recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Пагавары з ёй»** (англ.: Hable con ella — «Пагаварыце з ёй») — фільм Педра Альмадовара, прэм’ера якога адбылася на Канскім фестывалі 2002 года. Крыху адыходзячы ад свайго рэжысёрскага почырку і запазычваючы прыёмы з арсеналу класічнай меладрамы, Альмадовар паралельна вядзе некалькі апавяданняў, якія збліжаюцца, пераплятаюцца і люстрана адлюстроўваюцца адна ў адной накшталт гісторый Кшыштафа Кеслёўскага. У цэнтры ўвагі рэжысёра — важнасць паўнавартасных зносін паміж закаханымі і праблемы, выкліканыя адсутнасцю гэтых зносін.

Штуршком да напісання сцэнарыя паслужыла рэальная гісторыя пра супрацоўніка румынскага морга, які паспрабаваў заняцца сэксам з жанчынай, якая пагрузілася ў летаргічны сон і ўрачы палічылі яе мёртвай, і тым самым абудзіў яе да жыцця, за што падвергся крымінальнаму пераследу — нягледзячы на падзяку самой жанчыны і яе сям’і. Дзеля змякчэння закладзеных у гэтай гісторыі натуралістычных момантаў Альмадовар, па ўласным прызнанні, узяў на сябе рызыку ўскладнення апавядальнай структуры фільма, узбагаціўшы яе разнастайнымі ўстаўкамі, якія ілюструюць развіццё дзеяння ў завуаляванай форме.

Усіх галоўных герояў «Пагавары з ёй» сыгралі акцёры, з якімі рэжысёр ніколі не працаваў раней. Фільм атрымаў вялікую колькасць кінаўзнагарод, у тым ліку «Оскарый» за лепшы арыгінальны сцэнар і прэмію «European Film Awards» як лепшы фільм года.
**Clathrus pertusus**, ці *Stemonitis fusca* — від грыбоў роду *Clathrus*, шырока распаўсюджаны ў прыродзе.

Таксанамія
----------

Раней не адносілі да царства Грыбы і ўключалі ў клас міксаміцэтаў, род *Stemonitis*.

Апісанне
--------

Плазмодый  (руск.) (бел. белы. Споранашэнне мае выгляд шматлікіх чырванавата-карычневых цыліндрычных «пярынак» (спарангіяў), размешчаных на субстраце групамі. Спарангій 6-20 мм вышынёй з чорнай бліскучай ножкай даўжынёй звычайна больш за чвэрць агульнай даўжыні спарангія. Унутры спарангія ножка пераходзіць у калонку, якая працягваецца звычайна да самага яго верху. Перыдый хутка знікае.

Споры дыяметрам 7-9 мкм, фіялетава-карычневыя, з бародаўкавай або шыпаватай паверхняй.

Падобны на *Stemonitis herbatica*, ад якога адрозніваецца больш цёмнай афарбоўкай спор і наяўнасцю на іх сеткаватай арнаментацыі.

* 
* Няспелыя спарангііНяспелыя спарангіі
* Частка спарангія пад мікраскопам. Можна ўбачыць калонку, капіліцый і асобныя споры.Частка спарангія пад мікраскопам. Можна ўбачыць калонку, капіліцый і асобныя споры.

Распаўсюджанне і экалогія
-------------------------

Распаўсюджаны сусветна. Сустракаецца галоўным чынам летам і восенню на гнілых дрэвах, адмерлых галінах, лісці.

Зноскі
------

1. ↑  indexfungorum  (руск.)

Спасылкі
--------

* *Stemonitis fusca* sporangia development by Daniel Brunner на YouTube
**Слонімскі Свята-Дабравешчанскі жаночы манастыр** ― праваслаўны жаночы манастыр Навагрудскай епархіі ў гонар Дабравешчання Прасвятой Багародзіцы, які знаходзіцца ў г. Слонім Гродзенскай вобласці Беларусі .

Гісторыя ўзнікнення
-------------------

Дабравешчанне Прасвятой Багародзіцы. Ікона беларускага пісьма
Заснаваны ў 2003 годзе ў горадзе Слоніме на месцы ліквідаванай у 1999 годзе вайсковай базы. У лістападзе 2001 года з Жыровіцкага Свята-Успенскага манастыра сюды перабраліся 23 манашкі сястрынства пры Жыровіцкай іконе Маці Божай. 10 снежаня заснавана Свята-Дабравешчанскае сястрыцтва горада Слоніма. Старэйшай сястрой стала манашка Кацярына (Валянская). 21 ліпня рашэннем Сінода Беларускай Праваслаўнай царквы сястрыцтва пераўтворана ў Свята-Дабравешчанскі манастыр.

Жыццё манастыра
---------------

К 2013 году ў манастыры пражывала 24 манашкі. Набажэнствы праходзяць ў дамавой царкве Святой Іўліяніі Альшанскай.

Пасля рэарганізацыі катэхізатарская курсаў, якія існавалі пры Навагрудскай епархіі, пры кляштары адкрыта Слонімская духоўнае вучылішча з трыма аддзяленнямі: катэхізатарскае, псаломніцкае і іканапіснае. Вучылішча рыхтуе рэгентаў, пеўчых і іканапісцаў. Тэрмін навучання 3 гады. З 2001 года працуе таксама завочная форма навучання, дзе вучыцца каля 50 чалавек. На дзённым аддзяленні займаецца каля 45-47 чалавек.

У манастырскай іканапіснай майстэрні для свайго і Жыровіцкага манастыра ствараюцца іконы ў плыні старажытнарускай традыцыі, таксама пішуцца іконы па замове.

Ігуменні манастыра:

* Сінклітыя (Маладзецкая) (ліпень 2003-жнівень 2010)
* Дар'я (Альховік) (з лютага 2011)

Адрас: 231795, Беларусь, Гродзенская вобл. Слонім, Віленская вул. 9.

Зноскі
------

1. ↑  Слонімскі Благавешчанскі манастыр. Дрэва. Адкрытая праваслаўная энцыклапедыя
2. ↑  Галіна Раманчук. У Слонімскім духоўным вучылішчы акунаешся ў асаблівую атмасферу. Гродзенская праўда, 6 студзеня 2012(недаступная спасылка)
3. ↑  Урачыстасці з нагоды выпуску Слонімскага духоўнага вучылішча Архівавана 23 верасня 2017.
4. ↑  Іконы Слонімскага Свята-Благавешчанскага манастыра. Sobor.by

Літаратура
----------

* Монастыри Русской православной церкви. Справочник-путеводитель. ― М. Общество сохранения литературного наследия. 2011. — 632 с.

Спасылкі
--------

* Cвята-Дабравешчанскі манастыр Слоніма на Pravoslavie.ru  Архівавана 22 лістапада 2013.
* Праваслаўная архітэктура Беларусі. Свята-Благавешчанская царква
* Слонімскае духоўнае вучылішча
Чытальная зала ўяўляе сабою ратонду пасярод вялікага двара музея, перакрытага сеткаватай абалонкай па праекце Нормана Фостэра
**Чытальная зала Брытанскага музея** — галоўная зала Брытанскай бібліятэкі да яе пераезду ў новы будынак у 1997 годзе.

