recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Маршал Ван Олстайн** (англ.: Marshall Van Alstyne), нарадзіўся ў 1962 у Калумбусе, штат Агая — прафесар Бостанскага ўніверсітэта (англ.: Boston University) і даследчык у Масачусецкім Інстытуце Тэхналогій (англ.: Massachusetts Institute of Technology). Спецыялізуецца на эканоміцы інфармацыі.

Біяграфія
---------

Ван Олстайн вырас у Паўночнай Караліне (ЗША), ступень бакалаўра атрымаў у Ельскім універсітэце (англ.: Yale University), магістра і PhD у галіне інфармацыйных сістэм — у Масачусецкім Інстытуце Тэхналогій.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Зрабіў істотны ўнёсак у вывучэнне рынкаў інфармацыі. Разам з сваімі студэнтамі Тэдам Лоўдэрам і Рыкам Уошам першым давёў, што ўжыванне прынцыпу інфармацыйнай асіметрыі да апрацоўкі спаму тэарэтычна можа быць болей карысным для спажыўца, чым дасканалы фільтар (гл. таксама «эканоміку ўвагі»). Разам з прафесарам Джэфры Паркерам правёў грунтоўныя даследаванні феномену «двухбаковых сетак», праяве аднаго з сеткавых эфектаў, дзе патлумачыў, якім чынам кампаніі могуць аддаваць інфармацыю задарма (прадаваць па нулявым кошце) і пры гэтым заставацца ў выйгрышы. Субсідаванае цэнаўтварэнне і эфект дзвюхбаковых сетак могуць спрычыніцца да алігапалізацыі рынку, або падзелу яго між малой колькасцю гульцоў. Зараз гэты эфект бярэцца да ўвагі фірмамі — пры распрацоўцы карпаратыўных стратэгій, і антыманапольнымі ўправамі — пры прапрацоўцы адпаведнага заканадаўства.

Сумесна з Эрыка Брынёлфсанам у эсэ «Сеціўныя суполкі: глабальнае паселішча ці віртуальныя Балканы?» апісаў працэс уплыву сацыяльных медыяў на падзел людзей у інтэрнэце паводле розных прыкметаў.

Лаўрэат некалькіх узнагародаў за навуковыя працы, у тым ліку ўзнагароды Нацыянальнага Навуковага Фонду ЗША. Публікуецца ў такіх часопісах, як Science, Management Science Архівавана 1 ліпеня 2007. і Harvard Business Review.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. ↑   Архівавана 8 верасня 2009.
3. ↑
4. ↑   Архівавана 29 верасня 2007.

Спасылкі
--------

* Хатняя старонка Ван Олстайна Архівавана 13 жніўня 2004. (англ.)
* Артыкулы (англ.)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CiNii: DA18766860 · GND: 133434664 · LCCN: no2007075075 · NKC: vse20181008412 · NTA: 302325050 · NUKAT: n2017196615 · SSRN: 253298 · SUDOC: 197041116 · VIAF: 47952265 |

 |
**Марыям Баўардзі** (2 студзеня 1846, г. Ібілін — 26 жніўня 1878, г. Віфлеем) — каталіцкая святая.

Біяграфія
---------

Бацькі былі вельмі беднымі, але сумленнымі людзьмі і пабожнымі грэка-католікамі. Застаўшыся разам з братам Паўлам круглай сіратой ва ўзросце трох гадкоў, была аддадзена пад апеку свайго дзядзькі, брата таты, які праз пэўны час пераехаў у Егіпет. Дзяўчынка не хадзіла ў школу і заставалася непісьменнай.

Калі ёй было трынаццаць гадоў, дзядзька, згодна з усходнімі звычаямі, збіраўся выдаць яе замуж, але дзяўчына рашуча адмовілася, бо жадала належаць выключна Богу. На працягу наступных гадоў яна працавала ў якасці хатняй прыслугі ў Александрыі, Іерусаліме, Бейруце і Марселі.

У 1865 годзе ўступіла ў супольнасць сясцёр кампасіяністак, але з-за хваробы праз два месяцы была вымушана яе пакінуць. Потым была прынятая ў супольнасць юзэфітак, але праз два гады пастулату (падрыхтоўкі да распачацця манаскага жыцця) выйшла з яе, паколькі, паводле меркавання настаяцельніц, была больш схільная да жыцця ў кляўзуры.

У выніку 14 чэрвеня 1867 года яна ўступіла ў кляштар кармелітак у По (Францыя), дзе пазней прыняла імя Марыя ад Езуса Укрыжаванага.

21 жніўня 1870 года, яшчэ ў навіцыяце (уступны этап манаскага жыцця), была скіравана ў Індыю, дзе засноўваўся кляштар кармелітак у Мангалуры. 21 лістапада 1871 года дала першыя манаскія абяцанні, а праз год вярнулася ў По, адкуль у жніўні 1875 года была скіравана ў Віфлеем, дзе засноўваўся першы кляштар кармелітак на тэрыторыі Палесціны.

Памерла 26 жніўня 1878 года. Прычынай смерці стала гангрэна, якая пачалася з-за пералому ад падзення.

Была беатыфікавана Папам Янам Паўлам ІІ 13 лістапада 1983 года, і кананізаваная Папам Францішкам у Рыме 17 мая 2015 года.

Зноскі
------

1. 1 2  Mariam Baouardy // GCatholic.org — 1997.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25932135'></a>
2. ↑  *Schäfer J.* Mirjam von Abellin // Ökumenisches Heiligenlexikon — 1998.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q296584'></a>

Спасылкі
--------

* На Навагрудчыне з’явяцца прывезеныя з Бэтлеема рэліквіі «маленькай арабкі» — святой, якую ўшаноўваюць хрысціяне і мусульмане

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10915617 · BNC: a11256540 · BNE: XX1016208 · BNF: 12392993m · CONOR: 91417955 · GND: 118507168 · ICCU: BVEV235660 · ISNI: 0000 0001 1075 877X · LCCN: no00071576 · LNB: 000195803 · NKC: jn20000701155 · NTA: 31858557X · NUKAT: n00090783 · SUDOC: 033020523 · VIAF: 88749751 |

 |
**Марыяна** **(Мар’яна)** **Барысаўна Подкіна** (10 лютага 1931, г. Краснадар, Расія — 4 кастрычніка 2003) — расійская і беларуская артыстка балета, педагог. Народная артыстка Расіі (1967).

Біяграфія
---------

У 1950 годзе скончыла Пермскае харэаграфічнае вучылішча па класу педагога Кацярыны Гейдэнрэйх (дыплом з адзнакай), у 1951—1989 гадах выкладала ў ім.

У 1950—1974 гадах — салістка Пермскага тэатра оперы і балета.

З 1994 года — балетмайстар-пастаноўшчык Дзяржаўнага тэатра музычнай камедыі Беларусі, з 1998 года — рэпетытар Нацыянальнага акадэмічнага тэатра балета Беларусі. У тэатры музычнай камедыі працавала з вядучымі артыстамі над спектаклямі «Шапэніяна» на музыку Ф. Шапэна, «Дон Кіхот» Л. Мінкуса і інш.

