recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Помнік героям Першай сусветнай вайны** — адзін з манументаў у горадзе Растоў-на-Доне, прысвечаны салдатам і афіцэрам Рускай імператарскай арміі, якія ўзялі ўдзел у Першай сусветнай вайне. Усталяваны ў 2014 годзе. Знаходзіцца ў скверы на скрыжаванні вул. Чырвонаармейскай і прав. Халтурынскага.

Адкрыццё помніка
----------------

2014 год стаў годам стагоддзя з моманту пачатку Першай сусветнай вайны, актыўны ўдзел у якой прыняла і Расія, армія якой вяла баявыя дзеянні на Усходнім фронце. У 1917 годзе, перадусім з-за ўнутраных узрушэнняў, становішча на фронце стала для Расіі крытычным, і ў сакавіку 1918 года бальшавікі, якія прыйшлі да ўлады, склалі вельмі цяжкі па сваіх умовах для Расіі мірны дагавор. Саму вайну ў СССР звалі «імперыялістычнай» і несправядлівай, таму яе падзеям надавалася вельмі мала ўвагі з боку ўлад.

Стагоддзе гэтай паказальнай падзеі шмат у чым абудзіла грамадскую цікавасць у Расіі да ўшанавання памяці пра вайну. У 2014 годзе па ўсёй краіне прайшоў шэраг культурных і навуковых імпрэз, прысвечаных гэтай тэматыцы. Адмысловай камісіяй па ўсталёўцы помнікаў у Растове-на-Доне былі разгледжаны тры варыянты эскіза помніка. У выніку была абрана праца заслужанага мастака Расіі Сяргея Міхайлавіча Ісакава. Выдаткі на выраб і ўсталёўку ўзяла на сябе Гандлёва-прамысловая палата Растоўскай вобласці.

Помнік героям Першай сусветнай вайны ў Растове-на-Доне быў адкрыты 1 жніўня 2014 года, у дзень уступу Расіі ў вайну. Урачыстае адкрыццё адбылося пры ўдзеле мэра горада, прадстаўнікоў гарадской адміністрацыі, мясцовага казацтва.

Манумент уяўляе сабою 3,5-мятровую бронзавую выяву салдата ў ваеннай форме і з вінтоўкай на плячы.

Таксама ў Растоўскай вобласці былі ўсталяваны яшчэ некалькі помнікаў, прысвечаных героям Першай сусветнай вайны: у Шахтах, Новачаркаску, Батайску і яшчэ некалькіх населеных пунктах.

Зноскі
------

1. ↑  Глава двенадцатая. Марксизм-ленинизм о войне | Проект «Исторические Материалы» **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  istmat.info. Архівавана з першакрыніцы 14 снежня 2016. Праверана 25 студзеня 2017.
2. ↑  Прокопенко, В. "МОЁ СЕДОВО - АЗОВСКОЕ МОРЕ - В Ростове открыт памятник героям Первой мировой войны" [руская]. Архівавана з арыгінала 27 лютага 2017. Праверана 2017-01-25.
3. 1 2  В Ростове установят памятник героям Первой мировой войны **(нявызн.)**.  www.rostov.aif.ru. Праверана 25 студзеня 2017.
4. 1 2 3  К 100-летию Первой мировой войны в Ростове-на-Дону открыли памятник героям работы члена ИППО Сергея Исакова | www.ippo.ru **(нявызн.)**.  www.ippo.ru. Праверана 25 студзеня 2017.
5. ↑  "На Дону открыли третий памятник героям Первой мировой войны - ИА REGNUM". *ИА REGNUM* [руская]. Праверана 2017-01-25.
**Жэрміна́ль** (фр.: germinal, паводле лац.: germen — парастак) — 7-ы месяц (21/22 сакавіка — 19/20 красавіка) французскага рэспубліканскага календара, які дзейнічаў з кастрычніка 1793 па 1 студзеня 1806.

Як і ўсе месяцы французскага рэспубліканскага календара, складаўся з 30 дзён, якія падзяляліся на 3 дэкады. Кожны дзень меў назву сельскагаспадарчай расліны, акрамя пятага ды дзясятага дзён, якія мелі назву свойскай жывёлы і сельскагаспадарчай прылады адпаведна.

Гл. таксама
-----------

* Жэрмінальскае паўстанне

| Французскі рэспубліканскі каляндар |
| --- |
| 
* Вандэм’ер
* Брумер
* Фрымер
* Нівоз
* Плювіёз
* Вантоз
* Жэрміналь
* Фларэаль
* Прэрыяль
* Месідор
* Тэрмідор
* Фрукцідор

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
**Вандэм’е́р** (фр.: vendémiaire, паводле лац.: vindemia — збор вінаграду) — 1-ы месяц (22/23 верасня — 21/22 кастрычніка) французскага рэспубліканскага календара, які дзейнічаў з кастрычніка 1793 па 1 студзеня 1806.

Як і ўсе месяцы французскага рэспубліканскага календара, складаўся з 30 дзён, якія падзяляліся на 3 дэкады. Кожны дзень меў назву сельскагаспадарчай расліны, акрамя пятага ды дзясятага дзён, якія мелі назву свойскай жывёлы і сельскагаспадарчай прылады адпаведна.

Гл. таксама
-----------

* Вандэм’ерскі мяцеж

| Французскі рэспубліканскі каляндар |
| --- |
| 
* Вандэм’ер
* Брумер
* Фрымер
* Нівоз
* Плювіёз
* Вантоз
* Жэрміналь
* Фларэаль
* Прэрыяль
* Месідор
* Тэрмідор
* Фрукцідор

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
**«Не гульня́»** (руск.: Не игра) — беларускі мастацкі фільм, зняты ў 2018 годзе на нацыянальнай кінастудыі «Беларусьфільм» па замове Міністэрства культуры рэспублікі Беларусь пры падтрымцы Міністэрства абароны Рэспублікі Беларусь у гонар 100-годдзя Узброеных Сіл Беларусі.

Сюжэт
-----

Малады амбіцыйны праграміст Аляксей Кузьмянкоў, нягледзячы на адтэрміноўку, ідзе ў войска, каб лепш даведацца пра ваенныя парадкі і прыстасаванні баявой тэхнікі для стварэння камп’ютарнай гульні. Аднак, праходзячы службу, Аляксей робіць поўную «перазагрузку» ўсяго свайго жыцця. Ён расстаецца з ілюзіямі ў дачыненні да лёгкіх перамог і хуткіх дасягненняў, пераадольвае ўласныя слабасці і звады, сустракае надзейных і верных сяброў, становіцца сапраўдным мужчынам і адкрывае новыя перспектывы ўласнага жыцця.

Акцёры
------

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Павел Паўлюць |   |
| Мікіта Лубенька |   |
| Барыс Шумілін |   |
| Дзяніс Бараноўскі |   |

Здымачная група
---------------

* Дзяніс Скварцоў[ru] — рэжысёр
* Яўген Амельчэнка — сцэнарый
* Віктар Бандаровіч — аператар
* Андрэй Толсцік — мастак

Здымкі і прэм’ера
-----------------

Здымкі прайшлі ў Мінску, на «Лініі Сталіна», Кургане Славы, у ваенным гарадку ў Печах. Спецыяльна для здымак на «Беларусьфільме» стварылі макет савецкага танка 1933 года Т-26 у поўную велічыню.

Беларуская прэм’ера адбылася 16 лютага 2018 года.