Па прапанове кіраўніка бібліятэкі, Энтані Паніцы, ратонду чытальнай залы спраектаваў у 1857 годзе Сідні Смёрк (брат Роберта Смёрка, які курыраваў узвядзенне ўсяго музейнага комплексу ў Блумсберы). Круглая зала з неарэнесансным аздабленнем, крыты купалам на металічным каркасе, уражваў віктарыянскую публіку, сімвалізуючы сабой прагрэс будаўнічых тэхналогій.

Уваход у чытальную залу быў адкрыты толькі прафесійным даследчыкам. У розны час у ім працавалі Карл Маркс, У. І. Ленін, Махатма Гандзі, Дж. Б. Шоу і Герберт Уэлс. Пасля таго, як бібліятэка з'ехала з будынка, зала была зачынены на рэканструкцыю пад сучасны інфармацыйны цэнтр. Дзякуючы часовай надбудове паверху над пісьмовымі сталамі з 2006 года ў зале праводзяцца буйныя выстаўкі. Першая з іх была прысвечана тэракотавай арміі імператара Цынь Шыхуандзі.

У галоўнай чытальнай зале Брытанскай бібліятэкі адбываецца дзеянне культавага фільма «Ноч дэмана» (1957) і японскага анімэ «Прачытай ці памры», а Альфрэд Хічкок зняў тут кульмінацыйную сцэну свайго першага гукавога фільма «Шантаж» (1929).

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Чытальная зала Брытанскага музея**

Панарамны здымак чытальнай залы
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бірыла.
**Сцёпка Біры́ла** — беларускі пісьменнік пачатку XX стагоддзя. У 1915 годзе ў газеце «Наша ніва» апублікаваў апавяданні «Пятрусь» і «Стражнік», у якіх паказаў характэрныя з’явы беларускага вясковага побыту. «Стражнік» таксама выдадзены асобна ў Вільні ў 1915 годзе. Апавяданні напісаны жывой народнай мовай, персанажы выразна акрэслены.

Творы
-----

У кнігах:
* Беларуская дакастрычніцкая проза. Мінск, 1965.

Літаратура
----------

* Бірыла Сцёпка // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1. — 704 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0496-9.
**«М»** (ням.: M - Eine Stadt sucht einen Mörder, бел.: М: горад шукае забойцу; 1931) ― мастацкі фільм рэжысёра Фрыца Ланга, створаны ў 1931 годзе. Класічны трылер пра маньяка-забойцу стаў першай гукавой карцінай Ланга і паўплываў на развіццё сусветнага кінематографа, у прыватнасці стаў праайцом жанра «нуар». Сюжэт фільма заснаваны на рэальных падзеях справы маньяка-забойцы Петэра Кюртэна з Дзюсельдорфа. Прэм'ера фільма адбылася ў Берліне 11 мая 1931 года ў версіі працягласцю 117 хвілін.

Станам на люты 2024 года фільм займаў 104 месца ў рэйтынгу 250 найлепшых фільмаў IMDb.

Сюжэт
-----

Паліцыя сутыкнулася са знікненнем дзяцей, якіх пасля знаходзілі мёртвымі. Няўлоўны забойца, які не пакідае слядоў - паліцыя збілася з ног у пошуках злачынцы, аднак усе намаганні марныя. Маньяк-забойца наводзіць жах на жыхароў Горада. Адзін падазрае другога, нават калі той проста загаварыў з дзіцем. Занепакоены актыўнасцю паліцэйскіх злачынны свет Горада сам аб'яўляе паляванне на маньяка.

Зноскі
------

1. ↑  Jensen, Paul M.. *The Cinema of Fritz Lang*. New York: A. S. Barnes & Co.. 1969. SBN 498 07415 8. pp. 93

Спасылкі
--------

* M - Eine Stadt sucht einen Mörder на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
**Бігамія** — тэрмін, якім звычайна характарызуюць шлюб аднаго мужчыны з дзвумя жанчынамі. З'яўляецца адной з форм палігаміі. Бігамія мела пэўнае распаўсюджанне ў перыяд старажытных цывілізацый. Сустракаецца сярод мусульман Азіі і Афрыкі. Есць гістарычны запіс аб бігамным шлюбе нямецкага крыжаносца графа Глейхена, якому Рымскі Папа дазволіў заключыць шлюб з другой жонкай пры жыцці першай. Аднак, праверыць праўдзівасць гэтага паведамлення даволі цяжка.

Зноскі
------

1. ↑  Амонтикамава, Кракен и дозволенное двоежёнство:Три заметки из «Санктпетербургского вестника» за 1779 год

Гл. таксама
-----------

* Паліандрыя
* Паліандрыя ў насякомых
* Манагамія
* Палігамія
* Агамія
* Палігінія
**Залатакратовыя**, златакраты (*Chrysochloridae*) — сямейства дробных млекакормячых.

Апісанне
--------

Цела круглаватае, даўжыня 8—24 см. Канцавіны кароткія, пярэднія лапы чатырохпальцавыя (кіпцюры двух сярэд­ніх пальцаў моцна павялічаны), заднія — пяціпальцавыя, з перапонкамі. Хвост рудыментарны, звонку не бачны. На н­осе маецца скурыстая, арагавелая паду­шач­ка, якая засцерагае пысу пры капанні; ноз­дры прыкрытыя скурыстай складкай. Поўсць густая, мяккая, чырвонага, жоўтага, аліўкавага ці карычневага колеру з металічным адлівам. Рудыментарныя вочы схаваныя пад скурай.

Пашырэнне
---------

Вядомы з ніжняга міяцэна.

Адрозніваецца 9-10 родаў, каля 30 відаў. Эндэмікі Афрыкі. Насяля­юць розныя ланд­шаф­ты (га­ле­рэй­ныя лясы, са­ваны, пус­ты­ні, акіянічныя ўзбярэжжы) ў Паўднёвай, Цэнтральнай і Усходняй Аф­рыцы.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Вядуць падземны, рыючы спосаб жыцця, могуць выходзіць на дзённую паверхню. Кормяцца ў асноўным беспазваночнымі. У сухія ці халодныя перыяды на поўдні кан­тынен­та ўпадаюць у не­глыбо­кую спяч­ку. 

Нараджаюць звычайна двух дзіцянят.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4298187-6 · Microsoft: 2779266627 |
**Amblysomus hottentotus** — від млекакормячых сямейства {{bt-bellat|Золатакратовыя{{!}}золатакратовых|Chrysochloridae}.

Арэал і экалогія
----------------

Сустракаецца ў Паўднёвай Афрыцы, Эсваціні і, магчыма, у Лесота. Яго натуральным асяроддзем пасялення з'яўляюцца лясы ўмеранага пояса, субтрапічныя або трапічныя {{нп3|Трапічныя і субтрапічныя сухія шыракалістыя лясы|сухія|ru|Тропические и субтропические сухие широколиственные леса}} і {{нп3|Трапічныя і субтрапічныя вільготныя шыракалістыя лясы|вільготныя нізінныя|uk|Тропічні та субтропічні вологі широколистяні ліси}} лясы і {{нп3|Трапічныя і субтрапічныя лугі, саваны і кустарнікі|сухія кустарнікі|uk|Тропічні та субтропічні луки, савани і чагарники}} і лугі, кустарнікавая расліннасць міжземнаморскага тыпу, саваны, умераныя лугі, пясчаныя берагі, ворныя землі, пашы, плантацыі, сельскія сады і гарадскія раёны. 