Да 1974 года выступала на сцэне. Яе выканальніцкай манеры ўласцівы яркі, вобразны стыль танца, які вызначаўся віртуознай тэхнікай, тэмпераментам. Першая выканаўца партый: Грушанька («Грушанька» Б. Машкова), Маці («Бераг надзеі» А. Пятрова), Марутка («Выбух» М. Крукава і Г. Церпілоўскага). Сярод іншых партый: Кітры («Дон Кіхот» Л. Мінкуса), Адылія («Лебядзінае возера» П. Чайкоўскага), Гаспадыня Меднай гары («Каменная кветка» С. Пракоф’ева) і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Паводле БЭ
2. ↑  Паводле Тэатральнай Энцыклапедыі
3. ↑  Подкіна Марыяна (Мар’яна) Барысаўна на сайце «Беларусь у асобах и падзеях»

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
* Мар’яна Барысаўна Подкіна // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.
Мемарыяльная таблічка ў Скоп'і на месцы гібелі Карпаша
**Карпаш** (Карпуз) — «кароль», правадыр гайдукоў і кіраўнік балгарскага паўстання супраць асманскай улады падчас вайны з Аўстрыяй у 1689 годзе.

Карпаш — мянушка, утвораная верагодна ад балгарскага слова «карпа» — «скала, груда». Сапраўдным імем Карпаша было Пётр (Петър, у балгарскай транскрыпцыі). Звесткі пра яго жыццё да паўстання вельмі недакладныя і грунтуюцца ў асноўным на народных легендах. Вядома толькі, што ён праславіўся як правадыр гайдукоў у Заходніх Радопах, пасля чаго асманскія ўлады зрабілі спробу прыцягнуць яго на свой бок, дараваўшы пасаду начальніка войска ў Кюстэндзільской казе. Аднак, калі да гэтага рэгіёна наблізілася аўстрыйская армія, Карпаш не толькі не аказаў ёй супраціўленне, але і, як правадыр буйнога ўзброенага атрада, узначаліў барацьбу супраць туркаў. Кантралюемую ім тэрыторыю ён абвясціў «свабоднай дзяржавай» пад сюзерэнітэтам імператара Леапольда. Турэцкі храніст піша пра гэта так

> Апошнія некалькі гадоў з'явіўся і нейкі няверны па мянушцы Карпаш, правадыр разбойнікаў-гайдукоў, які абвясціў сябе каралём Куманава, і па яго жаданні імператар Аўстрыі адправіў яму каўпак
> 
> 

  .

Гэты «каўпак», нароўні з загадкавым тытулам Kiral von Kumanova, пад якім Карпаш згадваецца ў тагачасных аўстрыйскіх дакументах часам тлумачыцца як афіцыйнае прыняцце аўстрыйскай каронай земляў Македоніі пад сваю ўладу (Куманава — горад у паўночна-ўсходняй Македоніі, які выконваў роля «сталіцы» карпашавага «каралеўства»).

Пасля адступлення аўстрыйскай арміі Карпаш спрабаваў аказаць супраціўленне асманскай уладзе ў адзіночку, але яго гайдукі былі хутка разгромлены злучанымі сіламі туркаў і татараў Селім-Гірэя.
Пра далейшы лёс Карпаша маюцца супярэчлівыя звесткі, паводле некаторых даных, ён быў пасаджаны на кол асманскімі ўладамі ў Скоп'і пасля прыгнечання паўстання.

Зноскі
------

1. ↑  Карпошовото въстание (1689 г.) — Петър Петров,София, 1994 (доступна электронная версия )
2. ↑  Историја на македонскиот народ, Книга прва, стр.280, Институт за национална историја-Скопје, НИП «Нова Македонија», Скопје, 1969 година.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Карпаш
**«Губка Боб Квадратныя Штаны»** (англ.: «SpongeBob SquarePants») — культавы амерыканскі мультсерыял вытворчасці тэлеканала Nickelodeon, які выйшаў у эфір летам 1999 года і стаў адным з самых папулярных анімацыйных тэлевізійных праграм, а таксама фактычным «асобай» канала «Nickelodeon». За час існавання Губка Боб набыў рэпутацыю серыяла з добрым, адначасова дурным гумарам, нечаканым сюжэтам і арыгінальнымі сцэнамі. Гэта самы вялікі па колькасці серый анімацыйны серыял тэлеканала «Nickelodeon» — на дадзены момант ён уключае 11 поўных сезонаў, ідзе трансляцыя 12 сезону.

Апісанне
--------

Дзеянні мультфільма разгортваюцца на дне Ціхага акіяна ў невялікім выдуманым мястэчку пад назвай Бікіні-Баттом, галоўнымі дзеючымі асобамі з'яўляюцца антрапаморфныя прадстаўнікі марской фаўны: губка, марская зорка, кальмар, краб, планктон, слімак, кашалот, рыба-вожык і, як бы дзіўна гэта ні выглядала, вавёрка і суперкамп'ютар. Падводная тэматыка была апрацавана стваральнікам серыяла, Стывенам Хіленбергам, які, перш чым стаць аніматарам, доўгі час прапрацаваў марскім біёлагам.

Зноскі
------

1. ↑  fernsehserien.de Праверана 25 чэрвеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54871129'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Граніт.

**2ЭС10 "Граніт"** — адзін з магутных у Расіі і Еўропе грузавых двухсекцыйных васьмівосных магістральных электравозаў пастаяннага току з асінхронным цягавым прывадам. Электравоз выпускаецца ў горадзе Верхняя Пышма Свярдлоўскай вобласці ТАА «Уральскія лакаматывы», сумесным прадпрыемствам нямецкага канцэрна Siemens і ЗАТ Група Сінара на базе Уральскага завода чыгуначнага машынабудавання, з 2010 года. РЧ у маі 2010 года падпісала кантракт на закупку 221 электравоза такога тыпу на 42 мільярды рублёў. 

На момант стварэння электравоз з’яўляецца самым магутным лакаматывам для каляіны 1520 мм. Пры стандартных вагавых параметрах ён здольны вадзіць цягнікі вагой прыкладна на 40-50% больш, чым электравозы серыі ВЛ11. Плануецца, што пры выкарыстанні «Граніту» на участках Свярдлоўскай чыгункі з цяжкім горным профілем з’явіцца магчымасць пропуску транзітных цягнікоў вагой ад 6300-7000 тон без падзелу цягніку і адчэпкі лакаматыва. 4 жніўня 2011 г. была прадэманстравана работа 2ЭС10 ў трохсекыйным выкананні, з зададзенай нагрузкай 9000 тон. Даказаная эфектыўнасць такой кампаноўкі для працы на складаных участках ва уральскіх гарах (на перавалах).
**Хэтчбэ́к** (англ.: hatchback ад hatch — люк і back — сзаду) — назва кузава легкавога аўтамабіля з адным ці двума радамі сядзенняў, дзвярыма ў задняй сценцы і скарочанай задняй навіссю.

Renault 16 - адзін з першых еўрапейскіх хэтчбэкаў.
Ад універсала адрозніваецца больш пакатым вуглом нахілу задняй плоскасці, то ёсць аб'ёмам багажніка, а ад мінівэна - меншай вышынёй.

У большасці хэтчбэкаў кузаў складаецца з двух каробак, дзе грузавое аддзяленне і пасажырскае аддзяленне складаюць адно цэлае. Заднія сядзенні часта можна скласці, каб павялічыць даступную грузавую плошчу. Стыль кузава быў прададзены ва ўсім свеце на аўтамабілях памерам ад суперміні да невялікіх сямейных аўтамабіляў, а таксама аўтамабіляў прадстаўніцкага класа і некаторых спартыўных аўтамабіляў.

