**Астравы Самоа** (самоан.: *Sāmoa*) — архіпелаг у паўднёвай частцы Ціхага акіяна, у Палінезіі. Уваходзіць у склад дзяржавы Самоа і Амерыканскага Самоа. Плошча — 3028,1 км². Насельніцтва — 249 839 чал. (2012 г.), у асноўным самоанцы.

Геаграфія
---------

Карта
Астравы Самоа знаходзяцца ў паўднёвай частцы Ціхага акіяна ў 800 км ад Фіджы, 530 км ад Тонга, 2900 км ад Новай Зеландыі, 15 266,3 км ад Беларусі (ад нулявога кіламетра ў Мінску да пляжа Ваіяла ў горадзе Апія).

Найбуйнейшыя астравы:

* Востраў Саваі
* Востраў Уполу
* Востраў Тутуіла
* Астравы Мануа

Заходняя частка разам з астравамі Саваі і Уполу ўваходзіць у склад незалежнай дзяржавы Самоа. Усходняя частка — у склад Амерыканскага Самоа.

Вялікія астравы маюць вулканічнае паходжанне, даволі гарыстыя. Найвышэйшая кропка — гара Сілісілі (1 858 м) на востраве Саваі. Малыя астравы — нізкія каралавыя атолы.

Клімат трапічны вільготны. Сезон мусонаў цягнецца з лістапада да красавіка.

Астравы падвержаны ўздзеянню землятрусаў і трапічных цыклонаў. Апошні значны землятрус адбыўся 29 верасня 2009 г. Ён спарадзіў цунамі, якое стала прычынай смерці 170 чалавек.

Гісторыя
--------

Самоанскі правадыр Муліанга, кан. XIX ст.
У адрозненні ад іншых палінезійцаў, самоанцы не маюць легенд аб асабістым паходжанні з Гаваікаў. Археолагі сцвярджаюць, што астравы Самоа былі населены носьбітамі культуры Лапіта ў 1 тысячагоддзі да н. э. Выхадцы з Самоа актыўна рассяляліся па іншых астравах Акіяніі. Паданні аб паходжанні з Самоа існуюць нават сярод мікранезійцаў тунгару. Магчыма, што назва вострава Саваі стала крыніцай іншых легенд пра Гаваікі.

У XII — XVI стст. астравы Самоа знаходзіліся пад кантролем танганцаў, якія былі выгнаны ў выніку паўстання.

У 1722 г. адкрыты галандскім мараплаўцам Якабам Рагевенам.

У XIX ст. астравы Самоа знаходзіліся ў цэнтры экспансіянісцкіх планаў адразу некалькіх буйных дзяржаў. У 1899 г. Германія, ЗША і Вялікабрытанія падпісалі дагавор, паводле якога заходнія астравы перадаваліся пад кантроль Германіі, а ўсходнія — пад кантроль ЗША.

25 жніўня 1914 г. новазеландскі экспедыцыйны корпус высадзіўся на востраве Уполу і заняў Заходняе Самоа. Пасля заканчэння I Сусветнай вайны Новая Зеландыя атрымала мандат для кіравання гэтай тэрыторыі.

У 1951 г. у Амерыканскім Самоа было ўведзена грамадзянскае кіраванне.

1 студзеня 1962 г. Заходняе Самоа атрымала незалежнасць. У 1997 г. гэта дзяржава была пераназваная ў Самоа.

Славутыя мясціны
----------------

* Музей Р. Л. Стывенсана на віле Ваіліма на востраве Уполу
* Паўвостраў Малінуу ў горадзе Апія, на якім знаходзяцца магільні самоанскіх правадыроў, помнікі еўрапейскім і амерыканскім ваенным маракам
* Нацыянальны парк О-Ле-Пупу-Пуе на востраве Уполу
* Дажджавы лес на паўвостраве Тафуа
* Запаведнік Аўалу каля аднайменнай вёскі на востраве Саваі — месца размнажэння марскіх чарапах
* Нацыянальны парк Амерыканскага Самоа на востраве Тутуіла
* Забароненая гавань на паўночным узбярэжжы вострава Тутуіла

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 
Музей Р. Л. Стывенсана ў Ваіліме
 |  | 
Нацыянальны парк Амерыканскага Самоа  |

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 139. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14).

Спасылкі
--------

* American Samoa History Архівавана 6 студзеня 2013.
* Samoa History
* Samoa images
* Samoa — Nature