recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Карона.
Жалезная карона
**Жалезная карона** — назва кароны Лангабардскага каралеўства. Традыцыйна лічыцца найстарэйшай з захаваных манархічных карон Еўропы.

Апісанне
--------

Карона складаецца з залатога абруча у тры цалі шырынёй, пакрытага каштоўнымі камянямі, унутры змяшчаецца вузкі жалезны абруч.

Гісторыя
--------

Напалеон у «жалезнай кароне»
Дакладныя месца і час вырабу кароны невядомы. Па адной з асноўных версій, яна была створана ў Лангабардскім каралеўстве ў Раннім Сярэднявеччы, але доказаў гэтаму няма. Выказваюцца здагадкі пра рымскае або візантыйскае паходжанне рэліквіі, аднак стыль, у якім выканана карона, унікальны і не мае аналагаў ні ў познерымскім, ні ў візантыйскім ювелірным мастацтве. Імаверна, легенды пра сувязь кароны з адной з магутных імперый з’явіліся яшчэ ў Сярэднія вякі і павінны былі дадаткова павялічыць каштоўнасць рэліквіі і прэстыж яе ўладальнікаў.

Паводле падання, якое сягае не далей часоў Карла Вялікага, жалезная аснова кароны нібыта з’яўляецца цвіком ад крыжа Збавіцеля, які быў падораны Папам Грыгорыем Вялікім лангабардскай прынцэсе Тэадэліндзе. Прынцэса загадала вырабіць з цвіка карону для каранавання свайго мужа Агілульфа (593).

З той пары карона захоўваецца ў храме Яна Хрысціцеля ў Монцы, каля Мілана, дзе знаходзіцца і цяпер. Апроч суверэнных лангабардскіх каралёў, каронай каранавалася значная частка германскіх імператараў, ад Карла Вялікага да Карла V; у 1805 годзе, пасля заснавання Італьянскага каралеўства, — Напалеон I, а ў 1838 годзе, як кароль Ламбарда-Венецыянскі, — аўстрыйскі імператар Фердынанд I.

Гл. таксама
-----------

* Карона Карла Вялікага

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Жалезная карона
* Каляровае фота
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Помнік падпольшчыкам.
**Помнік падпольшчыкам** — помнік у аграгарадку Асінторф, Віцебская вобласць. Знаходзіцца непадалёку ад паселішча на 478-м кіламетры аўтамагістралі Масква — Брэст.

Аіпсанне
--------

Пастаўлены ў 1966 годзе ў гонар герояў Асінторфскага падполля. Скульптар Г. Мурамцаў, архітэктар В. Занковіч і Л. Левін. Помнік зроблены з бетона. Вышыня скульптуры — 4 м, пастамента — 12 м. На высокім пастаменце Г-падобнай формы — скульптура юнака з лунаючым вымпелам ва ўзнятых над галавой руках. Вертыкаль абеліска ўраўнаважана невысокай сценкай з масіўнай бетоннай плітой з надпісам-прысвячэннем.

Літаратура
----------

* Захарчанка, А. Манумент пры дарозе / А. Захарчанка // Дняпроўская праўда (Дуброўна). — 1998. — 24 чэрв. — С. 3.
* 1350. Помнік савецкім воінам, партызанам, падпольшчыкам і землякам // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл.
**Кантата** (італ.: cantata, ад лац.: саntare — *песня*) — буйны вакальна-інструментальны шматчасткавы твор урачыстага ці лірыка-эпічнага характару, асобныя часткі якога аб’яднаны агульнай тэмай, сюжэтам. Звычайны склад выканаўцаў кантаты — спевакі-салісты, хор, аркестр. Выканальніцкім складам, структурай, адсутнасцю сцэнічнага дзеяння кантата набліжаецца да араторыі, але адрозніваецца ад яе менш развітым сюжэтам, больш сціплымі памерамі. Па жанравых прыкметах да кантаты набліжаюцца некаторыя творы, вызначаныя аўтарамі як паэма, балада і інш.

Гісторыя
--------

Узнікла ў пачатку 17 стагоддзя ў Італіі, да 2-й паловы 18 стагоддзя развівалася ў свецкай і духоўнай формах (І. С. Бах). Пазней зацвердзілася як канцэртны жанр (у творчасці П. Чайкоўскага, С. Танеева  (руск.) (бел. С. Рахманінава, С. Пракоф’ева, Ю. Шапорына, Г. Свірыдава, К. Орфа і інш.).

У беларускай музыцы
-------------------

У беларускай музыцы жанр кантаты інтэнсіўна развіваўся ў разнастайных паводле формы і зместу рэчышчах.

З 1920-х гадоў ва ўсёй гісторыі жанру прасочваецца традыцыя ўвасаблення грамадска значных тэм («Дзесяць год» М. Аладава, «Песня волі» і «Босыя на вогнішчы» Т. Шнітмана). Героіка-патрыятычныя вобразы знайшлі глыбокае ўвасабленне ў кантатах «Беларускім партызанам» і «Ленінградцы» А. Багатырова, «Памяці Канстанціна Заслонава» Ю. Семянякі, «Памяці герояў» Р. Суруса.

Гісторыя роднага краю, жыццё народа вызначылі вобразны змест кантат «Па шляху барацьбы і перамог» М. Аладава, «За праўду ўстанем» Я. Глебава, «Палі стэпавыя» І. Кузняцова, «Курган» І. Лучанка, «А хто там ідзе?» Р. Пукста, «Забыты Богам край» С. Бельцюкова.

Кантаты для дзяцей стварылі У. Алоўнікаў, П. Падкавыраў, С. Картэс, Р. Сурус, Л. Шлег, В. Войцік, Н. Усцінава і інш.

Нацыянальныя рысы найбольш яскрава выяўлены ў кантатах, непасрэдна звязаных з народнай песеннасцю («Беларускія песні» А. Багатырова, «Казацкія песні» В. Войціка, «Вянок» Л. Захлеўнага, «Беларускі край» А. Мдывані, «Наш край» Ф. Пыталева, «Трава-мурава» Л. Шлег, «Сваток» Р. Суруса, «Лірычная кантата» Г. Гарэлавай, «Вясковыя святы» В. Кузняцова, «Песні Белай Русі» А. Хадоскі).

Паглыбленым псіхалагізмам вобразнага ладу вылучаюцца кантаты «У год сусветнага пажару» і «Тысяча гадоў надзеі» Г. Гарэлавай, «Начны матылёк» С. Бельцюкова, «Гукавыя прасторы» і «Euphonia» В. Кузняцова.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Канадская · Малы Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · Праваслаўная · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Dictionary of Music and Musicians · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX4719024 · GND: 4029509-6 · LCCN: sh85019780 · NDL: 00564980 · NKC: ph135180 |
«**Лаліта**» (англ.: Lolita) — раман Уладзіміра Набокава, напісаны англійскай мовай і апублікаваны ў 1955 годзе ў Парыжы. Пазней ён быў перакладзены аўтарам на рускую мову. 

Твор адрозніваецца сваёй спрэчнай тэмай, гэта значыць галоўны герой і апавядальнік, 37-гадовы прафесар літаратуры Гумберт Гумберт апанаваны 12-гадовай Далорэс Гейз, з якой ён мае сексуальныя адносіны. Лаліта з’яўляецца мянушкай, якую Гумберт даў Далорэс.

