**Зыгмунд Францішак Шчаткоўскі**, польск.: Zygmunt Franciszek Szczotkowski (5 (17) верасня 1877, Варшава — 9 лютага 1943, Бежанаў) — горны інжынер, першы польскі дырэктар шахты «Яніна» ў Лібёнжы (Польшча).

Біяграфія
---------

Сын Стэфана-Вінцэнта Анджэя (нар. 1 лютага 1843, сядзіба Стэфанпалі каля сяла Рыбінішкі (Латгалія, Віцебская губерня), родам з сям’і лівонскіх памешчыкаў гербу Лодзя, чыноўніка чыгункі, які жыў у радавой сядзібе Стэфанава каля Улацлаўка, і Марыі Філамены, да замужжа — Кольбэ (1849, Улацлавак — 21 лютага 1931, Лібёнж). Стэфан Шчаткоўскі яшчэ юнаком дапамагаў разам са сваёй маці ўдзельнікам паўстання 1863 г. завошта Шчаткоўскіх прысудзілі да канфіскацыі маёнтка ў Латгаліі, а самога Стэфана адправілі ў ссылку ўглыб Расіі у 1864 г.; у 1867 г. ён прыехаў у Варшаву і там жаніўся. Неўзабаве ён захварэў на сухоты і памёр, калі яго сыну было два гады.

Да 1914
-------

Спачатку Зігмунд хадзіў у школу ва Улацлаваку, пазней яго маці вырашыла пераехаць з ім у Варшаву, дзе ў 1896 г. ён здаў выпускны іспыт у рэальнай гімназіі. Затым быў студэнтам прэстыжнай навучальнай установы для шахцёраў у Леобене (Аўстрыя), якую скончыў 24 лютага 1900 г. атрымаўшы дыплом горнага інжынера. Па сканчэнні навучанні ён пачаў падрыхтоўку да ўдзелу ў экспедыцыі на Урал, дзе павінен быў даследаваць магчымасці выкарыстання мінералаў, якія залягаюць там, але неўзабаве адмовіўся ад удзелу. У студзені 1901 г. здаў іспыт перад Спецыяльнай Камісіяй Шахцёрскай Дамброўскай акругі. У 1901—1906 гадах займаўся разведкай спуску «Клімонтаў» у каменнавугальнай шахце «Ніўка» каля Сасноўца. Ад ліпеня 1906 г. кіраваў шахтай «Сатурн» у Чэлядзі; звольніўся ў 1913 г. і выехаў да Францыі і Бельгіі, дзе знаёміўся з сучаснымі тэхналогіямі, каб пасля ўжыць іх у праектаванай горнавыратавальнай станцыі ў Сасноўцы.

1914—1939
---------

Шахта ў Лібёнжы ў 1930 г. на пярэднім плане службовы дом дырэктара Шчаткоўскага.
Зыгмунд Шчаткоўскі ў 1931 г.
У 1914—1919 гадах быў кіраўніком Пастаяннай Канцылярыі Паліўнай Секцыі; у 1916—1917 гадах там жа скончыў Вышэйшыя курсы для чыноўнікаў адміністрацыі. У 1919 г. кіраваў горна-інжынернымі працамі каля Заверцаў.

Пачынаючы з 1 сакавіка 1920 быў галоўным інжынерам, а ад 18 лістападзе 1920 года да пачатку Другой сусветнай вайны — польскім дырэктарам Галіцкага Аб’яднання Шахт (Compagnie Galicienne de Mines) у Либёнже (у цяперашні час каменнавугальнымі Шахта «Яніна»). Ў Другой Рэчы Паспалітай актыўна ўдзельнічаў у развіцці Цэнтральнага Індустрыяльнага Рэгіёну; супрацоўнічаў з былым міністрам прамысловасці і гандлю ва ўрадзе Леапольда Скульскага (1919—1920) Антоніем Альшэўскім (у 1935—1937 гадах быў членам камісіі пад кіраўніцтвам Альшэўскага па даследаванні дзяржаўных прадпрыемстваў, так называецца камісія па пытаннях этатызму) і былым міністрам камунікацыі ва ўрадзе Бартэль і Пілсудскага, пазней дырэктарам шахты ў Тшэбіне, Паўлам Рамоцкім. За заслугі ў развіцці польскай прамысловасці 11 лістапада 1937 года. Крыж Кавалерскі Ордэна адраджэння Польшчы.

Па 1939
-------

Пасля пачатку вайны, з 18 верасня 1939 г. у першы год акупацыі (да моманту прызначэння немцамі іншага дырэктара, што было фармальна абвешчана 3 чэрвень 1940 г.) быў прыняты на шахтавыя працы ў якасці Treuhänder’a. Быў ненадоўга арыштаваны Гестапа па абвінавачванні ў дыверсіі ў шахце; пасля вызвалення кіраваў шахтай яшчэ некалькі месяцаў, летам ці восенню 1940 пакінуў Лібёнж і пераехаў да сваёй сям’і, якая з 1 верасня 1939 года знаходзілася ў Бежанове пад Кракавам у доме, пабудаваным незадоўга перад вайной. Памёр з прычыны цяжкага хранічнага сардэчна-сасудзістага захворвання тры гады пазней.

Шмат падарожнічаў, асабліва па Еўропе і краінах каля Міжземнага мора, цікавіўся тэхнікай (у тым ліку радыётэхнікай) і фатаграфіяй (а таксама навінкамі ў гэтай вобласці, напрыклад, метадамі каляровай фатаграфіі). У свабодны час захапляўся нумізматыкай і ў меншай ступені філатэліяй і цяслярскімі працамі (у тым ліку тэхнікай інтарсіі рознымі відамі драўніны).

Сям’я
-----

Быў двойчы жанаты. У кастрычніку 1907 ажаніўся з 19-гадовай Магдаленай Ганнай Шнабль , з якой пазней развёўся (пасля выйшла замуж другі раз; памерла ў канцы 60-х гг. ХХ ст.).

У чэрвені 1923 ажаніўся з Марыяй Ветшыкоўскай герба «Кораб», у першым шлюбе Бароўскай (1886—1959).

Шмат падарожнічаў, асабліва па Еўропе і краінах вакол Міжземнага Мора, цікавіўся тэхнікай (у тым ліку  радыётэхнікі) і фатаграфіяй (а таксама навінкамі ў гэтай галіне, напрыклад, метадамі каляровай фатаграфіі). У вольны час захапляўся нумізматыкай і ў меншай ступені філатэліі і цяслярскімі працамі, у тым ліку тэхнікай інтарсіі рознымі пародамі драўніны.

Узнагароды
----------

За заслугі ў развіцці польскай прамысловасці 11 лістапада 1937 года Зігмунд атрымаў Кавалерскі Крыж Ордэна Адраджэння Польшчы.

