковага капіталу, сіла клісанаў, памер узнагароды за задання, частату адкрыцця чорных дзірак, памер артэфактаў.

Гулец пачынае на роднай планеце сваёй расы, адкуль для яго адкрыты ўсе дзверы. Гулец можа гандляваць, рабаваць, выконваць урадавыя заданні, біцца з клісанамі, марадзёрыць — усё, што трэба для выканання яго галоўнай мэты — спыніць клісанскую атаку. Каб што-небудзь зрабіць, гульцу трэба націснуць кнопку ў правай ніжняй частцы інтэрфейсу, а пасля клікнуць па аб’екце, з якім гулец хоча ўзаемадзейнічаць.

Зноскі
------

1. ↑  ЛКИ| Смысл игровых жанров - СОЗДАЁМ ИГРУ (руск.). Архівавана з першакрыніцы 26 чэрвеня 2011. Праверана 5 сакавіка 2011.
2. ↑  РУКОВОДСТВА И ПРОХОЖДЕНИЯ по игре Космические рейнджеры (руск.).  Часопіс "Лучшие Компьютерные Игры". Архівавана з першакрыніцы 20 снежня 2011. Праверана 21 лютага 2009.
3. ↑  Агляд часопіса "Игромания" на Космические рейнджеры (руск.). Архівавана з першакрыніцы 22 студзеня 2022. Праверана 23 лістапада 2022.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт гульні

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Metacritic · IGN · GameFAQs · GameSpot · Giant Bomb · MobyGames · Redump |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сільвановіч.
**Мікола Сільвановіч** (псеўд. *Мікола Вярба*; нар. 9 красавіка 1917, в. Верадова, цяпер Маладзечанскі раён — 13 ліпеня 1975, Вініпег) — беларускі пісьменнік, грамадскі дзеяч.

Біяграфія
---------

Паштоўка «Вялікія дзеячы беларускага Адраджэння» з маляванымі партрэтамі Кастуся Каліноўскага, Ігната Грынявіцкага, Францішка Багушэвіча, Пятра Крэчэўскага і Васіля Захаркі. Аўтар Мікола Сільвановіч. Германія, 1948.
Нарадзіўся ў в. Верадова Маладзечанскага раёна. З лета 1944 г. — на эміграцыі. Жыў у Празе, затым у Герэнбергу[ru] каля Штутгарта. Адзін з стваральнікаў літаратурнага аб’яднання «Шыпшына», арганізатар майстэрні мастацкага рамяства «Раніца». Менавіта Мікола Сільвановіч у 1947-м наладзіў святкаванне ўгодкаў Акту 25 сакавіка і выдаў знакамітую паштоўку «вялікія дзеячы адраджэння» з выявамі Каліноўскага, Грынявіцкага, Багушэвіча, Крэчаўскага і Захаркі.

З 1949 г. — у Канадзе. Жыў у Вініпегу, дзе з’яўляўся заснавальнікам Беларускага нацыянальнага камітэта і Беларуска-Канадыйскага нацыянальнага аб’яднання ў правінцыі Манітоба.

Творчасць
---------

Аўтар вершаў, апавяданняў, артыкулаў, якія друкаваліся ў беларускім замежным перыядычным друку і ў дзесяцітомнай энцыклапедыі Канады (1956—1957).

Дагэтуль апублікаваная толькі нязначная частка яго твораў. Ягоную «Паніхіду», прысвечаную памяці «паўшых нязнаных сыноў Беларусі ў абароне яе вольнасці», літаратуразнаўца Лявон Юрэвіч называе адным з найбольш пранікнёных літаратурных рэквіемаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Наталля Гардзіенка. Дзеячы беларускай паваеннай эміграцыі / Запісы Бініму. Мн. 2014.
2. 1 2 3  100 гадоў з дня нараджэньня Міколы Вярбы Архівавана 14 красавіка 2017.

Літаратура
----------

* Наталля Гардзіенка. Дзеячы беларускай паваеннай эміграцыі / Запісы Бініму. Мн. 2014.
**Буякоўская сядзіба** — колішняя сядзіба ў в. Буякі Брэсцкага раёна.

Гісторыя
--------

Старадаўні маёнтак роду Юзафовічаў, Сапегаў, Тышкевічаў, Шуйскіх і іншых гаспадароў. Паводле пісьмовых крыніц, у XVI—XVII стст. фальварак меў назву
*Бенякі*. Размяшчалася сядзіба побач з в. Буякі, за 2 км на поўнач ад в. Хабы. Разам з маёнткамі Навасады, Булькова, Шэбрын, Пугачова і інш. фальварак Буякі ўваходзіў у Берасцейскае войтаўства.

Паводле даследавання Аліны Ваўжынчык[pl], фальварак Буякі вядомы з 1510 г. Ён разам з Вістычамі і Курніцай належаў роду Абрамовічаў — Юзафовічаў. Вядома таксама, што ў 1512 г. маёнтак Буякі разам з Курніцай, Скорбічамі, Збірагамі, Канюхамі, Блоткамі выкупіў Іван Сапега. У 2-й палове XVI ст. гаспадаром маёнтка стаў Юрый Тышкевіч, жанаты з Ганнай Львоўнай Катовіч. Акрамя Буякаў Юрый Тышкевіч набыў маёнткі Вістычы і Курніцу, што пацвярджаецца лістом Юрыя Васілевіча, ваяводы берасцейскага, які быў напісаны ім у 1567 г. На працягу XVII—XIX стст. змянілася мноства гаспадароў маёнтка. Апошнім уладальнікам да 1939 г. тут быў Стэфан Райскі.

Пасля Другой сусветнай вайны парк быў знішчаны разам з домам і ўсімі гаспадарчымі пабудовамі. Захаваліся толькі сажалка і адзінкавыя дрэвы колішняга парку.

Архітэктура
-----------

У 2-й палове XIX ст. у фальварку быў пабудаваны невялікі драўляны сядзібны дом. Будынак меў у плане форму прамавугольніка, пастаўлены на нізкім падмурку, па цэнтры вылучаны невялікім ганкам на драўляных
слупах. Дом накрываў чатырохсхільны гонтавы дах. Акрамя сядзібнага дома тут існавалі свірны, стайня, лядоўня, пуня.

Разам з будаўніцтвам сядзібнага дома быў закладзены невялікі пейзажны парк плошчай каля 3 га, у асноўным з дрэў мясцовых парод. Уздоўж паўднёвага берага канала была высаджана ліпавая алея (захаваліся толькі адзінкавыя дрэвы). Ад сядзібы цераз канал быў перакінуты масток. На другім беразе канала быў насыпаны штучны капец вышынёй каля 5 м, на якім стаяла летняя альтанка. У паўночна-ўсходняй частцы парку захаваліся адзінкавыя дрэвы дуба. Насупраць галоўнага ўвахода ў дом размяшчаўся сонечны гадзіннік.

На захад ад сядзібы за дарогай на в. Вочкі меўся сад і дзве сажалкі для гадоўлі рыбы.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Буякі // Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы) / Л. М. Несцярчук. — Мн.: БЕЛТА, 2002. — 336 с. — ISBN 985-6302-37-4.