Пасля апублікавання, «Лаліта» набыла вялікую папулярнасць, атрымаўшы статус класічнага твору, стаўшы адным з самых вядомых і самых супярэчлівых прыкладаў літаратуры XX стагоддзя. Мянушка «Лаліта» ўвайшла ў масавую культуру да абазначэння дзяўчынак, якія вельмі рана пачынаюць сваё сексуальнае жыццё.

Беларускі літаратар Альгерд Бахарэвіч глядзіць на раман «Лаліта» як

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| 
…кнігу пра няўлоўную прыгажосьць, самы магічны твор дваццатага — дый ня толькі дваццатага стагодзьдзя.
 | "|

Раман быў адаптаваны Стэнлі Кубрыкам, які выпусціў фільм у 1962 годзе. У 1997 годзе Эдрыян Лайн зняў сваю версію «Лаліты». Таксама «Лаліта» стала прадметам некалькіх тэатральных пастановак, опер і балетаў.

«Лаліта» ўваходзіць у спіс 100 лепшых раманаў на англійскай мове часопісу Time, якія былі апублікаваны ў перыяд з 1923 па 2005 гады.

Зноскі
------

1. ↑  *Nabokov V.* The Annotated Lolita / A. Appel — Vintage Books, 1991. — ISBN 978-0-307-78808-5<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q47007804'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3560313'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4722241'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36591'></a>
2. ↑  *Бахарэвіч А.* Каляндар Бахарэвіча. — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2014. — С. 426

Спасылкі
--------

* Фотаздымкі з першага выдання твору

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz · Лабараторыя Фантастыкі |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12498242d · GND: 4251287-6 · LCCN: n90655032 · SUDOC: 034200355 · VIAF: 176671347 |
**Капаткевіцкая зона падняццяў** — тэктанічная структура ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці, на захадзе Капаткевіцка-Велікаборскай ступені Прыпяцкага прагіну. Вылучаецца па паверхні фундамента, падсалявых і міжсалявых адкладах. На поўначы прымыкае да Капаткевіцкага разлому. Распасціранне зоны падняццяў субшыротнае. Даўжыня больш за 50 км.

Паверхня фундамента ў межах Капаткевіцкай зоны падняццяў нахілена на поўнач — паўночны ўсход ад −2 да −4 км. Па ёй выдзяляюцца Грабаўскае, Кузьмічоўскае, Залескае і Капаткевіцкае падняцці. У межах Капаткевіцкай зоны падняццяў платформавы чахол складаюць верхнепратэразойскія, сярэдне- і верхнедэвонскія, ніжне- і сярэднекаменнавугальныя, пермскія, мезазойскія і кайназойскія адклады. Структура падсалявых адкладаў падобна да структуры паверхні фундамента. Сфарміравалася Капаткевіцкая зона падняццяў у познім дэвоне, карбоне, пермі. З падсалявых старааскольскіх адкладаў на Кузьмічоўскай плошчы атрыманы непрамысловы прыток нафты.

Літаратура
----------

* Капаткевіцкая зона падняццяў // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
**Капа́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Капань.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Дзятлавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Гранаўскага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Рэчыцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 2 красавіка 1959 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Баршчоўскага (6 населеных пунктаў: Аляксандраўка, Гранаўка, Дунай, Капань, Чырвоная Слабада і чыгуначная станцыя Сеназавод) і Чарнянскага (вёска Белае Балота (саўгас «Рэчыца»)) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 7 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 2 красавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 5.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Спроба дзяржаўнага перавароту ў Перу** — падзеі снежня 2022 года, калі прэзідэнт Перу Педра Кастылья распусціў парламент краіны праз спробу імпічменту, але не атрымаў падтрымкі і быў зрынуты.

Ход падзей
----------

7 снежня Педра Кастылья распусціў Кангрэс праз спробу імпічменту з боку заканадаўчага органа (парламентарыі ў трэці раз вынеслі на разгляд абмеркаванне магчымага адхілення прэзідэнта ад улады ў сувязі з абвінавачваннямі ў карупцыі). Кіраўнік дзяржавы неадкладна ўвёў каменданцкі час, сфарміраваў надзвычайны ўрад і склікаў Устаноўчы сход. Прэзідэнт заявіў, што Кангрэс беспадстаўна абвінаваціў яго ў здзяйсненні злачынстваў, «падарваўшы такім чынам асновы прававой дзяржавы, дэмакратыі і расстаноўкі сіл паміж заканадаўчай і выканаўчай галінамі ўлады». Ён заклікаў як мага хутчэй правесці выбары для таго, каб вызначыць новы склад парламента і ў дзевяцімесячны тэрмін выпрацаваць новую Канстытуцыю.

Гэты акт быў прызнаны апазіцыйнымі перуанскімі СМІ і палітыкамі дзяржаўным пераваротам, а шэраг палітыкаў параўнаў яго з дзеяннямі Альберта Фухіморы падчас перуанскага дзяржаўнага перавароту 1992 года. Члены ўрада прэзідэнта Кастылья сышлі ў адстаўку са сваіх пасад неўзабаве пасля абвяшчэння аб роспуску Кангрэса. Узброеныя сілы Перу  (ісп.) (бел. таксама адхілілі дзеянні прэзідэнта.

Кастылья быў падвергнуты імпічменту ў той жа дзень і перастаў быць прэзідэнтам пасля таго, як Канстытуцыйны суд Перу адхіліў роспуск кангрэса. Нечакана палітыка затрымалі, а ўлада перайшла да віцэ-прэзідэнта Дзіны Балуартэ.

Гл. таксама
-----------

* Канстытуцыйны крызіс у Перу (2019)

Зноскі
------

1. ↑  Президента Перу задержали по обвинению в попытке совершения госпереворота
2. ↑  Presidente Pedro Castillo disuelve temporalmente el Congreso de Perú (ісп.). *CNN* (7 снежня 2022). Праверана 7 снежня 2022.
3. ↑  Presidente de Perú disuelve Congreso, declara "gobierno de excepción" y llama a elecciones (ісп.). *Voz de América*. Праверана 7 снежня 2022.
4. ↑  Президента Перу задержали по обвинению в попытке совершения госпереворота
5. ↑  PERU21.  Golpe de Estado: Pedro Castillo disuelve el Congreso, anuncia que intervendrá el PJ y decreta Estado de Excepción | lo ultimo | urgente | politica | | POLITICA(ісп.), *Peru21* (7 December 2022). Праверана 7 December 2022.
6. 1 2  Aquino.  Peru's Castillo threatens to dissolve Congress as political crisis deepens(англ.), *Reuters* (7 снежня 2022). Праверана 7 снежня 2022.
7. ↑  Pedro Castillo cierra el Congreso, en vivo: disolución, mensaje del presidente y últimas noticias(нявызн.), *Diario AS* (8 December 2022).
8. ↑  *Pozzebon*. Peru lawmakers impeach President Castillo after he attempts to dissolve Congress (англ.). *CNN* (7 снежня 2022). Праверана 7 снежня 2022.
9. ↑  Reuters.  Peru's Congress votes to remove president Castillo in impeachment trial(англ.), *Reuters* (7 снежня 2022). Праверана 7 снежня 2022.
10. ↑  Congresso do Peru destitui presidente que tentou golpe(нявызн.). *O Antagonista* (7 снежня 2022). Праверана 7 снежня 2022.
11. ↑  Президента Перу задержали по обвинению в попытке совершения госпереворота
12. ↑  After a bungled coup attempt, Peru’s president falls, The Economist, Dec 7th 2022
**Выбары ў Вярхоўны Савет Беларускай ССР першага склікання** адбыліся 26 чэрвеня 1938 года на тэрыторыі БССР адначасова з выбарамі народных дэпутатаў РСФСР і на Украіне. Праходзілі па аднамандатных акругах па мажарытарнай выбарчай сістэме. Усяго на 3878 выбарчых участках былі абраныя 273 дэпутаты.

