У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пралеска (значэнні).
**Прастрэл шыракалісты**, **Сон раскрыты**, **Сон-трава**, **Сон звычайны** (*Anemone patens*, *Pulsatilla patens* ці *Pulsatilla latifolia*) — від кветкавых раслін з роду Кураслеп, сямейства Казяльцовыя (*Ranunculaceae*).

Паводле The Plant List на 2013 год, від адносіцца да роду кураслеп, адпаведна мае назву: *Anemone patens* L..

Назва
-----

Сон раскрыты, друмель, сон, сон-трава, сончык, булдоўнік, казінае масла, курчаннік, пралеска, саксоннік.

Батанічнае апісанне
-------------------

|  |
| --- |
|  |
| Батанічная ілюстрацыя Якаба Штурма з кнігі «*Deutschlands Flora in Abbildungen*», 17962 — *Pulsatilla patens* |

Расліна 7-15 см вышынёй. Карэнішча магутнае, вертыкальнае, цёмна-карычневае, шматгаловае.

Каранёвае лісце на доўгіх, не густа валасістых хвосціках, у абрысе круглява-сэрцападобныя, дланепадобна-трохрассечаныя з ромбавымі глыбока-двух-трохраздзельнымі сегментамі і з клінаватымі, дзвюх-чатырохнадрэзанымі ці зубчастымі дзелькамі з вострымі, часта некалькі выгнутымі лопасцямі, у маладосці, асабліва ўнізе валасістымі, якія пазней робяцца голымі, з’яўляюцца пасля цвіцення і адміраюць восенню.

Сцёблы стромкія, апранутыя густымі, адтапыранымі, мяккімі валасінкамі.

Лісточкі пакрывала стромкія, падзеленыя на вузкалінейныя долі, моцна валасістыя. Кветканосы прамыя; кветкі стромкія, спачатку шыроказваночкавыя, пазней зоркава раскрытыя; калякветнік просты, шасцілісточкавы, з лісточкамі 3-4 см даўжынёй, вузка яйкападобна-завостранымі, простымі, сіне-фіялетавымі, звонку валасістымі; тычынкі шматлікія, у шмат разоў карацей лісточкаў калякветніка, жоўтыя, з іх вонкавыя ператвораныя ў стамінодзіі (нектарнікі); песцікаў шмат, з доўгім пухнатым слупком 3-5 см даўжынёй. Цвіце ў красавіку — маі. Формула кветкі: {\displaystyle \ast P\_{6}\;A\_{\infty }\;G\_{\infty }}.

Плодзікі даўгаватыя, як і слупкі моцна валасістыя.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Злева направа: бутоны, квітнеючая расліна, кветка |

Арэал
-----

Паштовая марка Беларусі, 2002
Паўночная Еўропа: Фінляндыя (поўдзень), Швецыя (усход); Цэнтральная Еўропа: Чэхія, Германія, Венгрыя, Польшча, Славакія; Паўднёвая Еўропа: Румынія; тэрыторыя былога СССР: Беларусь, Эстонія, Латвія, Літва, Еўрапейская частка Расіі, Украіна, Казахстан, Заходняя Сібір, Усходняя Сібір (поўдзень), Далёкі Усход; Азія: Кітай, Манголія; Паўночная Амерыка: Канада (захад Паўночна-Заходняй Тэрыторыі, Юкан, захад Антарыа, Альберта, Брытанская Калумбія, Манітоба, Саскачэван), ЗША (поўнач Ілінойса, Аёва, Мінесота, Небраска , Паўночная Дакота, Паўднёвая Дакота, Вісконсін, Каларада, Айдаха, Мантана, Вашынгтон, Ваёмінг, Нью-Мехіка, Тэхас, поўнач Юты.

Расце на дзярнова-падзолістай глебе ў хваёвых, хваёва-дубовых, хваёва-бярозавых лясах верасовага, бруснічнага, арляковага, імшыстага і травянога тыпаў, на верасовых пустках, баравінных схілах і ў хмызняках.

На Палессі і ў лесастэпе Украіны сустракаецца ў хваёвых і мяшаных лясах.

Хімічны склад
-------------

У свежай траве змяшчаецца протаанеманін, у сухой — біцыклічны лактан (анеманін), сапаніны.

Прымяненне
----------

Вельмі дэкаратыўная расліна як пры цвіценні, так і ў пладах. Культывуецца ў кветніках (разам з іншымі відамі прастрэлу). Расліна мае лекавыя і фарбавальныя ўласцівасці.

Прэпараты расліны ўжываюць як заспакаяльны і снатворны сродак.

У народнай медыцыне сон-трава ўжываецца ад многіх хвароб. Водны экстракт травы прастрэлу аказвае моцнае бактэрыцыднае і фунгіцыднае дзеянне і выкарыстоўваецца вонкава для найхуткага гаення ран і пры грыбковых захворваннях скуры. Адвар травы п’юць у малых дозах пры кашлю і жаночых захворваннях. Настойка травы на гарэлцы ўжываецца ў якасці расцірання пры рэўматызме. Свежую траву вараць у рускай печцы без вады і сокам, які выдзяляецца, лечаць апёкі.

