**Механіка суцэльных асяроддзяў** — раздзел механікі, фізікі суцэльных асяроддзяў і фізікі кандэнсаванага стану, прысвечаны руху газападобных, вадкіх і цвёрдых дэфармаваных цел, а таксама сілавым узаемадзеянням у такіх целах.

Акадэмік А. А. Ільюшын характарызаваў механіку суцэльных асяроддзяў як «шырокую і вельмі разгалінаваную навуку, якая ўключае тэорыю пругкасці, вязкапругкасці, пластычнасці і паўзучасці, гідрадынаміку, аэрадынаміку і газавую дынаміку з тэорыяй плазмы, дынаміку асяроддзяў з нераўнаважнымі працэсамі змены структуры і фазавымі пераходамі» 

Акрамя звычайных матэрыяльных цел, падобных вадзе, паветры або жалезу, у механіцы суцэльных асяроддзяў разглядаюцца таксама асаблівыя асяроддзя - паля: электрамагнітнае поле, поле выпраменьванняў, гравітацыйнае поле і іншыя.

Механіка суцэльных асяроддзяў дзеліцца на такія асноўныя раздзелы: механіка дэфармаванага цвёрдага цела, гідрадынаміка, газавая дынаміка. Кожная з гэтых дысцыплін таксама падзяляецца на часткі (ужо больш вузкія); так, механіка дэфармаванага цвёрдага цела дзеліцца на тэорыю пругкасці, тэорыю пластычнасці, тэорыю расколін і г. д.

Метады механікі суцэльных асяроддзяў
------------------------------------

У механіцы суцэльных асяроддзяў на аснове метадаў, развітых у тэарэтычнай механіцы, разглядаюцца рухі такіх матэрыяльных цел, якія запаўняюць прастору бесперапынна, грэбуючы іх малекулярная будовай. Разам з тым таксама лічацца бесперапыннымі характарыстыкі цел - такія, як шчыльнасць, напружанне, хуткасць і т. д. Гэта апраўдваецца тым, што лінейныя памеры, з якімі мы маем справу ў механіцы суцэльных асяроддзяў, значна больш міжмалекулярных адлегласцей. Мінімальна магчымы аб'ём цела, які дазваляе даследаваць яго некаторыя зададзеныя ўласцівасці, называецца прадстаўнічым аб'ёмам або фізічна малым аб'ёмам. Дадзенае спрашчэнне дае магчымасць прымянення ў механіцы суцэльных асяроддзяў добра распрацаванага для бесперапынных функцый апарата вышэйшай матэматыкі. Акрамя гіпотэзы бесперапыннасці, прымаецца гіпотэза аб прасторы і часу - усе працэсы разглядаюцца ў прасторы, у якой вызначаны адлегласці паміж кропкамі, і развіваюцца ў часе, прычым у класічнай механіцы суцэльных асяроддзяў час цячэ аднолькава для ўсіх назіральнікаў, а ў рэлятывісцкай - прастора і час звязваюцца ў адзіную прастору-час.

Механіка суцэльных асяроддзяў з'яўляецца распаўсюджваннем ньютанавай механікі матэрыяльнай кропкі на выпадак бесперапыннага суцэльнага матэрыяльнага асяроддзя, і сістэмы ўраўненняў, што складаюцца для рашэння розных задач МСА, ўключаюць у сябе класічныя законы Ньютана, але ў форме, спецыфічнай для гэтай галіны механікі. У прыватнасці, фундаментальныя фізічныя велічыні ньютанавай механікі маса і сіла ва ўраўненнях механікі суцэльных асяроддзяў выяўляюцца ва ўдзельных формах, адпаведна, шчыльнасці, і - для цвёрдых асяроддзяў - напружання, а для газаў і вадкасцей - ціску.

У механіцы суцэльных асяроддзяў распрацоўваюцца метады звесткі механічных задач да матэматычным, гэта значыць да задач аб адшуканні некаторых лікаў або лікавых функцый з дапамогай розных матэматычных аперацый. Акрамя таго, важнай мэтай механікі суцэльных асяроддзяў з'яўляецца ўсталяванне агульных уласцівасцей і законаў руху дэфармаваных цел, і сілавых узаемадзеянняў у гэтых целах.

Пад уплывам механікі суцэльных асяроддзяў атрымаў вялікае развіццё шэраг раздзелаў матэматыкі, напрыклад, некаторых раздзелаў тэорыі функцыі комплекснай зменнай, краявых задач для ўраўненняў у прыватных вытворных, інтэгральных ураўненняў і іншыя.

