**4-я памежная рота «Докшыцы»** (польск.: Kompania graniczna KOP «Dokszyce») — памежнае падраздзяленне Корпуса аховы памежжа на польска-савецкай мяжы.

Гісторыя
--------

Станам на восень 1920 года, падчас польска-савецкай вайны, усходняй мяжой польскай дзяржавы была лінія фронту. Толькі 6 лістапада 1920 года створаны Памежны кардон Міністэрства ваенных спраў (польск.: Kordon Graniczny Ministerstwa Spraw Wojskowych). У сярэдзіне студзеня 1921 года была зменена форма аховы меж і пачалася арганізацыя Памежнага кардона Вярхоўнага галоўнакамандавання Войска Польскага. Яго павінны былі скамплектаваць з палявой жандармерыі і вайсковых часцей. Летам 1921 года прынята рашэнне даручыць ахову ўсходняй мяжы мытным батальёнам. Камандна-штабныя падраздзяленні 31-га мытнага батальёна былі размешчаны ў Докшыцах. У 2-й палове 1922 года праведзена чарговая рэарганізацыя органаў аховы ўсходняй мяжы. 1 верасня 1922 года мытныя батальёны перайменаваны ў пагранічныя батальёны. У зоне адказнасці будучай памежнай роты КАП «Докшыцы» пагранічную службу выконвалі падраздзяленні 31-га батальёна пагранічнай службы. У 1922 годзе Памежная варта ліквідавана, а 1 ліпеня 1923 года Дзяржаўнай паліцыі даручана ажыццяўляць памежную службу на ўсходняй мяжы. У жніўні 1924 года прынята пастанова пра стварэнне Корпуса аховы памежжа.

31-ы пагранічны батальён, у склад якога ўваходзілі фармаванні, на аснове якіх створана 4-я рота.

Структура
---------

На падставе загаду начальніка Генеральнага штаба Л. дз.[*няпэўнае слова*] 12044 / O.de B./24 ад 27 верасня 1924 года на першым этапе арганізацыі Корпуса аховы мяжы быў сфарміраваны пагранічны батальён, у тым ліку 6 памежных рот КАП. У лістападзе 1936 года рота складалася з 2 афіцэраў, 9 унтэр-афіцэраў, 5 звыштэрміновых і 99 салдат тэрміновай службы.

У 1939 годзе 4-я памежная рота КАП «Докшыцы» падпарадкоўвалася камандзіру батальёна КАП «Будслаў».

|  |
| --- |
| **Структура 4-й памежнай роты «Докшыцы»** |
| Гады | 1928-1934 гады | 1934-1939 гады |
| Стражніцы | Стражніца «Парэчча» | Стражніца «Парэчча» |
| Стражніца «Антопаль» | Стражніца «Антопаль» |
| Стражніца «Пагулянка» | Стражніца «Пагулянка» |
| Стражніца «Камайск» | Стражніца «Камайск» |
| Стражніца «Рашкаўка» | - |
| Іншыя |  | Рэзервы |

Памежная служба
---------------

Памежны батальён быў асноўнай тактычнай адзінкай Корпуса аховы памежжа, прызначанай для выканання ахоўнай службы. Батальённая секцыя была падзелена на ротныя секцыі, а яны, у сваю чаргу, на секцыі вартавых веж, якія былі «асноўнымі падраздзяленнямі, якія выконвалі службу бяспекі», у складзе паўўзвода. Служба бяспекі ажыццяўлялася па зменнай сістэме, якая заключалася ў сталым патруляванні пагранічнай і тылавой зон, стварэнні сігналізацыі, назіральных і кантрольных пастоў, патруляванні і арганізацыі засад у месцах, прызнаных небяспечнымі, кантролі над дакументамі і затрыманні падазраваных, а таксама падтрыманні цеснай сувязі паміж адзінкамі і адміністрацыйнымі органамі. Горад, дзе размяшчалася памежная рота, меў статус гарнізона Корпуса аховы памежжа.

У 1934 годзе 4-я памежная рота «Докшыцы» ахоўвала 26-кіламетровы ўчастак дзяржаўнай мяжы шырынёй 70 метраў. З савецкага боку мяжу абаранялі заставы «Тураўшчына» і «Вольберавічы».

Суседнія памежныя рота: 1-я памежная рота КАП "Krzyżówka" ⇔ 2-я памежная рота КАП «Гняздзілава».