Перадгісторыя
-------------

Першая канстытуцыя БССР 1937 года вызначыла выразныя адрозненні ў кампетэнцыі вышэйшых органаў дзяржаўнай улады і дзяржаўнага кіраўніцтва рэспублікі. Вышэйшымі органамі дзяржаўнай улады абвяшчаліся Вярхоўны Савет БССР і Прэзідыум Вярхоўнага Савета БССР.

27 лютага 1938 года ЦВК БССР зацвярдзіў «Палажэнне аб выбарах у Вярхоўны Савет БССР», якое вызначала прынцыпы агульнага, роўнага і прамога выбарчага права пры тайным галасаванні. Згодна з нормамі прадстаўніцтва Прэзідыум ЦВК БССР 21 красавіка 1938 года ўтварыў 273 выбарчыя акругі, прызначыў дату выбараў на 26 чэрвеня і вызначыў дату пачатка выбарчай кампаніі на 26 красавіка. У спіс для галасавання ўключаўся толькі адзін кандыдат.

Вынікі
------

Асноўны артыкул: **Спіс дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР 1-га склікання**
У выбарах у Вярхоўны Савет БССР прынялі ўдзел 3 030 148 з 3 040 710, ці 99,65 % зарэгістраваных выбаршчыкаў. За кандыдатаў блока камуністаў і беспартыйных галасавала 99,9 % выбаршчыкаў, якія ўдзельнічалі ў выбарах. У склад дэпутатаў Вярхоўнага Савета БССР першага склікання былі абраныя 273 дэпутаты: 103 працоўных (37,7 %), 103 сялян (37,7 %), 67 інтэлігентаў (24,5 %). 59 дэпутатаў былі занятыя ў сельскай гаспадарцы, 21 у прамысловасці і транспарце. 206 дэпутатаў былі членамі КП(б) Б. Сярод дэпутатаў былі 167 беларусаў, 75 рускіх, 20 яўрэяў, сем украінцаў і чатыры прадстаўнікі іншых нацыянальнасцей. Узрост 180 дэпутатаў не перавышаў 35 год. У складзе дэпутатаў былі 67 жанчын, ці каля 25 % усяго Вярхоўнага Савета БССР.

Зноскі
------

1. ↑  Сборник законов Белорусской Советской Социалистической Республики (СЗ БССР), 1938, № 8, С. 59, 61
2. ↑  Первая сессия Верховного Совета БССР (25—28 июля 1938 г.). Стенографический отчет. Мн. 1938. С 32—38

| ⛭Сцяг БССР Выбары ў Беларускай ССР |
| --- |
| Выбары ў Вярхоўны Савет БССР | 1938 ·  1940 ·  1947 ·  1951 ·  1955 ·  1959 ·  1963 ·  1967 ·  1971 ·  1975 ·  1980 ·  1985 ·  1990 |
Рэлігійныя сімвалы
**Сімвал** (з грэч. σύμβολον) — гэта знак, выява якой-небудзь рэчы або жывёлы для абазначэння сутнасці прадмета; умоўны знак якіх-небудзь паняццяў, ідэй, з'яў.

Паняцце сімвала цесна звязана з такімі катэгорыямі як мастацкі вобраз, алегорыя і параўнанне. З'явіўшыся ў Старажытнай Грэцыі сімвал першапачаткова пазначаў рэчыўны знак, які меў тайны сэнс для групы асоб, аб'яднаных вакол якога-небудзь культу. Напрыклад, у эпоху позняй антычнасці крыж стаў сімвалам хрысціянства. У найноўшы час свастыка стала сімвалам фашызму.

У XX стагоддзі неакантыянец Касірэр абагульніў паняцце сімвала і аднёс да «сімвалічных форм» шырокі клас культурных з'яў, такіх як мова, міф, рэлігія, мастацтва і навука, пасродкам якіх чалавек упарадкоўвае навакольны хаос. Раней яшчэ Кант даказваў, што мастацтва, з'яўляючыся інтуітыўным спосабам уяўлення, носіць сімвалічны характар.

Гл. таксама
-----------

* Алхімічныя сімвалы
* Астранамічныя сімвалы
* Дзяржаўныя сімвалы
* Рэлігійныя сімвалы
* Сімвалы гендара
* Сімвалы камуністычнага руху
* Сімвалы небяспекі
* Сімвалы святых
* Сімвалізм
* Сімволіка

Зноскі
------

1. ↑  Сімволіка эзатэрычных вучэнняў. Гісторыя сімволікі
2. ↑  Што такое сімвал?
3. ↑  Нямецкая класічная Эстэтыка Архівавана 7 студзеня 2008.
Паб «The Eagle and Child» у Оксфардзе, дзе пачынаючы з 1939 года сустракаліся Інклінгі
**І́нклінгі** (англ.: The Inklings, *The Inkling Club*) — літаратурны клуб, першапачаткова заснаваны ў Оксфардзе ў 1931 годзе студэнтам Тэнджы Лінам. Сам Лін, скончыўшы каледж, пакінуў клуб. Праз некаторы час назва «Інклінгі» замацавалася за невялікай суполкай пісьменнікаў, многія з якіх выкладалі ў Оксфардзе.

Вядомасць Інклінгі набылі дзякуючы таму, што доўгі час сябрамі клуба былі пісьменнікі Джон Толкін і Клайв Льюіс. У 1939 годзе да іх далучыўся яшчэ адзін вядомы пісьменнік — Чарлз Уільямс. Акрамя таго, у клуб уваходзілі Оўэн Барфілд, Х'юга Дайсан і іншыя. Трэба адзначыць, што ў клубе ніколі не было фармальнага спісу ўдзельнікаў, і фактычна ён заставаўся проста колам сяброў, якія сістэматычна збіраліся разам.

Інклінгі сустракаліся па аўторках у пабе «Арол і дзіця», а па чацвяргах ладзіліся літаратурныя чытанні ў Льюіса, дзе сябры клуба знаёмілі адзін другога з тым, над чым яны працавалі. У прыватнасці, у клубе чыталіся «Уладар Пярсцёнкаў» Толкіна і «Хронікі Нарніі» Льюіса.

Фактычным лідарам клуба быў Льюіс, і пасля яго пераезду ў 1954 годзе ў Кембрыдж клуб пачаў збірацца радзей, а пасля смерці Льюіса цалкам спыніў сваё існаванне.

Гісторыі клуба і жыццю яго сяброў прысвечаная кніга Хэмфры Карпентэра «Інклінгі» (1979).
Maylandia zebra
**Інкубацыя ікры ў роце** — спосаб выношвання нашчадкаў, уласцівы некаторым відам рыб і амфібій.

