recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Уладзімір Васільевіч Грабавецкі** (укр.: Володимир Васильович Грабовецький; 24 ліпеня 1928 — 4 снежня 2015) — украінскі гісторык, доктар гістарычных навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 24.07.1928 г. у вёсцы Печанежын Каламыйскага раёна Івана-Франкоўскай вобласці ў сям’і селяніна-ткача, удзельніка нацыянальна-вызваленчых змаганняў 1918—1920 гг.

Пачатковую адукацыю атрымаў у роднай вёсцы, вучыўся ў Каламыйскай украінскай гімназіі (1939), Малой духоўнай семінарыі ў Львове (1942—1944), Вінніцкай сярэдняй школе рабочай моладзі (1946—1947), скончыў ф-т гісторыі Львоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Івана Франко (1952), пасля заканчэння якога выкладаў у Вінніках.

Лепшыя гады жыцця — юнацтва (1942—1956) акадэмік Уладзімір Грабавецкі правёў у Вінніках. Тут жыў і вучыўся, а затым працаваў настаўнікам, завучам, дырэктарам Віннікаўскай сярэдняй школы рабочай моладзі знакаміты вучоны, вывучаў гісторыю Віннікаў, удзельнічаў у мясцовых Шаўчэнкаўскіх вечарах.

З 1953 г. працаваў старшым навуковым супрацоўнікам аддзела гісторыі Украіны Інстытута грамадскіх навук АН УССР у Львове.

У 1958 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю (тэма: «Сялянскі рух на Прыкарпацці ў другой палове XVII ст.»), у 1968 г. — доктарскую (тэма: «Антыфеадальная барацьба Закарпацкага апрышкаўства в. 16-19 стст.»).

22 гады (1953—1975) працаваў у Львове. З 1975 г. працуе ў Прыкарпацкім нацыянальным універсітэце імя Васіля Стэфаніка, а з 1990 г. на працягу сямнаццаці гадоў узначальваў кафедру гісторыі Украіны.

памёр 4 снежня 2015 г. у г. Івана-Франкоўску.

Узнагароды
----------

Ордэн «За заслугі» I ступені (12 мая 2015 г.) — За значны асабісты ўклад у развіццё нацыянальнай адукацыі, падрыхтоўку высокакваліфікаваных спецыялістаў, шматгадовую плённую навукова-педагагічную дзейнасць і ў сувязі з 75-годдзем з дня нараджэння заснаванне дзяржаўнай вышэйшай навучальнай установы «Прыкарпацкі нацыянальны ўніверсітэт імя Васіля Стэфаніка».

Ордэн «За заслугі» II ступені (19 жніўня 2008) — За значны асабісты ўклад у сацыяльна-эканамічнае, культурнае развіццё Украінскай дзяржавы, значныя працоўныя дасягненні і з нагоды 17-й гадавіны незалежнасці Украіны.

Ордэн «За заслугі» III ступені (16.09.1998) — За значныя дасягненні ў працы, высокае прафесійнае майстэрства.

Заслужений діяч науки і техніки України (15 березня 1995) — *За значний особистий внесок у розвиток національної освіти, впровадження сучасних форм навчання і виховання молоді*.

Ордэн «Знак Пашаны» 1989

Медаль за доблесную працу 1970

Медаль «Ветэран працы». 1985

«Выдатнік адукацыі Украіны» (двойчы, 1997, 2000).

Уладзімір Грабавецкі ўзнагароджаны медалямі, у тым ліку медалём Макаранкі (1988), сярэбраным медалём з нагоды святкавання тысячагоддзя хрысціянства ва Украіне (1988) і залатым медалём з нагоды 2000-годдзя Нараджэння Хрыстова (2000). .

Зноскі
------

1. 1 2 3 4
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
**Манархізм** — грамадска-палітычны рух, мэтай якога з’яўляецца ўсталяванне, захаванне або рэстаўрацыя манархіі. Манархічныя арганізацыі існуюць у многіх дзяржавах свету. Найбуйнейшым аб’яднаннем манархістаў у свеце з’яўляецца Міжнародная манархічная канферэнцыя. Станам на 11 студзеня 2010 года ММК аб’ядноўвала 67 манархічных арганізацый і СМІ з 31 краіны свету.

Зноскі
------

1. ↑  Monarchist Conference — SUPPORT MONARCHISTS ! **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 19 чэрвеня 2018. Праверана 19 лютага 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Новы |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4170424-1 · NKC: ph135351 |
**Неатро́піка** — біягеаграфічны рэгіён, які ахоплівае ўсю Паўднёвую Амерыку, часткі Цэнтральнай Амерыкі, астравы Карыбскага мора і паўднёвую частку Флорыды. Да таго, як Паўднёвая і Паўночная Амерыка былі злучаны Панамскім пярысмыкам, на абодвух кантынентах існавалі розныя заалагічныя і батанічныя светы. Негледзячы на некаторае узаемапранікненне біялагічнымі відамі, адрозненні кантынентаў захаваліся і да нашага часу. У Неатропіцы, як і ў Антарктыдзе і Аўстраліі, пераважаюць віды, успадкаваныя ад старажытнага кантынента Гандвана.

| ⛭Біягеаграфічныя рэгіёны |
| --- |
| Акіянія ·  Антарктыка ·  Аўстралазія ·  Афратропіка ·  Індамалайская зона ·  Галарктыка (Неарктыка ·  Палеарктыка) ·  Неатропіка |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4102448-5 · Microsoft: 2776104178 · VIAF: 244110950 |
**Мінатор-Сэрвіс** — беларускае прадпрыемства, размешчанае ў г. Мінск. Займаецца распрацоўкай, вытворчасцю, мадэрнізацыяй, рамонтам і абслугоўваннем баявых гусенічных машын, а таксама пастаўкай запасных частак для апошніх. Адно з вядучых прадпрыемстваў ваенна-прамысловага комплексу краіны.

Сярод найбольш вядомай прадукцыі — гусенічныя машыны 2Т Сталкер і ТГМ 3Т, а таксама бронеўтамабіль «Віцім».

З-за ўварвання Расіі ва Украіну, прадпрыемства знаходзіцца пад міжнароднымі санкцыямі Еўрасаюза і шэрагу іншых краін.

Зноскі
------

1. ↑  {{{загаловак}}}. — 2003. Архівавана з першакрыніцы 15 лютага 2006.
2. ↑  Производственно-торговое частное унитарное предприятие "Минотор-сервис" | Война и санкции (руск.). *sanctions.nazk.gov.ua*. Праверана 8 студзеня 2023.
**201-я мотастралковая дывізія** — вайсковае фарміраванне СССР і Расіі. Удзельнічала ў Вялікай Айчыннай, Афганскай і Таджыкскай войнах.

Гісторыя
--------

Дывізія ўтворана 1 чэрвеня 1943 года ў Тасноўскім раёне Ленінградскай вобласці на базе брыгад унутранай аховы Ленінграда, памежнай брыгады і асобных падраздзяленняў брыгады марской пяхоты.

Баявое хрышчэнне прыняла ў 1944 годзе, калі ў складзе Ленінградскага фронту воінскія часці дывізіі вызвалілі больш за 55 населеных пунктаў і авалодалі горадам Гатчына. У красавік—ліпені ўдзельнічала ў Нарвскай наступальнай аперацыі, вяла баі на Нарвскім плацдарме і вызваляла г. Нарву. З верасня па кастрычнік вяла зацятыя баі ў Эстоніі і Латвіі, прымала ўдзел у вызваленні Рыгі. Да канца вайны змагалася супраць Курляндскай групоўкі.