Прыклады аўтамабіляў
--------------------

*Прыведзены толькі мадэлі, для якіх хэтчбэк з'яўляецца адзіным тыпам кузава.*

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Chevrolet Spark
* Daewoo Matiz
* Fiat Bravo
* Fiat Grande Punto
* Honda Jazz
* Honda Fit
* Hyundai Getz
 | * Kia Picanto
* Mazda 2
* Mazda Demio
* Mazda Verisa
* Mercedes-Benz A-класс
* Mitsubishi Colt
* Nissan Micra
 | * Peugeot 107
* SEAT Ibiza
* SEAT Leon
* Suzuki Swift
* Toyota Yaris
* Toyota Auris
 |

Зноскі
------

1. ↑  Car body styles **(нявызн.)**. *clearvin.com* (19 мая 2021).

| ⛭Тыпы аўтамабільных кузаваў |
| --- |
| Спіс ·  Катэгорыя |
| Закрытыя | 
* Седан
* Двухдзверны седан
* Хэтчбэк
* Купэ
* Лімузін
* Мінівэн
* Хардтоп
* Таўн-кар
* Комбі
* Ліфтбэк

 |
| Адкрытыя | 
* Кабрыялет
* Фаэтон
* Ландо
* Тарга
* Родстэр
* Спайдэр
* Тарпеда

 |
| Грузапасажырскія | 
* Універсал
* Пікап
* Фургон

 |
| Эксклюзіўныя | 
* Брогам
* Ландо
* Тарга

 |
**Два долары ЗША** — другі па намінале федэральны рэзервовы білет ЗША. На пярэднім боку намаляваны Томас Джэферсан, на зваротнай — рэпрадукцыя карціны Джона Трамбула «Дэкларацыя незалежнасці».

Вытворчасць купюры была спынена ў 1966 годзе, аднак праз 10 гадоў да імпрэзы двухсотгоддзя незалежнасці ЗША адноўлена. У нашы дні новыя асобнікі практычна не ствараюцца (каля 1 % усіх выпушчаных банкнот), адпаведна яе рэдка можна ўбачыць у выкарыстанні. Гэта спарадзіла міф пра тое, што двухдоларавыя купюры вывелі са звароту, што дастаўляе праблемы людзям, якія жадаюць імі адплаціць.

Рэдкасць можна растлумачыць тым, што выпуск 1976 года быў незвычайна ўспрыняты насельніцтвам (і нават стаў прадметам калекцыянавання) і не быў запатрабаваны ў грашовых аперацыях. Да жніўня 1996 года, калі выпусцілі новую серыю, гэтыя банкноты ўжо амаль зніклі.

Галерэя
-------

* 2 долары 1862 года2 долары 1862 года
* 2 долары 1869 года2 долары 1869 года
* 2 долары 1918 года2 долары 1918 года
* 2 долары 1953 года2 долары 1953 года
* 2 долары 2003 года2 долары 2003 года

Спасылкі
--------

* Сайт, прысвечаны купюры ў два долары Архівавана 23 снежня 2016.
**Міжнародны саюз маладых сацыялістаў (IUSY)** — міжнародная маладзёжная арганізацыя, якая аб'ядноўвае маладзёжныя арганізацыі сацыялістычнай, сацыял-дэмакратычнай і лейбарысцкай накіраванасці з больш 100 дзяржаў. Беларусь у арганізацыі прадстаўлена маладзёжным крылом Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі (Грамады) «Маладыя сацыял-дэмакраты - Маладая Грамада».

Арганізацыя была створана ў 1907 годзе на ўстаноўчай канферэнцыі ў Штутгарце пад назвай *Сацыялістычны інтэрнацыянал моладзі* як маладзёжнае крыло Рабочага інтэрнацыянала. Першым прэзідэнтам СІМ з'яўляўся Карл Лібкнехт. У 1946 годзе, пасля Другой сусветнай вайны, СІМ быў пераўтвораны ў *Міжнародны саюз маладых сацыялістаў* і стаў пад крыло Сацыялістычнага інтэрнацыяналу.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт IUSY

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNC: a12188347 · BNE: XX155263 · BNF: 12528174g · GND: 5023630-1, 1090607288 · ISNI: 0000 0001 2288 2225 · LCCN: n50067488 · NKC: kn20010711409 · LIBRIS: 317408 · SUDOC: 034535101 · VIAF: 134018303 |

 |
**Хэслехальм** (шведск.: Hässleholm) — горад у Швецыі ў лене Сконэ. Адміністрацыйны цэнтр Хэслехальмскай камуны.

Насельніцтва — 18 500 жыхароў (2010).

Гісторыя
--------

Хэслехальм паступова развіваўся з 1860 года ў сувязі з будаўніцтвам чыгуначнай лініі з Стакгольма ў Мальмё. Да з’яўлення чыгункі не было ніякага паселішча. Станцыя атрымала сваю назву ад сядзібы, размешчанай у непасрэднай блізкасці ад чыгуначнага вузла. Хэслехальм атрымаў статус горада ў 1914 годзе. У 20 стагоддзі горад ператварыўся ў ваенны цэнтр. Пасля заканчэння халоднай вайны большая частка ваенных устаноў была расфармавана або перамешчана ў іншыя месцы.

У 2002 годзе быў адкрыты культурны цэнтр Хэслехальма (*«Kulturhus»*). Тут дзейнічаюць тэатр, бібліятэка, наведвальніцкі цэнтр і рэстараны. На усходзе цэнтра горада знаходзіцца парк (*«hembygdspark»*) са статуяй пад назвай *«Snapphanen»* (скульптар Аксель Эбэ). Статуя нагадвае пра гісторыю вобласці як цэнтра паўстанцаў у 17 стагоддзя падчас барацьбы паміж Швецыяй і Даніяй.

Некаторыя з самых цікавых і адметныя архітэктурных будынкаў горада размешчаны ўздоўж Першай авеню (*«Forsta Авенюн»*). Цэнтральны чыгуначны вакзал знаходзіцца на заходнім канцы вуліцы, у самым сэрцы горада. Царква Хэслехальма, пабудаваная ў 1914 годзе, знаходзіцца на ўсходнім канцы вуліцы. *Hotell Statt*, галоўны і самы стары гатэль, размешчаны на паўночным боку, а на паўднёвым боку знаходзіцца найстарэйшы будынак горада, у якім ў цяперашні час размешчаны крамы, офісы і кватэры.

Зноскі
------

1. ↑  Tätorternas landareal, folkmängd och invånare per km2 2005 och 2010(нявызн.).  Statistics Sweden (14 снежня 2011). Архівавана з першакрыніцы 10 студзеня 2012. Праверана 10 January 2012.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хэслехальм
* Афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4314931-5 · LCCN: n82115574 · VIAF: 237398742 |
**Губны стараста**, выбарны галава мясцовай адміністрацыі ў Маскоўскай дзяржаве. Выбіраліся ў губныя старасты з мясцовых жыхароў дваран або дзецей баярскіх, пісьменныя і з вядомым матэрыяльным цэнзам. У выбарах іх удзельнічалі ўсе саслоўі. Удзел у выбарах было абавязкова для выбаршчыкаў, бо яны адказвалі за вылучаных асоб перад урадам. Таму пры выбарах патрабавалася аднагалоснасць, хоць бы і фіктыўная.

Вылучаны з'яўляўся ў Маскву ў Разбойны прыказ для прынясення прысягі і атрымання наказу, па якім і па губной грамаце ён павінен быў судзіць. У адной губе стараст было ад аднаго да чатырох, у залежнасці ад велічыні акругі і колькасці разбойнікаў у ім. Вырашалі яны справы аднаасобна або калегіяльна, гледзячы па важнасці іх. Не быў вызначаны і тэрмін службы стараст. Змяняліся яны па чынніку іх злоўжыванняў і няздольнасці да службы. Падставай жа да змены служылі або скаргі жыхароў, або просьба самога старасты.