Зноскі
------

1. ↑  Усе даты ў гэтай біяграфіі, калі не ўказана іншае, указаны па новым стылі.
2. ↑  Хутчэй за ўсё па старым стылі
3. ↑  Latvijas romas katolu draudžu metriku grāmatas, Rēzeknes-Lubānas Dekanāts(недаступная спасылка) (Содержание "Церковные книги "Католики "Dekanāti "Rēzeknes-Lubānas "1843—1843 Рождённые), стр. 76/112
4. ↑  Дзедам Зыгмунда быў асэсар Альфонс Стэфанавіч Шчаткоўскі (пам. 1846), а дзядзькам — дваранін Лудзенскага павета ў Латгаліі Ян-Матэўш, малодшы брат Стэфана-Вінцэнта. У дзяржаўных архівах Латвіі, дзе захоўваюцца копіі перапісу насельніцтва Расійскай Імперыі ў 1897 г. на лісце Лудзенскага павета Віцебскай губерні знаходзіцца запіс (на стар. 527/669)(недаступная спасылка) пра Яна-Матэуша Шчаткоўскага, які пражываў у Лудзе з жонкай, трыма дачкамі і беларускай прыслужніцай
5. ↑  З сям’і маці Зыгмунда Шчаткоўскага паходзіў народжаны ва Улацлаваку Браніслаў Кольбэ, пазней горны інжынер і дырэктар некалькіх прадпрыемстваў па здабычы і перапрацоўцы ў Сілезіі і Дамброўскім вугальным басейне
6. ↑  Па трох гадах ссылкі атрымаў дазвол вярнуцца ў Царства Польскае; у цэнтральным дзяржаўным архіве Рэспублікі Чувашыя (ЦГА ЧР.) у Чэбаксарах захаваліся дакладныя запіскі аб знаходжанні Стэфана Шчаткоўскага ў Цывільску *ЦГА ЧР. Ф.122. Оп.1.Д.7. Л.58; ЦГА ЧР. Ф.122. Оп.1.Д.9.Л.132; ЦГА ЧР. Ф.122. Оп.1.Д.28. Л.60; ЦГА ЧР. Ф.122. Оп.1.Д.2б. Л.46*)
7. ↑  Па яго ўласных словах адлегласць ад Стэфанова да Улацлавака (каля 15 км) яму часта даводзілася праходзіць пешшу
8. ↑  у гэтай шахце, яшчэ падчас вучобы ў Леобен, улетку 1898 г. (з 8 жніўня па 30 верасня) ён прайшоў навучальную практыку
9. ↑   у іх нарадзілася дзве дачкі: Милослава, род. 1908, і Сафія Станіслава, род. 1911 г. якая эмігравала ў Румынію
10. ↑  Шчаткоўскія бралі шлюб у Каталіцкай Царквы, якая ў той час, як і цяпер, не прызнае разводаў; у сувязі з гэтым Зігмунд Шчаткоўскі змяніў веравызнанне (у кастрычніку 1922 г.) на кальвінізм; толькі ў канцы свайго жыцця ён вярнуўся ў каталіцкую веру (афіцыйны акт пераходу быў ім падпісаны ў жніўні 1942, але ўжо ў нямецкім пасведчанні асобы (нем. *Kennkarte*) у сакавіку 1942 у графе «веравызнанне» было ўпісана «рымска-каталіцкае»)
11. ↑  У 1924 г. у іх нарадзілася дачка Ганна Марыя; па вайне яна выйшла замуж за Генрыха Зялінскага і жыла ва Вроцлаве да смерці ў 2014 г.; іх сын Кшыштаф Зялінскі — прафесар медыцынскіх навук, патолог.
12. ↑  некралог Ганны Марыі
13. ↑  Monitor Polski 1937 nr 260 poz. 410 Архівавана 12 лістапада 2013. стар. 3, калонка 1

Літаратура
----------

* L. Nieckula, «*Cmentarz Bieżanowski*» [в:] «Gazeta Dzielnicowa *Dwunastka*», ISSN 1426-3211, Kraków-Bieżanów, Nr 6-7/2004, стр. 6
* M. Leś-Runicka, «*Historia kopalni węgla kamiennego Janina w Libiążu*», выд. Południowy Koncern Węglowy, ZG Janina, Libiąż 2008 (без ISBN)
* W. Kwinta, «*Paliwo dla energetyki*» [в:] «Польская Энергия» («Polska Energia» — magazyn informacyjny pracowników Grupy Tauron, ISSN 1689-5304), выд. Tauron Polska Energia SA, Departament Komunikacji Rynkowej i PR, Katowice, Nr 4(42)/2012 Архівавана 29 кастрычніка 2013. стр. 26-27
* J. Zieliński, «*Portret pioniera*» [в:] «Nasze Forum» — magazyn Grupy Tauron (без ISSN), выд. Południowy Koncern Węglowy, Jaworzno, ч. I в Nr 11(35)/2012, стр. 10-11; ч. II в Nr 1(37)/2013, стр. 12-13
* J. Zieliński, «*Budował Janinę*» [в:] «Przełom» — Tygodnik Ziemi Chrzanowskiej, ISSN 1231-5664, Nr 48(1069), 5.12.2012, стр. 22
* J. Zieliński, K. Zieliński, «*Wspomnienie o Zygmuncie Franciszku Szczotkowskim (1877—1943)*» [в:] «*Kwartalnik Historii Nauki i Techniki*», изд. Instytut Historii Nauki PAN (Институт истории науки ПАН), ISSN 0023-589X, р. 58, № 3/2013, стр. 129—145

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Зыгмунд Шчаткоўскі


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 7620151778234918130002 |