Недахопам выношвання ікры і нашчадкаў у роце з'яўляецца невялікая колькасць ікрынак. Перавагі такога спосабу ўзнаўлення заключаюцца ў магчымасці хуткай змены месцазнаходжання гнязда ў выпадку ўзнікнення пагрозы і ў эканоміі жыццёвай энергіі самкі, якая інкубуе ікру ў роце, за кошт памяншэння колькасці вырабленых ікрынак.

Яркімі прадстаўнікамі рыб, якія інкубуюць ікру ў роце, з'яўляюцца многія афрыканскія [ цыхліды].

Спасылкі
--------

* Ad Konings. Back to Nature: Malawi Cichlids. Cichlid Press (November 30, 2003). ISBN 0-9668255-9-4 ISBN 978-0-9668255-9-6
* Bernd Degen. Malawisee-Cichliden, Faszination. Bede; Auflage: 1. Aufl. (18. März 2005). ISBN 3-89860-099-8 ISBN 978-3-89860-099-6
* Видеодокумент: маутбрудер прячет во рту новорожденных мальков
**Аляксандр Слушка** (каля 1580 — ліпень 1647) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

12 лістапада 1618 прызначаны кашталянам менскім «па Пятру Тышкевічу», 
11 сакавіка 1628 жамойцкім кашталянам «па смерці Адама Тальваша», 2 сакавіка 1633 менскім ваяводам «па смерці Балтазара Стравінскага», у 1638 годзе новагародскім ваяводам, з ліпеня 1642 года троцкім ваяводам «па смерці Паца».

Таксама быў каралеўскім дваранінам, староста рэчыцкі, прапойскі, гомельскі з 1635 года. Маршалак у літоўскім Трыбунала 1631. Быў камісарам па аплаце войска, 
дэпутатам на літоўскі фіскальны трыбунал у 1633.

Быў выхаваны кальвіністам, але потым разам з жонкай перайшоў у каталіцтва. З'яўляўся значным фундатарам Касцёла. 23 красавіка 1623 паміж Аляксандрам і Соф’яй Слушкамі, і правінцыялам Рускай правінцыі дамініканцаў айцом Марыянам Крэпіцэнсам і айцамі Сымфарыянам і Шчырыцам адбылася дамова аб фундацыі 
стаўбцоўскага кляштара дамініканцаў, сам фундуш на кляштар быў дадзены 20 лістапада 1626. Над Нёманам спачатку быў збудаваны драўляны касцёл і кляштар, а потым мураваны касцёл і абноўлены касцёльныя рэчы. Быў таксама фундатарам дамініканскага кляштара ў Рэчыцы і жаночага бернардзінскага ў Менску. Пабудаваў два касцёлы ў Валожыне і адзін у вёсцы Кавалеўшчыне (Падляшскае ваяводства), дзе быў пахаваны пасля смерці.

Сям'я
-----

Сын Мікалая Слушкі, старосты крычаўскага, 
брат вендэнскага ваяводы Крыштафа Слушкі.

Быў жанаты з дачкой берасцейскага ваяводы Крыштафа Зяновіча 
Соф'яй Канстанцыяй, удаве Станіслава Кішкі. 
Меў дачку Альжбету, якая была ў першым шлюбе за надворным каронным маршалкам Адамам Казаноўскім, 
а другім за каронным падканцлерам Геранімам Радзяёўскім, 
і сыноў Багдана Уладзіслава, двараніна каралевіча Уладзіслава, 
памёршага ў пятнаццаць гадоў (у 1630), 
Яўстаха Адама, 
Багуслава Юрыя і Жыгімонта Адама.

Літаратура
----------

* *Вяроўкін-Шэлюта У.* Слушкі // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 597. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.


| ?Аляксандр Слушка — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Мікалай Слушка |  | Іван Слушка |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Аляксандр Слушка |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Гальшка Кунцэвіч[d] |  | Ян Кміта Кунцэвіч[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |
**Таццяна Барысаўна Марачкова** (нар. 4 красавіка 1966, Горкі Магілёўскай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна (беларуская і руская мова і літаратура), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Працавала выхавальнікам групы падоўжанага дня, настаўнікам беларускай мовы і літаратуры, намеснікам дырэктара па выхаваўчай рабоце СШ № 6 г. Крычава, інспектарам аддзела адукацыі, намеснікам загадчыка аддзела адукацыі Крычаўскага райвыканкама, дырэктарам СШ № 6 г. Крычава, дырэктарам гімназіі г. Крычава, кіраўніком спраў, першым намеснікам старшыні Крычаўскага райвыканкама, старшынёй Крычаўскага раённага Савета дэпутатаў.

З’яўлялася дэпутатам Крычаўскага раённага Савета дэпутатаў, Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў. Выбіралася дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

Зноскі
------

1. ↑  Марачкава Таццяна Барысаўна
**Таццяна Валер’еўна Шчытцова** (нар. 1970, Мінск) — беларускі філосаф, доктар філасофскіх навук, прафесар.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

У 1992 годзе скончыла БДУ па спецыяльнасці «філасофія». У 2007 годзе абараніла доктарскую дысертацыю па тэме «Нараджэнне і адносіны паміж пакаленнямі як прадмет аналізу ў экзістэнцыяльна-фенаменалагічнай філасофіі» ў Расійскім дзяржаўным гуманітарным універсітэце (Масква).

Прафесар факультэта філасофіі і палітычных навук Еўрапейскага гуманітарнага ўніверсітэта (Вільнюс), дырэктар Цэнтра міждысцыплінарных гуманітарных даследаванняў (Мінск). Галоўны рэдактар філасофска-культуралагічнага часопіса «Topos», які выдаецца з 2000 г.

Прадстаўніца па адукацыі і навуцы Офіса Святланы Ціханоўскай.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Сфера інтарэсаў: філасофская антрапалогія, фенаменалогія інтэрсуб’ектыўнасці вопыту, этыка, сацыяльная філасофія, філасофскія падставы псіхатэрапіі, філасофскія і этычныя пытанні біятэхналагічнага развіцця.

Аўтарка кніг «К истокам экзистенциальной онтологии: Паскаль, Киркегор, Бахтин» (1999), «Событие в философии Бахтина» (2002), «Memento nasci: Сообщество и генеративный опыт. Штудии по экзистенциальной антропологии» (2006), «Ты хочешь поговорить об этом? Новая психологическая культура в постсоветской Беларуси и Украине» (у сааўтарстве, 2014), «Антропология. Этика. Политика» (2014).

Выбраная бібліяграфія
---------------------

* К истокам экзистенциальной онтологии: Паскаль, Киркегор, Бахтин / Т. В. Щитцова. — Минск: Пропилеи, Издательство Европейского гуманитарного университета, 1999. — 163 с. — (Humanities)
* Антропология. Этика. Политика: сборник философских статей и докладов / Щитцова Т. В. — Вильнюс: Европейский гуманитарный университет, 2015. — 252 с.

