recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Саўская банавіна** (сербахарв.: *Savska banovina*, Савска бановина) — правінцыя (банавіна) у Каралеўстве Югаславія ў перыяд з 1929 па 1939 год.

Геаграфія
---------

Саўская банавіна была размешчана ў заходняй частцы каралеўства, на тэрыторыі сучаснай Харватыі (Гістарычная Харватыя і Славонія). На поўначы банавіна межавала з Драўскай банавінай, на ўсходзе — з Дунайскай банавінай і з Венгрыяй, на захадзе — з Італіяй, на паўднёвым захадзе — з Прыморскай банавінай, на поўдні і паўднёвым усходзе — з Врбаскай банавінай і Дрынскай банавінамі.

Банавіна атрымала сваю назву па рацэ Сава. Яе адміністрацыйным цэнтрам лічыўся горад Заграб.

Гісторыя
--------

У 1939 годзе Саўская і Прыморская банавіны былі аб'яднаны ў Харвацкую банавіну.

У 1941 годзе, падчас Другой сусветнай вайны большая частка Саўскай банавіны ўвайшла ў склад Незалежнай дзяржавы Харватыя. Італія і Венгрыя акупавалі асобныя раёны.

Пасля вайны рэгіён увайшоў у СФРЮ ў складзе Сацыялістычнай Рэспублікі Харватыя.

Гл. таксама
-----------

* Каралеўства Югаславія
* Незалежная дзяржава Харватыя

Спасылкі
--------

* Карта
* Канстытуцыя Каралеўства Югаславія

| Банавіны Каралеўства Югаславія |
| --- |
| 
Драўская · Прыморская · Зэцкая · Саўская · Мараўская · Врбаская · Дрынская · Вардарская · Дунайская · Харвацкая
 |
**Усесаюзны цэнтральны савет прафесійных саюзаў** (**УЦСПС**) — орган прафесійных саюзаў СССР, які ажыццяўляў кіраўніцтва ўсімі савецкімі галіновымі прафсаюзамі. Савет прафсаюзаў быў створаны на 1-ым Усерасійскім з’ездзе прафсаюзаў у Петраградзе ў 1918 годзе. З самага свайго заснавання УЦСПС не валодаў незалежнасцю ад дзяржавы і выконваў дзяржаўныя функцыі рэгулявання працоўных адносін, а таксама аховы працы.

З першых гадоў існавання савецкай улады УЦСПС актыўна выступаў за адзінства міжнароднага прафесійнага руху. У 1921 УЦСПС ўдзельнічаў у стварэнні Чырвонага інтэрнацыяналу прафсаюзаў. У 1945 годзе УЦСПС прыняў удзел у стварэнні Сусветнай арганізацыі прафсаюзаў.

У перыяд перабудовы быў аслаблены ідэалагічны кантроль КПСС, што дазволіла правесці 23 сакавіка 1990 года з’езд рэспубліканскіх прафсаюзаў РСФСР, які абвясціў адмову ад ідэй марксізму-ленінізму і стварэнне Федэрацыі незалежных прафсаюзаў Расіі, якая аб’яднала большасць расійскіх галіновых прафсаюзаў і тэрытарыяльных прафаб’яднанняў.

Старшыні
--------

* Рыгор Яўсеевіч Зіноўеў (1918)
* Міхаіл Паўлавіч Томскі (1918—1929)
* Аляксандр Іванавіч Дагадаў (1929—1930)
* Мікалай Міхайлавіч Швернік (1930—1944)
* Васіль Васільевіч Кузняцоў (1944—1953)
* Мікалай Міхайлавіч Швернік (1953—1956)
* Віктар Васільевіч Грышын (1956—1967)
* Аляксандр Мікалаевіч Шалепін (1967—1975)
* Аляксей Іванавіч Шыбаеў (1976—1982)
* Сцяпан Аляксеевіч Шалаеў (1982—1990)
* Генадзь Іванавіч Янаеў (1990)

Зноскі
------

1. ↑  Гісторыя ФНПР Архівавана 16 студзеня 2014.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Усесаюзны цэнтральны савет прафесійных саюзаў
* Артыкул аб УЦСПС у ВСЭ
* Прафесійныя саюзы ў СССР
**Уснея квітучая** (*Usnea florida*) — від лішайнікаў рода Уснея сямейства Пармеліевыя.

Арэал і месцы рассялення
------------------------

Заходняя і Цэнтральная Еўропа, Азія, Паўночная і Цэнтральная Амерыка. У Беларусі адзначаны ў Брэсцкай (Камянецкі і Пружанскі раёны), Віцебскай (Лепельскі, Аршанскі, Расонскі і Сенненскі раёны), Гомельскай (Добрушскі раён) і Магілёўскай (Асіповіцкі раён) абласцях.

Расце на ствалах і галінах лісцевых дрэў, галінах елкі ў старых шыракалістых і іглічных лясах з павышанай вільготнасцю паветра.

Апісанне
--------

Слаявішча ніцяна-кусцістае, адсталае ад аснавання, амаль аднолькавай даўжыні і шырыні (5-10 см), шэра- або попельна-зялёнае, з разбежнымі ва ўсе бакі пад шырокім вуглом грубаватымі галінкамі, амаль заўсёды заканчваецца апатэцыямі. Галінкі аднолькавай таўшчыні па ўсёй даўжыні і толькі да вяршыні становяцца больш тонкімі. Апатэцыі шматлікія, круглявыя, дыяметрам 3-8 мм. Споры акруглыя ці ледзь падоўжаныя, 7-8×9 мкм.

Змяшчае спецыфічную для лішайнікаў уснінавую кіслату, якая валодае моцнымі антыбіятычныя ўласцівасцямі.

Сінонімы
--------

* *Usnea barbata* subsp. *florida* (L.) Vain. 1890
* *Usnea barbata* var. *florida* (L.) Fr.

Ахова
-----

Від уключаны ў Чырвоную кнігу Беларусі 2-га выдання (1993). Ахоўваецца ў Польшчы і Латвіі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Уснея квітучая ў Чырвонай кнізе Беларусі(недаступная спасылка)  (руск.)
2. 1 2 3  Уснея цветистая // Лекарственные растения и их применение. — 5-е, перераб. и. доп.. — Мн.: «Наука и техника», 1974. — С. 56-57. — 592 с. — 120 000 экз.

Літаратура
----------

* Уснея цветистая // Лекарственные растения и их применение. — 5-е, перераб. и. доп.. — Мн.: «Наука и техника», 1974. — С. 56-57. — 592 с. — 120 000 экз.

Спасылкі
--------

* Уснея квітучая ў Чырвонай кнізе Беларусі(недаступная спасылка)  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · Mycobank · NCBI · Tropicos |
**Джакама Чэруці** (іт. Giacomo Ceruti, 1698—1767) — італьянскі мастак. Вядомы таксама як *Якабус Чэруці Брэшскі* — гэтым імем ён падпісваў некаторыя свае працы. Меў мянушку *Пітакета* — «маленькі жабрак», бо ў сваёй творчасці часта звяртаўся да рэальных сюжэтаў, пісаў людзей з народа.