З мая па ліпень 1945 года дыслакавалася пад горадам Тукумс (Латвійская ССР). Потым, да снежаня 1979 года, дыслакавалася на тэрыторыі Таджыкскай ССР, займалася планавай баявой падрыхтоўкай. Потым была перадыслакавана ў Тэрмез (Узбекская ССР), дзе ўвайшла ў склад 40-й арміі.

У лютым 1980 года ў складзе абмежаванага кантынгенту савецкіх войск ўведзена на тэрыторыю Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан. Воінскія часці дывізіі ўдзельнічалі ў рэйдах і баявых аперацыях у правінцыях Кундуз, Тахар, Балх, Баглан, Саманган, неслі службу на блокпастах і вартавых заставах. У лютым 1989 года была выведзена ў Таджыкскую ССР.

З 1992 па 1996 год ва ўмовах грамадзянскай вайны ў Таджыкістане выконвала задачы па забеспячэнні грамадскага парадку, ахове найважнейшых ваенных і дзяржаўных аб’ектаў, папярэджанні і спыненні пераходаў дзяржаўнай мяжы.

Указам Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі № 1055 ад 5 верасня 2005 года перайменавана ў 201-ю Гатчынскую двойчы Чырванасцяжную ваенную базу.

Узнагароды
----------

* Загадам Вярхоўнага Галоўнакамандуючага № 012 ад 27 студзеня 1944 года прысвоена ганаровае найменне «Гатчынская».
* Загадам Вярхоўнага Галоўнакамандуючага № 0143 ад 29 мая 1944 года ўзнагароджана ордэнам Чырвонага Сцяга.
* У маі 1985 года Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР узнагароджана другім ордэнам Чырвонага Сцяга.

Спасылкі
--------

* 201-я Гатчинская ордена Жукова дважды Краснознаменная военная база
**Брэсцкая пагранічная група** — тэрытарыяльны орган пагранічнай службы Рэспублікі Беларусь.

Гісторыя
--------

Пасля далучэння Заходняй Беларусі да БССР у раён г. Брэст перадыслакаваўся 17-ы Чырванасцяжны Цімкавіцкі пагранічны атрад (раней размяшчаўся ў в. Цімкавічы, Капыльскі раён). Падраздзяленне ўзяло пад ахову ўчастак мяжы ў 182 км. У чэрвені 1941 года пагранатрад удзельнічаў у першых баях Вялікай Айчыннай вайны. Увосень вайсковае фарміраванне ператворана ў полк тылавой аховы.

У жніўні 1944 года памежная ахова пад Брэстам адноўлена. У 1967 годзе пагранічнаму атраду прысвоена імя Фелікса Дзяржынскага. У 1975 годзе часць узнагароджана Ордэнам Чырвонага Сцяга.

У 1997 годзе Чырванасцяжны пагранічны атрад імя Ф. Э. Дзяржынскага і атрад пагранічнага кантролю «Брэст» рэарганізаваны ў Чырванасцяжную пагранічную групу імя Ф. Э. Дзяржынскага.

Спасылкі
--------

* Гісторыя фарміравання на афіцыйным сайце Дзяржпагранкамітэта
**Rhamnus alaternus** — куст; вид роду жасцёр (*Rhamnus*) сямейства крушынавыя (*Rhamnaceae*).

Батанічнае апісанне
-------------------

Гэта вечназялёны куст 1-5 м у вышыню. Сцёблы ў чырвонай кары; маладыя галінкі апушаныя.

Лісце круглявае і кампактнае, 2-6 см у даўжыню, яно часам размешчана амаль насупраць, авальнае або ланцэтнае, скурыстае, бліскуча зялёнае, жаўтлява-зялёнае знізу.

Кветкі маленькія, духмяныя. Перыяд цвіцення доўжыцца з лютага па красавік.

Плады чырвона-карычневыя костачкавыя каля 3-4 мм, якія змяшчаюць ад двух да чатырох насенін. Плады цямнеюць да чорнага пры паспяванні.

Гаспадарчае значэнне і прымяненне
---------------------------------

Плады маюць гаючыя ўласцівасці і могуць быць выкарыстаны з асцярогай як слабільнае.

Распаўсюджанне
--------------

Гэты від шырока распаўсюджаны ў тэрмафільных вечназялёных хмызняках у міжземнаморскіх рэгіёнах, ад узроўню мора да 700 м над узроўнем мора. Гэты від вырошчваецца ў якасці дэкаратыўнага хмызняку ў садзе, цэніцца за сваё глянцавае вечназялёныя лісце і чырвоныя ягады.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

Літаратура
----------

* *Pignatti S*. Flora d’Italia. — Edagricole, 1982. — Vol. II. — P. 78.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Pauly-Wissowa |
| Таксанамія | APNI · GBIF · iNaturalist · IPNI · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777248262 |
**Х’юстанскі ўніверсітэт у цэнтры горада** (англ.: University of Houston–Downtown) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Х’юстан у штаце Тэхас.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Ён з'яўляецца часткай сістэмы Х’юстанскага ўніверсітэта і мае кампус, які ахоплівае 16 га у цэнтры Х’юстана са спадарожнікавым кампусам у акрузе Харыс. Заснаваны ў 1974 годзе, ён з'яўляецца другім па велічыні універсітэтам у Х’юстане. Універсітэт абслугоўвае студэнтаў чатырох акадэмічных каледжаў і прапануе 57 адукацыйных праграм: 46 бакалаўрскіх і 11 магістарскіх, ён таксама прапануе 15 праграм бакалаўрыяту і 3 магістратуры цалкам анлайн.

Структура
---------

* Каледж бізнесу
* Каледж гуманітарных і сацыяльных навук
* Каледж дзяржаўнай службы
* Каледж навук і тэхналогій

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Тэхас

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Сцяг Капаткевічаў** — сцяг гарадскога пасёлка Капаткевічы Петрыкаўскага раёна Гомельскай вобласці. Сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 21 верасня 2001 года № 68.

Апісанне
--------

Прамавугольнае палотнішча блакітнага колеру з суадносінамі бакоў 1:2, на адным боку злева гербавая эмблема — тры бэлькі белага колеру, размешчаныя паралельна, якія звужваюцца да нізу.

Сцяг Капаткевічаў зацверджаны рашэннем Капаткевіцкага пасялковага Савета дэпутатаў ад 22 чэрвеня 2001 года № 31. Аўтар сцяга С. Я. Рассадзін.

Гл. таксама
-----------

* Герб Капаткевічаў

Зноскі
------

1. ↑  Сцяг Капаткевічаў

| ⛭Сцягі населеных пунктаў Гомельскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Буда-Кашалёва ·  Васілевічы ·  Ветка ·  Гомель ·  Добруш ·  Ельск ·  Жлобін ·  Жыткавічы ·  Калінкавічы ·  Мазыр ·  Петрыкаў ·  Рагачоў ·  Рэчыца ·  Светлагорск ·  Тураў ·  Хойнікі ·  Чачэрск |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Азарычы ·  Акцябрскі ·  Брагін ·  Камарын ·  Капаткевічы ·  Карма ·  Лельчыцы ·  Лоеў ·  Парычы ·  Сасновы Бор ·  Стрэшын ·  Уваравічы ·   |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рог, значэнні.