Літаратура
----------

* Буякі // Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х — XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы) / Л. М. Несцярчук. — Мн.: БЕЛТА, 2002. — 336 с. — ISBN 985-6302-37-4.
* Wawrzyńczyk А. Rozwój wielkiej własności na Podlasiu w XV i XVI wieku. S. 97. ІЗІ. 157
* Słownik geograficzny Warszawa. 1900. Т. 15. S. 268.
Газаправод Ямал — Еўропа
Асноўныя існуючыя і запланаваныя газаправоды з Расіі ў Еўропу
**Ямал — Еўропа** — расійскі магістральны экспартны газаправод, пабудаваны прадпрыемствам Ленгазспецстрой. Злучае газавыя радовішчы поўначы Заходняй Сібіры з канцавымі спажыўцамі ў Заходняй Еўропе. Праходзіць праз тэрыторыю Беларусі і Польшчы.

Трубаправод мае дыяметр 1420 мм, ціск у ім забяспечвае 31 кампрэсар, сумарная магутнасць якіх складае 2399 МВт. Прыкладна 3000 км труб праходзіць па тэрыторыі Расіі, 575 км — па тэрыторыі Беларусі і 680 км — Польшчы. У Германіі ён падзяляецца на лакальную сетку трубаправодаў. Прапускная здольнасць газаправода Ямал—Еўропа складае каля 30 млрд кубаметраў газу ў год.

Гл. таксама
-----------

* Газатранспартная сістэма Беларусі
* «Газпрам»

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Ямал — Еўропа Архівавана 28 лютага 2012.
* «Белтрансгаз» павялічвае магутнасць беларускага ўчастку «Ямал-Еўропа»
**Гімн Туркменскай ССР** — быў дзяржаўным гімнам Туркменскай ССР з 1946 па 1997 год. Аўтар музыкі - Велі Мухатаў, аўтар слоў - Аман Кекілаў.

Афіцыйны тэкст
--------------

Дең хукуклы халклармызың достлугы
Совет илин бир машгала өвүрди!
Бу достлугың аркадагы рус халкы
Эгсилмез доганлык көмегин берди.
Яша сен, кувватлан, эй азат Ватан!
Баряң коммунизмиң еңшине бакан.
Ленин партиясындан гүйч алян, өсйән,
Совет Ватанымыз, җан Түркменистан!
Бейик Ленин ачды азатлык ёлун,
Бизе бакы ягты дурмуш гетирди.
Галкындырып әхли халкы хак ише,
Еңише, зәхмете, багта етирди.
Яша сен, кувватлан, эй азат Ватан!
Баряң коммунизмиң еңшине бакан.
Ленин партиясындан гүйч алян, өсйән,
Совет Ватанымыз, җан Түркменистан!
Коммунизме баглап арзув-эркимиз,
Айдың гелҗегмизи дөредйәс, гуряс.
Гызыл байдагы биз берк тутуп голда,
Биз бейик максада ынамлы баряс.
Яша сен, кувватлан, эй азат Ватан!
Баряң коммунизмиң еңшине бакан.
Ленин партиясындан гүйч алян, өсйән,
Совет Ватанымыз, җан Түркменистан!

Тэкст на лацініцы
-----------------

Deň hukukly halklarmyzyň dostlugy
Sowet ilin bir maşgala öwürdi!
Bu dostlugyň arkadagy rus halky
Egsilmez doganlyk kömegin berdi.
Ýaşa sen, kuwwatlan, eý azat Watan!
Barýaň kommunizmiň ýeňşine bakan.
Lenin partiýasyndan güýç alýan, ösýän,
Sowet Watanymyz, jan Türkmenistan!
Beýik Lenin açdy azatlyk ýolun,
Bize baky ýagty durmuş getirdi.
Galkyndyryp ähli halky hak işe,
Ýeňişe, zähmete, bagta ýetirdi.
Ýaşa sen, kuwwatlan, eý azat Watan!
Barýaň kommunizmiň ýeňşine bakan.
Lenin partiýasyndan güýç alýan, ösýän,
Sowet Watanymyz, jan Türkmenistan!
Kommunizme baglap arzuw-erkimiz,
Aýdyň geljegmizi döredýäs, gurýas.
Gyzyl baýdagy biz berk tutup golda,
Biz beýik maksada ynamly barýas.
Ýaşa sen, kuwwatlan, eý azat Watan!
Barýaň kommunizmiň ýeňşine bakan.
Lenin partiýasyndan güýç alýan, ösýän,
Sowet Watanymyz, jan Türkmenistan!

Гл. таксама
-----------

* Сцяг Туркменскай ССР

| Гімны рэспублік Савецкага Саюза |
| --- |
| Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік | 
Азербайджанская ССР • Армянская ССР • Беларуская ССР • Грузінская ССР • Казахская ССР • Кіргізская ССР • Латвійская ССР • Літоўская ССР • Малдаўская ССР • РСФСР (1918-1944 • 1944-1990 • 1990-1991) • Таджыкская ССР • Туркменская ССР • Узбекская ССР • Украінская ССР • Эстонская ССР  Карэла-Фінская ССР (1940—1956)
 |
**Ямальскі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальная акруга, з 2005 па 2021 гады — муніцыпальны раён) у складзе Ямала-Ненецкай аўтаномнай акругі Расійскай Федэрацыі. Геаграфічна адпавядае паўвостраву Ямал.

Адміністрацыйны цэнтр — сяло Яр-Сале.

Геаграфія
---------

Ямальскі раён размешчаны ў паўночна-заходняй частцы Ямала-Ненецкай аўтаномнай акругі. На ўсходзе ён мяжуе з Тазаўскім раёнам, на поўдні (праз Обскую губу) — з Надымскім раёнам, на паўднёвым захадзе — з Прыуральскім раёнам, на захадзе і поўначы мяжа праходзіць па акваторыі Байдарацкай губы і Карскага мора.

У межах Ямальскага раёна акрамя паўвострава Ямал разам з прылеглай акваторыяй Карскага мора, Байдарацкай і Обскай губ, рэк Об (Надымская Об) і Хаманельская Об, таксама ўваходзяць землі на правабярэжжы Обі ў ваколіцах вёскі Салемал і на поўдзень ад яго. Акрамя гэтага да раёна адносіцца найбуйнейшы па плошчы ў аўтаномнай акрузе востраў Белы, а таксама шматлікія іншыя астравы: Літке, Нганярца і Паўмесяц у Байдарацкай губе, астравы Шарапавы Кошкі ў заліве Шарапаў Шар і ўласна астравы ў дэльце Обі і іншыя.

Плошча Ямальскага раёна — 148 726,53 км².