Біяграфія
---------

Доўгі час у даследчыкаў было вельмі мала інфармацыі пра жыццё мастака. Толькі ў XX стагоддзі дзякуючы адкрыццям італьянскіх даследчыкаў Р. Лонгі і Дж. Дэ Логу былі атрыманы дадзеныя пра біяграфію Чэруці. Выяўленыя Дэ Логу і апублікаваныя ім у 1931 годзе 46 карцін мастака з замка графаў Сальвадэга ў Падэрнэла (цяпер большасць з гэтых работ знаходзіцца ў пінакатэцы Брэшыі) дазволілі звязаць імя гэтага майстра з групай мастакоў першай паловы XVIII стагоддзя, якія працавалі ў розных галінах Італіі і працягвалі традыцыі Караваджа. Лонгі назваў іх «жывапісцамі рэальнасці» (pittori della realtà).

Сёння лічыцца, што мастак нарадзіўся ў 1698 годзе ў Мілане, а не ў Брэшыі, як думалі раней на падставе яго подпісу «Якабус Чэруці Брэшскі» (Jacobus Ceruti Brixsebsis). Пра яго адукацыю няма надзейных звестак, але даследчыкі мяркуюць, што ён быў звязаны з Фра Галгарыа і бергамскім мастаком Антоніа Чыфрондзі.

Раннія гады жыцця мастак правёў у Мілане, затым працаваў у Брэшыі (1728), Венецыі (1736), Падуі (1737—1741), П’ячэнцы (1743).

Памёр мастак, верагодна, у 1767 годзе ў Мілане.

Зноскі
------

1. 1 2 3   — Netherlands Institute for Art History.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q758610'></a>
2. 1 2  Giacomo Ceruti<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑   — Italian Baroque Painting (1962).<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15136486'></a>
**Джало́** (тагальск.: Jolo) — востраў архіпелага Сулу. На працягу некалькіх стагоддзяў з’яўляўся цэнтрам султаната Сулу. У нашы дні ў складзе Філіпінаў. Плошча — 869 км². Насельніцтва (2005 г.) — 530 000 чал.

Геаграфія
---------

Востраў Джало месціцца за 947 км на поўдзень ад Манілы. Выцягнуты з захаду на ўсход на 61,06 км. Найбольшая шырыня з поўначы на поўдзень — 23,4 км. Мае вулканічнае паходжанне. Вулкан Джало ўяўляе сабою групу маладых шлакавых конусаў і кратараў. Найвышэйшы конус Туматангус (811 м) лічыцца найбольш маладым. Апошняя актыўнасць вулкана зарэгістравана 21 верасня 1897 г. у форме падводнага вывяржэння і цунамі. У цэнтральнай частцы вострава маюцца кратарныя азёры Панамаа і Сейт. Вада апошняга ўтрымоўвае сульфаты. На Джало сустракаюцца гарачыя крыніцы.

Клімат трапічны вільготны. Джало знаходзіцца па-за межамі зоны сталых тайфунаў.

Гісторыя
--------

Бой паміж амерыканскімі салдатамі і паўстанцамі ў 1913 г.
У XV ст. на Джало сфарміравалася некалькі дзяржаўных утварэнняў. У дзяржаве Бванса да ўлады прыйшоў араб Шарыфул Хашэм Саед Абу Бакр. Ён садзейнічаў распаўсюджанню іслама і заснаваў дынастыю султанаў Сулу. Султанат праіснаваў да пачатку XX ст. пакуль ЗША не ўключылі яго тэрыторыю ў склад Філіпінаў. На працягу гісторыі галоўная рэзідэнцыя султанаў змяняла сваё становішча некалькі разоў, аднак працягвала заставацца на востраве. У нашы дні найбольшым населеным пунктам з’яўляецца горад Джало, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Сулу.

Ліквідацыя незалежнасці султаната прывяла да ўдзелу мясцовых мусульман у паўстанні 1899—1913 гг. Падчас Другой сусветнай вайны востраў быў акупаваны японцамі. У 1945 г. астравіцяне садзейнічалі амерыканскім войскам у вызваленні. З 1970-х гг. палітычнае становішча зноў пагоршылася з-за з’яўлення радыкальных мусульманскіх груповак. У 2005 г. адбылося ўзброенае выступленне групы Абу-Саяф, задушанае філіпінскай арміяй. Тэрарыстычныя акцыі і захоп заложнікаў працягваліся і пазней.

Асаблівасці культуры
--------------------

Большасць астравіцян належаць да этнічнай супольнасці таўсуг, якая сфарміравалася ў эпоху існавання султаната Сулу. Хаця султанат быў ліквідаваны ў пачатку XX ст. нашчадкі манархаў карыстаюцца значнай павагай. У 2018 г. 5 прэтэндэнтаў на тытул султана заключылі пагадненне аб сумесных намаганнях для стварэння аўтаномнай дзяржавы Замбасулта ў складзе Філіпінаў. У мінулым непасрэдная ўлада султанаў распаўсюджвалася толькі на ўзбярэжжа. У цэнтральнай частцы вострава дзейнічала ўлада традыцыйных правадыроў. У нашы дні існуюць 2 асноўныя астраўныя дыялекты. Дыялект гімбаханун распаўсюджаны ва ўнутраных раёнах, дыялект парыянум — на ўзбярэжжы.

Асноўнымі заняткамі астравіцян да нашых дзён з’яўляюцца сельская гаспадарка, рыбалоўства і гандаль. Захоўваюцца традыцыйныя рамёствы — ткацтва, разьба па дрэву, выраб халоднай зброі.

Спасылкі
--------

* The History of Sulu
* Jolo vulcano
* Arriving in Jolo: Insurgents in Paradise

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 13322778v · GND: 4624247-8 · SUDOC: 035584076 |
**Грамадскае Аб'яднанне "Беларускі Саюз Прадпрымальнікаў"** (ГА "БСП") - рэспубліканскае грамадскае аб'яднанне прадстаўнікоў буйнога, сярэдняга і малога бізнеса. У ім прымаюць удзел каля 1000 правадзейных членаў (сярод іх больш за 20 лідараў рэспубліканскіх арганізацый), больш за 300 кіраўнікоў карпарацый, індывідуальные прадпрымальнікі, а таксама эканамісты, юрысты, журналісты, якія прымаюць актыўны ўдзел у праграмах падтрымкі прадпрымальніцтва. У сістэме Саюза - больш за 17 000 асацыяваных членаў. Прадстаўнікі Саюза здезніваюць сваю дзейнасць у горадзе Мінску і ўсіх абласцях Беларусі - усяго больш чым у 60-і рыгіёнах. Пры ГА "БСП" дзейнічае шэраг спецыялізаваных Саветаў.

Гісторыя
--------

ГА "БСП" - найстарэйшае беларускае аб'яднанне прыватных прадпрымальнікаў, створана 15 ліпеня 1991 г. зарэгістрыравана Міністэрствам юстыцыі РБ 18 жніўня 1991 г. Апошнія змены ў Статуце зарэгістрыраваны Міністэрствам Юстыцыі РБ 15 ліпеня 2009 г.

