recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мядзведзіца кая** (*Arctia caja*) — від начных матылёў з падсямейства мядзведзіцы (*Arctiinae*) ў складзе сямейства *Erebidae*.

Апісанне
--------

Размах крылаў 50-80 мм. Даўжыня пярэдняга крыла 25-33 мм. Афарбоўка верхняга боку крылаў карычнева-белая з няправільным звілістым малюнкам, які адрозніваецца вялікай варыябельнасцю. Верхні бок задніх крылаў светла-чырвоны з пяццю вялікімі круглявымі плямамі, колер якіх вар’іруе ад чорнага да блакітнаватага. Галава і грудзі цёмныя, чырвона-бурыя, брушка чырвонае, з чорнымі папярочнымі палоскамі. Матылі адрозніваюцца палімарфізмам. У кожнай асобіны індывідуальны малюнак верхняга боку крылаў. Верхні бок задніх крылаў можа быць чырвонага або жоўтага колеру, са мноствам плям або наогул без іх, або аднатонным чорным.

У асобін, якія развіваюцца ў аднолькавых умовах, часам назіраецца варыябельнасць афарбоўкі, прычым часам гэтыя адрозненні настолькі вялікія, што матылькоў можна прыняць за прадстаўнікоў розных відаў.

Арэал
-----

Шырока распаўсюджаная на тэрыторыі ўсёй Еўропы, у Малой Азіі, Іране, Сярэдняй Азіі, Паўночнай Індыі, Казахстане, Сібіры, на Далёкім Усходзе (у тым ліку Сахалін і поўдзень Курыльскіх астравоў), у Кітаі, Карэі, Японіі, Паўночнай Амерыцы. У гарах падымаецца на вышыню да 3000 м над узроўнем мора.

Месцапражыванне
---------------

Вільготныя ўчасткі, рачныя нізіны, сады, паркі. Часта сустракаецца ў культурных ландшафтах.

Час лёту
--------

Ліпень-жнівень. Адно пакаленне. Матылі актыўныя ноччу, часта ляцяць на свет.

Размнажэнне
-----------

Вусень
У ліпені аплодненыя самкі адкладаюць яйкі вялікімі блакітна-белымі групамі на ніжні бок лісця.

### Вусень

Стадыя вусеня — з верасня па май. Зімуе вусень. Даўжыня каля 60 мм. Афарбоўка чорная, пакрыта доўгімі валасінкамі з белымі кончыкамі. Вусені першага ўзросту пакрыты шэрымі валасінкамі, з жаўтлявымі палоскамі на спіне. Пры небяспецы вусень падае з кармавой расліны на зямлю, згортваецца і прыкідваецца мёртвым.

Вусені з’яўляюцца паліфагамі, харчуюцца лісцем розных відаў травяністых і хмызняковых парод раслін. Асноўныя кармавыя расліны: маліна (*Rubus idaeus*), ажына (*Rubus*), каліна (*Viburnum*), бружмель (*Lonicera*), верас (*Calluna*), баршчэўнік (*Heracleum*), жаўтазель (*Genista*). Харчуюцца таксама лісцем такіх парод, як яблыня (*Malus*), суніцы (*Fragaria*), груша (*Pyrus*), сліва (*Prunus*).

### Кукалка

Акукленне ў маі. Вусень акукляецца ў павуцінневым кокане бела-шэрага колеру.

Ядавітасць
----------

Трапленне ў вочы валасінак вусеняў прыводзіць да кан’юктывітаў, але ядавітыя і дарослыя матылькі. У брушках самак знойдзены таксічны поліпептыд пад назвай «Каін». Ён атрутны як для іншых насякомых, так і для млекакормячых.

Зноскі
------

1. ↑  *Орлов Б. Н. Гелашвили Д. Б. Ибрагимов А. К.* Ядовитые животные и растения СССР — М.: Высшая школа, 1990. — С. 71. — ISBN 5-06-001027-9

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779154081 |
**Тофу** — харчовы прадукт з соевых бабоў, багаты бялком. Тофу мае нейтральны смак, што з’яўляецца адной з пераваг тофу і дазваляе універсальна выкарыстоўваць яго ў кулінарыі.

Гісторыя
--------

Па адной з версій паходжання тофу, ён быў атрыманы ва II ст. да н. э. у Кітаі і распаўсюдзіўся ў эпоху Нара (VIII стагоддзе) у Японіі. У гэтых краінах, а таксама ў Тайландзе, В’етнаме і Карэі, тофу стаў адным з асноўных прадуктаў харчавання.

У заходніх краінах тофу стаў шырока вядомы ў другой палове XX стагоддзя, дзякуючы паляпшэнню культурных сувязяў з ўсходнеазіяцкімі краінамі і распаўсюджванню вегетарыянства.

Вытворчасць
-----------

Тофу атрымліваецца шляхам згортвання бялку соевага малака пры награванні або фільтраванні. Гэта адбываецца з дапамогай каагулянтаў (напрыклад, нігары — хларыд магнію, лімонная кіслата або сульфат кальцыю). На Акінава замест нігары выкарыстоўваецца марская вада, і атрыманы такім чынам тофу называецца сіма-дофу (астраўны тофу). Пасля гэтага тофу прэсуецца. Канчатковы прадукт мае белы колер.

У цэлым вытворчасць тофу нагадвае працэс атрымання сыру з малака. Часам тофу называюць «соевым сырам». Прэсаваны тофу паступае ў продаж у герметычных упакоўках, напоўненых вадой.

Захоўванне
----------

Тофу можа захоўвацца ў вакуумнай упакоўцы з вадой на працягу некалькіх тыдняў. У пасудзіне з вадой можа захоўвацца каля аднаго тыдня, прычым ваду варта мяняць кожныя 1-2 дня. Тофу можна замарожваць, пасля чаго ён набывае жоўты колер. Пасля размарожвання колер зноў робіцца белым, а кансістэнцыя тофу — больш губчатай і цвёрдай.

Зноскі
------

1. ↑  The World of Soy — University of Illinois Press, 2008. — ISBN 9780252033414<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2080232'></a>
2. ↑  *Teran T. D. Suckow T.* So schmeckt Zukunft: Der kulinarische Kompass für eine gesunde Erde / Hrsg.: WWF Deutschland — 2021. — S. 51.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18632554'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q108474065'></a>
3. ↑  *Hoekstra A. Y. Mekonnen M. M.* Table 3 // The green, blue and grey water footprint of crops and derived crop products // *Hydrology and Earth System Sciences* — Copernicus Publications, 2011. — Vol. 15, Iss. 5. — P. 1577–1600. — ISSN 1027-5606; 1607-7938 — doi:10.5194/HESS-15-1577-2011<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5168538'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21128908'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q57906109'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15755050'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q38804532'></a>
4. ↑  Heibonsha World Encyclopedia — Heibonsha, 1988.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11482108'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5698601'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4060337-4 · LCCN: sh85135793 · NDL: 00573161 · NKC: ph116459 |
**Кыргызскі нацыянальны ўніверсітэт імя Жусупа Баласагына** (кірг.: Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Улуттук Университети) — дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова Кыргызскай Рэспублікі, найстарэйшая і найбуйнейшая вышэйшая навучальная ўстанова рэспублікі. Размешчана ў Бішкеку. Навучальная ўстанова створана 25 кастрычніка 1925 года. Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга (1982).

