**Міжнародны аэрапорт Махачкала (Уйташ) Імя двойчы Героя Савецкага Саюза Амет-Хана Султана** — міжнародны аэрапорт федэральнага значэння горада Махачкалы, сталіцы Дагестан; асноўны аэрапорт Рэспублікі. У перакладзе з кум.: *Уйташ* — Каменны дом.

Аэрапорт размешчаны на тэрыторыі Карабудахенцкага раёна, за 4,5 км ад горада Каспійска і за 16,2 км ад бліжэйшага мікрараёна Махачкалы.

Аэрапорт Уйташ — першага класа, акрамя грамадзянскай авіяцыі, выкарыстоўваецца авіяцыяй ФСБ РФ і МУС РФ.

У аэрапорце да снежня 2011 года базавалася авіякампанія «Авіялініі Дагестана». Цяпер у аэрапорце базіруецца авіякампанія РусЛайн, якая выконвае рэйсы па многіх напрамках Расіі і замежжа.

Гісторыя
--------

Аэрадром утвораны 3 лютага 1927 года як «паветраная станцыя» на трасе Масква — Харкаў — Растоў — Тыфліс. А ў 1932 годзе Урадам Дагестанскай АССР былі пачаты работы па будаўніцтве аэравакзала. Р-2 з’яўляецца першым самалётам які эксплуатаваўся ў аэрапорце.

У 1932 годзе Урадам Дагестанскай АССР былі пачаты работы па будаўніцтве аэравакзала і бензасховішча. Першым самалётам, які эксплуатаваўся ў аэрапорце быў Р-2. У першыя часы ў аэравакзале мелася ўсяго 5 самалётаў прызначаных для абслугоўвання насельніцтва Дагестана. На працягу 10 гадоў пасля адкрыцця аэравакзала былі адкрыты палёты ў Кіеў, Растоў, Сталінград, Астрахань і Куйбышаў  .

У 1954 годзе ў аэрапорце прызямліўся першы пасажырскі самалёт Ан-2, у 1960 годзе — верталёт Мі-4. Гэта было пачаткам шырокага засваення горных трас. Менавіта выкарыстанне самалётаў Ан-2 дазволіла стварыць у Дагестане самую густую ў краіне сетку паветраных ліній. Увесь светлавы дзень, дагестанскія пілоты перавозілі толькі на Ан-2 па 800—1000 пасажыраў.

На цяперашнім месцы, у раёне станцыі «Уйташ» аэрапорт быў адкрыты ў 1958 годзе пасля вынасу са старога месца ў межах горада.

Ужо ў пачатку 60-х гадоў перавозка пасажыраў павялічылася ў 3 разы, аб’ём грузавых перавозак — у 4 разы.

У сучасным выглядзе аэрапорт адкрыты ў канцы 1963 года, пасля рэканструкцыі будынка самага аэрапорта і будаўніцтва гатэля пры ім.

З мая 1971 гады, Махачкала атрымала прамыя авіязносіны з Масквой , Валгаградам, Растовам, Мінеральнымі Водамі, Куйбышавым, Саратавам, Кіевам , Шаўчэнка , Ташкентам , Ашхабадам, Сімферопалем, Сочы, Адэсай, Баку, Краснадарам, Минскам, Данецкам, Харкавам, Пензай і іншымі гарадамі СССР, пачалі эксплуатавацца турбавінтавыя самалёты Ан-24. А ўжо праз 2 гады сталі выконвацца пасажырскія рэйсы па маршруце Махачкала — Масква на самалётах Ту-134.

У 1985—86 гадах цалкам рэканструявана і падоўжана ўзлётна-пасадачная паласа, што дало магчымасць павялічыць аб’ём пасажырскіх перавозак за кошт прыёму, абслугоўвання і выпуску сучасных магістральных самалётаў.

Новы этап у гісторыі развіцця авіяцыі ў рэспубліцы пачаўся ў 1993 годзе, калі ўрад Дагестана прыняў рашэнне закупіць новыя магістральныя самалёты Ту-154. За кароткі перыяд былі асвоены міжнародныя рэйсы ў Стамбул, Джыду, Шарджу, Франкфурт-на-Майне і Гановер.

У перыяд правядзення антытэрарыстычнай аперацыі на Паўночным Каўказе ў 1999 годзе аэрапорт штодня прымаў 70 цяжкагрузных ваенных самалётаў Іл-76 і Ан-22.

Рэканструкцыя
-------------

Аркі пры выездзе з аэрапорта.
Пасля змены ўладальніка ў 2014 годзе быў прыняты план рэканструкцыі аэрапорта. Рэканструкцыяй заняліся «Мостаатрад-99» і «Эл Бі СкайГлобал» пад кантролем групы «Нафта». На першым этапе рэканструкцыі ў рэкордныя тэрміны ўзлётна-пасадачная паласа была пашырана да 45 метраў, а яе пакрыццё было мадэрнізавана з выкарыстаннем спецыяльных палімерных дабавак, якія значна павышаюць цягавітасць асфальту. Такую тэхналогію айчынныя кампаніі ўжылі ў Расіі ўпершыню.