Удзел у айчынных і замежных арганізацыях
----------------------------------------

ГА "БСП" удзельнічае ў:

* Еўрапейскай канфедэрацыі Асацыяцый малых і сярэдніх прадпрыемстваў;
* Еўрапейскім Савеце па малому бізнесу;
* Кардынацыйным Савеце таваравытворцаў Расіі і Беларусі;
* Беларускай канфедэрацыі прамыслоўцаў і прадпрымальнікаў (наймальнікаў);
* Беларускай гандлёва-прамысловай палаце.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
Салар-дэ-Атакама
**Салар-дэ-Атакама** (ісп.: Salar de Atacama) — саланчак у Паўднёвай Амерыцы, найбуйнейшы на тэрыторыі Чылі. Размешчаны ў паўднёвай частцы пустыні Атакама, у акружанай гарамі бяссцёкавай вобласці. Бліжэйшы горад размяшчаецца ў 55 км на поўнач — Сан-Педра-дэ-Атакама (вобласць Антафагаста). На ўсходзе саланчак абмежаваны галоўным хрыбтом Анд, а з захаду — другарадным хрыбтом гэтай горнай сістэмы, Кардыльера-дэ-Дамейка. У раёне саланчака размяшчаюцца некалькі вулканаў, уключаючы Ліканкабур, Акамарачы, Агуас-Кальентэс і самы актыўны чылійскі вулкан Ласкар. Усе яны знаходзяцца на ўсходнім баку саланчака, утвараючы горны ланцуг, які падзяляе два бясцёкавыя басейны. Салар-дэ-Атакама мае плошчу 3 тыс. км² і памеры каля 100 на 80 км, што робіць яго другім па велічыні ў свеце пасля саланчака Салар-дэ-Уюні ў Балівіі (10582 км²). Сярэдняя вышыня над узроўнем мора складае каля 2300 м. Рэльеф саланчака даволі няроўны, што абумоўліваецца адсутнасцю на ім вады ў адрозненне ад большасці іншых саланчакоў, напрыклад таго ж Салар-дэ-Уюні, які перыядычна запаўняецца неглыбокім пластом вады. Саланчак мае некалькі запоўненых салёнай вадой лагун.

Галер'я
-------

* Салар-дэ-АтакамаСалар-дэ-Атакама
* Лагуна СехасЛагуна Сехас
* Андскія фламінгаАндскія фламінга

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Салар-дэ-Атакама
**3-я Мінская партызанская брыгада імя С. М. Будзённага** — партызанская брыгада, створаная ў чэрвені 1943 года на базе атрадаў імя Варашылава (арганізаваны ў лютым 1944 года) і імя Шчорса вылучаных 2-й Мінскай партызанскай брыгадай. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Пухавіцкага, Рудзенскага, Старадарожскага, Мінскага раёнаў. 2 ліпеня 1944 года брыгада (1313 партызан, 5 атрадаў) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* атрад імя Варашылава;
* атрад «Непераможны» (створаны ў сакавіку 1942 года);
* атрад імя Шчорса;
* атрад імя Лазо;
* атрад імя 25 гадоў ВЛКСМ.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Р. П. Мыснік

### Камісар

* У. Е. Крайко

### Начальнік штаба

* Я. М. Гіро

Гісторыя
--------

Партызаны праводзілі баявыя аперацыі на нямецкіх камунікацыях Мінск — Пухавічы, Мінск — Койданава, Мінск — Слуцк. У «рэйкавай вайне» падарвалі 10,3 км рэек. Дыверсійная група на чале з Ф. А. Бачылам пусціла пад адхон 28 нямецкіх эшалонаў. Партызаны знішчылі 27 мастоў, 72 аўтамашыны, 55 км тэлефонна-тэлеграфнай лініі. 31 чэрвеня 1943 года на шашы Мінск — Слуцк спалілі 8 аўтамашын, знішчылі больш за 50 немцаў, захапілі каля 150 вінтовак, аўтаматаў і пісталетаў. 1—5 ліпеня 1943 года вялі баі з карнікамі. 25 ліпеня 1944 года разбілі нямецкую калону. 5—6 ліпеня 1944 года разам з Чырвонай Арміяй удзельнічалі ў ліквідацыі нямецкай групоўкі ў раёне вёсак Анопаль і Самуэлева Мінскага раёна.

Памяць
------

У 1967 годзе ў вёсцы Селецк Пухавіцкага раёна ў гонар брыгады быў пастаўлены помнік.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чурыла.
**Адам Чурыла** (7 мая 1911 — 24 жніўня 1972) — беларускі грамадскі дзеяч у Аўстраліі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 7 мая 1911 г. у вёсцы Круты Бераг Мінскай губерні ў Расійскай імперыі. Да 1932 г. працаваў у бацькі на гаспадарцы, далей служыў у польскім войску.

У 1939 г. удзельнічаў у польскай абарончай кампаніі, пазбегнуў палону і вярнуўся дадому. У 1944 г. апынуўся ў Германіі.

У 1948 г. выехаў у Аўстралію. Актыўна ўдзельнічаў у арганізацыі беларускага жыцця ў Сіднеі на пачатку 1950-х гг. Падчас расколу на «крывічоў» і «зарубежнікаў» заняў прынцыповую пазіцыю супраць падзелу. Праз некаторы час далучыўся да арганізацыі «незалежнікаў» у Сіднеі. У 1967 г. падтрымліваў аб’яднаўчыя ініцыятывы і наступнае стварэнне Беларускага культурна-грамадскага клуба. Не меў уласнай сям’і, але здолеў за час жыцця ў Аўстраліі заашчадзіць добрыя грошы і, паводле тастаменту, пакінуў адзін са сваіх дамоў Беларускаму культурна-грамадскаму клубу.

Памёр 24 жніўня 1972 г. Пахаваны ў Сіднеі на беларуска-украінскай секцыі могільніка Руквуд.

Спадчына
--------

На перавыбарах 1979 г. Міхась Зуй сказаў: «Пакойнік Адам Чурыла даў добры прыклад для беларускага грамадства, ахвяраваўшы частку сваёй маёмасці на агульную беларускую справу». Такім чынам, дзякуючы яму ў Сіднеі з’явіўся Беларускі дом.

Спасылкі
--------

* Эміграцыйная гісторыя ў асобах. 24 жніўня. Янка Чарапук, Адам Чурыла, Аляксандр Жданковіч

Зноскі
------

1. ↑  Беларускі Клуб у Сыднэі
**Адам Шабоцька** (1923 — 28 жніўня 1950) — дзеяч беларускага нацыянальнага супраціву, удзельнік падпольнага Саюза вызвалення Беларусі ў Навагрудку.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і ў 1922 годзе ў в. Католышы гміны Уселюб, Навагрудскі павет, Навагрудскае ваяводства, Польская Рэспубліка.

У канцы 1946 — пачатку 1947 далучыўся да антысавецкай беларускай падпольнай арганізацыі «Саюз вызвалення Беларусі» (СВБ), дзе таксама быў яго аднавясковец Самсон Пярловіч. Зрабіў для падпольшчыкаў пячатку з выявай Пагоні. Галоўнай цэллю арганізацыі было аддзяліць Беларусь ад СССР і ўтварыць незалежную дзяржаву. Арганізацыя базавалася на сістэме «троек», але належнай сістэмы канспірацыі не было. Пад канец мая 1947 года савецкія спецслужбы арыштавалі ў Баранавіцкім раёне 18 сяброў арганізацыі, якіх выдаў правакатар Алесь Бажко. У хуткім часе таксама было арыштаванае і кіраўніцтва арганізацыі, сам Адам Шабоцька быў арыштаваны 30 траўня. Утрымліваўся ў Баранавіцкай следчай турме «Крывое кола». 30 жніўня 1947 г. ваенны суд прысудзіў дзеячаў арганізацыі на тэрмін ад 8 да 25 гадоў лагераў. Адам Шабоцька атрымаў 10 гадоў савецкіх лагераў і 5 гадоў пазбаўлення правоў.