У яго ёсць некалькі падвідаў, у тым ліку {{bt-bellat||*Amblysomus hottentotus iris*}}.

У 2013 годзе было выяўлена, што самкі гэтага віду аддаюць перавагу партнёрам з большымі пенісамі.

Спасылкі
--------

* Hottentot golden mole at *Animal Diversity Web*

1. ↑  Tarryn A. Retief; Nigel. C. Bennett; Anouska A. Kinahan; Philip W. Bateman (26 January 2013). "Sexual selection and genital allometry in the Hottentot golden mole (*Amblysomus hottentotus*)". *Mammalian Biology*. **78** (5): 356–360. doi:10.1016/j.mambio.2012.12.002. hdl:2263/58415.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Краты.

**Кратовыя**, краты (*Talpidae*) — сямейства млекакормячых атрада Землярыйкападобныя.

Апісанне
--------

Падзяляецца на 14 родаў, 31 від. Формы: наземныя бегаючыя, падземнарыючыя (большасць відаў) і паўводныя плаваючыя. Тулава выцягнутае, валькаватае, канечнасці ўкарочаныя, прыстасаваяыя для рыцця, плавання. На пальцах доўгія пляскатыя кіпцюры. Галава невялікая, з падоўжанай канічнай мордай. Валасяное покрыва кароткае, густое, мяккае, пераважна чорнае або чорна-бурае. Лінька тройчы за год. Вочы маленькія, у некаторых відаў закрытыя скурай. Вушных ракавін няма. Нюх і дотык добра развітыя.

Пашырэнне
---------

Пашыраны ў Еўразіі, Паўночнай Амерыцы. Крот еўрапейскі жыве на ўмерана вільгагных лугах, палях, агародах, парках, лясах у глебе на глыбіні 5 — 60 см. Гнездавыя камеры — на глыбіні да 1,5 м. Характэрны сезонныя міграцыі з аднаго біятопу ў другі. На Беларусі трапляецца паўднёварускі падвід крата еўрапейскага.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Кормяцца лічынкамі насякомых, дажджавымі чарвямі. 

Размнажаюцца 1 раз за год, прыплод пераважна 3 — 7 дзіцянят.

Промысел
--------

Аб'ект промыслу (шкуркі).

Літаратура
----------

* *Самусенка Э.* Краты // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4298193-1 · Microsoft: 2778586048 · NDL: 00576531 · NKC: ph320495 |
**Уладзімір Мікалаевіч Вольнаў** (часам **Вальноў**; 29 жніўня 1939, в. Гародна, Бешанковіцкі раён, Віцебская вобласць — 18 снежня 2023, Віцебск) — беларускі графік і жывапісец.

Біяграфія
---------

Скончыў аддзяленне дызайну Харкаўскага мастацка-прамысловага інстытута (1971). Удзельнік мастацкіх выставак з 1975. Член Беларускага саюза мастакоў (1979). Жыў у Віцебску.

Творчасць
---------

Працаваў у станковай графіцы, жывапісе і інсталяціі. 
Сярод ранніх твораў пераважаюць графічныя кампазіцыі, выкананыя ў традыцыйных жанрах: серыі літаграфій «Зямля» (1977—1979) і пастэлей «Горад майго дзяцінства» (1982). Трагічны лёс вёскі, узаемаадносіны чалавека і навакольнага асяроддзя, пытанні экалогіі ў творах «Чырвоны спрут» (1974), «Рытмы хіміі» (1976), «Вячэра на траве» (1979), «Трывожны сон птушкі» (1981), серыя «Мёртвая вёска» (1991—1992). Успаміны аб вайне — у аснове кампазіцый «Памяці партызана» (1975), «Вяртанне. Прысвячаецца бацьку» (1985), старажытнаму Віцебску прысвечаны серыя «Мой горад» (1981), трыпціх «Сцёртыя рысы твару» (1985), «Стары горад» (1991). У творах 1990-х гадоў дамінуючае месца занялі ідэі хрысціянскай маралі, праблемы духоўнасці, клопат аб захаванні спадчыны, увасобленыя ў складаныя метафарычныя вобразы («Памяць», «Шлях да храма», «Прысвячэнне», «Паклон зямлі», «Пераможаны»).

Сярод іншых работ:  «Вяртанне анёла» (1994), «Супрэматычны дворык» (1999), «Вочы Хрыста, які пакутуе» (2000), «Засмучаная зямля» (2004), «Певень. Заклік» (2005), «Пластыка маёй зямлі» (2007); калажы «Хацелася б усіх назваць» (1996), «Малітвы нашых бацькоў» (1999); серыя літаграфій «Мой горад» (1981), серыя пастэляў «Горад майго дзяцінства» (1982); інсталяцыі «Сям’я. Распяты» (1996), «Памяць. Халакост» (2005), «Прысвячэнне маці» (2006) і інш.

Зноскі
------

1. 1 2  *М. Л. Цыбульский.* Вольнов Владимир Николаевич // Рэгіёны Беларусі: энцыклапедыя. У 7 т. = Регионы Беларуси: энциклопедия. В 7 т. (руск.). — Мн.: БелЭн. — ISBN 978-985-11-0463-1.
2. ↑  *М. Л. Цыбульскі.* Вольнаў Уладзімір Мікалаевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

Літаратура
----------

* *М. Л. Цыбульскі.* Вольнаў Уладзімір Мікалаевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
* *М. Л. Цыбульский.* Вольнов Владимир Николаевич // Рэгіёны Беларусі: энцыклапедыя. У 7 т. = Регионы Беларуси: энциклопедия. В 7 т. (руск.). — Мн.: БелЭн. — ISBN 978-985-11-0463-1.
* Вольнаў Уладзімір Мікалаевіч // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Т. 1. А капэла — Габелен. — 727 с. — 10 000 экз.
* Вальноў Уладзімір Мікалаевіч // Беларускі саюз мастакоў: Энцыклапедычны даведнік / аўтар-складальнік Б. А. Крэпак і інш. — Мн.: ВТАА «Кавалер Паблішерс», 1998. — С. 88. — 664 с. — 3 000 экз. — ISBN 985-6427-09-6.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 130551 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сосна.

**Уладзі́мір Арка́дзевіч Со́сна** (нар. 30 лістапада 1951, в. Галяшонкі, Смаргонскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі гісторык, кандыдат гістарычных навук (1983).

Біяграфія
---------

У 1973 годзе скончыў гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1973 годзе працаваў настаўнікам сярэдняй школы ў Мядзелі. У 1975—1979 гадах навучаўся ў аспірантуры БДУ. Старшы лабарант кафедры гісторыі БССР БДУ ў 1974—1983 гадах.

