recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Дзмітрый Камнін Дука** (грэч. Δημήτριος Κομνηνός Δούκας) — кіраўнік Фесалонікаў з 1244 па 1246 гады.

Паходжанне
----------

Дзмітрый нарадзіўся ў 1230 годзе, і быў малодшым сынам кіраўніка Эпіра Феадора Камніна Дукі і Марыі Петраліфы. У год нараджэння дзіцяці, яго сям'я быў захоплена ў палон у бітве пры Клакотніцы воінамі балгарскага цара Івана II Асеня. Толькі праз сем гадоў, калі сястра Дзмітрыя Ірына стала жонкай гэтага кіраўніка, сям'я была вызвалена, але за гэты час Феадора паспелі асляпіць. Дзмітрый разам са сваім братам Іаанам суправадзілі бацьку ў Фесалонікі, дзе ўжо сем гадоў кіраваў іх дзядзька Мануіл Камнін Дука. Сваякі зрынулі яго, і кіраўніком горада стаў Іаан. У 1242 годзе ён прызнаў уладу нікейскага імператара Іаана III Дукі Ватаца, а Дзмітрый атрымаў тытул *дэспата*.

У 1244 годзе Дзмітрый стаў кіраўніком Фесалонікаў. Малады і бесталковы кіраўнік так і не змог заручыцца падтрымкай гараджан. Калі ў 1246 годзе Ватац апынуўся побач з горадам, жадаючы пачаць вайну супраць балгараў, мясцовая знаць зрынуў Камніна. Горад быў захоплены нікейцамі, а Дзмітрый быў адпраўлены ў крэпасць Лентыяна.

Зноскі
------

1. 1 2  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
2. ↑  *Успенский Ф. И.* История Византийской Империи. Том 5. Глава III. Эпирское государство в XIII в. — 2002.

Літаратура
----------

* *Успенский Ф. И.* Глава III. Эпирское государство в XIII в. // История Византийской империи. В 5 т. — М.: АСТ, Астрель, 2005. — Т. 5. — 558 с. — ISBN 5-271-03856-4.
* *The Oxford Dictionary of Byzantium*, Oxford University Press, 1991.
* D.I. Polemis, *The Doukai*, London, 1968.
* K. Varzos, *Ē genealogia tōn Komnēnōn* (Thessalonica, 1984).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лыцін.
**Дзмітрый Канстанцінавіч Лыцін** (8 лістапада 1920, Малыя Жаберычы, Барысаўскі павет, Мінская губерня — 11 лістапада 1954, Іркуцк) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза, гвардыі старшына ў адстаўцы.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 8 лістапада 1920 года ў вёсцы Малыя Жаберычы Барысаўскага павета Мінскай губерні (цяпер — Крупскага раёна Мінскай вобласці) у сялянскай сям’і.

Са студзеня 1942 года — у дзеючай арміі, ваяваў на Бранскім, Варонежскім, 2-м Украінскім франтах. Служыў сувязістам, наводчыкам супрацьтанкавай стрэльбы, разведчыкам. У маі 1944 года стаў камандзірам аддзялення разведроты 1-й гвардзейскай паветрана-дэсантнай дывізіі.

Подзвіг
-------

У ноч на 5 лістапада 1944 года фарсіраваў з аддзяленнем Цісу, захапіў плацдарм і адбіў да 15 контратак праціўніка, пашыраючы плацдарм, з групай байцоў знішчыў артылерыйскую батарэю.

За праяўленую мужнасць Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года Лыціну прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Пасля Вялікай Айчыннай вайны
----------------------------

Летам 1945 года 1-я гвардзейская паветраная дывізія была пераведзена на Далёкі Усход і ў складзе 18-га стралковага корпуса 53-й арміі Забайкальскага фронта вяла баявыя дзеянні на тэрыторыі Маньчжурыі ў вайне з Японіяй. Д. К. Лыцін прыймаў удзел у ваенных дзеяннях у складзе спецыяльнага разведвальна-дыверсійнага атрада. Пасля заканчэння баяаых дзеянняў застаўся на звыштэрміновую службу.

У 1950 годзе дэмабілізаваўся, працаваў фізруком і ваенруком у школе вёскі Нікольск Іркуцкага раёна Іркуцкай вобласці.

Памёр 11 лістапада 1954 года ў Іркуцку. Пахаваны ў Іркуцку на Лісіхінскіх могілках.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка» (1945);
* ордэн Леніна;
* ордэн Айчыннай вайны I ступені;
* ордэн Чырвонай Зоркі;
* ордэн Славы III ступені;
* медалі.

Зноскі
------

1. ↑  *Гольдфарб С. И.* Памятники военной истории // Памятники истории и культуры Иркутска. — Иркутск: Вост.-Сиб. кн. изд-во, 1993. — С. 238. — 448 с. — 5000 экз. — ISBN 5-7424-0581-2.

Літаратура
----------

* *Кузнецов И. И.* Герой Тиссы // *Кузнецов И. И.* Золотые звёзды иркутян. — Иркутск: Вост.-Сиб. кн. изд-во, 1982. — С. 105—108. — 3520 с. ил. — 30000 экз.
* *Гольдфарб С. И.* Могила Героя Советского Союза Д. К. Лытина // Памятники истории и культуры Иркутска. — Иркутск: Вост.-Сиб. кн. изд-во, 1993. — С. 238. — 448 с. — 5000 экз. — ISBN 5-7424-2581-2

Спасылкі
--------

* Дзмітрый Канстанцінавіч Лыцін на сайце «Героі краіны»
* Лытин Дмитрий Константинович(недаступная спасылка) на сайте «Солдаты Победы»
* Лытин Дмитрий Константинович в Иркипедии.
* Могила Дмитрия Лытина на сайте Поискового отряда «Байкал».

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гапонаў.
**Уладзімір Мікалаевіч Гапонаў** (10 лютага 1939, Данецк) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1962 годзе. Працаваў у праектных арганізацыях у Петрапаўлаўску-Камчацкім, дзе запраектаваў клуб з залай на 400 месцаў, заводакіраўніцтва, помнік экіпажу падводнай лодкі Л-16. З 1972 года — кіраўнік групы архітэктараў, начальнік майстэрні ў Мінскпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1966 года. Член КПСС з 1971 года.

Пражывае ў г. Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): ПДП зон адпачынку на заходнім беразе Заслаўскага вадасховішча (1973), «Вяснянка» ў раёне Астрашыцкага Гарадка (1975).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гапонов Владимир Николаевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Марозаў.

**Дзмітрый Кузьміч Марозаў** (1912—1981) — палкоўнік Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Дзмітрый Марозаў нарадзіўся 30 кастрычніка 1912 года ў вёсцы Казіміраўка (цяпер — Лоеўскі раён Гомельскай вобласці Беларусі). Пасля заканчэння фінансавага тэхнікума працаваў бухгалтарам у Віцебскай вобласці. У 1934 годзе Марозаў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. У 1938 годзе ён скончыў Маскоўскае пяхотнае вучылішча. Удзельнічаў у баях савецка-фінскай вайны. Са жніўня 1941 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны.