Зноскі
------

1. ↑  Каманда Святланы Ціханоўскай
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рунец.
**Таццяна Аркадзьеўна Рунец** (нар. 1969, в. Докшыцы, Віцебская вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч, эканаміст, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава, Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Працавала ў фінансавым аддзеле Докшыцкага райвыканкама, эканамістам фінансавага аддзела выканкама Заводскага раёна г. Мінска, галоўным эканамістам, начальнікам аддзела фінансаў галін гарадской гаспадаркі, намеснікам начальніка фінансавага ўпраўлення Мінскага гарвыканкама, начальнікам Галоўнага ўпраўлення Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь па г. Мінску. Член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7 склікання, старшыня Пастаяннай камісіі па эканоміцы, бюджэце і фінансах.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ключавая ўмова стабільнасці : па ініцыятыве старшыні Пастаяннай камісіі Савета Рэспублікі па эканоміцы, бюджэце і фінансах Таццяны Рунец адбылася рабочая сустрэча па пытанні ўдасканалення заканадаўства для забеспячэння своечасовай выплаты заработнай платы // Звязда. ― 2022. — 11 сакавіка (№ 48). — Дадат.: с. 8. — (Мясцовае самакіраванне).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з падобнымі імёнамі, гл. Казлоўскі і Аляксандр Казлоўскі.

**Аляксандр Сцяпанавіч Казлоўскі** (27 студзеня 1923, в. Вялікія Труханавічы, Чашніцкі раён, Віцебская вобласць — 8 снежня 2011) — беларускі мастак, Заслужаны работнік культуры Беларускай ССР (1975)

Біяграфія
---------

Скончыў інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя Рэпіна ў Ленінградзе (1956). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1925 годзе яго сям’я пераехала ў Ленінград. Аляксандр наведваў студыю Палаца піянераў Васілеастроўскага раёна. Затым працягнуў вучобу ў сярэдняй мастацкай школе пры Усерасійскай Акадэміі мастацтваў.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны Аляксандр Сцяпанавіч прымаў удзел у баях на Ленінградскім фронце. Пасля дэмабілізацыі аднавіў вучобу ў мастацкай школе, затым працягнуў навучанне ў Ленінградскім інстытуце жывапісу, скульптуры і архітэктуры імя І. Я. Рэпіна Акадэміі мастацтваў СССР.

У 1956 годзе пераехаў у Мінск на пастаяннае месца жыхарства, дзе і пачаў педагагічную дзейнасць у Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце. З 1961 па 1986 гады загадваў кафедрай. Сярод яго выхаванцаў — народны мастак Беларусі Г. Паплаўскі, заслужаныя дзеячы мастацтваў Л. Дударэнка, М. Казакевіч, Д. Алейнік, Л. Асецкі, М. Назаранка і многія іншыя.

Удзельнічае ў мастацкіх выстаўках з 1956 года. Працуе ў жанры тэматычнай карціны і пейзажу. Тэматыка твораў — рэвалюцыйныя падзеі, Вялікая Айчынная вайна, сучаснасць. Сярод карцін: «На работу ў вёску» (1956), «Ленін у Шушанскім» (1967), «Мужнасць» (1969), «Блакітная песня» (1972), «Красавіцкі вечар» (1975), «Над возерам» (1977), «9 Мая» (1978), «Успамін» (1980), «Снегіры», «Горад прачынаецца», «Дума аб Радзіме» (усё 1982), «Аўтапартрэт. Год 1941» (1984).

З 1957 года Аляксандр Сцяпанавіч — удзельнік рэспубліканскіх, усесаюзных і замежных мастацкіх выстаў, у тым ліку ў Расіі, Украіне, Румыніі, Фінляндыі, Літве. У 1958 годзе ўступіў у члены Саюза мастакоў СССР (БССР).

У 1975 годзе яму прысвоена ганаровае званне «Заслужаны работнік культуры БССР».

Творы Аляксандра Сцяпанавіча захоўваюцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондах Беларускага саюза мастакоў, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску, Валагарадскім мастацкім музеі ім. П. Масленікава, а таксама ў прыватных калекцыях.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Дзеячы культуры і навукі — ураджэнцы Чашніччыны // Гістарычна-краязнаўчы курс «Наша Чашніччына». Чашніказнаўства / В. В. Грыбко. — Мінск : Медисонт, 2007. — С. 138—149.
* Мишулкова, М. Александр Степанович Козловский / М. Мишулкова // Чырвоны прамень (Чашнікі). — 2018. — 8 снеж. — С. 5.
* Торбина, И. Художник и война / И. Торбина // Чырвоны прамень (Чашнікі). — 2016. — 7 мая. — С. 1, 5.
* Фатыхава, Г. Ціхая паэзія пейзажаў / Г. Фатыхава // Літаратура і мастацтва. — 2013. — 29 лістап. — С. 13.
**Ёдзі, Ёдава, Ёдаўскае** — возера ў Беларусі, у Астравецкім раёне Гродзенскай вобласці. Знаходзіцца за 33 км на паўночны ўсход ад горада Астравец, каля вёсак Ёдзі і Пашкуны, у басейне ракі Страча. Належыць да групы Сарачанскай групы азёр.

Плошча Ёдзі складае 0,61 км². Найбольшая глыбіня возера — 19,7 м, сярэдняя — 9,7 м. Даўжыня возера — 1,60 км, найбольшая шырыня — 0,52 км. Аб’ём вады ў возеры складае 4,84 млн м³. Даўжыня берагавой лініі — 3,74 км, плошча вадазбору — 4,4 км². Празрыстасць вады ў возеры складае 3,4 м, мінералізацыя — 0,25—0,26 г/л.

Катлавіна лагчыннага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны маюць вышыню 6—10 м, разараныя. На поўдні вышыня схілаў складае 8—15 м, парослыя лесам. Берагі возера зліваюцца з схіламі. На паўднёвым усходзе і паўднёвым захадзе берагі сплавінныя. У паўднёва-ўсходняй частцы берагавая лінія ўтварае мелкаводны заліў.

Дно вадаёма плоскае. Мелкаводдзе да глыбіні 2—4 м высланае пяском і апясчаненымі адкладаннямі. На большых глыбінях дно высланае сапрапелем. Глыбіні да 2 м займаюць каля 20 % плошчы возера.

Возера эўтрофнае, слабапраточнае. Шырыня паласы зарастання складае 10—70 м. Расліннасць пашыраецца да глыбіні 2 м.

У Ёдзі ўпадаюць 4 ручаі, а на паўднёвым усходзе возера злучанае пратокай з возерам Гульбеза.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.

Літаратура
----------

* *О.Ф. Якушко и др.* Азёры Беларусі = Озёра Белоруссии. — Мн.: Ураджай, 1988. — 216 с.
* *Курловіч М. М.* Ёдзі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз. — С. 270.

Спасылкі
--------

* Морфометрические параметры озёр Гродненскойобласти // Справочник «Водные объекты Республики Беларусь» (руск.)

| Сарачанскія азёры |
| --- |
| 
* Баранскае
* Белае
* Вераб’і
* Галадзянка
* Галодна
* Гульбеза
* Ёдзі
* Залаўскае
* Каймін
* Клевел
* Тумскае
* Туравейскае

 |
Выканаўцы ёдля ў швейцарскіх нацыянальных касцюмах (1922).
**Ёдль**, або **Ё́длер**, або **Ё́длінг** — форма спеву, для якой характэрныя адсутнасць слоў (але не заўжды), хуткае і рэзкае пераключэнне галасавых рэгістраў, г. зн. чаргаванне грудных і фальцэтных гукаў. Сама назва гэтай тэхніка была пашырана цірольцамі і з’яўляецца фактычна імітацыяй тых гукаў, якія атрымліваюцца падчас спеву. Як правіла, альпійскія спевакі ў гэтай своеасаблівай манеры спяваюць гукаспалучэнні кшталту «*Hodaro*», «*Iohodraeho*», «*Holadaittijo*» і г. д. Нягледзячы на тое, што ў масавай свядомасці большасці еўрапейцаў гэта вакальная тэхніка асацыюецца з жыхарамі Альпаў, яна пашыранах сярод многіх культур па ўсім свеце.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · Britannica (онлайн) · Treccani · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4162753-2 · GTAA: 256698 · LCCN: sh85149170 · NDL: 00574257 · SUDOC: 027829766 |
**«Голас Амерыкі»** (англ.: Voice of America, скар. VOA)  — радыёстанцыя са штаб-кватэрай у горадзе Вашынгтоне (Злучаныя Штаты Амерыкі), якая вяшчае на англійскай і 45 іншых мовах. Аснову эфіру «Голасу Амерыкі» складаюць навінавыя, інфармацыйныя і культурныя праграмы.