Што датычыцца кампетэнцыі губных стараст, то спачатку яны ведалі толькі справы разбойныя, а з 1541—1555 сталі ведаць і тацьныя справы. З пачатку жа XVII ст. да іх перайшлі і справы аб забойстве. Па Улажэнні і новапаказаным артыкулам яны сталі заведваць, акрамя, і справы аб падпалах, аб агитацыя да выхаду з праваслаўя і злачынствах супраць маральнасці. Нарэшце, з 1669 перайшлі да іх і справы аб вядзьмарстве. Былі ў губных улад і палицэйския абавязкі. Ляжала на іх і гаспадарчая частка.

Літаратура
----------

* Святая Русь: Энциклопедический словарь русской цивилизации / сост. О.А. Платонов. — М, 2000. — 1040 с. ISBN 5-901364-01-5
**Іманоль Агірэчэ Аруці** (баскск.: Imanol Agirretxe Arruti; нар. 24 лютага 1987, Усурбіль, Іспанія) — былы іспанскі футбаліст (паводле нацыянальнасці з’яўляецца баскам), нападнік. Усю кар’еру правёў у клубе «Рэал Сасьедад» з горада Сан-Себасцьян.

Кар’ера
-------

Іманоль з’яўляецца выхаванцам моладзевай акадэміі «Рэал Сасьедада». Агірэчэ ўпершыню з’явіўся ў складзе першай каманды клуба ў сезоне 2004/05, калі выйшаў на поле ў матчы супраць «Малагі» на апошнія 15 хвілін гульні. У наступных трох сезонах разам узятых, аднак, ён з’явіўся толькі ў дзевяці матчах лігі, а таксама шэсць месяцаў правёў у арэндзе ў складзе «Кастэльёна», які гуляў у другім дывізіёне.

У сезоне 2008/09, калі «Рэал Сасьедад» ужо другі год запар выступаў у Сегундзе, Агірэчэ пачаў рэгулярна праходзіць у першы склад клуба, у асноўным за кошт сур'ёзнай траўмы Іньіга Дыяса дэ Серыа, і здолеў забіць 9 галоў у 28 гульнях, але баскам зноў не ўдалося вярнуцца ў Ла Лігу.

19 студзеня 2013 года, выйшаўшы на замену на апошнія шэсць хвілін у матчы супраць «Барселоны», Агірэчэ забіў пераможны гол на апошняй хвіліне, такім чынам клуб атрымаў перамогу з лікам 3:2, пасля таго як прайграваў з лікам 0:2, а каталонскі клуб скончыў сваю серыю гульняў без паражэнняў.

У жніўні 2018 года, так канчаткова не аднавіўшыся ад атрыманай у 2015 годзе траўмы, прыняў рашэнне аб завяршэнні прафесійнай кар’еры.

Зноскі
------

1. ↑  Imanol Agirretxe // FBref.com<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56239490'></a>
2. ↑  Sociedad stun Barca. ESPN
3. ↑  Форвард Агиррече завершил карьеру, проведя в «Сосьедаде» 15 лет. by.tribuna.com

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Іманоль Агірэчэ
* Профіль на сайце *transfermarkt.com* (англ.)
* Профіль на сайце *soccerway.com* (руск.)
* Профіль на сайце *BDFutbol.com* (англ.)
* Статыстыка на сайце *UEFA.com* (руск.)
«**Міжнародны саюз архітэктараў**» ( МСА ) (англ.: International Union of Architects ( UIA )) — інтэрнацыянальная няўрадавая арганізацыя, якая ў наш час МСА налічвае 124 нацыянальных архітэктурных секцый, членамі якіх з'яўляюцца больш за мільён архітэктараў з розных краін свету.

Гісторыя, задачы, структура МСА
-------------------------------

У верасні 1946 года ў сталіцы Вялікабрытаніі горадзе Лондане адбылася міжнародная нарада архітэктараў, сярод якіх былі і дэлегаты з Савецкага Саюза. На гэтым паседжанні, практычна аднагалосна, было прынята рашэнне аб стварэнне «Міжнароднага саюза архітэктараў». Афіцыйна арганізацыя была зарэгістравана ў горадзе Лазана (Швейцарыя) у 1948 годзе.

Паводле ВСЭ, мэтай арганізацыі з'яўляецца стварэнне спрыяльных умоў жыцця людзей і барацьба за павышэнне мастацкіх, функцыянальных і інжынерна-тэхнічных якасцей твораў архітэктуры.

Вышэйшым органам «Міжнароднага саюза архітэктараў» з'яўляецца Генеральная асамблея МСА, якая склікаецца раз у два гады. Генасамблея абірае Выканаўчы камітэт МСА. МСА мае кансультатыўны статус пры ЮНЕСКА і Арганізацыі Аб'яднаных Нацый, падтрымлівае пастаянныя сувязі са Сусветнай арганізацыяй аховы здароўя.

Дзеючы прэзідэнт «Міжнароднага саюза архітэктараў» — Альбер Дзюблер з Францыі. Генеральны сакратарыят МСА знаходзіцца ў Парыжы (Францыя).

Зноскі
------

1. ↑  1 ОКТЯБРЯ — ВСЕМИРНЫЙ ДЕНЬ АРХИТЕКТУРЫ // PROPLEX — Австрийские оконные технологии
2. ↑  *Международный союз архитекторов* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі (3-е выданне)

Гл. таксама
-----------

* Саюз архітэктараў.
* Сусветны дзень архітэктуры — заснаваны МСА ў 1985 годзе.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Міжнародны саюз архітэктараў на Вікісховішчы |

* Афіцыйны сайт МСА  (англ.),  (фр.)
Краіны трохкутніка
**Паўночны цэнтральнаамерыканскі трохкутнік** — геаграфічная метафара, ўжываная ў дачыненні да трох краін Цэнтральнай Амерыкі — Гандураса, Сальвадора і Гватэмалы, у першую чаргу ў сувязі з іх эканамічнай інтэграцыяй. Гэтыя краіны маюць трайны стык межаў у трансгранічным нацыянальным парку Трыфіньё (Trifinio), агульную гісторыю, культуру, грамадства, палітыку. Краіны трохкутніка падпісалі пагадненні аб гандлі з Мексікай (2001), ЗША, Калумбіяй. Інтэграцыя з Нікарагуа і Коста-Рыкай у 2011 дала працяг Мезаамерыканскаму праекту (Proyecto Mesoamérica, ці PM). 

Напачатку інтэграцыйныя зрухі (не паміж краінамі трохкутніка, а з трэцімі ўдзельнікамі) былі сустрэты негатыўна, асабліва незадаволенымі былі такія ўплывовыя колы як арандатары зямлі ў дэпартаменце Петэн (Гватэмала) і гандураскія бізнесоўцы. 

А вось сусветную вядомаць трохкутнік займеў у негатыўным святле. Справа ў тым, што ў яго краінах надзвычайна нізкі ўзровень бяспекі: па адноснай колькасці забойстваў яны пераўзыходзяць нават некаторыя зоны баявых дзеянняў (у 2011 было 39 забойстваў на 100 000 чалавек у Гватэмале, 69 — у Сальвадоры і 92 — у Гандурасе).

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лунд (значэнні).