Аксіяматыка механікі суцэльных асяроддзяў
-----------------------------------------

Акадэмік А. Ю. Ішлінскі, характарызуючы становішча спраў у галіне аксіяматызацыі механікі, адзначаў: «Механіка Галілея - Ньютана да гэтага часу ў належнай меры не аксіяматызана ў адрозненне ад геаметрыі, аксіяматызацыя якой была завершана вялікім матэматыкам Д. Гілбертам... Тым не менш можна і трэба (настаў таго час) пабудаваць класічную механіку, як і геаметрыю, зыходзячы з пэўнай колькасці незалежных пастулатаў і аксіём, устаноўленых у выніку абагульнення практыкі».

Зрэшты, шэраг спроб аксіяматизации механікі (і, у прыватнасці, механікі суцэльных асяроддзяў) быў зроблены. Ніжэй прадстаўлены асноўныя палажэнні механікі суцэльных асяроддзяў, якія граюць (у розных аксіяматычных пабудовах) роля альбо аксіём, альбо найважнейшых тэарэм.

1. **Эўклідавасць прасторы**. Прастора, у якім разглядаецца рух цела - трохмерная еўклідавая кропкавая прастора (якая пазначаецца  {\displaystyle {\mathcal {E}}}, а таксама {\displaystyle E\_{3}}).
2. **Абсалютнасць часу {\displaystyle t}**. Працяг часу не залежыць ад выбару сістэмы адліку.
3. **Гіпотэза суцэльнасці**. Матэрыяльнае цела - суцэльнае асяроддзе (кантынуум у прасторы {\displaystyle E\_{3}}).
4. **Закон захавання масы**. Усякае матэрыяльнае цела {\displaystyle V} валодае скалярнай неадмоўнай характарыстыкай - масай {\displaystyle M}, якая: а) не змяняецца пры любых рухах цела, калі цела складаецца з адных і тых жа матэрыяльных пунктаў, б) з'яўляецца адытыўнай велічынёй: {\displaystyle M(V)=M(V\_{1})+M(V\_{2})}, дзе {\displaystyle V=V\_{1}+V\_{2}}.
5. **Закон захавання імпульсу** (змены колькасці руху).
6. **Закон захавання моманту імпульсу** (змены моманту колькасці руху).
7. **Закон захавання энергіі** (першы закон тэрмадынамікі).
8. **Існаванне абсалютнай тэмпературы** (нулявы пачатак тэрмадынамікі).
9. **Закон балансу энтрапіі** (другі закон тэрмадынамікі).

У некласічных мадэлях механікі суцэльных асяроддзяў гэтыя аксіёмы могуць замяняцца іншымі. Напрыклад, замест першых двух аксіём могуць выкарыстоўвацца адпаведныя палажэнні тэорыі адноснасці.

Гл.таксама
----------

* Фізічнае цела
* Механіка

Крыніцы
-------

1. ↑  Ильюшин 1978, с. 5.
2. ↑  Ишлинский 1985, с. 473.
3. ↑  Трусделл 1975, с. 33.
4. ↑  *Горшков А. Г. Рабинский Л. Н. Тарлаковский Д. В.*  Основы тензорного анализа и механика сплошной среды. — М.: Наука, 2000. — 214 с.  ISBN 5-02-002494-5

Літаратура
----------

* *Ильюшин А. А.* Механика сплошной среды (руск.). — М.: Изд-во Моск. ун-та, 1978. — 287 с.
* *Ишлинский А. Ю.* Механика: Идеи, задачи, приложения (руск.). — М.: Наука, 1985. — 624 с.
* *Трусделл К.* Первоначальный курс рациональной механики сплошных сред (руск.). — М.: Наука, 1975. — 592 с.

| ⛭**Раздзелы механікі** |
| --- |
| Класічная механіка ·  Тэарэтычная механіка ·  Спецыяльная тэорыя адноснасці ·  Агульная тэорыя адноснасці ·  Рэлятывісцкая механіка ·  Квантавая механіка |
| Механіка суцэльных асяроддзяў | Газадынаміка ·  Гідрадынаміка ·  Гідрастатыка |
| Тэорыі | Тэорыя ваганняў ·  Тэорыя ўстойлівасці |
| Прыкладная механіка | Супраціўленне матэрыялаў ·  Будаўнічая механіка ·  Нябесная механіка |