Крытыка
-------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Па сюжэце «Не гульні» прайшліся тыя ж танкі, якімі вучацца кіраваць маладыя курсанты. Прайшліся, заўважым, гэтак жа груба і недасведчана. Усе персанажы фільма выйшлі такімі белымі і плоскімі, што з тым жа поспехам можна паўтары гадзіны глядзець на лісты вінілу.журналіст, крытык Анна Яфрэменка | "|

Зноскі
------

1. ↑  Не игра (2018) (руск.).  kino-teatr.ru[ru]. Праверана 3 лістапада 2019.
2. ↑  Ефременко, Анна (12 красавіка 2018). "Подарок армии от нас с вами — за 900 тысяч долларов. Рецензия на фильм «Не игра»" [руская]. TUT.BY. Архівавана з арыгінала 3 лістапада 2019. Праверана 2019-11-03.

Спасылкі
--------



* Афіцыйны трэйлер фільма на YouTube

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
**Colloderma** - род міксаміцэтаў сямейства {{bt-bellat||Stemonitidaceae}}. Назва ўпершыню апублікавана ў 1910 годзе.

Апісанне
--------

Пладовыя целы — чарашковыя або сядзячыя спаракарпы, радзей плазмодыякарпіі. Перыдый мае два пласты, вонкавы ў свежым выглядзе жэлепадобны, пасля высыхання становіцца арагавелым і ломкім і таму паступова распадаецца, у той час як перапончаты ўнутраны пласт з'яўляецца пастаянным. Разгалінаваны да сеткаватага капіліцый расце радыяльна ад асновы да перыдыя. Споры ў масе цёмна-карычневыя да амаль чорных

Класіфікацыя
------------

Да роду *Colloderma* адносяць 5 відаў:

* *{{bt-latbel|Colloderma crassipes|}}*
* *{{bt-latbel|Colloderma dubium|}}*
* *{{bt-latbel|Colloderma macrotubulatum|}}*
* *{{bt-latbel|Colloderma oculatum|}}*
* *{{bt-latbel|Colloderma robustum|}}*

1. ↑  Colloderma **(нявызн.)**. *www.mycobank.org*. Праверана 1 мая 2019.
Еўрапейскія супольнасці, 1973 год.
**Еўрапейскія супольнасці** — міжнародная арганізацыя, якую можна лічыць папярэдніцай сучаснага Еўрапейскага Саюза.

У 1965 годзе Еўрапейская супольнасць па атамнай энергіі (ЕСАЭ або Еўраатам), Еўрапейскае аб’яднанне вугалю і сталі (ЕАВС) і Еўрапейская эканамічная супольнасць (ЕЭС) падпісалі Дагавор аб зліцці (Брусельскі дагавор), які пачаў дзейнічаць 1 ліпеня 1967 года. Менавіта з гэтага часу можна весці адлік існавання Еўрапейскага Саюза. Паводле дамовы, згаданыя арганізацыі стварылі адзіную арганізацыйную структуру. Камісія ЕЭС і Савет ЕЭС замянілі Камісію і Савет Еўраатама, а таксама Вярхоўны орган і Савет ЕАВС. Арганізацыі заставаліся юрыдычна незалежнымі, але кіраваліся сумеснымі інстытутамі (да падпісання пагаднення ўжо дзейнічалі сумесныя Еўрапейская Парламенцкая Асамблея і Суд Еўрапейскіх супольнасцяў).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Хамраева.
**Гулі Разакаўна Хамраева** (2 снежня 1946, Ташкент — 16 красавіка 2023) — балерына, артыст балета, актрыса

, балетмайстар

, харэограф

 і балетны педагог

, чыя творчая кар’ера звязана з Тэатрам оперы і балета імя А. Наваі  (руск.) (бел. (Ташкент). Народная артыстка Узбекскай ССР  (руск.) (бел. (1983).

Біяграфія
---------

Дачка акцёра Разака Хамраева. У 1966 годзе скончыла Ташкенцкае харэаграфічнае вучылішча па спецыяльнасці «артыст балета», пасля чаго была прынята ў балетную трупу Вялікага тэатра оперы і балета імя А. Наваі  (руск.) (бел..

Выконвала галоўныя партыі ў спектаклях «Бахчысарайскі фантан  (руск.) (бел.» (*Зарэма*), «Дон Кіхот» (*Кітры*), «Эсмеральда  (руск.) (бел.» (*Эсмеральда*), «Спартак  (руск.) (бел.» (*Эгіна*), «Любоўны талісман» (*Чундары*), «Жызэль  (руск.) (бел.» (*Мірта*), Лебядзінае возера  (руск.) (бел." (іспанскі танец, *Адэта-Адылія*), «Папялушка  (руск.) (бел.» (*Мачаха*), «Іспанскія мініяцюры» (*іспанка*), «Кармэн  (руск.) (бел.» (*Кармэн*), «Карсар  (руск.) (бел.» (*Гульнара*), «Прыгоды Насрэддзіна» (*жонка Насрэддзіна*), «Клеапатра  (руск.) (бел.» (*Клеапатра*), «Ажыўшыя мініяцюры» (*Канізак*). Яе танцу былі ўласцівыя лірызм, псіхалагічная глыбіня, рэдкая гармонія рухаў і харэаграфічных жэстаў.

Здымалася ў фільмах «Дыларам» (*Дыларам*), «Семург» (*Парызод*). Жыццю і творчасці балерыны прысвечаны фільм «Балеро» (1995).

У 2001 годзе скончыла Ташкенцкую дзяржаўную вышэйшую школу харэаграфіі і народнага танца па спецыяльнасці «Рэжысёр-балетмайстар». Рэжысёр балета ў 2000—2002 гадах, з 2002 года — педагог-рэпетытар тэатра. З 2002 года рэктар Ташкенцкай дзяржаўнай вышэйшай школы нацыянальнага танца і харэаграфіі (цяпер — Дзяржаўная акадэмія харэаграфіі Узбекістана).

Памерла 16 красавіка 2023 года на 77-м годзе жыцця.

Сям’я
-----

* Муж — артыст балета Вадзім Гелертаў (нар. 1967), заслужаны артыст Рэспублікі Узбекістан.
* Дачка:
	+ Надзіра Хамраева — артыстка балета, заслужаная артыстка Рэспублікі Узбекістан,
	+ Гузаль — працуе ў fashion індустрыі, жыве ў Італіі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Hamroyeva Guli Razzoqovna — артыкул з Нацыянальнай энцыклапедыі Узбекістана (Ўзбекистон Миллий Энциклопедияси) (узб.)
2. ↑  Народная артистка Узбекистана Гули Хамраева ушла из жизни – Новости Узбекистана – NOVA24.UZ (руск.)  **(нявызн.)**? (16 красавіка 2023).
3. ↑  Народная артистка Узбекистана Гули Хамраева скончалась в возрасте 76 лет (руск.).

Спасылкі
--------

* Гули Хамраева: «Люблю людей. А детей — особенно!» / Независимая газета «Новости Узбекистана», 30 марта 2007
* Гули Хамраева: секрет успеха в добросовестности / The Mag Magazine, 12 февраля 2018 Архівавана 8 чэрвеня 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · КиноПоиск |
**Іван Іванавіч Зарубін** (12 жніўня 1822 – 25 студзеня 1902) — інжынер-механік, начальнік Іжорскага Адміралцейскага завода, першы ў Расіі узнагароджаны ордэнам Узыходзячага Сонца, генерал-лейтэнант.

Біяграфія
---------

Зарубін Іван Іванавіч нарадзіўся 12 жніўня 1822 года.

З 1844 года праходзіў службу на Балтыйскім флоце ў якасці карабельнага інжынера на фрэгатах «Камчатка», «Багатыр» і параходах «Хуткі», «Александрыя», «Грымучая».

У 1850 годзе ўзведзены ў падпаручнікі корпуса карабельных інжынераў.