**Лунд** (шведск.: Lund [lɵnd]) — горад на поўдні Швецыі, у правінцыі Сконэ. Назва горада перакладаецца на беларускую як «гай».

Гісторыя
--------

Лунд быў заснаваны каля 990 года. Такім чынам, ён з'яўляецца, разам з Сігтунай і Скарай адным з найстарэйшых гарадоў Швецыі, аднак у адрозненне ад вышэйназваных, ён не з'яўляецца спрадвечна шведскім: як і ўвесь Сконэ, ён быў далучаны да Швецыі толькі ў 1658 годзе, а да таго быў дацкім. У XI стагоддзі Лунд становіцца цэнтрам біскупства. У той самы час, гэта быў найбуйнейшы горад Даніі: у ім жыло прыкладна 3—4 тысячы жыхароў. Аднак пачынаючы з XIV стагоддзя, ён паступова страчвае сваю значнасць з-за росту суседняга Мальмё. Неўзабаве пасля далучэння да Швецыі, у 1666 годзе тут быў заснаваны ўніверсітэт, аднак да XIX стагоддзя ў ім кожны год навучалася ўсяго толькі сотня студэнтаў. У пачатку XVIII стагоддзя горад перажыў некалькі пажараў і чуму. У 1716—1718 гадах тут жыў і кіраваў краінай кароль Карл XII. У 1856 годзе ў Лунд з Мальмё была пракладзена чыгунка, і пачалася індустрыялізацыя горада, а ў канцы XIX стагоддзя значна павялічылася колькасць студэнтаў. Апасля Другой сустветнай вайны горад пачынае расці па-сапраўднаму: насельніцтва вырасла з 40 000 чалавек у 1950 годзе да амаль 74 000 чалавек у 2000, былі пабудаваны новыя дарогі, жылыя кварталы, заснавана Вышэйшая Тэхнічная школа.

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Якаб Георг Агард, шведскі альголаг
* Ёста Адрыян-Нільсан, шведскі жывапісец
* Вікінг Эгелінг, шведскі мастак і рэжысёр

Славутасці
----------

* Кафедральны сабор — найбуйнейшы ў раманскім стыле сабор Швецыі і найстарэйшы сабор Скандынавіі (1103 год)
* Дом «Стэкет» (XVI ст.)
* «Каралеўскі дом», альбо Старая Акадэмія (1578—1584)
* Wickmanska gården — фахверкавы будынак XVIII ст. (згарэў у 2002, цалкам адбудаваны ў 2004)

* Лундскі саборЛундскі сабор
* Сярэдневяковы дом СтэкетСярэдневяковы дом Стэкет

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лунд
**Вялікі Ізраіль** — паняцце, што абазначае зямлю, якой Бог, згодна з Бібліяй, надзяліў іудзеяў.

Межы Вялікага Ізраіля дакладна не акрэслены, таму некаторыя іудзеі і хрысціяне, каб азначыць іх, спасылаюцца на частку Стварэння, дзе Бог дамовіўся з Аўрамам:

*"Таго дня, Бог дамовіўся з Аўрамам: «Тваім нашчадкам я даў гэтую зямлю, ад егіпецкай ракі і да ракі Еўфрат. Зямлю кенітаў, кенізітаў, кадманітаў; чытаў, перызітаў, рэфаймаў; емарытаў, канаанітаў, гігашытаў і евусітаў.»* — Стварэнне, 15:18-21

Згодна з гэтай дамовай, Вялікі Ізраіль павінны быў складацца з тэрыторыі сучаснага Ізраіля (разам з Заходнім Берагам ракі Іардан, Газай і Галанскімі вышынямі), а таксама Іарданіі, Лівана, большасці Сірыі, Ірака, Кувейта, і некаторых частак Саудаўскай Аравіі, Егіпта, Турцыі.

Сучаснае выкарыстанне
---------------------

Зараз у паняцця «Вялікі Ізраіль» няма дакладнага азначэння. Дэвід Пайпс адзначыў тры варыянты:

1. «Вялікі Ізраіль» (згодна з меркаваннем некаторых правых ізраільцян) займае тэрыторыю ўсяго геаграфічнага рэгіёну Палесціна, ад ракі Іардан да Міжземнага мора.
2. «Вялікі Ізраіль» (як мяркуюць некаторыя ультра-правыя ізраільцяне — напрыклад, члены груповак Бетар і Іргун Цвай-Леймі) займае тэрыторыю Палесцінскага рэгіёну, а таксама тэрыторыю Трансіарданіі.
3. Некаторыя антыcіяністы і радыкальныя ісламісты бачаць у паняцці «Вялікі Ізраіль» змову заняць тэрыторыю ад Ніла да Еўфрата, паводле Бібліі. Варта зазначыць, што ніводны з сучасных вядомых ізраільцян такую фармулёўку не выкарыстоўвае.

У афіцыйных колах Ізраіля «Вялікім Ізраілем» называюць сучасны Ізраіль з далучанымі да яго Заходнім Берагам ракі Іардан і Газай.

«Егіпецкая рака»
----------------

Таксама шмат спрэчак вядзецца наконт таго, што канкрэтна Бог меў на ўвазе, спасылаючыся на «егіпецкую раку». Існуюць тры варыянты:

1. Гэта Ніл
2. Гэта малая рака Вадзі Эль-Арыш
3. Гэта фраза ўжыта ў дачыненні да паняцця «Егіпецкі Ручай».
Меншасці Албаніі. Тэрыторыя рассялення грэкаў пазначана сінім колерам
**Паўночны Эпі́р** (грэч. Βόρειος Ήπειρος, алб.: Epiri i Veriut) — назва, якой грэкі пазначаюць паўднёвую Албанію, дзе пражывае грэчаская меншасць.

Старажытнагрэчаскі храм у Апалоніі.
З Паўночнага Эпіра ў часы Сярэднявечча імігравалі ў Цэнтральную Грэцыю продкі арнаўтаў. Таксама з гэтага рэгіёна паходзіць фустанела, традыцыйны грэчаскі і албанскі касцюм

Афіцыйнае абвяшчэнне аўтаноміі ў Гіракастры 1 сакавіка 1914 г.
У 1913 годзе у час першай балканскай вайны грэчаская армія заняла Паўночны Эпір, але была вымушана пакінуць яго ў 1914 годзе па патрабаванні вялікіх дзяржаў. Пасля гэтага мясцовае грэчаскае насельніцтва 1 сакавіка 1914 абвясціла аўтаномію Паўночнага Эпіра і са зброяй у руках адстойвала яе да 1918 года. Аўтаномія Паўночнага Эпіра зноў была ліквідавана пад ціскам вялікіх дзяржаў.

Паўночны Эпір быў ізноў заняты грэчаскай арміяй у 1940—1941 гадах у час Італа-грэчаскай вайны, але пакінуты пасля нападу Германіі на Грэцыю.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Паўночны Эпір

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: ge129389 |
**Таўка́чыкі**, **таўкачы**, **танцоркі** (*Empididae*) — сямейства ў атрадзе двухкрылых насякомых (*Diptera*), якое адносіцца да падатраду кароткавусых (*Brachycera*). Да гэтага таксону па ўсім свеце належаць каля 2500 відаў.

Апісанне
--------

Дробныя двухкрылыя. Цела (даўжыня 8—15 см) слабаапушанае, пераважна цьмянаафарбаванае, галава невялікая, з іголкападобным хабатком, мае круглую форму, прычым у самцоў часта сустракаюцца павялічаныя вочы. Хабаток у некаторых відаў надзвычай доўгі і служыць, як у камароў, для пратыкання і высмоктвання здабычы. Ногі доўгія, тонкія. Крылы празрыстыя.

