| Тэатры ваенных дзеянняў Першай сусветнай вайны |
| --- |
| **Еўропа**
Балканы — ✰ Італія — Заходняя Еўропа — Усходняя Еўропа
**Блізкі Усход**Аравія — Паўднёвая Аравія — Каўказ — Сінай і Палестына — Месапатамія — Персія — Дарданэлы
**Афрыка**
Паўднёва-Заходняя Афрыка — Тагаленд — Камерун — Усходняя Афрыка — Паўночная Афрыка
**Азія і Ціхі Акіян**
Самоа — Цындаа — Мікранезія
**Вайна на моры**Атлантыка — Міжземнае мора — Ціхі і Індыйскі акіяны |

| Усходні фронт Першай сусветнай вайны |
| --- |
| 
* Усходняя Прусія
* Галіцыя
* Варшава-Івангарад
* Перамышль
* Лодзь
* Мазурыя
* Карпаты
* Прасныш
* Горліцы
* Вялікае адступленне
* Свянцяны
* Нарач
* Баранавічы
* Брусілаўскі прарыў
* Румынія
* Мітава
* Чэрвеньскае наступленне
* Рыга
* Маанзунд

 |

| Румынская кампанія |
| --- |
| Трансільванія • Тутракан • Добрыч • Бухарэст • Мэрэшці • Мэрэшэшці |

**Румы́нская кампа́нія** — адна з кампаніяў Першай сусветнай вайны, у якой румынская і руская арміі супрацьстаялі войскам Цэнтральных дзяржаў. У заходняй гістарыяграфіі разглядалася як частка ваенных дзеянняў на Балканскім ТВД; у савецкай — як частка Усходняга фронту Першай сусветнай вайны.

Уступленне Румыніі ў жніўні 1916 года ў вайну на баку Расіі і Антанты не ўзмацніла, а наадварот, аслабіла антыгерманскую кааліцыю. Румынская армія праявіла сябе як вельмі слабая саюзніца, што вымусіла Расію накіраваць значныя сілы ёй на дапамогу. Нягледзячы на гэта, аўстра-венгерскім і германскім войскам удалося ўжо да канца 1916 года акупаваць большую частку румынскай тэрыторыі і авалодаць сталіцай Румыніі — Бухарэстам.

Перадгісторыя
-------------

«Кайзер: „Такім чынам, вы таксама супраць мяне! Памятайце, што Гіндэнбург на маім баку"  
Кароль Румыніі: „Так, затое свабода і справядлівасць на маім"»  
Брытанскі плакат.У палітычных і ваенных колах ваюючых краін панавала меркаванне, што ўступленне ў вайну малых дзяржаў зможа істотна змяніць ход падзей. Таму Антанта на працягу доўгага часу спрабавала перацягнуць Румынію на свой бок.

З пачатку сусветнай вайны ўрад Румыніі заняў пазіцыю «ўзброенага чакання», хоць з 1883 года яна ўваходзіла ў саюз цэнтральных дзяржаў; у той жа час, ён прыступіў да перамоваў з Антантай. Здабыўшы ў 1877 годзе незалежнасць Румынія знаходзілася ў этнічным канфлікце з Аўстра-Венгрыяй. Уступаючы ў вайну, Румынія разлічвала на анэксію Трансільваніі, Букавіны і Баната — тэрыторый Аўстра-Венгрыі, населеных ў асноўным этнічнымі румынамі.

Назіраючы за поспехам Брусілаўскага прарыву, які ў Бухарэсце быў успрыняты як знак хуткага развалу аўстра-венгерскай арміі, Румынія вырашыла ўступіць у вайну, выгандляваць для сябе гарантыі саюзнікаў на здабыццё ў выпадку перамогі не толькі этнічных румынскіх тэрыторый, але і зямель, населеных украінцамі, венграмі (па рацэ Ціса) і сербамі (Заходні Банат). 14 (27 жніўня) 1916 года ўрад Іанэла Брэціяну абвясціў вайну Аўстра-Венгрыі. Значную палітычную ролю пры ўцягванні Румыніі ў вайну згуляла Францыя — перш за ўсё, галоўнакамандуючы Жазэф Жофр, які выступіў за прыняцце Румыніі ў саюз. Такую ж пазіцыю займаў і рускі ўрад.

Аднак у ваенных колах спробы займець Румынію як новага саюзніка выклікалі неадназначную рэакцыю. Начальнік штаба Стаўкі Вярхоўнага галоўнакамандуючага генерал Аляксееў рашуча супраціўляўся яе ўступленню ў вайну, лічачы армію Румынскага каралеўства небаяздольнай. Акрамя таго, нейтралітэт Румыніі ствараў буферную зону паміж поўднем Расіі і арміямі Цэнтральных дзяржаў. У выпадку іх перамогі на новым ТВД узнікала пагроза для паўднёвых расійскіх тэрыторый.

Румынская армія
---------------

Вучэнні румынскай арміі.
Аптымістычны настрой многіх палітычных і ваенных дзеячаў адносна ўступлення ў вайну Румыніі на фоне рэальнага стану арміі караля Фердынанда I быў нічым не апраўданы. Хоць яе колькасць дасягала 650 тысяч чалавек, але гэтая лічба наўрад ці адлюстроўвала рэальную баяздольнасць. Стан інфраструктуры быў вельмі нізкім, і траціна арміі была вымушана несці службу ў тыле, каб забяспечыць хоць нейкае забеспячэнне баявых частак. Такім чынам, Румынія змагла адправіць на фронт ўсяго 23 дывізіі. Пры гэтым у краіне практычна адсутнічала чыгуначная сетка, і сістэма забеспячэння пераставала функцыянаваць ужо ў некалькіх кіламетрах углыб тэрыторыі праціўніка. Узбраенне і абсталяванне румынскай арміі было састарэлым, а ўзровень баявой падрыхтоўкі — нізкім. Армія мела ўсяго толькі 1300 гарматамі, з якіх толькі палова адказвала патрабаванням часу. Геаграфічнае становішча яшчэ больш пагаршала стратэгічную сітуацыю. Ні Карпаты на паўночным захадзе, ні Дунай на поўдні не прадастаўлялі дастатковай натуральнай абароны ад магчымага ўварвання праціўніка. А самая багатая правінцыя краіны, Валахія, непасрэдна межавала з Аўстра-Венгрыяй на поўначы і Балгарыяй на поўдні і, такім чынам, была ўразлівая перад нападзеннем Цэнтральных дзяржаў з двух бакоў.

Баявыя дзеянні ў 1916 годзе
---------------------------

| Румынская кампанія |
| --- |
| Трансільванія • Тутракан • Добрыч • Бухарэст • Мэрэшці • Мэрэшэшці |

Ужо ў жніўні румынская армія распачала наступленне на Венгрыю, ад якога французскі галоўнакамандуючы Жофр чакаў змены ходу вайны. 2-я армія пад камандаваннем генерала Грыгорэ Крайнічану і 4-я армія генерала Празана ўварвалася ў Трансільванію і прасунулася месцамі на 80 кіламетраў. Надыходзячая 400-тысячная румынская групоўка мела дзесяціразовую колькасную перавагу над 1-й аўстрыйскай арміяй Арца фон Штраўсенбурга. Гэта перавага, аднак, так і не была рэалізавана. Шляхі забеспячэння на занятых тэрыторыях былі вельмі дрэннымі, што стала галоўнай праблемай надыходзячых войскаў. І хоць ім удалося заняць некаторыя важныя памежныя ўмацаванні, ужо першы буйны горад на іх шляху, Сібіу, высвяціў слабасці румынскай арміі. Нават пры вельмі нешматлікім аўстра-венгерскім гарнізоне, які размяшчаўся ў горадзе, румыны з-за праблем з тылавым забеспячэннем нават не паспрабавалі яго захапіць. Баючыся новых праблем з забеспячэннем і перспектывы  нямецкай інтэрвенцыі, абодва румынскіх генерала прыпынілі ўсе наступальныя дзеянні. Такім чынам, румынская армія ўжо ў пачатку верасня 1916 года завязла амаль на зыходных пазіцыях, знаходзячыся на перыферыі параўнальна малазначнай венгерскай правінцыі, чакаючы далейшых падзей і аддаўшы ініцыятыву войскам Цэнтральных дзяржаў.

Контрнаступленне аўстрыйцаў і немцаў.
Тым часам штаб Стаўкі Вярхоўнага галоўнакамандуючага рускай арміі накіраваў у дапамогу румынам 50-тысячную групоўку пад камандаваннем генерала Заянчкоўскага. Заянчкоўскі неаднаразова скардзіўся начальніку штаба Стаўкі генералу Аляксееву, што вылучаных яму сіл недастаткова для выканання пастаўленай задачы. Аднак Аляксееў меркаваў, што лепш здаць вялікую частку Румыніі, чым аслабляць іншыя ўчасткі фронту. Што тычыцца заходніх саюзнікаў, то іх дапамога на працягу ўсёй кампаніі заключалася ў накіраванні ў Румынію ваенных місій, якія складаліся з некалькіх вышэйшых афіцэраў.

Бяздзейнасць румынскай арміі і яе саюзнікаў прывяла да знішчальнага паражэння Румыніі. 1-я аўстрыйская армія Штраўсенбурга і 9-я нямецкая армія Фалькенхайна з лёгкасцю выціснулі румын з Трансільваніі, у той час як аб'яднаныя нямецка-баўгарска-аўстрыйскія войскі пад камандаваннем Макензена пачалі наступ на Бухарэст з боку балгарскай сталіцы Сафіі. Гэта стратэгічнае наступленне суправаджалася адцягваючымі дзеяннямі 3-й балгарскай арміі генерала Тошава ўздоўж ўзбярэжжа Чорнага мора ў бок Дабруджы.

Румынскае камандаванне разлічвала, што рускія войскі адаб'юць балгарскае ўварванне ў Дабруджу і пяройдуць у контр-наступленне, і на абарону Бухарэста былі вылучаны 15 румынскіх дывізій пад камандаваннем Авярэску. Аднак румынска-рускае контрнаступленне, якое пачалося 15 верасня, скончылася правалам. Нягледзячы на тое, што румынам удалося фарсіраваць Дунай, аперацыя была спыненая з-за беспаспяховага наступу на фронце ў Дабруджы. Рускія сілы былі малалікія і, за выключэннем сербскага батальёна, недастаткова матываваныя. У выніку адцягваючыя дзеянні балгарскіх войскаў абгарнуліся непрадбачаным стратэгічным поспехам. Руска-румынскія войскі былі адкінутыя на 100 кіламетраў на поўнач, а да канца кастрычніка баўгары здолелі авалодаць Канстанцай і Чарнаводай, ізаляваўшы такім чынам Бухарэст з левага фланга. У гэты ж час аўстрыйскія войскі вярнулі сабе цалкам Трансільванію і рыхтаваліся да кідку на румынскую сталіцу. 23 кастрычніка Макензен нанёс галоўны ўдар, фарсіраваўшы Дунай. Румыны, вымушаныя абараняцца адразу з трох кірункаў, не змаглі аказаць якога-небудзь істотнага супраціўлення. 29 лістапада пачалося наступленне на Бухарэст.

Фронт пасля заканчэння румынскай кампаніі.
У ходзе абароны сталіцы краіны французскі генерал Бартэль, накіраваны французскім галоўнакамандуючым Жазэфам Жофрам, паспрабаваў арганізаваць контрудар з флангу, падобны таму, які выратаваў Парыж падчас Бітвы на Марне ў 1914. Энергічны саюзнік патраціў апошнія рэзервы румынскай арміі, не здолеўшы аказаць Цэнтральным дзяржавам якога-небудзь сур'ёзнага супраціўлення. 7 снежня 1916 года Макензен увайшоў у румынскую сталіцу. Рэшткі румынскіх войскаў адступілі ў правінцыю Малдову, страціўшы пры гэтым яшчэ восем з 22 ацалелых дывізій. Перад тварам катастрофы генерал Аляксееў накіраваў падмацаванні, каб перашкодзіць наступу Макензена на поўдзень Украіны.

Баявыя дзеянні ў 1917 годзе
---------------------------

Рускія войскі, якія прыйшлі на дапамогу румынскай арміі, спынілі ў снежні 1916 — студзені 1917 года аўстра-германскія войскі на рацэ Сірэт. Уступленне Румыніі ў вайну не палепшыла сітуацыю для Антанты. Быў створаны Румынскі фронт рускай арміі, у які ўвайшлі Дунайская армія, 6-я армія з Петраграда, 4-я армія са складу Заходняга фронту і 9-я армія са складу Паўднёва-Заходняга фронту, а таксама рэшткі румынскіх войскаў. Страціўшы ў баявых дзеяннях 1916 года амаль усю сваю тэрыторыю і 250 тысяч чалавек забітымі, параненымі і палоннымі, Румынія практычна выбыла з вайны.

Для ўзняцця маральнага духу салдат, у асноўным былых сялян, была адноўлена заканадаўчая дзейнасць па завяршэнні аграрнай і выбарчай рэформаў. Парламентам былі прыняты адпаведныя канстытуцыйныя папраўкі, а кароль Фердынанд I асабіста паабяцаў салдатам-сялянам зямлю і права голасу пасля заканчэння вайны. І да лета 1917 года румынская армія была ўжо значна лепш навучаная і абсталявана, чым у 1916 годзе, да чаго дадалася рашучасць у войсках не выпусціць «апошні шанец» для захавання румынскай дзяржаўнасці. Актыўныя баявыя дзеянні былі адноўленыя ў ліпені ў рамках задуманага расійскім Часовым урадам Чэрвеньскага наступлення. У бітве каля Мэрэшці (распачалася 22 ліпеня) румынскай арміі пад камандаваннем генерала А. Авярэску удалося вызваліць каля 500 квадратных кіламетраў тэрыторыі. Контрнаступленне ў адказ аўстра-германскіх войскаў пад камандаваннем Макензена ўдалося спыніць на бітве пры Мэрэшэшці. Лічыцца, што выяўлены там гераізм румынскіх салдат фактычна выратаваў Румынію ад вываду з вайны, тым больш што рускія часткі ў гэтых ваенных дзеяннях былі даволі пасіўныя з-за ўсё ўзмацняючагася разлажэння рускага войска. Да 8 верасня фронт канчаткова стабілізаваўся, і гэта былі апошнія актыўныя баявыя дзеянні на Усходнім фронце ў 1917 года.

Наступствы
----------

Дэманстрацыя бальшавікоў перад цягніком з французскай місіяй у Румыніі, прыблізна паміж кастрычнікам і снежнем 1917 года.
Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі Расія выйшла з вайны, і Румынія аказалася акружаная з усіх бакоў войскамі Цэнтральных дзяржаў. Таму ў канцы года ўрад Румыніі пайшоў на заключэнне перамір'я  (англ.) (бел. (падпісана ў Факшанах 26 лістапада (9 снежня) 1917 года). А пасля Брэсцкага міру сітуацыя для Румыніі ўскладнілася настолькі, што яна вымушана пачаць перамовы аб сепаратным міры, які і быў заключаны 24 красавіка (7 мая) 1918 года (Бухарэсцкі мірны дагавор). Страчаныя па гэтай дамове Румыніяй тэрыторыі былі пазней вернуты мірнымі дамовамі краін Антанты з пацярпелымі паражэнне краінамі Восі.

