recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Дукоркі**(трансліт.: *Dukorki*) — былая вёска Дукорскім сельса­веце Пухавіцкі раён Мінскай вобласці, цяпер у межах в. Дукора

Гісторыя
--------

У пачатку XX ст. 101 двор, 671 жы­хар. Злілася з в. Дукора і знята з уліку 28.09.1967 г..

Вядомыя асобы
-------------

* Аляксандр Рыгоравіч Чарвякоў — беларускі і савецкі дзяржаўны дзеяч, партыйны дзеяч РКП(б) і КП(б)Б.

Літаратура
----------

Памяць : Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А.Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. - Мінск : Беларусь, 2003. - 748 с. - 3000 экз. ISBN 985-01-0251-9

Спасылкі
--------

* Игуменский уезд Минской губернии
**РЦАП-СДзЮШАР** — беларускі мужчынскі баскетбольны клуб з Мінска. Прадстаўляе Рэспубліканскі цэнтр алімпійскай падрыхтоўкі па гульнявых відах спорту і Спецыялізаваную дзіцяча-юнацкую школу алімпійскага рэзерву Баскетбольнага клуба «Мінск».

Гісторыя
--------

### Папярэднікі

Рэспубліканскі цэнтр алімпійскай падрыхтоўкі (РЦАП, былыя назвы — РШВСМ, РЦАР) раней у чэмпіянаце Беларусі быў прадстаўлены наступнымі клубамі:

* РТІ-РШВСМ (1995—1997)
* РШВСМ-РВАР (1997—1999)
* РШВСМ-БДПА (1999—2001)
* РШВСМ (2001—2004)
* РДВАР-РЦАР (2006—2007)
* БДУІР-РЦАР (2007—2011)
* БДЭУ-РЦАР (2014—2015)
* БДЭУ-РЦАП (2015—2016)

СДзЮШАР БК «Мінск» (былыя назвы — СДзЮШАР №10, СДзЮШАР БК «Мінск-2006», СДзЮШАР БК «Цмокі-Мінск») раней у чэмпіянаце Беларусі была прадстаўлена наступнымі клубамі:

* СДзЮШАР-10-РІПО (1999—2000)
* СДзЮШАР-Мінск-2006-3 (2011—2012)
* СДзЮШАР-Цмокі-Мінск-3 (2012—2015)

### Гісторыя каманды

Каманда РЦАП-СДзЮШАР заснавана ў 2017 годзе, выступае ў Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі. У розныя гады каманда была базавай да юнацкай (U-16) і юніёрскай (U-18) зборнай Беларусі.

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Ліга | Чэмпіянат Беларусі | Кубак | Заўвагі |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2017/18 | Вышэйшая ліга | 10 | н/у |  |
| 2018/19 | Вышэйшая ліга | 9 | н/у |  |
| 2019/20 | Вышэйшая ліга | 11 | н/у |  |
| 2020/21 | Вышэйшая ліга | 11 | н/у |  |
| 2021/22 | Вышэйшая ліга | 11 | н/у |  |
| 2022/23 | Вышэйшая ліга | 9 | н/у |  |

Трэнеры
-------

* Беларусь Аляксандр Падзерачоў (2017—2019)
* Беларусь Дзмітрый Навіцкі (2019—2020)
* Беларусь Эдуард Кемен (з 2020)

Крыніцы
-------

1. ↑  РЦОП ПО ИГРОВЫМ ВИДАМ СПОРТА

Спасылкі
--------

* Профіль на сайце РФБ
* Профіль на сайце eurobasket.com
**Мікалай Васільевіч Гнацюк** (нар. 14 верасня 1952, с. Нэмырыўка, Старакасцянтыніўскага раёна, Хмяльніцкай вобласці, Украіна) — украінскі эстрадны спявак. Народны артыст Украінскай ССР.

Біяграфія
---------

Скончыў Ровенскі педагагічны інстытут (музычна-педагагічны факультэт).

Творчую кар’еру пачаў у ансамблі «Мы-адэсіты». Падчас службы ў радах Савецкай арміі спяваў у ансамблі 8-й гвардзейскай арміі ГСВГ у г. Веймары (ГДР).

Вучыўся ў студыі Ленінградскага мюзік-хола і паралельна гастраляваў з ВІА «Дружба».

У 1978 годзе стаў пераможцам другога конкурсу артыстаў эстрады Украіны ў Запарожжы.

У 1979 годзе заняў трэцяе месца на VI Усесаюзным конкурсе артыстаў эстрады.

У 1980 годзе атрымаў Гран-пры конкурсу эстраднай песні ў Дрэздэне (песня Д. Тухманава «Я з табой танцую»).

У 1980 годзе заняў першае месца фестывалю Інтэрбачанне ў Сопаце (песня Р. Паўлса «Танец на барабане»).

Шырока вядомыя песні Гнацюка «Танец на барабане», «Птушка шчасця», «Малінавы звон», «Белыя аканіцы».

Удзельнік міжнароднага фестывалю мастацтваў «Славянскі базар» у г. Віцебску, міжнароднага музычнага фестывалю «Залаты Шлягер» у г. Магілёве.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Францыска Скарыны. Звання «Ганаровы грамадзянін г. Магілёва» ўдастоены ў 2002 годзе за вялікі ўклад у развіццё Нацыянальны культур Рэспублікі Беларусь і Украіны.

Літаратура
----------

* Гнатюк, Н. Галина [Звукозапись] : новые и лучшие песни / Н. Гнатюк. — Минск : Вигмагрупп, 2010. — 1 звуковой диск.
* Гнатюк, Н. «Подумываю уйти в монастырь» : ["прямая линия" с читателями газеты «Могилевская правда»] / Н. Гнатюк; прямую линию провела Лилия Тарасенко // Могилевская правда. — 1997. — 18 ноября. — С. 2.
* Гнатюк, Н. «Птица счастья вернулась ко мне» / беседа с Н. Гнатюк; беседовал Рамазан Рамазанов // Имена. — 2009. — № 6. — С. 78—87.
* Гнатюк Николай Васильевич // Долготович, Б. Д. Почетные граждане белорусских городов : биографический справочник / Б. Д. Долготович. — Минск, 2008. — С. 323.
* Дубовик, В. Гнатюк — почетный гражданин / В. Дубовик // Рэспубліка. — 2003. — 8 красавіка. — С. 1.
* Зинькевич, Л. Николай Гнатюк стал Почетным гражданином Могилева / Лариса Зинькевич // Могилевская правда. — 2003. — 4 апреля. — С. 2.
* Истратькова, Т. …И лично для губернатора / Т. Истратькова // Маяк Прыдняпроўя (Быхаў). — 2003. — 9 красавіка. — С. 1.
**Войцех Янавіч Манівід** (? — 1475) — літоўскі баярын, сын Івашкі Манівідавіча. У 1475 згадваецца як намеснік новагародскі, імаверна заняў гэты урад яшчэ ў 1471 г. Займаў таксама пасады кашталяна віленскага (з 1465) і падстолія (1475). На Войцеху Янавічу скончылася мужчынская лінія нашчадкаў Войцеха Манівіда.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Wolff J. Senatorowie i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego 1386—1795. — Kraków, 1885.


| ?Войцех Янавіч Манівід — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Войцех Манівід |  | Кайлікін[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Войцех Манівід |  | Івашка Манівідавіч |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Юліянія[d] |  | Святаслаў Іванавіч |  | Іван Аляксандравіч[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |

 |
«« дзесяцігоддзі »»
1980-я 1990-я **2000-я** 2010-я 2020-я

 гады 
2000 2001 2002 2003 2004  
 2005 2006 2007 2008 2009 

 стагоддзі 
19 ст. **20 ст.** 21 ст.

