recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ру́баўскае** — возера ў Сенненскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Крывінка, за 10 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Сянно, за 1 км на паўночны ўсход ад вёскі Запруддзе.

Плошча паверхні возера 0,16 км². Даўжыня 0,75 км, найбольшая шырыня 0,28 км, даўжыня берагавой лініі 1,67 км. Плошча вадазбору 7,5 км².  

Катлавіна Рубаўскага возера рэшткавага тыпу, выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны спадзістыя, вышынёй да 2 метраў. Берагі нізкія і забалочаныя. Берагавая лінія слабазвілістая. Вакол возера пойма шырынёй да 200 м.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Т. 4. — 599 с. — 10 000 экз.
**Нацыянальны камітэт выратавання народа** (фр.: Comité national pour le salut du peuple) — часовы ваенна-палітычны (дзяржаўны) орган улады Малі, утвораны 19 жніўня 2020 года пасля адстаўкі прэзідэнта Ібрагіма Бубакара Кейта ў выніку ваеннага перавароту. У дзень стварэння яго члены абвясцілі каменданцкі час з 21:00 да 5:00 і зачынілі межы, якія ўжо 21 жніўня былі адкрыты. Хунта планавала дзевяцімесячны палітычны пераходны перыяд з часовым урадам, узначаленым грамадзянскімі або ваеннымі, пасля чаго планавалася правесці ўсеагульныя выбары.

Старшынёй камітэта стаў палкоўнік Асімі Гаіта (у верасні яго замяніў Ба Ндау), першым віцэ-прэзідэнтам — Малік Дзіав, а прэс-сакратаром — Ісмаэль Вагэ.

5 снежня быў створаны пераходны Нацыянальны пераходны савет пад старшынствам палкоўніка Дзіав.

13 студзеня 2021 года ЭКОВАС заклікала да ліквідацыі органа. 18 студзеня камітэт абвясціў аб сваім самароспуску.

Зноскі
------

1. ↑  Mali: ce que l'on sait du coup d'État qui a abouti à la démission du président
2. ↑  Tout comprendre sur la situation au Mali
3. ↑  Mali: la junte annonce la réouverture vendredi des frontières aériennes et terrestres
4. ↑  Les putschistes maliens envisagent une transition dirigée par «un militaire ou un civil»
5. ↑  El 'número dos' del golpe de Estado en Malí, elegido para presidir el Consejo Nacional de Transición
6. ↑  La CEDEAO appelle au respect des délais de la transition au Mali
7. ↑  Mali : la junte officiellement dissoute cinq mois après le putsch, *Le Figaro*, 26 janvier 2021.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка ў Twitter
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Нацыянальны музей.

**Нацыянальны музей Кабула** — музей у Кабуле (Афганістан). Музей знаходзіцца ў 2-павярховым будынку, пабудаваным у 1919 годзе ў часы праўлення Аманулы-хана, у гістарычнай частцы горада. Калекцыя налічвала больш 100000 экспанатаў, 70 % якой было разграблена падчас грамадзянскай вайны. У сакавіку 1994 года моцна разбураны з-за пападання ракеты. У верасні 1996 года супрацоўнікі завершылі каталагізацыю ацалелых экспанатаў. У 2003—2006 гг. будынак музея быў адноўлены, у 2004 годзе найбольш каштоўныя экспанаты былі запячатаны для бяспекі ў металічныя скрыні і інвентарызаваны.. З 2007 года міжнародныя арганізцыі адшукалі больш 8000 экспантаў, у 2012 годзе 843 экспанаты, уключаючы Баграмскія біўні (1 ст.) вярнула Вялікабрытанія. Музей мае нумізматычную (11500 адзінак) і археалагічную калекцыю.

Зноскі
------

1. ↑  *Afghanistan: Hidden Treasures from the National Museum, Kabul* (2008), p. 35. Eds. Friedrik Hiebert and Pierre Cambon. National Geographic, Washington, D.C. ISBN 978-1-4262-0374-9.
2. ↑  Lawson, Alastair.  Afghan gold: How the country's heritage was saved **(нявызн.)**, *BBC* (1 March 2011). Праверана 1 March 2011.
3. ↑  *Afghanistan: Hidden Treasures from the National Museum, Kabul* (2008), pp. 37-53. Eds. Friedrik Hiebert and Pierre Cambon. National Geographic, Washington, D.C. ISBN 978-1-4262-0374-9.
4. ↑  (19 July 2012) Looted art returned to Afghanistan, bbc.co.uk

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нацыянальны музей Кабула
**Нацыянальны музей старадаўняга мастацтва** (парт.: Museu Nacional de Arte Antiga, MNAA) у Лісабоне — адзін з найбольш значных мастацкіх збораў Партугаліі і Еўропы. Калекцыі Нацыянальнага музея адлюстроўваюць развіццё партугальскага мастацтва да пачатку XIX ст.

Калекцыя
--------

Музей захоўвае 2200 твораў жывапісу за перыяд з XIV стагоддзі па 1820 год. Усе фонды ўмоўна падзелены на сем раздзелаў: жывапіс, скульптура, малюнак і графіка, вырабы з золата і срэбра, кераміка, тэкстыль, мэбля. Акрамя пералічаных калекцый, тут ёсць калекцыі мастацтва Афрыкі і Далёкага Усходу. У зборы жывапісу ёсць некалькі вытанчаных экспанатаў: выява святога Гераніма, выкананая Альбрэхтам Дзюрэрам, якую мастак асабіста прадаў зацікаўленай асобе з Партугаліі. Тут ёсць працы Лукаса Кранаха Старэйшага, Гальбейна, Веласкеса. Музей мае адну з самых вядомых карцін Іераніма Босха — «Спакуса Святога Антонія» — трохчасткавы алтар з выявай набожнага егіпецкага пустэльніка сярод натоўпау дэманаў і прагных пачвар. У раздзеле партугальскага жывапісу прадстаўлены творы за амаль чатыры стагоддзі яго развіцця. У пераважнай большасці гэта рэлігійныя сюжэты і партрэты. Кульмінацыяй гэтага раздзела з’яўляецца значны помнік партугальскага жывапісу XV стагоддзя «Алтар Святога Вінцэнта» працы мастака Нуну Гансалвіша, які складаецца з шасці панэляў. На іх ён напісаў каля шасцідзесяці фігур змрочных святых, а пад імі — Генрыха Мараплаўца, бледнага чалавека з вусамі ў чорным галаўным уборы з малітоўна складзенымі рукамі.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11866604d · CiNii: DA09124046 · ISNI: 0000 0001 2287 6458 · LCCN: n81068012 · NKC: olak2004203632, olak2004203635 · NLA: 36749956 · SUDOC: 027309088 · VIAF: 133564208, 312576678 · ULAN: 500301553 |

 |
**Тры закона Кларка** былі сфармуляваны вядомым англійскім пісьменнікам-фантастам і футуролагам Артурам Кларкам:

1. Калі паважаны, але пажылы навуковец сцвярджае, што штосьці магчыма, тады ён амаль напэўна мае рацыю. Калі ён сцвярджае, што штосьці немагчыма, — ён, вельмі верагодна, памыляецца.
2. Адзіны спосаб выяўлення межаў магчымага складаецца ў тым, каб адважыцца зрабіць крок у немагчымае.
3. Любая досыць развітая тэхналогія неадрозная ад магіі.