Абараніў кандыдацкую дысертацыю «*Фарміраванне саслоўя дзяржаўных сялян у Беларусі ў канцы XVIII — першай палове XIX ст.*» (1983, навуковы кіраўнік — прафесар Аляксандр Ігнаценка). У 1983—1987 гадах выкладчык, дацэнт кафедры эканамічнай гісторыі Беларускага дзяржаўнага інстытута народнай гаспадаркі. У 1988—2000 гадах дацэнт кафедры гісторыі БССР, кафедры гісторыі Беларусі, кафедры гісторыі Беларусі старажытнага часу і сярэдніх вякоў БДУ. У 2001—2005 гадах загадчык кафедры гісторыі і беларусазнаўства Рэспубліканскага інстытута вышэйшай школы. З 2005 года дацэнт кафедры гісторыі Беларусі старажытнага часу і сярэдніх вякоў БДУ.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя інтарэсы — сялянскае пытанне і палітычнае жыццё на Беларусі ў апошняй трэці XVIII — першай палове XIX стагоддзяў. Аўтар каля 200 прац.

Суаўтар і рэдактар вучэбнага дапаможніка «Гісторыя Беларусі» для ліцэяў, гімназій і школ з паглыбленым вывучэннем гуманітарных дысцыплін (1996, 1997), адзін з суаўтараў і рэдактараў першага тома «Гісторыі сялянства Беларусі».

Падрыхтаваў чатырох кандыдатаў навук.

Узнагароды
----------

Узнагароджваўся Граматай (1994) і Ганаровай граматай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2001), «Выдатнік адукацыі» (2012) і «Заслужаны работнік БДУ» (2022).

Зноскі
------

1. 1 2  Сосна Уладзімір Аркадзьевіч  (бел.)(недаступная спасылка).  bsu.by. Архівавана з першакрыніцы 24 кастрычніка 2022.
2. ↑  ЭГБ 2001, с. 387.

Літаратура
----------

* Сосна Уладзімір Аркадзевіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 387. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.

Спасылкі
--------

* Спіс публікацый **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  bsu.by. Архівавана з першакрыніцы 24 кастрычніка 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 62145601964101321997 · БАП: 136750 |
Лебедзь-клікун (*Cygnus cygnus*)
**Вадаплаўныя птушкі** — несістэматычнае вызначэнне птушак, якія вядуць водны спосаб жыцця. Да іх не адносяцца ўсе тыя птушкі, якія палююць ў воднай сферы, а толькі птушкі, якія ўмеюць трымацца на паверхні вады. З пункту гледжання кладыстыкі вадаплаўныя птушкі далёка не заўсёды з'яўляюцца блізкімі сваякамі. Да вадаплаўных птушак адносяцца ўсе ці некаторыя прадстаўнікі наступных атрадаў:

* гусепадобныя (*Anseriformes*)
* гагарападобныя (*Gaviiformes*)
* паганкападобныя (*Podicipitiformes*)
* пеліканападобныя (*Pelecaniformes*)
* пінгвіны (*Sphenisciformes*)
* некаторыя жураўлепадобныя (*Gruiformes*), напрыклад лысуха
* некаторыя сеўцападобныя (*Charadriiformes*), напрыклад, чайкі і крычкі

Хоць гэтыя птушкі і не з'яўляюцца сваякамі, але падобны спосаб жыцця прывеў у многіх з іх да фарміравання падобных расаў. Перш за ўсе гэта «ласты»: скурная перапонка, нацягнутая паміж пальцамі. Далей — вельмі шчыльнае апярэнне. Так як адно толькі пяро не абараняе ад вады, у вадаплаўных птушак вельмі развіта хвастцовая залоза. Яна ёсць у большасці птушак і вылучаемы ёю сакрэт служыць для догляду пер'я. Для вадаплаўных птушак гэты орган мае асаблівае значэнне.

На адным месцы могуць трымацца розныя віды вадаплаўных птушак, не ствараючы адна адной харчовай канкурэнцыі — кожны від спецыялізуецца на сваім корме. Адсюль і розныя спосабы здабывання ежы. Чайкі і крычкі, напрыклад, хапаюць рыбу прама з лёту, апускаючы ў ваду толькі дзюбу. Бакланы ныраюць за рыбай, пікіруючы ў ваду. Нырковые качкі таксама ныраюць, але з паверхні вады. Іншыя віды качак пры кармленні апускаюць у ваду толькі галаву. Гэтак жа паступаюць і лебедзі, але больш доўгая шыя дазваляе ім здабываць корм з большай глыбіні.

Гл. таксама
-----------

* Марскія птушкі
* Сусветны дзень водна-балотных угоддзяў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11967282h · GND: 4064815-1 · LCCN: sh85145533 · Microsoft: 2776834261 · NDL: 00571560 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Аброк (значэнні).
**Аброк** — форма феадальнай рэнты, якая збіралася з прыгонных сялян і з’яўлялася спосабам прысваення землеўласнікам прыбавачнага прадукту. Спаганяўся прадуктамі сельскагаспадарчай вытворчасці і промыслаў (натуральны аброк) або грашыма (грашовы аброк).

Найбольш ранняй формай быў прадуктовы аброк, які прыйшоў на змену раннесярэдневяковай павіннасці — даніне. Эвалюцыя даніны ў аброк адбывалася паступова на працягу XII—XIII стст. На ўсходзе Беларусі катэгорыя даннікаў вядома па гістарычных крыніцах XIV—XVI стст. аднак разумець пад імі трэба сялян-аброчнікаў. У XIV — сярэдзіне XV стст. натуральны аброк, нягледзячы на ўзрастанне грашовага аброка і розных форм аработачных павіннасцей, на ўсходзе Беларусі стаў асноўнай формай эксплуатацыі сялянства. У канцы XV — сярэдзіне XVI стст. з развіццём таварна-грашовых адносін адбываецца далейшы рост аброка, асабліва яго рашовай формы. У заходняй і цэнтральнай Беларусі (Панямонне і Падзвінне), дзе ў гэты час больш актыўна ішоў працэс умацавання фальварковай гаспадаркі, разам з аброкам (пераважна грашовым) вялікае пашырэнне набыла паншчына, якая стала асноўнай формай феадальнай рэнты. На паўднёвым усходзе Беларусі (Падняпроўе), дзе фальваркова-панская сістэма не набыла такога развіцця, у дзяржаўных уладаннях (староствах, дзяржавах, эканоміях), а таксама ў шэрагу прыватнаўласніціх маёнткаў у змешанай рэнце па-ранейшаму панаваў аброк пераважна грашовай формы. У 2-й палове XVII—XVIII стст. на Беларусі адбываецца перавод сялян з паншчыны на грашовы аброк, прытым ён быў палегчаны ва ўладаннях, якія найбольш пацярпелі ад войн. Менш гэты працэс закрануў магнацкія вотчыны на захадзе і ў цэнтры Беларусі, а таксама маёнткі дробнай і сярэдняй шляхты. Па меры аднаўлення гаспадаркі ў 1720 — 30-х гадах пачаўч зваротны працэс пераводу сялян з грашовага аброка на адработачную рэнту. На працягу 2-й паловы XVIII ст. гэты від рэнты асабліва пашыраны ў прыватнаўласніцкіх маёнтках заходняй і цэнтральнай Беларусі, а да канца стагоддзя стаў вядучай формай феадальнай рэнты ва ўладаннях усіх тыпаў. Разам з паншчынай павялічвалася і грашовая рэнта, у сувязі з чым натуральны аброк паменшыўся. Гэта было абумоўлена імкненнем землеўладальнікаў павялічыць свае прыбыткі, распачаць прадпрымальніцкую дзейнасць, а таксама ростам таварнасці панскіх гспадарак, пашырэннем рыначных сувязей і развіццём промыслаў.