Зноскі
------

1. ↑  АКТМУ Праверана 13 сакавіка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4330203'></a>
2. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>
3. ↑

| ⛭Ямала-Ненецкая аўтаномная акруга |
| --- |
| Раёны | 
* Краснасялькупскі
* Надымскі
* Прыуральскі
* Пураўскі
* Тазаўскі
* Шурышкарскі
* Ямальскі

 |  |
| Гарады | 
* Губкінскі
* Лабытнангі
* Мураўленка
* Надым
* Наябрск
* Новы Урэнгой
* **Салехард**
* Тарка-Сале

 |
| Пгт | 
* Запалярны
* Пангады
* Урэнгой
* Харп

 |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | 
* Аксарка
* Краснасялькуп
* Мужы
* Тазаўскі
* Яр-Сале

 |
**Буэнас-Айрэс** (ісп.: Provincia de Buenos Aires, *Правінцыя Добрых Вятроў*) — правінцыя ў Аргенціне. Плошча 307,6 тыс. км². Насельніцтва 13756 тыс. чал. (2001, ацэнка). Адміністрацыйны цэнтр — горад Ла-Плата. Большая частка правінцыі — чарназёмная раўніна ўсходняй Пампы. Клімат лагодны, ападкаў ад 250 мм на поўдні да 1000 мм на паўночным усходзе.

Правінцыя Буэнас-Айрэс — самая населеная і урбанізаваная ў краіне. У гарадах правінцыі знаходзяцца найбуйнейшыя прамысловыя прадпрыемствы краіны. Сельская гаспадарка таксама адна з найбольш развітых у краіне. У жывёлагадоўлі найбольш развітая галіна — авечкагадоўля, таксама развіты свінагадоўля і птушкагадоўля. У раслінаводстве развіта вырошчванне пшаніцы, соі, кукурузы і сланечніка.

Зноскі
------

1. ↑

| ⛭Адміністрацыйны падзел Аргенціны |
| --- |
| Аўтаномны горад | Буэнас-Айрэс | Аргенціна |
| Правінцыі | 
* Буэнас-Айрэс
* Вогненная Зямля
* Жужуй
* Карыентэс
* Катамарка
* Кордава
* Ла-Пампа
* Ла-Рыёха
* Мендоса
* Місьёнес
* Неўкен
* Рыа-Негра
* Сальта
* Сан-Луіс
* Сан-Хуан
* Санта-Крус
* Санта-Фэ
* Сант'яга-дэль-Эстэра
* Тукуман
* Фармоса
* Чака
* Чубут
* Энтрэ-Рыас

 |
Пачатак рукапісы Хандрыя Зейдлера
**Цудоўная Лужыца** (в.-лужын. Rjana Łužica, н-лужын. Rědna Łužyca) — нацыянальны гімн лужыцкіх сербаў.

Гісторыя
--------

24 жніўня 1827 года 23-гадовы сербскі студэнт тэалогіі Гандрый Зэйлер, які пазней стаў адным з найбольш важных прадстаўнікоў лужыцкага нацыянальнага адраджэння, будучы членам ў Лужыцкага прапаведніцкага таварыства (Łużycke prědarske towarstwo), напісаў у рукапіснай лейпцыгскай газеце «Serbska Nowina» верш пад назвай «Na sersku Łužicu». Гэта верш складаецца з шасці строф. У тым жа годзе Корла Беньямін Хатас (1806-1839) першым напісаў для яго музыку.

* Гандрый Зэйлер (1804-1872)
* Корла Аўгуст Коцар (1822-1904)

Пасля 1844 года завязалася сяброўства двух людзей мастацтва — паэта Зэйлера і кампазітара Корлы Аўгуста Коцара, якой наканавана было працягнуцца да канца іх жыцця. Коцар злажыў на тэкст Зэйлера новую мелодыю ў 1845 годзе. Зноў створаная песня была ўпершыню сыграная і праспяваная 17 кастрычніка 1845 года ў Баўцене на арганізаваным Коцарам першым Сербскім свяце песні. Папулярнасць гэтага верша з мелодыяй стала расці так хутка, што пасля яно было ўзведзена ў ранг сербскага гімна, які выконваецца і дагэтуль, аднак, у двух версіях (пачатак і канец арыгінальнага верша). Хендкік Ёрдан перавёў яго тэкст на ніжнялужыцкую мова.

Цудоўная Лужыца
---------------

| Верхнялужыцкая мова | Ніжнялужыцкая мова | Беларускі пераклад |
| --- | --- | --- |
| Rjana Łužica,
sprawna, přećelna,
mojich serbskich wótcow kraj,
mojich zbóžnych sonow raj,
swjate su mi twoje hona!
Časo přichodny,
zakćěj radostny!
Ow, zo bychu z twojeho
klina wušli mužojo,
hódni wěčnoh wopomnjeća! | Rědna Łužyca,
spšawna, pśijazna,
mojich serbskich woścow kraj,
mojich glucnych myslow raj,
swěte su mě twoje strony.
Cas ty pśichodny,
zakwiś radostny!
Och, gab muže stanuli,
za swoj narod źěłali,
godne nimjer wobspomnjeśa! | Цудоўная Лужыца,
літасцівая, пачцивая,
маіх сербскіх бацькоў край,
маіх шчаслівых мрой рай,
свяшчэнныя для мяне твае пашы.
Будучае тваё
няхай квітнее!
О, няхай родзіць тваё лона
толькі высакародных людзей,
вартых вечнай памяці! |

У арыгінальнай версіі Зэйлера былі яшчэ дзве страфы, якія адзначаны моцнай меланхоліяй і звернуты да няпэўнай будучыні сербалужыцкага народа:

| Верхнялужыцкая мова | Беларускі пераклад |
| --- | --- |
| Bitwu bijachu,
horcu, železnu,
něhdy serbscy wótcojo,
wójnske spěwy spěwajo.
Štó nam pójda waše spěwy?
Boha čorneho,
stare kralestwo
rapak nětko wobydli,
stary moch so zeleni,
na skale, kiž wołtar běše. | Бітвы гарачыя,
скаваныя з жалеза,
апяваліся нашымі продкамі
у іх ваенных песнях.
Кто цяпер спяе нам вашыя песні?
Бога чорнага
са старажытнага царства,
якое стала прытулкам крумкача,
стары алтар стаў проста камянём,
парослым зялёным імхом. |

Гл. таксама
-----------

* Сцяг лужыцкіх сербаў

Спасылкі
--------

* Rjana Łužica
**Гімн Эфіопіі** — дзяржаўны гімн Эфіопіі; прыняты ў 1992 годзе. Словы: Дэрэджэ Мэляку Мэнгэша (ደረጀ መላኩ መንገሻ: 1957 -), музыка: Сэламон Лулу Мытыку (ሰሎሞን ሉሉ ምትኩ: 1950 -).

Гімн на амхарскай мове
----------------------

የዜግነት ክብር በ ኢትዮጵያችን ፀንቶ  

ታየ ህዝባዊነት ዳር እስከዳር በርቶ  

ለሰላም ለፍትህ ለህዝቦች ነፃነት  

በእኩልነት በፍቅር ቆመናል ባንድነት  

መሰረተ ፅኑ ሰብዕናን ያልሻርን  

ህዝቦች ነን ለስራ በስራ የኖርን  

ድንቅ የባህል መድረክ ያኩሪ ቅርስ ባለቤት  

የተፈጥሮ ፀጋ የጀግና ህዝብ እናት  

እንጠብቅሻለን አለብን አደራ  

ኢትዮጵያችን ኑሪ እኛም ባንቺ እንኩራ።

Беларускі пераклад
------------------

Пільна дбаем пра грамадзянскія правы Эфіопіі.  