Гісторыя паходжання
-------------------

Першы з трох законаў, які першапачаткова зваўся проста «закон Кларка», быў сфармуляваны аўтарам у яго кнізе «Рысы будучыні» (англ.: Profiles of the Future) (1962). Сцвярджэнне, якое цяпер завецца другім законам, таксама ўпершыню было згадана ў гэтым выданні, аднак «другім законам» Кларк назваў яго толькі ў наступнай рэдакцыі сваёй кнігі ў 1973 годзе. У гэтым жа выданні Кларк сфармуляваў трэці закон, які сёння вядомы больш за астатнія. У чарговай рэдакцыі той жа сваёй кнігі, зробленай у 1999 годзе, Кларк дадаў чацвёрты закон: *«Для кожнага эксперта існуе аналагічны эксперт з процілеглым пунктам гледжання»* (літаральна *«… роўны і процілегла накіраваны эксперт»*, што з'яўляецца алюзіяй на трэці закон Ньютана).

Айзек Азімаў сфармуляваў дапаўненне да першага закона Кларка, якое тычыцца нязгоды непрафесіяналаў з навукоўцам:

* *«Тым не менш, калі непрафесіяналы згуртоўваюцца вакол ідэі, якая адмаўляецца паважаным, але пажылым навукоўцам, і падтрымліваюць гэту ідэю з запалам і энтузіязмам — тады гэты паважаны, але пажылы навуковец, у канчатковым выніку, верагодна, мае рацыю»*.

Зноскі
------

1. ↑  
*Кларк А.* Черты будущего. — М.: Мир, 1966.

Спасылкі
--------

* «What’s Your Law?» (спісы некаторых следстваў з законаў)
* «A Gadget Too Far»
* Следствы на Freefall
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Керсноўскі.

**Францішак Керсноўскі** (польск.: Franciszek Kiersnowski) — удзельнік паўстання 1830—1831 гадоў.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Керсноўскіх герба «Побуг». Нарадзіўся ў сям’і Багуслава Керсноўскага і Юзэфы Кабылінскай.

Скончыў навагрудскую школу і факультэт права Віленскага ўніверсітэта. Памешчык з Навагрудскага павета Гродзенскай губерні. Перад паўстаннем жыў у дзядзькі каля Плоцка.

У час паўстання 1830—1831 гадоў падхарунжы атрада Г. Дэмбінскага, дайшоў да Варшавы, дзе 8 жніўня 1831 года ўдзельнічаў у Гродзенскім сейміку па абранню дэпутатаў на сейм. З 4 кастрычніка 1831 года падпаручнік 13-га ўланскага палка. 5 кастрычніка 1831 года ў складзе корпуса М. Рыбінскага перайшоў межы Прусіі. У лютым 1832 года прыбыў у Францыю, належаў да закладу ў Буржэ. Па рашэнню ГГСК ад 8 кастрычніка 1832 года аднесены да 2-га разраду злачынцаў.

У маі 1836 года далучыўся да польскага легіёна ў Іспаніі. З 1840 года член АПЭ. У кастрычніку 1849 года звяртаўся за дазволам аб вяртанні на радзіму, атрымаў яго ў 1857 годзе.

Тытулярны саветнік у 1874 годзе.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Керсноўскі Францішак // Удзельнікі паўстання 1830–1831 гг. на Беларусі: Біябібліяграфічны слоўнік / В. В. Гарбачова. — Мн.: БДУ, 2004. — 400 с. — ISBN 985-485-144-3.
2. ↑  *Czesław Malewski.* Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. Powiaty lidzki, oszmiański i wileński. — Warszawa: Instytut Historii PAN, 2016. — P. 568. — ISBN 978-83-63352-75-2.

Літаратура
----------

* Керсноўскі Францішак // Удзельнікі паўстання 1830–1831 гг. на Беларусі: Біябібліяграфічны слоўнік / В. В. Гарбачова. — Мн.: БДУ, 2004. — 400 с. — ISBN 985-485-144-3.


| ?Францішак Керсноўскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Багуслаў Керсноўскі[d] |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  | Францішак Керсноўскі |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Юзэфа з Кабылінскіх[d] |  | Шыман Кабылінскі[d] |  | Адам Кабылінскі[d] |  | Мацей Кабылінскі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |
**Жыгалка асенняя**, **Жыгалка звычайная** (*Stomoxys calcitrans*) — від мух сямейства сапраўдныя мухі.

Апісанне
--------

Паводле біялогіі і марфалогіі блізкая да пакаёвай мухі. Даўжыня 5,5-7 мм. Мае шэрую афарбоўку з цёмнымі палосамі на грудзях і плямамі на брушку. Хабаток моцна выцягнуты і на канцы нясе пласцінкі з хітынавымі «зубамі». Трэннем хабатка аб скуру муха здымае эпідэрміс і, сілкуючыся крывёй, адначасова ўпускае атрутную сліну, выклікаючы моцнае раздражненне. Самкі і самцы сілкуюцца крывёй, нападаючы пераважна на жывёл, але часам і на чалавека. Пладавітасць 300—400 яек, якія адкладваюцца купкамі па 20-25 у гной, радзей на перагнілыя раслінныя парэшткі, часам у раны жывёл і чалавека, дзе і развіваюцца лічынкі.

Распаўсюджанне
--------------

Пашырана ўсюды. Трапляецца ў непасрэднай блізкасці ад свойскіх жывёл (у памяшканні, на пашы). Колькасць павялічваеіша ў канцы лета — пачатку восені (мухі становяцца «лютымі»).

Небяспечнасць
-------------

З'яўляецца пераносчыкам узбуджальнікаў сібірскай язвы, сепсісу, тулярэміі, трыпанасамозаў і іншых захворванняў.

Літаратура
----------

* Жыгалка асенняя // БЭ ў 18 тамах. Т. 6. Мн. 1998, С. 460

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778022221 |
**Вадзяная папараць**, **Вадзяная капуста**, **Цэратоптэрыс пылюшнікавы** (*Ceratopteris thalictroides*) — від папарацей сямейства *Pteridaceae*. Расліна была апісана пад назвай Acrostichum thalictroides у 1753 годзе К. Лінеем. У 1821 годзе Браньяр, апісваючы сямейства, пераназваў расліну.

Арэал
-----

Расліна распаўсюджана на Усходзе, у Паўднёва-Усходняй Азіі, у Паўночнай Аўстраліі, Усходняй Афрыцы, ад цэнтра Паўднёвай Амерыкі да паўднёва-усходу Паўночнай Амерыкі, на Вялікіх Антыльскіх астравах.