Пакаранне адбываў на лесапавале ў канцлагеры Усць-Вым Комі АССР, а з 1949 г. — на будаўніцтве вугальных шахтаў у спецлагеры Караганды Казахскай ССР, дзе і загінуў 28 жніўня 1950. Пахаваны там жа на лагерным магільніку. Не рэабілітаваны.

Зноскі
------

1. ↑   Біяграфія Адама Шабоцькі
2. ↑

Літаратура
----------

* Сяргей Ёрш, Саюз Вызваленьня Беларусі 1946—1947 гг. Слонім - Мінск 2005
* Антысавецкія рухі ў Беларусі. 1944—1956. Даведнік, — Мінск, 1999. ISBN 985-6374-07-3

Гл. таксама
-----------

* Саюз вызвалення Беларусі (1946—1947)
**Кафедральны сабор у імя свяціцеляў Кірылы і Лаўрэнція Тураўскіх** — мураваны праваслаўны храм у горадзе Тураў Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Ленінская, 97а. Архітэктарам храма з’яўляецца Валянцін Андрэевіч Ліхапол.

Гісторыя
--------

Будаўніцтва кафедральнага сабора пачалося ў сярэдзіне XII стагоддзя. У XIII стагоддзі храм быў разбураны татарамі.

Праект сабора распрацаваны ў 2008 годзе архітэктарамі В. А. Ліхаполам, М. В. Ліхаполам, А. В. Ліхаполам. 5 лістапада 2009 года патрыярх Кірыл благаславіў будаўніцтва сабора. 11 мая 2010 года мітрапалітам Мінскім і Слуцкім Філарэтам быў закладзены першы камень у падмурак будучага сабора. 11 мая 2012 года Філарэт здзейсніў закладку падмурка званіцы.

11 мая 2013 года адбылося ўрачыстае асвячэнне кафедральнага сабора.

Архітэктура
-----------

Сабор пабудаваны ў старажытным візантыйскім стылі. Вышыня двухпавярховага сабора разам з крыжам — 32 метры.

Зноскі
------

1. ↑  Кафедральны сабор у імя свяціцеляў Кірылы і Лаўрэнція Тураўскіх
2. ↑  Лихопол Валентин Андреевич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
3. ↑  Кафедральный собор святителей Кирилла и Лаврентия Туровских
4. ↑  КАФЕДРАЛЬНЫЙ СОБОР СВЯТИТЕЛЕЙ КИРИЛЛА И ЛАВРЕНТИЯ ТУРОВСКИХ. ТУРОВ. ГОМЕЛЬСКАЯ ОБЛАСТЬ
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лютня (значэнні).

**Лютня** — старажытны шчыпковы струнны музычны інструмент з ладамі на грыфе і авальным корпусам. Выканаўца на лютні называецца лютніст, а майстар-вытворца лютняў і наогул любых струнных інструментаў — люцье ад фр.: luthier.

Назва
-----

Слова «лютня» верагодна, паходзіць ад араб. العود — аль-'вуд, «драўніна», хоць нядаўнія даследаванні Экхарда Нойбауэра даказваюць, што слова 'вуд проста з'яўляецца арабізаваным варыянтам персідскага слова руд, якое мае значэння струны, струннага інструмента, або лютні. У той жа час Джанфранка Лотэ лічыць, што ў раннім ісламе «дрэва» было тэрмінам з грэблівай канатацыяй, абумоўленай у ім забаронай на любую інструментальную музыку.

Апісанне
--------

Мае выпуклы міндалепадобны корпус з плоскай верхняй дэкай, у якой прарэзана рэзанатарная адтуліна з ажурнай разеткай. Кароткая шырокая шыйка заканчваецца адагнутай назад галоўкай з калкамі для нацягвання струн па баках. Унізе струны замацаваны на падстаўцы, прыклеенай да дэкі. Памеры інструмента і шыйкі, колькасць струн, іх размяшчэнне і настройка гістарычна мяняліся. Гук лютні нагадвае гітарны, здабываецца зашчыпваннем струн пальцамі або плектрам.

Гісторыя
--------

Лютня паходзіць ад уда — найбольш старажытнага інструмента араба-іранскай культуры. У Еўропе вядома з сярэдніх вякоў. Найбольш пашырана ў XV—XVI ст. як сольны, акампаніравальны і аркестравы інструмент. Выкарыстоўвалася ў прыдворнай канцэртнай практыцы, выклікала паяўленне шматлікіх віртуозаў-лютністаў і стварэнне багатай музычнай літаратуры. У XVII—XVIII ст. выцеснена іншымі музычнымі інструментамі. У XX ст. выкарыстоўваецца ў прафесійнай практыцы пры выкананні старадаўняй музыкі.

Літаратура
----------

* *Назіна І. Дз.* Лютня // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Канадская · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Dictionary of Music and Musicians · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 00569914 · NKC: ph122456 |

| ⛭Струнныя музычныя інструменты |
| --- |
| Смычковыя | Скрыпка · Альт · Барытон · Віёла да гамба · Гудок · Сука · Крота · Віяланчэль · Кантрабас · Нікельхарпа · Рэбаб · Хардангерфеле · Эсрадж · Фідэль |
| Шчыпковыя | Арфа · Ангеліка · Балалайка · Банджа · Бандура · Бузукі · Вамбі · Гітара · Гуслі · Добра · Домбра · Домра · Думбыра · Дутар · Кантэле · Канклес · Каннель · Камуз · Мандаліна · Лютня · Кобза · Піпа · Сямісэн · Тарбан · Уд · Цытра |
| Ударныя | Цымбалы · Янцынь |
| Ударна-клавішныя | Клавікорд · Фартэпіяна · Піяніна · Раяль |
| Шчыпкова-клавішныя | Вёрджынел · Клавесін · Мюзелар · Спінет |
| Фрыкцыйна-клавішныя | Колавая ліра |
| Іншае | Смычок · Плектр · Струна · Струнатрымальнік · Лад · Парожак · Грыф · Мензура · Штрыхі |
| **Духавыя музычныя інструменты** · **Ударныя музычныя інструменты** · **Электронныя музычныя інструменты** |
**Кафедральны сабор Турку** (фінск.: Turun tuomiokirkko) — галоўны лютэранскі храм у Фінляндыі. Пабудаваны ў другой палове XIII стагоддзя, асвячоны ў 1300 годзе ў гонар Дзевы Марыі і першага біскупа краіны — святога Генрыха, які пахрысціў Фінляндыю.

Сабор быў закладзены ў 1258 годзе і пабудаваны ў паўночна-гатычным стылі. Першы каменны сабор быў нашмат менш цяперашняга. Яго фасад знаходзіўся на тым месцы, дзе цяпер размешчана кафедра. Ніжэй быў і звод, які перакрываў прастору.

Сабор неаднаразова перабудоўваўся і пашыраўся. У XV стагоддзі да сабора былі прыбудаваны бакавыя капэлы. Трохі пазней вышыня збору цэнтральнага нефа была павялічана да сучасных памераў (24 метра). У 1827 годзе сабор сур’ёзна пацярпеў ад пажару. 101-метровая вежа сабора была пабудавана пры аднаўленні сабора і стала сімвалам горада Турку.

Унутранае ўбранне сабора выканана ў 1830-х гг. Фрэдрыкам Вестынам і Карлам Энгелем. Сцены і звод алтарнай часткі ўпрыгожаны фрэскамі Р. В. Экмана. У 1870-х гг. паўночныя капэлы былі ўпрыгожаны вітражамі працы Уладзіміра Свярчкова.