**2000-я гады** — дзесяцігоддзе, якое ахоплівае гады з 2000 па 2009.

Двухтысячныя адзначыліся значным эканамічным пад'ём у краінах Азіі, асабліва ў Кітаі і Індыі. Эканамічны рост суправаджаўся ростам цэнаў на нафту, якія дасягнулі свайго гістарычнага максімуму ў ліпені 2008 года. У ЗША пачаўся крызіс, звязаны з лавінападобным ростам невяртання крэдытаў, што справакавала глабальную рэцэсію ў 2008 годзе.

У 2001 годзе створана Шанхайская арганізацыя супрацоўніцтва. Тэрарыстычныя акты 11 верасня 2001 года.

Адбывалася шырокае ўкараненне лічбавых тэхналогій: развіццё сеткі Інтэрнэт і значны рост яе ролі ў жыцці грамадства, распаўсюджванне мабільных тэлефонаў, лічбавых камер, з’яўленне фармату Blu-ray. Працягнулася будаўніцтва МКС. У 2001 годзе затопленая Арбітальная станцыя «Мір». У 2003 годзе Кітай запусціў у космас свайго першага касманаўта, у 2009 годзе — Іран — свой першы спадарожнік.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | 2000-я на Вікісховішчы |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2011003966 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Маразоўскі.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гурын.
**Міхаіл Іванавіч Гурын-Маразоўскі** (падпольныя псеўданімы: *Стах; Ян;* 19 лістапада 1891, в. Ярэмічы Навагрудскага павета Мінскай губерні, цяпер Карэліцкі раён Гродзенскай вобласці — 16 сакавіка 1928, Вільня) — беларускі палітычны дзеяч, журналіст.

Біяграфія
---------

У 1912 скончыў Пскоўскі настаўніцкі інстытут; настаўнічаў. У 1-ю сусветную вайну мабілізаваны ў царскую армію; прапаршчык кавалерыі. Далучыўся да эсэраў. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі ў Чырвонай Арміі; вучыўся ў Акадэміі Генштаба.

З 1920 у Беларусі. Уваходзіў у Беларускую камуністычную арганізацыю, якая ў жніўні 1920 ўлілася ў КП(б)Б. З 1921 рэдактар газеты «Белорусская деревня» і «Савецкая Беларусь». У верасні 1921 за крытыку Галоўпалітасветы БССР Бюро ЦК КП(б)Б пазбавіла яго на 6 месяцаў права абірацца на кіраўнічыя пасады. 28.2.1924 пасланы на падпольную работу ў Заходнюю Беларусь. Узяў курс на падрыхтоўку ў Заходняй Беларусі ўзброенага паўстання і далучэння да БССР. Гэта выклікала раскол у КПЗБ ('Сэцэсія'). 7.1.1925 на закрытым пасяджэнні Бюро ЦК КП(б)Б ліквідавала Замежнае бюро ЦК КП(б)Б і прапанавала Гурыну-Маразоўскаму вярнуцца ў БССР. але ён адмовіўся гэта зрабіць; выйшаў з КПЗБ і разам з Л. Родзевічам арганізаваў у Вільні падпольную друкарню, пачаў выпускаць газету «Чырвоны сцяг».

Быў арыштованы польскімі ўладамі. На 'працэсе 56-і' над лідарамі БСРГ ён даў паказанні супраць Б. Тарашкевіча і С. Рак-Міхайлоўскага. У канцы 1927 у газеце «Беларускі дзень» пачаў друкаваць успаміны «З недалёкага мінулага». Але скончыць іх не паспеў, бо быў застрэлены С. Клінцэвічам і А. Капуцкім. Рашэнне аб ліквідацыі М. Гурына-Маразоўскага прыняло ЦК КПЗБ.

Крыніца
-------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
* Успаміны М. Гурына // на pawet.net
**Анатоль Фёдаравіч Літвіновіч** (25 лістапада 1951, в. Любань, Вілейскі раён — 2023) — беларускі фалькларыст, этнограф, публіцыст. Кандыдат філалагічных навук.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў в. Любань Вілейскага раёна ў 1951 годзе. Завяршыўшы навучанне ў Любанскай сярэдняй школе, паступіў у 1970 годзе ў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, які закончыў у 1975.

Працаваў настаўнікам беларускай мовы і літаратуры ў Докшыцкім раёне, пазней старшым навуковым супрацоўнікам у музеі рамёстваў і народных промыслаў у Заслаўі. У 1979 годзе Анатоль Літвіновіч запрошаны працаваць у аддзел (музей) старажытнабеларускай культуры Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН Беларусі. З 1988 года працаваў у лабараторыі беларускага фальклору БДУ спачатку навуковым, пазней старшым навуковым супрацоўнікам. У пачатку 2000-х гадоў працаваў у Беларускім педагагічным універсітэце імя М. Танка на кафедры тэорыі і гісторыі культуры. Затым уладкаваўся на працу дацэнтам на кафедру рэжысуры абрадаў і свят Беларускага ўніверсітэта культуры і мастацтваў.

У 2021 годзе яго затрымалі і асудзілі на 10 сутак адміністрацыйнага арышту за налепленыя на акно бела-чырвона-белыя сэрцайкі; пакуль адбываў арышт, нехта выбіў шыбу ў кватэры, дзе жыла сям’я.

Памёр у 2023 годзе.

Навукова-даследчыцкая дзейнасць
-------------------------------

Тэма дысертацыі: «Пытанні беларускай фалькларыстыкі ў польскім перыядычным друку другой паловы XIX — пачатку ХХ ст.»

Анатоль Літвіновіч даследаваў рэгіянальныя асаблівасці беларускай традыцыйнай культуры (асабліва ўвагу звяртаў на Палессе), фальклору Чарнобыльскага рэгіёна, пытанняў гісторыі беларускай фалькларыстыкі, беларуска-польскіх, беларуска-літоўскіх, беларуска-рускіх, беларуска-нямецкіх узаемасувязей у галіне традыцыйнай народнай культуры.

Літаратура
----------

* Беларускі фальклор: энцыклапедыя, у 2 т. — Т. 2. — Мінск, 2006. — С. 40.
**Кнут Хольман** (нарв.: Knut Holmann; нар. 31 ліпеня 1968, Осла, Нарвегія) — нарвежскі спартсмен, спецыяліст у веславанні на байдарках. Трохразовы алімпійскі чэмпіён, чатырохразовы чэмпіён свету.

Свой першы медаль заваяваў на чэмпіянаце свету па веславанні на байдарках і каноэ ў Познані ў 1990 годзе. З тых часоў на чэмпіянатах свету Хольман заваяваў яшчэ 3 залатыя медалі, а таксама 5 срэбраных і 4 бронзавыя.

Першыя алімпійскія медалі Хольман заваяваў у 1992 годзе ў Барселоне, на гэтых Гульнях ён выйграў 2 медалі: адзін срэбраны ў спаборніцтвах байдарак-адзіночак на дыстанцыі 1000 метраў і адзін бронзавы ў байдарках-адзіночках на дыстанцыі 500 метраў. Першае алімпійскае золата Хольман заваяваў у 1996 годзе на Алімпіядзе ў Атланце, перамогшы ў заездзе байдарак-адзіночак на дыстанцыі 1000 метраў. Усяго на рахунку Хольмана 3 залатыя медалі летніх Алімпійскіх гульняў, а таксама 2 сярэбраныя і 1 бронзавы.