У Расіі аброк быў адной з асноўных формаў эксплуатацыі сялян, хоць часта спалучаўся з паншчынай. Аднак феадальная зямельная рэнта ў форме паншчыны пераважала яшчэ і ў 1-й палове XIX ст. За гэты час яе памер павялічыўся ў 1,5 — 2 разы і да сярэдзіны XIX ст. яна ахоплівала 97 % усіх памешчыцкіх сялян. Аброк быў выцеснены на другі план. Пасля сялянскай рэформы 1861 года заменены выкупнымі плацяжамі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Новы |
**Катажына з Таміцкіх** (каля 1517 – 1551) — польская шляхцянка, вядомая як праціўніца сваёй залоўкі каралевы Барбары Радзівіл.

Катажына нарадзілася ва {{нп3|Іўна (Вялікапольскае ваяводства)|Іўне|uk|Івно (Великопольське воєводство)}}, трэцяя дачка падкаморыя калішскага Яна Таміцкага гербу Лодзя і сястра надворнага маршалка і біскупа кракаўскага Пятра Таміцкага гербу Лодзя. Памерла ў Вільні.

Яе сыны сталі ініцыятарамі так званай «кальвінскай лініі» Радзівілаў. Мужчынская лінія скончылася ў 1669 годзе.

Шлюб і спадчыннікі
------------------

Катажына выйшла замуж за Мікалая «Рудага» Радзівіла каля 1542 года і мела трох дзяцей:

* Мікалай Радзівіл, ажаніўся з Аляксандрай Вішнявецкай гербу Карыбут, а пазней з Зоф'яй Геленай Глябовіч-Палонскай гербу Ляліва
* Крыштаф Мікалай «Пярун» Радзівіл, быў жанаты з Ганнай з Собекаў з Сулеюўкі гербу Браховіч, княгіняй Кацярынай з Астрожскіх, Кацярынай Тэнчынскай гербу Сякера і княгіняй Альжбетай Астрожскай
* NN

Літаратура
----------

* Besala J. *Barbara Radziwiłłowna i Zygmunt August*, Świat Książki, Warszawa 2007,ISBN 978-83-7391-715-6, с. 138, 142.
* Boniecki A. *Poczet rodów w Wielkiém Księstwie Litewskiém w XV i XVI wieku*, Warszawa 1887, s. 279 ( e-biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego ).


1. ↑  Genealogia dynastyczna **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 19 снежня 2013. Праверана 19 снежня 2013.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вараб’ёў.

**Даніла Вараб’ёў** (нар. 16 снежня 2003, Гомель) — беларускі футбаліст, паўабаронца гомельскага «Паперпрама».

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец гомельскай ДЮСШ-ДБК, выступаў за каманду на юнацкім узроўні. Пазней у выніку супрацоўніцтва ДЮСШ-ДБК з рэчыцкім «Спадарожнікам» стаў выступаць за юнацкую каманду гэтага клуба, а ў пачатку 2021 года трапіў у дубль. У чэрвені 2021 года, пасля таго як «Спадарожнік» пакінула некалькі ігракоў, стаў прыцягвацца да асноўнага складу. Дэбютаваў за «Спадарожнік» 23 чэрвеня 2021 года ў матчы Кубка Беларусі супраць салігорскага «Партызана» (2:2, па пенальці 3:1), калі выйшаў на замену ў пачатку другога тайма. 28 чэрвеня 2021 года ўпершыню згуляў у Вышэйшай лізе, калі ў матчы з «Віцебскам» пры ліку 2:3 выйшаў на замену на 72-й хвіліне, паспеў адзначыцца голам і галявой перадачай, чым прынёс сваёй камандзе выніковую перамогу 4:3.

У ліпені 2021 года «Спадарожнік» зняўся з Вышэйшай лігі, пасля чаго паўабаронца працягваў выступаць на юнацкім узроўні за каманду ДЮСШ-ДБК. У лютым 2022 года перайшоў у гомельскі «Паперпрам», за які гуляў у Другой лізе. У лістападзе 2022 года падоўжыў кантракт з клубам. У лютым 2024 года зноў падоўжыў пагадненне з «Паперпрамам».

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Дывізіён | Клуб | Краіна | Матчы | Галы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2021 (1) | Д1 | Спадарожнік | Беларусь | 2 | 1 |
| 2022 | Д3 | Паперпрам | Беларусь | 17 | 18 |
| 2023 | Д2 | Паперпрам | Беларусь | 30 | 1 |
|

Крыніцы
-------

1. ↑
2. 1 2
3. ↑  "Бумпром" продлил контракты с двумя игроками (руск.). *football.by* (10 лістапада 2022). Праверана 15 лютага 2024.
4. ↑  "Бумпром" продлил контракт с основным полузащитником (руск.). *football.by* (2 лютага 2024). Праверана 15 лютага 2024.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
Аглядная карта старажытнага Блізкага Усходу
Большая частка найстаражытных цывілізацый свету размяшчалася на тэрыторыі Блізкага Усходу, якая ўключала Месапатамію (сучасныя Ірак, паўднёва-ўсходняя Турцыя, паўночна-ўсходняя Сірыя), старажытны Егіпет (хоць большая частка Егіпта знаходзілася на крайнім паўночным усходзе Афрыкі), старажытны Іран (Элам, Мідыя, Парфія і старажытная Персія), Анатолію (сучасная Турцыя), Левант (сучасныя Сірыя, Ліван, Ізраіль, Палесціна і Іарданія), Мальту і старажытную Аравію.

Старажытны Блізкі Усход лічыцца калыскай цывілізацыі. Менавіта тут сталі ўпершыню практыкаваць круглагоднае інтэнсіўнае земляробства, тут упершыню ў свеце ўзніклі пісьмо, ганчарны круг, а затым кола і млынавы жоран, створана першая дзяржава, заканадаўства, а затым і першая імперыя. Тут упершыню аформіліся сацыяльнае расслаенне, рабаўладанне і арганізаваная ваенная справа, тут закладзены асновы такіх дысцыплін, як астраномія і матэматыка.

Вывучэннем Старажытнага Блізкага Усходу займаюцца такія дысцыпліны, як блізкаўсходняя археалогія  (англ.) (бел. і гісторыя старажытнага свету. Пачатковым пунктам яе адліку лічыцца ўзнікненне дзяржавы Шумер у 4 тыс. да н.э. уключаючы бронзавы і жалезныя вякі, а ў якасці канчатковай даты разглядаецца або Ахеменідскае заваяванне ў 6 ст. да н.э. або заваяванне Аляксандра Македонскага ў 4 ст. да н.э.