У 1852-1854 гадах у складзе экспедыцыі віцэ-адмірала Я.В. Пуцяціна ўдзельнічаў у далёкім плаванні атрада караблёў Балтыйскага флоту з Кранштата праз Атлантычны, Індыйскі, Ціхі акіяны да берагоў Японіі.

У 1853-1854 гадах у складзе экіпажа шхуны "Усход" удзельнічаў у вопісу заходняга ўзбярэжжа Сахаліна, абследаванні Татарскага праліва і Амурскага лімана.

У 1854 годзе экіпаж фрэгата «Палада» назваў імем І.І.Зарубіна мыс на паўднёвым ускрайку паўвострава заліва Пас'ета ў Японскім моры. У 1863 годзе экспедыцыяй падпалкоўніка В.М.Бабкіна мыс быў перайменаваны і стаў называцца мысам Слычкова, па прозвішчы лейтэнанта П.А.Слычкова. У 1888 годзе экіпаж карвета "Віцязь" замацаваў імя І.І.Зарубіна за паўвостравам у заліве Пас'ета.

У 1854 годзе І.І.Зарубін быў узведзены ў паручнікі і сухапутным шляхам праз Сібір вярнуўся ў Кранштат, дзе ў 1855 годзе атрымаў чын штабс-капітана і быў пераведзены ў корпус інжынераў-механікаў.

З 1856 па 1860 гады выконваў абавязкі старэйшага інжынера-механіка лінейнага карабля «Выбарг».

16 мая 1861 года І.І.Зарубін быў прызначаны памочнікам начальніка Адміралцейскіх Іжорскіх заводаў па тэхнічнай частцы. 4 сакавіка 1863 года стаў начальнікам Іжорскіх заводаў і прапрацаваў на гэтай пасадзе да 1872 года.

У 1865 годзе быў узведзены ў падпалкоўнікі і быў камандзіраваны ў Швецыю для вывучэння замежнай вопыту караблебудавання, у 1867 годзе наведаў сусветную выстаўку ў Парыжы.

У 1871 годзе быў камандзіраваны ў Англію для азнаямлення з прыёмамі абкаткі броні, а таксама для праверкі работы галоўных машын і хадавых выпрабаванняў колавай імператарскай яхты «Лівадзія».

З 1872 года выконваў абавязкі флагманскага механіка эскадры Балтыйскага флоту.

У 1881 году быў узведзены ў генерал-маёры.

У 1881 году Зарубін Іван Іванавіч наведаў Японію. 10 жніўня 1881 года яму, аднаму з першых еўрапейцаў і першаму ў Расіі, быў падараваны Яго Вялікасцю Мікада ордэн Узыходзячага сонца.

5 верасня 1890 года ўзведзены ў генерал-лейтэнанты корпуса інжынераў-механікаў з звальненнем са службы.

Памёр 25 студзеня 1902 года. Пахаваны ў Санкт-Пецярбургу.

Памяць
------

Імем І.І.Зарубіна названы паўвостраў Зарубіна, пасёлак Зарубіна і порт у заліве Пас'ета ў Прыморскім краі.

Зноскі
------

1. ↑  Русский берег: Морской топонимический справочник
2. ↑  «Полный послужной список Корпуса Инженер Механиков Генерал-Майора Зарубина 1-го» (ЦГАВМФ СССР Фонд 406 опись 3 дело 960 лист 21 (оборотный))

Спасылкі
--------

* 150 гадой Уладзівастоку. Іван Іванавіч Зарубін Архівавана 19 верасня 2021.
* Іван Іванавіч Зарубін
* Зарубін І.І.
* Сшытак дванаццаты. Сшытак Трынаццатага імператара (Мікалая II)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Уэйн.

**Дуэйн Майкл Картэр-малодшы** (англ.: Dwayne Michael Carter, Jr.), больш вядомы як **Ліл Уэйн** (англ.: Lil Wayne, нар. 27 верасня 1982, Новы Арлеан) — амерыканскі хіп-хоп-выканаўца з Луізіяны. Ключавая фігура Dirty South, адзін з самых прадаваных хіп-хоп-артыстаў у гісторыі.

Ва ўзросце 9 гадоў далучыўся да лэйблу Cash Money. У 1996 годзе ўступіў ў паўднёвы хіп-хоп калектыў Hot Boys, а ў наступным годзе гурт выпусціў свой дэбютны студыйны альбом Get It How U Live!. Разам з іншымі вядомымі артыстамі Cash Money Уэйн стварыў новы лэйбл — Young Money, у якім ён заняў пасаду CEO.

Дэбютны студыйны альбом артыста пад назвай Tha Block Is Hot пасля стаў плацінавым, а наступныя два — Lights Out і 500 Degreez — залатымі. Шырокую вядомасць атрымаў пасля выхаду свайго чацвёртага студыйнага альбома, Tha Carter, які уключаў сінгл Go D.J. Услед за гэтым ён выпусціў Tha Carter II, а таксама некалькі мікстэйпаў. Кульмінацыйным момантам у творчасці артыста стаў шосты студыйны альбом, Tha Carter III, які ў першы тыдзень продажаў скупілі больш за 1 млн лічбавых копій, а на 51-й цырымоніі «Грэмі» альбом перамог у намінацыі Best Rap Album («Лепшы рэп-альбом года»).

Пасля поспеху Tha Carter III Уэйн публікуе Rebirth — альбом, стылізаваны пад рок. Нягледзячы на ​​негатыўныя водгукі музычных крытыкаў, пласцінка атрымала залатую сертыфікацыю. У 2010 годзе, знаходзячыся ў папраўчай установе ў сувязі з незаконным захоўваннем агнястрэльнай зброі, Уэйн выпускае свой восьмы студыйны альбом, I Am Not a Human Being. У 2011 годзе ён апублікаваў дзявяты студыйны альбом, Tha Carter IV, які ў першы тыдзень продажаў у ЗША быў прададзены тыражом у 964 тысяч копій. Выхад дванаццатага студыйнага альбома Tha Carter V ў сувязі з юрыдычнымі праблемамі артыста з лэйблам Cash Money неаднаразова змяняла дату выхаду. 27 верасня 2018 года Tha Carter V афіцыйна паступіў у продаж.

Ліл Уэйн за ўсю сваю музычную кар’еру прадаў больш за 100 мільёнаў запісаў, у тым ліку продажу альбомаў (15 мільёнаў) і лічбавых трэкаў (37 мільёнаў), што зрабіла яго адным з самых прадаваных хіп-хоп-артыстаў усіх часоў.

Зноскі
------

1. ↑  Lil' Wayne // Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
2. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 10 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
**Справа «Белтрактарацэнтра»** — сфабрыкаваная ДПУ БССР справа «контррэвалюцыйнай паўстанцкай і дыверсійна-шпіёнскай арганізацыі» ў сістэме Наркамзема БССР і Белтрактарацэнтра, частка сталінскіх рэпрэсій у БССР. Стала адной са спраў 1931—1932 гадоў супраць працаўнікоў сельскай гаспадаркі, а таксама ўстаноў, якія займаліся распрацоўкай яе розных пытанняў, разам са справамі «Беларускага філіяла працоўнай сялянскай партыі» і «Ветэрынарных урачоў». Была самай масавай з гэтых спраў, па ёй пад рэпрэсіі трапілі 546 чалавек.

З абвінаваўчага заключэння па гэтай справе ад 8 мая 1933 г. вынікала, што контррэвалюцыйная арганізацыя на Беларусі пачала афармляцца ў снежні 1931 г. і ставіла сваёй канчатковай мэтай звяржэнне савецкай улады і ўстанаўленне буржуазна-дэмакратычнай рэспублікі з ліквідацыяй сацыялістычных элементаў у сельскай гаспадарцы і прамысловасці, аднаўленнем прыватнай уласнасці на зямлю і сродкі вытворчасці і перадачай былых маёнткаў, фабрык і заводаў былым іх гаспадарам.