Зноскі
------

1. ↑  Knut Holmann // Store norske leksikon — 1978. — ISSN 2464-1480<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q746368'></a>
2. 1 2  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
600 г. да н.э.
**Персідская імперыя**, або **Персідскае царства**, або **Персідская дзяржава** — тэрмін, якім завуць розныя дзяржавы, створаныя персамі. Часцей за ўсё Персідскай імперыяй завуць дзяржавы Ахеменідаў (648—330 да н.э.) і Сасанідаў (226—650).

Гісторыя Персідскага царства пачынаецца з 7 ст. да н.э. калі іранскае племя мідзян, якое займалася жывёлагадоўляй і земляробствам, з дапамогай іншых роднасных плямён знішчыла Асірыйскую дзяржаву і раепаўсюдзіла сваю ўладу амаль на ўвесь сучасны Іран. У 6 ст. да н.э. іх змянілі персы, якія жылі на крайнім паўднёвым захадзе сучаснага Ірана (у Персіі). Заснавальнікам персідскай манархіі быў Кір, які паходзіў з дынастыі Ахеменідаў і варадарыў з 558 да 530 да н.э. Ён заваяваў усю Заходнюю Азію і большую частку сучаснага Ірана. Яго пераемнік Камбіз (530—521 да н.э.) далучыў да гэтых заваёў Егіпет і частку Эфіопіі. У часы панавання Дарыя (522—486 да н.э.) межы Персідскай дзяржавы пашырыліся да Індыі. Пры ім краіна была падзелена на 120 сатрапій, уведзена залатая манетная сістэма і замацавалася рэлігія Зараастры. Да рэлігійных вераванняў іншых народаў персы тады ставіліся верацярпіма. Галоўнымі гарадамі Персіі пры Дарыі былі Сузы і Персепаліс. 3 часам Персія страціла сваю былую магутнасць і пад ударамі Аляксандра Македонскага спыніла сваё гістарычнае існаванне як самастойная дзяржава.

Да ісламскай рэвалюцыі (1979) Іран афіцыйна менаваўся імперыяй, а шаханшах Ірана насіў тытул "Яго Імператарская Вялікасць".

Зноскі
------

1. ↑  Скарына Ф. Творы:... С. 170.

Літаратура
----------

* *Скарына Ф.* Творы: Прадмовы, сказанні, пасляслоўі, акафісты, пасхалія / Уступ. арт. падрыхт. тэкстаў, камент. слоўнік А. Ф. Коршунава, паказальнікі А. Ф. Коршунава, В. А. Чамярыцкага. — Мн.: Навука і тэхніка, 1990. — С. 170. — 207 с.: іл. ISBN 5-343-00151-3.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Красны.

**Васіль Сямёнавіч «Красны»** (каля 1410 — пасля 1448) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага, намеснік віцебскі (з 1431 года).

Біяграфія
---------

Прадстаўнік княскага роду Друцкіх, сын Сямёна Дзмітрыевіча.

У дакументах з’яўляецца ў 1431 як намеснік віцебскі. Удзельнічаў у бітве пад Ашмянамі ў 1432 годзе на баку Свідрыгайлы, разам з братам Дзмітрыем трапіў у палон. Быў жанаты з сястрою князя Фёдара Варатынскага, меў сына Івана (каля 1450 — пасля 1516).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Wolff J. Kniaziowie litewsko-ruscy od końca czternastego wieku. — Warszawa, 1895.


| ?Васіль Сямёнавіч Красны — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Міхаіл Міхайлавіч |  | Міхаіл Данілавіч |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Васіль Сямёнавіч Красны |  | Сямён Дзмітрыевіч |  | Дзмітрый Міхайлавіч |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Сафія[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |
**Пра́хаціцы** (чэшск.: Prachatice [ˈpraxacɪtsɛ], был. ням.: Prachatitz) — горад на поўдні Чэхіі, у 40 км на захад ад Чэске-Будзеёвіцаў. З'яўляецца муніцыпалітэтам з пашыранымі паўнамоцтвамі і адміністрацыйным цэнтрам раёна Прахаціцы Паўднёвачэшскага края. Насельніцтва складае 11 744 чалавекі.

Гісторыя
--------

Паселішча на скрыжаванні гандлёвых шляхоў, адным з якіх быў «Залаты шлях», па якім везлі соль з Баварыі ў Чэхію, узнікла, верагодна, у XI стагоддзі. У другой палове XIII стагоддзя Прахаціцы становіцца горадам. У XVI стагоддзі горад перажывае росквіт: будуецца ратуша, гарадскія ўмацаванні, перабудоўваецца гатычны касцёл XIV стагоддзя.

Пасля Мюнхенскай змовы 1938 года як частка Судэцкай вобласці адышоў да Трэцяга рэйха. Пасля вайны вярнуўся ў склад Чэхаславакіі. З 1981 года гістарычны цэнтр горада знаходзіцца пад аховай дзяржавы.

Славутасці
----------

Старая ратуша
* Новая ратуша ў стылі неарэнесансу (1903)
* Старая ратуша з насценным жывапісам (1570—1571)
* Касцёл Св. Якава
* Сярэдневяковая забудова

Насельніцтва
------------

Да заканчэння Другой сусветнай вайны большую частку насельніцтва складалі немцы. Станам на канец 2009 года насельніцтва горада складала 11 744 чалавекі, з якіх мужчын 5 694 (48,48 %), жанчыны - 6 050 (51,52 %).

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Год** | **1869** | **1880** | **1890** | **1900** | **1910** | **1921** | **1930** |
| **Насельніцтва** | 4 911 | 5 682 | 5 363 | 5 573 | 5 779 | 5 482 | 5 926 |
| **Год** | **1950** | **1961** | **1970** | **1980** | **1991** | **2001** | **2009** |
| **Насельніцтва** | 5 130 | 5 381 | 7 100 | 10 354 | 11 805 | 11 843 | 11 744 |

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Прахаціцы
* Афіцыйны сайт (чэшск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. соль.
Павараная соль
Крышталі солі пад павелічэннем
**Павараная соль**, **каменная соль** (хларыд натрыю, NaCl) — мінерал, харчовы прадукт. Бясколерны, празрысты, можа мець розныя адценні з-за прымесяў. У здробненым выглядзе ўяўляе сабой дробныя крышталі белага колеру.

Здабыча
-------

На Беларусі прамысловыя паклады каменнай солі вядомы на Прыпяцкім прагіне. Распрацоўваецца Мазырскае радовішча ў Гомельскай вобласці. Са здабытай сыравіны вырабляюць кухонную соль у Мазыры.

Значэнне
--------

Соль жыццёва неабходная для чалавека: удзельнічае ў падтрыманні водна-салявога балансу ў арганізме, натрый-каліевага іоннага абмену, з'яўляецца асноўным механізмам транспартацыі ў клетку пажыўных рэчываў і вываду прадуктаў жыццядзейнасці. Недахоп натрыю (аднаго з кампанентаў хімічнай формулы солі) вядзе да абязводжання арганізму і ўтварэння маршчын, іон хлору з'яўляецца асноўным матэрыялам для выпрацоўкі важнага кампанента страўнікавага соку — салянай кіслаты. Сутачная норма ўжывання солі — 5—6 г. Пры яе ўжыванні ў большай колькасці ўзрастае рызыка гіпертаніі, цяжкіх захворванняў нырак, сардэчна-сасудзістай сістэмы.

Выкарыстанне
------------

Каменная соль выкарыстоўваецца ў харчовай, тэкстыльнай, фармацэўтычнай, хімічнай прамысловасці, халадзільнай справе, вытворчасці пластмас і інш.

### У харчаванні

Сярэдняе дзённае спажыванне солі без шкоды здароўю складае 2 грамы. Ёдаваную соль лепей ужываць у салатах, бо пры тэрмічнай апрацоўцы з яе выпарваецца ёд, які з'яўляецца адным са значных элементаў для нармальнага росту і развіцця чалавека. Яшчэ больш за павараную карысная марская соль, якая ўтрымлівае ў сваім складзе прымесі (каля 5%) іншых мінералаў: магнію, кальцыю, калію і да т. п.

Зноскі
------

1. ↑  Людзі ядуць зашмат солі і паміраюць ад яе **(нявызн.)**.  Радыё «Свабода» (25 сакавіка 2013). Праверана 13 студзеня 2017.(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* *Вольга Кулінковіч*. Соль у меру — добра // «Звязда» №7 (26871) 14 студзеня 2011

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Павараная соль

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Канадская · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Catholic (1997—…) · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4031453-4 · LCCN: sh85116850 · NDL: 00571207 · NKC: ph189248 |
**Фан Бінбін** (кіт. : 范冰冰 , нар. 16 верасня 1981) — кітайская актрыса. З 2013 па 2017 год яна была ўключана ў спіс Forbes China Celebrity 100 як самая высокааплатная знакамітасць пасля таго, як кожны год з 2006 года ўваходзіла ў топ-10. Яна з'явілася ў спісе 100 самых уплывовых людзей часопіса Time у 2017 годзе.

Раннія працы Фана былі ва ўсходнеазіяцкім кіно і на тэлебачанні, у прыватнасці, з'яўленне ў драматычным серыяле «Мая цудоўная прынцэса» (1998–1999). Яе прарыў адбыўся з фільмам «Мабільны тэлефон» (2003), які стаў самым касавым фільмам года ў Кітаі. Яна знялася ў некалькіх кітайскіх фільмах, у тым ліку «Страчаны ў Пекіне» (2007), «Гара Буды» (2011) і «Падвойная экспазіцыя» (2012). За ролю ў фільме «Я не мадам Бавары» (2016) Фан атрымаў узнагароды кінафестываляў «Залаты конь», Такійскага міжнароднага кінафестывалю, Міжнароднага кінафестывалю ў Сан-Себасцьяне і «Залаты певень». Яе ролі ў замежным кіно ўключаюць у сябе французскі фільм Stretch (2011), карэйскі фільм My Way (2011), амерыканскі супергеройскі фільм «Людзі Ікс: Дні мінулага будучага» (2014) і ганконгска-кітайска-амерыканскі фільм Skiptrace (2015) .
Ретыцэла
**Карункі** — тэкстыльныя вырабы, дэкаратыўныя элементы з тканіны і нітак.

Агульнай прыкметай усіх відаў карункаў з’яўляюцца дзіркі розных дыяметраў паміж ніткамі, якія ўтвараюць ўзор. Карункі выкарыстоўваюцца ў афармленні адзення, а таксама ў афармленні інтэр'еру ў выглядзе дэкаратыўных пано, абрусаў, цюляў, пакрываў. Карункі выкарыстоўваюцца таксама для ўпрыгожвання жаночай ніжняй бялізны.

Спасылкі
--------

* Кружева Архівавана 3 лістапада 2010. // Российский гуманитарный энциклопедический словарь: В 3 т. — М.: Гуманит. изд. центр ВЛАДОС: Филол. фак. С.-Петерб. гос. ун-та, 2002.  (руск.)
* Кружево Архівавана 1 лістапада 2010. // Вялікая савецкая энцыклапедыя  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11946868z · LCCN: sh85073803 · NDL: 00569425 · NKC: ph121928 |
**Лонданская фондавая біржа** (англ.: London Stock Exchange) — адна з найстарэйшых біржаў Еўропы і адзін з найбольш вядомых сусветных рынкаў каштоўных папер. Лонданская біржа сама з’яўляецца акцыянерным таварыствам, яе акцыі на ёй жа і абарочваюцца.

Гісторыя
--------

Афіцыйна лонданская біржа заснавана ў 1801 годзе, аднак фактычна гісторыя гандлю каштоўнымі паперамі ў Англіі пачалася ў XVI стагоддзі. Не маючы магчымасці фінансаваць дарагія паездкі ў Кітай за кошт уласнага капіталу, англійскія кампаніі, прытрымліваючыся аналагічнай мадэлі ў Антверпене, збіралі золата ў абмен на будучую частку прыбытку кампаніі.

У 1687 годзе пятнаццаць кампаній гандлявалі ўласнымі каштоўнымі паперамі ў Лондане. У 1695 г. іх было ўжо каля 150 кампаній. У выніку невялікая частка гэтых акцый актыўна гандлявалася, многія кампаніі аказаліся нежыццяздольнымі. Англійская бурбалка IPO 1690-х гадоў часам параўноўваецца з бурбалкай даткомаў 1990-х.

Асноўным індэксам лонданскай фондавай біржы з’яўляецца FTSE100, запушчаны 3 студзеня 1984 года. Ён збірае першую сотню кампаній з найбольшай капіталізацыяй, якія каціруюцца на Лонданскай фондавай біржы.
У 2020 годзе агульная выручка Лонданскай фондавай біржы склала £2124 мільёны (у 2019 годзе £2056 мільёнаў). На Лонданскую фондавую біржу да 2021 года прыпадала каля 50 адсоткаў міжнароднага гандлю акцыямі. У 2021 годзе сярэдні штодзённы абарот акцый на Лонданскай фондавай біржы склаў €8,6 млрд.

Зноскі
------

1. ↑  Market Identifier Code — 1242 экз. Праверана 0 верасня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6770697'></a>
2. ↑  London Stock Exchange Group Plc **(нявызн.)**. *londonstockexchange.com*. Праверана 29 лістапада 2021.
3. ↑  History of The Stock Market **(нявызн.)**. *bebusinessed.com*. Праверана 29 лістапада 2021.
4. ↑  La prima Borsa di Londra: Royal Exchange **(нявызн.)**. *londonita.com*. Архівавана з першакрыніцы 25 лютага 2017. Праверана 29 лістапада 2021.
5. ↑  Best United Kingdom Brokers Guide **(нявызн.)**. *comparebrokers.co*. Праверана 29 лістапада 2021.
6. ↑  L'indice borsistico di Londra FTSE 100 **(нявызн.)**. *strategia-borsa.it*. Праверана 29 лістапада 2021.
7. ↑  A leading financial markets infrastructure and data provider **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *lseg.com*. Архівавана з першакрыніцы 24 сакавіка 2021. Праверана 29 лістапада 2021.
8. ↑  Amsterdam Topples London as Europe’s Main Share-Trading Hub **(нявызн.)**. *bloomberg.com*. Праверана 29 лістапада 2021.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | X |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 121620877 · GND: 45999-9 · LCCN: no97016833 · SUDOC: 030146593 · VIAF: 262225313 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Мікалаеўская царква.
**Свята-Мікалаеўская царква** — праваслаўны храм, размешчаны ў горадзе Лагойск, Беларусь. 
Храм пабудаваны ў 1866 годзе. Храм размешчаны ў цэнтральнай частцы Лагойска, на правым беразе ракі Гайны. Будынак каменны, мае форму прадаўгаватага прамавугольніка з адным адкрытым купалам у сярэдзіне будынка і званіцай у франтоннай частцы.
Адначасова царква можа наведваць да 700 чалавек.