Назвы
-----

* З 25 кастрычніка 1925 года як Кыргызскі інстытут асветы.
* У 1928 годзе пераўтворана ў Кыргызскі цэнтральны педагагічны тэхнікум.
* З 1932 года - Кыргызскі педагагічны інстытут імя М. В. Фрунзэ.
* З 1951 года - Кыргызскі дзяржаўны ўніверсітэт.
* З 1972 года - Кыргызскі дзяржаўны ўніверсітэт ім. 50-годдзя СССР.
* З 1993 года - Кыргызскі дзяржаўны нацыянальны ўніверсітэт.
* З 2002 года — Кыргызскі нацыянальны ўніверсітэт імя Жусупа Баласагына.
**Дарэмскі Касіядор** (Дарэм, бібліятэка кафедральнага сабора, MS B. II. 30) — ілюмінаваны рукапіс 8-га стагоддзя, якія змяшчае «Тлумачэнне псалмоў» Касіядора.

Апісанне
--------

Рукапіс змяшчае яшчэ дзве захаваныя мініяцюры цара Давыда, адну з *Давідам Пераможнікам* (справа) і другую з *Давыдам Музыкам*. Трэцяя мініяцюра, як вядома, існавала, але не захавалася. Рукапіс быў створаны ў Нартумбрыі каля 730. Гэты кодэкс мае 261 захаваных фоліа. Гэта самая ранняя вядомая копія каментарыяў, напісаных Касіядорам у шостым стагоддзі і рукі шасці пісцоў былі вызначаны ў ёй.

Спасылкі
--------

* Больш інфармацыі на Earlier Latin Manuscripts
**Гарэльефы з Храма Хрыста Збавіцеля** — шэсць мармуровых гарэльефаў, знятых з Храма Хрыста Збавіцеля перад тым, як яго ўзарвалі ў 1931 годзе. Захоўваюцца ў Данскім манастыры, усталяваны на ўсходняй сцяне агароджы манастыра з унутранага боку. Гарэльефы з Храма Хрыста Збавіцеля адлюстроўваюць біблейскія і гістарычныя сюжэты: «Мельхіседэк сустракае Аўраама з палоненымі ім царамі» (скульптар А. В. Лаганоўскі, 1847—1849 гг.), «Воін Георгій» (скульптар М. А. Рамазанаў  (руск.) (бел. 1847—1849 гг.), «Наведванне Дзмітрыем Данскім Сергія Раданежскага перад паходам супраць татараў 1380 г.» (скульптар А. В. Лаганоўскі, 1847—1849 гг.), «Мірыям, якая апявае перамогу свайго народа над ворагамі» (скульптар А. В. Лаганоўскі, 1847—1849 гг.), «Сустрэча Давіда, які перамог Галіяфа» (скульптар А. В. Лаганоўскі, 1847—1849 гг.), «Дэвора, якая заклікае народ да барацьбы з прыгнятальнікамі» (скульптар А. В. Лаганоўскі, 1847—1849 гг.)

Галерэя
-------

* Мельхіседэк сустракае Аўраама з палоненымі ім цараміМельхіседэк сустракае Аўраама з палоненымі ім царамі
* Сустрэча Давіда, які перамог ГаліяфаСустрэча Давіда, які перамог Галіяфа
* Наведванне Дзмітрыем Данскім Сергія Раданежскага перад паходам супраць татараў 1380Наведванне Дзмітрыем Данскім Сергія Раданежскага перад паходам супраць татараў 1380
* Мірыям, якая апявае перамогу свайго народа над ворагаміМірыям, якая апявае перамогу свайго народа над ворагамі
* Дэвора, якая заклікае народ да барацьбы з прыгнятальнікаміДэвора, якая заклікае народ да барацьбы з прыгнятальнікамі

Спасылкі
--------

* Горельефы с Храма Христа Спасителя в Донском монастыре (XIX в).
**Фронт нацыянальнага вызвалення** ( фр.: **Front de libération nationale** , або **FROLINA** ) - палітычная партыя хуту ў Бурундзі. Раней дзейнічала як ваяўнічая паўстанцкая група. Была адной з фракцый грамадзянскай вайны ў Бурундзі.

Гісторыя
--------

Заснавана ў сярэдзіне 1980-х пад назвай *Umbumwé* («Салідарнасць») Джозефам Карумба[1], былым школьным настаўнікам [2]. Першую буйную акцыю правяла 13 жніўня 1990 г. калі байцы фракцыі напалі на бурундзійскіх вайскоўцаў у Мабандале. Атрымала падтрымку з боку Танзаніі , з тэрыторыі якой вялі партызанскую вайну супраць урада Бурундзі. 

У цэлым групоўка заставалася «нязначнай» сілай у параўнанні з іншымі паўстанцкімі рухамі хуту. Аднак, як і большасць іншых фракцый хуту, ФРАЛІНА жадала знішчэння або маргіналізацыі ўсіх тутсі Бурундзі. [2] 

Да 1998 года спыніла баявыя аперацыі супраць урада, так як баевікі і ўрад пачалі перамовы, па выніку якіх у жніўні 2000 года бакі падпісалі Арушскія пагадненні. Паводле дамовы, паўстанцы пагадзілася на спыненне агню і канчатковую інтэграцыю ў армію Бурундзі ў рамках пагаднення аб падзеле ўлады. [1]Аднак частка працягнула барацьбу[5],

У канцы 2001 года чатыры члена арганізацыі ўвайшлі ў склад Пераходнай нацыянальнай асамблеі. Да 2005 года яна завяршыла расфарміраванне свайго баявога крыла. На выбарах у камунальныя органы Бурундзі ў 2010 годзе ФРАЛІНА набрала менш за 1% галасоў. [6]

Заўвагі
-------

1. ↑  Buyoya meets FRODEBU, FROLINA leaders **(нявызн.)**. *IRIN* (6 верасня 2001). Праверана 4 December 2018.

### Літаратура
**Палац Тыберыя** (лац.: Domus Tiberiana) — палац на Палаціне, пабудаваны імператарам Тыберыем.

Палац размяшчаўся паміж храмам Вялікай Маці і Рымскім форумам. Першапачаткова палац уяўляў сабою сціплы будынак, які аб’ядноўваў некалькі дамоў рэспубліканскага перыяду. Пры Калігуле будынак быў пашыраны.

У 80 годзе пры пажары домус быў разбураны, пры наступных пабудовах Даміцыяна (палац Флавіяў і палац Аўгустаў) выкарыстоўваліся толькі часткі згарэлага палаца Тыберыя, першым чынам сцены.

У XVI стагоддзі на месцы развалін былі разбіты Фарнезскія сады, якія сёння замінаюць раскопкам палаца.

Літаратура
----------

* Domus Tiberiana — Palast des Tiberius
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дача.
**Лясная дача** — гістарычная назва ляснога масіву або ўчастка лесу, якія ў дарэвалюцыйныя часы былі адміністрацыйнымі і юрыдычнымі адзінкамі тэрытарыяльнага падзелу лесу. Ляснымі дачамі называлі таксама часткі лясніцтваў, вылучаныя ў самастойныя гаспадаркі.

Належалі прыватным асобам, установам або дзяржаве. У сярэдзіне XIX стагоддзя былі заменены лясніцтвамі, але назвы іх захаваліся за асобнымі масівамі. Некаторыя лясныя дачы, напрыклад, Вярэйцаўская, Жорнаўская, Прылуцкая, Каранёўская, Горацкая, сталі вядомымі з-за асобай каштоўнасці лесу, іх навуковага і гістарычнага значэння.

Літаратура
----------

* Дача лясная // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
**Нгуен Хыу Хан** (в’етн.: Nguyễn Hữu Hạnh; 10 ліпеня 1926/26 жніўня 1924 — 29 верасня 2019) — брыгадны генерал Узброеных сіл Рэспублікі В’етнам, удзельнік Індакітайскай і В’етнамскай войнаў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 26 жніўня 1924 года альбо 10 ліпеня 1926 года ў Фуфонге, Чаутхань, правінцыя Мітхо (цяпер правінцыя Цяньцзян). У 1945 годзе скончыў французскую сярэднюю школу.