Выкарыстанне
------------

Акварыумная расліна.

Гэты від лепш за ўсё ўкараняецца ў акварыумным грунце, самы дэкаратыўны з чатырох відаў сямейства. У прыродзе дасягае такіх жа памераў, як і *Ceratopteris cornuta*. У акварыуме значна меншы. Пры лішку асвятлення ў акварыуме расліна не пашкоджваецца водарасцямі, таму з’яўляецца зручным святлафільтрам. У пагружаным стане пёрыста-рассечаныя, ажурныя ваі ярка-зялёныя, эфектна глядзяцца ў кутах акварыума. Трэба памятаць аб неабходнасці дадатковага асвятлення для буйных ўкаранённых кустоў. Патрабавальны да зменаў кіслотнасці, калянасці і тэмпературы вады.

Зноскі
------

1. ↑  Вадзяная папараць // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.. — С. 396
2. 1 2  Рудь М. П. Акваріум школяра. — К.: Рад. шк. 1990. — 64 с. Тираж 100 000 прим. ISBN 5-330-01196-5

Літаратура
----------

* Вадзяная папараць // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.. — С. 396

Спасылкі
--------

* Цератоптериси (Ceratopteridaceae) (сям’я роговидни) Мікалай Рудзь

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh88022222 · Microsoft: 2780247294 |
**Палехі** — субэтнічная група Усходніх славян на тэрыторыі Арлоўска-Калужскага Палесся (лясістыя і забалочаныя месцы ў басейне вярхоўяў рэк Акі і Дзясны).

Да сярэдзіны XVI стагоддзі змяшаліся з рускім насельніцтвам, якое сыходзіла ў лясы з даліны Акі, асцерагаючыся захопу ў палон пры набегах крымскіх татараў.

Гэтак жа як і палешукі, назва палехі абазначае «жыхара Палесся». Працяглыя этнакантакты паляхаў з беларускім насельніцтвам на захадзе прывялі да з’яўлення агульных рыс у іх культуры. Для палехаў былі характэрны асаблівасці паўднёварускай этнаграфічнай групы з дабаўленнем беларускіх, украінскіх і збольшага літоўскіх культурных кампанентаў. Асаблівасцю сядзібных комплексаў палехаў была накіраванасць дома фасаднай сцяной у двор замкнёнага тыпу. У мужчынскім адзенні пераважаў белы колер, у жаночым нараўне з распаўсюджваннем паўднёварускага комплексу (ворны андарак, рагатая кічка, сарака з пазытыльнікам) існавалі элементы, уласцівыя ўкраінцам і беларусам (андара, блізкая па кроі да ўкраінскай плахты, ручніковы галаўны).

Зноскі
------
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Паловіца.

**Пало́віца** — рака ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці, левы прыток ракі Галбіца (басейн Заходняй Дзвіны).

Пачынаецца за 0,9 км на паўднёвы захад ад вёскі Кролікі, вусце на поўдзень ад вёскі Рымкі на мяжы Пастаўскага і Шаркаўшчынскага раёнаў. Цячэ па паўднёва-заходняй частцы Полацкай нізіны. Асноўныя прытокі: рака Снарыхоўка і рака без назвы каля вёскі Чашуны (справа).

Даўжыня ракі 38 км. Плошча вадазбору 211 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 1,3 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,9 ‰.
Даліна ў верхнім цячэнні на працягу 10—12 км малавыразная, ніжэй трапецападобная (шырыня 0,5-0,7 км). Абалона пераважна двухбаковая, у нізоўі чаргуецца па берагах (шырыня 60—100 м). Рэчышча ў вярхоўі на працягу 3 км звычайна ў межань перасыхае. Каля вёскі Кундры ад ракі адыходзіць канал, па якім частка сцёку перакідваецца ў раку Лучайка. Рэчышча на працягу 29,2 км уверх ад вусця і 4,5 км у верхнім і сярэднім цячэнні каналізаванае.

У басейне ракі азёры Чарты, Тусьба, Бярозаўка, Лапухова, Валожына, Белькі і інш. Уздоўж ракі вёскі Андроны, Рабекі, Балаі, Мацейкі, Казіміры, Белькі і інш.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* *Бычук С. Ф.* Паловіца // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 17, 26. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
* Республика Беларусь. Витебская область. Поставский район: карта. — Мн.: Белкартография, 2007. — Доп.тираж 3 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Рака Паловіца Архівавана 6 лютага 2013.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Серапян.
**Ашот Авакімавіч Серапя́н** (25 кастрычніка 1939, Сухумі, Абхазская АССР) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Інстытут жывапісу, скульптуры і архітэктуры ў Ленінградзе ў 1967 г. Працаваў у Мінскпраекце, з 1977 года — галоўны архітэктар праектаў у Белжылпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1972 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

 Палац культуры і тэхнікі МАЗа
Асноўныя працы: пасажырскі павільён аэрапорта (1976, у аўтарскім калектыве), Палац культуры і тэхнікі аўтазавода (1969), тэрапеўтычны корпус 6-й клінічнай бальніцы (1975), корпус Інстытута неўралогіі, нейрахірургіі і фізіятэрапіі (1977) у Мінску з І. Д. Левінам.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Серопян Ашот Овакимович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Ашфард** (англ.: Ashford) — горад у англійскім графстве Кент, адміністрацыйны цэнтр аднайменнага раёна (бора).

Размешчаны за 98 км на паўднёвы ўсход ад Лондана і за 24 км на паўднёвы захад ад Кентэрберы. Горад вядомы з IX стагоддзя, згаданы ў Кнізе Страшнага суда 1086 года пад імем Essetesford. У XIII стагоддзі атрымаў статус market town, гэта значыць горада, які мае права арганізоўваць рынкі. 8 мая 1450 года тут пачалося народнае паўстанне пад кіраўніцтвам Джэка Кэда, якое стала прэлюдыяй да вайны Пунсовай і Белай ружы. У сярэдзіне XIX стагоддзя, пасля будаўніцтва чыгунак, пачаў хутка расці.

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Энтані Хантэр, біяхімік

Зноскі
------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Brockhaus · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n81112568 · VIAF: 154782730 |
Стваральнік **эсперанта**, Людвіг Лазар Заменгоф, ілюстраваў вымаўленне на эсперанта параўнаннем яго літар з іх эквівалентамі на некалькіх асноўных еўрапейскіх мовах і абвясціў прынцып «адна літара, адзін гук». Улічваючы, што параўноўваныя мовы не былі цалкам ідэнтычнымі, ён паведаміў, што вымаўленне на італьянскай магло б лічыцца ўзорам для эсперанта.