Настаяцелем храма з'яўляецца айцец Уладзімір Зімніцкі.

Гісторыя
--------

Свята-Нікалаеўская царква ўпершыню згадваецца ў гістарычных крыніцах у 1653 годзе. Царква чатырохразова цалкам абнаўлялася: у 1734, 1795, 1824 і 1866 гг.
У 1866 годзе храм збудаваны на месцы старажытнай Прачысценскай цэрквы.
У 1907 годзе ў храм вернута старажытная ікона Лагойскай Маці Божай, якая лічылася страчанай.
У канцы 1920 гадоў царква была зачынена, у ёй размяшчаўся склад збожжа.
У 1941 годзе храм быў ізноў адкрыты.
У 1980-я гады сцены храма былі распісаны майстрамі-іканапісцамі з Сергіева Пасада.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Аб'ёмна-прасторавая кампазіцыя царквы складаецца з прамавугольнага ў плане асноўнага аб'ёму, пяціграннай апсіды з нізкімі бакавымі рызніцамі, трох'яруснай (драўляны васьмярык на 2 чацверыках) шатровай званіцы над прытворам, невысокай трапезнай. Асноўны аб'ём увянчаны васьмігранным светлавым барабанам з шатровым верхам, які быў завершаны купалком. Фасады раскрапаваны буйнымі лапаткамі, апяразаны карнізамі. Высокія арачныя аконныя праёмы ў 2 ярусы дэкарыраваны прафіляванымі ліштвамі. Бакавыя ўваходы аформлены двухслуповымі ганкамі.

Інтэр'ер
--------

У інтэр'еры зала перакрыта парусным скляпеннем на 4 слупах, якія падтрымліваюць васьмігранны светлавы барабан з 4 арачнымі аконнымі праёмамі. Апсіду вылучае двух'ярусны іканастас на 20 абразоў з залачонымі рамамі і карнізамі.

Зноскі
------

1. 1 2

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Мікалаеўская царква (Лагойск)
* Лагойская Свята-Нікалаеўская царква
* Свята-Мікольскі храм у Лагойску
* Свята-Мікалаеўская царква (Лагойск) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Мікалаеўская царква (Лагойск) на сайце Radzima.org
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Барок.

**Баро́к** (трансліт.: *Barok*, руск.: Борок) — пасёлак у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Губіцкага сельсавета.

Геаграфія
---------

У 16 км на захад ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 52 км ад Гомеля.

На захадзе мяжуе з лесам. Паміж пасёлкам Барок, вёскай Елянец і былым пасёлкам Ясная Паляна (Буда-Кашалёўскі раён) знаходзіцца Яснапалянскае радовішча глін, пластападобны паклад звязаны з неагенавымі адкладамі. Ва ўскрышы супескі, жвір, галька, пяскі.

Побач аўтадарога, якая злучае пасёлак з Буда-Кашалёвам.

Планіроўка складаецца з кароткай просталінейнай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі. Забудова драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Заснаваны напачатку XX стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1925 годзе ў Недайскім сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна Бабруйскай акругі. У 1929 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны у вёсцы ў 1943 годзе размяшчаліся партызаны 1-й Буда-Кашалёўскай брыгады. 16 жыхароў вёскі загінулі на франтах вайны. У 1959 годзе ў складзе калгаса «Авангард» (цэнтр — вёска Старая Буда).

Да снежня 2009 года пасёлак уваходзіў у склад Старабудскага сельсавета.

Насельніцтва
------------

* 1925 год — 19 двароў.
* 1959 год — 70 жыхароў (паводле перапісу).
* 2004 год — 11 гаспадарак, 17 жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).
2. ↑  «Об изменении административно-территориального устройства Буда-Кошелевского района Гомельской области». Решение Гомельского областного Совета депутатов от 1 декабря 2009 г. № 277 Архівавана 29 кастрычніка 2013. (руск.)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

| ⛭**Губіцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Губічы |  |
| Пасёлкі | Асавок ·  Баец ·  Барок ·  Васход ·  Вольны ·  Гара ·  Губіцкі Кардон ·  Даліна ·  Інтэрнацыянал ·  Лявады ·  Новае Жыццё ·  Падчыстае ·  Прырэчча ·  Светлы ·  Уютны ·  Ясмень |
| Вёскі | Елянец ·  Мікалаеўка ·  Наспа ·  Недайка ·  Старая Буда |
**Жэнь-цзун** (кіт.: 仁宗, асабістае імя Чжаа Чжэнь (кіт.: 趙禎), пасмяротнае імя Мін Сяа-хуандзі (кіт.: 明孝皇帝, 30 мая 1010 — 30 красавіка 1063) - 4-ы кітайскі імператар з дынастыі Сун.

Біяграфія
---------

Сын {{нп3|Чжэнь-цзун (дынастия Сун)|Чжэнь-цзуна|ru|Чжэнь-цзун (династия Сун)}}. З яго дзяцінствам звязана мноства паданняў. Лічылі, што ён рэінкарнацыя Лаа-цзы. Паводле легенды, маленькі спадчыннік увесь час плакаў, але быў вылечаны даосам, аблічча якога прыняў дух.

Кіраванне імператара, якое пачалося ў 1022 годзе, было самым доўгім у імперыі Сун. Акрамя таго, Жэнь-цзун змяніў найбольшую колькасць дэвізаў у гісторыі дынастыі. Аднак ён амаль не застаўся ў памяці. Войнаў Жэнь-цзун не вёў, за выключэннем памежных канфліктаў з Сі Ся, народ яго не любіў за павышэнне падаткаў. Зрэшты, Е Лун-лі ў "Гісторыі дзяржавы кіданяў" хваліць яго за гасціннасць ў адносінах да кіданьскіх бежанцаў.

Найважнейшымі падзеямі праўлення Жэнь-цзуна сталі народныя паўстання Ван Луня ў Шаньдуне (1043 год) і Ван Цзэ ў Хэбэі (1047). Абодва выступы былі жорстка падушаныя, але далі падставу загаварыць аб рэформах. Праект Фань Чжун'яня, які рэкамендаваў імператару абаперціся на сельскую гаспадарку і скараціць адміністрацыйны апарат, былі сабатаваныя вышэйшым чынавенствам. Няшмат чаго дамогся і Лі Гоу сваімі трактатамі аб узбагачэнні дзяржавы, ўціхамірванні народа і ўзмацненні арміі. Толькі пры пераемніку Жэнь-цзуна некаторыя яго ідэі знайшлі сваё ўвасабленне.

У культуры
----------

Да часу праўлення Жэнь-цзуна адносіцца дзейнасць многіх выдатных людзей, напрыклад, юрыста Баа Чжэна, вядомага як "Баа Драконава Пячатка", мастака-анімаліста І Юаньцзі, паэт Ауян Сю і Мэй Яачэня. Жэнь-цзун згадваецца ў "Рачных затоках» Шы Наяня і "Развеяных чарах» Ло Гуаньчжуна і Фэн Мэнлуна. У »Развеяных чарах" ён паўстае ўзорам гасудара:

> Імператар Жэнь-цзун быў кіраўніком мудрым і справядлівым, на пасадзе прызначаў людзей разумных і сумленных і прынёс народу спакой, за што ва ўзнагароду неба падаравала яму даўгалецце.
> 
>

Літаратура
----------

* Шаблон:Книга (у пер.)
**Чыўаўа** (англ.: Chihuahuan Desert; ісп.: Desierto de Chihuahua) — пустыня ў Паўночнай Амерыцы, размешчаная ў раёне амерыкана-мексіканскай мяжы на тэрыторыі амерыканскіх штатаў Нью-Мексіка, Тэхас (на захад ад ракі Пекас) і Арызона (паўднёва-ўсходняя частка), а таксама мексіканскіх штатаў Чыўаўа, Кааўіла, Дуранга (паўночна-заходняя частка), Сакатэкас (маленькая частка на поўначы) і Нуэва-Леон (маленькая частка на захадзе).