У 1946 годзе далучыўся да арміі Французскага Саюза. Пасля праходжання курсаў у школе баявых мастацтваў Нам В’ет Вунгтау, у званні прапаршчыка Нгуена адправілі служыць у пяхотнае падраздзяленне на пасаду камандзіра ўзвода. Ужо ў 1951-м даслужыўся да звання капітана. У 52-м прызначаны начальнікам штаба дывізіі Сайгон—Чалон пры Нацыянальнай арміі В’етнама. У 1954 годзе стаў намеснікам камандзіра 11-га палка. У 55-м вярнуўся на пасаду начальніка штаба Сайгон—Чалона.

У кастрычніку 1955 года Нгуен працягнуў сваю службу ў шэрагах паўднёвав’етнамскай арміі.

У 1957 годзе ён быў прызначаны начальнікам штаба сталічнай ваеннай акругі (пазней ператворанага ў асаблівую сталічную зону). У канцы ліпеня 1959 года, скончыўшы курсы ў ЗША, Нгуен пачаў работу ў Генеральным штабе пры аператыўным камандаванні (дарожнае камандаванне палявой арміі). У 1963 годзе атрымаў пасаду начальніка штаба 4-га корпуса. У ліпені 1964 года стаў намеснікам дырэктара Далатскага ваеннага вучылішча. У ліпені 1967 Нгуен быў прызначаны намеснікам камандзіра 21-й пяхотнай дывізіі. У сярэдзіне 1968 года ўзначаліў 44-ю тактычную зону. У 69-м Нгуен вернуты ў 4-ы корпус, дзе прызначаны намеснікам камандзіра.

У верасні 1972 Нгуен пераведзены ў камандаванне 2-га армейскага корпуса. У сярэдзіне 1973 года стаў галоўным інспектарам 1-га корпуса.

15 мая 1974 года адпраўлены ў адстаўку, у сувязі з барацьбой прэзідэнта Нгуен Ван Цхьеу супраць прыхільнікаў генерала Зыонг Ван Міня, з якім у кіраўніцтва краіны здарыўся канфлікт. 29 красавіка 1975 года, на фоне цяжкага ваенна-палітычнага становішча, вернуты ў войска на пасаду памочніка начальніка Генеральнага штаба. Аднак ужо 30 красавіка захоплены Сайгон, а армія ўжо была не ў сілах працягваць супраціў. Нгуен далучыўся да прыхільнікаў капітуляцыі, тым самым атрымаўшы паблажлівага стаўлення камуністаў.

У наступныя гады Нгуен прызначаны на пасаду генеральнага сакратара Народнай асацыяцыі, быў абраны членам ЦК В’етнамскага айчыннага фронту, займаючы гэтую пасаду да выхаду на пенсію.

Сям’я
-----

Дзядуля — Нгуен Куанг Фат, бабуля — Фам Тхі Тра, бацька — Нгуен Хыу Дыет, маці — Нгуен Тхі Ко (Ту Хіен). Меў 11 дзяцей.

Узнагароды
----------

* Ордэн ваенных заслуг (В’етнам)

Зноскі
------

1. 1 2  
Bút ký Nguyễn Hữu Hạnh — Kỳ 1: Tôi là ai?
2. ↑  Nguyễn Hữu Hạnh — Người phổ biến lệnh buông súng của Tổng thống Dương Văn Minh
3. ↑  Bút ký Nguyễn Hữu Hạnh — Kỳ cuối: Ngày lịch sử
4. ↑  Bút ký Nguyễn Hữu Hạnh — Kỳ 2: Phải giữ Sài Gòn
5. ↑  Người anh hùng thầm lặng

Літаратура
----------

* Trần Ngọc Thống, Hồ Đắc Huân, Lê Đình Thụy (2011). Lược sử Quân lực Việt Nam Cộng hòa.

Спасылкі
--------

* Tướng Nguyễn Hữu Hạnh
* Phỏng vấn Nguyễn Hữu Hạnh, 1981
**Іон Друцэ** (рум.: Ion Druță; 3 верасня 1928, Харадзіштэ, Сарокскі павет, Каралеўства Румынія — 28 верасня 2023, Масква) — малдаўскі пісьменнік і драматург.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 3 верасня 1928 года ў сяле Харадзіштэ (цяпер Дандзюшанскі раён Малдовы) у сялянскай сям’і.

Скончыў школу лясной гаспадаркі, працаваў сакратаром сельскай рады, у 1947—1951 гадах служыў у войску. Скончыў Вышэйшыя літаратурныя курсы літаратурнага інстытута імя А. М. Горкага (1957). Член УЛКСМ 1945—1956.

Пісаў спачатку на румынскай, а з 1960 таксама на рускай мове. Набыў усесаюзную вядомасць пасля публікацыі ў рускім перакладзе аповесці «Лісце суму» (1957, іншая назва «Георгэ, удовін сын»). У 1968 годзе пад ціскам сталай крытыкі з боку ЦК КП Малдаўскай ССР перасяліўся ў Маскву.

Публікаваўся з 1950 года.

Ганаровы член Румынскай Акадэміі (1990) і правадзейны член Акадэміі навук Малдавіі (1992). Старшыня таварыства Св. Апостала Паўла («Дома Апостала Паўла»).
**Вольга Барысаўна Лепяшынская** (народжаная **Пратапопава**; 6 [18] жніўня 1871, Перм, Расійская імперыя — 2 кастрычніка 1963, Масква, СССР) — расійскі рэвалюцыянер, савецкі біёлаг. Лаўрэат Сталінскай прэміі першай ступені (1950), акадэмік Акадэміі медыцынскіх навук СССР (1950).

Шырокую вядомасць у СССР атрымала абмеркаванне тэорыі В. Б. Лепяшынскай аб наватворы клетак з бесструктурнага «жывога рэчыва». Тэорыя Лепяшынскай (разнавіднасць ламаркізму) на сумеснай нарадзе АН і АМН СССР 1950 года была падтрымана шэрагам гістолагаў і ўсімі дакладчыкамі, уключаючы Т. Д. Лысенкам, але пасля сустрэла асуджэнне крытыкаў як палітызаванае і антынавуковае. Прафесары медыцынскіх ВНУ былі абавязаныя спасылацца ў лекцыях на вучэнне Лепяшынскай. За мяжой яе «адкрыцці» не знайшлі водгуку.
**Паўла Кастанца** (англ.: Paulo Costanzo, нар. 21 верасня 1978, Брамптан, Антарыа, Канада) — канадскі акцёр і прадзюсар. Найбольш вядомы па ролях у камедыі 2000 года «Дарожныя прыгоды», у ролі Майкла Трыбіяні ў сіткоме «Джоўі», які выходзіў з 2004 па 2006 гады, і ў ролі Эвана Лоўсана серыяле USA Network «Дарагі доктар», які выходзіў з 2009 года.

Таксама здымаўся ў фільмах «40 дзён і 40 начэй», «Гэтак сабе вакацыі»; з’яўляўся ў серыялах «Гатовы ці не» і «Псі Фактар: Хронікі паранармальных з’яў».

Рэжысіраваў адзін з эпізодаў тэлесерыяла «Дарагі доктар», браў удзел у агучванні персанажаў у фільме «Доктар Дулітл 3».
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Святога Антонія Падуанскага.
**Касцёл Святога Антонія Падуанскага** — каталіцкі храм у аграгарадку Раванічы Чэрвеньскага раёна Мінскай вобласці. Размешчаны ў паўночнай частцы аграгарадка, на могілках.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў 1790—1799 гадах па фундацыі ўладальніка раваніцкага палацава-паркавага ансамбля Антонія Слатвінскага. Па яго задумцы, храм «павінен быў стаць магільным склепам фундатараў як сямейны маўзалей».

