**Беларускі Гаюн** — маніторынгавы OSINT праект, які адсочвае ваенную актыўнасць расійскіх і беларускіх войск. Маніторынгавая група створана да расійскага ўварвання ва Украіну актывістам Антонам Матолькам. Праект названы па беларускім міфічным персанажы, лясным духу Гаюне. Літоўскае нацыянальнае радыё і тэлебачанне заявіла, што на інфармацыю, якую публікуе маніторынгавы праект часта спасылаюцца буйныя ўкраінскія СМІ, што дапамагае ўкраінскім мірным жыхарам і вайскоўцам лепш разумець пагрозы ад расійскіх войск, якія знаходзяцца на тэрыторыі Беларусі.

Гісторыя
--------

Беларускі Гаюн з’явіўся ў пачатку студзеня 2022 года як маніторынгавая ініцыятыва па адсочванні перамяшчэння расійскай тэхнікі і войск па тэрыторыі Беларусі. Перад праектам стаяла задача назіраць за колькасцю тэхнікі, якую завозяць у краіну і вывозяць назад, дзе патэнцыйна можа ўзнікнуць новая расійская вайсковая база. Праект створаны каб беларусы ведалі што адбываецца на тэрыторыі Беларусі. 20 лютага 2020 года з’явіўся тэлеграм-канал «Гаюна», у якім каманда пачала публікаваць інфармацыю пра выяўленыя расійскія войскі і іх перамяшчэнні. Першыя два месяцы вайны каманда працавала кругласутачна без выходных. У лютым і сакавіку ў сярэднім праекту пісала па паўтары тысячы чалавек штодзень. На піку гэта значэнне даходзіла да дзвюх тысяч чалавек. У сакавіку 2022 года МУС РБ прызнала тэлеграм-канал праекту экстрэмісцкім фарміраваннем. У красавіку 2022 года на канал падпісалася больш за 360 тысяч чалавек. На той момант 90 % аўдыторыі складалі падпісчыкі з Украіны, а астатняя частка — беларусы. На момант 25 лютага 2023 года на тэлеграм-канал праекта падпісана больш за паўмільёна чалавек.

Прынцып працы
-------------

Асноўнай крыніцай атрымання інфармацыі ёсць чытачы тэлеграм-канала. Яны дасылаюць паведамленні ў спецыяльны чат-бот. На момант 11 красавіка 2022 года ў бота было даслана больш за 33 тысячы паведамленняў ад 10 тысяч чалавек. Таксама частка інфармацыі прыходзіць з сацыяльных сетак, такіх як Укантакце і Аднакласнікі. 90 % атрыманай інфармацыі з сацыяльных сетак на момант пачатку вайны прыпадала на TikTok. Акрамя гэтага праводзіцца маніторынг месэнджараў і публікацый СМІ. Інфармацыю структуруюць і на гэтай аснове робяцца высновы.

У праекце распрацавана сістэма фактчэкінгу і верыфікацыі, яна не раскрываецца, каб было складаней даслаць для публікацыі дэзінфармацыю. Часам, калі ў каманды не было поўнай упэўненасці ў дакладнасці інфармацыі, яе публікавалі з паметкай «не пацверджана».

### Каманда

Дэталёвую інфармацыю пра каманду трымаюць у сакрэце. Станам на 11 красавіка 2022 года асноўная частка каманды працавала за межамі Беларусі. У большасці гэта грамадзяне Беларусі, якія вымушаны выехаць з краіны праз крымінальны пераслед. Да 25 лютага 2023 года склад каманды практычна не змяніўся.

Рэакцыя беларускай дзяржавы
---------------------------

16 сакавіка 2022 года МУС Рэспублікі Беларусь прызнала тэлеграм-канал і чат Беларускага Гаюна экстрэмісцкім фарміраваннем. У пераліку экстрэмісцкіх арганізацый і фарміраванняў на сайце міністэрства з’явіўся запіс, што Гаюн ажыццяўляе экстрэмісцкую дзейнасць.

У снежні 2022 года супрацоўнікі беларускіх сілавых органаў пад выглядам назіральнікаў Беларускага Гаюна спрабавалі даведацца пра асабістыя даныя і фарміраваць дасье на падпісчыкаў праекта. Рабілі яны гэта з дапамогай чат-ботаў для знаёмстваў. У паведамленнях, у не надакучлівай форме, яны прасілі пазначыць імя і прозвішча, дату нараджэння, месца пражывання, а таксама іншыя асабістыя даныя.

На момант 8 верасня 2023 года стваральніку праекта было вядома пра 10 выпадкаў арышту за ўзаемадзеянне з Беларускім Гаюном. Антон Матолька заявіў, што недзе людзі былі ідэнтыфікаваны праз вулічнае відэаназіранне, а недзе праз знойдзены ў тэлефоне тэлеграм-бот.

У красавіку 2023 года па беларускім дзяржаўным тэлебачанні паказалі фільм, дзе было расказана пра затрыманне айцішніка Дзмітрыя Маставога. Аўтары фільма абвінавацілі яго ў стварэнні анлайн-трансляцыі на аэрадроме Мачулішчы. Яны заявілі, што чат-бот «Гаюна» кантралюецца беларускімі сілавымі органамі. Медыя «Zerkalo» адзначыла, што ў эфіры дзяржаўнага ТБ няма доказаў гэтым заявам, а замест здымкаў перапіскі аўтары ўжывалі камп’ютарную графіку. Адміністрацыя «Гаюна» заявіла, што затрыманы праграміст не рабіў для іх прамых трансляцый, а паведамленні пра кантроль іх чат-бота сілавікамі — «лухта».

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  *Соня Лукашова*. Мы – частное разведывательное управление. Антон Мотолько из "Белорусского гаюна" (руск.). *Украинская правда* (11 красавіка 2022). Праверана 13 верасня 2023.
2. 1 2 3  *Томас Валкаускас*. Военный аналитик: «Мы не можем подтвердить, что после смерти Пригожина наемники „Вагнера" стали покидать Беларусь» (руск.). *lrt.lt* (8 верасня 2023). Праверана 13 верасня 2023.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8  *Михаил Полозняков, Полина Хрушч*. «30 тысяч человек сообщили о перемещении войск». Интервью с создателем «Беларускага Гаюна» Антоном Мотолько (руск.). *Медиазона Беларусь* (25 лютага 2023). Праверана 13 верасня 2023.
4. 1 2  *Дмитрий Гурневич*. "У российской армии репутации давно нет". Глава "Беларускага Гаюна" Антон Мотолько – о поиске мародеров из войск РФ и "рельсовой войне" (руск.). *Настоящее Время* (7 красавіка 2022). Праверана 13 верасня 2023.
5. ↑  *Катя Тейзе*. Как собирают информацию о мародерах и войсках РФ в Беларуси – DW – 11.04.2022 (руск.). *dw.com* (11 красавіка 2022). Праверана 13 верасня 2023.
6. ↑  *REFORM.by*. "Беларускi Гаюн" признан экстремистским формированием (руск.)  **(нявызн.)**?. *REFORM.by* (16 сакавіка 2022). Праверана 13 верасня 2023.
7. ↑  Под видом наблюдателей: Лукашенко начал "охоту" на группу "Беларускі Гаюн" (руск.). *ФОКУС* (22 снежня 2022). Праверана 13 верасня 2023.
8. ↑  «Беларускі Гаюн»: Мостовой не вел для нас трансляцию с аэродрома в Мачулищах (руск.). *Зеркало* (6 красавіка 2023). Праверана 13 верасня 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Telegram · X |