Плошча — 362,6 тыс. км² (3-я па памерах у Заходнім паўшар’і і 2-я ў Паўночнай Амерыцы пасля пустыні Вялікага Басейна. Пустыня ўяўляе сабой засушлівую раўніну, якая перарываецца шматлікімі горнымі градамі, мікраклімат якіх адрозніваецца ад астатняй пустыні. У складзе пустыні вылучаюць запаведнік-пустыню Уайт-Сандс (штат Нью-Мексіка).

Пустыня Чыўаўа знаходзіцца вышэй за пустыню Санора, якая размешчана на захад. Вышыня змяняецца ад 600 да 1675 метраў, што змякчае кліматычныя ўмовы ўлетку (звычайныя дзённыя тэмпературы ў чэрвені знаходзяцца ў дыяпазоне 35-40 ° C). Зімой надвор’е залежыць ад сілы паўночных вятроў. Ападкі больш багатыя, чым на поўдні Вялікага Басейна, у пустынях Санора і Махавэ, але звычайна не перавышаюць 254 мм у год, пераважна дождж ідзе ў перыяд мусона ў канцы лета. Снегу амаль няма за выключэннем вышынных частак.

На тэрыторыі пустыні размешчаны некалькі гарадоў, самы буйны з іх — горад Сьюдад-Хуарэс.
**Герб Бра́гіна** — афіцыйны геральдычны сімвал Брагіна, гарадскога пасёлка Гомельскай вобласці.

Апісанне:
іспанскі шчыт рассякае ўвагнутае вастрыё, накіраванае ўверх: у левай частцы ў сярэбраным полі трызубец чырвонага колеру, сімвал полацкага князя Ізяслава, у правай — у чырвоным полі герб «Калюмны» сярэбранага колеру, у ніжняй — у блакітным полі герб «Карыбут».

Герб і сцяг зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 10 красавіка 2001 года пад № 55.

Аўтар герба і сцяга Брагіна — мастак Г. С. Жалняркевіч.

Гісторыя і сімволіка
--------------------

Герб па сваёй канструкцыі складаецца з трох самастойных сімвалаў. Асноўныя элементы герба раздзяляе другарадная геральдычная фігура «вастрыё» «ўвагнутай» разнавіднасці, з асноваю ў ніжняй частцы гербавага поля. Гэты вельмі арыгінальны прыём пабудовы складаных гербаў ужываўся даволі рэдка і ў беларускай геральдыцы прысутнічае толькі ў гістарычным гербе Ашмян 1792 года.

У правай (сярэбранай) частцы поля герба размешчаны сімвал полацкага князя Ізяслава, афарбаваны ў чырвоны колер. Гэты знак адлюстроўвае ранні перыяд гісторыі Брагіна (XII—XIII стст.) і ўказвае на Полацкае княства як адзін з цэнтраў фарміравання беларускай сярэдневяковай дзяржаўнасці. Разам з тым княжацкі трызубец звязваецца з часамі, калі Брагінам валодалі князі кіеўскія, і ўяўляе сабой трансфармаваны варыянт радавой сімволікі Рурыкавічаў.

У левай частцы герба ў чырвоным полі размешчаны герб «Калюмны». Гэты сімвал на гербе Брагіна адзначае перыяд уваходжання горада ў склад Вялікага Княства Літоўскага, на пачатковым этапе якога горад быў часткаю велікакняжацкіх уладанняў.

У ніжняй частцы герба размешчаны прыватнаўласніцкі герб «Карыбут» (у блакітным полі выява залатога крыжа з перакрэсленымі канцамі, замест ніжняга канца залаты месяц рагамі ўніз і васьміканцовая зорка). Гэты шырока вядомы герб быў родавым знакам магнацкага роду Вішнявецкіх, якія валодалі Брагінам з канца XVI да другой палавіны XVII ст. Вішнявецкія былі апошнімі ўладальнікамі горада, калі ён яшчэ іграў значную ролю ў гісторыі Вялікага Княства Літоўскага. З другой палавіны XVII ст. Брагін паступова прыходзіць у заняпад і страчвае сваё былое значэнне.
Такім чынам, размяшчэннем у ніжняй частцы герба Брагіна прыватнаўласніцкага герба «Карыбут» падводзіцца своеасаблівы вынік пэўнага перыяду ў гісторыі горада.

Гл. таксама
-----------

* Сцяг Брагіна

Літаратура
----------

* Адамушко В. И. Елинская М. М. Гербы и флаги Беларуси. — Минск: Беларусь, 2006. — 254 с.

Спасылкі
--------

* Герб города Брагина // «Геральдика Беларуси»  (руск.)

| ⛭Гербы адзінак Гомельскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Буда-Кашалёва ·  Васілевічы ·  Ветка ·  Гомель ·  Добруш ·  Ельск ·  Жлобін ·  Жыткавічы ·  Калінкавічы ·  Мазыр ·  Нароўля ·  Петрыкаў ·  Рагачоў ·  Рэчыца ·  Светлагорск ·  Тураў ·  Хойнікі ·  Чачэрск
 |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Азарычы ·  Акцябрскі ·  Брагін ·  Камарын ·  Капаткевічы ·  Карма ·  Лельчыцы ·  Лоеў ·  Парычы ·  Сасновы Бор ·  Стрэшын ·  Уваравічы
 |
| Геахраналагічная шкала |
| --- |
| Эон | Эра | Перыяд |
| **Ф а н е р а з о й** | Кайназой | Чацвярцічны |
| Неаген |
| Палеаген |
| Мезазой | Мел |
| Юра |
| Трыяс |
| Палеазой | Перм |
| Карбон |
| Дэвон |
| Сілур |
| Ардовік |
| Кембрый |
| **Д а к е м б р ы й** | **П р а т э р а з о й** | Неа пратэразой | Эдыякарый |
| Крыагеній |
| Тоній |
| Меза пратэразой | Стэній |
| Эктазій |
| Калімій |
| Палеа пратэразой | Статэрый |
| Аразірый |
| Рыасій |
| Сідэрый |
| **А р х е й** | Неаархей |
| Мезаархей |
| Палеаархей |
| Эаархей |
| **Катархей** |
| Крыніца |

**Неапратэразой**, англ.: Neoproterozoic Era - геахраналагічная эра (апошняя эра пратэразоя), якая пачалася 1 млрд гадоў таму і завяршылася 542 млн гадоў таму.

З геалагічнай кропкі гледжання характарызуецца распадам старажытнага суперкантынента Радзінія як мінімум на 8 фрагментаў, у сувязі з чым спыняе існаванне старажытны суперакіян Міровія. Падчас крыягенія наступіла самае маштабнае аблядненне Зямлі - льды дасягалі экватара (Зямля-сняжок).

Да позняга неапратэразоя (эдыякарый) адносяцца найстаражытныя выкапні рэштак жывых арганізмаў, бо менавіта ў гэты час у жывых арганізмаў пачынае выпрацоўвацца нейкае падабенства цвёрдай абалонкі або шкілета. Большасць фаўны неапратэразоя не можа лічыцца продкамі сучасных жывёл, і ўсталяваць іх месца на эвалюцыйным дрэве вельмі праблематычна.