Па сутнасці знішчаліся тыя нешматлікія кваліфікаваныя кадры, якія працавалі ў цэнтральных кіроўных органах сельскай гаспадаркі і на месцах, бо адначасова ішло выкрыццё «ворагаў народа» па раёнах.

У ліпені 1958 г. фігуранты справы былі рэабілітаваны. З вызначэння ваеннага трыбунала БВА ад 18.7.1958 г. відаць, што большасць з прыцягнутых па гэтай справе (383 чалавекі) вінаватымі сябе ў прыналежнасці да контррэвалюцыйнай арганізацыі не прызналі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  СТАЛІНСКІЯ РЭПРЭСІІ НА КРУГЛЯНШЧЫНЕ(недаступная спасылка)
2. 1 2 3  Ігар Кузняцоў. Бальшавiцкiя рэпрэсіі супраць беларускага нацыянальна-дэмакратычнага руху ў 1920—1930 г.
***Pyrausta sanguinalis*** - з'яўляецца моль сямейства {{bt-bellat||Crambidae}}. Від быў упершыню апісаны Карлам Лінеем у 12-м выданні *Systema Naturae* 1767 года.

Размах крылаў 14–18 мм. Пярэднія крылы карычнявата-вохрыстыя, базальная і спінная вобласці насычана-жоўтыя, дыск жоўты змешаны; меткі фіялетава-малінавыя; паласа ўздоўж косты да 3/4; фасцыя перад сярэдзінай; даўгаватая дыскавая пляма, злучаная зверху з рэбернай рыскай, а часам знізу з папярэдняй фасцыяй; субтэрмінальная фасцыя. Заднія крылы ў самца светла-шэрыя, на канцах больш цёмныя, у самак шэрыя; тэрмен малінавы ў сярэдзіне. Вусень зелянява-шэры, з чырванаватым адценнем; субдарзальныя і дыхальцевые лініі бялёсыя; галава карычневая.

Лёт імага з чэрвеня па жнівень у залежнасці ад месцазнаходжання.

Вусені харчуюцца на {{bt-bellat||*Salvia offic*inalis}}, {{bt-bellat|{{!}}|Salvia rosmarinus}} і {{bt-bellat|Чабор{{!}}чаборы|Thymu*s*}} .

Спасылкі
--------

* *Pyrausta sanguinalis* (Linnaeus, 1767) **(нявызн.)**. *Catalogue of the Lepidoptera of Belgium*. Архівавана з першакрыніцы 1 April 2012.
* *Kimber*. 63.004 BF1364 *Pyrausta sanguinalis* (Linnaeus, 1767) **(нявызн.)**. *UKMoths*. Праверана 10 December 2020.
* , accessed 15 June 2021

1. ↑  Meyrick, E. 1895 *A Handbook of British Lepidoptera* MacMillan, London pdf Public Domain *Артыкул змяшчае тэкст з гэтай крыніцы, якая знаходзіцца ў грамадскім набытку.* Keys and description
Варыяцыі "Дайкіры Хемігуэя"
**Дайкіры** (ісп. Daiquirí) — сямейства алкагольных кактэйляў кубінскага паходжання, асноўнымі кампанентамі якіх з'яўляюцца ром, сок лайма і цукар. Падобны па складзе да бразільскага кактэйлю *кайпірын'я*.

Дайкіры быў любімым напоем Джона Кенэдзі і Эрнеста Хемінгуэя. Томас Хадсон, галоўны герой рамана Хемінгуэя «Астравы ў акіяне», прызнаваўся: «Мая латынь зусім ніякая, гэтак жа як і мая грэчаская, і мая англійская, і мая галава, і маё сэрца. Я цяпер магу гаварыць толькі на мове замарожанга дайкіры».

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дайкіры

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская |
**«Блізня́ты»** (англ.: Twins) — амерыканская кінакамедыя рэжысёра Айвана Райтмана, якая выйшла на экраны ў 1988 годзе.

Сюжэт
-----

У выніку эксперыменту па стварэнні ідэальнага чалавека на свет з'яўляюцца два хлопчыкі Джуліус і Вінцэнт. Моцнага і падаючага надзеі Джуліюса адправілі на выхаванне на трапічны востраў, а Вінцэнта аддалі ў мясцовы прытулак. Праходзіць 35 гадоў, і Джуліус, які даведаўся аб існаванні брата, прыязджае ў Нью-Ёрк, каб яго адшукаць. Зусім непрыстасаваны да жыцця, ён неўзабаве знаходзіць Вінцэнта, і гэтая сустрэча мяняе жыцці абодвух. У кампаніі сябровак браты адпраўляюцца ў падарожжа па краіне на пошукі сваёй маці.

У ролях
-------

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Арнольд Шварцэнэгер | Джуліус Бенедыкт  Джуліус Бенедыкт  |
| Дэні Дэ Віта | Вінцэнта Бенедыкт  Вінцэнта Бенедыкт  |

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Twins на сайце «Internet Movie Database» (англ.)
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**«Світа́нне»** — газета Беларускага рабоча-сялянскага пасольскага клуба «Змаганне». Выдавалася 7 — 31 студзеня 1930 у Вільні на беларускай мове штотыднёва. На той час адзінае легальнае дэмакратычнае выданне, вакол якога групаваліся прадстаўнікі рэвалюцыйна-дэмакратычнага актыву і члены КПЗБ. 

Асвятляла дзейнасць Таварыства беларускай школы, культурнае будаўніцтва ў БССР. Змяшчала публіцыстычныя артыкулы («Еўрапейскі сялянскі кангрэс», «Танец смерці», «Зноў голад у Заходняй Беларусі» і інш.), у якіх узнімаліся праблемы сацыяльна-эканамічнага становішча ў Заходняй Беларусі. 

Выйшлі 4 нумары, усе канфіскаваны польскімі ўладамі.

Літаратура
----------

* *С. В. Говін.* «Світа́нне» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
**Сяржа́нт Рафаіл Іванавіч** (16 студзеня (28 студзеня) 1897, мястэчка Гавязна, Слуцкі павет, Мінская губерня (цяпер вёска Вішнявец Стаўбцоўскі раён, Мінская вобласць) — 3 красавіка 1974, Баранавічы) — дзеяч рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі, дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 1 склікання.

Біаграфія
---------

Паходзіў з сялян. З 1916 года служыў у арміі. З 1920 года — удзельнік рэвалюцыйнага руху (спачатку ў камсамоле, а з 1925 года — у КПЗБ). 30 кастрычніка 1925 года за рэвалюцыйную дзейнасць арыштаваны і прыгавораны надзвычайным судом да пакарання смерцю. У далейшым прыгавор заменены на 15 гадоў турэмнага зняволення, з якіх 10 гадоў ён знаходзіўся ў адзіночнай камеры. Выйшаў на волю ў верасні 1939 годзе дзякуючы вызваленню Заходняй Беларусі Чырвонай Арміяй. З верасня 1939 года — на савецкай і гаспадарчай рабоце. У 1940 годзе быў абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета СССР 1 склікання. У 1941—1945 гадах добраахвотнікам змагаўся на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Пасля вайны працаваў у горадзе Баранавічы.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Леніна, Айчыннай вайны І і ІІ ступені, медалямі.

Памяць
------

У 1988 годзе адна з новых вуліц горада Баранавіч была названа ў яго гонар з адкрыццём мемарыяльнай мармуровай прамавугольнай у плане светла-шэрага колеру дошкі з надпісам: «Вуліца носіць імя актыўнага ўдзельніка падпольнай барацьбы ў Заходняй Беларусі у 20-30-ыя гг. аднаго з першых прадстаўнікоў заходнебеларускага народа ў Вярхоўным Савеце СССР у 1940-46 гг. удзельніка Вялікай Айчыннай вайны Сяржанта Рафаіла Іванавіча (1897—1974 гг.)».

