Ферромагнетик — парадкаванне магнітных момантаў.
**Ферамагнетыкі** — рэчывы (як правіла, у цвёрдым крышталічным або аморфным стане), у якіх ніжэй пэўнай крытычнай тэмпературы (пункта Кюры) існуе ферамагнітны парадак магнітных момантаў атамных носьбітаў магнетызму: атамаў ці іонаў (у неметалічных крышталях) або момантаў электронаў (у металічных крышталях). Іншымі словамі, ферамагнетык — такое рэчыва, якое (пры тэмпературы ніжэй пункта Кюры) здольна валодаць намагнічанасцю ў адсутнасці вонкавага магнітнага поля.

Уласцівасці ферамагнетыкаў
--------------------------

* Магнітная ўспрымальнасць ферамагнетыкаў дадатная і значна больш за адзінку.
* Пры не занадта высокіх тэмпературах ферамагнетыкі валодаюць самаадвольнай (спантаннай) намагнічанасцю, якая моцна змяняецца пад уплывам знешніх уздзеянняў.
* Для ферамагнетыкаў характэрна з'ява гістарэзісу.
* Ферамагнетыкі прыцягваюцца магнітам.

Прадстаўнікі ферамагнетыкаў
---------------------------

### Сярод хімічных элементаў

Сярод хімічных элементаў ферамагнітнымі ўласцівасцямі валодаюць пераходныя элементы Fe, Са і Ni (3*d*-металы) і рэдказямельныя металы Gd, Tb, Dy, Ho, Er (гл. Табліцу 1).

Табліца 1. — Ферамагнітныя металы

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Металы | Tc, К | Js0, Гс |
| --- | --- | --- |
| Fe | 1043 | 1735,2 |
| Co | 1403 | 1445 |
| Ni | 631 | 508,8 |
| Gd | 289 | 1980 |

 | 

| Металы | Tc, К | Js0, Гс |
| --- | --- | --- |
| Tb | 223 | 2713 |
| Dy | 87 | 1991,8 |
| Ho | 20 | 3054,6 |
| Er | 19,6 | 1872,6 |

 |

Js0 — велічыня намагнічанасць адзінкі аб'ёму пры абсалютным нулі тэмпературы, званая спантаннай намагнічанасцю. Tc — кропка Кюры (крытычная тэмпература, вышэй якой ферамагнітныя ўласцівасці знікаюць, і рэчыва становіцца парамагнетиком).

Для 3*d*-металаў і для гадаліній (Gd) характэрная калінеарная ферамагнітная атамная структура, а для астатніх рэдказямельных ферамагнетыкаў — некалінеарная (спіральная і інш.; гл. Магнітная структура).

### Сярод злучэнняў

Ферамагнітныя таксама шматлікія металічныя бінарныя і больш складаныя (шматкампанентныя) сплавы і злучэнні згаданых металаў паміж сабой і з іншымі неферромагнитными элементамі, сплавы і злучэнні хрому (Cr) і марганца (Mn) з неферромагнитными элементамі (так званыя гейслеравыя сплавы), напрыклад, сплаў Cu2MnAl, злучэння ZrZn2 і ZrxM1−xZn2 (дзе М — гэта Ti, Y, Nb або Hf), Au4V, Sc3In і інш. (Табліца 2), а таксама некаторыя злучэнні металаў групы актиноидов (напрыклад, UH3).

| Злучэнне | Tc, К | Злучэнне | Tc, К |
| --- | --- | --- | --- |
| Fe3AI | 743 | TbN | 43 |
| Ni3Mn | 773 | DyN | 26 |
| FePd3 | 705 | EuO | 77 |
| MnPt3 | 350 | MnB | 578 |
| CrPt3 | 580 | ZrZn2 | 35 |
| ZnCMn3 | 353 | Au4V | 42-43 |
| AlCMn3 | 275 | Sc3ln | 5-6 |

### Іншыя вядомыя

Асаблівую групу ферамагнетыкаў утвараюць моцна разведзеныя растворы замяшчэння парамагнітных атамаў (напрыклад, Fe або Са) у дыямагнітнай матрыцы Pd. У гэтых рэчывах атамныя магнітныя моманты размеркаваныя неўпарадкавана (пры наяўнасці ферамагнітнага парадку адсутнічае атамны парадак). Ферамагнітны парадак знойдзены таксама ў аморфных (метастабільных) металічных сплавах і злучэннях, аморфных паўправадніках, у звычайных арганічных і неарганічных шкле, халькагенідах (сульфідах, селенідах, тэлурыдах) і т. п. Лік вядомых неметалічных ферромагнетиков пакуль невялікі. Гэта, напрыклад, аксід хрому(IV) і іонныя злучэння тыпу La1−xCaxMnO3 (0,4 > *x* > 0,2), EuO, Eu2SiO4, EuS, EuSe, EuI2, CrB3 і да т. п. У большасці з іх кропка Кюры ляжыць ніжэй 1 К. Толькі ў злучэнняў Eu, халькогенидов, CrB3 значэнне *Q* складае каля 100 К.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).

Літаратура
----------

* *Хёрд К. М.* Многообразие видов магнитного упорядочения в твёрдых телах
* *Аннаев Р. Г.* Магнето-электрические явления в ферромагнитных металлах Ашхабад, 1951.
* *Тябликов С. В.* Методы квантовой теории магнетизма. 2-е изд. — М. 1975.
* *Невзгодова Е.* — Современная экспериментальная физика. 3-е изд. — СПб. 2009.



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX524531 · BNF: 11983067h · GND: 4154131-5 · LCCN: sh85047883 · Microsoft: 82217956 · NDL: 00567307 · NKC: ph503039 |

 |