Гісторыя
--------

Радыёстанцыя «Голас Амерыкі» ўпершыню выйшла ў эфір 24 лютага 1942 года. «Мы будзем гаварыць аб Амерыцы і вайне, навіны могуць быць добрымі або дрэннымі — мы будзем паведамляць вам праўду», — такімі словамі радыёстанцыя пачала вяшчанне. «Голас Амерыкі» ствараўся ў процівагу гебельсаўскай прапагандысцкай машыне.

Мовы
----

Голас Амерыкі на гэты момант вяшчае на 45 мовах (на мовах, пазначаных \*, вядзецца таксама тэлевізійная трансляцыя):

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Азербайджанская мова\*
* Албанская мова\*
* Амхарская мова
* Англійская мова\*(у тым ліку на спрошчанай англійскай)
* Армянская мова\*
* Бенгальская мова\*
* Бірманская мова
* Баснійская мова\*
* В’етнамская мова
* Грэчаская мова\*
* Грузінская мова
* Дары\*
* Інданезійская мова\*
* Іспанская мова\*
* Кантонскі дыялект\*
 | * Кіньяруанда
* Кірундзі
* Кітайская мова\*
* Карэйская мова
* Крэольская мова
* Курдская мова
* Кхмерская мова
* Лаоская мова
* Македонская мова\*
* Ндэбеле
* Арома
* Персідская мова\*
* Партугальская мова
* Пушту\*
* Руская мова\*
* Сербская мова\*
 | * Самалійская мова
* Суахілі
* Тайская мова
* Тыбецкая мова\*
* Тыгрынья
* Турэцкая мова\*
* Узбекская мова\*
* Украінская мова\*
* Урду\*
* Французская мова\*
* Хаўса
* Хіндзі\*
* Харвацкая мова\*
* Шона
 |

Колькасць моў вяшчання і колькасць гадзін вяшчання на кожнай мове вагаюцца ў залежнасці ад прыярытэтаў урада Злучаных Штатаў і сітуацыі ў свеце. У 2001 годзе ў адпаведнасці з інфармацыйным бюлетэнем Міжнароднага бюро па тэлерадыёвяшчанні (IBB) «Голас Амерыкі» трансляваўся на 53 мовах, у тым ліку 12 па тэлебачанні. Напрыклад, у ліпені 2007 «Голас Амерыкі» дадаў 30 хвілін штодзённага вяшчання па самалійскім радыё.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  International Broadcasting Board (IBB) Fact Sheet, *Voice of America , 1942—2002 ; The World’s Source for News* Архівавана 6 лютага 2012.
3. ↑  VOA Press Release, *VOA Expands Broadcasts to Somalia*

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт  (англ.)
**Голас Радзімы** — інфармацыйна-асветная газета для беларусаў за мяжой.

Гісторыя
--------

Выдаецца з 6 красавіка 1955 года ў Мінску на беларускай мове штотыднёва. Да студзеня 1960 года называлася «За вяртанне на Радзіму».

Заснавана секцыяй Савецкага камітэта «За вяртанне на Радзіму» для прапаганды савецкага ладу жыцця сярод беларускіх эмігрантаў. З сярэдзіны 1970-х гадоў асвятляла жыццё, у тым ліку беларускай эміграцыі. З сярэдзіны 1990-х гадоў адзінае беларускае выданне, якое распаўсюджваецца сярод нацыянальнай дыяспары і ў асяроддзі замежных беларусістаў.

Інфармуе аб палітычных працэсах, якія адбываюцца ў Беларусі, навінах грамадска-культурнага жыцця. Публікуе шмат матэрыялаў па гісторыі Беларусі, асвятляе жыццё беларусаў у далёкім і блізкім замежжы. Да 1993 года выдавалася «Бібліятэчка газеты «Голас Радзімы». Выдадзена больш за 150 кніг і брашур.

Спярша выдавалася Беларускім таварыствам па сувязях з суайчыннікамі за рубяжом. Потым да 2018 году з'яўлялася дадаткам да газеты «Советская Белоруссия». Зараз выдаецца як асобнае выданне Выдавецкім домам «Звязда».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — С. 323. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка «Голаса Радзімы» Архівавана 25 сакавіка 2016.
* Як «Голас Радзімы» выконваў спецзаданні савецкага КГБ — Наша Ніва
**Shahed 131** (перс.: شاهد ۱۳۱), або **Герань-1** на расійскім узбраенні — беспілотнік іранскай вытворчасці, які атрымаў вядомасць у кастрычніку 2022 года падчас расійскага ўварвання ва Украіну. Абсталяваны ротарна-поршневым рухавіком мадэлі Shahed −783/788. Баявая частка важыць 15 кг, а далёкасць пуску — 900 км.

Shahed-131 абсталяваны ротарна-поршневым рухавіком Serat-1, які з’яўляецца копіяй ротарна-поршневага рухавіка Beijing Micropilot UAV Control System Ltd MDR-208. Рухавік гэтага тыпу выкарыстоўваўся для беспілотніка падчас атакі на НПЗ Абкайк і Хурайс у 2019 годзе , якая была перададзена ў Сакратарыят ААН у рамках расследаванняў Рэзалюцыі 2231 2020.

Было выяўлена, што блок кіравання палётам Shahed-131 можа звязвацца са спадарожнікамі Iridium, што тэарэтычна дазваляе змяніць траекторыю палёту ў сярэдзіне палёту. Кантролер палёту мае рэзервовую інерцыяльную навігацыйную сістэму на аснове гіраскопа MEMS. Асноўныя інструкцыі атрымлівае з GPS цывільнага класа.

Баявое прымяненне
-----------------

Упершыню беспілотнік быў заўважаны на Аравійскім паўвостраве, калі паўстанцы-хусіты выкарыстоўвалі яго для нападу на аб’екты Саудаўскай Аравіі.

Быў выкарыстаны падчас расійскага ўварваньня ва Украіну ў 2022 годзе пад расійскай назвай Герань-1.