На рэканструкцыі першага этапу планавалася вылучыць звыш 2 млрд рублёў з федэральнага бюджэту. На другі этап, коштам больш за 3 млрд рублёў, сродкі павінны былі прыйсці з бюджэту Дагестана.

Да 2017 года плануецца стварыць аэравакзальны комплекс «Тэрмінал Б-МВЛ». Рэалізацыя праекта разлічана на тры гады.

У 2016 годзе пачалося будаўніцтва тэрмінала для міжнародных рэйсаў у аэрапорце Махачкалы.

Уласнікі
--------

Да 2014 года аэрапорт належаў ААТ «Авіялініі Дагестана». У маі 2012 года кіраўнік Дагестана Магамедсалам Магамедаў паведаміў, што ўлады Рэспублікі маюць намер уключыць ААТ «Авіялініі Дагестана» ў пералік праектаў прыватызацыі. У чэрвені 2014 года аэрапорт быў прададзены на аўкцыёне за 300 мільёнаў рублёў групе «Нафта», падкантрольнай Сулейману Керымаву.

У ліпені 2014 года аператарам аэрапорта стала акцыянернае таварыства «Міжнародны аэрапорт „Махачкала"».

Тыпы паветраных суднаў
----------------------

Пасля рэканструкцыі ў 2014 годзе, у аэрапорта з’явілася тэхнічная магчымасць прымаць такія буйныя самалёты, як Airbus A318/319/320/321, Boeing 737, Boeing 757, Sukhoi Superjet 100, Ан-148, Ту-134, Ту-15 204/214, Як-40, Як-42. А з 3 мая 2017 года дапускаецца да прыёму і выпуску шырокафюзеляжных самалётаў. Так, паветраная гавань Дагестана прызнана прыдатнай для эксплуатацыі паветраных судоў Boeing-767-200, Boeing-767-200ER, Boeing-767-300 і Boeing-767-300ER, а таксама Airbus A-330-200 і іх мадыфікацый. Прымае верталёты ўсіх тыпаў. Класіфікацыйны лік УПП (PCN) 52/R/B/W/T.

Паказчыкі дзейнасці
-------------------

| Пасажырапаток: |
| --- |
| **Год** | **2014** | **2015** | **2016** | **2017** | **2018** | **2019** | **2020** | **2021** |
| млн. пасажыраў | 0,421 | 0,707 | 0,869 | 1,068 | 1,295 | 1,501 | 1,137 | 2,030 |
| *Крыніцы:* |

Перавозчыкі і пункты прызначэння
--------------------------------

Геаграфія палётаў аэрапорта 2015

| Авіякампанія | Горад | СтрКраінаана | Аэрапорт | Тып ПС |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Flydubai | Дубай |  ААЭ | Міжнародны аэрапорт Дубай | Boeing 737 |
| SCAT | Актау |  Казахстан | Міжнародны аэрапорт Актау | СР |
| Азимут | Краснадар |  Расія | Міжнародны аэрапорт Пашкоўскі | SSJ-100 |
| Азимут | Ростоў-на-Доне |  Расія | Платаў | SSJ-100 |
| ЮТэйр | Сочы |  Расія | Міждародны аэрапорт Сочы |  |
| ЮТэйр | Мінеральныя Воды |  Расія | Мінеральныя Воды |  |
| Победа | Сургут |  Расія | Сургут | Boeing 737-800  |
| ЮТэйр | Масква |  Расія | Унукава | Boeing 737-500  |
| Россия | Масква |  Расія | Унукава | Boeing 737-800  |
| Победа | Масква |  Расія | Унукава | Boeing 737-800  |
| Red Wings Airlines | Масква |  Расія | Дамадзедава | Boeing 767, Airbus A320 |
| NordStar | Масква |  Расія | Дамадзедава | Boeing 737-800  |
| Нордавиа | Масква |  Расія | Дамадзедава | Boeing 737-500  |
| Nordwind Airlines | Краснаярск |  Расія | Міжнародны аэрапорт Краснаярск | Boeing 737-500 |
| Победа | Санкт-Пецярбург |  Расія | Пулкава | Boeing 737-800  |
| ЮВТ АЭРО | Казань |  Расія | Казань |  |

7 ліпеня 2015 года, Расавіяцыя апублікавала на афіцыйным сайце пераклад ноты Пасольства Турцыі; у ноце гаворыцца аб прызначэнні Турэцкай авіякампаніі «Pegasus Airlines» рэгулярным перавозчыкам на дагаворнай лініі Стамбул — Махачкала — Стамбул. 3 жніўня 2018 года адкрыты авіямаршрут Махачкала — Казань. 10 кастрычніка адкрыты авіярэйс Махачкала — Краснадар. У кастрычніку 2020 адкрыты прамы рэйс у Екацярынбург (авіякампанія Red Wings).