Гонар за нацыю ззяе над усёй краінай:  

за мір, правы і свабоду народа.  

У раўнапраўі і любові мы аб'ядналіся.  

Цвёрда стаім на каштоўнасцях, дбаем пра годнасць людзей;  

Нашы народы жывуць працай.  

Мы стаім на зямлі слаўнай традыцыі - захавальніцы нашай спадчыны,  

маці чысціні прыроды, маці смелага народа.  

Мы выканаем свой абавязак: мы абаронім цябе.  

Наша Эфіопія, жыві! Мы ганарымся табой!
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рохлін.

**Леў Якаўлевіч Рохлін** (6 чэрвеня 1947, Аральск — 3 ліпеня 1998, Нара-Фамінскі раён, Маскоўская вобласць) — расійскі палітычны і ваенны дзеяч, дэпутат Дзяржаўнай Думы РФ 2-га склікання, старшыня Камітэта Дзяржаўнай Думы РФ па абароне (1996—1997), генерал-лейтэнант.

Біяграфія
---------

У 1970 годзе скончыў Ташкенцкае вышэйшае агульнавайскавое каманднае вучылішча, як і ўсе наступныя навучальныя ўстановы, з адзнакай. Затым служыў у групе савецкіх войскаў у Германіі, горад Вурцэн. Паступіў у Акадэмію імя Фрунзэ, пасля яе заканчэння служыў у Запаляр’і, а таксама ў Ленінградскай, Туркестанскай, Закаўказскай ваенных акругах.

У 1982—1984 гадах праходзіў службу ў Афганістане, двойчы быў паранены (апошні раз — у кастрычніку 1984 года, пасля чаго быў эвакуіраваны ў Ташкент). Быў камандзірам 860-га мотастралковага палка. У красавіку 1983 года Рохлін быў зняты з пасады за няўдалую, па меркаванні камандавання, ваенную аперацыю, і прызначаны намеснікам камандзіра. Менш чым праз год Рохлін быў адноўлены на пасадзе. Затым камандаваў палком, дывізіяй.

З адзнакай скончыў Акадэмію Генеральнага штаба ў 1993 годзе. З чэрвеня 1993 года быў камандзірам Валгаградскага 8-га Гвардзейскага ваеннага корпуса і начальнікам Валгаградскага гарнізона.

З 1 снежня 1994 года па люты 1995 года ўзначальваў Паўночную групоўку федэральных войскаў у Чачні. Пад яго кіраўніцтвам здзяйсняўся захоп шэрагу раёнаў Грознага, у тым ліку прэзідэнцкага палаца.

3 верасня 1995 года на II з’ездзе руху «Наш дом — Расія» Леў Рохлін заняў трэцяе месца ў спісе НДР. У снежні 1995 года Леў Рохлін быў абраны дэпутатам Дзяржаўнай Думы РФ 2-га склікання па федэральным спісе выбарчага руху «Наш дом — Расія». У студзені 1996 года Леў Рохлін уступіў у члены фракцыі «Наш дом — Расія». Быў абраны старшынёй камітэта Дзяржаўнай Думы па абароне.

З верасня 1997 года ўзначальваў створаны ім палітычны «Рух у падтрымку арміі, абароннай прамысловасці і ваеннай навукі». 9 верасня 1997 года выйшаў з руху «Наш дом — Расія», у канцы верасня — са складу фракцыі «НДР», пакінуў пост старшыні Камітэта па абароне.

У ноч з 2 на 3 ліпеня 1998 года быў знойдзены забітым на ўласным лецішчы ў вёсцы Клокава Нара-Фамінскага раёна Маскоўскай вобласці. Генпракуратура абвінаваціла яго жонку Тамару Паўлаўну Рохліну, якая першапачаткова прызналася ў зробленым. Пазней яна змяніла свае сведчанні, заявіўшы, што абгаварыла сябе пад ціскам і з страху за сваю сям’ю. Нарэшце была апраўдана. Існуе версія забойства генерала Рохліна па загаду расійскіх уладаў, за тое, шта ён нібыта рыхтаваў выступленне расійскіх сілавікоў супраць дзеючай улады.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Леў Якаўлевіч Рохлін

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | GND: 121250903 · ISNI: 0000 0000 4950 7663 · LCCN: n98012593 · NKC: js2014836969 · VIAF: 54999146 |
**Рухну** (эст.: Ruhnu, шведск.: Runo, лат.: Ronu) — востраў у Рыжскім заліве Балтыйскага мора. Плошча 11,88 км². Належыць Эстоніі.

Востраў, як і суседнія астравы Маанзундскага архіпелага, быў у XI—XIX стст. населены ў асноўным балтыйскімі шведамі, якія яго пакінулі падчас Другой Сусветнай вайны. Тады ж прэтэнзіі на востраў выставіла і Латвія. Пры савецкай уладзе на востраве з'явілася шмат эстонскіх перасяленцаў (парадку 400 чалавек). Аднак, пасля моцнага марскога шторму ў пачатку 1990-х гг. большасць жыхароў эвакуіравалася. Паводле перапісу насельніцтва 2007 года на востраве пражывалі 64 жыхара. У 2011 г. колькасць астравіцян паменьшылася да 55.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт воласці Рухну

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4398382-0 · LCCN: sh92006354 · VIAF: 247813328 |
**Леў Саламонавіч Гоберман** (руск.: Гоберман Лев Соломонович; 28 жніўня 1892, Тураў — 10 жніўня 1959, Масква) — савецкі ваенны ветэрынар. Брыгветўрач (1936). Генерал-маёр ветэрынарнай службы (1943).

Біяграфія
---------

У 1911—1916 гг. вучыўся ў Варшаўскім ветэрынарным інстытуце. Пасля заканчэння інстытута быў мабілізаваны на руска-германскі фронт. З 1918 г. служыў у Чырвонай Арміі. У гады грамадзянскай вайны быў начальнікам ветэрынарнай службы кавалерыйскага корпуса, затым арміі. У 1939—1941 гг. служыў у Растове-на-Доне начальнікам ветэрынарнага аддзела Паўночна-Каўказскага ваеннай акругі. У гады Вялікай Айчыннай вайны быў начальнікам ветэрынарнага аддзела арміі, начальнікам ветэрынарнага аддзела Паўднёва-Заходняга і Волхаўскага франтоў. У 1944—1949 гг. з'яўляўся намеснікам начальніка ветэрынарнага кіравання Чырвонай Арміі. З 1949 г. у адстаўцы.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Архівавана 4 сакавіка 2016.
* 
*
**Грыф-1** — беларускі тактычны беспілотны лятальны апарат, сумеснай распрацоўкі КБ «Індэла», ААТ «Агат—сістэмы кіравання» і ААТ «Авіярамонтны завод 558».

Распрацоўка і выпрабаванні
--------------------------

Над стварэннем дрона працавалі адразу тры прадпрыемствы:

* КБ «Індэла» — непасрэдна адказвала за распрацоўку беспілотнага апарата;
* ААТ «Агат—сістэмы кіравання» — распрацавала асноўныя элементы інтэграцыі і комплексу;
* ААТ «Авіярамонтны завод 558» — занялося пробнай і масавай вытворчасцю.

Беспілотнік рыхтаваўся па замове Дзяржаўнага ваенна-прамысловага камітэта Рэспублікі Беларусь.

21 лютага 2012 года на ваенным аэрадроме Баранавічы, на лётным полі былі праведзены першыя тэставыя палёты. Спецыялісты тэставалі ўзлётна-пасадкавыя характарыстыкі, устойлівасць і кіравальнасць ў паветры. Першыя пробныя палёты пацвердзілі добрыя аэрадынамічныя паказчыкі планера.

Апісанне
--------

«Грыф-1» распрацаваны як двухбалачны планер з ужываннем кампазітных матэрыялаў. Узлёт ажыццяўляецца па тыпу самалёта з роўнай паверхні або з катапульты. Пасадка можа быць звычайнай або, у выпадку аварыі, пры дапамозе парашута. Таксама ёсць некалькі варыянтаў кіравання: уручную з зямлі або па раней зададзеных параметрах ў бартавым абсталяванні. Беспілотнік прызначаны для дзейнасці ў любы час сутак незалежна ад кліматычных умоў.

Дрон абсталяваны оптыка-электроннай сістэмай назірання, з магчымасцю змены тыпу карыснай нагрузкі па патрабаванні заказчыка (устаноўка лазернага далямера, мэтапаказальніка, апаратуры рэтрансляцыі і г.д.).

### Характарыстыкі

Дыяметр галоўнага вінта — 5,7 м; даўжыня — 3,99 м; вышыня — 1 м; маса пустога — 120 кг, поўнага — 170 кг; тып рухавіка — 1 ПД; максімальная хуткасць — 160 км/г, крэйсерская — 130 км/г; далёкасць палёту — 100 км; працягласць — 8 ч.

Функцыянал
----------

«Грыф-1» прызначаны для розных задач, у тым ліку:

* разведка (тапаграфічная, радыётэхнічная, метэаралагічная і радыёлакацыйная) або назіранне;
* выяўленне і распазнаванне наземных і надводных аб’ектаў;
* вытворчасць радыёэлектронных перашкод.

Спасылкі
--------

* Беспилотный летательный аппарат «Гриф-1» Архівавана 19 ліпеня 2022. на сайте Государственного военно-промышленного комитета.
* Гриф-1 на Avia.pro.

| ⛭Беспілотныя апараты Беларусі |
| --- |
| Наземныя апараты | Берсерк • Багамол • Вістл • Belarus А3523і |
| Лятальныя апараты | Беркут (АГАТ) • Беркут (Індэла) • Буравеснік МБ • Бусел • Грыф-1 • Індэла-6 • Індэла-9 • Індэла Інскай • Квадра • Кондар • Маскіт • Стэрх-БМ • Формула • Хантэр • Чыбіс |
Віла Медычы. Від з боку парку.
**Французская акадэмія ў Рыме** (фр.: Académie de France à Rome) — французская акадэмія мастацтваў на віле Медычы, на ўзгорку Пінча ў Рыме.

Гісторыя
--------

Гл. таксама: Рымская прэмія і Віла Медычы
Акадэмія заснавана ў палацы Капраніка (італ.: Palazzo Capranica) у 1666 годзе ўказам французскага караля Людовікам XIV. У першыя гады акадэмію ўзначальвалі прыдворныя мастакі Шарль Эрар і Наэль Куапель. З XVII па XIX стагоддзі Акадэмія з'яўлялася вяршыняй навучання для выбраных французскіх мастакоў, якія выйгралі прэстыжную Рымскую прэмію (фр.: Prix de Rome). Пераможцы ўзнагароджваліся навучаннем на працягу 3, 4, ці 5 гадоў (у залежнасці ад дысцыпліны) у Вечным Горадзе для вывучэння мастацтва і архітэктуры. Іх звалі (і завуць) пенсіянерамі Акадэміі (фр.: pensionnaires de l'Académie). 

Фрэдэрык Мітэран, дырэктар акадэміі ў 2008-09 гг.
Да 1737 года Акадэмія размяшчалася ў палацы Капраніка, а з 1737 па 1793 года — у палацы Манчыні (італ.: Palazzo Mancini). У 1803 годзе ў мэтах захавання ад пагрозы Французскай Рэвалюцыі Напалеон Банапарт перамясціў Акадэмію на Вілу Медычы. Маладым французскім мастакам падаваліся магчымасці сузіраць і капіраваць шэдэўры антычнасці ці Адраджэння, адпраўляючы плады свайго натхнення назад ў Парыж. У 1835-40 гг. акадэмію ўзначальваў Энгр.

Падчас Першай сусветнай вайны Рымская прэмія не ўручалася, а падчас наступнай сусветнай вайны Мусаліні адабраў вілу ў французаў, вымусіўшы пенсіянераў перабрацца ў Ніцу. Канчаткова Рымская прэмія была скасавана міністрам А. Мальро ў 1968 годзе. Уладанне вілай Медычы парыжская Акадэмія выяўленчых мастацтваў і Інстытут Францыі перадалі міністэрству культуры і Французскай рэспубліцы. 

У канцы XX стагоддзя ў традыцыйны круг дысцыплін (жывапіс, скульптура, архітэктура, гравіроўка медаляў, гравіроўка каштоўных камянёў, музычная кампазіцыя) былі ўведзены новыя: гісторыя мастацтва, археалогія, літаратура, драматургія, фатаграфія, кіно, відэа, рэстаўрацыя, пісьменнасць і нават кулінарыя. На навучанне ў Акадэмію прымаюцца ўжо не на аснове конкурсу, а па заяўцы. Працягласць навучання вар'іруецца ад 6 да 18 месяцаў, радзей адзін ці два гады.

Гл. таксама
-----------

* Амерыканская акадэмія ў Рыме — установа, створанае па вобразу і падабенству Французскай акадэміі ў 1894 годзе

Спасылкі
--------

* Французская Акадэмія ў Рыме - Віла Медычы (фр. іт. англ.)
**Наталля Канстанцінаўна Дуброўская** (10 чэрвеня 1945, Адэса — 10 сакавіка 2015, там жа) — украінская актрыса тэатра і кіно, заслужаная артыстка Украінскай ССР (1981).

Біяграфія
---------

У школе займалася ў тэатры «Юнацтва» пад кіраўніцтвам актрысы-рэжысёра Таццяны Раманаўны Фуксінай-Бабскай. У 1966 годзе скончыла Адэскае тэатральна-мастацкае вучылішча (курс М. Я. Тылькера) і была прынята ў трупу Адэскага рускага драматычнага тэатра імя А. Іванова, дзе служыла ўсё жыццё.