Гл. таксама
-----------

* Shahed 136
* Shahed 129

Зноскі
------

1. 1 2  A "Younger" Version Geran-1 (Shahed-131) Kamikaze Drone Spotted After Night Attack From Crimea | Defense Express **(нявызн.)**. *en.defence-ua.com*.
2. 1 2 3  Russians began to use Shahed-131 kamikaze drones **(нявызн.)**. *mil.in.ua*.
3. ↑  Ukraine conflict: Details of Iranian attack UAV released **(нявызн.)**, *Janes* .
4. ↑  Russia's Iranian Shahed-131 Drones Have US-Made Components – UAS VISION **(нявызн.)**.
5. 1 2  Iranian Missiles Threaten To Boost Russia's Deadly Air Campaign In Ukraine **(нявызн.)**. *RadioFreeEurope/RadioLiberty*.
6. ↑  How Russia uses Iranian drones to try to overwhelm Ukraine's air defense **(нявызн.)**. *The Kyiv Independent*.
7. 1 2  The AFU captured a kamikaze drone Shahed-131 - a smaller version of Shahed-136, weighing 135 kg, warhead weighing 15 kg and a launch range of 900 km **(нявызн.)**. *gagadget.com*.
8. ↑  Takeaways from Iranian National Aerospace Exhibition 2014 **(нявызн.)**, *www.uskowioniran.com* (25 November 2014).
9. 1 2  *mhmiranusa*. New pictures by @Reuters from US report to @UN Security Council on the UAV used for Aramco attack in Abqaiq. Shows its engine & vertical gyro compared to the ones from Iranian Shahed-123 UAV and a far picture of that delta wing UAV in an IRGC exhibition. t.co/kJrMtb7goz **(нявызн.)**. *Твітэр* (19 снежня 2019). Праверана 2 December 2022.
10. 1 2  Не тільки Shahed-136, з'явилось детальне дослідження ще одного іранського дрона камікадзе, який використовує РФ (укр.). *Defense Express*. Праверана 18 December 2022.
Папа Пій VIII на *Sedia Gestatoria*
**Sedia Gestatoria** — пераносны трон для перавозкі Рмскіх Пап. Уяўляе сабой варыяцыю на тэму паланкіна — багата ўпрыгожанае, абітае шоўкам крэсла ўсталявана на пастамент, з кожнага боку якога замацаваны два пазалочаныя жалезныя кольцы; скрозь гэтыя кольцы прапушчаны два брусы, з дапамогай якіх дванаццаць чалавек пераносяць *sedia gestatoria* на сваіх плячах. Злева і справа ад крэсла прымацаваны два флабелумы — рытуальныя вееры са страусінага пер'я.

Выкарыстоўвалася галоўным чынам каб дастаўляць Папу Рымскага на цырымоніі ў Сабор Святога Іаана Латэранскага ці Сабор Святога Пятра і назад. Акрамя таго падчас цырымоній папскай каранацыі, перад новаабраным пантыфікам, якія сядзяць на *sedia gestatoria*, трохразова спальваюць пучок пакулля са словамі *Sancte Pater, sic transit gloria mundi* (Святы Айцец, так праходзіць слава зямная), пасля чаго праносяць пантыфіка па горадзе.

Папа Ян Павел I пры сваім абранні адмовіўся выкарыстоўваць *sedia gestatoria*, як, зрэшты, і папскую тыяру. Зрэшты, пазней яго пераканалі, што ў вернікаў павінна быць магчымасць бачыць пантыфіка пры яго перамяшчэнні па горадзе. Аднак, яго пераемнік Ян Павел II канчаткова адпрэчыў выкарыстанне *sedia gestatoria*, і яно было заменена самаходным і браніраваным папамабілем.

Гл. таксама
-----------

Паланкін

Зноскі
------

1. 1 2   Oliger Livarius. Sedia Gestatoria //*The Catholic Encyclopedia,* vol. XIII. — New York:1912

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Sedia Gestatoria

| Папскія рытуалы, сімвалы і цырыманіял |
| --- |
| Герб Ватыкана | 
* Апостальскі палац
* Ватыкан
* Папскі герб
* Канклаў
* Каранацыя
* Святы Прастол
* Інтранізацыя
* Папскі Крыж
* Мітра
* Мацэта
* Палій
* Папамабіль
* Папскія рэгаліі і знакі адрознення
* Пярсцёнак рыбака
* Сабор Святога Пятра
* Плошча Святога Пятра
* Латэранская базіліка
* Сікстынская капэла
* Тыяра
* Фанон
* Камаура
* Habemus Papam
* Sede Vacante
* Sedia Gestatoria
* Vere Papa mortuus est

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Catholic (1997—…) |
Герб Львова часоў Другой Польскай Рэспублікі з намаляваным на ім дэвізам «Semper fidelis»
Кампазіцыя Джона Філіпа Соўзы «*Semper Fidelis* March» у выкананні аркестра марской пяхоты ЗША на студыі Edison Records у чэрвені 1909 года.
**«Semper fidelis»** — лацінскі выраз, які ў даслоўным перакладзе азначае «Заўсёды верны». У 1658 годзе быў падараваны Львову папай Аляксандрам VII і да 1939 года афіцыйна выкарыстоўваўся ў якасці дэвіза Львова, аднак пасля Другой сусветнай вайны не знайшоў афіцыйнага зацверджання. З 1883 года выкарыстоўваецца ў якасці дэвіза Корпусу марской пяхоты ЗША (часта скарачаецца да «Semper fi»). Апроч таго, «Semper Fidelis» з’яўляўся лозунгам многіх сем’яў і асоб у многіх краінах, пачынаючы з XVI стагоддзя.

Зноскі
------

1. ↑  Semper Fidelis placed on the Marine Corps Emblem in 1883, see Marine Corps Seal History Архівавана 19 лютага 2007.
**Касцёл Найсвяцейшай Тройцы** — колішні драўляны касцёл у Радашковічах, які існаваў у 1736—1855 гадах.

Гісторыя
--------

Упершыню Радашковічы ўзгадваюцца ў гістарычных дакументах у 1447 г. калі намеснік смаленскі і кашталян віленскі Пётра Сенка Гедыголдавіч (+1451) і ягоная жонка Багуміла фундавалі тут першы драўляны касцёл пад тытулам Найсвяцейшай Тройцы.

У 1734—1736 гг. у Радашковічах быў узведзены «руплівасцю кс. Сымона Мхоўскага, пісара Апостальскага, плябана Радашковіцкага пры дапамозе розных дабрадзеяў» новы касцёл, які ў 1740 г. кансэкравалі пад тытулам Найсвяцейшай Тройцы і Стэфана Пакутніка.

Пры касцёле Найсвяцейшай Тройцы дзейнічалі школа і шпіталь, былі заснаваныя тры брацтвы — св. Ганны з 1703 г. Найсвяцейшай Тройцы з 1738 г. і Імя Найсвяцейшай Марыі Панны з 1750 г. Радашковіцкую парафію, у якой на канец XVIII ст. налічвалася больш за 2300 чалавек, абслугоўвалі таксама дзве капліцы — у Новым Двары (сёння Рагоўскі с/с Мінскага раёна) і ў Сычавічах, якая была пабудаваная ў апошнія 15 гадоў ХVIII ст. «асобна ад панскага дома, пры гасцінцы, па тыпу касцёла». Драўляны касцёл з абразом Найсвяцейшай Марыі Панны ў алтары дзейнічаў да сярэдзіны ХІХ ст. калі згарэў у пажары. У 1859 годзе завершана будаўніцтва новага мураванага касцёла ў стылі позняга класіцызму.