Транспартныя зносіны з Махачкалой
---------------------------------

Аэрапорт звязаны з Махачкалой аўтобусным маршрутам: гарадскі маршрут 102 курсіруе ў дзённы час ад забаўляльнага цэнтра «Піраміда», размешчанага ў Рэдуктарным пасёлку. У ліпені 2018 года адкрыты маршрут мікрааўтобуса.

Каля аэрапорта размешчана стаянка на некалькі дзясяткаў машын і аўтобусаў.

Здарэнні
--------

ТУ-154 дагестанскіх авіялініі.
* 15 студзеня 2009 года на аэрадроме адбылося авіяцыйнае здарэнне — сутыкненне двух самалётаў Іл-76.
* 29 кастрычніка 2023 года натоўп антысемітычна настроеных пагромшчыкаў прарвалася ў аэрапорт, выйшла на ўзлётна-пасадачную паласу і атачыла самалёт, які, як мяркуецца, прыляцеў з Ізраіля. Аэрапорт прайшлося закрыць для ліквідацыі наступстваў пагрому.

Зноскі
------

1. 1 2  История аэропорта **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 21 лютага 2016.
2. 1 2  *Магомедова, Аида*. «Мостоотряд-99» и «Эл Би СкайГлобал» получили право на реконструкцию аэропорта Махачкалы **(нявызн.)**.  Кавказский узел (21 чэрвеня 2014). Архівавана з першакрыніцы 14 ліпеня 2014. Праверана 6 ліпеня 2014.
3. ↑  В столице Дагестана спустя два с лишним месяца вновь открылся аэропорт. После реконструкции он способен принимать самолеты практически всех типов, включая крупные Airbus и Boeing **(нявызн.)**.  НТВ (20 снежня 2014). Архівавана з першакрыніцы 16 лютага 2016.
4. ↑  {{{загаловак}}}. Архівавана з першакрыніцы 23 лютага 2016.
5. ↑  В аэропорту Махачкалы начали строить международный терминал **(нявызн.)**.  ТАСС. Архівавана з першакрыніцы 8 сакавіка 2016. Праверана 4 сакавіка 2016.
6. ↑  *Аида Магомедова*. Группа «Нафта» Сулеймана Керимова приобрела аэропорт Махачкалы **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Кавказский узел (9 чэрвеня 2014). Архівавана з першакрыніцы 14 ліпеня 2014. Праверана 16 чэрвеня 2014.
7. ↑  История Махачкалинского аэропорта **(нявызн.)**.  mcx.aero. Архівавана з першакрыніцы 21 лютага 2016.
8. ↑  {{{загаловак}}}. Архівавана з першакрыніцы 29 лістапада 2014.
9. ↑  Объемы перевозок через аэропорты России за январь-декабрь 2014-2015 гг. **(нявызн.)**.  Росавиация. Архівавана з першакрыніцы 17 ліпеня 2016. Праверана 16 студзеня 2018.
10. ↑  Объемы перевозок через аэропорты России за январь-декабрь 2015-2016 гг. **(нявызн.)**.  Росавиация. Архівавана з першакрыніцы 21 лютага 2017. Праверана 16 студзеня 2018.
11. ↑  Объемы перевозок через аэропорты России за январь-декабрь 2016-2017 гг. **(нявызн.)**.  Росавиация. Архівавана з першакрыніцы 1 лістапада 2020. Праверана 27 кастрычніка 2020.
12. ↑  Объемы перевозок через аэропорты России за январь-декабрь 2018 г. **(нявызн.)**.  Росавиация. Архівавана з першакрыніцы 7 мая 2019. Праверана 27 кастрычніка 2020.
13. ↑  Объёмы перевозок через аэропорты России за январь-декабрь 2019 года **(нявызн.)**.  Росавиация. Архівавана з першакрыніцы 30 кастрычніка 2020. Праверана 27 кастрычніка 2020.
14. ↑  Турецкая авиакомпания «Pegasus Airlines» назначена регулярным перевозчиком на договорной линии Стамбул — Махачкала — Стамбул **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 20 снежня 2016. Праверана 16 снежня 2016.
15. ↑  Между Махачкалой и Казанью открыто открыто прямое авиасообщение **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 14 красавіка 2020. Праверана 20 сакавіка 2019.
16. ↑  Из Краснодара открыли прямые рейсы в Махачкалу **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 5 мая 2020. Праверана 21 сакавіка 2019.
17. ↑  В Махачкале запустили автобусный маршрут до аэропорта **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 29 лютага 2020. Праверана 20 сакавіка 2019.
18. ↑  Ил-76 не разрулил (руск.). *Газета.Ru*. Архівавана з першакрыніцы 23 мая 2022. Праверана 23 мая 2022.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт