Сённяшняя Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка — маладая дэмакратыя, унітарная парламенцкая рэспубліка. Складаецца з 9 правінцый. Член Афрыканскага саюза. У ПАР тры сталіцы: Прэторыя (адміністрацыйная), Кейптаўн (заканадаўчая), Блумфантэйн (судовая). У ХХ-ХХІ ст. ПАР застаецца адной з нешматлікіх афрыканскіх краін, што не зведалі ані дзяржаўных пераваротаў, ані грамадзянскіх войнаў.

Падзел улад
-----------

### Выканаўчая ўлада

ПАР — парламенцкая рэспубліка. Пры гэтым, у адрозненне ад большасці парламенцкіх рэспублік, прэзідэнт ПАР узначальвае яшчэ і ўрад краіны. Прэзідэнт абіраецца са складу партыі, што перамагла ў парламенцкіх выбарах адразу пасля іх правядзення. Такім чынам, пяцігадовы тэрмін паўнамоцтваў лідара дзяржавы супадае з часам дзеяння новага складу парламента. У лютым 2018 прэзідэнт Джэйкаб Зума, абвінавачаны ў маштабнай карупцыі, сышоў з пасады, прэзідэнтам стаў ягоны калега па партыі, віцэ-прэзідэнт Сірыл Рамафоса.

### Заканадаўчая ўлада

Заканадаўчая ўлада належыць парламенту, які складаецца з дзвюх палат. Нацыянальная асамблея — ніжняя палата — мае 400 членаў, што абіраюцца кожныя 5 гадоў па прапарцыйнай сістэме з партыйных спісаў. Верхняя палата завецца Нацыянальным саветам правінцый, у ёй засядаюць 90 сенатараў — па 10 ад кожнай з 9 правінцый. Найбуйнейшая палітычная партыя, якой з часу адмены апартэіду нязменна належыць большасць месцаў у абедзвюх палатах, — Афрыканскі нацыянальны кангрэс. Другая ўплывовая партыя — Дэмакратычны альянс.

### Судовая ўлада

Судовая сістэма складаецца з наступных інстанцый: Вярхоўны Апеляцыйны Суд, высокія суды і суды магістратаў. Вярхоўны Апеляцыйны Суд з’яўляецца галоўнай судовай інстанцыяй у Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі па крымінальных справах. Ён знаходзіцца ў Блумфантэйне, «судовай сталіцы» краіны. Вярхоўны суд мае права скасаваць неканстытуцыйныя рашэнні парламента.

Права
-----

У выніку падзення палітыкі апартэіду і наступных доўгіх працэсаў заканатворчасці ў 1990-х гадах прававая сістэма ПАР была цалкам перагледжана, і з яе была выключана ўсялякая дыскрымінацыя па расавай прыкмеце. У 1994 годзе быў заснаваны Канстытуцыйны суд. У краіне дзейнічае Канстытуцыя, прынятая ў 1996 годзе. Яна абараняе і гарантуе ўсе міжнародна прызнаныя правы чалавека. Прававая сістэма ПАР увабрала ў сябе элементы адразу трох прававых сем’яў: рамана-германскай, англа-саксонскай і традыцыйнай. У цэлым, у сучаснай Паўднёвай Афрыцы пераважае рамана-германскае права, г. зн. назіраецца вяршэнства закона над усімі прававымі рашэннямі і выразны падзел права на прыватнае і публічнае.

### Крымінальнае права

Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка — адна з нешматлікіх краін, дзе дзейнічае крымінальнае права па англійскім ўзоры. Яно не кадыфікавана. Пры рэжыме апартэіду для чорнага насельніцтва існавалі асобныя мясцовыя суды («суды правадыроў»), суддзямі у якіх былі таксама пераважна чорныя. У той жа час у агульнай судовай сістэме пераважная большасць суддзяў былі белымі. Асабліва жорсткія меры пакарання былі прадугледжаны для праціўнікаў палітычнага рэжыму — аж да смяротнага пакарання. Дазвалялася затрымліваць людзей на 5 сутак без суда і следства. Пасля падзення апартэіду многія нормы былі перагледжаныя. У 1994 годзе адменены Акт аб Унутранай Бяспецы, у 1995 годзе — смяротнае пакаранне, а ў 1997 годзе — юрыдычная лупцоўка. Пры пераглядзе прававой сістэмы ў 90-х гадах у краіне былі ўзаконеныя гомасэксуальныя шлюбы, што робіць яе адзінай у гэтым родзе краінай у Афрыцы.

Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел
------------------------------------

Правінцыі ПАР
ПАР — унітарная рэспубліка, мае ў сваім складзе 9 правінцый:

* Заходне-Капская правінцыя
* Усходне-Капская правінцыя
* Паўночна-Капская правінцыя
* Гаўтэнг
* Квазулу-Натал
* Фры-Стэйт (Свабодная дзяржава)
* Мпумаланга
* Лімпопа
* Паўночна-Заходняя правінцыя

Адносіны з Рэспублікай Беларусь
-------------------------------

Дыпламатычныя адносіны ўсталяваныя ў 1993. Пасольства Беларусі ў ПАР адкрыта ў 2000. У 2000-я гады ажывіліся кантакты на розных узроўнях. Прэзідэнты Беларусі і ПАР сустракаліся ў верасні 2006 у Гаване, адбыліся візіты ў Беларусь кіраўнікоў парламента ПАР, міністра замежных спраў, міністра мінеральных рэсурсаў і энергетыкі, іншых высокіх асоб ПАР; міністр замежных спраў Беларусі наведаў ПАР у жніўні 2006. Візіты на вышэйшым узроўні планаваліся на 2008. У ліпені 2007 беларускім бокам было прапанавана пашырыць эканамічнае і навукова-тэхнічнае супрацоўніцтва: стварыць сумесную спадарожнікавую групоўку, пабудаваць на тэрыторыі ПАР наземны комплекс прыёму інфармацыі, распрацаваць сумесныя праекты ў галіне фармакалогіі, энергетыкі, вытворчасці будаўнічых матэрыялаў, розныя інвестыцыйныя праекты з удзелам паўднёва-афрыканскіх фірм.

Зноскі
------

1. ↑  Правовая система ЮАР(недаступная спасылка), South African

| ⛭ Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка ў тэмах |
| --- |
| Гісторыя | Капская калонія • Трансвааль • Аранжавая Свабодная дзяржава • Паўднёва-Афрыканскі Саюз |
| Сімвалы | Герб • Сцяг (спіс сцягоў) • Гімн (Nkosi Sikelel' iAfrika • Die Stem van Suid-Afrika) |
| Палітыка | Канстытуцыя • Парламент • Прэм’ер-міністр • Знешняя палітыка |
| Узброеныя сілы | Ваенна-марскія сілы · Ваенна-паветраныя сілы · Сухапутныя войскі |
| Эканоміка | Валюта • Іаганесбургская фондавая біржа • Сельская гаспадарка • Турызм (нацыянальныя паркі • сусветная спадчына) |
| Транспарт | Авіякампаніі • Аэрапорты • Чыгуначны транспарт |
| Геаграфія | Сталіцы: Прэторыя, Кейптаўн, Блумфантэйн • Гарады |
| Адміністрацыйны падзел | Акруга (гарадскія акругі • раёны • мясцовыя муніцыпалітэты) |
| Грамадства | Насельніцтва • Мовы (Служба нацыянальных моў) • Навука • Адукацыя • Рэлігія (індуізм • праваслаўе) |
| Спорт | Алімпійскія гульні • SAFA • Premier Soccer League • SA Tennis Open • Гран-пры Паўднёвай Афрыкі |
| Культура | Літаратура • Музыка • Святы • Кухня • Вінаробства |
| **Партал «ПАР»**  •  **Праект «ПАР»** |

| Краіны Афрыкі: Палітыка |
| --- |
| 
Алжыр ·  Ангола ·  Батсвана ·  Бенін ·  Буркіна-Фасо ·  Бурундзі ·  Габон ·  Гамбія ·  Гана ·  Гвінея ·  Гвінея-Бісау ·  Джыбуці ·  Егіпет¹ ·  Замбія ·  Зімбабвэ ·  Каба-Вердэ ·  Камерун ·  Каморы ·  Кенія ·  Дэмакратычная Рэспубліка Конга ·  Рэспубліка Конга ·  Кот-д’Івуар ·  Лесота ·  Ліберыя ·  Лівія ·  Мадагаскар ·  Мазамбік ·  Малаві ·  Малі ·  Марока ·  Маўрыкій ·  Маўрытанія ·  Намібія ·  Нігер ·  Нігерыя ·  ПАР ·  Паўднёвы Судан ·  Руанда ·  Самалі ·  Сан-Тамэ і Прынсіпі ·  Сейшэльскія Астравы ·  Сенегал ·  Судан ·  Сьера-Леонэ ·  Танзанія ·  Тога ·  Туніс ·  Уганда ·  Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка ·  Чад ·  Экватарыяльная Гвінея ·  Эрытрэя ·  Эсваціні ·  Эфіопія
 |
| 
Азорскія астравы ·  Брытанская тэрыторыя ў Індыйскім акіяне ·  в. Узнясення ·  Канарскія а-вы ·  Мадэйра ·  Маёта ·  Мелілья ·  Рэюньён ·  в. Святой Алены ·  Сеўта ·  а-вы Трыстан-да-Кунья ·  Французскія Паўднёвыя і Антарктычныя тэрыторыі
 |
| 
Сахарская Арабская Дэмакратычная Рэспубліка ·  Самаліленд
 |
| ¹ Часткова ў Азіі |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Ларуса |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85125486 |