Заўвагі
-------

1. ↑  10 лістапада, у святле паражэння Цэнтральных дзяржаў на Заходнім фронце, Румынія паўторна абвясціла ім вайну

Літаратура
----------

* *Бэзил Лиддел Гарт.* 1914. Правда о Первой мировой. — М.: Эксмо, 2009. — 480 с. — 4 300 экз. — ISBN 978-5-699-36036-9.
* *John Keegan:* Der Erste Weltkrieg — Eine europäische Tragödie. Reinbek bei Hamburg: Rowohlt Taschenbuchverlag 2001. ISBN 3-499-61194-5
* *Manfried Rauchensteiner:* Der Tod des Doppeladlers: Österreich-Ungarn und der Erste Weltkrieg. Graz, Wien, Köln: Styria 1993. — ISBN 3-222-12116-8
* *Norman Stone:* The Eastern Front 1914—1917. London: Hodder and Stoughton 1985. ISBN 0-340-36035-6
* *Christian Zentner:* Der Erste Weltkrieg. Rastatt: Moewig-Verlag 2000. ISBN 3-8118-1652-7
* *Ioan-Aurel Pop, Ioan Bolovan:* «Istoria României.» Cluj-Napoca: Institutul Cultural Român 2004 ISBN 5-7777-0260-0

| ⛭Першая сусветная вайна |
| --- |
| Ваенныя планы | 
* План Шліфена
* План Аўстра-Венгрыі
* План Расіі
* План XVII

 |
| Папярэднія ўзброеныя канфлікты | 
* **Прычыны Першай сусветнай вайны**
* Першы Мараканскі крызіс
* Агадзірскі крызіс
* Ліпеньскі крызіс
* Каланіяльны падзел Афрыкі
* Антысербскія беспарадкі ў Сараеве
* Сараеўскае забойства
* Руска-японская вайна
* Італа-турэцкая вайна
* Захоп Марока Францыяй

 |
| Удзельнікі Першай сусветнай вайны | 

|  |  |
| --- | --- |
| Антанта | 
* Расійская імперыя Расійская імперыя

* Францыя Францыя
	+ Французская каланіяльная імперыя:
	+ Алжыр
	+ Туніс
	+ В’етнам

* Злучанае каралеўства Вялікабрытаніі і Ірландыі Брытанская імперыя
	+ Вялікабрытанія
	+ Аўстралія
	+ Канада
	+ Індыя
	+ Новая Зеландыя
	+ Ньюфаўндленд
	+ Паўднёвая Радэзія
	+ ПАС

* ✰ Італія Італія
* Бельгія Бельгія
* Румынія Румынія
* Каралеўства Чарнагорыя Каралеўства Чарнагорыя
* Грэцыя Грэцыя
* Каралеўства Сербія Каралеўства Сербія
* Партугалія Партугалія
* Злучаныя Штаты Амерыкі ЗША
* Тайвань Кітай
* Японія Японія
* Арменія Арменія
* Бразілія Бразілія
* Сіям

 |
| Цэнтральныя дзяржавы | 
* Германская імперыя Германія
	+ Камерун
	+ Тогаленд
	+ Усходняя Афрыка
	+ Паўднёва-Заходняя Афрыка

* Аўстра-Венгрыя Аўстра-Венгрыя

* Асманская імперыя Асманская імперыя

* Балгарыя Балгарыя

* ***Саюзнікі блока цэнтральных дзяржаў:***

* Украінская Народная Рэспубліка Украіна
* Усевялікае войска Данское
* Польшча Каралеўства Польшча
* Літва Літоўская Рэспубліка/Каралеўства Літва
* Герцагства Курляндскае і Семігальскае
* Аб’яднанае Балтыйскае герцагства
* Фінляндская рэспубліка/Каралеўства Фінляндыя
* Рэспубліка Горцаў Каўказа
* Дзяржава дэрвішаў
* Джэбель-Шамар
* Азербайджан Азербайджанская Дэмакратычная Рэспубліка