За сто гадоў існавання эсперанта былі распрацаваны фаналагічныя нормы, у тым ліку фанетыкі фотастатыкі і інтанацыі,. Зараз можна казаць пра слушнае вымаўленне на эсперанта і слушнае ўтварэнне слоў незалежна ад моў, што спачатку выкарыстоўваліся для апісання эсперанта. Норма мала разыходзіцца з прынцыпам «адна літара, адзін гук»; існуюць толькі невялікія allophonic варыяцыі.

Мінімальныя пары
----------------

Адрозненні паміж некалькімі зычнымі ў эсперанта нясуць вельмі лёгкія функцыйныя нагрузкі, яны не знаходзяцца ў дадатковай дыстрыбуцыі і не з'яўляюцца алафонамі. Практычным эфектам гэтага з'яўляецца тое, што людзі, якія не кантралююць гэтыя адрозненні, могуць мець зносіны без цяжкасцей. Так нязначныя адрозненні Ĵ / ʒ / супраць ĝ / d͡ʒ / кантрастуюць у aĵo ('канкрэтная рэя') супраць aĝo ('год').

Алафанічныя варыяцыі
--------------------

Алафоны ўяўляюць сабою рэалізацыя фанемы, яе варыянт, абумоўлены пэўным фанетычным асяроддзем. У эсперанта прымальныя наступныя алафоны:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Фанемы | a | e | o | i | u | n | m | r | v | z | ʒ | f | s | ʃ | b | d | dʒ | ɡ | p | t | tʃ | k |
| Алафоны | ɑ | ɛ | ɔ | ij | uw | ŋ, ɲ | ɱ | ɾ | ʋ, w, f | s | ʃ | v | z | ʒ | p | t | tʃ | k | b | d | dʒ | ɡ |

Агульнай крыніцай алафанічнай варыяцыі з'яўляюцца запазычаныя словы, асабліва імёны ўласныя, калі ў слове застаюцца рэшткі выточнай мовы ці калі ствараюцца новыя паслядоўнасці, каб пазбегнуць дублявання існых каранёў.

Зноскі
------

1. ↑  Burkina, O. (2005): «Rimarkoj pri la prononca normo en Esperanto», *Lingvaj kaj historiaj analizoj.*
2. ↑  PMEG **(нявызн.)**. *bertilow.com*.
3. ↑
4. ↑  PMEG **(нявызн.)**. *bertilow.com*.
**Тршы́нец** (чэшск.: Třinec, польск.: Trzyniec) — статутны горад у Чэхіі, у Мараўскасілезскім краі. Размешчаны на рацэ Ольшэ, на ўсходзе краіны, каля мяжы з Польшчай. Насельніцтва — 38953 чалавекі (2001).

Гісторыя
--------

Вёска Тршынец з’явілася ў XIV стагоддзі. Упершыню згадана ў дакуменце 1444 года. Большасць насельніцтва ў той час займалася сельскай гаспадаркай, хоць раён быў багаты на адклады вапняку, жалезнай руды і гліны. У 1836 годзе пачалося будаўніцтва печы для апрацоўкі металу, у 1839 годзе пачаў функцыянаваць першы металургічны завод, які стаў найбуйнейшым у Цешынскай вобласці.

У 1851 годзе ў Тршынцы па ініцыятыве рабочых адкрылася першая школа. Будаўніцтва чыгункі ў 1871 годзе дало штуршок далейшаму развіццю Тршынца. Пасля падзелу Цешынскай вобласці ў 1920 годзе ўвайшоў у склад Чэхаславакіі. У 1931 годзе Тршынец атрымаў статус горада.

У кастрычніку 1938 года горад, разам з Цешынскай вобласцю, быў анэксіраваны Польшчай, падчас Другой сусветнай вайны належаў нацысцкай Германіі. Пасля заканчэння вайны горад быў вернуты Чэхаславакіі, навакольныя вёскі былі ўключаны ў яго склад.

Эканоміка
---------

Тршынец — важны цэнтр чорнай металургіі. Тршынецкі металургічны завод з’яўляецца адным з найбуйнейшых у Чэхіі. Транспартны вузел.

Зноскі
------

1. ↑  *Jakl L.* Jak stará jsou česká města? Legendy a fakta. // *iDNES.cz* — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q31271037'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12021344'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12032511'></a>
2. ↑  *Czech Statistical Office* Malý lexikon obcí České republiky - 2017 — Czech Statistical Office, 2017. Праверана 28 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3504917'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56284482'></a>
3. ↑  *Český statistický úřad* Počet obyvatel v obcích - k 1. 1. 2023 — Praha: ČSÚ, 2023. Праверана 25 мая 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1085'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q118612272'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3504917'></a>
4. 1 2 3  Register of territorial identification, addresses and real estates Праверана 28 лютага 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12049125'></a>
Выкананне прыёму «палова мяча», малюнак з Кодекса Валерштайна  (англ.) (бел.
**Палова мяча** (англ.: Half-sword, ням.: Halbschwert, італ.: Mezza spada) — прыём, які выкарыстоўваўся ў XIV—XVI стагоддзях падчас двубояў на мячах супраць суперніка, убранага ў поўныя латы  (руск.) (бел.. Інакш называецца *скарочаны меч*, або *ўкарачэнне мяча* (ням.: kurzen Schwert). Заключаецца ў перахопліванні клінка свайго мяча левай рукой (правай, у выпадку, калі левая рука трымае меч), што дазваляла наносіць больш дакладныя колючыя ўдары, у асноўным накіраваныя ў зазоры паміж пласцінамі даспеха, што было адным з нешматлікіх спосабаў паразы суперніка з такой абаронай. Акрамя таго, утрыманне клінка не дазваляла вастрыю саслізгваць з паверхні броні. Левая рука не фіксавала клінок жорстка, а толькі задавала кірунак удару мяча, які слізгаў па далоні накшталт більярднага кія.

Першыя згадкі падобнага прыёму ўзыходзяць яшчэ да Іаганеса Ліхтэнаўэра  (англ.) (бел. які жыў у XIV стагоддзі, прызнанага заснавальніка нямецкай фехтавальнай школы. Пазней ён апісваўся ў многіх фехтавальных трактатах (Кодэкс Валерштайна, Gladiatoria  (англ.) (бел. і іншых). Для таго каб пазбегнуць парэзаў далоні, клінок для выканання дадзенага прыёму рэкамендавалася вастрыць толькі часткова, на ўчастку, прылеглым да вастрыя. Астатняя частка клінка не толькі не тачылася, але часам нават спецыяльна затуплялася. Напрыклад, згодна з італьянскім трактатам De Arte Gladiatoria Dimicandi  (англ.) (бел. (1482-1487), рэкамендавалася не вастрыць меч на адлегласці чатырох пальцаў ад рукаяці (відавочна, маецца на ўвазе даўжыня, а не таўшчыня пальцаў, што дае прыкладна 30 см). У нейкай ступені абараняла руку і латная пальчатка. Хоць яна не была металічнай з боку далоні, але краі знешняй металічнай часткі маглі засцерагчы руку ад непасрэднага кантакту з клінком. Дадатковую абарону давала і скураная пальчатка, замацаваная ўнутры уласна латных. Згодна з трактатам таго часу, байцы вельмі актыўна хапаліся рукамі за клінок праціўніка з мэтай змены напрамку ўдару, а часам бралі уласны меч абедзвюма рукамі за клінок, наносячы ўдары навершам і крыжавінай.