Неапратэразой падзелены на 3 перыяды:

* Тоній
* Крыагеній
* Эдыякарый

Літаратура
----------

* Иорданский Н. Н. Развитие жизни на земле. — М.: Просвещение, 1981.
* Короновский Н.В. Хаин В.Е. Ясаманов Н.А. Историческая геология : Учебник. — М.: Академия, 2006.
* Ушаков С.А. Ясаманов Н.А. Дрейф материков и климаты Земли. — М.: Мысль, 1984.
* Ясаманов Н.А. Древние климаты Земли. — Л.: Гидрометеоиздат, 1985.
* Ясаманов Н.А. Популярная палеогеография. — М.: Мысль, 1985.
***Sitana ponticeriana*** — від яшчарак сямейства

{{bt-bellat||*Agamidae*}}.

Апісанне
--------

Агульная даўжыня дасягае 16-18 см. Галава доўгая, выцягнутая, вастрамордая. Тулава стройнае з нізкім грэбнем. У самак грэбень зусім адсутнічае. Канечнасці добра развітыя, з 5 пальцамі, заднія даўжэй пярэдніх, дасягаюць пярэдняй часткі вочка ці морды. Луска на целе кіляватая, раўнамерная. Хвост круглы, тонкі, пакрыты слаба кіляватай луской.

Афарбоўка спіны светла- або цёмна-карычневая з цёмна-карычневымі, чорнымі бакамі. Верхняя частка галавы і верхнія паверхні канечнасцяў без цёмных плям, знізу яны бялёсыя. Ад кончыка падбародка назад да пачатку гарлавой сумкі цягнецца чорная паласа. Унутры рот сіні. Гарлавая сумка ружовая ці чырвоная пасярэдзіне з чорна-сінімі кропкамі бывае толькі ў перыяд спарвання. Звычайна гарлавая сумка матава-белага колеру.

Спосаб жыцця
------------

Любіць цёплыя нізіны, сухія прыбярэжныя месцы. Трымаецца як на дрэвах, так і на зямлі. Досыць рухомая жывёла. Хаваецца ў адтулінах, шчылінах у зямлі, у кустах. Актыўная ў ранішнія гадзіны. Харчуецца мурашкамі і іншымі дробнымі насякомымі.

Размнажэнне
-----------

Яйцакладная яшчарка. Самка ў маі-кастрычніку адкладае ў ямку на зямлі 6-14 яец белага колеру і даўжынёй 10 х 5-6 мм.

Распаўсюджанне
--------------

Від распаўсюджаны ў Непале, Індыі, на востраве Шры-Ланка, ва Усходнім Пакістане.

Фота
----

* 
* 
*

Літаратура
----------

* Cuvier, G. J. L. N. F. D. 1829 Le Règne Animal Distribué d’après son Organisation, pour servir de base à l’Histoire naturelle des Animaux et d’introduction à l’Anatomie Comparée. Nouvelle Edition. Vol. 2. Les Reptiles. Déterville, Paris, i-xvi, 1-406
**Пры́нсіпі** — востраў у Гвінейскім заліве Атлантычнага акіяна. Другі па велічыні востраў, які ўваходзіць у склад дзяржавы Сан-Тамэ і Прынсіпі. Плошча 136 км². Разам з прылеглымі астраўкамі (Бамбом, Карозу, Тыньёза-Грандэ, Тыньёза-Пекена) складае правінцыю Прынсіпі, а таксама акругу Пагуі. Знаходзіцца на адлегласці 160 км ад вострава Сан-Тамэ. Памер вострава — 6 на 16 км.

Востраў вулканічнага паходжання. Вышэйшы пункт пік Прынсіпі (948 м). Горы размешчаны ў паўднёвай частцы вострава. У паўночнай і цэнтральнай частках размяшчаліся плантацыі, на месцы якіх у наш час аднаўляюць трапічныя лясы. На востраве створаны нацыянальны парк Або.

Клімат экватарыяльны, увесь час вільготны. Буйныя рэкі — Агульяш, Банзу і Папагаю.

Насельніцтва каля 6 тысяч чалавек. Мова галоўным чынам партугальская, таксама распаўсюджаны мясцовыя дыялекты з групы партугальска-крэольскіх моў. Адміністрацыйны цэнтр правінцыі і акруга — Санту-Антоніу (адзіны горад на востраве). Маецца аэрапорт у 3 км на поўнач ад Санта-Антоніу. Гэта адзіны аэрапорт на Прынсіпі, і адзін з трох аэрапортаў, якія абслугоўваюць Сан-Тамэ і Прынсіпі. Авіярэйсы злучаюць астравы з галоўным востравам краіны Сан-Тамэ.

Востраў адкрыты партугальскімі мараплаўцамі паміж 1469 і 1472 гадамі. Заселены ў 1500 годзе.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Прынсіпі
* 

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12672179z · GND: 4103301-2 · LCCN: n88187472 · VIAF: 125597582 |
**Сядзіба Сухадольскіх** — сядзіба ў вёсцы Вялікая Рагозніца (Мастоўскі раён Гродзенскай вобласці).

Гісторыя
--------

Сядзіба забудаваная ў 1791 годзе паводле фундацыі Смаленскага кашталяна Антона Сухадольскага, дабудоўвалася ў XIX стагоддзі.

У сядзібе некалі гасцяваў кароль Станіслаў Аўгуст Панятоўскі, гадаваліся ўнукі Антона Сухадольскага Януар Сухадольскі, вядомы жывапісец-баталіст, удзельнік паўстання 1830 году і яго брат Райнольд Сухадольскі, паэт, аўтар паўстанцкіх песень.

Захаваліся парк з двума ставамі і алеяй, сядзібны дом, уязная брама, некалькі мураваных гаспадарчых пабудоваў, непадалёк брамы з левага боку стары склеп. У сядзібе зараз месціцца кіраўніцтва мясцовым сельскагаспадарчым кааператывам, яки носіць імя Адама Міцкевіча.

Архітэктура
-----------

Сядзіба пабудавана ў стылі класіцызму, аднапавярховая, з порцікам на цэнтральным фасадзе. Ёсць нямала архітэктурных асаблівасцяў, напрыклад, франтон, упрыгожаны гірляндай і карнізам. Раней тут стаялі бронзавыя вазы, але іх, па даведках, знялі яшчэ падчас Першай сусветнай вайны.

Дзесьці пры канцы XIX стагоддзя быў прыбудаваны балкон з калонамі. Пра арыгінальныя інтэр’еры сядзібы мала што вядома. 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Вялікая Рагозніца — былое гняздо роду Сухадольскіх
2. ↑  zviazda.by
**Ай-дзі** (кіт. 哀帝; 27 верасня 892 — 26 сакавіка 908) — апошні імператар дынастыі Тан, які кіраваў у 904—907 гадах.

Нарадзіўся 27 верасня 892 года ў сям’і імператара Чжаа-цзуна. У 897 годзе стаў князем Хуэй. Пры нараджэнні яго назвалі Цзо. Пасля смерці бацькі ён змяніў імя на Лі Чу. Яго пасмяротнае імя было Ай-дзі.