У 1980 годзе ў саборы быў усталяваны новы 81-рэгістравы арган.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  built heritage register<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55420901'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кафедральны сабор Турку

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n50064147 · VIAF: 123126056 |
**Канстанцін Бо́дзін** — кароль Дуклі з 1081 па 1101 год і цар Балгарыі пад імем Пятра III на працягу кароткага перыяду ў 1072 годзе. Даты яго нараджэння і смерці невядомыя.

Паходжанне
----------

Канстанцін Бодзін быў сынам жупана Дуклі Міхайла I, унукам Стэфана Воіслава і яго жонкі, унучкі балгарскага цара Самуіла.

Цар Балгарыі
------------

У 1072 годзе балгары ў Скоп'і паднялі паўстанне супраць візантыйскага кіравання. Правадыром паўстання быў Георгій Войцех, выхадзец з балгарскай знаці. Паўстанацы звярнуліся з просьбай да Міхайла I адправіць да іх аднаго са сваіх сыноў, спадчыннікаў балгарскай царскай дынастыі, каб ён не заняў балгарскі прастол.

Увосень 1071 года Канстанцін Бодзін, сёмы сын Міхайла, прыбыў у Прызран з невялікай войскам і сустрэўся з Войцехам і іншымі правадырамі паўстання. Яны суправадзілі яго ў Скоп'е і абвясцілі балгарскім царом пад імем Пятра III. Гэта імя павінна было нагадваць пра цароў Пятра I, які памёр у 970 годзе, і Пятра II Дэляна, які быў правадыром папярэдняга вялікага паўстання супраць Візантыі ў 1040-1041 гадах.

Войскі новаабвешчанага цара ўзялі Ніш і Охрыд, але пацярпелі паражэнне ля Касторыі. Візантыйскія войскі перайшлі ў контрнаступленне і ўзялі Скоп’е пры дапамозе Георгія Войцеха, які здрадзіў Пятру III. Затым Пётр III быў узяты ў палон у бітве і адпраўлены ў Канстанцінопаль разам з Войцехам. Апошні памёр па дарозе, у той час як Пётр III быў пасаджаны ў турму, спачатку ў Канстанцінопалі, затым у Антыёхіі.

Кароль Дуклі
------------

Каля 1078 года выратаваны з палону венецыянскімі купцамі і вернуты да бацькі. Неўзабаве пасля гэтага, у 1081 годзе, Міхаіл Ваіслаўлевіч памёр, і Канстанцін Бодзін стаў яго спадчыннікам.

Сям'я
-----

Быў у шлюбе з Яквінтай з Бары, меў ад яе дзяцей, уключаючы

1. Міхайла II — вялікі жупан 1101—1102
2. Георгу (Đorđe) — вялікі жупан 1118 і 1125—1127

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Бодин, Константин // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* *John V.A. Fine Jr.*, *The Early Medieval Balkans*, Ann Arbor, 1983.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Канстанцін Бодзін
* Кіраўнікі Сербіі
* Дэталёвы спіс кіраўнікоў Балгарыі (pdf)


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Міхайла Ваіслаўлевіч** | **Кіраўнік Сербіі**1081—1101 | Пераемнік**Дабраславаў II і Міхайла II** |


| ?Канстанцін Бодзін — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Канстанцін Бодзін |  | Міхайла Ваіслаўлевіч |  | Стэфан Воіслаў |  | Драгамір[d] |  | Хвалімір II[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate · Rodovid · genealogics.org |
**Канстанцін Дабрыніч** (? — 1022) — наўгародскі пасаднік, сын і пераемнік Дабрыні, абвешчаны пасаднікам у 1017 годзе.

У 1018 годзе Яраслаў Мудры, патрываўшы на поўдні паразу ад Баляслава Храбрага і Святаполка, збег у Ноўгарад і прыгатаваўся збегчы далей, «за мора». Але Канстанцін Дабрыніч і наўгародцы, пасёкшы яго караблі, сказалі князю, што яны жадаюць біцца за яго з Баляславам і Святаполкам. Яны сабралі грошы, нанялі варагаў і самі ўзброіліся. Нягледзячы на гэту паслугу, Яраслаў у 1019 годзе чамусьці ўгневаўся на Канстанціна і зняволіў яго, паводле пазнейшых летапісных вестак, на 3 гады ў Растоў. Затым Дабрыніч быў пераведзены ў Мурам і тамака, на рацэ Ацэ, быў забіты ў 1022 годзе. Яго сынам, верагодна, быў Астрамір.
**Археаіхтыялогія** — галіна археазаалогіі. якая вывучае рэшткі рыб. Устанаўленне па касцях і лусцы відаў, памераў, узросту рыб дазваляе рэкаструяваць змяненні ў складзе іхтыяфауны, экалагічныя ўмовы існавання, тып харчавання старажытнага чалавека, спосабы лову, ролю промыслу ў гаспадарчым жыцці. Першыя даследаванні былі зроблены ў сярэдзіне XIX ст. ў Швейцарыі, Даніі, Нідэрландах, Расіі (К. Кеслер — неаліт Ладажскага возера). Важнае значэнне для развіцця археаіхтыялогіі мела заснаванне ў 1981 г. у г. Капенгаген Рабочай групы па вывучэнні касцявых рэшткаў рыб пры Міжнародным савеце па археазаалогіі, які аб’ядноўвае каля 150 даследчыкаў з розных краін. Першапачаткова беларускія матэрыялы з Гродна, Ваўкавыска, гарадзішча Чаплін вывучаліся на біялагічным факультэце Маскоўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя М. В. Ламаносава ў 1960-я гады. Даследаванні ў археаіхтыялогіі з канца 1990-х гадоў праводзяцца ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі (вызначэнне касцей) і Інстытуце заалогіі НАН Беларусі (вызначэнне лускі). У беларусі налічваецца каля 50 іхтыялагічных калекцый з археалагічных помнікаў каменнага веку, жалезнага веку і ранняга сярэдневякоўя (гарадзішчы Рацюнкі, Клішына, Мікольцы), раннефеадальных гарадоў, замкаў і вясковых паселішчаў (Гомель, Маскаўцы, Свіслач, Слабодка, Тураў і інш.).

Літаратура
----------

* *Цепкин, Е. А.* Промысловые рыбы древнего Волковыска // Древности Белоруссии: Доклады к конференции по археологии Белоруссии: март 1969 / АН БССР, Сектор археологии Института истории, Белорусское общество охраны памятников истории и культуры; Под ред. В. Д. Будько, П. Ф. Лысенко, Л. Д. Поболь, М. М. Чернявского. — Мн. 1969. — С. 400—405. (руск.)
* *Ляшкевич, Э. А.*  Ихтиофауна стоянок каменного и бронзового веков Северной Беларуси / Э. А. Ляшкевич // Гістарычна-археалагічны зборнік. — 2001. — № 16. — С. 89—91. (руск.)
* *Ляшкевич, Э.* Рыболовство в средневековом Гродно (по материалам раскопок Старого замка) / Элона Ляшкевич // Гістарычна-археалагічны зборнік. — 2004. — № 19. — С. 191—203. (руск.)
**ААТ «ВЗРД „Маналіт"»** (ранейшая назва: Віцебскае вытворчае аб’яднанне «Маналіт») — прадпрыемства электроннай прамысловасці Віцебска, спецыялізуецца на вытворчасці кандэнсатараў і тэрмарэзістараў. Дырэктар: Акіф Джафар аглы Гасымаў, папярэднік — Мікалай Міхайлавіч Дуброўскі. Больш 800 рабочых.