Літаратура
----------

* История Древнего Востока, тт. 1-2.
* Fletcher, Banister; Cruickshank, Dan, *Sir Banister Fletcher's a History of Architecture*, Architectural Press, 20th edition, 1996 (first published 1896). ISBN 0-7506-2267-9. Cf. Part One, Chapter 4.
* William W. Hallo & William Kelly Simpson, *The Ancient Near East: A History*, Holt Rinehart and Winston Publishers, 2nd edition, 1997. ISBN 0-15-503819-2.
* en:Jack Sasson, *The Civilizations of the Ancient Near East*, New York, 1995
* Marc Van de Mieroop, *History of the Ancient Near East: Ca. 3000-323 B.C.*, Blackwell Publishers, 2nd edition, 2006 (first published 2003). ISBN 1-4051-4911-6.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Старажытны Блізкі Усход
Узор скалы з граўвакі
**Граўвака**, або **шэрая вака** (ад ням.: grau - шэры і Wacke - гліністая горная парода) — цёмна-шэры да бурага пясчанік палеазойскага ўзросту, які змяшчае нароўні з зернямі кварцу абломкі розных парод. Утварыўся ў выніку разбурэння асноўных вывергнутых парод. Вельмі цвёрды. Выкарыстоўваецца ў відзе друзу ў аўта- і чыгуначным будаўніцтве. Шырока распаўсюджаны.

Часта пад гэтым тэрмінам разумеюць пяскі і пясчанікі, якія складаюцца з абломкаў розных горных парод, незалежна ад характару цэментуючага рэчыва.
З-за нявызначанасці і розных тлумачэнняў тэрміна ўжываць яго ў петраграфічным сэнсе не рэкамендуецца.

Літаратура
----------

* *Шуман В.* Мир камня. Горные породы и минералы. — М.: Мир, 1986. С.108.
* Четырёхъязычный энциклопедический словарь терминов по физической географии. — М.: Советская энциклопедия, 1980. С.125.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Граўвака
* Граўвака на Геавікіпедыі
* Вызначальнік горных парод

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4158103-9 · LCCN: sh85056591 |
«**Чорная лагуна**» (ісп.: El internado) — іспанскі містычны серыял, які выходзіў на экраны ў сябе на радзіме на канале Антэна 3 (ісп.: Antena 3) з 24 мая 2007 года па 13 кастрычніка 2010 года, калі ў развітальны тыдзень на экраны выйшлі адразу два фінальных эпізоды.   

У Расіі серыял трансліруецца на тэлеканале AXN SciFi.  

У Беларусі з 17 мая 2011 года трансліруецца на 8 канале.

З бюджэтам кожнай серыі ў 600 000 еўра серыял з’яўляецца другім самым дарагім серыялам іспанскага тэлебачання.

Кароткае апісанне
-----------------

Фармацэўтычная кампанія «Ottox» на чале з групай нацыстаў праводзіла эксперыменты над дзецьмі ў дзіцячым доме «Чорная лагуна». Праз гады, адзін з былых выхаванцаў гэтага дзіцячага дому, Гектар дэ ла Вега, ізноў адкрывае «Чорную лагуну», але зараз як элітную школу-інтэрнат, куды ўплывовыя сем'і Іспаніі адпраўляюць на навучанне сваіх дзяцей.
Маркас са сваімі сябрамі — Іванам, Каралінай, Вікі, Рокі і Хуліяй — пасля загадкавай смерці іх сябра Каэтана разумеюць, што ў інтэрнаце адбываюцца невытлумачальныя рэчы і спрабуюць расследаваць усё, што адбываеца у сценах школы.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка на сайце канала Антэна 3
* Іспанамоўны сайт пра серыял Архівавана 17 мая 2014.
* Іспанамоўны фан-сайт
* Фан-група ВКонтакте



1. ↑  Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
**Тбілісі-Пасажырская** (груз. თბილისის ცენტრალური სადგური) — чыгуначная станцыя Грузінскай чыгункі, якая знаходзіцца ў горадзе Тбілісі (Грузія).

Гісторыя
--------

Станцыя была адкрыта ў 1872 годзе пасля завяршэння будаўніцтва ўчастка Зестафоні — Тыфліс Поці-Тыфліскай чыгункі. На станцыі былі два пасажырскія тэрміналы: Цэнтральны і Баржомскі.

Стары будынак цэнтральнага вакзала быў пабудаваны ў 1872 годзе. Пазней ён быў знесены і ў 1952 годзе заменены будынкам у стылі сталінскага ампіру.

У 1982 годзе было прынята рашэнне аб пабудове новага будынка вакзала, а стары будынак быў прыгатаваны да зносу, аднак падмурак аказаўся настолькі трывалым, што вакзал было вырашана падарваць. Пасля падрыву будынка пачалося будаўніцтва новага будынка вакзала, якое так і не было завершана. Цяпер будынак вакзала перароблены ў шопінг-мол «Тбілісі-Цэнтрал», але невялікія па плошчы касавая зала і зала чакання рэканструяваныя і дзейнічаюць.

### Баржомскі вакзал

Крытыя платформы Баржомскага вакзала былі пабудаваныя ў 1979 годзе. Да 2011 года ён выкарыстоўваўся як канцавая станцыя для электрацягнікоў, якія ідуць у Тбілісі з Заходняй Грузіі. 15 лютага 2011 года на Баржомскі вакзал прыбыў апошні прыгарадны цягнік. З 16 лютага 2011 года маршруты ўсіх электрацягнікоў, якія адпраўляюцца адсюль, падоўжаныя да станцыі Тбілісі-Аэрапорт, а сам вакзал быў ліквідаваны.

Зноскі
------

1. ↑  Железнодорожные станции СССР. Справочник. — М.: Транспорт, 1981.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тбілісі-Пасажырская
**Эмайн Маха** (англ.: Navan Fort, стар.-ірл. Eṁaın ṀachaEṁaın Ṁacha — [ˈeṽənʲ ˈṽaxə], ірл.: Eamhain MhachaEamhain Mhacha — [ˈaw̃nʲ ˈw̃axə]) — сталіца уладов (на поўначы Ірландыі). Размяшчалася непадалёк ад сучаснага горада Арма, на вяршыні ўзгорка. Захаваліся сляды ўмацаванняў; іх дыяметр — каля 300 м. Паводле традыцыі, была заснавана ў 450 годзе да н. э. Кимбаэтом, а разбурана людзьмі з Тары ў 332 годзе да н. э. (па іншай храналогіі — 281 і 450 гг.) пры апошнім з яе кіраўнікоў, Форгусе Фага. Па легендзе, будавалі палац 30 майстроў на працягу года, а бліжэйшае атачэнне караля налічвала 365 чалавек.

Адна з версій з’яўлення назвы мясцовасці апісана ў легендзе «Хвароба уладов». Крунху, сын Ангомана, сустрэў шы, і стаў жыць з ёй у сваім доме; ён і да гэтага быў багаты, але пасля і зусім не стаў мець патрэбы. Аднойчы, калі гэтая жанчына ўжо была цяжарная, здарыўся свята, і Крунху пайшоў на яго, абяцаўшы нікому не казаць пра яе. Аднак, ён неўзабаве пахваліўся, што яго жонка можа бегчы хутчэй каралеўскіх коней, і кароль загадаў жанчыне спаборнічаць з гэтымі конямі. Жанчына прасіла аб адтэрміноўцы, абяцаючы адпомсціць за злое зварот; адтэрміноўку ёй не далі. Тады яна прадставілася — Маха, і пабегла. Яна бегла хутчэй коней, але ўпала з крыкам і нарадзіла блізнят, хлопчыка і дзяўчынку; тут усе мужчыны, хто чуў яе крык, адчулі слабасць, як жанчыны пасля родаў. Маха абвясціла, што з гэтага часу кожны раз, калі на уладов будуць нападаць ворагі, тыя будуць адчуваць сябе чатыры дні і пяць начэй ці пяць дзён і чатыры ночы гэтак жа слабымі (хоць па астатніх легенд вядома, што фактычна хвароба магла працякаць значна даўжэй), і доўжыцца гэта праклён будзе дзевяць пакаленняў.