У 1800 годзе касцёл быў кансэкраваны пад тытулам Святога Антонія і атрымаў статус філіяльнага ў Бярэзінскай парафіі. Пры касцёле Слацвінскія ўтрымлівалі сталага святара.

У 1937 годзе будынак быў зачынены. Пасля Вялікай Айчыннай вайны, да 1985 года выкарыстоўваўся ў гаспадарчых мэтах як зернасховішча. У 1990-х гадах пацярпеў ад пажару і з таго часу знаходзіцца ў паўзруйнаваным стане.

Побач з касцёлам знаходзіцца цвінтар, дзе пахаваныя прадстаўнікі шляхецкага роду Слатвінскіх.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры класіцызму. Невялікі квадратны ў плане будынак з прамавугольнай апсідай, да якой далучаны дзве бакавыя нізкія сакрысціі. Галоўны фасад аформлены чатырохкалонным порцікам з трохвугольным франтонам і спрошчанымі іанічнымі капітэлямі з разеткамі ў выглядзе кветак. Галоўны ўваход дэкарыраваны сандрыкам з франтончыкам і паўцыркульнай люкарнай, фланкіраваны арачнымі нішамі. Бакавыя і тыльныя фасады члянёны пілястрамі ў прасценках. Аконныя праёмы прамавугольныя.

Унутры зала была перакрыта цыліндрычным скляпеннем і аздоблена паліхромнай размалёўкай на біблейскія тэмы. На тарцовай сцяне мелася ілюзорная выява алтара. Над нартэксам зроблены хоры з парапетам у выглядзе антаблемента, куды вяла лесвіца ў тоўшчы сцяны. Пад касцёлам знаходзіцца крыпта.

Зноскі
------

1. ↑  Што чакае гістарычныя помнікі ў Чэрвеньскім і Іванаўскім раёнах. // СБ. Беларусь сегодня, 21 верасня 2017.  (руск.)
2. ↑  Вандруем экалагічнымі сцежкамі. Ад панскага маёнтка да «Сямі крыніц» Архівавана 23 сакавіка 2020.. // Mlyn.by, 16 студзеня 2018.  (бел.)

Літаратура
----------

Ляпніна ў касцёле.
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Мінская вобласць. Кніга 2. — 308 с.: іл.
* Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.

Спасылкі
--------

* Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Раванічы) на сайце Radzima.org
* Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Раванічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Касцёл Святога Апостала Андрэя** — беламураваны каталіцкі храм, пабудаваны ў 1908—1914 гг. на цэнтральнай плошчы г.п. Лынтупы (Пастаўскі раён, Віцебская вобласць).

У некаторых крыніцах згадана, што храм асвячоны ў імя Святога Андрэя Баболі, аднак афіцыйны сайт Каталіцкай царквы ў Беларусі падкрэслівае, што храм і прыход носяць імя апостала Андрэя.

Гісторыя
--------

Каталіцкі прыход у Лынтупах заснаваны ў XV стагоддзі. Першы драўляны храм быў пабудаваны тут каля 1459 года і асвячоны ў імя Святога Андрэя апостала. У 1640 годзе пры касцёле была пабудавана цагляная капліца.

Напачатку XX стагоддзя драўляная царква згарэла. Паколькі прыход быў шматлікім і будынак, які існаваў да пажару, не ўмяшчаў усіх вернікаў, у 1908 годзе было распачата будаўніцтва новага, больш прасторнага будынка. Храм быў выкананы ў псеўдабарочным стылі, будаўніцтва завяршылася ў 1914 годзе.

У савецкі час прадпрымаліся спробы зачыніць храм, аднак вернікам атрымалася яго абараніць.

Архітэктура
-----------

Касцёльны пляц акаймаваны бутавай агароджай з трохпралётнай брамай. Касцёл — помнік архітэктуры неабарока. Манументальная буйнамаштабная двухвежавая трохнефавая базіліка з паўкруглай апсідай. Двух'ярусны «карабель» храма схаваны за кулісамі галоўнага фасада, цэнтр якога вылучаны двух'ярусным рызалітам з пілястравым порцікам і трохвугольным франтонам наверсе. Архітэктурная дынаміка і пластыка сканцэнтраваны на верхніх ярусах вежаў, крапаваных прафіляванымі карнізамі і пілястрамі, завершаных гранёнымі ліхтарамі. Рытміку бакавых фасадаў ствараюць высокія арачныя вокны.

Зноскі
------

1. ↑  Касцёл Святога Андрэя Баболі // Кулагін, А. М. Каталіцкія храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; маст. І. І. Бокі. — Мн. 2000. — С. 90-91.
2. ↑  Лынтупы — парафія Св. Апостала Андрэя

Літаратура
----------

* Касцёл Святога Андрэя Баболі // Кулагін, А. М. Каталіцкія храмы на Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; маст. І. І. Бокі. — Мн. 2000. — С. 90-91.
* Республика Беларусь : энциклопедия. Т. 4. — Мн. 2007 .
* Беларуская энцыклапедыя. Т. 9. — Мн. 1999.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Касцёл Святога Апостала Андрэя (Лынтупы) на Вікісховішчы |

* Лынтупы — парафія Св. Апостала Андрэя Catholic.by
* «Лынтупскi андрэеўскi касцёл» //Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік". Мінск, «Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі», 1993 год. ISBN 5-85700-078-5.
* Касцёл Святога Апостала Андрэя (Лынтупы) на сайце Radzima.org
* Касцёл Святога Андрэя Баболі на сайце Глобус Беларусі

| ⛭Пастаўскі дэканат |
| --- |
| 
* Касцёл Святога Міхала Арханёла (Варапаева)
* Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Груздава)
* Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Дунілавічы)
* Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Камаі)
* Касцёл Святога Тадэвуша (Лучай)
* Касцёл Святога Апостала Андрэя (Лынтупы)
* Касцёл Святога Ісуса (Паставы)
* Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Паставы)
* Касцёл Маці Божай Шкаплернай (Ярэва)

 |
**Касцёл Святога Лаўрэна** — каталіцкі храм у г.п. Ушачы Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

Будаўніцтва касцёла ў 1913 годзе
У 1716 г. падваявода полацкі Геранім Жаба разам з жонкай заснавалі касцёл і кляштар дамініканцаў. У 1787 г. манахі-дамініканцы ўзвялі 2-павярховы мураваны кляштар, заклалі 6-класную школу-вучылішча (дзейнічала да 1839). Інтэр’ер храма быў распісаны фрэскамі адным з ксяндзоў-дамініканцаў. У 1863 г. касцел і кляштар закрыты, будынкі часткова разбураны, усё літургічнае начынне перанесена ў касцёл в. Селішча. Энергічныя намаганні парафіян (каля 1600 чалавек) па вяртанню касцёла пачалі здзяйсняцца з 1905 г. пасля прыняцця ўрадам талерантнага закона, але не далі жадаемых вынікаў. Быў атрыманы дазвол на будаўніцтва новага храма (пачата ў 1908 г.). Сродкі вылучаны Рэутам (14 тыс. руб.), Івашэўскай, а таксама ўладамі (9 тыс. руб.). Будаўніцтва закончана ў 1913 г.

Касцёл з вежамі ў 1920-я гг.
Перад рэвалюцыяй 1917 г. у парафіі налічвалася 1600 вернікаў. Пасля рэвалюцыі на працягу некаторага часу ў мястэчка прыязджаў адпраўляць св. Імшу ксёндз з Лепеля. Закрыты храм быў у 1932 годзе.