**Рог** (трансліт.: *Roh*, руск.: Рог) — вёска ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Валосавіцкага сельсавета.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 31 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Акцябрскі, 260 км ад Гомеля, 34 км ад чыгуначнай станцыі Рабкор, размешчанай на чыгунцы Бабруйск — Рабкор, адгалінаванні лініі Асіповічы — Жлобін.

### Гідраграфія

На поўдні і захадзе сетка меліярацыйных каналаў.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Акцябрскі — Азарычы.

Інфармацыя
----------

Планіроўка складаецца з просталінейнай мерыдыянальнай вуліцы, якая на поўдні далучаецца да кароткай просталінейнай шыротной вуліцы. Забудова двухбаковая, драўляная, няшчыльная, сядзібнага тыпу. У складзе сельскагаспадарчага ДП «Дзербін» з цэнтрам у аднайменнай вёсцы, жывёлагадоўчая і свінагадоўчая фермы. Крама.

Гісторыя
--------

Па пісьмовых крыніцах вядомая з другой паловы XIX стагоддзя як хутар у Ляскавіцкай воласці Бабруйскага павета Мінскай губерні. Напачатку XX стагоддзя дзейнічалі школа і цагельня.

На 1925 год у Валосавіцкім сельсавеце Азарыцкага раёна Мазырскай акругі. У 1930 годзе арганізаваны калгас, працавалі гамарня і стальмашня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў красавіку 1942 года нямецкія акупанты спалілі 25 двароў і забілі 42 жыхары. У баях за вёску і наваколлі загінулі 90 савецкіх салдат (пахаваны ў брацкай магіле ў цэнтры вёскі; у 1958 годзе ўстаноўлена стэла). 44 жыхары загінулі на фронце.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2011 год — 23 двары, 39 жыхароў.

### Дынаміка

* 1925 год — 49 двароў.
* 1940 год — 43 двары, 160 жыхароў.
* 1959 год — 189 жыхароў (паводле перапісу).
* 1997 год — 45 двароў, 83 жыхары.
* 2004 год — 36 двароў, 61 жыхар.

Зноскі
------

1. ↑  Дадзеныя сельсавета на 1 ліпеня 2011 года
2. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
* Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Валосавіцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Валосавічы |
| Вёскі | Воспін ·  Дзербін ·  Зарыжжа ·  Мушычы ·  Новікі ·  Нястанавічы ·  Радкоў ·  Рог ·  Юркі |
Запыт «Імігрант» перанакіроўваецца сюды; гл. таксама іншыя значэнні.

Еўрапейскія імігранты прыбываюць у Аргенціну.
**Іміграцыя** (ад лац.: immigrare - усяляцца) — уезд іншаземцаў у якую-небудзь краіну на пастаяннае або працяглае жыхарства. Залежна ад прычын іміграцыю падзяляюць на *палітычную* і *эканамічную* або *працоўную*. Іміграцыя характэрна для многіх гістарычных эпох, адыгрывала важную ролю ў фармаванні насельніцтва некаторых краін і нават засяленні асобных частак свету. На фармаванне насельніцтва Еўразіі паўплывалі міграцыі апошніх 2 тысячагоддзяў, такія, як Вялікае перасяленне народаў у Еўропе (4-7 ст.), міграцыі, звязаныя з арабскімі заваяваннямі (7-8 ст.), з экспансіяй цюрка-манголаў (11-17 ст.). Эпоха Вялікіх геаграфічных адкрыццяў (15-17 ст.) паклала пачатак шырокаму развіццю міжкантынентальных міграцый галоўным чынам з Еўропы ў Амерыку, Аўстралію і інш. Не аслаблі тэмпы іміграцыі, выкліканыя перамяшчэннямі насельніцтва ў сувязі з дзвюма сусветнымі войнамі, перасяленнем яўрэяў у Ізраіль. Працягваецца іміграцыя рабочай сілы з Беларусі ў развітыя краіны Заходняй Еўропы і Расію.

Гл. таксама
-----------

* Эміграцыя
* Міграцыя насельніцтва
* Рэпатрыяцыя
* Каэфіцыент іміграцыі

Літаратура
----------

* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Іміграцыя на Вікісховішчы |

* Immigration and Labor: The Economic Aspects of European Immigration to the United States,  (англ.) (Нью-Ёрк, 1912)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 4013960-8 · LCCN: sh85042782 · LNB: 000058895 · Microsoft: 70036468, 2779867129 · NDL: 00564038 · NKC: ph137595 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Варданян.

**Рубен Варданян** (арм.: Ռուբեն Կառլենի Վարդանյան; нар. 25 мая 1968, Ерэван, Арменія) — мільярдэр і прадпрымальнік, філантроп, кіраўнік урада Нагорнага Карабаха (2022—2023).

Біяграфія
---------

Сузаснавальнік гуманітарнай ініцыятывы «Аўрора», адзін з заснавальнікаў і першы прэзідэнт (2006—2011) Маскоўскай школы кіравання «Сколкава», сузаснавальнік «UWC Dilijan College» ў Арменіі, дзе вучыліся і беларускія студэнты.

У кастрычніку 2022 года адмовіўся ад расійскага грамадзянства і пераехаў у Нагорны Карабах, дзе 20 кастрычніка 2022 года ўзначаліў урад Нагорнага Карабаха. У лютым 2023 года прэзідэнт Араік Аруцюнян адправіў яго ў адстаўку.

У вересні 2023 года пры пераходзе па Лачынскім калідоры, што злучае Нагорны Карабах з Арменіяй, быў затрыманы азербайджанскімі ўладамі.

Крыніцы
-------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Азербайджан затрымаў экс-кіраўніка Нагорнага Карабаха
* Азербайджанскія памежнікі затрымалі экс-кіраўніка Нагорнага Карабаха
**K-pop** (кэй-поп, /keɪ pɔp/, абрэвіятура ад англ. Korean pop; кар. 가요 *каё*) — музычны жанр, які ахоплівае мноства стыляў поп-музыкі Паўднёвай Карэі, уключаючы розныя напрамкі танцавальнай музыкі, электрапоп, хіп-хоп і сучасны рытм-н-блюз.

Паводле аўтара амерыканскага музычнага часопіса *Rolling Stone*, K-pop ўяўляе сабой «сумесь моднай заходняй музыкі і высокаэнергетычнага японскага попа» і «палюе за галовамі слухачоў пры дапамозе паўторных „цаплялак", часам на англійскай мове». K-pop «ідзе па лініі змешвання стыляў, спалучае і спевы, і рэп, і робіць асаблівы націск на выступы на сцэне і магутныя візуальныя эфекты».

K-pop — гэта не проста музыка, K-pop ператварыўся ў субкультуру, якая карыстаецца папулярнасцю сярод маладых людзей ва ўсім свеце. Дзякуючы Інтэрнэту і даступнасці лічбавага кантэнту, K-pop дасягае неймаверна шырокай аўдыторыі.

