Этнапалітычныя варыянты сербскахарвацкай мовы або сербскахарвацкай дыясістэмы (на 2006 год)
**Сербскахарвацкая** ці **харвацкасербская мова** (таксама **сербская або харвацкая**, **харвацкая аб сербская**) (у арыгінале *srpskohrvatski*/*cрпскохрватски*, *hrvatskosrpski*, *hrvatski ili srpski*, *srpski ili hrvatski*) — існаваўшы раней тэрмін для абагульнення пад адной назвай сукупнасці дыялектаў, якія ўжываюцца ў Сербіі, Чарнагорыі, Босніі і Герцагавіне і Харватыі — сучасныя сербская, харвацкая, баснійская і чарнагорская мовы. Афіцыйная мова Югаславіі (разам са славенскай, пазней і македонскай) з 1918 да 1991 года.

Літаратурны стандарт засноўваўся на штокаўскім дыялекце і дапускаў экаўскі і іекаўскі варыянты (неафіцыйна яны лічыліся «ўсходнім» (сербскім) і «заходнім» (харвацкім) варыянтамі літаратурнай мовы). Да таго ж, фармальна дыялектамі сербскахарвацкай лічыліся кайкаўскі і чакаўскі дыялекты, але яны не былі ў афіцыйным ужытку.

Упершыню тэрмін «сербскахарвацкая мова» быў выкарыстаны славенскім філолагам Ярнеем Копітарам у перапісцы ў 1836 годзе, хоць нельга выключыць, што Копітар пазнаёміўся з гэтым тэрмінам, чытаючы рукапіс працы славацкага філолага Шафарыка «*Slovanské starožitnosti*» («*Славянскія старажытнасці*»), якая была надрукаваная ў 1837 годзе.

З распадам Югаславіі афіцыйнымі мовамі новаствораных дзяржаў сталі сербская, харвацкая, баснійская, чарнагорская мовы. Тэрмін «сербскахарвацкая мова» пачаў знікаць з ужытку, спачатку з афіцыйных дакументаў, пасля паступова і з лінгвістычнай літаратуры. Сёння найменне «сербскахарвацкая мова» з'яўляецца дыскусійным гістарычна-палітычным пытаннем. Многія носьбіты лічаць тэрмін «сербскахарвацкая» палітычна некарэктным і нават абразлівым. Іншыя працягваюць ужываць гэты тэрмін.

Сярод лінгвістаў няма адзінага погляду на лёс тэрміна. Ён усё яшчэ выкарыстоўваецца, дзякуючы лаканічнасці пры абазначэнні сукупнасці некалькі моў. Альтэрнатыўная назва *баснійская/харвацкая/сербская мова* (БХС) з'явілася ў афіцыйным ужытку ў замежжы. У рэгіянальнай лінгвістыцы існуе таксама тэрмін «цэнтральная паўднёваславянская дыясістэма».

Узаемна зразумелыя формы сербскахарвацкай мовы працягваюць выкарыстоўвацца пад рознымі назвамі ў Сербіі, Чарнагорыі, Харватыі і Босніі і Герцагавіне.

### Прыклады адрозненняў у лексіцы

| Беларуская мова | Харвацкая мова | Сербская мова |
| --- | --- | --- |
| Параўнаць | Usporedba | Поређење (Poređenje) |
| Еўропа | Europa | Европа (Evropa) |
| Нідэрланды | Nizozemska | Холандија (Holandija) |
| Італьянцы | Talijani | Италијани (Italijani) |
| Сусвет | Svemir | Васиона (Vasiona) |
| Пазваночнік | Kralježnica | Кичма (Kičma) |
| Паветра | Zrak | Ваздух (Vazduh) |
| Адукацыя | Odgoj | Васпитање (Vaspitanje) |
| Тыдзень | Tjedan | Седмица (Sedmica) |
| Гісторыя | Povijest | Историја (Istorija) |
| Порткі | Hlače | Панталоне (Pantalone) |
| Страўнік | Trbuh | Стомак (Stomak) |
| Навука | Znanost | Наука (Nauka) |
| Асобна | Osobno | Лично (Lično) |
| Асоба | Osoba | Лице (Lice) |
| Аб’яднаныя Нацыі | Ujedinjeni Narodi | Уједињене Нације (Ujedinjene Nacije) |
| Хлеб | Kruh | Хлеб (Hleb) |
| Штучнае | Umjetno | Вештачки (Veštački) |
| Крыж | Križ | Крст (Krst) |

Спасылкі
--------

Вікіпедыя

Вікіпедыя мае **раздзел**, напісаны  

***cербскахарвацкай*** 



| ⛭Славянскія мовы |
| --- |
| Гістарычныя † | 
* прабалта-славянская
* праславянская

 |
| Усходнія | 
* старажытнаўсходнеславянская †
* старабеларуская †
* старажытнанаўгародская †
* стараруская †
* беларуская
	+ дыялекты
	+ заходнепалеская
	+ падляшская
* руская
	+ дыялекты
* ✰ украінская
	+ дыялекты
	+ русінская

 |
| Заходнія | 
ляхіцкія
палабская †
польская
* старапольская †
* сілезская

кашубская
* славінская †

лужыцкія
верхняя
ніжняя
чэшска-славацкія
мараўская
славацкая
чэшская
* кнааніт †

 |
| Паўднёвыя | 
заходнія
сербахарвацкая
* баснійская
* сербская
* харвацкая
* чарнагорская

славенская
* прэкмурская
* рэзьянская

славянасербская †
усходнія
стараславянская †
царкоўнаславянская
балгарская
македонская
 |
| Змешаныя і піджыны | 
* балачка
* суржык
* трасянка
* панашэму †
* русенорск †
* кяхцінская †
* цыгана-сербская

 |
| Штучныя | 
* міжславянская мова
* панславянскія мовы
* сібірская мова
* язычча

 |
| Славянскія мікрамовы |
| † — мёртвыя мовы |