 |
| Нейтральныя краіны | 
* Люксембург Люксембург
* Швейцарыя Швейцарыя
* Швецыя Швецыя

 |

 |
| **Тэатры ваенных дзеянняў:** | 

|  |  |
| --- | --- |
| Еўрапейскі | 
* Балканскі
* Румынская кампанія
* Заходні фронт
* Усходняя Еўропа
* ✰ Італьянскі фронт

 |
| Блізкаўсходні | 
* Дарданэльская аперацыя
* Сінайска-Палесцінская кампанія
* Каўказскі
* Месапатамская кампанія
* Персідская кампанія
* Паўднёвая Аравія

 |
| Афрыканскі | 
* Паўднёва-Заходняя Афрыка
* Тагаленд
* Камерун
* Усходняя Афрыка
* Паўночная Афрыка
* Заходняя Афрыка

 |
| Азіяцка-Ціхаакіянскі | 
* Цындаа
* Германскае Самоа

 |
| Вайна на моры | 
* Атлантыка
* Міжземнае мора
* Балтыка
* Чорнае мора
* Дарданэлы
* Усходняя Азія
* Каранель
* Фалкленды
* Ютландыя

 |

 |
| Храналогія: | **1914**:
* Пагранічная бітва
* Першая бітва на Марне
* Сербскі фронт
* Бітва пры Цэры
* Усходне-Пруская аперацыя
* Галіцыйская бітва
* Варшаўска-Івангарадская аперацыя
* Бег да мора
* Бітва пад Таненбергам
* Першая Мазурская бітва
* Лодзінская аперацыя
* Бітва пры Калубары
* Вялікае адступленне на Захадзе
* Сарыкамышская бітва
* Першая бітва пры Іпры

**1915**:
* Карпаты
* Перамышльская аблога
* Другая Мазурская бітва
* Другая бітва пры Іпры
* Першая бітва пры Ізонцы
* Вялікае адступленне на Усходзе
* Другая шампанская бітва
* Косаўская аперацыя
* Аблога Эль-Кута
* Салоніцкі фронт
* Свянцянскі прарыў
* Горліцкі прарыў
* Першая бітва пры Артуа
* Нішская аперацыя

**1916**:
* Брусілаўскі прарыў
* Баранавіцкая аперацыя
* Бітва на Соме
* Бітва пры Азьяга
* Нарачанская аперацыя
* Вердэнская бітва
* Эрзурумская бітва
* Арабскае паўстанне
* Манастырская аперацыя
* Бітва ў Трансільваніі

**1917**:
* Пятая Галіцкая бітва
* Бітва пры Капарэце
* Бітва пры Арасе
* Бітва пры Пашэндэйле
* Бітва за Багдад
* Бітва пры Мэрэшэшці
* Першая бітва за Газу
* Паўднёвапалесцінскае наступленне
* Бітва пры Камбрэ
* Наступленне Нівеля
* Аперацыя «Альбіён»

**1918**:
* Аперацыя «Фаўстшлаг»
* Крымская аперацыя
* Бітва за Баку
* Вясновае наступленне
* Другая бітва на Марне
* Бітва пры Алепе
* Бітва пры Віторыа-Венета
* Мёз-Аргонскае наступленне
* Трэцяе Трансірданскае наступленне
* Бітва пры Мегідзе
* Стодзённае наступленне
* Вялікапольскае паўстанне
* Вайна за незалежнасць Эстоніі
* Вардарскае наступленне
* Пятая бітва пры Іпры
* Бітва пры Імбросе
 |
| Звязаныя канфлікты | 
* Украінская рэвалюцыя
* Савецка-ўкраінская вайна
* Польска-ўкраінская вайна
* Вайна за незалежнасць Літвы
* Польска-літоўская вайна
* Рух за незалежнасць Ірландыі
* Арабскае паўстанне
* Лівійскі рух супраціву
* Першая балканская вайна
* Другая балканская вайна
* Бурскае паўстанне
* Заянская вайна
* Мексіканская рэвалюцыя
* Велікоднае паўстанне
* Антыбрытанскае паўстанне ў Іраку
* Туарэгскае паўстанне
* Расійская рэвалюцыя
* Лютаўская рэвалюцыя
* Кастрычніцкая рэвалюцыя
* Лістападаўская рэвалюцыя
* Грамадзянская вайна ў Расіі
* Замежная ваенная інтэрвенцыя ў Расію
* Грамадзянская вайна ў Фінляндыі
* Грамадзянская вайна ў Ірландыі
* Самалілендская кампанія
* Кампанія Сенусі
* Дарфурская экспедыцыя
* Польска-савецкая вайна
* Савецка-грузінская вайна
* Вайна за незалежнасць Ірландыі
* Грэка-турэцкая вайна
* Вайна за незалежнасць Турцыі
* Армяна-азербайджанская вайна
* Армяна-грузінская вайна
* Франка-сірыйская вайна
* Чэхаславацка-венгерская вайна
* Румынская інтэрвенцыя ў Венгрыю
* Барацьба за незалежнасць Латвіі
* Трэцяя Англа-афганская вайна
* Егіпетская рэвалюцыя
* Армяна-турэцкая вайна

 |
| Спецыяльныя тэмы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Ваеннае майстэрства | 
* Авіяцыя
* Артылерыя
* Конніца
* Канвоі
* Крыптаграфія
* Тэхналогіі
* Стратэгічныя бамбардзіроўкі
* Атрутныя рэчывы
* Чыгункі
* Пазіцыйная вайна
* Татальная вайна

 |
| **Злачынствы супраць мірнага насельніцтва** | 
* Талергоф
* Генацыд армян
* Генацыд асірыйцаў
* Генацыд грэкаў

 |

 |
| Пагадненні і дагаворы | 
* Вайсковыя дамовы
* Пагадненне Сайкса — Піко
* Пагадненне Сен-Жан-дэ-Мар’ен
* Пагадненне Венізелас-Цітоні
* Версальскі дагавор
* Нёіскі дагавор
* Лонданскае пагадненне
* Лазанскі мірны дагавор
* Парыжская мірная канферэнцыя
* Трыянонскі дагавор
* Дамаскі пратакол
* Сеўрскі мірны дагавор
* Мудраскае перамір’е
* Камп’енскае перамір’е
* Перамір’е ў Віла-Джусці
* Сен-Жэрменскі мірны дагавор
* Французска-армянскае пагадненне
* Капітуляцыя Германіі
* Брэсцкі мір

 |
| Дадатковая інфармацыя | 
* Роля жанчын
* Мастацтва
* Іспанскі грып
* Каляднае перамір’е
* Статыстыка
* Эканамічная гісторыя

 |
| Наступствы Першай сусветнай вайны | 
* Распад Аўстра-Венгерскай імперыі
* Распад Асманскай імперыі
* Распад Расійскай імперыі
* Мемарыялы
* 14 пунктаў Вільсана
* Вільсанаўская Арменія
* Ліга Нацый
* Страчанае пакаленне

 |

| ⛭Удзельнікі Першай сусветнай вайны |
| --- |
| Антанта | 
Аўстралія •
Бельгія •
Бразілія •
Вялікабрытанія •
Грэцыя •
Індыя •
✰ Італія •
Канада •
Кітай •
Новая Зеландыя •
Ньюфаўндленд •
Партугалія •
Расія •
Румынія •
Сербія •
ЗША •
Францыя •
Чарнагорыя •
Паўднёва-Афрыканскі Саюз •
Японія
 |
| Чацвяртны саюз | 
Аўстра-Венгрыя •
Балгарыя •
Германія •
Асманская імперыя
 |