Другая сусветная вайна
----------------------

Гарнізон стражніцы 4-й роты «Докшыцы» ў асноўным не вёў баёў на мяжы, абмяжоўваўся кароткімі перастрэлкамі з адступленнем углыб тэрыторыі Віленскага ваяводства. Выключэннем была стражніца «Парэчча». Падчас бою за вартавую вежу загінулі два салдаты 13-й дывізіі памежных войск. Вартавую вежу захапілі а 6:10. На стражніцу «Камайск» атакаваў 157-ы кавалерыйскі полк РСЧА. Паводле савецкіх крыніц, польскія салдаты хаваліся ў лесе толькі ў бялізне з вінтоўкамі. Страт польскі бок не меў. Невялікая частка батальёна адправілася ў Літву і была там інтэрніравана.

Літаратура
----------

* Stanisław Falkiewicz: Korpus Ochrony Pogranicza. W pierwszą rocznicę objęcia służby na wschodniej granicy Rzeczypospolitej 1924—1925. 1925. [dostęp 2016-01-30].
* Henryk Dominiczak: *Granica wschodnia Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919—1939*. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992. ISBN 83-01-10202-0.
* Lech Grochowski (red.): *Korpus Ochrony Pogranicza w 70 rocznicę powstania. Materiały z konferencji popularnonaukowej*. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1994.
* Bogusław Polak: *Polskie formacje graniczne. Dokumenty organizacyjne. Wybór źródeł*. T. 1. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999. ISBN 83-87424-84-6.
* Jerzy Prochwicz, Zbigniew Kępa. *ABC formacji granicznych II Rzeczypospolitej*. «Problemy Ochrony Granic». 24, 2003. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej. ISSN 1505—1757.
* Marek Jabłonowski, Włodzimierz Jankowski, Bogusław Polak, Jerzy Prochwicz: *O niepodległą i granice. Korpus Ochrony Pogranicza 1924—1939. Wybór dokumentów*. Warszawa-Pułkusk: Wyższa Szkoła Humanistyczna w Pułtusku. Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, 2001. ISBN 83-88067-48-8.
* Jerzy Prochwicz: *Formacje Korpusu Ochrony Pogranicza w 1939 roku*. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003. ISBN 83-88973-58-4.
* Rajmund Szubański. *Bataliony, kompanie, strażnice KOP*. «Wojskowy Przegląd Historyczny». 3 (145), 1993. Warszawa: Wydawnictwo «Czasopisma Wojskowe». ISSN 0043-7182.
* Rajmund Szubański. *Bataliony, kompanie, strażnice KOP-u*. «Przegląd Historyczno-Wojskowy». 3 (184), 2000. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona. ISSN 1640-6281.
* Wykaz zmian stanu oficerów batalionu granicznego KOP «Budsław» w latach 1927—1934 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
* Szkice dyslokacyjne Korpusu Ochrony Pogranicza i podległych jednostek w latach 1927—1939 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
* Komunikaty dyslokacyjne Korpusu Ochrony Pogranicza z lat 1927 (z uzupełnieniami i poprawkami), 1928, 1932, 1934 (z uzupełnieniami i poprawkami) i 1938 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.

| ⛭Дзейнасць Корпуса аховы памежжа на тэрыторыі Беларусі |
| --- |
| **Брыгады** | Вілейка ·  Вільна ·  Гродна ·  Навагрудак ·  Палессе |
| **Палкі** | Валожын ·  Вілейка ·  Вільна ·  Глыбокае ·  Сноў |
| **Батальёны** | Беразвечча ·  Будслаў ·  Валожын ·  Вілейка ·  Давыд-Гарадок ·  Івянец ·  Клецк ·  Краснае ·  Лужкі ·  Людвікова ·  Падсвілле ·  Сінкевічы ·  Слабодка ·  Слабодка II ·  Сноў ·  Стоўбцы |
| **Кавалерыя***(эскадроны)* | Будслаў ·  Ганцавічы ·  Друя ·  Івянец ·  Лужкі ·  Клецк ·  Краснае ·  Падсвілле ·  Стоўбцы |
| **Артылерыя** | Клецк |
| **Сапёры** | Вілейка ·  Гродна ·  Столін ·  Стоўбцы |
| Выведка | Валожын ·  Вілейка ·  Глыбокае ·  Лахва ·  Слабодка ·  Стоўбцы |
| Роты | Альгомель ·  Альковічы ·  Бакшты ·  Брыцкія ·  Вайткевічы ·  Глыбокае ·  Гняздзілава ·  Даўгінава ·  Дзіўнікі ·  Докшыцы ·  Друя ·  Дубрава ·  Жаброўшчына ·  Коласава ·  Колькі ·  Крыжоўка ·  Ленін ·  Любянец ·  Лявонпаль ·  Марцінкавічы ·  Мікалаеўшчына ·  Мяжаны ·  Празарокі ·  Пярэвалакі ·  Пясчанікі ·  Ракаў ·  Раховічы ·  Рубяжэвічы ·  Сейлавічы ·  Смолічы ·  Стасеўшчына ·  Хомінка ·  Хутары Мярлінскія |