**Прэм’ер-міністр Злучанага каралеўства Вялікабрытаніі і Паўночнай Ірландыі** з’яўляецца главой урада і выконвае розныя выканаўчыя функцый, якія намінальна належаць Суверэну, які з’яўляецца главой дзяржавы. Паводле звычаю, Прэм’ер-міністр і кабінет (які ён узначальвае) адказваюць за свае дзеянні перад парламентам, членамі якога яны з’яўляюцца.

Дзеючы прэм’ер-міністр (з 25 кастрычніка 2022 года) — Рышы Сунак, лідар Кансерватыўнай партыі.

Як паказвае назва пасады, Прэм’ер-міністр з’яўляецца галоўным саветнікам манарха. Гістарычна, першы міністр мог займаць любую з вышэйшых дзяржаўных пасад, напрыклад пасаду Лорда канцлера, Архібіскупа Кентэрберыйскага, Лорда распарадчыка, Канцлера казначэйства, Лорда хавальніка пячаткі або дзяржаўнага сакратара. Са з’яўленнем у XVIII стагоддзі ўрада, які складаецца з кабінета міністраў, яго главу сталі зваць «Прэм’ер-міністрам» (часам таксама «Прэм’ерам» або «Першым міністрам»); да цяперашняга часу Прэм’ер-міністр заўсёды займае адну з міністэрскіх месцаў (звычайна пасада Канцлера казначэйства). Сэр Роберт Уолпал звычайна лічыцца першым Прэм’ер-міністрам у сучасным сэнсе гэтага слова. Прэм’ер-міністр прызначаецца Манархам, які паводле канстытуцыйнага звычаю павінен абраць чалавека, які карыстаецца найбольшай падтрымкай Палаты обшчын (звычайна, лідара партыі, якая мае большасць). У выпадку, калі Прэм’ер-міністр страчвае давер Палаты обшчын (што паказваецца прыняццем Пастановы аб недаверы), ён ці яна маральна абавязаны або сысці ў адстаўку (у гэтым выпадку Суверэн можа паспрабаваць знайсці іншага Прэм’ер-Міністра, які карыстаецца даверам палаты) або папытаць манарха аб прызначэнні новых выбараў. З прычыны таго, што прэм’ерства ў пэўным сэнсе па ранейшым застаецца пасадай *de facto*, паўнамоцтвы Прэм’ер-міністра галоўным чынам вызначаюцца звычаем, а не законам, паходзячы ад таго, што той, хто займае гэту пасаду можа прызначаць (праз Суверэна) сваіх калегаў па кабінеце міністраў і выкарыстоўваць Каралеўскія прэрагатывы, якія могуць выконвацца як самім Прэм’ер-міністрам, так і Манархам па савеце Прэм’ер-міністра. Некаторыя каментатары ўказваюць на тое, што на практыцы Прэм’ер-міністр мала падсправаздачны палаце.

Пасада
------

Хоць у апошнія гады гэта не замінала Прэм’ер-міністрам выконваць сваю працу, афіцыйны статус Прэм’ер-міністра некалькі неадназначны. У яго практычна няма заканадаўча вызначанай улады над іншымі членамі Кабінета, уся праца па кіраванні краінай тэарэтычна выконваецца міністрамі, паўнамоцтвы якіх больш выразна вызначаны актамі Парламента. Прэм’ер-міністр сам адначасова займае адну з міністэрскіх пасад — Першага лорда казначэйства.

У парадку старшынства вызначаным каралеўскай уладай Прэм’ер-міністр, калі выключыць членаў каралеўскай сям’і, знаходзіцца ніжэй толькі Архібіскупа Кентэрберыйскага, Архібіскупа Ёркскага і Лорда-канцлера.

У рэгіянальных урадах Шатландыі, Уэльса, і Паўночнай Ірландыі, пасада адпаведная прэм’ер-міністру завецца Першы міністр. (Гл. Першы міністр Шатландыі, Першы міністр Уэльса і Першы міністр Паўночнай Ірландыі.)