Здымалася ў кіна- і тэлефільмах, сярод іх «Астэнічны сіндром», «Цімур і яго каманда», «Паляўнічыя за дыяментамі» і інш. У 1990-я гады актыўна працавала на тэлебачанні, выконвала самыя розныя ролі ў праграмах «Джэнтльмен-шоў» і «Маскі-шоу», у 2000-я гады ў серыяле «Дружная сямейка».

Памерла 10 сакавіка 2015 года ў Адэсе на 70-м годзе жыцця.

Зноскі
------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990. Праверана 13 ліпеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
Шрыфт друкарні Мамонічаў
**Грынь Івановіч** — беларускі друкар і гравёр 16 ст. Нарадзіўся ў мястэчку Заблудаў Гарадзенскага павета. Быў вучнем кнігадрукара І. Фёдарава ў Заблудаўскай друкарні. Пазней у 1577—1579 гадах вучыўся ў майстра Лаўрэнція Філіповіча. Пасля навучання рабіў шрыфты і аздобы для выданняў Фёдарава ў Львове і Астрогу. У 1582 годзе зрабіў шрыфт для друкарні Мамонічаў у Вільні. У 1583 годзе вярнуўся ў Львоў, дзе заключыў дагавор з Фёдаравым на выраб новых шрыфтоў. Пасля смерці Фёдарава ў 1583 годзе звесткі пра Івановіча адсутнічаюць.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бучынская.
**Наталля Любаміраўна Бучынская** (укр.: Ната́лія Любоми́рівна Бучи́нська; нар. 28 красавіка 1977, Львоў) — украінская спявачка

, рэжысёр, Народная артыстка Украіны (2004).

Біяграфія
---------

Бацька працаваў стаматолагам, а маці — таваразнаўцам. Яны любілі спяваць, што адыграла значную ролю ў выбары будучай прафесіі. Першымі слухачамі яе спеваў былі госці бацькоў, яе сябры і знаёмыя. Калі дзяўчыне споўнілася пяць гадоў, сям’я пераязджае жыць у Цярнопаль. У школе ўдзельнічала ў школьным хоры. Маючы трохразовыя рэпетыцыі кожны тыдзень, яна аж да 11 класа заставалася нязменнай удзельніцай творчага калектыву, разам з якім выступала на сцэне Цярнопальскага дома культуры «Бэрэзіль». Скончыла Цярнопальскую гімназію імя Івана Франка і музычную школу. Пасля паступае ў Цярнопальскую акадэмію народнай гаспадаркі на спецыяльнасць «Рэвізія і кантроль». У 2005 г. скончыла Кіеўскі нацыянальны ўніверсітэт культуры і мастацтваў па кірунку «Рэжысура». У 2001 г. выйшла замуж за вайскоўца Аляксандра Якушава, у 2002 г. нарадзіла дачку Кацярыну. Як салістцы ансамбля ёй прысвоена спецыяльнае званне прапаршчыка ўнутранай службы. У 2004 г. скончыла Кіеўскую акадэмію ўнутраных спраў у званні маёра міліцыі.

### Творчасць

Ужо з першага курса навучання ў вну Наталля прымае ўдзел у песенных конкурсах і фестывалях. У 1995 г. атрымлівае сваю першую перамогу ў конкурсе «Міс акадэмія». 18 лютага 1995 г. перамагае на фестывалі «Чэрвона рута». Юная спявачка бярэ ўдзел у фестывалях «Маладая Галічына», «Співаначка-джазачка» (Наваявораўск), «Песня будзе сярод нас» (Трускавец), «Мелодыя», «На хвалях Свіцязя», «Пярліны сезона», «Лёс», і становіцца лаўрэатам конкурсу «Песня года» (1995—1998 гг.). У 1998 г. прыязджае ў Кіеў па запрашэнні Дзяржаўнага ансамбля песні і танца Міністэрства ўнутраных спраў Украіны, праходзіць праслухоўванне і становіцца салісткай. Менавіта тады і сустракае свайго будучага дырэктара Леаніда Радчанку, які стаў не толькі яе творчым настаўнікам, але і сябрам па жыцці. У тым жа годзе яе песня «Паслухай, шэлесцяць дажджы» стала «Песняй года». Прымала ўдзел у «Песенным вернісажы» (1998—2002 гг.), ездзіла з вялікай канцэртнай праграмай у Косава. Стала самай маладой народнай артысткай Украіны. Дала больш за 800 канцэртаў. У яе рэпертуары больш за 160 песень. Спявачка выконвае песні на ўкраінскай, рускай, армянскай, англійскай і французскай мовах. Аўтарамі песень з’яўляюцца, у прыватнасці, Мікола Петраш, Юрый Рыбчынскі, Руслан Квінта, Уладзімір Мацецкі інш.

Нагароды
--------

* Перамога ў конкурсе імя Клаўдзіі Шульжэнка
* Гран-пры Прэзідэнта Украіны і званне Заслужанай артысткі Украіны (1999)
* Званне народнай артысткі Украіны (2004)
* Ордэн Святой вялікапакутніцы Варвары за дабрачынную дзейнасць.
* Лаўрэат Усеўкраінскага прэміі «Жанчына ІІІ тысячагоддзя» ў намінацыі «Рэйтынг» (2008)
* Лепшая спявачка тэлерадыёфестывалю «Прэм’ера песні-2010»
**Случ-Мільча́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Случ-Мільча.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Дзятлавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Гомельскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да Бабовіцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
Кішальфёльд у Венгрыі
**Кішальфёльд**, **Малая Венгерская нізіна** (венг.: Kisalföld, славацк.: Malá dunajská kotlina, ням.: Kleine Ungarische Tiefebene) — частка Сярэднедунайскай раўніны ў паўночна-заходняй Венгрыі, паўднёва-заходняй Славакіі (галоўным чынам Жытны востраў) і ўсходняй Аўстрыі, паміж Дунаем, горамі Бакань і ўсходнімі адгор'ямі Альпаў. Плошча — каля 8000 кв.км. Размешчана на месцы тэктанічнага прагіну, запоўненага магутнай тоўшчай рыхлых адкладаў і сучасным алювіем рэк Дунай і Раба. Вышыня 100—150 м. На поўначы — плоская раўніна з шырокімі далінамі, у межах якой Дунай падзяляецца на рукавы і пратокі; паўднёвая частка — узгорыстая раўніна з асобнымі астанцамі, складзенымі базальтамі. Клімат умераны, ападкаў каля 600 мм у год. Значная частка Кішальфёльда разарана; пасевы пшаніцы, цукровага бурака. Шырокалісцевыя лясы захаваліся толькі на паўднёвым захадзе і на берагах Дуная.

Найважнейшыя гарады — Дзьёр, Комарам, Комарна, Дунайска Стрэда, Нове Замкі і Мошанмадзьяравар.

Гісторыя
--------

У Кішальфёльдзе сельская гаспадарка развівалася пачынаючы з перыяду неаліту. Паўднёвая частка Кішальфёльда знаходзілася ў рымскай вобласці Панонія паміж I і V стагоддзямі, а пазней была населена германскімі і славянскімі плямёнамі. Каля 900 г. прыходзяць венгры. Пасля 900 г. рэгіён стаў часткай Венгерскага княства, а пачынаючы з 1000 г. Каралеўства Венгрыі. Пасля Першай сусветнай вайны Кішальфёльд быў падзелены паміж Венгрыяй, Чэхаславакіяй і Аўстрыяй. З 1977 Чэхаславакія сумесна з Венгрыяй будавалі вялікую дамбу і электрастанцыю «Габчікава-Надзьмараш», але ў 1989 Венгрыя аднабакова выйшла з праекта, што стала прычынай канфлікту паміж краінамі.
**Група кампаній «БелХард»** (англ.: BelHard) — буйны беларускі холдынг, з 1994 года прадстаўляе сусветны рынак больш за 30 кірункаў дзейнасці ў сектары ІКТ.

Холдынг аб’ядноўвае 9 юрыдычных асоб і з’яўляецца ІТ-інтэгратарам, адным з лідэраў усходнееўрапейскага рынку вытворчасці праграмнага забеспячэння, прадстаўленага некалькімі брэндамі. Кампанія ЗАТ «БелХард Груп» уваходзіць у першую тройку членаў Асацыяцыі распрацоўшчыкаў інфармацыйных тэхналогій Нацыянальнага інфапарка са снежня 2002 года. ЗАТ «БелХард Груп» — членам Беларускай гандлёва-прамысловай палаты са снежня 2002 года. ТАА «БелХард Дэвелапмент» з’яўляецца рэзідэнтам Парка высокіх тэхналогій з лютага 2007 года. БелХард — сталы ўдзельнік міжнародных канферэнцый па праблемах развіцця ІТ-сектара (у сферы інтарэсаў знаходзяцца ў т.л. прыкладныя даследаванні), робіць уклад у развіццё адукацыі ў сферы ІТ, мае досвед арганізацыі алімпіяды для папулярызацыі ІТ, іншых мерапрыемстваў, накіраваных на дабрабыт грамадства агулам. БелХард з’яўляецца аўтарам праекта «ІТ-краіна» і многіх іншых, накіраваных на рост якасці жыцця і інтэлектуальнай рэалізацыі суб’ектаў гаспадарання. У складзе ЗАТ «БелХард Груп» адукацыйны кірунак прадстаўляе ІТ-Акадэмія БелХард.

Спасылкі
--------

* belhard.com — афіцыйны сайт групы кампанiй Белхард
* СМІ Камп’ютарныя Весткі www.kv.by
* 
* Архівавана 28 студзеня 2021.
* 
* 
*
**Кітовая акула** (*Rhincodon typus*) — самы буйны від акулы, а таксама самы буйны прадстаўнік сярод рыб, што жывуць сёння. Адзіны від у сямействе кітовых акул (*Rhincodontidae*).

Апісанне
--------

У кітовай акулы магутнае, цяжкае цела, параўнальна малая галава з ротам на канцы, маленькімі вачыма і вельмі вялікімі жабернымі шчылінамі. Уздоўж бакоў тулава выцягваюцца грабяні. Хваставы плаўнік мае форму месяца, а яго вось крута павернута ўверх. Цёмна-шэрае ці карычневае цела ўсеяна шматлікімі белымі або жаўтаватымі плямамі. Зубы вельмі дробныя і шматлікія (да 15 тысяч).

Хаця, па аповядах некаторых сведкаў, ім сустракаліся экземпляры даўжынёй ад 18 да 20 м, самая буйная калі-небудзь вымераная асобіна налічвава даўжыню 13,7 м. Вага можа дасягаць 12 т. Нягледзячы на вялікія памеры, кітовая акула для чалавека абсалютна бяспечная, бо харчуецца (як гіганцкая акула і акула-велікарот) выключна планктонам і іншымі дробнымі арганізмамі, якіх яна фільтруе, уцягваючы ў пашчу ваду.

Пашырэнне
---------

Распаўсюджана ў трапічных і субтрапічных водах, дзе часам трапляецца чародамі. Прысутнічае ў розных акіянах, звычайная ля Філіпінскіх астравоў, Паўднёвай Каліфорніі, водах Карыбскага мора і інш. Вельмі рэдка сустракаецца па-за цеплаводнымі раёнамі. Пелагічная, назіраецца ў паверхневых слаях вады.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Харчуецца дробнымі планктоннымі жывёламі: ракападобнымі, невялікімі рыбамі, кальмарамі. Паволі рухаецца з шырока адкрытай пашчай і збірае ежу ў ротавую поласць. Калі акула закрывае рот, вада прафільтроўваецца скрозь жаберныя адтуліны цераз асаблівае сіта, утворанае мяккай губчатай тканкай, якая падтрымліваецца храсткамі, што злучаюць жаберныя дугі. Затым адцэджаныя кармавыя арганізмы праз вузкі стрававод трапляюць у страўнік. Зубы пры такім спосабе жыўлення служаць не для кусання, а для затрымання здабычы ў роце.

Яйцажывародная. Зародкі развіваюцца ў яйцах, заключаных у рагавыя капсулы.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Систематика и синонимия (англ.).  BioLib. Праверана 4 верасня 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | CMS · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 155151519 · LCCN: sh85146344 · Microsoft: 2777275755 |
**Маркграф** (ням.: Markgraf, англ.: margrave) — граф маркі (зямлі), кіраўнік пагранічнай зямельнай акругі (маркі) ў Франкскай дзяржаве ў VIII — IX ст.. Пазней прадстаўнік вышэйшага тытулаванага дваранства (князі ў Германіі; маркізы ў Францыі, Іспаніі і Італіі). Службовая асоба ў падначаленні караля, надзелена шырокімі адміністрацыйнымі, ваеннымі і судовымі паўнамоцтвамі ў марцы (зямлі). 

У сярэдневяковай Германіі маркграфы сталі ўладарамі княства (маркграфства). На сваіх тэрыторыях маркграфы валодалі ўладай узроўню герцага за адзіным выключэннем: падчас ваенных паходаў маркграфа ішлі за герцагскім сцягам. Інстытут маркграфства паўстаў і быў уведзены ў праўленне Карла Вялікага ў пачатку IX ст.. На межах сваёй дзяржавы Карл Вялікі стварыў: Аварскаю, Фрыульскую, Саксонскаю, Сорбскую і Іспанскую маркі (зямлі). На ўсходняй мяжы Баварыі была ўтворана Усходняя марка (пазней вядомая як Аўстрыйская марка). Для абароны Цюрынгіі і Саксоніі ад нападаў славян імператары Саксонскай дынастыі заснавалі Паўночную марку (ням.: Nordmark), пазней ператвораную ў Брандэнбургскую, таксама Мейсенскую і Дацкую маркі. Пасля імператара Генрыха III на мяжы Карынтыі была створана Штырыйская марка, а на захадзе маркграфства Намюр. Маркграф Брандэнбурга ў 1356 г. атрымаў непасрэдныя паўнамоцтвы імперскіх князёў - курфюрстаў, а маркграф Аўстрыйскій атрымаў тытул герцага (пазней эрцгерцага). Пасля распаду герцагстваў усе маркграфы атрымалі статус імперскіх князёў, а «маркграф» застаўся тытулам, які напрыклад, ад Брандэнбургскай дынастыі Гогенцалернаў перайшоў да Франконскай. У Італіі, дзе імператары таксама ўвялі тытул маркграфа, a таксама ў Францыі, ад яго адбыўся дваранскі тытул Маркіз (ад слова "марка" - зямля).