Пашырэнне
---------

На Беларусі найбольш адзначаюцца на кустах, кветках, дрэвах, па берагах рэк таўкачык вялікі (*Empis tesselata*) і таўкачык лінднеры (*Empis lindneri*). Лічынкі жывуць у глебе, пад апалым лісцем, радзей на дне рэк і ручаёў.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Дарослыя і лічынкі — драпежнікі. Знішчаюць мошак, камароў і іншых дробных насякомых-крывасмокаў. Дадатковы корм — нектар кветак.

Развіццё з поўным ператварэннем.

У перыяд размнажэння ў некаторых відаў адзначаецца раенне, шлюбныя «танцы», насякомыя збіраюцца ў паветры вялікімі масамі — «таўкуць мак» (адсюль назва). Самцы ў гэты час робяць шаўкавістыя «балоны», унутры якіх ляжаць мёртвыя дробныя мухі, камары. Перад спароўваннем самец аддае здабычу самцы і выратоўвае сваё жыццё (агрэсіўныя самкі нярздка з'ядаюць самцоў пасля капуляцыі).

Галерэя
-------

* 
* 
* 
* 
*

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).
* Chvála M (1976): *Swarming, mating and feeding habits in Empididae (Diptera), and their significance in evolution of the family*, Aca Ent Bohem **73**, 353—366
* Collin JE (1961): *British Flies, Vol VI: Empididae*, Cambridge.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777876828 · NKC: ph446995 |
**Мардоній** (стар.-перс.: Mrdunya, *Мардунія*, стар.-грэч.: Μαρδόνιος, сын Гобрыя (пам. 479 да н.э.) — персідскі палкаводзец. З’яўляючыся сынам аднаго з Сямі забойцаў Ілжэ-Смердыса, быў набліжаны да цара Дарыя I, зяцем якому ён даводзіўся, і яго сына Ксеркса. Удзельнічаў у прыгнечанні Іанійскага паўстання ў 500—494 да н.э.

Персы лічылі яго галоўным ініцыятарам плана заваявання Грэцыі, таму што ён разлічваў стаць сатрапам заваяванай краіны. Аднак паход Мардонія (492 да н.э.) праваліўся. Ён перайшоў цераз Гелеспонт у суправаджэнні вялікага флоту і здолеў заняць в. Фасас і некаторыя часткі Македоніі, але затым каля Афонскага мыса бура знішчыла 300 яго караблёў, тады як фракійскае племя брыгаў патрапала армію, астатнюю без падтрымкі.

У выніку Мардоній трапіў у няміласць Дарыя; але з узыходжаннем Ксеркса ён ізноў становіцца набліжаным да персідскага царскага двара і актыўна ўдзельнічае ў арганізацыі знакамітага паходу на Эладу. Пакідаючы Грэцыю ўвосень 480 да н.э. Ксеркс прызначыў Мардонія сатрапам Грэцыі і камандуючай пакінутага войска.

Мардоній перазімаваў у саюзнай персам Фесаліі, дарэмна спрабуючы дыпламатычна шляхам раскалоць грэчаскую кааліцыю (ён прапанаваў Афінам саюз супраць Спарты). Не атрымаўшы станоўчага адказу ад Афін, ён вясной уварваўся ў Атыку, ізноў заняў Афіны і спаліў у іх дашчэнту ўсё, што заставалася некранутым пасля Ксеркса. Аднак вестка аб ты, што падыходзіць моцнае спартанскае войска вымусіла яго адступіць на межы Беотыі, дзе ім каля ракі Асоп былі пабудаваны драўляныя ўмацаванні. Тут Мардоній праявіў сябе як разумны палкаводзец, спрабуючы скарыстацца сваёй галоўнай перавагай — конніцай — і з яе дапамогай адрэзаць грэчаскую армію ад крыніц забеспячэння і вады. Гэта яму практычна ўдалося; аднак бітва пры Платэях, якая адбылася пасля, скончылася гібеллю Мардонія (які змагаўся з асаблівай мужнасцю, адзначанай грэкамі; яму разбіў каменем галаву нейкі спартанец Аімнет) і практычна поўным знішчэннем і паланеннем яго войска.

Зноскі
------

1. ↑  *Любкер Ф.* Mardonius // *Реальный словарь классических древностей по Любкеру* / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга и др. — СПб.: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 826.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q101490'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q45192634'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q694826'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4135787'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24933120'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q30059240'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1459210'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4249594'></a>

Спасылкі
--------

* Герадот. Гісторыя. Кніга IX  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Іраніка · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani |
| Генеалогія і некрапалістыка | genealogics.org |
Дэян Перыч
**Варата́р, брамнік** — у гандболе пазіцыя гульца, які стаіць у варотах. Ягонай асноўнай задачай з’яўляецца прадухіленне трапляння мяча ў вароты сваёй каманды.

Варатары маюць форму, адрозную па колеры ад гульцоў як уласнай, так і чужой каманды. У адрозненне ад футбола, у гандболе варатары не мусяць мець пальчатак, хоць гэта і не забаронена.

Ён можа быць заменены іншым брамнікам альбо палявым гульцом. Варатар можа гуляць разам з палявымі гульцамі.

У межах сваёй пляцоўкі варатар мае права кранацца мяча любой часткай цела для абароны ўласных варот. Калі ж ён пакідае варатарскую пляцоўку і гуляе разам з палявымі гульцамі, да яго прымяняюцца тыя ж правілы, што і для звычайных палявых гульцоў.

| ⛭Пазіцыі гульцоў у гандболе |
| --- |
| 
* Варатар
* Разыгрываючы
* Паўсярэдні
* Крайні
* Лінейны

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Урад.
**Урад** (старабел.: *вряд*) — кіраўніцкі апарат і пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім. Складаўся з пэўнага штата службоўцаў (ураднікаў), якія беспасярэдне выконвалі функцыі дзяржаўнага і гаспадарчага кіравання ў двары і маёнтках вялікага князя, у ваяводствах, паветах, маёнтках магнатаў і інш.

Існавалі земскія (дзяржаўныя), прыдворныя, судовыя, прыватнаўласніцкія ўрады.

У Статуце Вялікага Княства Літоўскага (1588) паняцце «ўрад» выкарыстоўвалася таксама ў сэнсе суда.

Зноскі
------

1. ↑  ЭнцВКЛ, 2005

Літаратура
----------

* Урад // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 692. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
Кампаніла Джота пры саборы Санта-Марыя-дэль-Ф’ёрэ
**Кампані́ла** (італ.: campanile – «званіца») — у італьянскай архітэктуры Сярэднявечча і Адраджэння квадратная (радзей круглая) у заснаванні званіца, якая стаіць як правіла асобна ад асноўнага будынка храма. Правобразам кампанілы паслужылі сярэднявечныя гарадскія вежы. Кампанілы мелі ў вышыню 4, 5 і больш паверхаў; пры гэтым вышыня паверхаў, а таксама велічыня або колькасць аконных праёмаў звычайна ўзрасталі знізу ўгару (ніжнія паверхі часта наогул былі глухімі), што стварала своеасаблівы эфект накіраванасці ўвысь.