Да чэрвеня 1944 года палкоўнік Дзмітрый Марозаў камандаваў 850-м стралковым палком 277-й стралковай дывізіі 5-й арміі 3-га Беларускага фронту. Вызначыўся ў час вызвалення Беларускай ССР. У чэрвені-ліпені 1944 года полк Марозава паспяхова дзейнічаў пры прарыве нямецкай абароны на паўднёвым усходзе ад Віцебска, вызваленні Вільнюса і Каўнаса, пераправе праз Лучэсу, Бярэзіну, Вілію і Нёман. 18-21 жніўня 1944 года ён выйшаў да мяжы з Усходняй Прусіяй, нанёсшы праціўніку вялікія страты.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 24 сакавіка 1945 года за «ўмелае кіраўніцтва баявымі дзеяннямі палка, узорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» палкоўнік Дзмітрый Марозаў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» за нумарам 6161.

Пасля заканчэння вайны Марозаў працягнуў службу ў Савецкай Арміі. У 1949 годзе ён скончыў Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзе. У 1956 годзе ў званні палкоўніка Марозаў быў звольнены ў запас. Пражываў і працаваў у Феадосіі. Памёр 20 студзеня 1981 года, пахаваны на Новых могілках Феадосіі.

Быў таксама узнагароджаны чатырма ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнамі Аляксандра Неўскага, Айчыннай вайны 1-й ступені і Чырвонай Зоркі, шэраг медалёў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Дзмітрый Кузьміч Марозаў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* *Дриго С. В.* За подвигом — подвиг. Калининградское кн. изд. 1984.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. Минск, 1984
**Гуандун** — правінцыя на поўдні Кітайскай Народнай Рэспублікі. Гуандун знаходзіцца на поўдзень ад гор Наньлін на ўзбярэжжы Паўднёва-Кітайскага мора і мяжуе са спецыяльнымі адміністрацыйнымі раёнамі Ганконг (Сянган) і Макао, а таксама з правінцыямі Гуансі, Хунань, Цзянсу, Фуцзянь і Хайнань. Адміністрацыйны цэнтр правінцыі — горад Гуанчжоў. Гісторыя, культура і мова (дыялект) правінцыі Гуандун даволі моцна адрозніваюцца ад іншых раёнаў краіны (гл. кантонскі дыялект). За апошнія гады Гуандун стаў адной з найбольш эканамічна развітых правінцый Кітая.

Геаграфія
---------

У рэльефе — чаргаванне гор вышынёй да 1922 м і нізінных раўнін. На нізінах сярэдняя тэмпература студзеня ад 8 °C да 16 °C, ліпеня — 26—28 °C. Ападкаў 1200—2000 мм за год. Густая сетка рэк. Радовішчы каменнага вугалю, руд вальфраму, марганцу, сурмы. Апрацоўваецца каля 50 % тэрыторыі.

Сельская гаспадарка
-------------------

Штогод збіраюць 2—3 ураджаі. Асноўная культура — рыс (каля 70 % плошчаў), а таксама цукровы трыснёг, алейныя (арахіс, соя, кунжут, камелія, тунг, трапічныя эфіраносы), пладовыя культуры, джут, рамі, сізаль і інш. Шаўкаводства. Рыбалоўства і рыбагадоўля. Жывёлагадоўля (цяглавая буйная рагатая жывёла, свінні). Птушкагадоўля.

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 6 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑

Літаратура
----------

Гуандун // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

| Адміністрацыйны падзел Кітайскай Народнай Рэспублікі |
| --- |
| Правінцыі | 
* Аньхой
* Ганьсу
* Гірын
* Гуандун
* Гуйчжоу
* Ляанін
* Сычуань
* Тайвань1
* Фуцзянь
* Хайнань
* Хубэй
* Хунань
* Хэбэй
* Хэйлунцзян
* Хэнань
* Цзянсі
* Цзянсу
* Цынхай
* Чжэцзян
* Шаньдун
* Шаньсі
* Шэньсі
* Юньнань

 |
| Аўтаномныя раёны | 
* Гуансі
* Нінся
* Сіньцзян
* Тыбет
* Унутраная Манголія

 |
| Гарады цэнтральнага падпарадкаванні | 
* Пекін
* Цяньцзінь
* Чунцын
* Шанхай

 |
| Спецыяльныя адміністрацыйныя раёны | 
* Ганконг
* Макаа

 |
| 1 — кантралюецца Рэспублікай Кітай |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11968125n · GND: 4110406-7 · LCCN: n81018335 · NDL: 00400600 · NKC: ge799170 · VIAF: 123100736 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лебядзевіч.
**Дзмітрый Мікалаевіч Лебядзевіч** (6 кастрычніка 1958, в. Замасцяны, Шчучынскі раён — 27 мая 2020, Гродна) — беларускі літаратуразнавец, педагог. Кандыдат філалагічных навук (1997).

Біяграфія
---------

З сялянскай сям’і. Рана страціў бацькоў, выхоўваўся ў сям’і дзеда. Скончыў сярэднюю школу у вёсцы Першамайская Шчучынскага раёна ў 1977 годзе. У 1977—1981 гадах вучыўся ў Гродзенскім медыцынскім вучылішчы, у 1978—1980 служыў у войску. У 1981—1983 гадах працаваў фельчарам у Гродзенскім доме-інтэрнаце. У 1983—1986 гадах выкладаў рускую мову і літаратуру ў Навасёлкаўскай СШ Гродзенскага раёна, у 1986—1989 гадах — беларускую мову і літаратуру ў Каменскай СШ Гродзенскага раёна, з 1987 — намеснік дырэктара гэтай школы.

У 1988 годзе завочна скончыў аддзяленне беларускай і рускай мовы і літаратуры філалагічнага факультэта Гродзенскага ўніверсітэта. З 1989 года выкладаў на кафедры рускай і замежнай літаратуры гэтага ўніверсітэта, у 1991—1992 гадах — намеснік дэкана філфака. З 1993 года — на кафедры беларускай літаратуры ўніверсітэта, з 1998 года — на пасадзе дацэнта і загадчыка аддзялення беларускай філалогіі філфака Гродзенскага ўніверсітэта.

Памёр 27 мая 2020 года ад каранавіруснай інфекцыі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Друкаваўся з 1990 года. Вывучаў традыцыі антычнасці ў беларускай літаратуры.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  У ГрДУ ім. Янкі Купалы памёр загадчык кафедры. У яго быў COVID-19

Літаратура
----------

* Лебядзевіч Дзмітры Мікалаевіч // *Пяткевіч А. М.* Людзі культуры з Гродзеншчыны: Даведнік.. — Гродна: ГрДУ, 2000. — 356 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Васіленка.
**Уладзімір Мікалаевіч Васіленка** (10 лістапада 1963, в. Гіраўцы, Чавускі раён, Магілёўскай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Магілёўскі тэхналагічны інстытут і Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце РБ.