Заўвагі
-------

1. ↑  БелЭн 2002.
2. ↑  Мемарыяльныя дошкi Вялiкай Айчыннай вайны ў г. Баранавiчы Архівавана 24 сакавіка 2020.

Літаратура
----------

* Сяржа́нт Рафаіл Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 355. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Сяржа́нт Рафаіл Іванавіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 481. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
* Революционный путь компартии Западной Белоруссии — Мн. 1966.
* У суровыя гады падполля — Мн. 1958.
* Гады выпрабаванняў і мужнасці — Мн. 1973.
* *Янка Брыль* Партрэт старэйшага таварыша // Маладосць. 1958. № 12. С. 120—137.

Спасылкі
--------

* Сержант Рафаил Иванович (руск.) // Праект «Память народа»
* *Тамара Праль-Гуль* Прыгавораны да расстрэлу // Нясвіжскія навіны

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 136033 |
Статуі бегуноў з Вілы папірусаў у Геркулануме
Бег у фізічным выхаванні дзіцяці.
**Бег** — хуткае перамяшчэнне, адзін з відаў фізічных практыкаванняў, састаўная частка многіх відаў спорту. У лёгкай атлетыцы бег складае каля 2/3 усіх яе відаў. Спаборніцтвы па бегу праводзіліся ў Старажытным Егіпце, Асірыі, Старажытнай Грэцыі; бег быў асновай старажытных Алімпійскіх гульняў.

Адрозніваюць бег аздараўленчы і спартыўны, гладкі (па роўнай паверхні — дарожка стадыёна, шаша) і з перашкодамі (бар’ерны, стыпльчэйз, крос). Паводле відаў бегу падзяляюць на спрынт (бег на кароткія дыстанцыі — 60,100, 200, 400 м), мітэльштрэкерскі (на сярэднюю адлегласць — 800, 1000, 1500, 2000 м), стаерскі (на доўгія і звышдоўгія дыстанцыі — 3000, 5000, 10000, 20000, 30000 м), марафонскі бег (42 км 195 м), бар’ерны (100, 110, 200, 400 м, на кожнай дыстанцыі па 10 бар’ераў), стыпльчэйз (3000 м, 5 бар’ераў, пасля апошняга — яма з вадой). Усе спаборніцтвы па бегу, за выключэннем марафона, кросу і звышдоўгіх дыстанцый, праводзяць звычайна на стадыёнах. Вылучаюць некалькі відаў бегу: на месцы, трушком, хуткі, па лесвіцы (уверх і ўніз), пад’ём у гару.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4034719-9 · LCCN: sh85115858 · NKC: ph119070 |
**Алігафрэні́я** (ад стар.-грэч.: ὀλίγος — малы + φρήν — розум) — разумовая недаразвітасць, прыроджаная ці набытая ў першыя гады жыцця дзіцяці. Прычыны: паталогія на ўзроўні генаў і храмасом, неспрыяльнае ўздзеянне экзагенна-арганічных фактараў на мозг зародка, плода дзіцяці, такія як алкагалізм бацькоў, таксікозы, асфіксія пры родах, нейраінфекцыі, чэрапна-мазгавыя траўмы і інш.). Найбольш тыповыя прыкметы алігафрэніі — недаразвіццё абстрактна-лагічнага мыслення, зніжэнне памяці, малы запас слоў  (руск.) (бел.. Інтэлектуальная недастатковасць часта спалучаецца з заганамі развіцця органаў, сістэм, будовы цела.

Лячэнне алігафрэніі сімптаматычнае.

Ступені
-------

Адрозніваюць лёгкую, сярэднюю, цяжкую і глыбокую алігафрэнія.

Дзеці з *лёгкай ступенню* разумовай адсталасці (дэбільныя  (руск.) (бел.) у стане авалодаць праграмай дапаможнай школы, моўнымі навыкамі і нескладанымі прафесіямі; каэфіцыент інтэлектуальнага развіцця 50—69 балаў.

Да *сярэдняй ступені* разумовай адсталасці (імбецыльнасць) адносяцца дзеці з каэфіцыентам інтэлектуальнага развіцця 35—49 балаў, здольныя авалодаць толькі элементамі мовы і навыкамі самаабслугоўвання. Сістэматычная вучэбная і працоўная дзейнасць недаступная. Дарослыя самастойна жыць не могуць.

Пры *цяжкай ступені* разумовай адсталасці (каэфіцыент інтэлектуальнага развіцця 20—34 балы) інтэлектуальная недастатковасць больш выяўлена, парушана маторыка, ёсць фізічныя дэфекты.

Хворыя з *глыбокай разумовай адсталасцю* (ідыятыя) не маюць вышэйшых псіхічных функцый  (руск.) (бел. мова не развіваецца, увага не засяроджваецца, рэакцыя рэзка зніжана; каэфіцыент інтэлектуальнага развіцця ніжэй за 20 балаў. Патрабуюць пастаяннага догляду.

Зноскі
------

1. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 27 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>

Літаратура
----------

* Алігафрэнія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Алігафрэнія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Новы · Britannica (онлайн) · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11977150t · GND: 4019852-2 · LCCN: sh85083658 · LNB: 000075083 · Microsoft: 551499885, 2909619546, 2910719195 · NDL: 00570417 · NKC: ph122758 |

 |
**Сцяг Кармы** — сцяг гарадскога пасёлка Карма Кармянскага раёна Гомельскай вобласці.

Апісанне
--------

Прамавугольнае палотнішча блакітнага колеру з суадносінамі бакоў 1:2, у сярэдзіне гербавая эмблема Быкоўскіх — два срэбныя шабельныя эфесы, пакладзеныя Андрэеўскім крыжам.

Быкоўскія валодалі гербам, які называўся «Абшланк» — дзве шабельныя рукаяцці, размешчаныя ў выглядзе Андрэеўскага крыжа. Ён паслужыў асновай для сцяга, і не толькі Кармы, але і ўсяго Кармянскага раёна, як адзінай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі.

Сцяг прыняты рашэннем Кармянскага Савета дэпутатаў ад 22 верасня 2000 года № 31.

Гл. таксама
-----------

* Герб Кармы

Зноскі
------

1. ↑  Сцяг Кармы Архівавана 6 жніўня 2020.
2. ↑  Флаг и герб Кормы и Кормянского района **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 7 красавіка 2020. Праверана 8 красавіка 2020.

| ⛭Сцягі населеных пунктаў Гомельскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Буда-Кашалёва ·  Васілевічы ·  Ветка ·  Гомель ·  Добруш ·  Ельск ·  Жлобін ·  Жыткавічы ·  Калінкавічы ·  Мазыр ·  Петрыкаў ·  Рагачоў ·  Рэчыца ·  Светлагорск ·  Тураў ·  Хойнікі ·  Чачэрск |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Азарычы ·  Акцябрскі ·  Брагін ·  Камарын ·  Капаткевічы ·  Карма ·  Лельчыцы ·  Лоеў ·  Парычы ·  Сасновы Бор ·  Стрэшын ·  Уваравічы ·   |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юзьвюк.
**Уладзімір Парфір’евіч Юзвюк** (1868, Высокае, Гродзенская губерня — 1943) — дэпутат IV Дзяржаўнай Думы ад Віленскай губерні, заснавацель і кіраўнік Віленскага аддзела Саюза рускага народа.