Прывілеі
--------

Тоні Блэр і Дзік Чэйні ля галоўнага ўваходу на Даўнінг-стрыт 10, лонданскай рэзідэнцыі прэм’ер-міністра. 11 сакавіка 2002.
Прэм’ер-міністр атрымлівае сваю зарплату не як прэм’ер-міністр, а як першы лорд казначэйства. На 2006 год яна складае £127,334, звыш таго, што ён атрымлівае £60,277 як член парламента/ Прэм’ер-міністр традыцыйна жыве на Даўнінг-стрыт 10 у Лондане, у доме які Георг II падарыў Роберту Уолпалу як асабісты падарунак. Уолпал, аднак, пагадзіўся прыняць яго толькі як афіцыйную рэзідэнцыю Першых лордаў, а не як падарунак для сябе асабіста, і пасяліўся там у 1735 годзе. Хоць большасць Першых лордаў жылі на Даўнінг-стрыт 10, некаторыя жылі ў сваіх прыватных дамах. Звычайна так паступалі арыстакраты, якія самі валодалі вялікімі дамамі ў цэнтры Лондана. Некаторыя, такія як Гаральд Макмілан і Джон Мейджар жылі ў Адміралцейскім доме, пакуль на Даўнінг-стрыт 10 вёўся рамонт і рэканструкцыя. У прылеглым доме Даўнінг-стрыт 11 размяшчаецца рэзідэнцыя другога лорда казначэйства. Даўнінг-стрыт 12 з’яўляецца рэзідэнцыяй галоўнай «кнута».

Прэм’ер-міністр таксама можа выкарыстоўваць загарадную рэзідэнцыю Чэкерс у Бакінгемшыры.

Прэм’ер-міністр, як і іншыя міністры кабінета, па звычаі з’яўляецца членам Тайнага Савета.

Гл. таксама
-----------

* Спіс прэм’ер-міністраў Вялікабрытаніі

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* 10 Downing Street. (2004). Official Website. Архівавана 8 снежня 2005.
* Farnborough, Thomas Erskine, 1st Baron. (1896). *Constitutional History of England since the Accession of George the Third,* 11th ed. London: Longmans, Green and Co.
* Parliament of the United Kingdom. (2004). Official Website.
* Principal Ministers of the Crown: 1730—2006

| ⛭Сцяг Вялікабрытаніі Прэм’ер-міністры Вялікабрытаніі |
| --- |
| XVIII стагоддзе | Роберт Уолпал • Спенсэр Комптан • Генры Пелхам • Томас Пелхам-Холс • Уільям Кавендыш • Томас Пелхам-Холс • Джон Сцюарт • Джордж Грэнвіль • Чарлз Уотсан-Уэнтварт • Уільям Піт (старэйшы) • Агастас Фіц-Рой • Фрэдэрык Норт • Чарлз Уотсан-Уэнтварт • Уільям Пеці-Фіц-Морыс • Уільям Кавендыш-Бентынк • Уільям Піт (малодшы) |
| XIX стагоддзе | Уільям Піт (малодшы) • Генры Эдзінгтан • Уільям Піт (малодшы) • Уільям Уіндам Грэнвіль • Уільям Кавендыш-Бентынк • Спенсэр Персіваль • Роберт Джэнкінсан • Джордж Канінг • Фрэдэрык Джон Робінсан • Артур Уэлслі • Чарлз Грэй • Уільям Лэм • Артур Уэлслі • Роберт Піль • Уільям Лэм • Роберт Піль • Джон Расел • Эдвард Сміт-Стэнлі • Джордж Гамільтан-Гордан • Генры Джон Тэмпл • Эдвард Сміт-Стэнлі • Генры Джон Тэмпл • Джон Расел • Эдвард Сміт-Стэнлі • Бенджамін Дызраэлі • Уільям Гладстан • Бенджамін Дызраэлі • Уільям Гладстан • Роберт Гаскойн-Сесіл Солсберы • Уільям Гладстан • Роберт Гаскойн-Сесіл Солсберы • Уільям Гладстан • Арчыбальд Прымраўз • Роберт Гаскойн-Сесіл Солсберы |
| XX стагоддзе | Роберт Гаскойн-Сесіл Солсберы • Артур Бэлфар • Генры Кэмпбел-Бэнерман • Герберт Генры Эсквіт • Дэвід Лойд Джордж • Эндру Бонар Лоў • Стэнлі Болдуін • Джэймс Рамсей Мак-Дональд • Стэнлі Болдуін • Джэймс Рамсей Мак-Дональд • Стэнлі Болдуін • Невіл Чэмберлен • Уінстан Чэрчыль • Клемент Этлі • Уінстан Чэрчыль • Энтані Ідэн • Гаральд Мак-Мілан • Аляксандр Дуглас-Х’юм • Гаральд Уільсан • Эдвард Хіт • Гаральд Уільсан • Джэймс Калаган • ✰ Маргарэт Тэтчэр • Джон Мэйджар • Тоні Блэр |
| XXI стагоддзе | Тоні Блэр • Гордан Браўн • Дэвід Кэмеран • Тэрэза Мэй • Борыс Джонсан • Ліз Трас • Рышы Сунак |