Глядзіце таксама
----------------

* J-pop
* «Gangnam Style»
* Kara
* Хёна
* PSY
* Джэсі
* Stellar
* Itzy

Зноскі
------

1. 1 2  *Jeff Benjamin*. The 10 K-Pop Groups Most Likely to Break in America (англ.)(недаступная спасылка).  Rolling Stone (18 мая 2012). Архівавана з першакрыніцы 10 ліпеня 2012. Праверана 24 кастрычніка 2012.
2. ↑   (in англ.)*Medi@sia: Global Media/tion In and Out of Context*. Taylor & Francis. 2006. pp. 144. ISBN 978-0-415-37155-1.. Retrieved on 2012-10-24.
3. ↑   (in англ.)*Musical Terms Worldwide: A Companion for the Musical Explorer*. Semar Publishers. 2006. pp. 15. ISBN 978-88-7778-090-4.. Retrieved on 2012-10-24.
4. ↑  *Lina Yoon*. Korean Pop, with Online Help, Goes Global (англ.)(недаступная спасылка).  Time (26 жніўня 2010). Архівавана з першакрыніцы 28 жніўня 2012. Праверана 24 кастрычніка 2012.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | K-pop на Вікісховішчы |

* K-POP Official YouTube Channel
* Хіт-парад *Billboard Korea* K-Pop Hot 100 — Billboard.com

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2019103591, sh2020006575 · NKC: ph1064778 |
**Геаграфічная камісія** — камісія, створаная ў 1926 г. на базе геаграфічнай падсекцыі прыродазнаўчай секцыі Інбелкульта. У яе склад уваходзілі М. В. Азбукін, М. А. Грамыка, Г. С. Аляксандраў, М. І. Каспяровіч, Д. І. Даўгяла і інш. Пастаянна працаваў у камісіі М. В. Азбукін, які адначасова быў старшынёй падсекцыі жывой прыроды прыродазнаўчай секцыі Інбелкульта.

Асноўная праца камісіі зводзілася да складання геаграфічнага слоўніка Беларусі. Найбольш эфектыўна ў гэтым напрамку вялася работа ў Мазырскім акружным краязнаўчым таварыстве. Камісія збірала экспанаты матэрыяльнай культуры Мазырскага Палесся, былі арганізаваны выезды членаў камісіі ў Палессе з мэтай фатаграфавання і апісання мясцовасці.

У сувязі з рэарганізацыяй Інбелкульта ў 1997 г. была створана кафедра геаграфіі. Пры кафедры геаграфіі працягвала працу геаграфічная камісія, у якую акрамя супрацоўнікаў уваходзілі Г. І. Гарэцкі, М. А. Грамыка, Г. С. Аляксандраў, М. І. Каспяровіч.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Шаблон:Крыніцы/Інстытут беларускай культуры

Літаратура
----------

* Шаблон:Крыніцы/Інстытут беларускай культуры
**Sorbisches Kulturlexikon**, назва ў верхнялужыцкай версіі — **Serbski kulturny leksikon — nowa pomocka w slawistiskim slědźenju** (SKL, Энцыклапедыя культуры лужыцкіх сербаў — новы даведнік ў славянскім даследаванні) — сучасная навукова-папулярная ўніверсальная энцыклапедыя на нямецкай мове, прысвечаная адзінай аўтахтоннай славянскай меншасці сучаснай Германіі.

Энцыклапедыя была падрыхтавана ў Сербалужыцкім інстытуце пад кіраўніцтвам Дзітрыха Шолты і Франца Шэна ў супрацоўнцтве з Сусанай Газынай, Марыяй Мерчынавай і Аняй Поганчавай. Работа над кнігай вялася на працягу дзесяці гадоў. Энцыклапедыя выйшла ў 2014 годзе ў выдавецтве «Домавіна».

Энцыклапедыя ўтрымлівае 230 артыкулаў, напісаных 80 аўтарамі, 700 ілюстрацый і карт. Лексікон закранае 150-гадовы гістарычны перыяд і апісвае розныя аспекты сарабістыкі: сербалужыцкі алфавіт і літаратуру, музычную культуру, біяграфіі лужыцкіх пісьменнікаў і грамадскіх дзеячаў, гісторыю розных лужыцкіх рэгіёнаў, асобных населеных пунктаў, лінгвістыку і сучаснае сацыяльнае становішча лужычан.

Зноскі
------

1. ↑  Po lětdźesatk trajacym dźěle wuńdźe Serbski kulturny leksikon **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 30 лістапада 2018. Праверана 8 сакавіка 2022.
2. ↑  Franz Schön / Dietrich Scholze (Hgg.): Sorbisches Kulturlexikon
3. 1 2  Serbski kulturny leksikon — nowa pomocka w slawistiskim slědźenju

Літаратура
----------

* Franz Schön, Dietrich Scholze (wud.): Sorbisches Kulturlexikon. Domowina-Verlag, Bautzen 2014 (ISBN 978-3-7420-2229-5).
* Franc Šěn, Serbski kulturny leksikon — nowa pomocka w slawistiskim slědźenju, Slavica Litteraria, 19/2016/2
* C. Ratajczakowa, Inwentura serbskeje wědy, Po lětdźesatk trajacym dźěle wuńdźe Serbski kulturny leksikon Архівавана 30 лістапада 2018. Serbske Nowiny, 23. JANUARA 2014

Спасылкі
--------

* Franz Schön / Dietrich Scholze (Hgg.): Sorbisches Kulturlexikon
* Das Jahrhundertbuch Архівавана 22 сакавіка 2019.
**Свята-Пакроўская царква** — праваслаўны храм у вёсцы Прылукі Брэсцкага раёна.

Гісторыя
--------

Праабражэнне Гасподне. Ікона з Прылуцкай Пакроўскай царквы, 17 ст.
На паўночна-заходняй ускраіне вёскі. Пабудавана ў 1870 годзе з дрэва.

Архітэктура
-----------

Помнік народнага дойлідства. Вырашана прамавугольным зрубам пад двухсхільным дахам, завершаным па цэнтры цыбулепадобнай галоўкай. Да фасада далучана двух'ярусная (васьмярык на чацверыку) шатровая званіца з макаўкай, да алтарнай часткі — прамавугольная апсіда з нізкай рызніцай. Вертыкальна ашаляваныя фасады прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў разных ліштвах. Уваход аформлены двухслуповым ганкам пад двухсхільным пакрыццём.

Інтэр'ер
--------

Абразы «Божая Маці Замілаванне» і «Хрышчэнне», абразы 17 — 18 ст.: «Мікалай Цудатворац», «Праабражэнне», «Хрышчэнне Хрыста і Маці Божая Замілаванне», «Адзігітрыя».

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Пакроўская царква (Прылукі)
* Свята-Пакроўская царква (Прылукі) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Пакроўская царква (Прылукі) на сайце Radzima.org
* Свята-Пакроўская царква (Прылукі) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Маці Божая Будслаўская** — абраз з г. Глыбокае Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці, які датуецца 1738 годам. Захоўваецца ў калекцыі Музея старажытнабеларускай культуры (інв. КП-387, Ж-198). Памер абраза — 50 × 41,5 см.

Апісанне
--------

У кнізе паступленняў МСБК ахарактарызаваны проста як «Божая Маці Адзігітрыя» без удакладнення іканаграфічнага зводу, аднак ужо ў альбомах помнік публікаваўся як «Божая Маці Будслаўская». Адрэстаўраваны Л. Брагілеўскай.