Хваробе былі схільныя ўсе дарослыя мужчыны; гэты хвароба — галоўная прычына, па якой Кухулін змагаўся практычна ў адзіночку з войскамі Айліля і Медб.

Паводле іншай легенды, назва мясцовасці адбылося ад імя адзінай вярхоўнай каралевы Ірландыі і яе брошкі, ірл.: eó-muin Machaeó-muin Macha — брошка Махі. Тая, дамогшыся для сябе улады, акрэсліла межы сваіх зямель, а замест брошкі.

Заўвагі
-------

1. 1 2  *Шкунаев С. В.* Заўвагі // «Выкраданне быка з Куальнге» і паданні пра ірландскіх герояў. — М.: Навука, 1985. — С. 447. — 496 с. — 100 000 экз.
2. ↑  *Шкунаев С. В.* Заўвагі // «Выкраданне быка з Куальнге» і паданні пра ірландскіх герояў. — М.: Навука, 1985. — С. 469. — 496 с. — 100 000 экз.
3. ↑  *Шкунаев С. В.* Хвароба уладов // «Выкраданне быка з Куальнге» і паданні пра ірландскіх герояў. — М.: Навука, 1985. — С. 7-9. — 496 с. — 100 000 экз.
4. ↑  Яўген O’bil Curry, *Lectures on the Manuscript Materials of Ancient Irish History*, 1861, Appendix No. XXXVIII
5. ↑  *Шкунаев С. В.* Сватаўство да Эмер // «Выкраданне быка з Куальнге» і паданні пра ірландскіх герояў. — М.: Навука, 1985. — С. 39-41. — 496 с. — 100 000 экз.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 18155563914213000380 |
**Тамара Дзмітрыеўна Барадзёнак** (4 мая 1959, в. Матырына, Ушацкі раён) — беларуская паэтэса. З 2005 года член Саюза беларускіх пісьменнікаў.

Біяграфія
---------

У 1978 годзе скончыла фельчарскае аддзяленне Полацкага медыцынскага вучылішча. Працуе старэйшай медыцынскай сястрой у дзіцячым садку-яслях № 1 г. п. Ушачы.

Творчасць
---------

Выступае ў розных жанрах: паэзія, сатыра і гумар, проза, піша казкі для дзяцей. Песні на яе словы выконваюцца на ўрачыстых вечарах у райцэнтры і вёсках раёна. Шмат сваіх вершаў яна прысвяціла роднай Ушаччыне.

Творы паэтэсы друкаваліся ў розных выданнях Віцебшчыны і рэспублікі: у альманаху «Дзвіна», у газеце «Літаратура і мастацтва», у календары «Родны край» і інш. У 1996 годзе выдала зборнік вершаў і навел «А я люблю…», у 1997 годзе — кнігу «Мелодыі душы маёй», у 1998 годзе — байкі і гумарэскі «І жартам, і ўсур’ёз».

Тамара Барадзёнак выдала больш за 13 паэтычных зборнікаў. «Кропкай творчага адліку» паэтэса лічыць сваю дэбютную публікацыю на старонках ушацкай газеты «Патрыёт».

Зноскі
------

1. ↑  Барадзёнак Тамара Дзмітрыеўна
2. ↑  Тамара Дзмітрыеўна Барадзёнак Архівавана 17 сакавіка 2020.

Літаратура
----------

* Беляжэнка, Б. «Мой верасень» / Б. Беляжэнка // Витьбичи. — 2004. — 22 июля.
* Сауліч, У. Сур’езныя жарты / У. Сауліч // Віцебскі рабочы. — 1998. — 19 верас.
* Урбан, І. З песні слова не выкінеш / І. Урбан // Віцебскі рабочы. — 1997. — 21 кастр.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хваткоў.
**Міхаіл Пятровіч Хваткоў** (24 лістапада 1925, с. Гразнуха, цяпер Лугавое Ульянаўскай вобласці — 25 чэрвеня 1944, Бешанковіцкі раён) — Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Скончыў 7 класаў. Працаваў у калгасе. Прызваны ў армію ў лютым 1943 года Ульянаўскім райваенкаматам.

Вызначыўся ў ходзе Віцебска-Аршанскай наступальнай аперацыі на тэрыторыі Беларусі пры фарсіраванні ракі Заходняя Дзвіна.

24 чэрвеня 1944 года пры фарсіраванні ракі Заходняя Дзвіна ў раёне вёскі Узрэчча (Бешанковіцкі раён) зрабіў плот і за суткі пераправіў 60 байцоў з баявой тэхнікай і боепрыпасамі, зваротнымі рэйсамі вывез 7 параненых. Загінуў на пераправе 25 чэрвеня 1944 года.

Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена пасмяротна 24 сакавіка 1945 года.

Пахаваны ў брацкай магіле вёскі Узрэчча.

Зноскі
------

1. ↑  Хватков, Михаил Петрович
2. ↑  ПОМНІКІ ГІСТОРЫІ

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Месца.

**«Ме́сца»** або **«У тым жа месцы»** (англ.: **The Place**) — італьянскі драматычны фільм 2017 года рэжысёра Паала Джэнавезэ. У 2018 годзе фільм быў намінаваны ў 8 катэгорыях на нацыянальную кінапрэмію Італіі «Давід дзі Данатэла» і ў 5 катэгорыях на прэмію «Сярэбраная стужка».

Гэта італьянская адаптацыя серыяла «Сталок у куце» (2010), які складаецца з двух сезонаў па пяць кароткіх серый у кожным.

Сюжэт
-----

Дзевяць чалавек прыходзяць у адно і тое ж месца на сустрэчу з таямнічым Незнаёмцам спадзеючыся, што ён выканае іх патаемныя жаданні. Загадкавы мужчына можа ажыццявіць усё, што яны захочуць. Але за пэўную цану... У абмен на здзяйсненне мары кожнаму з гасцей прапануецца выканаць незвычайныя заданні. Чым цяжэйшае выкананне гэтай мары, тым вышэйшы кошт. Кожны з герояў павінен зрабіць свой выбар: як далёка ён гатовы пайсці, каб атрымаць жаданае? Незнаёмец пастаянна паўтарае, што людзі могуць адмовіцца, але многія дзеля сваіх мар гатовыя пайсці на самыя жудасныя рэчы! І ці сапраўды выпадковыя лёсы наведвальнікаў гэтага месца сустрэчы?

Зноскі
------

1. 1 2 3  Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
2. ↑

Спасылкі
--------

* The Place на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
* Беларускі трэйлер
* Фільм «У тым жа месцы»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database |
**Fox News Channel** (*Фокс-Ньюc-Чэнел*, скарочана *FNC* ці *Fox News*) — амерыканскі інфармацыйны канал са штаб-кватэрай у Нью-Ёрку. Яго першы выхад у эфір адбыўся 7 кастрычніка 1996 года. Канал належыць медыя-канцэрну News Corporation аўстралійскага прадпрымальніка Руперта Мёрдака, яго праграмы ствараюцца тэлекампаніяй Fox Broadcasting Company. Канал, які штодня глядзяць каля 1,2 мільёна чалавек, з’яўляецца асноўным інфармацыйным каналам ЗША. Генеральным дырэктарам Fox News Channel з моманту яго заснавання з’яўляецца Роджэр Эйлс.