Сінонімы
--------

* *Anemone hirsutissima* MacMill.
* *Anemone intermedia* G.Don
* *Anemone longipetala* Schleich. ex Steud.
* *Anemone ludoviciana* Nutt.
* *Anemone nuttalliana* DC.
* *Anemone nuttallii* Nutt.
* *Anemone patens* var. *hirsutissima* (Britton) Hitchc.
* *Anemone patens* var. *nuttalliana* (DC.) A.Gray
* *Anemone patens* var. *rosea* Cockerell
* *Anemone patens* f. *stevensonis* B.Boivin
* *Anemone patens* var. *wolfgangiana* (Besser) Koch
* *Anemone pulsatilla* var. *patens* (L.) Finet & Gagnep.
* *Anemone wolfgangiana* Besser
* *Pulsatilla bauhinii* Tausch ex Pritz.
* *Pulsatilla kioviensis* Wissjul.
* *Pulsatilla nuttalliana* (DC.) Spreng.
* *Pulsatilla patens* (L.) Mill.
* *Pulsatilla patens* f. *albiflora* X.F.Zhao ex Y.Z.Zhao
* *Pulsatilla patens* subsp. *hirsutissima* Zämelis
* *Pulsatilla patens* var. *kioviensis* (Wissjul.) Tzvelev
* *Pulsatilla patens* var. *wolfgangiana* (Besser) Trautv. & C.A.Mey.
* *Pulsatilla pseudopatens* Schur
* *Pulsatilla teklae* Zämelis
* *Pulsatilla wolfgangiana* (Besser) Rupr.

Ахова
-----

Занесены ў Чырвоныя кнігі Беларусі, Казахстана, Латвіі, Літвы, Украіны  (укр.) (бел. Эстоніі, вялікага ліку суб’ектаў Расійскай Федэрацыі, шэрагу абласцей Украіны.

Ва Украіне ахоўваюць у прыродным запаведніку  (руск.) (бел. «Медаборы  (руск.) (бел.», Нацыянальных прыродных парках «Падольскія Тоўтры  (руск.) (бел.», «Дзяснянска-Старагуцкім  (руск.) (бел.», рэгіянальных ландшафтных парках  (руск.) (бел. «Міжрэчанскім  (руск.) (бел.», «Днястроўскі каньён», шматлікіх заказніках і помніках прыроды.

Колькасць памяншаецца з прычыны чалавечай дзейнасці (узворванне стэпаў, терасаванне схілаў, выпас жывёлы, зрыванне на букеты і г. д.).

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. 1 2  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 106. — 160 с. — 2 350 экз. - у крыніцы пад назвай Pulsatilla potens
4. ↑  Сон раскрыты
5. ↑  Беларуская навуковая тэрміналогія: слоўнік лясных тэрмінаў. — Мінск: Інбелкульт, 1926. — Т. Вып. 8. — 80 с. — у крыніцы пад назвай Pulsatilla patens
6. ↑  Прострел раскрытый (сон-трава) — Сон расчынены — Pulsatilla patens Архівавана 5 сакавіка 2016.  (руск.)
7. 1 2  Anemone patens L. **(нявызн.)**.  The Plant List. Праверана 17 мая 2014.
8. ↑  Ганчарык М. М. Беларускія назвы раслін. Праца навуковага таварыства па вывучэнню Беларусі, т. II і IV. Горы-Горки, 1927
9. ↑  Анненков Н.  (руск.) (бел. Ботанический словарь, Спб, 1878
10. ↑  *З. Верас.* Беларуска-польска-расейска-лацінскі ботанічны слоўнік. — Вільня, Субач 2: Выданне газеты «Голас беларуса», Друкарня С. Бэкэра, 1924.
11. ↑  Шатэрнік М. В. Краёвы слоўнік Чэрвеньшчыны. Мінск, 1929
12. ↑  Экофлора Украины = Екофлора України (укр.) / Відпов. редактор Я. П. Дідух. — Київ: Фітосоціоцентр, 2004. — Т. 2. — 480 с.
13. ↑  Паводле дадзеных GRIN. Гл. раздзел «Спасылкі»
14. 1 2 3 4  *Белов Н. В.* Календула, алтей, чистотел и другие народные лекарственные растения в большой энциклопедии траволечения. — М. Мн.: АСТ, Харвест, 2005. — С. 226—227. — 464 с. — ISBN 5-17-031-498-1.
15. ↑  В Красную книгу Беларуси внесено 19 новых видов дикорастущих растений Архівавана 12 студзеня 2012.  (руск.)
16. ↑  Прастрэл шыракалісты: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)  (Праверана 3 жніўня 2014)
17. ↑  Червона книга Донецької області: Рослинний світ Архівавана 25 верасня 2013.

Літаратура
----------

* *Юзепчук С. В.* Род 528. Прострел — Pulsatilla // Флора СССР. В 30-ти томах / Главный редактор акад. В. Л. Комаров; Редактор тома Б. К. Шишкин. — М.—Л.: Издательство Академии Наук СССР, 1937. — Т. VII. — С. 295—296. — 792 + XXVI с. — 5 200 экз.
* *Губанов И. А. Киселёва К. В. Новиков В. С. Тихомиров В. Н.* 598. *Pulsatilla patens* (L.) Mill. — Прострел раскрытый, или Сон-трава // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3-х томах. — М.: Т-во научных изданий КМК, Ин-т технологических исследований, 2003. — Т. 2. Покрытосеменные (двудольные: раздельнолепестные). — С. 213. — 3 000 экз. — ISBN 9-87317-128-9.
* Сон-трава // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* ПРОСТРЕЛ ШИРОКОЛИСТНЫЙ (СОН-ТРАВА)
* Прастрэл шыракалісты: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)
* В Красную книгу Беларуси внесено 19 новых видов дикорастущих растений Архівавана 12 студзеня 2012.  (руск.)
* «Сон-трава». Мерсиянова И. **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 25 ліпеня 2014. Праверана 25 лютага 2015. On-line газета «Академия садовода»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · POWO · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778564695, 2910944487 |