Абраз напісаны на палатне алейнымі фарбамі, змешчаны ў драўляную раму, якая па даўжыні большая за падрамнік. Прастору паміж ніжняй планкай рамы і непасрэдна жывапісным палатном запаўняе нешырокая драўляная дошчачка, на якой і змешчаны надпіс з датай на лацінскай мове: «S. MARIA MATER DEI. Anno 1738». Названы іканаграфічны звод выявы Багародзіцы з’яўляецца не вельмі пашыраным, нягледзячы на тое, што цудадзейная першакрыніца здаўна шануецца сярод вернікаў як «ласкавая». Яе спісы і былі найбольш распаўсюджаны ў ваколіцах, недалёка ад Будслава, пра што сведчыць і дадзены твор з Глыбокага. Абраз з’яўляецца адзіным сярод абразоў іканаграфіі «Божая Маці Будслаўская», які цяпер захоўваецца ў музеях Беларусі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Галіна Флікоп-Світа. Датаваныя абразы XVII—XVIIІ стст. у зборах Музея старажытнабеларускай культуры Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі // Волинська ікона: дослідження та реставрація. Науковий збірник. Випуск 25, 2018. С. 163—172.
2. 1 2  Музей старажытнабеларускай культуры : [Альбом] / Уклад. Ярашэвіч А.А.; Пер. на англ. мову Казекі А.І.; Фота Мельнікава М.П.. — Мінск: Беларусь, 2004. — 278,[6] с. — ISBN 985-01-0509-7.

Літаратура
----------

* Галіна Флікоп-Світа. Датаваныя абразы XVII—XVIIІ стст. у зборах Музея старажытнабеларускай культуры Цэнтра даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі // Волинська ікона: дослідження та реставрація. Науковий збірник. Випуск 25, 2018. С. 163—172.
**Melanargia galathea** — від дзённых матылькоў сямейства Аксамітніцы.

Біялагічнае апісанне
--------------------

Даўжыня пярэдніх крылаў складае ад 2,6 да 2,8 см, на верхнім баку маецца чорна-белы малюнак, падобны з шахматнай дошкай. У самак больш светлы, жоўты ніз крылаў, акрамя таго, яны буйней самцоў. Для Цэнтральнай Еўропы наўрад ці характэрны хоць бы адзін від з падобнай афарбоўкай, аднак у Паўднёвай Еўропе, Паўночнай Афрыцы і Малой Азіі існуюць падобна афарбаваныя віды.

* ♂♂
* ♂ △♂ △
* ♀♀
* ♀ △♀ △

Арэал
-----

Від аддае перавагу адкрытай мясцовасці Еўропы. Адсутнічае ў Даніі, на поўдні Іспаніі, Партугаліі і Францыі, а таксама ў Фінляндыі. Лётае ў Паўночнай Афрыцы, на ўсходзе даходзіць да Ірана. Лётае на сухіх схілах, прагалінах, лясных дарогах, у пагорыстай мясцовасці з вапняковымі глебамі і ў гарах на вышыні да 2000 м. Актыўны ў гарачыя дні, асабліва апоўдні, лётаючы, часта садзіцца на кветкі роду Knautia.

Размнажэнне
-----------

Ніжні бок крылаў самкі.
Адкладае яйкі, выкідваючы іх на вецер або сядаючы на невысокую апору і раскідваючы на сцёблы травы. Пасля вылуплівання з яек лічынкі адразу ж упадаюць у спячку і пачынаюць кармленне толькі вясной, калі падрастае свежая трава.

Зялёны вусень, з некалькімі светлымі падоўжнымі палоскамі і рэдкімі валасінкамі, з цёмнай спіной і чырванаватай бакавой паласой, чырвонай галавой і чырвонымі жа «хвосцікамі»; корміцца выключна па начах, днём хаваецца ў траве і сярод каранёў. Увесь дыяпазон іх корму невядомы, але ўстаноўлена, што між іншым харчуюцца мяккімі метлюжковымі, такімі як Festuca rubra, цімафееўка, смарганец, пырнік, купкоўка і іншымі.

Кукалка яйкападобная, гладкая, жаўтлявага колеру, нясе дзве прыўзнятыя кропкі па баках тулава. Дарослыя асобіны выводзяцца ў канцы чэрвеня ў падыходным для гэтага цёплым месцы, у сонечнае надвор'е сярод кончыкаў травы можна заўважыць тысячы трапяткіх кукалак матылькоў.

Варыябельнасць
--------------

Від вельмі зменлівы. Для Паўночнай Афрыкі характэрны падвід lucasi Ramb, для паўднёвай частцы арэалу — procida Herbst з рэдукаваным светлым малюнкам на крылах.

Зноскі
------

1. ↑  Райххолф-Рим Х. Бабочки. М.: Астрель, 2002

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777004323 |
1 красавіка 2010 года ў Гвінея-Бісау адбыўся бунт. Мяцежнікі з ліку вайскоўцаў змясцілі пад дамашні арышт прэм’ер-міністра Карлуша Гомеша, а таксама затрымалі начальніка штаба арміі Замору Індуту. Прыхільнікі Гомеша і ПАІГК адрэагавалі на дзеянні арміі дэманстрацыяй у сталіцы Бісау.

Падзеі 1 красавіка
------------------

Раніцай 1 красавіка 2010 года салдаты аблажылі офіс прэм’ер-міністра Карлуша Гомеша. Неўзабаве палітык быў затрыманы і пераведзены ў ваенны лагер, хоць пазней яго даставілі дадому, дзе трымалі пад аховай. Замора Індута, начальнік штаба арміі, таксама быў затрыманы і ўтрымліваўся ў вайсковай часці. Адмірал Буба На Чута, які схаваўся на тэрыторыі комплексу Арганізацыі Аб’яднаных Нацый у Бісау за 95 дзён да гэтага з-за абвінавачванняў у змове з мэтай дзяржаўнага перавароту, змог пакінуць свой прытулак і далучыцца да мяцежнікаў.

Неўзабаве пасля арышту Гомеша сотні яго прыхільнікаў правялі дэманстрацыю ў знак пратэсту супраць дзеянняў вайскоўцаў. На прэс-канферэнцыі намеснік начальніка штаба арміі Антоніа Інджаі папярэдзіў пратэстоўцаў, што заб’е прэм’ер-міністра, калі яны не спыняць акцыі. Ён таксама ахарактарызаваў палітыка як «злачынца», якога варта аддаць суду. Між тым На Чута выказаў пагарду да дэманстрантаў, адзначыўшы, што яны не аказалі яму ніякай падтрымкі, пакуль ён хаваўся ў ААН. Пасля пратэстоўцы разышліся, відавочна, прыслухаўшыся да папярэджанняў.

Нягледзячы на свае першапачатковыя ваяўнічыя заявы, Інджаі пазней у той жа дзень прыняў менш канфрантацыйны тон, назваўшы падзеі «чыста ваеннай праблемай» і заявіўшы, што яны «не датычацца грамадзянскага ўрада». Як падкрэсліў вайсковец, «ваенныя інстытуты застаюцца і будуць заставацца ў падпарадкаванні ў палітычнай улады». Прэзідэнт Малам Бакай Санья ахарактарызаваў падзеі аналагічным чынам.

Наступныя падзеі
----------------

Да 2 красавіка сітуацыя стабілізавалася. Урад правёў сход і асудзіў арышт Гомеша. Пасля вайскоўцы адвезлі прэм’ер-міністра на сустрэчу з прэзідэнтам; па выніку сустрэчы Гомеш адмовіўся сыходзіць у адстаўку.

