**Федэрацыя Радэзіі і Ньясаленда** (англ.: Federation of Rhodesia and Nyasaland), таксама вядомая як **Цэнтральна-Афрыканская федэрацыя**, скар. **ЦАФ** (англ.: Central African Federation, скар. *CAF*) — напалову незалежная дзяржава (брытанскі пратэктарат) на поўдні Афрыкі, якая існавала ў перыяд з 1 жніўня 1953 года па 31 снежня 1963 года. Федэрацыя была ўтворана з самакіраванай (з 1923 года) калоніі Паўднёвая Радэзія (суч. Зімбабвэ) і пратэктаратаў Паўночная Радэзіі (суч. Замбія) і Ньясаленда (суч. Малаві). З’яўлялася ўладаннем брытанскай кароны, не будучы ні калоніяй, ні дамініёнам, хоць як і ў дамініёнаў, улада брытанскай кароны была прадстаўлена генерал-губернатарам.

Гісторыя
--------

Федэрацыя была створаная 1 жніўня 1953 года як сярэдні шлях паміж новымі незалежнымі сацыялістычнымі афрыканскімі дзяржавамі і краінамі, дзе ўся ўлада належала белым пасяленцам (ПАР, Анголай, Мазамбікам). Яна была задумана як трывалае ўтварэнне, але распалася з-за невырашальных канфліктаў паміж афрыканскімі нацыяналістамі і белай меншасцю.

Марка, выпушчаная Федэрацыяй Радэзіі і Ньясаленда
У канцы 1950-х — пачатку 1960-х гадоў большасць краін свету разглядала адыход ад каланіялізму як адну з формаў мадэрнізацыі. Вялікабрытанія падвяргалася ціску як з боку ААН, так і з боку Арганізацыі афрыканскага адзінства. Федэрацыя афіцыйна спыніла сваё існаванне 31 снежня 1963 года, калі Паўночная Радэзія атрымала незалежнасць ад Вялікабрытаніі ў якасці новай дзяржавы Замбія, а Ньясаленд атрымаў незалежнасць як новая дзяржава Малаві. Паўднёвая Радэзія стала незалежнай дзяржавай Радэзія, у цяперашні час — Зімбабвэ.

Унутраныя супярэчнасці
----------------------

Сэр Годфры Марцін Хагінс
Яшчэ да стварэння Федэрацыі было ясна, што Паўднёвая Радэзія будзе дамінуючай тэрыторыяй у эканамічных, выбарчых і ваенных адносінах. Вырашальнымі фактарамі як у стварэнні, так і роспуску Федэрацыі была значная розніца паміж колькасцю афрыканскага і еўрапейскага насельніцтва, і значная колькасць еўрапейцаў у Паўднёвай Радэзіі, у параўнанні з паўночнымі пратэктаратам. Гэта суправаджалася ростам колькасці еўрапейскіх пасяленцаў у Паўднёвай Радэзіі (у пераважнай большасці — брытанскіх мігрантаў), у адрозненне ад паўночных пратэктаратаў. Ад гэтага ў значнай ступені залежалі будучыя падзеі ў Федэрацыі.
У 1939 годзе ў Паўднёвай Радэзіі пражывала каля 60 000 еўрапейцаў; незадоўга да стварэння Федэрацыі іх налічвалася прыкладна 135 000; да таго часу, калі Федэрацыя была распушчаная іх колькасць дасягала 223 000. Ньясаленд паказаў найменшы прырост еўрапейскага і найбольшы прырост афрыканскага насельніцтва.
Палітычным лідарам еўрапейскага насельніцтва ў Федэрацыі быў Годфры Марцін Хагінс, 1-ы віконт Малверн, прэм’ер-міністр ЦАФ першыя тры гады яе існавання, да гэтага былы на працягу 23-х гадоў прэм’ер-міністрам Паўднёвай Радэзіі.

Кіраўнікі
---------

### Генерал-губернатары

| Тэрмін паўнамоцтваў | Генерал-губернатар |
| --- | --- |
| 4 верасня 1953 — 24 студзеня 1957 | Джон Левялін |
| 24 студзеня 1957 — люты 1957 | Роберт Кларксан Трэдголд (в.а.) |
| люты 1957 — 8 кастрычніка 1957 | Уільям Мёрфы (в.а.) |
| 8 кастрычніка 1957 — май 1963 | Саймон Рамсей |
| май 1963 — 31 снежня 1963 | Хамфры Гібс |

### Прэм’ер-міністры

| Тэрмін паўнамоцтваў | Прэм’ер-міністр |
| --- | --- |
| 7 верасня 1953 — 2 лістапада 1956 | Годфры Марцін Хагінс |
| 2 лістапада 1956 — 31 снежня 1963 | Рой Веленскі |

Зноскі
------

1. 1 2  *Ben Cahoon, WorldStatesmen.org*. Federation of Rhodesia and Nyasaland **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 23 чэрвеня 2012.

| ⛭ Радэзія ў тэмах |
| --- |
| Гісторыя | Дакаланіяльная гісторыя Зімбабвэ ·  Першая англа-ндэбельская вайна ·  Другая англа-ндэбельская вайна ·  Паўднёвая Радэзія ·  Другая сусветная вайна ·  Федэрацыя ·  Незалежнасць ·  Вайна ў бушы ·  Ланкастэрхаўзская канферэнцыя ·  Зімбабвэ-Радэзія ·  Зімбабвэ |
| Дзяржаўны лад | Прэзідэнт ·  Прэм'ер-міністр Радэзіі ·  Губернатар ·  Палітычныя партыі |
| Армія і паліцыя | Паліцыя |
| Геаграфія | Правінцыі ·  Лімпопа ·  Замбезі ·  Гарады |
| Эканоміка | Фунт · долар |
| Мовы | англійская ·  Шона ·  Ндэбеле ·  Афрыкаанс |
| Культура | Герб ·  Сцяг ·  Гімн ·  Святы ·  Эмблема ·  Кветка ·  Жывёліна |