Зноскі
------

1. 1 2  *Томас Лайбле.* Меч. Большая иллюстрированная энциклопедия = Das Schwert. Mythos und Wirklichkeit. — М.: Омега, 2011. — С. 98. — 232 с. — ISBN 978-3-938711-05-7.
2. ↑  *Томас Лайбле.* Меч. Большая иллюстрированная энциклопедия = Das Schwert. Mythos und Wirklichkeit. — М.: Омега, 2011. — С. 40. — 232 с. — ISBN 978-3-938711-05-7.

Спасылкі
--------

* Дэманстрацыя прыёмаў бою ў даспехах, у тым ліку тэхнікі паловы мяча на YouTube
* Дэманстрацыя таго, што выкарыстанне прыёму палова мяча не шкодзіць нават голым рукам пры адсутнасці слізгаючага руху ляза на YouTube
Рэшткі вадзянога млына
**Вадзяны млын** — помнік прамысловай архітэктуры канца XVIII — 1-й паловы XIX ст. Пабудаваны ў цэнтральнай частцы в. Зарачча (Браслаўскі раён). Помнік рэспубліканскага значэння.

Будынак быў разбураны, пазней адноўлены і накрыты двухсхільным дахам. Запруда не захавалася. Аднаколавы механізм млын ацалеў часткова. Ад пачатковай пабудовы засталася толькі частка мураваных сцен з буйных бутавых камянёў на вапнавым растворы. Між імі з маленькіх каменьчыкаў з вострымі краямі выкладзеныя выявы людзей, кветак, птушак, якія арганічна ўпісваюцца ў просты адвольны ўзор з такіх жа маленькіх каменьчыкаў. Дэкаратыўна вырашаныя сцены — адзіны з уцалелых на Браслаўшчыне помнікаў народнай творчасці падобнага тыпу.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* [ Вадзяны млын (Зарачча)] на сайце Radzima.org
* [ Вадзяны млын (Зарачча)] на сайце Глобус Беларусі (руск.)
**Тру́ханавіцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Слуцкага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр сельсавета — вёска Труханавічы.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Грэскага раёна Слуцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мінскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Грэскім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года сельсавет у Капыльскім раёне. З 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Грэскага раёна, з 21 чэрвеня 1935 года — Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Грэскім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе Бабруйскай вобласці. З 17 снежня 1956 года ў складзе Слуцкага раёна. 5 мая 1962 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Мусіцкага (2 населеныя пункты: Праснакі і Стараселле) і Грэскага (6 населеных пунктаў: Асавец, Калюга, Камень, Карачоўшчына, Падлужжа і Труханавічы) сельсаветаў.

Станам на 1 студзеня 1947 года ў склад сельсавета ўваходзілі 8 населеных пунктаў, на момант скасавання — таксама 8 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 5 мая 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Белорусская ССР: административно-территориальное деление на 1 января 1947 года / Информационно-статистический отдел Президиума Верховного Совета БССР. — Минск: Государственное издательство БССР, 1947. — 300 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Фаміно.
**Фаміно́** — былы біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння ў Расонскім раёне Віцебскай вобласці. Заснаваны ў 1979 годзе для захавання прыродных журавіннікаў. Плошча заказніка складала 640 га. Размяшчаўся на вярховым балоце Васільева. Азёрна-ледавіковая нізіна. Глебы тарфяна-балотныя (глыбіня торфу 5,5 м, у сярэднім 2,46 м). Хваёва-кусцікава-сфагнавыя фітацэнозы. Значны ўчастак высокаўзроставага (60—80 гадоў) шэраалешніка. Сустракаецца рэдкі атлантычна-еўрапейскі від — смалянка двухдомная.

Ліквідаваны 27 снежня 2007 года.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).


1. ↑  Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 27.12.2007 N 1833 «О республиканских заказниках»
**Рубонда** (суахілі: Rubondo) — востраў на поўдні возера Вікторыя. З’яўляецца нацыянальным паркам у складзе Танзаніі. Плошча — 240 км².

Востраў Рубонда месціцца за 111 км на захад ад Мванзы. Уяўляе сабою выцягнуты з поўначы на поўдзень на 31 км нізкі кавалак сушы. Берагі парэзаныя невялікімі залівамі. Востраў вядомы добра захаванай дзікай прыродай. Яго насяляюць шымпанзэ, антылопы, кракадзілы, гіпапатамы. У лістападзе і снежні на ім спыняюцца пералётныя птушкі.

У 1965 годзе Рубонда быў абвешчаны прыбежышчам для дзікіх жывёл. З 1977 года з’яўляецца нацыянальным паркам.

Спасылкі
--------

* Tanzania National Parks
* Rubondo Island National Park
* Rubondo Island National Park — BirdLife Data Zone
* Flagship Species, Tourism, and Support for Rubondo Island National Park, Tanzania
**Мурэ́навыя**, мурэны (*Muraenidae*) — сямейства рыб атрада вугрападобных.

Апісанне
--------

Даўжыня ад 10 см да 3 м. Цела змеепадобнае, скура голая. Афарбоўка яркая, разнастайная, з плямамі і палосамі. Грудныя плаўнікі адсутнічаюць. Зубы шматлікія, доўгія, вострыя.

Пашырэнне
---------

Выдзяляецца каля 18 родаў, больш за 120 відаў. Пашыраны ў трапічных і субтрапічных морах. Жывуць каля берагоў у расколінах камянёў, падводных гротах і пячорах. Найбольш вядомыя прадстащники родаў гімнаторакс, лікадонтыс, мурэна.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Драпежнікі, кормяцца рыбамі, галаваногімі малюскамі, ракападобнымі.

У развіцці праходзяць стадыю лептацэфала (кароткае тупое рыла, закруглены хваставы плаўнік, слабая пігментацыя.

Промысел
--------

Аб'ект промыслу. У некаторых відаў мяса ядавітае.

Літаратура
----------

* Мурэнавыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
Фанера
**Фане́ра** — ліставы драўляны слаісты матэрыял, атрыманы склейваннем трох і болей слаёў шпоны з узаемна перпендыкулярным напрамкам валокнаў драўніны ў сумежных лістах.

Фанеру вырабляюць з бярозы, вольхі, буку, елкі, хвоі, ясеню і інш. Склейванне выконваюць сінтэтычнымі (фенолфармальдэгіднымі, карбаміднымі і інш.) і прыроднымі (альбумінавымі, казеінавымі і інш.) клеямі.