Біяграфія
---------

Сын псаломшчыка. Скончыў Літоўскую духоўную семінарыю (1890). Свяшчэннік, протаіерэй, настаяцель царквы ў мястэчку Гальшаны, Ашмянскага павета. Віленскай губерні. Дэпутат епархіяльных з’ездаў, вядомы царкоўны дзеяч. Арганізатар і старшыня мясцовай пажарнай дружыны, наладжвальнік і старшыня ўпраўлення пазыковага таварыства, старшыня санітарнай камісіі. Заснавальнік мясцовага аддзела Саюза рускага народа (СРН). Кандыдат у члены Галоўнага Савета СРН (1912).

У Дзярждуме актыўна выступаў у абарону праваслаўя ў паўднёва-заходніх губернях ад замахаў каталіцкай і ўніяцкай цэркваў. Абіраўся ў члены думскіх камісій па фінансавых пытаннях і па барацьбе з нямецкім засіллем (1915). Пасля рэвалюцыі — актыўны дзеяч у абарону праваслаўнай веры ў Польшчы (у 1930 абраны віцэ-старшынёй Перадсаборнага Сходу Праваслаўнай царквы ў Польшчы).

Памёр у 1943 гозе, пахаваны ў Гальшанах на царкоўным дворыку, насупраць галоўнага ўваходу ў царкву.

Зноскі
------

1. ↑  Юзьвюк Уладзімір Парфір’евіч (1868—1943)

| ⛭Дэпутаты Дзяржаўнай думы Расійскай імперыі ад Віленскай губерні |
| --- |
| I скліканне | 
* Левін
* Аляксандровіч
* Гатавецкі
* Грынцэвіч
* Роп
* Ялавецкі
* Янкоўскі

 |  |
| II скліканне | 
* Ваньковіч
* Венслаўскі
* Пялейка
* Путкамер
* Радзевіч
* Хамінскі
* Хелхоўскі

 |
| III скліканне | 
* Ваньковіч
* Вераксін
* Замыслоўскі
* Мацяевіч
* Монтвіл
* Свянціцкі
* Цыўнеліс

 |
| IV скліканне | 
* Банькоўскі
* Замыслоўскі
* Мацяевіч
* Путкамер
* Свянціцкі
* Цыўнеліс
* Юзьвюк

 |
| Курсівам вылучаны дэпутаты, абраныя непасрэдна ад горада Вільні. |
**Маган** (якуцк.: Маҕан) — сяло на тэрыторыі гарадской акругі «Якуцк», у 24 км на паўночны захад ад горада Якуцка. З’яўляецца транспартным цэнтрам. У межах пасёлка — аэрапорт, дапаможныя службы лётнай гаспадаркі, цэнтральная сядзіба рэспубліканскай сортавыпрабавальнай станцыі «Маган». Асноўныя галіны гаспадаркі — гадаванне буйной рагатай жывёлы, земляробства (бульбаводства, агародніцтва). Ёсць клуб, сярэдняя агульнаадукацыйная школа, установы аховы здароўя, гандлю і бытавога абслугоўвання.

Насельніцтва — 1768 чалавек (2007).

Гісторыя
--------

У час Вялікай Айчыннай вайны аэрадром Магана выкарыстоўваўся для пасадкі самалётаў амерыканцаў для пастаўкі тавараў па ленд-лізу, бо найблізкі аэрадром да Якуцка не падыходзіў для гэтых мэтаў з-за менш удалага месцазнаходжання і часта быў пакрыты смугой. Для прыёму цяжкіх транспартных самалётаў саюзнікаў была пабудавана самая доўгая грунтавая пасадачная паласа ў СССР, даўжынёю 3,4 км.

Аднесены да катэгорыі рабочых пасёлкаў у 1978 годзе. У 2004 годзе пасёлак Маган аднесены да катэгорыі сельскіх населеных пунктаў.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
**Каромысла зялёнае** ці **зялёны каромысел** (*Aeschna viridis*) — від разнакрылых стракоз.

Апісанне
--------

Буйная страказа. Даўжыня брушка самца 48-52 мм, самкі — 47-54 мм. Даўжыня задніх крылаў самца 38-41 мм, самкі — 41-45 мм. Афарбоўка стракатая. Вочы датыкаюцца адно з адным на некаторым прамежку. Т-падобная пляма на лбе няпоўная. Бакі грудзей у самца і самкі зялёныя, без палос. Верх грудзей самца з 2 шырокімі, зялёнымі палосамі. Жылкі крылаў чарнаватыя. Яйцаклад самкі з бакавымі пласцінкамі, яго асноўная пласцінка ззаду без глыбокай выемкі.

Пашырэнне
---------

Транспалеарктычны від. У Беларусі пашыраны па ўсёй тэрыторыі. Сустракаецца на нізінных балотах і ў поймах рэк.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Дарослыя насякомыя — актыўныя драпежнікі. Здабычу (камары, мошкі) ловяць падчас лёту. Вылет і размнажэнне ў чэрвені-ліпені.

Лічынкі жывуць у стаячых (у тым ліку забалочаных) і слабопроточных вадаёмах з густой расліннасцю, кормяцца воднымі беспазваночнымі, маляўкамі рыб (могуць наносіць шкоду рыбаразвядзенню).

Ахова
-----

Від уключаны ў Чырвоны спіс МСАП, Чырвоную кнігу Беларусі, Чырвоную кнігу Літвы. Ахоўваецца ў Еўропе (дадатак II Бернскай канвенцыі).

Спасылкі
--------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776430951 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Люткі.
**Люткі** (*Lestidae*) — невялікае сямейства стракоз падатраду раўнакрылых.

Апісанне
--------

Дробныя стракозы. Брушка (даўжыня 25—35 мм) тонкае, з 11 сегментаў, бронзава-зялёнае з металічным адценнем. Грудзі бура-зялёныя, бліскучыя. Галава адносна вялікая, рухомая, вочы несудакранальныя. Вусікі кароткія, шчацінкападобаыя. Ротавыя органы грызучыя. Пярэднія і заднія крылы аднольнавыя па форме і памерах (размах 18—26 мм), празрыстыя, з густым жылкаваннем.

Пашырэнне
---------

Вядома звыш 150 відаў. Прадстаўнікі — касмапаліты. Сямейства падзяляецца на два падсямействы *Lestinae* і *Sympecmatinae*. На Беларусі адзначаны: лютка-нявеста (*Lestes sponsa*), лютка-дрыяда (*Lestes dryas*), лютка зеленаватая (*Lestes virens*), лютка рыжая (*Sympecma fusca*).

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Дарослыя насякомыя кормяцца двухкрылымі, лічынкі — дробнымі ракападобпымі і лічынкаыі воддых насякомых. Люткі — корм для рыб і птушак.

Лёт у маі — верасні. Ператварэнне няпоўнае. З дапамогай яйцаклада самкі адкладаюць яйцы ў падводныя часткі раслін (асакі, чароту, рагозу і нават на надводныя галіны дрэў і кустоў, праразаючы яйцакладам надрэз у кары), добра праграваемых сонцам зарослых вадаёмаў. Лічынкі маюць эачаткавыя крылы і 3 лісцепадобныя жабры. Цыкл развіцця аднагадовы. Зімуюць яйцы і дарослыя насякомыя (напр. лютка рыжая).

Зноскі
------

Літаратура
----------

*Пісаненка А. Д.* Люткі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2775979297 |
Прэтэнзіі Нарвегіі ў дацкай Грэнландыі ў 1931—1933 гадах
**Зямля Эрыка Рудога** — (нарв.: Eirik Raudes Land) — тэрыторыя ўсходняй Грэнландыі, названая так нарвежцамі пасля акупацыі гэтай тэрыторыі Нарвегіяй напачатку 1930-х гадоў. Названа ў гонар Эрыка Рудога — першаадкрывальніка Грэнландыі, які заснаваў там першыя паселішчы ў X стагоддзі. У 1933 годзе Міжнародны суд Лігі Нацый асудзіў Нарвегію, якая пасля адмовілася ад сваіх прэтэнзій на гэту тэрыторыю Даніі.