3 красавіка дэлегацыя на чале з саветнікам прэзідэнта Марыа Кабралам наведала Індуту, які заставаўся пад вартай у казарме. Са слоў чыноўніка, з палонным «абыходзіліся добра, і ён у парадку».

У канцы красавіка прэм’ер-міністр Гомеш пакінуў Гвінею-Бісау і адправіўся ў Партугалію, дзе заставаўся на працягу некалькіх месяцаў; яго доўгае знаходжанне за мяжой было афіцыйна растлумачана станам здароўя. Урэшце 16 чэрвеня палітык усё ж вярнуўся на радзіму. Па вяртанні ён пакляўся, што яго ўрад застанецца ва ўладзе. Гомеш таксама сустрэўся з Інджаем. Апошні заявіў, што яны змогуць супрацоўнічаць, бо «цяпер усё ўладжана».

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4  Assimo Balde, "Soldiers put Guinea-Bissau PM under house arrest", Associated Press, 1 April 2010.
2. 1 2 3 4  "Guinea-Bissau leaders held in apparent coup", BBC News, 1 April 2010.
3. ↑  "Guinea-Bissau's PM says he will not resign after mutiny", AFP, 2 April 2010.
4. ↑  "G.Bissau's ousted army chief 'fine' after mutiny", AFP, 3 April 2010.
5. ↑  "Guinea Bissau prime minister says he will not quit", AFP, 16 June 2010.
**Казахі ЗША**  — казахскае насельніцтва Амерыканскага кантынента, у асноўным прадстаўлена грамадзянамі Канады і ЗША (Kazakh Americans). Казахі з'яўляюцца адным з афіцыйных народаў гэтых краін.

ЗША
---

У ЗША казахі пачалі эміграваць пасля Другой Сусветнай вайны. Даследчыкі вылучаюць некалькі груп:

* Былыя грамадзяне СССР, якія трапілі ў палон падчас Другой Сусветнай вайны, вызваленыя саюзніцкімі войскамі з канцэнтрацыйных лагераў Германіі, адпраўленыя ў Турцыю па ўласным жаданні, і затым иммигрировавшие ў Штаты;
* Казахі з Турцыі, якія з'яўляліся складовай часткай турэцкай працоўнай іміграцыі, якія атрымалі працу ў ЗША, а пасля пяці гадоў пастаяннага знаходжання ў краіне і статус грамадзян ЗША;
* Казахі з КНР, якія прыязджаюць у ЗША праз Японію, Тайвань, якія перасякаюць Ціхі акіян, якія застаюцца на вучобу або працу на Ціхаакіянскім узбярэжжы, а затым атрымліваюць магчымасць жыццядзейнасці ў краіне;
* Казахі якія эмігравалі з СССР падчас існавання СССР;
* Казахі з Рэспублікі Казахстан, якія прыязджаюць на вучобу або працу;
* Якія атрымалі грамадзянства, з прычыны міжэтнічных шлюбаў з грамадзянамі ЗША.

Увага казахскіх эмігрантаў Злучаныя Штаты сталі прыцягваць дзе-то з сярэдзіны 60-х гадоў пасля лібералізацыі іміграцыйных законаў. У тыя гады ў краіне налічвалася каля 20 сем'яў казахаў. На сённяшні дзень паводле афіцыйных дадзеных, у Амерыцы пражывае да трох тысяч казахаў.

У амерыканскіх казахаў назіраюцца як монаэтнічная, так і міжэтнічныя шлюбы. Прычым апошнія характэрныя больш для старэйшага пакалення. Моладзь стараецца знаходзіць сабе спадарожніка жыцця з казахскай асяроддзя, захоўваючы, такім чынам, сваю этнічную ідэнтычнасць.

У 1996 годзе пры Индианском універсітэце была створана Казахская студэнцкая асацыяцыя, якая штогод арганізуе святкаванне Наурыза, знаёміць з традыцыямі і звычаямі казахскага народа, праводзіць канферэнцыі. Казахская дыяспара ў ЗША папаўняе свае шэрагі, дзякуючы міжэтнічных шлюбаў, а таксама прадастаўлення амерыканскімі ўладамі магчымасці для пражывання і дзейнасці навукоўцам і спецыялістам з Казахстана.

У цяперашні час у ЗША, акрамя казахскіх студэнцкіх аб'яднанняў, ужо функцыянуе казахскі нацыянальны цэнтр.

Спасылкі
--------

* Камітэт Нацыянальнай Бяспекі Казахстана
* Казахі за мяжой
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Салаўёў.
**Валянцін Мікалаевіч Салаўёў** (нар. 20 студзеня 1956, Стоўбцы, Мінская вобласць) — беларускі акцёр, вядучы майстар сцэны ў Нацыянальным акадэмічным драматычным тэатры імя Якуба Коласа.

Біяграфія
---------

У БДТ-2 з 1986 года пасля заканчэння БДТМІ. Акцёр шырокага творчага дыяпазону, выконвае ролі сацыяльных герояў. Унутраны драматызм, эмацыйная насычанасць, уменне раскрыць сутнасць вобраза. Удзел у міжнародных тэатральных фестывалях «Белая вежа» (2004, г. Брэст) і Турцыі (2004, Трабзон) са спектаклем «Бацька» А. Стрындберга, «Славянскія тэатральныя сустрэчы» (2005, г. Гомель) са спектаклем «Кацярына Іванаўна» А.Андрэева. Спектакль «Шагал…Шагал…» У.Драздова — на міжнародных тэатральных фестывалях у Англіі, Шатландыі, Францыі, Германіі, Расіі, Малдове, ЗША.

Рэпертуар
---------

* «Несцерка» А. Вольскага — Несцерка, Суддзя,
* «Памінальная малітва» Р. Горына — Тэўе,
* «От, цо да!» С. Яновіча — Тарашкевіч,
* «Васа» М. Горкага — Прохар,
* «Млын» А. Дударава — Палкоўнік,
* «Падзея» У. Набокава — Рэўшын,
* «Жанчына ў пяску» Кобэ Абэ — Дзюмпэй,
* «Кракаўскі студэнт» Г. Марчука — Лука Скарына,
* «Прымакі» Янкі Купалы — Максім Кутас і інш.

Акцёрскую працу ў рэпертуарным тэатры сумяшчае са здымкамі ў кіно і ўдзелам у спектаклях «Заслужанага калектыву рэспубліканскага тэатра беларускай драматургіі».

Прэміі і ўзнагароды
-------------------

* медаль Францыска Скарыны (2006),
* медаль «За ўклад у развіццё культуры Беларусі» (2006),
* Лаўрэат прэміі імя В. Дуніна-Марцінкевіча і прыза «Натхненне» (2008),
* «Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь» (2012).

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Салаўёў Валянцін Мікалаевіч Архівавана 1 кастрычніка 2020.  (бел.)
* Соловьев Валентин Николаевич  (руск.)
* Соловьёв Валентин Николаевич (#467) Архівавана 14 ліпеня 2014.  (руск.)
«**Атланты́да**» (укр.: Атлантида) — украінскі мастацкі фільм рэжысёра Валянціна Васяновіча, які выйшаў на экраны ў 2019 годзе.

Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 26-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

Сюжэт
-----

Усходняя Украіна ў найбліжэйшай будучыні. Пустыня, малапрыдатная для жыцця чалавека. У былога салдата Сяргея, які пакутуе на ПТСР, узнікаюць праблемы з адаптацыяй да новай рэальнасці. Калі плавільны завод, на якім ён працуе, нарэшце зачыняецца, ён знаходзіць нечаканы спосаб спраўляцца са сваімі праблемамі — дабраахвотніцкая місія «*Чорныя цюльпаны*», прысвечаная пошуку і эксгумацыі ваенных трупаў. Працуючы разам з Кацяй, ён разумее, што лепшая будучыня магчымая. Ці навучыцца ён жыць без вайны і прымаць сябе такім, які ён ёсць?

Акцёрскі склад
--------------

* Андрэй Рымарук
* Людміла Білека
* Васіль Антаняк

Зноскі
------

1. ↑  Atlantis — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 6 снежня 2019.
2. 1 2  Атлантыда  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 6 снежня 2019.

Спасылкі
--------

* Атлантыда на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
**Масляк позні** (*Suillus luteus*) — шапкавы базідыяльны грыб сямейства балетавых.

Апісанне
--------

Шапка дыяметрам 3—10 см, пукатая або шырокаканічвая з апушчанымі ўніз краямі, цёмна-карычневая, потым больш светлая. Мае добра развітае плевачнае прыватнае пакрывала. Мякаць белая або жаўтаватая, ледзь кіславатая. Трубачкі вузенькія, лімонна- ці залаціста-жоўтыя, потым з аліўкавым адценнем, лёгка аддзяляюцца ад мякаці. Ножка з белым або брудна-фіялетавым кольцам, вышэй якога белая, ніжэй бурая. Споры жаўтавата-бурыя.

Выкарыстанне
------------

Ураджай маслякоў, сабраны ва Усходняй Сібіры.
Ядомы грыб. На тэрыторыі Беларусі пладаносіць у жніўні — кастрычніку.

Літаратура
----------

 *Прусакова Б. М.* Маслякі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Brockhaus |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · Mycobank · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776007662 |
**Капліца Святога Крыжа** — прыдарожная капліца ў вёсцы Несутычах Навагрудскага раёна Гродзенскай вобласці.

Гісторыя
--------

Капліца ад Навагрудскай парафіі згадваецца з сярэдзіны XVIII ст.: драўляны, а пазней мураваны культавы будынак стаяў на мясцовых могілках, у алтары было змешчанае разблёнае Укрыжаванне, магчыма, перанесенае сюды з зачыненага касцёла езуітаў у Навагрудку.

У 1850 годзе уладальнік Несутычаў і старшыня навагрудскага межавога суда Пётр Абламовіч, згодна з тэстамэнтам свайго брата Адама, «явил желание перестроить каплицу, чтоб было где служить заупокой». Пры гэтым адзначаецца, што капліца ўжо 100 гадоў як існуе і што пабудавалі яе не Абламовічы, а магчыма, Францкевічы, ад якіх маёнтак у 1770-я гадах перайшоў да Абламовічаў. Аднак аднавіць месца культу Абламовічам не дазволілі, таму што, паводле цытаты першакрыніцы: «каплица вредна для православия». Тым не менш, святыню ўсё ж уратавалі ад знішчэння і яна дзейнічала да Другой сусветнай вайны.

З другой паловы XVIII стагоддзя дзейнічала ў Несутычах і прыдарожная каплічка, пабудаваная ў самым цэнтры вёскі, пры скрыжаванні.

У пасляваенныя гады могілкавая капліца была знішчаная, металічны крыж з яе ўмуравалі пры ўваходзе на могілкі, а сапраўдны шэдэўр — велічнае алтарнае Укрыжаванне — вернікі перанеслі ў прыдарожную капліцу і ўмацавалі ў алтарную сцяну.

Капліца доўгі час знаходзілася амаль у руінным стане. У ваконныя праёмы ўставілі шыбы, а замест дзвярэй вернікі прымацавалі старыя звычайныя дзверы ад кватэры № 15, што надало святыні пэўную недарэчнасць у выглядзе.

Улетку 2022 года з ініцыятывы ксяндза Юрыя Жэгарына распачалося аднаўленне капліцы, фігура Езуса была адпраўлена на рэстаўрацыю.

У 16 верасня 2023 года адбылося ўрачыстае благаслаўленне старадаўняй мураванай барочнай адноўленай капліцы Святога Крыжа. Абрад здзейсніў Генеральны вікарый Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі біскуп Юрый Касабуцкі. Урачыстасць прыгожым спевам аздобіў хор Гродзенскай дыяцэзіі «Cantate Domino». На свяце былі прысутныя прадстаўнікі улады Навагрудскага раёна, мецэнаты, мясцовыя жыхары, вернікі з Навагрудка, а таксама госці з Гродна, Ліды і Мінска.

Архітэктура
-----------

Па задумцы стваральнікаў, сама капліца з’яўлялася быццам бы алтаром святыні пад адкрытым небам, скляпенні якой стваралі кроны дрэваў, высаджаных як калоны касцёла, а ўваход быў пазначаны прыступкамі з бутавага каменя. Капліцу пабудавалі ў стылі барока з цэглы і атынкавалі.

Крыніцы
-------

Спасылкі
--------

* На Навагрудчыне біскуп Касабуцкі здзейсніў благаслаўленне прыдарожнай капліцы з унікальным Укрыжаваннем (відэа)
Тытульны аркуш «Дыдаскаліі» Сільвестра Косава, надрукаванай у Куцеінскай друкарні.
**Куцеінская друкарня** — цэнтр беларускага кірылічнага кнігадрукавання ў XVII ст. дзейнічала ў 1630—1654 пры Куцеінскім Богаяўленскім манастыры ў Оршы. Да 1632 г. узначальвалася яе заснавальнікам Спірыдонам Собалем, пасля ад'езду якога чатыры гады не працавала. 

Потым друкарню ўзначаліў ігумен Іаіль Труцэвіч. Карысталася падтрымкай магілёўскага і аршанскага мяшчанства, выдавала навукова-асветніцкую, царкоўна-палемічную і свецкую літаратуру на царкоўна-славянскай і старабеларускай мовах. 

У ёй выдадзены «Брашна духоўнае» (1630), «Малітваслоў», «Буквар» (абодва 1631), «Часаслоў», «Новы запавет і Псалтыр», часткова дадрукаваны кіеўскі «Апостал» (усе 1632). З 1636 выдала яшчэ 14 кніг: «На ойча наш выклад» Іаана Златавуста» (1636), «Гісторыя пра Варлаама і Іасафа» і «Дыдаскалія» С. Косава (абедзве 1637), «Псалтыр» (1642), «Актоіх Іаана Дамаскіна» (1646), «Трэфалагіён» (1647), «Дыёптра» (1651), «Лексікон…» П. Бярынды (1653) і інш. Усяго ў ёй выдадзены дваццаць кніг.

Выданні вылучаліся своасаблівым графічным афармленнем. Распаўсюджваліся на Беларусі, Украіне, у Літве, Расіі. У 1655 г. друкарскае абсталяванне было перавезена ў Іверскі Валдайскі манастыр пад Вялікім Ноўгарадам, у 1665 г. — у Васкрасенскі манастыр пад Масквой, у 1676 г. — на Друкарскі двор (Масква).

Літаратура
----------

* Рэлігія і царква на Беларусі: Энцыкл. давед. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоўі інш.; Маст. А. А. Глекаў. — Мн.; БелЭн, 2001. — С. 174. — 368 с.
**Беларускае гістарычнае таварыства** (БГТ, Białoruskie Towarzystwo Historyczne) — грамадская арганізацыя ў Польшчы з сядзібай у Беластоку.