Праходзіў тэрміновую вайсковую службу ў складзе 103-й Віцебскай паветрана-дэсантнай дывізіі. З мая 1982 года ўдзелнічаў у савецкім уварванні ў Афганістан. Загадваў аддзяленнем разведкі ў Кабуле.

Працаваў апаратчыкам паветрападзелу 5-га разраду, майстрам змены цэха аміячна-халадзільна-кампрэсарных установак, памочнікам начальніка вытворчасці сінтэтычнага валакна, начальнікам аддзела па мабілізацыйнай рабоце ААТ «Магілёўхімвалакно». За савецкім часам займаў на прадпрыемстве таксама пасаду сакратара камітэта камсамола.

Абіраўся дэпутатам Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў, дзе ўзначальваў пастаянную камісію па пытаннях законнасці і правапарадку.

Дэпутат Палаты прадстаўнікоў 4-га склікання ад Магілёўскай-Ленінскай выбарчай акругі № 84, член Пастаяннай камісіі па нацыянальнай бяспецы. Старшыня магілёўскага абласнога грамадскага аб’яднання «Беларускі саюз ветэранаў вайны ў Афганістане».

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі «За адвагу», «За працоўныя заслугі», ганаровымі граматамі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь, Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў, граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР.

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае дзвюх дачок. Жыве ў Магілёве.

Зноскі
------

1. ↑  Клінтухоў А. Л. Мелнікаў А. А. Афганістан і іншыя рэгіянальныя войны(недаступная спасылка) // Сайт дзяржаўных публічных бібліятэк Магілёва. Дата доступу: 3 мая 2010
Шкляны флакон з Навагрудка
**Флакон з Навагрудка** — шкляны флакон XII ст. знойдзены ў Навагрудку.

Паходжанне
----------

З часу першай публікацыі Р. М. Джанпаладзян  (руск.) (бел. аб наваградскіх шкляных пасудзінах — чырвонага келіха i сіняга флакона, большасць савецкіх i замежных даследчыкаў уключаюць іх у лік візантыйскіх вырабаў. Англійскі даследчык А. Мігау адзначае, што такі роспіс, як на наваградскіх шкляных пасудзінах, распаўсюджаны ў выяўленчым i прыкладным мастацтве Візантыі. Арэал сініх флаконаў, як піша вучоны, распрасціраўся ад тэрыторыі Беларусі да Кіпра i, магчыма, Егіпта i ад Карынфа да Ірана. На думку Мігау, сінія флаконы выраблялі ў адным цэнтры — Канстанцінопалі. Амерыканская даследчыца Г. Дэвідсан, якая шмат гадоў праводзіла раскопкі ў Карынфе, лічыць, што такія флаконы выраблялі ў карынфскіх майстэрнях.

Апісанне
--------

Флакон выдзьмуты з сіняватага празрыстага шкла і распісаны белай эмаллю і золатам. У верхняй частцы таксама размешчана рамбічная сетка, але ў цэнтры кожнага ромбіка — крыжык, намаляваны золатам. Ніжэй рамбічнай сеткі белай эмаллю нанесены геаметрычны арнамент у выглядзе хвалістых ліній і кружкоў. Пад гэтым масіўным арнаментыльным дэкорам — выява галуба, над якім нібы павіслі яловыя галінкі. Дзве белыя лініі ўверсе і ўнізе флакона замыкаюць кампазіцыю.

Зноскі
------

1. ↑  Гурэвіч Ф. Д. Летапісны Новгородок Архівавана 23 кастрычніка 2021.

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Марчанка.
**Уладзімір Мацвеевіч Марчанка** (нар. 27 красавіка 1949 года, в. Хадунь, Клімавіцкі раён) — беларускі матэматык. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар.

Біяграфія
---------

З сям'і настаўнікаў. На працягу 1956—1964 гг. вучыўся ў Хадуньскай васьмігадовай школе, у 1965—1966 гг. — у Клімавіцкай школе № 1, якую скончыў з залатым медалём. У 1966—1971 гг. — студэнт механіка-матэматычнага, а потым факультэта прыкладной матэматыкі Белдзяржуніверсітэта (дыплом з адзнакай), у 1971—1974 гг. — аспірант кафедры метадаў аптымальнага кіравання (скончыў датэрміновай абаронай кандыдацкай дысертацыі на тэму: «Мінімальная колькасць уваходаў адносна кіруемых сістэм з паслядзеяннем»). Затым працаваў асістэнтам кафедры метадаў аптымальнага кіравання БДУ, старшым выкладчыкам і дацэнтам кафедры матэматычных праблем кіравання Гомельскага Дзяржуніверсітэта, дацэнтам, старшым навуковым супрацоўнікам, прафесарам і загадчыкам кафедры вышэйшай матэматыкі Беларускага тэхналагічнага інстытута.

У студзені 1986 года абараніў дысертацыю на атрыманне вучонай ступені доктара фізіка-матэматычных навук на тэму: «Матэматычныя задачы кіравання і назірання для лінейных сістэм з паслядзеяннем»" у інстытуце матэматыкі і механікі УНЦ АН СССР (г. Свярдлоўск).

У 1988 годзе (люты) прысвоена званне прафесара па кафедры вышэйшай матэматыкі. Удзельнік міжнародных канферэнцый і сімпозіумаў. У 1978 годзе прайшоў павышэнне кваліфікацыі ў МДУ імя М. В. Ламаносава. У 1980—1981 гг. — дзесяцімесячную навуковую стажыроўку ў Міжнародным матэматычным цэнтры імя С. Бонаха (г. Варшава), у 1987 г. запрашаўся для чытання лекцый у Польскую Акадэмію навук (ПАН).

Навуковыя працы
---------------

* К управляемости линейных систем с последствием // Док. Ан СССР. — 1977. — Т. 236, № 5.
* Об алгебраическом обосновании одного критерия управляемости // Дифференцированные уравнения. 1973. Т. 9, № 11

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Марчанка Уладзiмiр Мацвеевiч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 150. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | All-Russian Mathematical Portal |
**Прафесарская калонія** (укр.: Профе́сорська коло́нія) — мясцовасць у Лычакіўскім раёне Львова, якая пятлёй чыгункі Підзамчэ — Лычакіў аддзеленая ад суседніх мясцовасцяў — Лычакіў, Крыўчыці і Шаўчэнкаўскі гай.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Прафесарская калонія паўстала на мяжы ХІХ і ХХ ст. як раён віл і асабнякоў на адным са спрыяльных для пражывання ўзвышшаў львоўскіх ваколіц. Забудова мясцовасці пераважна адна-, двух-, трохпавярховая 1930-х гг. у стылі канструктывізму. Акрамя таго ў 1950-х гг. тут было пабудавана некалькі барачных будынкаў, потым — дамы пачатку 1960-х гг. і сучасныя прыватныя аднакватэрныя дамы 2000-х гг.

Жыллё ў Прафесарскай калоніі, дзе слабы транспартны рух і шмат зялёных насаджэнняў, лічыцца ў Львове даволі прэстыжнымі.

Раён характэрны тым, што праезная частка большасці ягоных вулачак вельмі вузкая (на адну машыну), яны выкладзены пераважна дробным чорным брукам.

У Прафесарскай калоніі пражывалі свайго часу таксама некаторыя ўкраінскія літаратары, сярод якіх Ірына Вільдэ, Мікалай Вінграноўскі і Раман Дзідула.

| ⛭Мясцовасці Львова |
| --- |
| Галіцкі раён | 
* Цэнтр
* Замкавая гара
* Цытадэль
* Кракаўскае прадмесце
* Сафііўка
* Снопкіў

 | Герб Львова |
| Лычакіўскі раён | 
* Лычакіў
* Вынныкы
* Вэлыкі Крыўчыці
* Знэсіння
* Кайзэрвальд
* Лысынычы
* Маёрыўка
* Пагулянка
* Підбірці
* Прафесарская калонія
* Фылыпіўка
* Цэтнэрыўка
* Шцілерыўка
* Ялівэць
* Пасікы

 |
| Франкіўскі раён | 
* Вулька
* Кастэліўка
* Кульпаркіў
* Новы Світ
* Багданіўка

 |
| Залізнычны раён | 
* Білагоршча
* Жаўтнэвэ
* Лэвандзіўка
* Рудна
* Скнылівак
* Сыгніўка
* Багданіўка
* Клэпарыў

 |
| Шаўчэнкаўскі раён | 
* Брухавычы
* Воля-Гамулэцка
* Вэлыкі Грыбовычы
* Галоска
* Града
* Дубляны
* Завадзіў
* Замарстыніў
* Зарудці
* Зашкіў
* Збоішчы
* Збыранка
* Кам’янка
* Малі Грыбовычы
* Малэхіў
* Підзамчэ
* Підраснэ
* Раснэ
* Раснэ-Рускэ
* Клэпарыў

 |
| Сыхіўскі раён | 
* Сыхіў
* Боднарыўка
* Казэльныкы
* Новы Львоў
* Пірагіўка
* Пэрсэнкіўка
* Пасікы
* Снопкіў

 |
**Уладзімір Мікалаевіч Баршчоў** (нар. 22 верасня 1956, Грозны, Чачэна-Інгушская АССР) — беларускі ваенны і палітык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 22 верасня 1956 года ў г. Грозны Чэчэна-Інгушскай АССР.

Скончыў Кіеўскае вышэйшае танкавае інжынернае вучылішча, Ваенна-палітычную акадэмію імя У. І. Леніна, Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (эканаміст-менеджар).

Праходзіў службу ў Паўночна-Каўказскай, Туркестанскай ваенных акругах. Выконваў інтэрнацыянальны абавязак у Рэспубліцы Афганістан у якасці памочніка начальніка палітычнага аддзела злучэння па камсамольскай рабоце. Служыў памочнікам начальніка палітычнага аддзела корпуса па камсамольскай рабоце ў горадзе Ашхабадзе, старшым інструктарам палітычнага ўпраўлення Туркестанскай ваеннай акругі па камсамольскай рабоце ў горадзе Ташкенце. Быў начальнікам аддзела — памочнікам начальніка палітычнага аддзела арміі па камсамольскай рабоце, намеснікам камандзіра палка па палітычнай частцы ў ГДР. З’яўляўся намеснікам камандзіра палка па палітычнай частцы — намеснікам камандзіра дывізіі па выхаваўчай рабоце і кадрах у горадзе Мінску. Займаў пасады намесніка генеральнага дырэктара замежнага прадпрыемства «ІТЭРАБЕЛ», кіраўніка прадстаўніцтва адкрытага акцыянернага таварыства «Прамысловая група „ЛанРусінвест"». З’яўляўся намеснікам старшыні рэспубліканскага грамадскага аб’яднання «Беларускі саюз ветэранаў вайны ў Афганістане», з 2006 года — старшыня.

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання.

Узнагароды
----------

Мае дзве падзякі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі, васемнаццаццю медалямі СССР і Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Парламенцкага Сходу Саюза Беларусі і Расіі.

Зноскі
------

1. ↑  БОРЩЕВ ВЛАДИМИР НИКОЛАЕВИЧ Архівавана 29 жніўня 2019.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Акаловіч.
**Канстанцін Маркавіч Акаловіч** (17 (29) верасня 1872 — 1933) — дэпутат IV Дзяржаўнай Думы ад Мінскай губерні (член Савета фракцыі правых).

Біяграфія
---------

Свяшчэннік. Скончыў Мінскую духоўную семінарыю. Дэпутат епархіяльных і акруговых з’ездаў духавенства Мінскай епархіі. Епархіяльны місіянер, сакратар Віленскага епархіяльнага місіянерскага камітэта. Настаяцель Знаменскай царквы г. Вільня, памагаты гарадскога благачыннага, член упраўлення Мінскага духоўнага вучылішча. Рэдактар мясцовага «Братэрскага лістка», складальнік малітоўнікаў для простага народа, аўтар брашур русафільскага і антыкаталіцкага зместу.

Абраны ў Дзяржаўную думу (1912). У ёй выступаў пераважна па пытаннях, звязаных з каталіцкай экспансіяй у паўднёва-заходніх губернях Расіі, супраць уніятаў, сектантаў і яўрэяў, а таксама за ўмацаванне маральных і рэлігійных асноў рускага грамадства. Член думскай камісіі па пытаннях веравызнання (намеснік старшыні) і камісіі па працоўных пытаннях.

Служыў у царкве Дабравешчання Найсвяцейшай Багародзіцы пры Дэпартаменце агульных спраў МУС да яе зачынення ўладамі летам 1918 года. Пазней служыў у латвійскіх прыходах РПЦ да сваёй смерці ў 1933 годзе.

| ⛭Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі ад Мінскай губерні |
| --- |
| I скліканне | 
* Вішнеўскі
* Гатоўчыц
* князь Друцкі-Любецкі
* Любанскі
* Лядніцкі
* Масоніус
* Разенбаўм
* Скірмунт
* Янчэўскі

 |  |
| II скліканне | 
* Гаўрыльчык
* Грудзінскі
* Івашчанка
* Краскоўскі
* Лашкароў
* Мельнік
* Раменчык
* Шыманскі
* Якубовіч

 |
| III скліканне | 
* Кучынскі
* Лашкароў\*
* Мезянцоў
* Налівайка
* Паўловіч
* Салаўевіч
* Шмід
* Юрашкевіч\*\*
* Юркевіч
* Якубовіч
* Ярмольчык

 |
| IV скліканне | 
* Акаловіч
* Вярбіла
* Кадыгробаў
* Лашкароў
* Малайчук
* Смяян
* Сорнеў
* Фацінскі
* Якубовіч
* Варанцоў-Вельямінаў\*\*\*
* Папа-Афанасопула\*\*\*\*

 |
| \* — абраны на чыё месца?; \*\* — абраны на месца выбылага Шміда; \*\*\* — абраны на месца выбылага Лашкарова; \*\*\*\* — абраны на месца выбылага Кадыгробава  |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Азаран.