Студыя навін Fox News
У лік вядучых тэлеканала ўваходзяць Біл О'Рэйлі, Глен Бек і Майк Хакабі.

Палітычная арыентацыя
---------------------

Fox News Channel рэкламуе сябе са слоганамі "«Fair and balanced»" («справядлівы і ўзважаны»), а таксама "Wereport. You decide»" ("Мы асвятляем. Вы вырашаеце") і прэтэндуе на нейтральнае асвятленне падзей. Крытыкі з канкуруючых СМІ і Дэмакратычнай партыі, аднак, не раз адзначалі відавочны правы і кансерватыўны ўхіл канала, асабліва падчас Ірацкай вайны, прэзідэнцкіх выбараў 2008 года і з моманту абрання на пасаду Прэзідэнта Барака Абамы. У адказ на гэта канал часта адказвае, што медыйная прастора з’яўляецца занадта левай, а ён сам нібыта належыць да кансерватыўных поглядаў з «не меншым дачыненнем», чым да ліберальных. У дакументальным фільме Outfoxed прадзюсара Роберта Грінволда Fox News абвінавачваецца ў аднабаковым асвятленні падзей. Былыя супрацоўнікі канала распавядаюць у ім пра інструкцыі, паказваюць рэспубліканцаў у станоўчым, а дэмакратаў — у негатыўным святле. Сам канал гэтыя абвінавачванні адхіліў, заявіўшы, што некаторыя з апытаных ніколі на ім не працавалі, а іншыя былі звольненыя за прафнепрыдатнасць.

Зноскі
------

1. ↑  TV Week: CNN Ratings Down; Fox, MSNBC Grow Архівавана 23 студзеня 2010. прагледжана 8 лютага 2010
2. ↑  Timothy Noah , Slate, 31. Mai 2005: Fox Newsadmits bias!,
3. ↑  Democratic Party, 25. September 2006: Dean On President Clinton Standing Up To Right-Wing Propaganda On Fox News Sunday Архівавана 19 снежня 2006.
4. ↑  Australian Associated Press, 26. November 2004: News Corp denies Fox News bias,
5. ↑  Financial Times, 6. Oktober 2006: Interview transcript: Rupert Murdoch and Roger Ailes,

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Fox News Channel**
* Афіцыйны сайт Fox News Channel

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Twitter · Twitter · Twitter · Twitter · Twitter · Twitter |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube (англ.) |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 6019439 · BNF: 15025523h · ISNI: 0000000093506633 · LCCN: n2002040248 · SUDOC: 148634877 · VIAF: 137398665 |

 |
**Craterium leucocephalum** — від слізевікоў з сямейства фізаравыя (*Physaraceae*).

Апісанне
--------

Спаракарпы звычайна чарашковыя, агульнай вышынёй 1 — 1,5 мм, размешчаны групамі. Спаратэкі шарападобныя або зваротна-яйкападобныя да цыліндрычных, 0,3-0,7 мм у дыяметры, часам сядзячыя, зрэдку субплазмадыякарпныя. Перыдый зверху белы і далікатны, знізу вохрысты, жоўта-карычневы або чырванавата-карычневы і храстковы. Капіліцый з буйных, няправільных, белых або вохрыста-вапнавых вузлоў, злучаных тонкімі гіялінавымі канальчыкамі, часта сабранымі ў цэнтры, утвараючы прыкметную псеўдакалумелу. Сцябло да паловы агульнай вышыні, часам адсутнічае, цыліндрычнае або пашыранае ўверх, чырванавата-карычневае, напаўпразрыстае. Гіпаталум невялікі, дыскападобны. Споравая маса чорная. Споры фіялкава-карычневыя, калючыя, 8-9 мкм у дыяметры. Плазмодый жоўты.

Распаўсюджанне
--------------

Від мае касмапалітычнае распаўсюджанне.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Craterium leucocephalum (Pers ex J. F Gmel) Ditmar  (англ.)
Шаблон:Картка:тэатр
**Самарскі акадэмічны тэатр драмы імя М. Горкага** (руск.: Самарский театр драмы имени М. Горького) — адзін з найстарэйшых драматычных тэатраў Расіі. Размешчаны ў горадзе Самары, заснаваны ў 1851 годзе. Гістарычны будынак тэатра, пабудаваны ў 1888 годзе, з’яўляецца аб’ектам культурнай спадчыны народаў Расіі федэральнага значэння і ахоўваецца дзяржавай.

Росквіт самарскага тэатра ў XIX стагоддзі звязаны з антрэпрызамі П. М. Мядзведзева (1860-80-я гг.), А. А. Расказава ў 1870-я гады, І. К. Немава, І. П. Новікава (1870-я , 1880-я гады). У Самары выступалі і т. зв. «змешаныя» трупы (драма, опера, аперэта). З 1907 года паказы ішлі ў тэатры-цырку «Алімп» (цяпер гэты будынак цалкам знесены, аднак на яго месцы пабудавана падобная па архітэктуры Самарская дзяржаўная філармонія).

У 1930 годзе ў Самары створана пастаянная трупа драматычнага тэатра, якая заняла будынак тэатра, пабудаваны ў 1888 годзе.

У пачатку 1930-х у яе ўваходзілі акцёры Ю. У. Талубееў, В. В. Меркур’еў, А. Ф. Кістаў, В. П. Шарлахаў, В. С. Нельскі, узначальваў трупу М. К. Сіманаў.

У 1936 годзе ў пастанове «аб увекавечанні памяці Максіма Горкага» Куйбышаўскаму краявому драматычнаму тэатру прысвоена імя пісьменніка.

У 1955 годзе ў якасці рэжысёра быў запрошаны Пётр Львовіч Манастырскі, у 1959 годзе ён быў прызначаны галоўным рэжысёрам тэатра і працаваў на гэтай пасадзе да 1995 года (з перапынкам з 1965 па 1967 год — праца ў Варонежы).

У 1977 годзе Куйбышаўскі тэатр драмы атрымаў званне Акадэмічны (пад кіраўніцтвам Пятра Львовіча Манастырскага).

У 1995 годзе 80-гадовы П. Л. Манастырскі пайшоў у адстаўку. Губернатар Самарскай вобласці Канстанцін Цітоў з 13 кастрычніка прызначыў на пасаду мастацкага кіраўніка Вячаслава Гвоздкава.

У 1996 годзе актрыса Вера Яршова стала лаўрэатам нацыянальнай тэатральнай прэміі «Залатая маска» ў намінацыі «За гонар і годнасць». У 1998 годзе тэатр прыняў удзел у Авін’ёнскім фестывалі. У 2007 годзе на I Усерасійскім фестывалі «Волжскія тэатральныя сезоны» спектакль «Душачка» А. Чэхава (рэжысёр В. Гваздкоў) атрымаў прыз за лепшае музычнае афармленне.

2011 год — 160-годдзе тэатра адзначана спецыяльным нумарам часопіса «Тэатральнае жыццё», прысвечаным самарскаму тэатру драмы.