Гісторыя
--------

Рашэнне аб пачатку будаўніцтва завода было прынята ў 1953 годзе. Актыўнае яго будаўніцтва пачалося на забалочаным ускрайку Маркаўшчыны ў 1955 годзе. Праз 27 месяцаў вырас першы вытворчы корпус завода, а 28 лютага 1958 года ўжо была адгружана і здадзена спажыўцам першая партыя прадукцыі. Гэта дата і лічыцца днём нараджэння завода.

Спачатку завод спецыялізаваўся на выпуску толькі керамічных вырабаў. Ён быў першым прадпрыемствам такога профілю не толькі ў Віцебску, а і ў рэспубліцы.

У 1972 годзе завод ужо быў высока механізаваным прадпрыемствам — быў узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга.

У 1977 годзе аб’яднанню было прысуджана званне «Віцебскае вытворчае аб’яднанне „Маналіт" імя 60-годзя Вялікага Кастрычніка».

27 траўня 2023 года Украіна ўвяла санкцыі супраць прадпрыемства.

Сённяшняе прадпрыемства
-----------------------

На сённяшні дзень рэспубліканскае ўнітарнае навукова-вытворчае прадпрыемства «Маналіт» — вядучы вытворца маналітных керамічных кандэнсатараў.

Асноўная прадукцыя: шматслойныя і аднаслойныя керамічныя і плёначныя кандэнсатары, вырабы з п’езакерамікі і іншыя п’езавырабы, пазістары, шматслойныя індуктыўнасці на керамічнай падложцы для паверхневага мантажу, складанае тэхналагічнае абсталяванне, сістэмы электроннага запальвання, устройствы цеплавой аховы электрарухавікоў, мікрафоны, бытавыя пыласосы і іншыя тавары шырокага ўжытку. На вытворчым аб’яднанні дзейнічае навукова-даследчы інстытут электроннай тэхнікі.

Героі Сацыялістычнай Працы
--------------------------

* Аляксандр Пятровіч Авечкін

Зноскі
------

1. ↑  Украина ввела санкции против 51 человека и 220 юридических лиц. В списке структуры РЖД и 19 белорусских предприятий (руск.). *Настоящее Время* (27 мая 2023).

Літаратура
----------

* Віцебскае вытворчае аб’яднанне «Маналіт» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 214. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
* Віцебскае вытворчае аб’яднанне «Маналіт» // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. 2003. — Кн. 2. — С. 454.

Спасылкі
--------

* Сайт прадпрыемства
**Канстанцін Агапаронавіч Арбеля́н** (арм.: Կոնստանտին Օրբելյան; 29 ліпеня 1928 — 24 красавіка 2014) — армянскі піяніст, дырыжор, кампазітар. Народны артыст СССР (1979).

Біяграфія
---------

Канстанцін Арбелян нарадзіўся 29 ліпеня 1928 года ў Армавіры (паводле іншых звестак у Баку) у сям’і нашчадкаў армянскай княжацкай дынастыі Арбелян, кіраўнікоў Сюніка.

У раннім дзяцінстве ў яго выявіліся музычныя здольнасці і ён паступіў у школу для адораных дзяцей пры Бакінскай кансерваторыі, але пасля таго як у 1936 годзе былі рэпрэсаваныя яго бацькі, быў выключаны з гэтай школы і змушаны зарабляць піяністам у Бакінскім інстытуце фізкультуры і спартыўным таварыстве «Буравеснік».

У 1942 годзе яго ўзялі піяністам і акардэаністам у ваенны аркестр 8-га знішчальнага авіяцыйнага корпуса СПА. У 1943 годзе падчас гастроляў у Ерэване на таленавітага музыканта звярнуў увагу кіраўнік эстраднага аркестра Арменіі Арцемій Айвазян і запрасіў у свой калектыў, дзе з 1943 па 1952 гады ён працаваў спачатку ў якасці піяніста, а потым дырыжора.

З 1945 года спрабаваў сябе як кампазітар. Для аркестра рабіў апрацоўкі народных песень і складаў свае, першая з якіх — «Калыханка». У 1952 годзе паступіў у Музычнае вучылішча імя Р. А. Мелікяна (цяпер Ерэванскі дзяржаўны музычны каледж імя Р. Мелікяна), вучобу ў якім сумяшчаў з працай канцэртмайстра ў Ерэванскім тэатры оперы і балета.

У 1954 годзе з адзнакай скончыў вучылішча і паступіў у Ерэванскую кансерваторыю (скончыў у 1961 годзе па класе кампазіцыі ў Э. М. Мірзаяна).

У 1954 годзе арганізаваў на радыё інструментальны квінтэт. У 1956 годзе быў прызначаны дырыжорам і мастацкім кіраўніком Дзяржаўнага эстраднага аркестра Арменіі і, прапрацаваўшы на гэтай пасадзе 36 гадоў, вывеў яго ў лік вядучых джазавых калектываў СССР. З аркестрам гастраляваў больш чым у 40 краінах свету.

Неаднаразова запрашаўся ў якасці члена журы на міжнародныя джазавыя конкурсы. У 1992 годзе Канстанцін Арбелян з’ехаў у ЗША. Жыў і працаваў у Лос-Анджэлесе. Памёр 24 красавіка 2014 года ў Лос-Анджэлесе. Развітанне ў Ерэване адбылося 11 мая. Пахаваны ў пантэоне парка імя Камітаса.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 164049840 · GND: 1046730797 · ISNI: 0000 0001 1467 4311 · LCCN: n97117519 · NKC: mzk2010611986 · VIAF: 9138470 |

 |
**Рамаліна доўгаваласатая** (*Ramalina thrausta*) — від эпіфітных лішайнікаў рода Рамаліна сямейства Рамалінавыя.

Арэал і месцы рассялення
------------------------

Цыркумбарэальны від, Еўропы, Азіі і Паўночнай Амерыцы, які часцей сустракаецца бліжэй да берагаў акіянаў, чым у кантынентальных раёнах. У Беларусі вядомы ў Брэсцкай (Пружанскі раён), Віцебскай (Аршанскі раён), Гомельскай (Лельчыцкі раён) і Мінскай (Мінскі і Мядзельскі раёны) абласцях.

Насяляе хвойныя лясы, але ў іх пасяляецца і на лісцевых дрэвах.

Апісанне
--------

Слоевище ў выглядзе павіслых ніткападобных лапасцей, якія часам дасягаюць 20 см даўжыні, светла- або шаравата-зеленаватых, радыяльна-кусцістых або злёгку плоскіх, асабліва ў месцах разгалінаванняў ў аснавання, бліжэй да вяршыні.

Растуць паасобку, не ўтвараючы калоній.

Ахова
-----

На ўліку ў Чырвонай кнізе Швецыі (катэгорыя E) і Эстоніі, таксама ў спісы знікаючых відаў лішайнікаў ў Фінляндыі (катэгорыя V+), Германіі, Аўстрыі, Нарвегии (катэгорыя V), Латвіі, Літве і Польшчы.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Ramalina thrausta (Ach.) Nyl.  (англ.)
2. 1 2  Рамаліна доўгаваласатая ў Чырвонай кнізе Беларусі(недаступная спасылка)  (руск.)
3. 1 2  Ramalina thrausta

Спасылкі
--------

* Рамаліна доўгаваласатая ў Чырвонай кнізе Беларусі(недаступная спасылка)  (руск.)
* Выявы
* Выява(недаступная спасылка)
* Рамаліна доўгаваласатая  (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · Mycobank · NCBI |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Выганашчанскае (значэнні).
**Выганашча́нскае балота** — балота нізіннага (94%) і змешанага тыпу (6%), у Ляхавіцкім, Івацэвіцкім і Ганцавіцкім раёнах Беларусі.