Фанеры ўласцівы вялікая механічная трываласць, адносна невялікая шчыльнасць, значная меншая ў параўнанні з драўнінай анізатропнасць, магчымасць вытворчасці лістоў вялікай плошчы і памераў.

Выдзяляюцца паводле ўласцівасцей:

* бакелітавая (водаўстойлівая),
* дэкаратыўная,
* прафіляваная,
* вогнеўстойлівая,
* арміраваная

і інш.

Выкарыстанне
------------

Фанера выкарыстоўваецца ў будаўніцтве, вытворчасці мэблі, авія- і суднабудаўніцтве, радыёэлектроніцы, вытворчасці тары і інш.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 316—317. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6 (Т. 16).

Спасылкі
--------

* *Черкасов И. К.* Фанера Архівавана 16 ліпеня 2014. // Вялікая савецкая энцыклапедыя  (руск.)
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Фанера

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4155715-3 · LCCN: sh85103600 · NDL: 00562527 · NKC: ph124903 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Якаўлеў.
**Фама́ Па́ўлавіч Я́каўлеў** (17 кастрычніка 1900, в. Града, Віцебскі раён — 18 лістапада 1971) — член Ваеннага савета  (руск.) (бел. Далёкаўсходняга фронту, генерал-лейтэнант (1944).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і рабочых. На ваеннай службе з 1920. Удзельнік Грамадзянскай вайны на Паўднёвым  (руск.) (бел. і Туркестанскім  (руск.) (бел. франтах.

Скончыў Ваенна-палітычную акадэмію імя М. Г. Талмачова  (руск.) (бел. ў 1933 годзе. У 1922—1935 гадах камандзір узвода, палітрук роты, вайсковы камісар  (руск.) (бел. палка. У 1937—1939 ваенкам  (руск.) (бел. вучылішча, дывізіі, корпуса. З 1939 начальнік палітычнага ўпраўлення 2-й Асобнай Чырванасцяжнай арміі, з 1940 начальнік Упраўлення палітычнай прапаганды Далёкаўсходняй акругі.

У Вялікую Айчынную вайну з 1941 года член Ваеннага савета Далёкаўсходняга фронту, у студзені-сакавіку 1943 года на Волхаўскім фронце. Удзельнік Парада Перамогі. З 1945 начальнік палітычнага аддзела Вышэйшай афіцэрскай школы. Памёр у 1971.

### Званні

* брыгадны камісар (8 ліпеня 1938);
* дывізіённы камісар;
* карпусны камісар (9 снежня 1941);
* генерал-маёр (6 снежня 1942);
* генерал-лейтэнант (19 студзеня 1944).

### Узнагароды

Узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга і медалём «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.».

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Яковлев Фома Павлович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 716. — 737 с.
2. ↑  Хроника великой войны. Яковлев, Фома Павлович. Биография Архівавана 11 верасня 2016.
3. ↑  ЭЛЕКТРОННЫЙ БАНК ДОКУМЕНТОВ «ПОДВИГ НАРОДА В ВЕЛИКОЙ ОТЕЧЕСТВЕННОЙ ВОЙНЕ 1941—1945 ГГ.»

Літаратура
----------

* *Долготович Б. Д. Коваленя А. А.* С верой в Победу. Беларусь в Великой Отечественной войне. — Минск: Белорусская наука, 2010. — 240 с. — ISBN 978-985-08-1150-9.
* Военный энциклопедический словарь. — 2013.

Спасылкі
--------

* Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі
* Біяграфія на сайце generals.dk
* 17 кастрычніка: гэты дзень у гісторыі
* І на Ціхім акіяне свой скончылі паход Архівавана 4 сакавіка 2016.
* Цэнтр генеалагічных даследаванняў
**Фамітопсіс ружовы** ці **Ружовая губа** (*Fomitopsis rosea*) — від грыбоў сямейства Fomitopsidaceae.

Апісанне
--------

Пладовыя целы шматгадовыя, сядзячыя, капытападобныя. Памеры грыба да 12 см у шырыню і да 6 см у вышыню. Паверхня карычнева-ружовая, амаль чорная з узростам. Мякаць ружовагая на зломе, з часам цямнее, становячыся карычневата-ружовай, да карычневага колеру. Паверхня маладога грыба пакрыта бледным валоссем, якое знікае з узростам.

Пашырэнне
---------

Арэал: Еўропа, Паўночная Амерыка. Від шырока распаўсюджаны ў барэальнай зоне. У Беларусі знойдзены ў Брэсцкай (Пружанскі р-н), Віцебскай (Талачынскі р-н), Гомельскай (Жыткавіцкі р-н) і Магілёўскай (Асіповіцкі р-н) абласцях.

Аддае перавагу старым лясам, не любіць актыўную дзейнасць чалавека, таму яго наяўнасць можа служыць паказчыкам сапраўды прыроднага лесу.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Час спораўтварэння ліпень — верасень. Выклікае бурую гніль. Грыб мае дэкаратыўнае пладова цела.

Ахова
-----

Ахоўваецца ў Беларусі, Літве.

Зноскі
------

1. ↑  Fomitopsis rosea Mushroom expert
2. 1 2 3  Фамітопсіс ружовы ў Чырвонай кнізе Беларусі(недаступная спасылка)
3. ↑  Salo P. Niemelä T. Salo U. Suomen sieniopas, Kasvimuseo & WSOY 2006, 512 s.

Спасылкі
--------

* Фамітопсіс ружовы ў Чырвонай кнізе Беларусі(недаступная спасылка)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · Mycobank |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2781147501 |
**Нацыянальны музей мастацтваў XXI стагоддзя / MAXXI** (*MAXXI — Museo nazionale delle arti del XXI secolo*) — нацыянальны музей сучаснага мастацтва ў Рыме.

Гісторыя
--------

У 1990-х гадах італьянцы ўсвядомілі, што Рым — сталіца адзінай еўрапейскай краіны, у якой няма дзяржаўнага музея сучаснага мастацтва. Вырашылі выбудаваць цэлых два музея — нацыянальны і муніцыпальны.Муніцыпальны музей MACRO (Museo d’Arte Contemporanea di Roma) стварылі ў карпусах старой піваварнай фабрыкі Peroni непадалёк ад Піявых варот.

Нацыянальны музей мастацтваў XXI стагоддзя — MAXXI — адкрыўся ў Рыме ў маі 2010 года. Акрамя выставачных зал MAXXI абсталяваны канферэнц-залам, бібліятэкай, майстэрнямі, заламі для правядзення розных мерапрыемстваў. Музей складаецца з двух падраздзяленняў, «MAXXI Art» і «MAXXI Architecture», якія павінны збіраць, захоўваць, вывучаць і папулярызаваць актуальныя кірункі ў выяўленчым мастацтве і архітэктуры. Адразу пасля адкрыцця рымляне далі музею мянушку «макароніна».