15 чэрвеня 1993 года ў Беластоку быў створаны Заснавальніцкі камітэт Беларускага гістарычнага таварыства ў складзе: Славамір Іванюк, Юрка Каліна, Алег Латышонак і Яўген Мірановіч. БГТ аформілася 6 верасня 1993 года. Старшынёй стаў Антон Мірановіч. Тры гады пазней Таварыства ўзначаліў Алег Латышонак.

БГТ рэалізуе свае статутныя мэты шляхам выдавецкай дзейнасці, арганізацыі навуковых канферэнцый, выставак і моладзевых лагераў. Друкаваны орган — паўгадавік «Białoruskie Zeszyty Historyczne». Выдае кніжкі на польскай і беларускай мовах, напісаных або адрэдагаваных ягонымі сябрамі. Мае ўласную бібліятэку. З 2007 года БГТ патраніруе Беларускую інтэрнэт-бібліятэку Kamunikat.org.

Да 2008 года праз БГТ прайшлі 32 асобы. Асноўную частку яго членаў складаюць прафесійныя гісторыкі — выкладчыкі ВНУ, настаўнікі гісторыі, архівісты і музейшчыкі, а таксама журналісты беларускіх часопісаў, радыё і тэлебачання. Амаль усе сябры БГТ з’яўляюцца аўтарамі прынамсі адной кніжкі, рэдактарамі кніжак, зборнікаў матэрыялаў ды навуковых і папулярнанавуковых часопісаў, а таксама творцамі перадач для радыё і тэлебачання.

Сядзіба таварыства (у т.л. бюро і чытальня) знаходзіцца ў Беластоку.

Заўвагі
-------

1. ↑

Спасылкі
--------

* kamunikat.org — Беларускаму Гістарычнаму Таварыству — 15 гадоў!

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 1463 6286 · LCCN: n98062879 · NKC: ko2011625931 · SUDOC: 130090417 · VIAF: 122871657 |
Роберт Экман. Святы Генрых, які хрысціць фінаў
Св. **Генрых Упсальскі** (? — каля 1156, Фінляндыя) — біскуп упсальскі, мучанік, адзін з дзеячаў хрысціянізацыі Фінляндыі. Прылічаны Каталіцкай царквой да ліку святых.

Святы Генрых Упсальскі. Выява сярэдзіны XV стагоддзя
Забойства Генрыха
Гістарычна дакладнай інфармацыі пра жыццё Генрыха не захавалася, яго жыццё апісана толькі ў пазнейшых сярэднявечных крыніцах (найбольш познія з іх адносяцца да канца XIII стагоддзя). Паводле іх, ён быў родам з Англіі, прыбыў у Швецыю разам з будучыняй Папам Адрыянам IV. У Швецыі ён быў пасвечаны ў біскупы і атрымаў упсальскую кафедру. У 50-гады XII стагоддзя ён прыняў удзел у шведскім крыжовым паходзе, арганізаваным з мэтай хрысціянізацыі Фінляндыі шведскім каралём Эрыкам IX.

Паводле тых жа крыніц пасля ад'езду караля і шведскай арміі Генрых Упсальскі застаўся ў Фінляндыі, будуючы цэрквы, а таксама хрысцячы і вучачы народ. Каля 1156 года (традыцыйная дата 20 студзеня 1156 года) ён быў забіты язычнікам Лалі на льду возера Кёюліёнярві  (фін.) (бел..

Культ Генрыха Упсальскага хутка распаўсюдзіўся ў Швецыі. У канцы XIII стагоддзя ён ужо згадваецца ў царкоўных дакументах як святы. У XIV—XV стст. шанаванне Генрыха было ўжо шырока распаўсюджана ў шматлікіх краінах Паўночнай Еўропы.

Каталіцкая царква святкуе памяць Святога Генрыха Упсальскага 19 студзеня. Святы Генрых — найбольш шануемы святы Каталіцкай царквы Фінляндыі, лічыцца заступнікам краіны. Таксама памяць Генрыха адзначаецца 19 студзеня ў некаторых пратэстанцкіх цэрквах.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Палола А.-П. Мякели-Алитало А. Сто замечательных финнов. Калейдоскоп биографий: Лалли = 100 suomalaista pienoiselämäkertaa venäjäksi / Под ред. Тимо Вихавайнена; пер. с финск. И. М. Соломеща. — Хельсинки: Об-во финской лит, 2004. — С. 312—314. — 781 с. — ISBN 951-746-522-X

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Генрых Упсальскі
* Юка Паарма: Святы Генрых і Кафедральны сабор Турку Архівавана 28 снежня 2006. (фін.)
* Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon
**Кніга Руф** («*Книга о Руфе еже была баба Іосеова отца царя Давидова*») — недатаванае пражскае выданне Скарыны, якое выйшла ў свет каля 1519 года.

Змест кнігі
-----------

На тытульным лісце змешчана гравюра і пашыраная назва кнігі («*Зуполне выложена доктором Франциском Скориною изъ славнаго града Полоцька*»), а на адвароце — прадмова: «*Сказание доктора Франъциска Скорины с Полоцька въ книги Руф прабабы Давидовы*». На 2-8 аркушах выдадзены тэкст 4 раздзелаў кнігі, на апошнім аркушы — кароткае пасляслоўе.

Друкарскія асаблівасці выдання
------------------------------

Кніга выдадзена на царкоўнаславянскай мове беларускай рэдакцыі. Фармат выдання — у чвэрць аркуша, аб’ём — 8 аркушаў, якія сабраны ў адзін сшытак. Набор выкананы пражскім шрыфтам Скарыны — у 10 радкоў вышынёй 75 мм. Сігнатура адсутнічае. Фаліяцыя змешчана на верхнім боку аркуша ўверсе справа. Выданне ўпрыгожана ілюстрацыяй «Руф у полі» (тытульны ліст), застаўкай і 7 ініцыяламі. Застаўка змешчана перад асноўным тэкстам, на ёй выяўлены шчыт з зацьменнем сонца і сірэн з рыбінымі хвастамі; такая ж застаўка маецца ў яшчэ 7 другіх пражскіх выданнях. Ініцыялы змешчаны ў пачатку раздзелаў, прадмовы і пасляслоўя.

Захавалася 8 экзэмпляраў выдання.

Літаратура
----------

* Францыск Скарына і яго час: Энцыкл. давед./ Беларус. Сав. Энцыклапедыя; Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — 608 с.: іл. ISBN 5-85700-003-3

Спасылкі
--------

| ⛭Выданні ✯ ✰ Францыска Скарыны |
| --- |
| Прага | Псалтыр (1517) · Кніга Іова (1517) · Прытчы Саламонавы (1517) · Кніга Ісуса Сірахава (1517) · Еклезіяст (Саборнік) (1517) · Прамудрасць Божая (1517) · Песня Песням (1518) · Кніга Царстваў (1518) · Кніга Ісуса Навіна (1518) · Юдзіф (1519) · Кніга Суддзяў (1519) · Быццё (1519) · Выхад (1519) · Левіт (1519) · Лічбы (1519) · Другі закон (1519) · Руф (1519) · Эсфір (1519) · Плач Ераміі (1519) · Кніга прарока Даніла (1519) |
| Вільня | Малая падарожная кніжка (Псалтыр (1522)) · Апостал (1525) |