Сток ажыццяўляецца па Агінскаму і іншых каналах ў Выганаўскае возера.

Апісанне балота
---------------

Плошча балота складае 34,9 тысяч гектараў. Глыбіня торфу - да 4,7 метра, сярэдняя 2,1 метра, ступень разлажэння 26% (змяшаны тып) і 36% (нізінны), зольнасць адпаведна 4,7% і 8,5%. Пад торфам у некаторых месцах залягае мергель, сапрапель магутнасцю да 1,6 метра.

Флора
-----

На тэрыторыі Ляхавіцкага раёна ў 1964-1969 адкрытай арашальнай сеткай асушаны масіў 4400 га. На асушаных землях вырошчваюць шматгадовыя травы, збожжавыя і абганяльныя культуры. На неасушаных землях - лес з бярозы, алешыны і вербы, зрэдку хвоя і асакі. На тэрыторыі Івацэвіцкага раёна балота не асушана. Пераважаюць асакі, мох сфагнум, вярба. На плошчы 1300 га лес з бярозы і хвоі.

Літаратура
----------

* *Подопличко А. П.* Торфяные месторождения Белоруссии: генезис, стратиграфия и районирование. — Мн. 1961
* Природа Белоруссии: Популярная энциклопедия. — Мн.: БелСЭ, 1989. — ISBN 5-85700-001-7
**Дафні** (Δαφνί), таксама **Дафніён** (Δάφνιον) — візантыйскі манастыр у 11 км на паўночны захад ад цэнтра Афінаў, размешчаны ў дафнійскім гаі (цяпер ўздоўж аўтамагістралі Афіны-Элеўсін). Заснаваны ў VI стагоддзі на месцы паганскай святыні Апалона Дафнійскага, якое было спустошанае готамі ў 395 годзе. З іанічных калон антычнага храма, якія выкарыстоўваліся пры ўзвядзенні царквы, цяпер захавалася толькі адна. Астатнія ў XIX стагоддзі былі вывезены ў Англію лордам Элгінам.

Манастырскі крыжова-купальны храм належыць да лепшых захаваных узораў дойлідства эпохі Македонскай дынастыі і сярэдневізантыйскага перыяду ў цэлым. Яго ўзвядзенне можа быць аднесена да першай паловы XI стагоддзя. Мазаічнае ўбранне з'явілася некалькі пазней, на рубяжы XII стагоддзя, пры першых Камнінах.

Фарбы гэтых мазаік асабліва чыстыя, сакавітыя і далікатныя, у выбары сюжэтаў прыкметная схільнасць да выявы ціхіх хатніх сцэн. Да іератычнай застыласці папярэдняга перыяду адсылае падкупальны абраз Спаса Уседзяржыцеля, панавальны над усёй гэтай пышнасцю. Мазаікі Дафні адрознівае характэрная для ўсяго наступнага мастацтва Камнінаўскага перыяду цікавасць да антычнай пластыкі, з яе правільнымі гарманічнымі прапорцыямі, верным малюнкам драпіровак, натуральным цягам формаў, прыгожай рытмікай поз і жэстаў, якія часам носяць характар літаральнага паўтарэння або прытрымлівання нейкіх антычных узораў. Спакой, прыгажосць, намёк на тонкія душэўныя станы, інтэлектуалізм вобразаў Дафні адпавядае візантыйскаму праваслаўнаму прадстаўленню аб свеце пераўтвораным, горнім і ідэальным, і з'яўляецца яго ідэальным увасабленнем у свеце мастацтва.

Пасля ўзяцця Канстанцінопаля крыжаносцамі быў абрабаваны і Дафнійскі прыстанак. У 1206 году герцаг афінскі прыпісаў яе да цыстэрцыянскага абацтва Нотр-Дам-дэ-Бельво  (фр.) (бел. ў Сірэ ў Бургундыі. За гады каталіцкага панавання ў кляштары быў перабудаваны бабінец, навокал будынкаў зроблена агароджа.

Пасля ўзяцця Афін асманамі (1458) султан загадаў вярнуць манастыр праваслаўным. У 1821 годзе па асманскім жа распараджэнні манастыр быў распушчаны, а ў 1990 годзе — занесены ЮНЕСКА ў лік помнікаў Сусветнай спадчыны як адзін з найбольш каштоўных помнікаў візантыйскага свету. Пасля катастрафічнага землетрасення 1999 года манастыр быў зачынены для турыстаў у сувязі з рэстаўрацыйнымі работамі. Зноў адкрыты для наведванняў у кастрычніку 2008 года (да чэрвеня 2012 года рэстаўрацыйныя працы не былі скончаны).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Лазарев В. Н.* Монументальная живопись второй половины XI в.: ц. Успения в Никее, Дафни, Михайловская церковь // История византийской живописи. — м: Искусство, 1986.

Спасылкі
--------

* Монастырь Дафни **(нявызн.)**.  mybigfatgreekmarriageru.wordpress.com (23 ліпеня 2011). Праверана 9 ліпеня 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4718027-4 · LCCN: n81013645 · NKC: xx0202828 · NLG: 55510 · VIAF: 238139130 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гібрыд (значэнні).

|  |
| --- |
|  |
| Гібрыд зебры і свойскага асла |

|  |
| --- |
|  |
| Гібрыд каня і зебры |

|  |
| --- |
|  |
| Гібрыд льва і тыгрыцы |

**Гібры́д** (ад лац.: hibrida, hybrida — помесь) — арганізм ці клетка, атрыманыя ў выніку скрыжавання формаў, якія генетычна адрозніваюцца адна ад адной. Паняцце гібрыд асабліва распаўсюджана ў батаніцы, але ўжываецца і ў заалогіі.

Магчымасць штучнага атрымання гібрыдаў упершыню выказаў здагадку нямецкі навуковец Р. Камерарыус у 1694 годзе. Упершыню штучную гібрыдызацыю ажыццявіў англійскі садоўнік Томас Фэйрчайлд, скрыжаваўшы ў 1717 годзе розныя віды гваздзікоў.

Тэрміналогія
------------

Гібрыды могуць быць унутрыродавымі (пры скрыжаванні відаў якія належаць да аднаго роду) ці міжрадавымі (пры скрыжаванні відаў, якія адносяцца да розных родаў).

У прамысловым і аматарскім кветкаводстве таксама выкарыстоўваецца тэрмін грэкс (англ.: grex), які быў уведзены Карлам Лінеем для выкарыстання бінамінальнай наменклатуры ў класіфікацыі штучных гібрыдаў.

У кветкаводстве гібрыды першага пакалення называюцца першаснымі гібрыдамі.