Гісторыя
--------

У 1920-х Нарвегія запатрабавала ў Даніі частка ўсходняй Грэнландыі. Тэрыторыя гэта выкарыстоўвалася галоўным чынам нарвежскімі суднамі і кітабоямі, у адказ на гэта Данія ў 1921 годзе запатрабавала ад усіх замежнікаў пакінуць тэрыторыю Грэнландыі, што прывяло да новых напружаных перамоў. У 1924 годзе Данія пагадзілася з тым, што абедзве краіны маюць права весці там гаспадарчую дзейнасць, паляванне і навуковыя даследаванні. 11 ліпеня 1931 года ў Нарвегіі выйшаў каралеўскі ўказ аб абвяшчэнні дзяржаўнага суверэнітэту над тэрыторыяй усходняй Грэнландыі. Старшыня нарвежскай арктычнай гандлёвай кампаніі Халвард Дэвалд падняў нарвежскі сцяг у пасёлку Мігбукта ў чэрвені 1931 года.

Нарвегія і Данія пагадзіліся ўладзіць спрэчку ў Міжнародным Судзе Лігі Нацый, дзе Нарвегія прайграла і адмовілася ад сваіх прэтэнзій на Зямлю Эрыка Рудога.

Гл. таксама
-----------

* Уладанні Нарвегіі
* Гісторыя Нарвегіі
* Калоніі Даніі

Спасылкі
--------

* Рашэнне міжнароднага суда. PDF Архівавана 17 сакавіка 2006.
* Артыкул на англійскай. PDF Архівавана 28 верасня 2007.
**Ве́ліжскі павет**, *Вяліжскі павет* — адміністрацыйная адзінка ў складзе Пскоўскай і Полацкай губерняў, Полацкага намесніцтва, Беларускай, Віцебскай губерняў, якая існавала ў 1772—1927 гадах. Самы ўсходні павет Віцебскай губерні. Трэці па плошчы (пасля Люцынскага і Полацкага) павет Віцебскай губерні (пасля скасавання ў 1866 г. Суражскага павета). Уваходзіў у мяжу аселасці. Цэнтр — горад Веліж.

Гісторыя
--------

Веліжскі павет у складзе Пскоўскай губерні Расійскай імперыі быў утвораны ў 1772 годзе пасля 1-га падзелу Рэчы Паспалітай. У 1776 годзе павет быў перададзены ў Полацкую губерню (з 1778 года — намесніцтва). У 1796 годзе павет адышоў да Беларускай губерні, а ў 1802 годзе — да Віцебскай. У сакавіку 1924 года ў сувязі са скасаваннем Віцебскай губерні павет быў перададзены ў Пскоўскую губерню. 1 жніўня 1927 года павет быў скасаваны разам з губерняй.

Насельніцтва
------------

Па дадзеных перапісу 1897 года ў павеце пражывала 100,1 тыс. чал. У тым ліку беларусаў — 85,7 %, яўрэяў — 9,8 %, латышоў — 2,5 %, рускіх — 1,3 %. У павятовым горадзе Вяліжы пражывала 12 193 чал.

У 1926 годзе ў павеце, які зменшыўся да таго часу па плошчы, пражывала 128,2 тыс. чал.

Адміністрацыйны падзел
----------------------

У 1906 годзе ў павеце было 13 валасцей :

* Баранаўская,
* Будніцкая,
* Вузскаўская,
* Вязьменская (цэнтр — м. Крутое),
* Ільінская,
* Казакоўская,
* Крэстаўская,
* Маклакоўская,
* Сярцейская,
* Усвяцкая,
* Усмынская,
* Царкавішчанская,
* Чапельская.

У 1926 годзе колькасць валасцей скарацілася да шасці:

* Веліжская,
* Ільінская,
* Крэстаўская,
* Селязнёўская,
* Усвяцкая,
* Усмынская.

Сучаснае становішча
-------------------

У цяперашні час тэрыторыя павета (у межах на 1917 г.) уваходзіць у склад Веліжскага раёна Смаленскай вобласці, Куньінскага і Усвяцкага раёнаў Пскоўскай вобласці, Заходнедзвінскага і Жаркоўскага раёнаў Цвярской вобласці Расіі і Віцебскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі.

Вядомыя асобы
-------------

* Сяргей Вярхоўскі (1909—1963) — савецкі военачальнік беларускага паходжання, контр-адмірал.
* Георгій Даўгяла (1902—1974) — беларускі вучоны-тэрапеўт, прафесар, заслужаны дзеяч навукі БССР.
* Бацька Мінай (1891—1964) — адзін з арганізатараў і кіраўнікоў партызанскага руху ў Віцебскай вобласці, Герой Савецкага Саюза.
* Мікалай Нікіфароўскі (1845—1910) — беларускі этнограф і фалькларыст.

Зноскі
------

1. ↑  Дадзеныя агульнага перапісу насельніцтва Расійскай імперыі на «Демоскоп Weekly»
2. ↑  Веліжскі павет на Radzima.net

Спасылкі
--------

* Старыя карты Веліжскага павета на сайце «Литера Ру»
* Веліжскі павет на сайце Radzima.net
* Праваслаўныя цэрквы Веліжскага павета на сайце Згуртавання беларускай шляхты
* Рымска-Каталіцкія касцёлы Веліжскага павета на сайце Згуртавання беларускай шляхты

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Гранат |

| ⛭Паветы Віцебскай губерні (1802—1924) |
| --- |
| Аршанскі (з 1920) ·  Бачэйкаўскі (з 1923) ·  Веліжскі ·  Віцебскі ·  Гарадоцкі (да 1923) ·  Дзвінскі (да 1920) ·  Дрысенскі (да 1923) ·  Лепельскі (да 1923) ·  Люцынскі (да 1920) ·  Невельскі ·  Полацкі ·  Рэжыцкі (да 1920) ·  Себежскі ·  Сенненскі (1919—1923) ·  Суражскі (да 1866) | Герб Віцебскай губерні |
Лагатып Каірскага маетрапалітэна
**Каірскі метрапалітэн** у Егіпце — адзіная ў Афрыцы цалкам адбудаваная сістэма метро. На 2007 год складаецца з двух эксплуатуемых ліній і трэцяй на прасунутай стадыі планавання. Праект метро ініцыяваны органам улады, адказным за тунэлі. Пабудаванае ў 1987 годзе.

Апісанне
--------

У метрапалітэне выкарыстоўваецца стандартная каляіна (1435 мм). Кошт квітка ў егіпецкіх фунтах складае 1.00 за кожную паездку (па стане на ліпень 2006 года — 0,14 еўра або 0,18 долараў ЗША), незалежна ад адлегласці. У каірскім метро 2 вагоны ў цэнтры кожнага цягніка — толькі для жанчын. Гэта працягваецца да ранняга вечара і прызначана для жанчын, якія не хочуць ездзіць з мужчынамі ў адным вагоне. Аднак жанчыны могуць свабодна карыстацца і ўсімі астатнімі вагонамі. Гэты прынцып падзелу таксама выкарыстоўваецца ў дубайскім метро, адкрытым 9 верасня 2009 г. Метро Каіра было першым па ліку на Блізкім Усходзе і Афрыцы. Хайфскі «Кармеліт», пабудаваны ў 1959 годзе, не можа лічыцца першым метрапалітэнам блізкаўсходняга рэгіёну ў сувязі з тым, што, як і стамбульскі «цюнель», уяўляе сабой звычайны аднапутны фунікулёр, траса якога пракладзена ў тоўшчы гары, што з’яўляецца звычайным для гэтага віду транспарту.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
**Стрэ́лкі** (*Coenagrionidae*) — сямейства стракоз з падатраду раўнакрылых. У сямействе налічваюць звыш 1100 відаў.