Гл. таксама
-----------

* Бенефіцыі;
* Чынш;
* Чыншавік;
* Лен;
* Феод;
* Ландграф;
* Асада

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 2 : М-Я. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0153-2, С.31

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Маркграф

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (11-th) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4168912-4 · NKC: ph187626 |
**Малекулярная машына** альбо **нанамашына** — любая дыскрэтная колькасць малекулярных кампанентаў, якія вырабляюць квазі-механічныя рухі (выхад) у адказ на спецыфічныя стымулы (уваход). Назва «малекулярныя машыны» часта ўжываецца ў больш агульным сэнсе ў дачыненні да малекул, якія проста імітуюць функцыі, якія адбываюцца на макраскапічным узроўні. Апроч таго, гэты тэрмін распаўсюджаны ў галіне нанатэхналогій, дзе быў прапанаваны цэлы шэраг вельмі складаных малекулярных машын, накіраваных на мэты пабудовы малекулярнага асэмблера. Малекулярныя машыны можна падзяліць на дзве асноўныя групы: сінтэтычныя і біялагічныя.

Малекулярныя сістэмы, здольныя зрушваць з раўнавагі хімічныя або механічныя працэсы, прадстаўляюць сабой важную галіну хіміі і нанатэхналогій. Паколькі дзякуючы гэтаму працэсу можна выконваць карысную працу, такія тыпы сістэм, па азначэнні, з'яўляюцца прыкладамі малекулярных машын.

У 2016 годзе за распрацоўку і сінтэз малекулярных машын Жан-П’ер Саваж, Фрэйзер Стодарт і Бернард Ферынга сталі лаўрэатамі Нобелеўскай прэміі па хіміі.
Сляпая кішка 
**Сляпая кішка**, цэкум (лац.: Caecum — ад грэч. typhlon; адсюль запаленне сляпой кішкі — тыфліт) — прыдатак у месцы пераходу тонкіх кішак у тоўстыя ў вышэйшых пазваночных жывёл (амніёт). Прадстаўляе сабой своеасаблівы загрузны бункер тоўстай кішкі, з якога пачынаюць рух неперавараныя рэшткі ежы.

У паўзуноў сляпая кішка прысутнічае ў зачаткавай форме ў выглядзе невялікага выступу (большае развіццё яна атрымала ў сухапутных чарапах), а ў млекакормячых часта дасягае значных памераў. Птушкі маюць дзве доўгія сляпыя кішкі, якія размяшчаюцца насупраць адна адной (у голубападобных яны, аднак, невялікія, а ў буравеснікападобных і сокалападобных адсутнічаюць).

Кітападобныя, драпежныя, вялікая частка кажаноў маюць невялікую сляпую кішку (а ў насякомаедных і Afrosoricida яна наогул адсутнічае). Наадварот, у траваедных жывёл, даўжыня сляпой кішкі часцяком больш даўжыні цела жывёлы. У коней даўжыня сляпой кішкі складае 1 м пры ёмістасці 34 л. Сляпая кішка траваедных актыўна ўдзельнічае ў пераварванні клятчаткі (змяшчае бактэрыі, якія выклікаюць закісанне).

У некаторых непаўназубых (лац.: Cycloturus sive Myrmedon) маюцца дзве сляпыя кішкі (у даманаў жа іх — тры; адна з іх, няпарная, знаходзіцца ў пачатку тоўстай кішкі, а дзве парныя размяшчаюцца ніжэй). Myrmecobius fasciatus не мае сляпой кішкі.

Зноскі
------

1. ↑  Дзержинский, Васильев, Малахов, 2014, с. 398
2. ↑  Константинов, Шаталова, 2004, с. 201, 379
3. ↑  Дзержинский, Васильев, Малахов, 2014, с. 77, 262, 320
4. ↑  *Зайцев М. В. Войта Л. Л. Шефтель Б. И.* Млекопитающие фауны России и сопредельных территорий. Насекомоядные. — СПб.: Наука, 2014. — 391 с. — (Определители по фауне России, издаваемые Зоологическим институтом Ран. Вып. 178). — ISBN 978-5-02-038380-7.
5. ↑  Константинов, Шаталова, 2004, с. 379, 421
6. ↑  *Барабаш-Никифоров И. И. Формозов А. Н.* Териология. — М.: Высшая школа, 1963. — 396 с. — С. 76.
7. ↑  *Лысов В. Ф. Ипполитова Т. В. Максимов В. И. Шевелёв Н. С.* Физиология и этология животных. 2-е изд. — М.: КолосС, 2012. — 605 с. — ISBN 978-5-9532-0826-0.
8. ↑  *Romer A. S. Parsons T. S.* The Vertebrate Body. 5th ed. — Philadelphia: W. B. Saunders, 1977. — viii + 624 p. — ISBN 0-03-910284-X.

Літаратура
----------

* *Дзержинский Ф. Я. Васильев Б. Д. Малахов В. В.* Зоология позвоночных. 2-е изд. — М.: Издат. центр «Академия», 2014. — 464 с. — ISBN 978-5-4468-0459-7.
* *Константинов В. М. Шаталова С. П.* Зоология позвоночных. — М.: Гуманитарный издательский центр ВЛАДОС, 2004. — 527 с. — ISBN 5-691-01293-2.
* Слепая кишка // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12302332w · LCCN: sh85021593 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Полымя (значэнні).
Розныя віды полымя ў гарэлцы Бунзена
**Полымя** — з’ява, выклікаецца свячэннем распаленага газападобнага асяроддзя, у шэрагу выпадкаў змяшчае плазму і/або дыспергаваныя цвёрдыя рэчывы, у асяроддзі адбываюцца фізіка-хімічныя ператварэнні рэагентаў, што прыводзіць да свячэння, цеплавыдзялення і самаразагрэву.

Газападобнае асяроддзе полымя ўтрымлівае зараджаныя часціцы (іоны, радыкалы), што абумоўлівае наяўнасць электраправоднасці полымя і ўзаемадзеянне яго з электрамагнітнымі палямі. На гэтым прынцыпе пабудаваныя прыборы, здольныя з дапамогай электрамагнітнага выпраменьвання прыглушыць полымя, адарваць ад гаручых матэрыялаў або змяніць яго форму.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4154542-4 · LCCN: sh85048979 |