**А́льберт Вагарша́кавіч Азаран** (арм.: Ալբերտ Ազարյան; нар. 11 лютага 1929, Каракліс, Армянская ССР) — савецкі гімнаст, трохразовы алімпійскі чэмпіён, чатырохразовы чэмпіён свету, двухразовы чэмпіён Еўропы, адзінаццаціразовы чэмпіён СССР. Заслужаны майстар спорту СССР (1954). Заслужаны трэнер Армянскай ССР (1966). Заслужаны дзеяч фізічнай культуры і спорту Армянскай ССР (1967). Суддзя міжнароднай катэгорыі (1970). Выступаў за «Спартак» (Ерэван).

Біяграфія
---------

Альберту Азарану было 14 гадоў, калі памёр яго бацька, і яму давялося дапамагаць маці. Ён стаў працаваць у кузні. Толькі ва ўзросце сямнаццаці гадоў ён пачаў займацца гімнастыкай.

Азаран быў наймацнейшым гімнастам свайго часу ў практыкаваннях на кольцах. З сярэдзіны пяцідзясятых гадоў «крыж», які выконваў Азаран, завецца «Крыж Азарана».

З 1952 па 1962 гады Азаран адзінаццаць разоў станавіўся чэмпіёнам СССР, у тым ліку восем разоў у практыкаванні на кольцах. У 1954 і 1958 гадах Азаран быў чэмпіёнам свету ў практыкаваннях на кольцах, а ў 1956 і 1960 гадах — чэмпіёнам Алімпійскіх гульняў.

Пасля сканчэння спартыўнай кар'еры Азаран кіраваў школай гімнастыкі ў Ерэване, а таксама займаўся судзействам міжнародных спаборніцтваў. Сын Альберта Азарана, Эдуард Азаран у складзе зборнай СССР быў чэмпіёнам маскоўскай Алімпіяды ў камандных спаборніцтвах.

У 2000 годзе спартыўнымі журналістамі Арменіі Альберт Азаран быў прызнаны лепшым армянскім спартсменам XX стагоддзя. У 2004 і 2008 гадах яму быў давераны права несці сцяг Арменіі на цырымоніі адкрыцця Алімпійскіх гульняў у Афінах і Пекіне. У наш час Альберт Азаран узначальвае Федэрацыю гімнастыкі Арменіі.

Альберт Азаран узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга і ордэнам «Знак Пашаны».

Зноскі
------

1. ↑  Albert Asarjan // filmportal.de — 2005.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>
2. ↑  Catalog of the German National Library Праверана 29 мая 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23833686'></a>
3. ↑  Армянская савецкая энцыклапедыя / пад рэд. Վ. Համբարձումյան, Կ. Խուդավերդյան — 1974.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q164396'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6429958'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2657718'></a>

Спасылкі
--------

* Альберт Азарян на sportinfo.am Архівавана 8 лістапада 2010.
* Альберт Азарян Архівавана 15 ліпеня 2011.
* Видео: Альберт Азарян на кольцах на YouTube
* *Альберт Азарян — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · МАК · Filmportal |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 106132334X · VIAF: 311611224 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мехаў.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Няхамкін.
**Уладзімір Мехаў**, сапр. **Уладзімір Львовіч Няхамкін** (25 сакавіка 1928, Рагачоў, Гомельская вобласць — 7 ліпеня 2017, Мінск) — беларускі журналіст, празаік, сцэнарыст, перакладчык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і рабочага. У 1945—1950 гг. вучыўся на аддзяленні журналістыкі філалагічнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Адначасова працаваў у рэдакцыі газеты «Літаратура і мастацтва», ва ўніверсітэцкай шматтыражцы. Пасля заканчэння ўніверсітэта працаваў у рэдакцыі газеты «Чырвоная змена» літсупрацоўнікам, загадчыкам аддзела. У 1960—1961 гг. быў рэдактарам на Беларускім радыё. Потым зноў у рэдакцыі газеты «Літаратура і мастацтва» — загадчык аддзела, адказны сакратар. У 1975—1988 гг. — старшы рэдактар, каментатар на Беларускім радыё.

Творчасць
---------

У друку з мастацкімі творамі выступаў з 1951 года. Аўтар зборнікаў аповесцей, апавяданняў і нарысаў «Сцяг над рэўкомам» (1958), «Апошняя яўка» (1959), «Помнік герою» (1961), «Станцыя паблізу Тамбова» (1964), «Добры вечар, камбат» (1970), «Слухаецца справа аб замаху» (1972), «Старадаўняя гравюра» (1974), зборніка дыялогаў «Сустрэчы ў радыёстудыі» (1985). Асобныя эсэ і апавяданні ўвайшлі толькі ў зборнікі на рускай мове «Зарево» (1977), «Старинная гравюра» (1982), «…О которых я очень забочусь» (1988).

Аўтар п’ес для юнакоў «Чырвоны губернатар» (пастаўлена ў 1967) і «Палёт» (1970, пастаўлена ў 1969), сцэнарыяў больш як дваццаці дакументальных фільмаў, шэрагу радыёпастановак, у т.л. «Засада ў горадзе Менску» паводле апавядання А. К. Дойла (1970-я).

Пераклаў на беларускую мову кнігу татарскага пісьменніка Ш. Ракіпава «Адкуль ты, Жан?». Пасля паездкі ў Ізраіль (кастрычнік-лістапад 1995 года) напісаў эсэ «Глыток Ізраіля».

Прызнанне
---------

Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі БССР (1986) як адзін са стваральнікаў цыкла гісторыка-рэвалюцыйных дакументальных фільмаў — «Рэвалюцыя дае нам права», «Мост», «Чарвякову… спешна… Ленін», «Гісторыя адной тэлеграмы».

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

Літаратура
----------

* Уладзімір Мехаў // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: js2007397175 · VIAF: 3506154260473024480001 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Модзін.
**Эмануіл Натанавіч Модзін** (21 лістапада 1905, в. Уваравічы  — 1984) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

Біяграфія
---------

У 16 гадоў пачаў працаваць на запалкавай фабрыцы «Хваля рэвалюцыі». Служыў у Чырвонай Арміі, пасля дэмабілізацыі разам з сябрамі паехаў на Любаншчыну, дзе на Мар’інскіх балотах прыступіў да будаўніцтва саўгаса. Кіраўніком яго быў выбраны Э. Н. Модзін.

Калі пачалася Вялікая Айчынная вайна, пайшоў на фронт, быў палітруком роты знішчальнага батальёна. Пасля ранення яго эвакуіравалі ў тыл, працаваў дырэктарам саўгаса ў Омскай вобласці. 3 мая 1953 года ён дырэктар саўгаса «Любанскі». Дзякуючы высокай механізацыі вытворчасці ў гаспадарцы атрымлівалі па 350 цэнтнераў бульбы з гектара, больш 300 ц цукровых буракоў, высокімі былі ўраджаі і іншых культур.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Героі Сацыялістычнай працы
**Канстанцін Мікалаевіч Ільюшчыц** (2 студзеня 1947, г.п. Наваельня, Дзятлаўскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі паэт.

Біяграфія
---------

Закончыў Беларускі тэхналагічны інстытут у 1968 годзе. У гэтым жа годзе прызваны ў Савецкую Армію і з ёй назаўсёды звязаў жыццё. Служыў на Далёкім Усходзе, у ГДР, у Эстоніі, у Літве. Ваеннае званне — падпалкоўнік. Аўтар зборнікаў вершаў: «Армейскія будні», «Таёжны гарнізон». Узнагароджаны ордэнам «Знак Пашаны». Асобныя яго творы перакладзены на грузінскую, рускую і украінскую мовы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ільюшчыц Канстанцін Мікалаевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
**Фларан Бальмон** (фр.: Florent Balmont; нар. 2 лютага 1980, Сент-Фуа-ле-Ліён, Францыя) — французскі футбаліст (цэнтральны паўабаронца) і трэнер. Вядомы па выступах за «Ніцу» і «Ліль». У цяперашні час працуе трэнерам у клубе «Ле-Пюі».

Клубная кар’ера
---------------

Фларан з’яўляецца выхаванцам футбольнай школы «Ліёна». 26 кастрычніка 2002 года, калі галоўным трэнерам «Ліёна» быў Поль Ле Гуэн, дэбютаваў у матчы Лігі 1 супраць каманды «Аяча» ў гасцях, дзе яго клуб атрымаў перамогу з лікам 1:0. Усяго за першыя два сезоны ў клубе Фларан згуляў 11 матчаў. У 2003 годзе быў арандаваны «Тулузай», дзе адыграў 34 матчы, ніводнага разу не забіўшы.

Улетку 2004 года правы на іграка выкупіла «Ніца». Свой дэбютны матч за клуб з поўдня краіны Бальмон правёў 27 жніўня ў гульні супраць клуба «Бастыя», якая скончылася з лікам 1:1. Усяго на працягу чатырох сезонаў ігрок стала з’яўляўся ў асноўным складзе, згуляўшы за клуб 139 матчаў і забіўшы 4 мячы. У 2008 годзе перайшоў у склад «Ліля», стаўшы разам з клубам у сезоне 2010/11 чэмпіёнам Францыі.

У ліпені 2016 года, пасля васьмі гадоў у «Лілі», перайшоў у «Дыжон», які толькі выйшаў у Лігу 1. Адгуляўшы за гэты клуб чатыры гады, летам 2020 года завяршыў кар’еру.

Трэнерская кар’ера
------------------

У сезоне 2020/21 працаваў у клубе «Ліманэ», з чэрвеня 2021 года трэніраваў юнацкую каманду «Ліёна». У чэрвені 2022 года стаў памочнікам галоўнага трэнера клуба «Ле-Пюі».

Дасягненні
----------

**«Ліён»**:

* Чэмпіён Францыі: 2003
* Уладальнік Суперкубка Францыі: 2004

**«Ліль»**:

* Чэмпіён Францыі: 2011
* Уладальнік Кубка Францыі: 2011

Зноскі
------

1. ↑  Florent Balmont // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  FLORENT BALMONT // Argentine Soccer Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19368470'></a>

Спасылкі
--------

* Статыстыка на сайце *LFP.fr*  (фр.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | AS.com · BDFA · ESPNFC.com · FBref.com · FootballDatabase.eu · Kooora · L’Équipe · LFP · Soccerway · playmarkerstats.com (ігрок) · playmarkerstats.com (трэнер) · Transfermarkt (ігрок) · Transfermarkt (трэнер) · worldfootball.net (ігрок) |
Морула, стадыя васьмі клетак
**1** — морула, **2** — бластула
**Эмбрыялогія** (ад старажытнагрэчаскага ἔμβρυον, зародак, «эмбрыён»; і-λογία,- логія) — навука, якая вывучае развіццё зародка. Зародкам завецца кожны арганізм на ранніх стадыях развіцця да нараджэння, або, у выпадку раслін, да моманту прарастання. 

Эмбрыялогія вывучае наступныя працэсы развіцця жывых арганізмаў: гаметагенез, апладненне і ўтварэнне зіготы, драбненне зіготы, працэсы дыферэнцыявання тканак, працэсы закладкі і развіцця органаў (органагенез), морфагенез, рэгенерацыю. З эмбрыялогіяй цесна звязана гісторыя эмбрыялогіі. Цікавасць да пытанняў эмбрыялогіі адзначаецца ў старажытнаіндыйскай і старажытнагрэчаскай філасофіі.

Літаратура
----------

* Massimo De Felici, Gregorio Siracus, The rise of embryology in Italy: from the Renaissance to the early 20th Century, Int. J. Dev. Biol. 44: 515-521, 2000.
* Alex Lopata (2009). "History of the Egg in Embryology". Journal of Mammalian Ova Research 26: 2–9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эмбрыялогія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4014562-1 · Microsoft: 27971861, 2909567034 · NDL: 00562996 · NKC: ph119917 |
**Крыжовая вуліца** (руск.: Крестовая улица) — вуліца ў цэнтральнай частцы Полацка. Злучае ўсходні бок плошчы Свабоды з Ніжне-Пакроўскай вуліцай ля Богаяўленскага сабора.

Гісторыя
--------

 Крыжовая вуліца ад Ніжне-Пакроўскай вуліцы
Раней праходзіла ад Богаяўленскага сабора на поўдні да Палаты на поўначы. У паўночнай частцы вуліцы размяшчаліся пабудовы драўлянага касцёла св. Крыжа. Вуліца перакрывалася забудовай на месцы сучаснага праспекта Францыска Скарыны. Зараз ад вуліцы застаўся толькі стометровы адрэзак паміж плошчай Свабоды і Ніжне-Пакроўскай вуліцай.

У 2005 годзе праводзіліся выратавальныя раскопкі на месцы ўзвядзення офіснага будынка па вул. Камуністычнай, 4А, які размяшчаецца ўздоўж былой Крыжовай вуліцы. Культурны пласт меў магутнасць каля 4—5 м. Былі знойдзены сляды існавання ювелірнай майстэрні XVII ст. Ніжні культурны пласт утрымліваў рэчы ХІ—ХІІ стст. 

Пасля Другой сусветнай вайны была завулкам без назвы.

У 1967 годзе ў пачатку вуліцы Камуністычнай быў пабудаваны першы ў горадзе панэльны дом № 4. Але паставілі яго так, што канчаткова перакрылі вуліцу Крыжовую.

У 1993 годзе гарадскі савет сваім рашэннем № 16-18 ад 11.02.1993 г. вярнуў вуліцы Крыжовай старую назву.

Зноскі
------

1. ↑  *Д. У. Дук.* Полацк і палачане (IX – XVIII стст.) (бел.). — ПДУ. — Наваполацк, 2010. — 180 с. — ISBN 978-985-531-122-6.
2. ↑  *Баўтовіч, Міхась*. Вулкі і камяніцы (бел. (тар.)).
3. ↑  *Дэйніс Іван Пятровіч.* Полацкая даўніна (бел. (тар.)). — Медисонт. — Мінск, 2007. — 330 с. — ISBN 978-985-6530-74-9.
**Фламандскія бегінажы** (фр.: béguinage) — пасяленні-суполкі бягінак у Бельгіі і Нідэрландах, аб'екты са спісу Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. 

У Сярэднявеччы на паўночным захадзе Еўропы з'явіліся так званыя «бягінкі» — жанчыны, якія прысвяцілі сябе Богу, але не пайшлі ў манастыр, а аддалі перавагу жыццю ў замкнёнай суполцы ў горадзе. У выніку ў гарадах стварыліся «бегінажы» — цэлыя архітэктурныя комплексы, абнесеныя сцяной. Яны складаліся з дамоў і цэркваў, садоў і плошчаў, са сваёй планіроўкай і асобым рытмам жыцця.

Спачатку бягінкамі былі ўдовы крыжаносцаў, якіх апекавалі мясцовыя ўплывовыя асобы. Жанчыны займаліся грамадскай дзейнасцю — даглядалі сірот, хворых і людзей сталага веку, займаліся рукадзеллем.

Цяпер бягінак практычна не засталося, таму ў бегінажах жывуць студэнты, мастакі, людзі сталага веку. З 80 бегінажаў, якія былі калісьці, засталося каля 30, большасць з іх знаходзіцца ў Бельгіі. Некаторыя бегінажы захавалі сваю манастырскую функцыю, іншыя былі перароблены ў музейныя комплексы. Старэйшы бегінаж ва Фландрыі знаходзіцца ў горадзе Лір. Ён быў заснаваны ў XIII ст. падтрымліваўся герцагіняй Брабанцкай і дасягнуў вялікіх памераў — на плошчы ў 2 га размешчаны 62 дома з гародамі, у цэнтры царква Св. Маргарыты XVIII ст.

Бегінажы засталіся таксама ў Антверпене, Бруге, Тонгерэне і Лёвене.

Бегінаж у Антверпене

Бегінаж у Бруге

Літаратура
----------

* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.
**Крыж Эйнштэйна** ці *Q2237+030* ці *QSO 2237+0305* — гравітацыйна лінзаваная выява квазара, які змяшчаецца па восі зроку за галактыкай ZW 2237+030. Гэта пачацвяроная выява стварае амаль дасканалы крыж з галактыкай-лінзай у цэнтры, таму яго назвалі *Крыж Эйнштэйна*, у гонар стваральніка Агульнай тэорыі адноснасці, якая дазволіла прадказаць і патлумачыць з’яву гравітацыйных лінз.

Гэты квазар змяшчаецца прыкладна ў 8 мільярдах светлавых гадоў ад Зямлі, а лінзавальная галактыка — у 400 мільёнах светлавых гадоў, гэта значыць у 20 разоў бліжэй.

Крыж Эйнштэйна можа быць знойдзены ў сузор’і Пегаса па каардынатам 22h40m30s +3d21m30s. Аднак для візуальнага назірання патрэбны тэлескоп з дыяметрам аб’ектыва не менш за паўметра.

Спасылкі
--------

* Астронет. Гравитационная линза «Крест Эйнштейна»
* Астронет. Крест Эйнштейна
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Масбатэ (значэнні).
**Масбатэ** (англ.: Masbate) — востраў у цэнтральнай частцы Філіпінскага архіпелага.

Плошча вострава 3269 км². З поўдня абмываецца морам Вісаян, з захаду — морам Сібуян, з усходу — морам Самар. Найбольшая вышыня — 697 м. З поўдня ў востраў ўдаецца глыбокі заліў.

Асноўнай галіной эканомікі з’яўляецца сельская гаспадарка — вырошчваюць кукурузу, рыс, тытунь, цукровы трыснёг, какосавую пальму; рыбалоўства. Радовішчы металаў (золата, марганцу, медзі), вугалю. Расліннасць — трапічныя лясы, лугі.

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Масбатэ // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 167. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis |
Гравюра (перыяду барока) Крыжа Завішы
**Крыж Завішы** або **Крыж Завіша з Фалькенштэйна** - адна з трох галоўных рэліквій Чэхіі.

Апісанне
--------

Залаты двухбаковы крыж вышынёй 70 см з філігранню, выраблены ў Візантыі напачатку XIII стагоддзя. Убудаваны медальён з золата з перагародчатай эмаллю (Візантыя, XI ст.).

Адносіцца да дзесяці найрэдкім і найбольш каштоўных рэліквій у свеце і цяпер уключаны ў спіс нацыянальных помнікаў культуры. Да канца 1949 года рэліквія з'яўлялася ўласнасцю цыстэрцыянскага кляштара ў Вышабродзе (зараз раён Чэскі-Крумлаў Паўднёвачэшскага края Чэшскай Рэспублікі).

Гісторыя
--------

У 1270 годзе быў вывезены з Венгрыі каралевай Ганнай Венгерскай, якая бегла да двара караля Чэхіі (Багеміі) Пржэмысла Отакара II і сваёй дачкі Кунгуты (Кунігунды) Расціслаўны і забрала з сабой частка каралеўскай скарбніцы, у тым ліку карону Святога Іштвана і дадзены крыж.

Пасля смерці Кунгуты ўладальнікам крыжа стаў яе другі муж, рыцар, неафіцыйны чэшскі віцэ-кароль Завіша з Фалькенштэйна, які нібы дараваў крыж вышабродскаму цыстэрцыянскаму кляштару.

На працягу стагоддзяў крыж з’яўляўся асноўным багаццем кляштара ў Вышабродзе. Гэты цудоўны аб’ект авеяны шматлікімі гістарычнымі таямніцамі і гіпотэзамі. У 1938 годзе быў перададзены ў сховішча каранацыйных рэгалій сабора Святога Віта на Пражскім Градзе.

У наш час Крыж Завішы — трэці з самых каштоўных помнікаў сярэднявечнага ювелірнага мастацтва ў Чэхіі (пасля каранацыйных рэгалій і рэлікварыя з мошчамі святога Маўра).

Гл. таксама
-----------

* Карона Святога Вацлава
* Рэлікварый Святога Маўра
* Хрысціянскія рэліквіі

Літаратура
----------

* Karel Chytil, Antonín Friedl, Nikolaj Pavlovič Kondakov: *Kříž zvaný Závišův v pokladu kláštera ve Vyšším Brodu.* Praha 1930

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Крыж Завішы на Вікісховішчы |

* Kříž Záviše z Falkenštejna Архівавана 24 мая 2008.
* Kříž krásného Záviše Архівавана 12 ліпеня 2012.
* Závišův kříž z vyšebrodského pokladu
**Канстанцін Ласкарыс** (грэч. Κωνσταντίνος Λάσκαρης, 1434—1501) — візантыйскі навуковец і граматык, адзін з ініцыятараў адраджэння выкладання грэчаскай мовы ў Італіі.

Нарадзіўся ў Канстанцінопалі ў знатным віфінскім родзе Ласкарысаў, да якога належалі некалькі імператараў. Пасля падзенні Канстанцінопаля ў 1453 годзе ён знайшоў прытулак на востраве Родас, а затым у Італіі, дзе быў прызначаны на пасаду настаўніка дачкі Франчэска Сфорцы, герцага міланскага. Тут у 1476 годзе была апублікавана яго знакамітая «Грэчаская граматыка» (Grammatica Graeca, sive compendium octo orationis partium); гэта была першая друкаваная грэчаская кніга.

Пасля ад'езду з Мілана ў 1465 годзе Ласкарыс выкладаў у Неапалі, куды ён быў запрошаны Фердынандам I для чытання курсу лекцый пра Грэцыю. У наступным годзе ён абгрунтаваўся ў Месіне на в. Сіцылія па запрашэнні мясцовых жыхароў. Па рэкамендацыі кардынала Вісарыёна Нікейскага ён быў прызначаны вучыць грэчаскай мове манахаў-базыльян і працягваў выкладаць на Сіцыліі да самай смерці. Сярод яго шматлікіх вучняў былі П’етра Бемба, Франчэска Джыянелі, Нікола Вала. Ласкарыс завяшчаў сваю бібліятэку каштоўных рукапісаў у Сенат Месіны; пасля гэта калекцыя была перавезена ў Іспанію і ў наш час знаходзіцца ў Нацыянальнай бібліятэцы Іспаніі ў Мадрыдзе.

Граматыка, якая часта перавыдавалася, з'яўляецца выключна значнай працай Ласкарыса. Яго імя было пазней вядома чытачам рамана Абеля-Франсуа Вільмена «Ласкарыс, або грэкі XV стагоддзі» (1825).

Зноскі
------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>

Літаратура
----------

* Constantine Lascaris у Каталіцкай энцыклапедыі
* Vassileiou, Fotis & Saribalidou, Barbara, Short Biographical Lexicon of Byzantine Academics Immigrants in Western Europe, 2007.
* J.M. Fernandez Pomar, La coleccion de Uceda y los manuscritos griegos de Constantino Lascaris, Emerita xxxiv (1966) 211—288.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10870747 · BIBSYS: 95002737 · BNE: XX1338349 · BNF: 13517866g · GND: 119546035 · ICCU: SBLV121341 · ISNI: 0000 0001 2123 8649 · LCCN: n79065300 · NLA: 35219172 · NLG: 141007 · NTA: 106443062 · NUKAT: n2007136421 · PTBNP: 165593 · LIBRIS: 352379 · SUDOC: 066912547 · VIAF: 22298682 |

 |
**Крыжадзюб-сасновік** (*Loxia pytyopsittacus*) — птушка роду Крыжадзюбы (*Loxia*) сямейства Уюрковыя (*Fringillidae*).

Апісанне
--------

Даўжыня цела 17—19 см, размах крылаў 31—33 см. Выразны палавы дымарфізм. Самец чырвоны, самка птушкі і маладыя аліўкава-зялёныя. Падобны да крыжадзюба-яловіка і да белакрылага крыжадзюба, але сілуэт больш масіўны. Дзюба больш магутная — вышыня каля асновы прыкладна роўная даўжыні.

Пашырэнне
---------

Арэал: Прыбалтыйскія краіны, Данія, Скандынавія і паўночны ўсход Еўропы. За Уралам невялікая папуляцыя ёсць у басейне ракі Іртыш. Выпадкова сустракаецца ў Вялікабрытаніі, Бельгіі і Галандыі. Залятае да Ісландыі, Францыі, Германіі, Чэхіі, Славакіі, Аўстрыі, Італіі, Югаславіі, Украіны, Мадэйры. На тэрыторыі Беларусі вельмі рэдкі, магчыма, часам гняздуючы від у паўночнай частцы краіны.

Насяляе розныя тыпы лясоў, пераважна сухія сасновыя бары і рэдкія спелыя часам мяшаныя лясы з елкамі і лістоўніцамі (напрыклад, у Нарвегіі). У Лапландыі таксама жыве на забалочанай мясцовасці.

Месцы зімовак у межах гнездавога арэала, пад час інвазіі залятае на захад і поўдзень Еўропы.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гняздо робіць у верхніх частках крон высокіх хваёвых дрэў (звычайна на ўскрайках лясоў і палян, каля дарог і прасек з лініямі электраперадач, рэдка ў глыбіні густога лесу) пад прыкрыццем галін каля ствала елак або ў развілцы густых галін сасны. Яно ўяўляе няшчыльны слой галінак і кары хваёвых дрэў, сухога лісця, моху і лішайнікаў; у высцілцы — кавалачкі моху, лішайнікаў і карэньчыкі, кара бярозы, сухая трава, раслінныя валокны і пух, шэрсць, часам пер'е. У гнёздах каля чалавечага жылля могуць быць вяроўкі, папера і інш.

Яйка
Яйкі (3—4, часам 2—5), крыху падоўжаныя з тупым вузейшым канцом, жоўта-белыя, светла-блакітна-зялёныя або белаватыя. Плямкі і рыскі дробныя з рознымі адценнямі чырвонага (ад ружовага да цёмна-вішнёвага) і пурпурова-карычневага, згушчаныя на шырэйшым канцы.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | Avibase · eBird · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
**Атручванне свінцом** (сатурнізм, ад лац.: Saturnus (ад назвы планеты) — свінец) — найбольш распаўсюджаны від атручванняў цяжкімі металамі. Звычайна захворванне назіраецца ў дзяцей ад года да пяці гадоў. Свінец, як правіла, трапляе ў арганізм чалавека пры ўдыханні свінцоваўтрымальнага пылу, курава і пароў, што выклікае псіхатропнае, нейратаксічнае і гемататаксічнае дзеянне. Трапляючы ў арганізм, арганічныя злучэнні металу ператвараюцца ў неагранічныя, аказваючы такім чынам сімптомы хранічнай інтаксікацыі. Характарызуецца атручванне пашкоджаннем усіх аддзелаў галаўнога мозгу.

Зноскі
------



1. 1 2  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 28 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>
2. ↑  *Бесараб С.В.* И продолжается «вечеринка со свинцом (Pb)»… // Хабр — habr.com, 19 сентября 2021, 17:31