У 1994 г. парафія св. Лаўрэнція адрадзілася. У 2001 г. ва Ушачах быў прызначаны пастаянны пробашч і перададзена пляцоўка з касцёлам, які пачалі аднаўляць. 24 кастрычніка 2004 г. біскуп Віцебскай дыяцэзіі Уладзіслаў Блін урачыста асвяціў адбудаваную святыню.

Архітэктура
-----------

Архітэктура мураванага храма вырашана ў стылі неаготыкі. Адносіцца да тыпу 2-вежавых 1-нефавых храмаў з 3-граннай апсідай. Гатычны характар будынку надаюць высокія стральчатыя аконныя праёмы, ступеньчатыя контрфорсы, аркатурны фрыз, фіялы.

Інтэр’ер
--------

Вельмі шанаваўся маляваны на палатне абраз «Найсвяцейшая Дзева Марыя» ў сярэбранай рызе.

Галерэя
-------

  

* Галоўны фасадГалоўны фасад
* Фасад з боку апсідыФасад з боку апсіды
* Інтэр'ерІнтэр'ер
* Інтэр'еры з хораміІнтэр'еры з хорамі
* АлтарАлтар
* ПлябаніяПлябанія

Літаратура
----------

* Каталіцкія храмы Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; фатограф А. Л. Дыбоўскі. — 2-е выд.. — Мн.: БелЭн, 2008. — 488 с. — ISBN 978-985-11-0395-5.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Касцёл Святога Лаўрэна (Ушачы) на Вікісховішчы |

* Касцёл Святога Лаўрэна (Ушачы) на сайце Radzima.org
* Ушачы — парафія Святога Лаўрэна — catholic.by

| ⛭Лепельскі дэканат |
| --- |
| Касцёл Святых Пятра і Паўла (Бешанковічы) ·  Касцёл Божай Волі (Блізніца) ·  Касцёл Святога Антонія (Весялова) ·  Касцёл Святога Казіміра (Лепель) ·  Касцёл Святога Духа (Мікалаева)  ·  Касцёл Святой Марыі Магдалены (Новалукомль)  ·  Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Ула) ·  Касцёл Святога Лаўрэна (Ушачы) ·  Касцёл Перамянення Пана (Чашнікі) |
**Садукеі** — адна з трох рэлігійна-палітычных плыняў (сект) у старажытнай Іудзеі ў 2 ст. да н.э. — 1 ст. н.э.

Сваю назву вялі ад Садока, першасвяшчэнніка іерусалімскага храма, які жыў у 10 ст. да н.э. і якога яны лічылі сваім духоўным бацькам. Як рэлігійна-ідэалагічная плынь, садукеі выражалі інтарэсы прадстаўнікоў іўдзейскай рабаўладальніцкай знаці, вышэйшага іерусалімскага жрэчаства і чыноўнікаў. У адрозненне ад фарысеяў садукеі ў дагматычных пытаннях праяўлялі пэўны рацыяналізм, вучылі аб існаванні свабоды волі і свабоды выбару чалавекам паміж дабром і злом. Пасля падпарадкавання Іудзеі рымскаму панаванню (63) садукеі захапілі кіруючыя пазіцыі ў храмавым кульце і ў палітычным жыцці, вылучаліся сваім багаццем і раскошным вобразам жыцця. Групуючыся вакол кіруючай дынастыі ў якасці яе военачальнікаў і дарадцаў, садукеі сканцэнтравалі ў сваіх руках ваенную і адміністрацыйную ўладу ў краіне, бо самі складалі не толькі родавую, але і грашовую арыстакратыю старажытнай Іудзеі. Пасля разбурэння Іерусаліма (70) садукеі страцілі сваё духоўнае значэнне і палітычную магутнасць і сышлі з гістарычнай арэны.

Зноскі
------

1. ↑  Скарына Ф.: Творы… С. 176.

Літаратура
----------

* *Скарына Ф.* Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт. падрыхт. тэкстаў, камент. слоўнік А. Ф. Коршунава, паказальнікі А. Ф. Коршунава, В. А. Чамярыцкага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1990. — С. 176. — 207 с.: іл. ISBN 5-343-00151-3.
**Варэнікі** — мучная страва, распаўсюджаная ў беларускай і ўкраінскай кухні, а таксама ў Польшчы пад назваю «перóгі» (польск.: pierogi).

Гатаванне
---------

У замешанае на вадзе ці малацэ крутое цеста з пшанічнай, жытняй або грэцкай мукі загортваюць тварог, бульбу са скваркамі, ягады, садавіну, мак або канаплянае семя, у Польшчы таксама бульбу з тварагом (pierogi ruskie). Вараць у падсоленым кіпені. Падаюць са смятанай або маслам. На святы Варвары, Міколы варылі варэнікі з семем і макам. Першапачаткова былі распаўсюджаныя на поўдні Беларусі і ва Украіне. У наш час вядомы паўсюдна.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Варэнікі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
Курыны суп з крэплах
**Крэплах** (ідыш: קרעפּלעך) — невялікія пельмені з начынкай з фаршу, бульбянога пюрэ ці іншай начынкай, якія звычайна вараць і падаюць да курынага супу, радзей могуць быць пададзены смажанымі. Маюць трохкутную форму, якая сімвалізуе трох патрыярхаў яўрэйскага народа — Аўраама, Іцхака і Якава. У краінах Заходняй Еўропы начынкай для крэплах служыла мяса, а ў славянскіх краінах у самым пачатку XII стагоддзя іх начынялі тварагом. Значна пазней, калі мяса ў Заходняй Еўропе стала мала, з’явіліся і сталі папулярнымі крэплах з садавіной, інакш — варэнікі.

Цеста традыцыйна вырабляюць з мукі, вады і яек, потым раскатваюць у тонкі пласт. У цяперашні час крэплах часта робяць з замарожаных пластоў цеста. Гатовыя крэплах таксама прадаюцца ў кашэрных раздзелах супермаркетаў.

Крэплах абавязкова ядуць на яўрэйскія святы.

Начынка змяняецца ў залежнасці ад падзеі. У святочныя і святыя дні крэплах з мясам падаюць да курынага супу. У Пурым крэплах начыняюць сухафруктамі, а ў Шавуот — сырам.

Зноскі
------

1. ↑  Claudia Roden, *The Book of Jewish Food: An Odyssey from Samarkand and Vilna to the Present Day*, Penguin Books, 1999, p. 77-78. ISBN 0140466096
2. ↑  Quick and Easy Kreplach Recipe | MavenMall

Літаратура
----------

* *Боровская Э.* Еврейская кухня / Боровская Э. — М.: Эксмо, 2012. — 320 с.: ил. ISBN 978-5-699-56247-3

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Крэплах
**Пельмені** — кулінарныя вырабы з прэснага цеста з начынкай з сечанага мяса або рыбы, а таксама страва з адвараных пельменяў.

Прыгатаванне
------------

Цеста для пельменяў гатуецца з мукі, яек і вады (радзей малака). Начынку класічных пельменяў робяць з ялавічыны, свініны і/або бараніны з даданнем розных спецый, цыбулі, часам часнаку, магчыма выкарыстанне таксама мяса мядзведзя, аленя, лася, гусака, рыбы, свінога сала, бульбы, капусты.

Галерэя
-------

* Пельмені з мясам невараныяПельмені з мясам невараныя
* Стадыі прыгатаванняСтадыі прыгатавання

Гл. таксама
-----------

* Варэнікі
* Хінкалі

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Ingredients // Pelmeni | Recipes Wiki | Fandom
2. ↑  Beef | Recipes Wiki | Fandom Праверана 29 жніўня 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пельмені

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кромер.

**Андрэас (Андрэй) Кромер** — беларускі архітэктар нямецкага паходжання, які працаваў на беларускіх землях у XVII стагоддзі ў стылі барока.