Гл. таксама
-----------

* Гібрыдызацыя
* Грэкс
* Селекцыя
* Хімера
* Гібрыды насякомых

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гібрыд
* *Гибрид* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі (3-е выданне). Д. М. Щербина

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4026279-0 · LCCN: sh85124778 · Microsoft: 48189365, 2908875521 · NDL: 00574585 |
**Батальён імя Джура Джакавіча** (ісп.: Batallón Đuro Đaković, сербахарв.: Батаљон Ђуро Ђаковић / Bataljon Đuro Đaković) — югаслаўскі пяхотны батальён інтэрнацыянальных брыгад, які ўдзельнічаў у грамадзянскай вайне Іспаніі на баку рэспубліканцаў. Названы ў гонар югаслаўскага рэвалюцыянера Джура Джакавіча, сакратара Камуністычнай партыі Югаславіі ў 1928—1929 гадах, арыштаванага і пазней застрэленага пры спробе ўцёкаў падчас кіравання югаслаўскага караля Аляксандра I. Падраздзяленне змагалася часта бок аб бок з балгарскім батальёнам імя Дзеды Благоева. У склад югаслаўскага батальёна ўваходзілі некалькі сотняў з 543 югаславаў, якія змагаліся ў батальёнах імя Масарыка, Джаковіча і Дзімітрава (усяго налічвалася 1664 югаслаўскіх добраахвотніка ў Іспаніі).

Склад
-----

У склад батальёна ўваходзіла рота кулямётчыкаў і тры роты пяхотнікаў. Акрамя югаславаў, у батальёне неслі службу і шматлікія іспанцы (сярод іх сустракаліся часта анархісты). Некаторы час батальён дзейнічаў незалежна (з 10 красавіка па 28 чэрвеня 1937, але затым нёс службу ў розных падраздзяленнях:

* 13-я польская інтэрбрыгада (28 красавіка — 4 жніўня 1937)
* 45-я дывізія (4 жніўня — 19 кастрычніка 1937)
* Рэзерв 45-й дывізіі (19 кастрычніка 1937 — 13 лютага 1938)
* 129-я інтэрбрыгада (13 лютага — 5 кастрычніка 1938)

Баявы шлях
----------

Батальён удзельнічаў у бітвах за Мадрыд, на рацэ Харама, пры Брунетэ. У складзе XV інтэрбрыгады ён часцяком адбіваў шматлікія атакі фалангістаў, несучы пры гэтым велізарныя страты. Так, падчас Арагонскай аперацыі і аблогі Сарагосы падраздзяленне страціла большую частку свайго асабістага складу, з прычыны чаго злучэнне перавялі ў рэзерв. Апошняя бітва, у якім прыняў удзел батальён, адбылася на рацэ Эбра. У верасні 1938 года падчас развітальнага парада ў Барселоне ён быў распушчаны афіцыйна, але яго салдаты працягвалі змагацца аж да канца вайны і абараняць Барселону.

Лёс байцоў
----------

Пасля капітуляцыі рэспубліканцаў большасць югаславаў была інтэрнавана ў Францыю як ворагі рэжыму Франсіска Франка. Пасля акупацыі Францыі нацыстамі некаторыя былыя інтэрбрыгадзіры ўцяклі з лагераў і ўступілі ў антынацысцкі рух «макі», а некаторым удалося нават вярнуцца ў Югаславію: ім давялося змагацца ў гады Народна-вызваленчай вайны Югаславіі. Самымі вядомымі ветэранамі грамадзянскай вайны, якія праявілі сябе ў баях супраць немцаў, сталі генерал Пека Дапчэвіч, Коча Паповіч, Коста Надзь і Петар Драпшын.

Гл. таксама
-----------

* Югаслаўскія добраахвотнікі ў Іспаніі

Зноскі
------

1. ↑  Berend, Tibor Iván (2001). Decades of crisis: Central and Eastern Europe before World War II. University of California Press. ISBN 9780520229013. p. 328
2. ↑  Bradley, Ken (1994). International Brigades in Spain 1936-39. Osprey Publishing. ISBN 9781855323674. p. 31
3. ↑  Brigadas Internacionales. Batallones Архівавана 11 кастрычніка 2008.  (ісп.)
4. ↑  Crusells, Magí. *Las Brigadas Internacionales en la pantalla Архівавана 19 ліпеня 2014.*. Univ de Castilla La Mancha, 2001. ISBN 978-84-8427-149-9, p. 109
Гёталанд
**Гёталанд** або **Ёталанд** (шведск.: Götaland, Gothia, Gothland, Gothenland, Gotland, Gautland, Geatland) — гістарычная назва паўднёвай часткі Швецыі (назва ад паўночна-германскага племя гаўтаў, ці гётаў, ётаў, якія ў старажытнісці насялялі востраў Готланд). Адна з трох зямель Швецыі, якая складаецца з 10 правінцый. Геаграфічна знаходзіцца ў паўднёвай Швецыі, на поўначы мяжуе з зямлёй Свеаланд, з глухімі лясамі Тыведэн, Цюласкуг і Кульмардэн, якія ствараюць мяжу паміж дзвюма землямі.

Займае 22 % плошчы краіны, дзе жыве амаль 50 % яе насельніцтва.

Зноскі
------

1. ↑  Nuttall Encyclopædia of General Knowledge (1907)
2. ↑  A translation of the Völsunga saga Архівавана 28 кастрычніка 2005.
3. ↑  American Heritage Dictionary

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 5. — С. 212. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
**Cаветы народнай гаспадаркі** (**Саўнаргасы**, **СНГ**) — дзяржаўныя органы тэрытарыяльнага кіравання народнай гаспадаркай РСФСР і СССР, якія існавалі ў 1918—1931 і 1957—1965 гадах.

Гісторыя
--------

Першыя саветы народнай гаспадаркі сталі з’яўляцца ў Расійскай Савецкай Рэспубліцы пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года. У снежні 1917 года быў утвораны Вышэйшы савет народнай гаспадаркі пры Савеце народных камісараў (з 1918 — ВСНГ РСФСР з падвойным падначаленнем — УЦВК і Савету народных камісараў РСФСР).

Галоўнай задачай ВСНГ і мясцовых саўнаргасаў было адраджэнне спустошанай разрухай народнай гаспадаркі, у прыватнасці:

* рашэнне агульных прынцыповых пытанняў усяго эканамічнага раёна
* кіраўніцтва ніжэйшымі органамі працоўнага кантролю
* выяўленне патрэбаў раёна ў паліве, сыравіне, рабочай сіле і да т.п.
* выпрацоўка планаў размеркавання заказаў і інш.

Саўнаргасы ў Беларусі
---------------------

У кастрычніку 1918 года першы з’езд Саветаў народнай гаспадаркі Заходняй вобласці зацвердзіў Палажэнне аб арганізацыі губернскіх Саветаў народнай гаспадаркі (губсаўнаргасаў). Губсаўнаргас быў выканаўчым органам ВСНГ на тэрыторыі сваёй губерні. Губсаўнаргасы мелі права канфіскаваць капіталы, рухомую і нерухомую маёмасць прыватнікаў на прадпрыемствах губернскага маштабу; фінансаваць дзяржаўныя прадпрыемствы; выдаваць прадпрыемствам пазыкі; забеспечваць прадпрыемствы сыравінай; арганізовываць збыт гатовай прадукцыі; вырашаць шэраг арганізацыйных пытанняў.

Першы ў Беларусі саўнаргас быў створаны ў Віцебскай губерні 28 мая 1918 года на базе аддзела прамысловасці і гандлю губвыканкама, губернскіх нарыхтоўчых арганізацый, упраўленняў водных і шасейных шляхоў зносін і іншых гаспадарчых арганізацый, пры гэтым гаспадарчыя арганізацыі ваеннага ведамства ў склад саўнаргаса не ўваходзілі.

Зноскі
------

1. ↑  Сацыяльна-эканамічныя пераўтварэнні пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года Архівавана 31 кастрычніка 2012.