Кампаніла сабора Святога Марка ў Венецыі
Найбольш вядомай кампанілай з'яўляецца круглая ў плане Пізанская вежа. Таксама добра вядомая кампаніла Сабора св. Марка ў Венецыі. Кампанілы пабудаваны побач са шматлікімі цэрквамі Равены. Як прыклад кампанілы можна разглядаць гадзіннікавую вежу будынка Парламента ў Лондане, (знакаміты Біг Бен), аформленую ў стылі віктарыянскай готыкі. У XX  стагоддзі некалькі неагатычных кампаніл было збудавана ў ЗША і Аўстраліі, пераважна на тэрыторыі ўніверсітэцкіх кампусаў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Кампаніла**

| ⛭Храмавая архітэктура |
| --- |
| Хрысціянскія | Крыжова-купальны храм • Шатровы храм • Базіліка • Ратонда • Васьмярык на чацверыку • Надбрамны храм • Жалезная царква • Зальны храм |  |
| Нехрысціянскія | Пранг • Пагада • Сала • Ступа • Кумбум • Тахато • Мітрэўм • Німфеўм • Наіск |
| План і аб'ёмы | Наас • Неф • Апсіда • Чацвярык • Васьмярык • Капэла • Хоры • Галерэя • Сяродкрыжжа • Прэзбітэрый |
| Памяшканні | Прытвор • Прыдзел • Крыпта • Падклет • Карыльён • Віма • Амбон • Алтар • Трансепт • Спавядальня • Эмпоры |
| Апорныя канструкцыі | Слуп • Калона • Аркада • Гатычная архітэктура • Контрфорс • Аркбутан • Нервюра |
| Скляпенні і перакрыцці | Арка • Скляпенне • Замковы камень • Конха • Парус • Тромп • Барабан • Галоўка • Купал • Шацёр • Закамара • Какошнік • Неба |
| Храмавыя збудаванні | Званіца • Карыльён • Кампаніла • Капэла • Прыдзел • Баптыстэрый • Ківор • Гульбішчы • Клуатр • Трапезная • Марцірыўм |
**«Мардонгі»** (руск.: «Мардонги») — апавяданне рускага пісьменніка Віктара Пялевіна, апублікаванае ў 1991 годзе ў зборніку «Сіні ліхтар».

Эпіграф да апавядання: «Чуткі пра мяне пройдуць, як смурод ад трупа» адсылае чытача да зборніка вершаў Шарля Бадлера «Кветкі зла».

Змест
-----

Дзеянне апавядання адбываецца ў 1990-я гады, калі Антонаў вынаходзіць новую секту. У секце ствараецца своеасаблівы культ смерці, усё жыццё, называемае ў секце «першасмерцце», разглядаецца як падрыхтоўка да смерці — «утрупнення». У секты развітыя духоўныя практыкі, у прыватнасці распяванне мантры «Пушкін пушкінскі вялікі». Вобраз паэта гуляе вялікую ролю ў секты антонаўцаў. Іншая практыка — вывучэнне старажытнай рускай культуры. Так, матрошка становіцца нібыта сістэмай укладзеных мерцвякоў.

Пасля «самарэалізацыі» (у звычайнай мове — смерці) Антонава яго «мардонг», гэта значыць труп, пераўтвораны ў статую, становіцца месцам паломніцтва сектантаў.

Усё гэта трупапаклонства ставіцца пад сумнеў апошняй фразай апавядання: «З шашы адкрываецца дзіўны краявід».

Крытыка
-------

У «Мардонгах» тэма смерці з’яўляецца цэнтральнай, арганізуючай. Мэта для Пялевіна ў «Мардонгах» паказаць чыстае адлюстраванне поглядаў секты, яе тэарэтычных прац і галоўнага дзеяча — Антонава, імем якога была яна названа, атрыбутаў членаў гэтага руху і да т.п. Даследнікі адзначаюць, што форма апавядання падобная на форму рэферата.

У апавяданні выкарыстоўваюцца антытэзы, якія ствараюць метатэкставае адзінства, у тым ліку антытэза «вечнае — часовае», якая рэалізуецца праз шэраг вобразных проціпастаўленняў: Антонаў — генерал Крушын; дарога, каля якой усталяваны мардонг Антонава, — дарогі, на якіх ўсталёўвалі некрамодулі; мардонгі — некрамодулі. Пры гэтым да першай часткі антытэзы належыць паняцце вечнасці, а да другой часткі антытэзы — паняцце канкрэтнага часу, канкрэтнай эпохі — і ўрэшце рэшт — часовага.

Паводле заўвагі А. Вагнер ў дысертацыі, дзе яна аналізуе міфы і згадкі А. С. Пушкіна, апавяданне «Мардонгі» напісана ў стылі літаратурна-даследчых навэл Хорхэ Луіса Борхеса. На думку А. В. Багданавай, пялевінскі постмадэрнізм мае папярэднікам «Пушкінскі дом» А. Бітава. Вагнер адзначае таксама падабенства паняцця «мардонг» з культам Леніна.

Зноскі
------

1. 1 2  Рассказы В. Пелевина «мардонги» и «некромент»: идейные и формальные особенности метатекстового объединения
2. 1 2  Вагнер, Е. Н. Национальные культурные мифы в литературе русского постмодернизма. Диссертация на соискание учёной степени кандидата филологических наук. // Глава 3.7. Памятник Пушкину в творчестве В. Пелевина («Чапаев и Пустота», «Мардонги — стр. 166. — Барнаул: ГОУ ВПО «Алтайский государственный университет». — 2007. Архівавана 19 красавіка 2021.
3. ↑   Богданова О. В. Постмодернизм в контексте современной русской литературы (60-90-е годы 20 века — начало 21 века). — СПб. — 2004. — 716 с. — стр. 302.

Спасылкі
--------

* Виктор Пелевин. Мардонги Архівавана 24 лютага 2021.
На **сусветным музычным рынку** дамінуючымі з'яўляюцца чатыры асноўных гуказапісвальных лэйбла (так званыя **major-лэйблы**). Гэтыя 4 кампаніі кантралююць каля 70% сусветнага музычнага рынка і каля 85% музычнага рынка ЗША, такім чынам робячы музычны рынак прыкладам алігаполіі:

* Universal Music Group (Францыя/ЗША) 25.5%
* Sony BMG Music Entertainment 21.5% (BMG — прыбытак 2.8 мільярдаў $ (2000), Sony Music Entertainment — ~6 мільярдаў $.)
* EMI Group (Вялікабрытанія) 13.4%
* Warner Music Group 11.3%
* Іншыя лэйблы 28.4%

па дадзеных IFPI на 2005 год.

Агульны аб'ём рынка ацэньваецца ў 30-40 мільярдаў долараў у 2004 годзе (па дадзеных RIAA — 40 мільярдаў і IFPI — 32 мільярда). Агульныя гадавыя продажы адзінак прадукцыі (кампакт-дыскаў, MP3, відэакліпаў) у 2004 годзе склалі 3 мільярда долараў.

У 1918 годзе сусветныя продажы грам-запісаў ацэньваліся ў 100 мільёнаў адзінак.
**Вернасць** — маральная якасць, якая характарызуе духоўны стан асобы і вызначае лінію яе паводзін. 

Людзі са старажытных часоў высока цанілі стойкасць, нязменлівасць пачуццяў і адносін, выкананне абавязкаў перад людзьмі і грамадствам. 

Адданасць чалавека справам і інтарэсам блізкіх яму людзей, калектыву, сацыяльнай групы, грамадства ў цэлым, абавязковасць у выкананні сваіх абяцанняў і абавязкаў, пастаянства ў адносінах з сям'ёй, сябрамі — усе гэтыя праяўленні вернасці вызначаюць развіццё чалавека. Але не менш важная вернасць і для самога чалавека, фармавання яго духоўнага свету, вызначэння цэласнасці жыццёвага шляху.