Фактычна не кіраваў самастойна — на чале дзяржавы знаходзіўся чэнсян (канцлер) Чжу Вэнь (будучы імператар Тай-цзу) разам з уплывовымі цзедушы (ваеннымі губернатарамі правінцый). У 905 годзе былі пакараныя альбо пакончылі з сабой па загадзе зверху многія ўплывовыя прыдворныя саноўнікі. Пасля гэтага ўплыў Чжу Вэня яшчэ больш узрос. У рэшце рэшт ён адхіліў у 907 годзе Ай-дзі ад улады і адправіў у горад Лаян, прымусіўшы прыняць тады ж замест тытула імператара тытул князя Цзіінь. Ужо ў 908 годзе былы імператар быў атручаны па загадзе Чжу Вэня, які абвясціў аб стварэнні ўласнай дынастыі, якая атрымала назву Позняя Лян.

Заўвагі
-------

1. ↑  Emperador de China Aidi o Li Zhu //
2. 1 2  China Biographical Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13407958'></a>

Літаратура
----------

* Rainer Hoffmann, Qiuhua Hu: China. Seine Geschichte von den Anfängen bis zum Ende der Kaiserzeit. Rombach, Freiburg 2007, ISBN 978-3793094999.


| ?Ай-дзі (дынастыя Тан) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Сянь-цзун[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Emperor Xuánzong of Tang[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Emperor Yizong of Tang[d] |  |  |  |  | Empress Dowager Zheng[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Чжаа-цзун (дынастыя Тан) |  |  |  |  | Consort Chao[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Ай-дзі (дынастыя Тан) |  |  |  |  | Empress Gongxian, of the Wang clan[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Empress He[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | CBDB: 0189315, 0339634 |
**Бе́лыя Карпа́ты** (славацк.: Biele Karpaty, чэшск.: Bílé Karpaty), частка Заходніх Карпат, на ўсходзе Чэхіі і Славакіі. Белыя Карпаты служаць натуральнай мяжой паміж Чэхіяй і Славакіяй. Вышэйшы пункт — гара Велька Яворына, 970 м над узроўнем мора, якая знаходзіцца непадалёк ад г. Нова Места-над-Вагам.

Белыя Карпаты маюць змяшаную лясную і лугавую расліннасць. Пераважаюць змяшаныя лясы з перавагай букаў. Флора Белых Карпат разнастайная, некаторыя віды архідэй Чэхіі і Славакіі сустракаюцца толькі тут — у чэшска-славацкім запаведніку «Белыя Карпаты».

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Белыя Карпаты
**Мароўскі раён** (руск.: Марёвский район) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і скасаванае муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у складзе Наўгародскай вобласці Расійскай Федэрацыі. Адміністрацыйны цэнтр — сяло Марова.

У сакавіку 2020 года Мароўскі раён ператвораны ў муніцыпальную акругу, усе сельскія паселішчы скасаваныя.

Геаграфія
---------

Раён размешчаны на поўдні Наўгародскай вобласці. На поўначы і паўночным усходзе ён мяжуе з Дзямянскім, паўночным захадзе — Старарускім, на захадзе з Поддарскім, і на паўднёвым захадзе — з Холмскім раёнам Наўгародскай вобласці. Таксама мяжуе з Цвярской вобласцю: на поўдні Андрэапальскім, а паўднёвым усходзе Пенаўскім і Асташкаўскім раёнам.

Плошча — 1818,69 км². Вышэйшы пункт раёна і вобласці — гара Дубкі, вышынёй 299,6 м, паблізу адміністрацыйнай мяжы з Цвярской вобласцю, за 4 км на паўднёвы ўсход ад вёскі Манцы, за 2,5 км на паўночны захад ад вёскі Валадарскага ў Пенаўскім раёне Цвярской вобласці.

Асноўныя рэкі — Пала, Мароўка.

Зноскі
------

1. ↑

| ⛭Наўгародская вобласць |
| --- |
| Раёны | Акулаўскі • Баравіцкі • Бацецкі • Валатоўскі • Валдайскі • Дзямянскі • Красцецкі • Любыцінскі • Малавішэрскі • Мароўскі • Машанскі • Наўгародскі • Парфінскі • Поддарскі • Пястоўскі • Салецкі • Старарускі • Хвойнінскі • Холмскі • Чудаўскі • Шымскі |  |
| Гарады | Акулаўка • Баравічы • Валдай • **Вялікі Ноўгарад** • Малая Вішэра • Пястова • Сальцы • Старая Руса • Холм • Чудава |
| Пгт | Дзямянск • Крэстцы • Кулоціна • Любыціна • Небалчы • Панкоўка • Парфіна • Пралетарый • Углоўка • Хвойная • Шымск |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | Бацецкі • Волат • Марова • Машанское • Поддар’е |
**Далай-лама I** (\*དགེ་འདུན་གྲུབ།, 1391 —1474) - рэлігійны дзеяч Тыбету, стаў першым сярод далай-лам. Спрыяў развіццю ламаісцкіх манастыр.

Біяграфія
---------

Паходзіў з сям'і качэўнікаў-жывёлагадоўцаў. Нарадзіўся ў Гюрмей Рупа манастыра Сак'я (вобласць Цанг). Пры нараджэнні атрымаў імя Пема Дорджэ. У маладосці пасяліўся ў манастыры Нартанг. У 1405 годзе стаў паслушнікам у Хенчэна Друпы Шэраба. У 1410 годзе, стаўшы манахам, прыняў імя Гендзюн Чуб (іншае вымаўленне Гендун Друп).

Пасля стаў вучнем Джэ Цанкапа (1375-1415). Апошні спрыяў кар'еры Гендэна, які стаў першым кіраўніком манастыра Гандэн. Паступова становіцца адным з шанаваных рэлігійных дзеячаў і навукоўцаў Тыбету (асабліва пасля смерці Цанкапа). Вядомы быў шматлікімі і працяглымі медытацыямі. У 1447 годзе заснаваў манастыр Ташы Ланкхпо ў г. Шыгатцы. На дадзены момант гэта адзін з найбуйнейшых манастыроў Тыбету.

Аднак ён не ўдзельнічаў у палітычных справах, больш займаючыся рэлігійнымі практыкаваннямі. Шмат зрабіў для свайго манастыра, спрыяючы ўзвышэнню яго вагі. Сюды сталі сцякацца шматлікія паслушнікі і паломнікі. Разам з гэтым расла маёмасць манастыра Ташы Ланкхпо. Ва ўзросце 84 гадоў, не выходзячы з медытацыі, памёр, і праз два пакаленні прызнаны першым Далай-ламай.

Творчасць
---------

Сярод спадчыны ёсць "Каментар да Абгідгармакошы», эпічная паэма пра жыццё і дзейнасць Буды Шак'ямуні, верш-прысвячэнне Джэ Цанкапу, панегірык багіні Тара.

Літаратура
----------

* Martin Brauen (Hrsg.): Die Dalai Lamas. Völkerkundemuseum der Universität Zürich 2005, ISBN 3-89790-219-2.
Небяспечная брытва
**Небяспечная брытва** — брытва з адкрытым лязом. Паўсюдна распаўсюджаная брытва да сярэдзіны XX стагоддзя. Патрабуецца навык для завострывання і праўкі брытвы, а таксама ўменне карыстацца ёю для чыстага і нетраўматычнага галення. Для завострывання выкарыстоўваецца асялок, для «даводкі» пасля змянення - скураны рэмень з абразіўнай пастай, напрыклад, пастай ГОІ, для наступнай (рэгулярнай) праўкі выкарыстоўваецца скураны рэмень або без пасты, альбо са слабай змазкай.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Небяспечная брытва
* Рэстаўрацыя, рамонт і завострыванне небяспечных брытваў. Гістарычныя факты пра вытворцаў брытваў. Архівавана 3 лістапада 2011.