Апісанне
--------

Гэтыя стракозы дробных памераў. У час адпачынку трымаюць свае крылы складзенымі над целам. Крылы празрыстыя, у фундаменце сцябліністыя. Крылавое вочка роўна па даўжыні адной ячэйцы.

Распаўсюджанне
--------------

Сустракаюцца на ўсіх кантынентах, акрамя Антарктыды. На тэрыторыі Паўночнай Амерыкі 96 відаў з 13 родаў. На Беларусі найбольш пашыраны стрэлка блакітная (*Enallagma cyathigerum*), стрэлка-дзяўчына (*Coenagrion puella*), стрэлка прыгожая (*Coenagrion pulchellum*), стрэлка ўпрыгожаная (*Coenagrion ornatum*), стрэлка зграбная (*Ischnura elegans*), агняцелка німфальная (*Pyrrhosoma nymphula*), нехаленія прыгожая (*Nehalennia speciosa*). Павольна лётаюць па берагах вадаёмаў, на палянах, узлесках, лугах.

Харчаванне
----------

Німфы і імага палююць на насякомых і іншых беспазваночных.

Размнажэнне
-----------

Яйцы адкладваюць у тканкі водных раслін. Развіццё з няпоўным ператварэннем. Лічынкі зеленаватыя, з папярочнымі палосамі. Генерацыя 1—2 гадовая.

Класіфікацыя
------------

Самае вялікае сямейства стракоз, уключае каля 130 родаў з прыкладна 1434 відамі.

Зноскі
------

1. ↑  *Б. М. Мамаев, Л. Н. Медведев, Ф. Н Правдин.* Определитель насекомых Европейской части СССР. — Москва: Просвещение, 1976.
2. ↑  BugGuide Family Coenagrionidae — Narrow-winged Damselflies (англ.)(англ.)

Літаратура
----------

*Пісаненка А. Д.* Стрэлкі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777259252 |
**ICQ** — інтэрнэт-сэрвіс, які складаецца з IM-сістэмы, інтэрнэт-партала і апроч гэтага прапануе шэраг іншых паслуг.

Як і ў большасці іншых IM-сістэм, карыстанне паслугамі ICQ даступна праз адмысловы кліент (кліенты ICQ працуюць па пратаколе OSCAR з серверамі ICQ). У адрозненне ад астатніх падобных службаў (MSN, Yahoo Instant Messenger, Skype, AIM і інш.), дзе ўнікальным ідэнтыфікатарам карыстальніка служыць яго нікнэйм, у ICQ карыстальніку прысвойваюць унікальны нумар (UIN), якім ён карыстаецца, разам з паролем, як лагінам для аўтарызацыі. UIN выкарыстоўваецца не толькі для аўтарызацыі, але і для палягчэння працэсу пошуку і дадавання карыстальніка у спіс кантактаў у ICQ. З 2002 года выдаліць свой UIN немагчыма.

Асабістай інфармацыі пра кожнага карыстальніка даецца UIN і, звычайна, да яе далучаюцца неабавязковыя персанальныя дадзеныя, якія карыстальнік можа размясціць добраахвотна. Пры рэгістрацыі абавязкова патрабуецца выбраць нікнэйм, але пасля яго можна выдаліць з дапамогай неафіцыйнага кліента. Шукаць у ICQ можна як па нумары UIN, так і па асабістых дадзеных у ім.

ICQ UIN (Universal Identification Number) — унікальны ідэнтыфікацыйны нумар, якім карыстаецца пратакол ICQ, адназначна вызначае ўладальніка і з’яўляецца аналагам тэлефоннага нумара. Аўтэнтыфікацыя па такім нумары, у адрозненне ад іншых падобных пратаколаў, дазваляе змяняць нікнэйм, не праходзячы паўторную рэгістрацыю.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт ICQ (англ.)
* Гісторыя ICQ Архівавана 20 студзеня 2009.
* Jabber як замена ICQ Архівавана 24 студзеня 2009.
* Як усталяваць ICQ
* Што такое ICQ Архівавана 14 верасня 2008.

| ⛭Праграмы імгненнага абмену паведамленнямі |
| --- |
| Сучасныя | 
* Discord
* Google Chat
* Google Meet
* Google Messages
* HipChat
* ICQ
* iMessage
* IRC
* Marco Polo
* Messenger
* The Palace
* Signal
* Skype
* Slack
* Snapchat
* Telegram
* Viber
* WeChat
* WhatsApp
* Windows Messenger service
* Zoom

 |
| Састарэлыя | 
* AIM
* Google Talk
* QIP

 |
**Мемарыяльны комплекс «Прарыў»** — мемарыяльны комплекс у гарадскім пасёлку Ушачы Віцебскай вобласці, адкрыты 30 чэрвеня 1974 года ў гонар подзвігу партызан Полацка-Лепельскай партызанскай зоны (скульптар А. Анікейчык, архітэктары Ю. Градаў, Л. Левін). Выкананы з бетону, бронзы. Вышыня скульптуры 9 м.

Апісанне
--------

У пачатку мемарыяла забетанаваны адрэзак шляху, па якім ішлі на прарыў партызаны. Дарога на перападах рэльефу спускаецца прыступкамі, агінае невялікае балотца, робіцца шырэй каля бронзавай пліты — карты з рэльефнай схемай абароны партызанскай зоны на 11 красавіка 1944 года з надпісам: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Партызанскія злучэнні Полацка-Лепельскай зоны пасля працяглых жорсткіх бітваў з фашысцкімі карнікамі ў маі 1944 года каля Пліна і Паперына здзейснілі легендарны прарыў варожай блакады. Іх было 17185 супраць 60000. Мужнасць народа перамагла смерць і стала бяссмерцем. | "|

Далей дарога, сціснутая шэрымі бетоннымі сценамі, на якіх замацаваны бронзавыя пласціны з назвамі партызанскіх брыгад, што ўдзельнічалі ў прарыве, вядзе да вяршыні ўзгорка. На ім у разрыве бетоннай сцяны-глыбы (вышыня 11 м), якая сімвалізуе прарыў кальца блакады, узвышаецца 9-метровая бронзавая фігура партызана з аўтаматам у руцэ. 

На верхняй пляцоўцы ўзвышша, справа ад скульптуры, пахаваны 450 партызан з тых, што загінулі ў час прарыву, устаноўлены паўкругам 33 пліты з імёнамі 1452 удзельнікаў прарыву. Побач бронзавая кампазіцыя «Апошні прывал» — 3 карабіны ў пірамідзе і стужка з надпісам: «Яны загінулі ў барацьбе з ворагам, выканаўшы свой свяшчэнны абавязак перад Савецкай Радзімай і гісторыяй».

На ўзгорку пасаджаны 16 дубоў, якія сімвалізуюць стойкасць шаснаццаці партызанскіх брыгад.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
*

Гл. таксама
-----------

* Спіс музеяў Віцебскай вобласці

Літаратура
----------

* Мемарыяльны комплекс «Прарыў».  // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Віцебская вобласць. — 496 с. іл. — С. 433—435.
* Мемарыяльны комплекс «Прарыў» // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Ушацкага раёна / рэдкал. Г. К. Кісялёў [і інш.]. — Мн. 2003. — С. 247—248.

Спасылкі
--------

* *Владимир Барминский*. Мемориальный комплекс «Прорыв». Фотоописание **(нявызн.)**.
* Полоцко-Лепельская битва. Партизанский прорыв 5 мая 1944 года **(нявызн.)**.