Гл. таксама
-----------

* Давер
* Лаяльнасць
* Здрада

Літаратура
----------

* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4126283-9 · Microsoft: 2776459999 |
**Мілаш Рніч** (сербск.: Милош Рнић / Miloš Rnić, нар. 24 студзеня 1989) — сербскі футбаліст, абаронца клуба «Раднічкі» з Новай Пазовы.

Клубная кар’ера
---------------

Доўгі час гуляў за клуб трэцяга дывізіёна Сербіі «Раднічкі», а ў 2012 годзе перабраўся ў клуб элітнага дывізіёна «Нові-Пазар», стаў там асноўным абаронцам.

У студзені 2013 года перайшоў у «Мінск». У складзе «Мінска» гуляў звычайна на пазіцыі левага абаронцы, дзе чаргаваўся з Юрыем Астравухам. 8 жніўня 2013 года ў адказным матчы 3-га кваліфікацыйнага раўнда Лігі Еўропы супраць «Сент-Джонстана» адзначыўся голам, які дазволіў «Мінску» прайсці ў наступны раўнд.

У студзені 2014 года падоўжыў кантракт з мінскім клубам. У сезоне 2014 ужо трывала выступаў на пазіцыі левага абаронцы, здолеўшы выцесніць адтуль Астравуха. У чэрвені 2014 адправіўся на прагляд ва ўладзівастоцкую «Прамень-Энергію», але неўзабаве вярнуўся ў «Мінск». У ліпені 2014 года кантракт з мінскім клубам быў разарваны.

У жніўні 2014 года вярнуўся ў Сербію, стаўшы іграком клуба «Доньі Срэм», але хутка перабраўся ў «Раднічкі» з Крагуеўца. За «Раднічкі» згуляў усяго ў пяці матчах і ў канцы 2014 года пакінуў клуб. Першую палову 2015 года заставаўся без клуба, а ўлетку далучыўся да «Металаца». У ліпені 2016 года перайшоў у албанскі клуб «Фламуртары», дзе правёў адзін сезон.

У верасні 2017 года далучыўся да клуба Першай лігі Сербіі «Раднічкі» з Пірата. У студзені 2018 года перайшоў у клуб Суперлігі «Бачка» з Бачка-Паланкі, аднак так і не згуляў за гэты клуб і ў верасні 2018 года вярнуўся ў «Раднічкі» Пірат.

У жніўні 2019 года папоўніў склад «Смедарава» ў Першай лізе, з 2019 года стаў гуляць за клубы ніжэйшых ліг.

Дасягненні
----------

* Беларусь Уладальнік Кубка Беларусі: 2013

Зноскі
------

1. ↑  Milos Rnic // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Футбол. Милош Рнич стал игроком «Минска»
3. ↑  Рнич продлил контракт с «Минском»(недаступная спасылка)
4. ↑  Защитник «Минска» Милош Рнич уехал в «Луч-Энергию»
5. ↑  Милош Рнич покинул «Минск»
6. ↑  Милош Рнич стал игроком «Доньи Срем»
7. ↑  Рнић и Крнета код Беквалца

Спасылкі
--------

* Профіль на афіцыйным сайце «Мінска» Архівавана 23 лістапада 2013.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Прэсбол |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Вернер.

**Вернер Лібрых** (ням.: Werner Liebrich; 18 студзеня 1927 — 20 сакавіка 1995) — нямецкі футбаліст, абаронца. Чэмпіён свету 1954 у складзе нацыянальнай зборнай ФРГ.

Кар’ера
-------

Паколькі старэйшы брат Вернера таксама гуляў у складзе «Кайзерслаўтэрна», Вернера празвалі *Лібрых II*. Як правіла, займаў пазіцыю цэнтральнага паўабаронцы, хоць мог гуляць і на атакуючых пазіцыях.

16 раз з’яўляўся на поле, гуляючы за каманду зборнай ФРГ, быў членам каманды ў 1954 годзе, калі каманда Заходняй Германіі выйграла кубак свету. Менавіта ён траўмаваў капітана венгерскай зборнай Ферэнца Пушкаша падчас двух гульняў групавога этапу. У выніку Пушкаш быў вымушаны прапусціць наступныя дзве гульні каманды і з’явіўся толькі ў фінальным матчы сваёй зборнай, знаходзячыся ў сумніўным стане.

Не толькі ў яго актыўныя гульнявыя гады, калі ён адхіліў прапанову «Мілана» (гэта адбылося ў 1950 годзе), але і пасля заканчэння сваёй актыўнай кар’еры Вернер Лібрых заставаўся верным «Кайзерслаўтэрну», ён не толькі гуляў выключна за «Кайзерслаутерн», але і стаў трэнерам каманды аматараў «Кайзерслаўтэрна» пасля завяршэння кар’еры.

Зноскі
------

1. ↑  Werner Liebrich // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>

Літаратура
----------

* *Руднік В.* Чэмпіёны свету па футболе 1930—2006. — Беласток: «Set-Print», 2006.

| ⛭Зборная ФРГ — Чэмпіянат свету 1954 — чэмпіён |
| --- |
| Сцяг Германіі | 
* 1 Турэк (б)
* 2 Лабанд
* 3 Кольмаер
* 4 Баўэр
* 5 Эрхарт
* 6 Экель
* 7 Позіпаль
* 8 Май
* 9 Мебус
* 10 Лібрых
* 11 Метцнер
* 12 Ран
* 13 Морлак
* 14 Клот
* 15 О. Вальтэр
* 16 Ф. Вальтэр
* 17 Херман
* 18 Бізінгер
* 19 Пфаф
* 20 Шэфер
* 21 Кубш (б)
* 22 Квяткоўскі (б)
* трэнер: Зеп Хербергер

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Марцінсан.

**Барбру Марцінсан**, у замужжы **Гран** (швед. Barbro Martinsson; нар. 16 жніўня 1935 года, Сундсбрук) — шведская лыжніца, прызёрка Алімпійскіх гульняў і чэмпіянатаў свету. Жонка шведскага лыжніка Стурэ Грана.

На Алімпіядзе-1956 у Карціна-д’Ампеца заняла 14-е месца ў гонцы на 10 км.

На Алімпіядзе-1960 у Скво-Вэлі стала 7-й у гонцы на 10 км.

На Алімпіядзе-1964 у Інсбруку заваявала серабро ў эстафетнай гонцы, а таксама заняла 7-е месца ў гонцы на 5 км і 11-е месца ў гонцы на 10 км.

На Алімпіядзе-1968 у Грэноблі зноў заваявала сярэбраны медаль у эстафетнай гонцы, у абодвух асабістых гонках, на 5 і 10 км была 4-й.

За сваю кар’еру на чэмпіянатах свету заваявала два медалі, абодва ў эстафетных гонках: сярэбраны на чэмпіянаце свету-1962 у Закапанэ і бронзавы на чэмпіянаце свету-1966 у Осла. Лепшы вынік на чэмпіянатах свету ў асабістых гонках, 6-е месца ў гонках на 10 км на чэмпіянатах 1962 і 1966 гадоў.

У 1964 годзе перамагала ў гонцы на 10 км на Хальменколенскім лыжным фестывалі.

Зноскі
------

1. 1 2  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Барбру Марцінсан

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (лыжныя гонкі) · Olympedia · Olympic Channel · МАК · Алімпійскі камітэт Швецыі |