Будынак музея
-------------

Будынак музея, будаўніцтва якога абыйшлося ў 150 мільёнаў еўра, пабудавана па праекце вядомага архітэктара Захі Хадзід. Гэта самае буйнае збудаванне з усіх ёю спраектаваных на сённяшні дзень. Узвядзенне спіралепадобнай бетоннай пабудовы плошчай у 27 тысяч квадратных метраў доўжылася 11 гадоў. Асновай для пабудовы паслужыў комплекс казармаў Мантэла — іх фасад стаў галоўным для MAXXI: там размешчаны яго парадны ўваход Ад іх застаўся адзін толькі пасрэдны класічны фасад, які выходзіць на віа Гвіда Рэні.

У 2010 годзе Рымскі музей сучаснага мастацтва Maxxi атрымаў прэмію Сцірлінга (Вялікабрытанія) за лепшае архітэктурнае афармленне.

Зноскі
------

1. 1 2  Indagine sui musei e le istituzioni similari — 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112132470'></a>
2. ↑  *ISTAT* Indagine sui musei e le istituzioni similari — 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q111911432'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q214195'></a>
3. 1 2  Indagine sui musei e le istituzioni similari — 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q112132642'></a>
4. ↑  Indagine sui musei e le istituzioni similari — 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q120783133'></a>
5. ↑  *ISTAT*  — 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q113576238'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q214195'></a>
6. ↑  dati.beniculturali.it — 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q52897564'></a>
7. 1 2 3 4 5  *Толстова А.* Итальянский максимализм // Weekend. — 2010. — 9 июля.
8. 1 2  *Гусева Е.* В Риме открылся музей современного искусства MAXXI // AartInvestment.Ru. — 2010. — 31 мая.
9. 1 2 3  *Собств. корр.* В Риме закончено строительство Музея MAXXI // www.archi.ru. — 2009. — 16 ноября.
10. ↑  *Собств. корр.* В Риме открылся музей современного искусства // Русская служба BBC. — 2010. — 30 мая.
11. ↑  Рымскі музей атрымаў прыз за афармленне // www.lifenews.ru. — 2010. — 3 кас.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нацыянальны музей мастацтваў XXI стагоддзя

* Афіцыйны сайт музея MAXXI
Тры капліцы на хрысціянскіх могілках Рагачова
Від на капліцы восенню
**Тры капліцы на старых могілках** — капліцы на могілках у горадзе Рагачове Гомельскай вобласці, пабудаваныя ў канцы 19 — пачатку 20 стагоддзяў.

**Капліца ў неарускім стылі** пабудавана на мяжы 19 — 20 ст. Помнік архітэктуры неарускага стылю. Вырашана цэнтрычным чатырохгранным вежападобным збудаваннем, завершаным шатром з цыбулепадобнай галоўкай. Архітэктурны дэкор (прафіляваныя цягі, нішы, сухарыкі, гіркі) выкладзены лакальнай цэглай. Арачныя нішы, праёмы ўваходу і акон аздоблены какошнікамі. Унутры памяшканне перакрыта самкнутым скляпеннем.

**Капліца ў неакласічным стылі** пабудавана ў канцы 19 ст. з цэглы. Помнік архітэктуры неакласіцызму. Вырашана кубападобным аб’ёмам са зрэзанымі гранямі, накрытым шатровым дахам з макаўкай. Грані прарэзаны арачнымі ўваходнымі і бакавымі аконнымі праёмамі.

**Паўразбураная капліца ў неарускім стылі** пабудавана ў канцы 19 ст. з цэглы. Знаходзіцца ў паўзруйнаваным стане. Помнік архітэктуры неарускага стылю. Вырашана чатырохграннай вежападобнай пабудовай са зрэзанымі вугламі пад шатровым дахам (не захавалася). Да яго з усходняга боку далучана паўкруглая апсіда. Грані прарэзаны арачнымі ўваходным і 2 аконнымі праёмамі. Архітэктурны дэкор выкананы сродкамі мастацкай цаглянай муроўкі: прамавугольныя нішы, рэльефныя крыжы, зубчастыя фрызы.

* Паўразбураная капліца ў неарускім стыліПаўразбураная капліца ў неарускім стылі
* Капліца ў неарускім стыліКапліца ў неарускім стылі
* Капліца ў неакласічным стыліКапліца ў неакласічным стылі

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Тры капліцы на старых могілках на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Тры капліцы на старых могілках на сайце Radzima.org

| ⛭Славутасці Рагачова |
| --- |
| Раёны і кварталы | Вуліца Леніна • Вуліца Цымермана |
| Умацаванні | Рагачоўскае гарадзішча |
| Палацы і сядзібы | Рагачоўскі замак† • Рагачоўскі палац† |
| Грамадскія будынкі і збудаванні | Будынак земскай управы • Будынак рэальнага вучылішча • Дом культуры |
| Музеі | Музей народнай славы |
| Помнікі і мемарыялы | Помнік Леніну • Помнік згушчонцы |
| Манастыры, саборы і храмы | Свята-Аляксандра-Неўская царква • Касцёл Святога Антонія Падуанскага • Тры капліцы на старых могілках |
| Прыватныя дамы | Дом купца Беленькага • Асабняк Спірыдонава • Дом |
| † страчаныя аб'екты |
**Сухафру́кты** — высушаныя садавіна ці ягады, з астаткавай вільготнасцю каля 20%. Сушацца або натуральным шляхам (напрыклад, на сонцы), або з ужываннем прамысловых метадаў (напрыклад, з дапамогай дэгідратара).

Сухафрукты багатыя на вітаміны (A, B1, B2, B3, B5, B6) і мінеральныя элементы (жалеза, кальцый, магній, фосфар, калій, натрый), утрымліваюць каля 250 ккал і 1,5 — 5 г бялку на 100г. Яны маюць працяглы тэрмін захоўвання і не патрабуюць захоўвання ў халодным месцы. Падчас сушкі сухафрукты губляюць большую частку вітаміна C.

У кулінарыі сухафрукты дадаюцца ў выпечку, сухія сняданкі, мюслі, ласункі. Па прычыне ліквідацыі большай частцы натуральнай вільгаці ў працэсе сушкі (можа губляцца 80 працэнтаў першапачатковай масы пладоў) маюць інтэнсіўны, часта вельмі салодкі ці кісла-салодкі смак і своеасаблівы водар.

Віды сухафруктаў
----------------

* СухафруктыСухафрукты
* РазынкіРазынкі
* КурагаКурага
* УрукУрук
* Сушаны чарнасліўСушаны чарнасліў
* Сушаныя фінікі з косткаміСушаныя фінікі з косткамі

Зноскі
------

1. 1 2  Dried fruit information Архівавана 9 кастрычніка 2007. (англ.)
2. 1 2  «Dried fruit» (англ.) на сайце answers.com
3. ↑  «Витамины» Архівавана 10 жніўня 2018. на сайте «Клиническая иммунология», таблица «Содержание витаминов С и Р в растительных продуктах»

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сухафрукты
**Фам Хунг** (в’етн.: Phạm Hùng, сапраўднае імя — **Фам Ван Тхіен**; 11 чэрвеня 1912 — 10 сакавіка 1988) — в’етнамскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, старшыня Савета Міністраў В’етнама з 1987 па 1988 гады.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў правінцыі Віньлонг, з 16 гадоў удзельнічаў у рэвалюцыйным руху, у 1930 годзе ўступіў у Камуністычную партыю Індакітая. У 1931 годзе арыштаваны французскімі ўладамі і прысуджаны да смяротнага пакарання, замененай на катаржныя працы, правёў 14 гадоў у зняволенні.

Пасля жнівеньскай рэвалюцыі абраны сакратаром Часовага камітэта Кампартыі па Паўднёвым В’етнаме. Падчас вайны ў Індакітаі 1946—1954 гадоў займаўся арганізацыяй паліцэйскіх сіл Паўднёвага В’етнама.

На 2-м з’ездзе КПВ у 1951 годзе абраны членам Цэнтральнага камітэта партыі. Пасля Жэнеўскіх пагадненняў 1954 года ў якасці кіраўніка дэлегацыі В’етнамскай народнай арміі ў званні палкоўніка ўдзельнічаў у Сайгоне ў перамовах з урадам Паўднёвага В’етнама.

У 1956 годзе абраны членам Палітбюро ЦК КПВ, сакратар ЦК партыі ў 1958—1960 гадах. У 1958 годзе прызначаны намеснікам прэм’ер-міністра ДРВ, пасля чаго прызначаны сакратаром КПВ у Паўднёвым В’етнаме (1967—1975) і палітычным камісарам Узброеных Сіл вызвалення Поўдня. Адзін з кіраўнікоў аперацыі «Хашымін», якая завяршылася поўным вызваленнем Паўднёвага В’етнама.

Пасля аб’яднання В’етнама ў 1976 годзе прызначаны намеснікам прэм’ер-міністра, а з 1980 па 1987 гады адначасова быў міністрам унутраных спраў СРВ. У чэрвені 1987 года абраны старшынёй Савета Міністраў Сацыялістычнай Рэспублікі В’етнам і займаў гэтую пасаду да сваёй смерці, таксама быў дэпутатам Нацыянальнай асамблеі В’етнама II—VII скліканняў (1960—1988).

Раптоўна памёр ад сардэчнага прыступу 10 сакавіка 1988 года ў Хашыміне, знаходзячыся ў службовай камандзіроўцы.

Зноскі
------

1. 1 2  Pham Hung // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. 1 2  Pham Hung // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>
3. ↑  Pham Hung, 75, Prime Minister Of Vietnam and Early Rebel, Dies — NYTimes.com

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 122313532 · GND: 129340073 · ISNI: 0000 0000 8391 3112 · LCCN: n85047526 · SUDOC: 031013554 · VIAF: 68981959 |

 |
Дыяграма, якая паказвае суадносіны зеніту, надзіра і гарызонта (у розных вызначэннях). Заўважым, што зеніт супрацьпастаўлены надзіру.
**Надзір** (ад араб. نظير Надзір, «насупраць») — гэта напрамак, які паказвае непасрэдна ўніз пад канкрэтным месцам, адзін з двух вертыкальных напрамкаў, артаганальных да гарызантальнай плоскасці ў дадзенай кропцы. Па прычыне, што паняцце *быць ніжэй* само па сабе даволі расплывістае, навукоўцы вызначаюць надзір ў больш строгіх тэрмінах. А менавіта, у астраноміі, геафізіцы і сумежных з імі навуках (напрыклад, метэаралогіі) надзір — гэта напрамак, які супадае з напрамкам дзеяння сілы гравітацыі ў дадзенай кропцы. Супрацьлеглы надзіру напрамак называецца Зенітам.

Гл. таксама
-----------

* Геадэзія
* Сярэдзіна неба
* Зеніт
**Цаган-Шыбэту** (манг.: Цагаан Шивээтийн нуруу, «хрыбет — белая агароджа») — горны хрыбет на паўднёвым захадзе Тувы і паўночным захадзе Манголіі, у складзе гор Паўднёвай Сібіры. Размешчаны паміж масівам Мангун-Тайга і хрыбтом Тану-Ала. Хрыбет утварае водападзел паміж басейнам ракі Енісей і бясцёкавай катлавінай возера Уурэг-Нуур.

Хрыбет распасціраецца з захаду на ўсход на 130 км. Вышэйшы пункт — гара Цагаан-Шувуут-Уул вышынёй 3495 м. Складзены пераважна палеазойскімі сланцамі і вулканічнымі пародамі. Паўднёвы схіл кароткі, круты, пакрыты стэпамі і горнымі тундрамі; паўночны — расцягнуты, раздзелены глыбокімі далінамі рэк вярхоўяў Хемчыка, ніжнія часткі пакрытыя тайгой. Сляды старажытнага зледзянення, сучасныя ледавікі.
**Карал Гофмайстэр** (чэшск.: Karel Hoffmeister; 26 верасня 1868, Лібліцы — 23 верасня 1952, Глубока-над-Влтавай) — чэшскі піяніст, музыказнаўца і музычны педагог.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Пражскай арганнай школе ў Ф. З. Скугерскага, ў Пражскай кансерваторыі ў Індржыха Кана фон Альбеста, вывучаў таксама эстэтыку ў Карлавым універсітэце ў Отакара Госцінскага. З 1891 г. выкладаў у Любляне. У 1899—1902 гг. выступаў у складзе Чэшскага трыа. З 1902 г. прафесар Пражскай кансерваторыі, сярод вучняў Гофмайстэра — Вальтэр Зюскінд, Оскар Маравеца, Іозеф Паленічэк, Уілем Петржэлка. У 1926 г. упершыню ўвёў у Пражскай кансерваторыі курс клавесіна. Займаў пасаду рэктара кансерваторыі ў 1923—1924, 1930—1933, 1935—1936 і 1937—1938 гг.

У 1907—1919 гг. разам з Каралам Штэкерам рэдагаваў газету «Музычны агляд» (чэшск.: Hudební revue). Апублікаваў манаграфію пра Антаніна Дворжака (чэшск.: Antonín Dvořák, 1924, некалькі перавыданняў, англійскі пераклад 1928), кнігу ўспамінаў пра Віцезслава Новака (чэшск.: 50 let s Vítězslavem Novákem, 1949), падручнік па фартэпіяна (чэшск.: Klavír; 1939).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. 1 2 3 4  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>

Спасылкі
--------

* Libor Kvasnička. 200 let Pražské konzervatoře Архівавана 21 мая 2013. // Hudební Rozhledy, 2010, № 6.  (чэшск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 163676185 · GND: 142251895 · ISNI: 0000 0000 8142 6417 · LCCN: n92118931 · NKC: jk01041532 · NTA: 129517429 · NUKAT: n2011071579 · VIAF: 63211697 |

 |