Творчасць
---------

Рысунак касцёла Святога Войцеха з атласа Мінскай губерні (1800)
Касцёл Святога Войцеха ў Мінску ў 1871 годзе.
У канцы 1640-х гадоў па праекце архітэктара А. Кромера пачалося будаўніцтва мураваных будынкаў праваслаўнага жаночага Спаса-Праабражэнскага манастыра  (руск.) (бел. ў Мінску. Яно не было скончана з-за ваенных дзеянняў, а пазнейшая пабудова вялася па праекце іншага архітэктара.

У 1647—1649 гадах у Мінску ўзвёў мураваны касцёл у гонар Святога Войцеха, біскупа і мучаніка.

Зноскі
------
**Галушкі** — украінская і славацкая страва з адвараных у кіпені кавалачкаў цеста. У адрозненне ад варэнікаў не маюць начынкі. Галушкі гатуюць як асобную страву або вараць з імі суп.

На Галічыне больш распаўсюджаныя палюшкі — галушкі, у склад якіх уваходзіць адвараная бульба.

Спосаб прыгатавання
-------------------

Цеста для галушак гатуюць на аснове мукі (звычайна пшанічнай ці грэчневай або іх сумесяў), ці манных круп, ці сумесі мукі з бульбай, тварагом, дадаючы яйкі, ваду, соль, цукар. Цеста дзеляць лыжкай альбо раскатваюць да таўшчыні 1,5 см і наразаюць на невялікія квадраты, потым вараць у падсоленым кіпені (або булёне ці малацэ), пакуль не ўсплывуць. Адвараныя галушкі падаюць на стол з растопленым сметанковым маслам альбо са шкваркамі і смажанай цыбуляй.

Перад падачай на стол галушкі можна крыху падсмажыць на патэльні з падагрэтым алеем.

У Славакіі галушкі звычайна падаюцца пасыпаныя авечай брынзай ці іншым струганым сырам, а таксама са шкваркамі. Таксама могуць падавацца з кіслай капустай; у такім выпадку называюцца *страпачкі*.

Літаратура
----------

* *Шалимов С. А. Шадура Е. А.* Современная украинская кухня, Київ, Техніка, 1977, 320 с. пераклад з украінскай.
**Франсуа Дэльсарт** (фр.: François Alexandre Nicolas Chéri Delsarte; 11 лістапада 1811 - 20 ліпеня 1871, Парыж) — французскі спявак, вакальны педагог і тэарэтык сцэнічнага мастацтва

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Парыжы, у беднай сям'і. Рана захапіўся музыкай. Паступаў у кансерваторыю, не вытрымаў конкурсу, аднак быў ухвалены Марыяй Малібран. Яго праслухоўваюць ў камічнай оперы і бяруць на сцэну неадкладна; гэта адбываецца ў 1829 г. У 1834 пазбавіўся голаса. Аднак ён ужо быў увесь паглынуты думкай пра «пастаноўцы эстэтыкі чалавечага цела», гэта значыць выразнасці на навуковай глебе".

У 1839 адкрыліся знакамітыя курсы Дэльсарта. Сярод яго вучняў і слухачоў: Малібран, Рашэль, англійскі трагік Макрыдзі, Паск'е, Генрыета Зонтаг. Курсы наведвалі, у прыватнасці, Гуно, Рэбер. Кароль Людовік Філіп запрашаў Дэльсарта ў палац. Мастак Энгр казаў: "Невядома, хто сёння кароль Францыі». Тэафіль Гацье называў яго «музычны Тальма», Ламартин - «вярхоўным аратарам».

Дэльсарт атрымаў запрашэнне ў Амерыку з прапановай заснаваць кансерваторыю, але здарылася франка-пруская вайна. Ён з'ехаў з Парыжа ў родны горад Солэм на поўначы Францыі. Паспеў надыктаваць дзвюм дачкам некалькі эпізодаў, якія павінны былі служыць уводзінамі да будучай кнігі. У сакавіку 1871 вярнуўся ў Парыж. 20 ліпеня 1871 года памёр.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.6. Мн. 1998, С.344

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz · Project Gutenberg |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Музычны Рымана · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12288942s · GND: 119203375 · ICCU: CFIV139308 · ISNI: 0000 0000 3807 8058 · LCCN: no93035205 · NKC: xx0267173 · NTA: 069957428 · NUKAT: n2020024054 · PTBNP: 1586042 · SUDOC: 030739934 · VIAF: 32060421 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рабэ.
**Ён Хайнрых Дэтлеф Рабэ** (ням.: John Heinrich Detlef Rabe) — нямецкі прадпрымальнік, гуманіст.

Біяграфія
---------

У 1911—1938 гадах Ён Рабэ быў супрацоўнікам кампаніі *Siemens China Co.* (філіял кампаніі Siemens у Кітаі), стаўшы ў 1931 годзе яе генеральным дырэктарам. Член нацыянал-сацыялістычнай нямецкай рабочай партыі.

Падчас яго знаходжання ў Нанкіне ў горад увайшлі японскія войскі, якія ўчынілі бязлітасную расправу над насельніцтвам. Рабэ выступіў супраць зверстваў японскіх салдат. Арганізаваная пры яго непасрэдным удзеле Нанкінская зона бяспекі[en] выратавала не менш за 200 000 кітайцаў у ходзе Нанкінскай разні. Ён Рабэ стаў кіраўніком Міжнароднага камітэту Нанкінскай зоны бяспекі[en], сярод іншага, таму, што ён быў членам НСДАП, а паміж Германіяй і Японіяй быў заключаны і дзейнічаў Антыкамінтэрнаўскі пакт. Лічыцца, што дзеянні Рабэ выратавалі ад 200 000 да 250 000 кітайцаў.

Нягледзячы на неаднаразовыя патрабаванні германскіх уладаў, Рабэ доўгі час не пакідаў зону бяспекі, бо ад яго прысутнасці залежала, ці будуць жыць насельнікі зоны. Рабэ змог наладзіць забеспячэнне свабоднай зоны харчаваннем і медыкаментамі. Па прыбыцці ў Германію яго чакаў арышт з боку гестапа, якое правярала яго на добранадзейнасць: было меркаванне, што ён сімпатызуе камуністам. У ходзе праверкі было вырашана, што ён не выклікае ніякіх падазрэнняў, і яго адпусцілі.

У 1945 годзе пасля капітуляцыі Германіі Рабэ быў зноў арыштаваны, але цяпер ужо саюзнікамі (спачатку савецкімі, затым брытанскімі войскамі). Апошнія правяралі яго на дачыненне да нацысцкіх злачынстваў. Неўзабаве яго адпусцілі.

Рабэ памёр у 1950 годзе.

Памяць
------

* У гонар Ёна Рабе ў горадзе Нанкіне стаіць помнік.
* Фільмы, у якіх фігуруе гісторыя Ёна Рабе — «Горад жыцця і смерці  (руск.) (бел.» (у ролі Рабэ — Джон Пэйслі  (англ.) (бел.) і «Ён Рабэ  (руск.) (бел.» (Ульрых Тукур  (руск.) (бел.).

Зноскі
------

1. 1 2  John Rabe // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>

Літаратура
----------

* *The Good German of Nanjing: The Diaries of John Rabe*, Knopf. ISBN 0-375-40211-X
* *John Rabe. Der gute Deutsche von Nanjing*. Deutsche Verlags-Anstalt, Stuttgart. ISBN 3-421-05098-8

Спасылкі
--------

* www.john-rabe.com

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 15013052 · CiNii: DA11026345 · GND: 119509652 · ISNI: 0000 0000 8390 7572 · LCCN: n98020114 · NDL: 00660064 · NLP: a0000002693572 · NTA: 168321580 · SUDOC: 081723466 · VIAF: 67277640 |

 |
**Усць-каменагорскі кандэнсатарны завод** — прадпрыемства па выпуску тыпавых і сілавых кандэнсатарных установак ва ў Усходне-Казахстанскай вобласці у горадзе Усць-Каменагорск.

Упершыню выпусціў кандэнсатары ў маі 1959 года. З 1962 года асвоены выпуск камплектных кандэнсатарных установак, з 1985 кандэнсатары насычаюцца экалагічна бяспечнымі вадкасцямі і прапіткамі. Асноўныя спажыўцы прадукцыі — прадпрыемствы машынабудавання, чорнай і каляровай металургіі, прадпрыемствы-вытворцы электраабсталявання для энергасістэм, электратэрмічных установак і прамысловыя прадпрыемствы, якія выкарыстоўваюць індукцыйны нагрэў металаў токамі высокай частаты.

Прадукцыя рэалізуецца ў Расію, Беларусь, краіны СНД і краіны блізкага замежжа.
**Крка** (славенск.: Krka) — рака ў Славеніі, у рэгіёне Даленьска (Dolenjska), правы прыток Савы. Даўжыня ракі - 93 км, яе выток размешчаны на вышыні 312 м над узроўнем мора, вусце - на вышыні 141 м. Плошча басейна 2284 км².

Выток Кркі размешчаны на паўднёвым усходзе ад сталіцы краіны Любляны. На рацэ размешчаны адзіны буйны горад - Нова-Места. Недалёка ад горада на рацэ размешчаны востраў з замкам Аточэц. Крка ўпадае ў Саву каля харвацкай мяжы ў горадзе Брэжыцэ.

У гонар ракі названая найбуйнейшая славенская фармацэўтычная фірма - КРКА, размешчаная ў Нова-Месцы.

Літаратура
----------

* *Po Dolenjski.* Bibliothek: *Kleine touristische Monografien.* Nr. 11, Zagreb 1974 (Titel dt. ‚Durchs Unterkrain‘)
* Majda Smole: *Graščine na nekdanjem Kranjskem.* Ljubljana 1982 (‚Grundherrschaften im einstigen Krain‘)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4094289-2 · NKC: ge750042 |
**Віцебскі беларускі полк**, або **Беларускі полк у Віцебску** — аўтаномнае беларускае ўзброенае фарміраванне, створана ў Віцебску ў 1918 годзе.

Гісторыя
--------

Сфарміраваўся на аснове дыслакаванай у Віцебску пешай Віленскай дружыны (нейкая з 363-й, 364-й, 378-й і 385-й). Камандаваў дружынай паручнік Лапа, які ў пачатку 1918 года самавольна абвясціў мабілізацыю ў яе беларусаў. Перайменаванае ў **беларускі полк** падраздзяленне было добра ўзброена вінтоўкамі і кулямётамі, пакінутымі дэмабілізаванымі сібірскімі палкамі былой Рускай імператарскай арміі.

Пасля навіны пра разгон у ноч з 31 студзеня на 1 лютага 1918 года (па новым стылі) бальшавікамі ЦБВР у Мінску полк ўдзельнічаў у сутычцы з чырвонагвардзейцамі мясцовага ЧК на плошчы перад Мікалаеўскім саборам у Віцебску, разагнаў іх па вуліцах, на кароткі час улада ў горадзе перайшла ад Савета депутатаў да БВР. БВР планавала паслаць з Віцебска ў Менск дапамогу разагнанай ЦБВР. Аднак, неўзабаве полк быў раззброены Чырвоным Варшаўскім дывізіёнам (Рэвалюцыйным дывізіёнам цяжкай артылерыі імя 1 студзеня), часцю чырвонай гвардыі польскіх бальшавікоў, улада ў Віцебску зноў перайшла да Савета дэпутатаў.

Зноскі
------

1. ↑  Латышонак 2014, с. 48.
2. 1 2  Латышонак 2014, с. 54.
3. 1 2  Латышонак 2014, с. 56.
4. ↑  Латышонак 2014, с. 57.

Літаратура
----------

* *Езавітаў К.* Беларуская Вайсковая Цэнтральная Рада // Крывіч № 1(7), 1924.
* *Латышонак А.* Жаўнеры БНР. — выд. 3-е, перапрацаванае. — Смаленск: Інбелкульт, 2014. — 373 с. — ISBN 978-5-00076-003-1.
**Мінесоцкі дзяржаўны ўніверсітэт у Мурхедзе** (англ.: Minnesota State University Moorhead) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, які месціцца ў горадзе Мурхед у штаце Мінесота, ЗША.

Гісторыя
--------

Універсітэт прапануе 76 спецыяльнасцяў бакалаўрыяту з 99 спецыялізацыямі і 14 праграм атрымання ступені магістра.

Мінесоцкі дзяржаўны ўніверсітэт у Мурхедзе заняў 18-е месца ў рэйтынгу лепшых гуманітарных ВНУ на Сярэднім Захадзе, які склаў часопіс "Time" у 2008 годзе.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў, медыяў і камунікацый
* Каледж бізнесу і інавацый
* Каледж адукацыі і сацыяльных паслуг
* Каледж сацыяльна-гуманітарных навук
* Каледж прыродазнаўчых навук, здароўя і экалогіі

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Мінесота

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
BMW 319/1BMW 319/1BMW 319/1 на ВікісховішчыBMW 319/1 на ВікісховішчыАгульныя даныя

|  |  |
| --- | --- |
| Вытворца: | Bayerische Motoren Werke AG |

|  |  |
| --- | --- |
| Выпуск: | 1935—1936 |

|  |  |
| --- | --- |
| Зборка: |  Германія |

Дызайн

|  |  |
| --- | --- |
| Тып(ы) кузавы: | 2‑дзв. родстар (2‑месн.) |

РухавікіI6, 1911 см³, 55 к. с.Трансмісія 4-хутк. МКППХарактарыстыкіМасава-габарытныя

|  |  |
| --- | --- |
| Даўжыня: | 3900 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Шырыня: | 1440 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Вышыня: | 1350 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Колавая база: | 2400 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Каляіна пярэдняя: | 1153 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Каляіна задняя: | 1220 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Маса: | 790 кг |

|  |  |
| --- | --- |
| Поўная маса: | 1140 кг 
  |

На рынку

|  |  |
| --- | --- |
| Папярэднік**Папярэднік**BMW 315/1 |   |

|  |  |
| --- | --- |
| Звязаныя: | BMW 319 |

Іншае

|  |  |
| --- | --- |
| Дызайнер: | Фрыц Фідлер  (англ.) (бел. |

**BMW 319/1** — спартыўная мадэль з кузавам родстар на базе BMW 319 нямецкай кампаніі BMW, што выпускалася на працягу 1935 — 1936 гадоў у колькасці 178 машын.

Канструкцыя
-----------

BMW 319/1.
230 машын спартыўнай мадэлі BMW 315/1 паспяхова выкарыстоўваліся ў спаборніцтвах, у выніку чаго ў кампаніі BMW вырашылі таксама ўдзельнічаць у міжнародных спартыўных спаборніцтвах класа *2 літра* для павелічэння прэстыжу кампаніі. Для гэтага быў распрацаваны новы шасціцыліндравы радны рухавік аб'ёмам 1911 см³ магутнасць 55 к .с. (40 кВт) пры 4000 аб/хв. Матор атрымаў тры карбюратары Solex 26 BFRH. Рухавік усталявалі на шасі мадэлі *315/1* 1935 года з кузавам родстар, прысвоіўшы ёй пазначэнне *BMW 319/1*. Максімальная хуткасць складала 135 км/г.

Кошт аўтамабіля складаў 5 800 марак.

На шасі *BMW 319/1* была ўсталявана некалькі экстравагантных кузаваў тыпу кабрыялет, купэ фірмаў Людвіга Вайнберга з Мюнхена, Эрдман і Росі з Берліна, Дравуз з Хайльброна.

З маторам магутнасцю менш на 10 к.с. будавалі серыю аўтамашын BMW 319.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  BMW 319/1 Sportwagen(нявызн.). *BMW Group Archive*.
2. ↑  Ludwig Weinberger (Karosseriebau)  (ням.)
3. ↑  Erdmann & Rossi  (ням.)
4. ↑  Drauz-Werke  (ням.)

Літаратура
----------

* Werner Oswald: Alle BMW-Automobile 1928–1978. Motorbuch Verlag, Stuttgart 1980, ISBN 3-87943-584-7  (ням.)

Спасылкі
--------

* BMW 319/1 Sportwagen  (ням.)

  


| * Г
* Р
* П
 Аўтамабілі BMW, 1920-я–1960-я — далей → |
| --- |
| **Клас** | 1920-я | 1930-я | 1940-я | 1950-я |
| 8 | 9 | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| Аднацыліндравыя |  |  |  |  | Isetta 250/300 |
| Апазітныя двухцыліндравыя |  |  |  |  | 600 |
| Радныя чатырохцыліндравыя | Dixi 3/15/Dixi 3/15 DA/Dixi 3/15 DA1 | 3/15 DA2/ 3/15 DA4 | 3/20 | 309 |  |  |  |
| Радныя шасціцыліндравыя |  |  | 303 | 315 | 329 | 320 | 321 |  | 321 |  |
|  |  | 326 |  | 326 |  | 340/340-2 |  |
|  |  | 319 | 327 |  | 327 |  |
|  |  | 335 |  |  |
| V8 |  |  |  |  | 501/502 |
|  |  |  |  | 503 |
|  |  |  |  | 507 |
| Спорткар |  | Wartburg DA3 |  | 315/1 | 319/1 | ✰ 328 |  |  |
**Аагоній** — няспелая палавая клетка, здольная да мітозу.

У большасці жывел папярэднікі аагоніяў — першасныя палавыя клеткі — размнажаюцца за кошт мітатычных дзяленняў падчас міграцыі ў ганады. Так, у млекакормячых ў пачатку міграцыі маецца каля 50 ганацытаў, да канца міграцыі — каля 5000. Патрапіўшы ў ганады, у асобін жаночага полу першасныя палавыя клеткі ператвараюцца ў аагоніі. Аагоніі працягваюць дзяліцца мітатычным шляхам. За кошт дзялення аагоніяў падчас аагенеза звычайна адбываецца шматразовае павелічэнне колькасці папярэднікаў палавых клетак. Колькасць дзяленняў відаспецыфічна. У некаторых жывел, напрыклад у рыб і амфібій, перыядычнасць мітатычных дзяленняў аагоніяў звязана з сезонным размнажэннем і адбываецца ў пэўны сезон года на працягу ўсяго жыцця.

У млекакормячых размнажэнне аагоніяў прыпадае на унутрычэраўны перыяд развіцця плоду. Так, у чалавека максімальная колькасць аагоніяў (6-7 мільенаў) назіраецца ў пяцімесячнага плоду. Далей адбываецца масавая дэгенерацыя палавых клетак: іх колькасць у нованароджанай дзяўчынкі складае каля аднаго мільена, а да сямі гадоў скарачаецца да трохсот тысяч.

Літаратура
----------

* *Голиченков В. А.*, *Іваноў Я. А.*, *Никерясова Е. Н.* Эмбриология. — Масква, 2004.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779714238 |
BMW 329BMW 329BMW 329 на ВікісховішчыBMW 329 на ВікісховішчыАгульныя даныя

|  |  |
| --- | --- |
| Вытворца: | Bayerische Motoren Werke AG |

|  |  |
| --- | --- |
| Выпуск: | 1936—1937 |

|  |  |
| --- | --- |
| Зборка: |  Германія |

Дызайн

|  |  |
| --- | --- |
| Тып(ы) кузавы: | 2‑дзв. кабрыялет (2‑месн.)2‑дзв. кабрыялет (4‑месн.) |

РухавікіI6, 1911 см³, 45 к. с.Трансмісія 4-хутк. МКППХарактарыстыкіМасава-габарытныя

|  |  |
| --- | --- |
| Даўжыня: | 4000 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Шырыня: | 1440 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Вышыня: | 1550 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Колавая база: | 2400 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Маса: | 880 кг 
  |

На рынку

|  |  |
| --- | --- |
|   | Пераемнік**Пераемнік**BMW 320 |

|  |  |
| --- | --- |
| Звязаныя: | BMW 319 |

Іншае

|  |  |
| --- | --- |
| Дызайнер: | Фрыц Фідлер  (англ.) (бел. |

**BMW 329** — аўтамабіль сярэдняга класа нямецкай кампаніі BMW 1936—1937 гадоў, які выпускаўся на базе мадэлі BMW 319 на заводзе ў Айзенахе. Мадэль запусцілі дзеля хуткага і эканамічна выгаднага пашырэння і дапаўнення мадэльнага шэрагу кампаніі BMW, дзе прапаноўвалі мадэлі серыі BMW 326.

Гісторыя
--------

*BMW 329* атрымала ад мадэлі *BMW 319* хадавую частку, трансмісію, 6-цыліндравы радны рухавік аб'ёмам 1911 см³ і магутнасцю 45 к. с. (33 кВт) пры 3750 аб/хв. Машыну выпускалі з кузавамі 2-месны і 4-месны кабрыялет, які атрымаў больш па памеры радыятара ад мадэлі *BMW 326* і адпаведна каштавалі 4950 марак і 5800 марак. 

Усяго была выраблена 1 011 4-месных, 42 2-месных машын і 126 шасі (усяго 1179 шасі). 2-месныя кузавы вырабляла спецыялізаваная фабрыка Драуз з Хайльброна. 4-месную мадэль крытыкавалі за не занадта гарманічныя прапорцыі.

З 1937 года мадэль *329* замяніла мадэль BMW 320.

Зноскі
------

1. ↑  Wagen-Preisliste Nr. 28 für BMW 319, 326, 328, 329 (ням.) **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 22 верасня 2016. Праверана 28 лістапада 2016.
2. ↑  Drauz-Werke  (ням.)

Літаратура
----------

* Werner Oswald: Alle BMW-Automobile 1928–1978. Motorbuch Verlag, Stuttgart 1980, ISBN 3-87943-584-7  (ням.)

Спасылкі
--------

* Baumuster BMW 329(недаступная спасылка)  (ням.)

  


| * Г
* Р
* П
 Аўтамабілі BMW, 1920-я–1960-я — далей → |
| --- |
| **Клас** | 1920-я | 1930-я | 1940-я | 1950-я |
| 8 | 9 | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| Аднацыліндравыя |  |  |  |  | Isetta 250/300 |
| Апазітныя двухцыліндравыя |  |  |  |  | 600 |
| Радныя чатырохцыліндравыя | Dixi 3/15/Dixi 3/15 DA/Dixi 3/15 DA1 | 3/15 DA2/ 3/15 DA4 | 3/20 | 309 |  |  |  |
| Радныя шасціцыліндравыя |  |  | 303 | 315 | 329 | 320 | 321 |  | 321 |  |
|  |  | 326 |  | 326 |  | 340/340-2 |  |
|  |  | 319 | 327 |  | 327 |  |
|  |  | 335 |  |  |
| V8 |  |  |  |  | 501/502 |
|  |  |  |  | 503 |
|  |  |  |  | 507 |
| Спорткар |  | Wartburg DA3 |  | 315/1 | 319/1 | ✰ 328 |  |  |