Архітэктура
-----------

Уяўляў сабой драўляны, крыжова-купальны, пакрыты гонтай і ашалёваны храм, які купал над сяродкрыжжам, 2 вялікія вежы пры ўваходным фасадзе, 2 меншыя вежы каля купала (магчыма, над крыламі трансепта) і яшчэ адна маленькая (сігнатурка) над прэзбітэрыем. Святыня мела 42 сажані ў даўжыню і 15 у шырыню (каля 80х32 м). Уваход у касцёл быў пазначаны гранёным тамбурам-барбаканам — «крухтай акруглай». Прэзбітэрый фланкавалі 2 закрыстыі. Усяго ў касцёле налічвалася 7 алтароў. Пяць з іх, 2-ярусных і разьбяных, упрыгожвалі аб’ём санктуарыя. Галоўны алтар — Найсвяцейшай Тройцы — уяўляў сабой 6-калонную барокавую кампазіцію з фігурамі апосталаў Пятра і Паўла, Яна і Тадэвуша. Бакавыя алтары — Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Марыі Панны і Св. Ганны. Асабліва прыгожымі лічыліся алтары ў капліцах (у крылах трансепта паміж вокнамі), упрыгожаныя залатымі і срэбнымі дэталямі — Св. Тадэвуша і Св. Антонія. Яшчэ 2 алтары знаходзіліся ў капліцах, зробленых «пры дзвярах бабінца» (магчыма, у першым ярусе вежаў пры галоўным фасадзе) — Езуса Назарэтаніна і Св. Яна Непамука. Партрэты фундатараў — Пятра і Багумілы Гедыголдавічаў — былі вывешаныя ў прэзбітэрыі каля дзвярэй у закрыстыю. На хорах мясціліся арганы на 10 галасоў. Пад касцёлам былі зробленыя 2 мураваныя склепы. Купал і сцены касцёла былі распісаныя на біблейскія сюжэты.

Побач з касцёлам стаяла драўляная званіца.

Літаратура
----------

* Каталіцкія святыні. Мінска-Магілёўская архідыяцэзія. Ч. 1. Будслаўскі, Вілейскі і Мінскі дэканаты. / Тэкст і фота А. Яроменкі. Уводзіны Ул. Трацэўскага, — Мн.: ВУП «Выд-ва „Про Хрысто"». — 2003. — 256 с. ISBN 985-6628-37-7.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Радашковічы, стары) на сайце Radzima.org
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (значэнні).
**Касцёл Найсвяцейшай Тройцы** — каталіцкі храм ў в. Рыкантай (Рыконты) Тракайскага раёна Літвы. Набажэнствы вядуцца выключана на польскай мове. Мае рысы гатычнага стылю, гранёныя контрфорсы, стральчатыя вокны, і рэнесансу.

Гісторыя
--------

Фасад

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Роспісы з выявамі М. А. Агінскага і яго жонкі Марцыбэлы з Глябовічаў у касцёле ў Рыконтах, 1688 |

У 1555 годзе пабудаваны драўляны пратэстанцкі збор. У 1585 годзе па фундыцыі ўладальніка Рыконтаў Мікалая Тальваша ўзведзены мураваны збор. У XVII ст. Рыконты перайшлі да Агінскіх. У 1655 годзе, у час вайны вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў, храм моцна пашкоджаны. У 1688 годзе адноўлены Марцыянам Агінскім. Рыконты перададзены троцкім дамініканцам, якія не хацелі служыць у былой рэфармацкай царкве. З 1696 года былы збор стаяў закінутым. У 1725 годзе пабудаваны драўляны касцёл, які да 1784 года струхлеў. Лічыцца, што ў гэты час набажэнствы былі перанесены ў мураваны касцёл.

У час вайны 1812 года разрабаваны. У 1888—1889 гадах храм адрамантаваны. У 1921 годзе створана парафія. У 1935 годзе касцёл адрэстаўраваны.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Рыкантай)
**Браслаўскае патрыятычнае падполле** — савецкае падполле для барацьбы з нямецкімі акупацыйнымі ўладамі ў Браславе. Дзейнічала з верасня 1942 да ліпеня 1944 года. Аб’ядноўвала 13 чалавек. 

Арганізатары і кіраўнікі: А. А. Васілеўскі (да верасня 1943 года), Э. А. Ціранаў. Падпольшчыкі вялі антыфашысцкую прапаганду, здабывалі дакументы, звесткі пра варожыя гарнізоны, месцазнаходжанне вайсковых складоў, казарм і перадавалі іх савецкім партызанам, здабывалі для партызан зброю, боепрыпасы і медыкаменты, выратавалі ад расправы каля 150 партыйных і савецкіх работнікаў, ваеннапалонных. Выконвалі заданні партызанскага атрада, потым партызанскай брыгады «За Радзіму», з 1943 года партызанскай брыгады імя Г. К. Жукава. Трымалі сувязь з Азяраўскім камсамольска-маладзёжным падполлем.

Літаратура
----------

* Браслаўскае патрыятычнае падполле // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0. — С. 68.

Зноскі
------
Драўляныя скульптуры Снуда, Нова (на заднім плане) і Браса (на пярэднім) на Замкавай гары ў Браславе
**Брас** — у беларускім фальклоры, князь ад імя якога паходзіць назва горада Браслава.

Змест падання
-------------

Драўляная скульптура Дрывы
Быццам, у даўнія часы, у замку на гары пасярод азёр, жыў князь Дзвін. У яго была жонка Друка і дачка Дрыва, прыгожая, наравістая і ганарлівая. Усім жаніхам яна адмаўляла, урэшце да яе пасваталіся тры княжычы, па адным з варыянтаў падання, браты — Снуд, Ноў і Брас. Дрыва паставіла ім злачынную ўмову, што выйдзе за таго, хто заб'е двух астатніх. Снуд і Ноў робяць засаду на Браса, але памыляюцца і забіваюць яго слугу. Яны прыходзяць да князёўны, памятаючы умову, б'юцца паміж сабою і абодва гінуць. Брас жа адмаўляецца жаніцца на Дрыве, ведаючы яе злачыннасць. Дрыва ў крыўдзе выбягае з замка і топіцца ў возеры. Стары князь Дзвін і яго жонка Друка неўзабаве паміраюць, а Брас займае горад, княжа доўга і справядліва, яго імя і засталося ў назве горада — Браслаў.

Драўляныя скульптуры Дзвіна і Друкі
Ад князя Дзвіна і княгіні Друкі быццам паходзяць назвы рэк Дзвіны і Друйкі, ад імёнаў княжны Дрывы і двух астатніх жаніхоў — назвы азёраў Дрывяты, Снуда і Навяты.

Інтэрпрэтацыя
-------------

Паданне з'яўляецца позняй спробай тлумачэння назваў геаграфічных аб'ектаў на аснове народнай этымалогіі. На праўдзе, назва Браслава, напэўна, можа паходзіць ад імя полацкага князя Брачыслава (1003—1044), які заснаваў горад у ХІ ст.

Іншая паданне прапануе іншае паходжанне назвы для ракі Дзвіны.

Зноскі
------

1. ↑   Семянчук Г. Н. Гарадзішча «Замкавая тара» ў Браславе // Гісторыя Беларусі: жалезны век і сярэднявечча. Мн. 1997. С. 63-65.

Літаратура
----------

* Свяці, свяці, сонейка: Творы беларускага фальклору / Укладальнік І. К. Цішчанка; Уступны артыкул А. Грачанікава; Рэд. — Мн.: Юнацтва, 1997.