recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Свята-Раства-Багародзіцкая капліца** — праваслаўная капліца ў в. Ласіцк Пінскага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Знаходзіцца на могілках. Пабудавана ў другой палове 19 ст. з дрэва.

Архітэктура
-----------

Помнік народнага дойлідства. Кубападобны зруб накрыты двухсхільным дахам з вальмамі над трохграннай апсідай. У завяршэнні - 8 -гранны барабан з цыбулепадобнай галоўкай. Франтальны фасад завершаны трохвугольным франтонам з шырокім адлівам і вылучаны двухсхільнай навіссю на 2 слупах. Сцены гарызантальна ашаляваны і дэкарыраваны стылізаванымі пілястрамі, фігурнымі ліштвамі 2 прамавугольных аконных праёмаў.

Званіца
-------

Перад капліцай з паўднёвага боку асобна пастаўлена званіца ў выглядзе шатровай навісі на 4 слупах. У верхнім ярусе слупа апяразана гарызантальнымі і дыяганальнымі перамычкамі-сцяжкамі.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Свята-Раства-Багародзіцкая капліца (Ласіцк) на сайце Radzima.org
* Свята-Раства-Багародзіцкая капліца (Ласіцк) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Портнікаў.
**Віталь Эдуардавіч Портнікаў** (14 мая 1967, Кіеў, Украіна) — украінскі журналіст і публіцыст. Прэзідэнт тэлеканала ТВі, аглядальнік радыё «Свабода» і пастаянны аўтар аналітычных артыкулаў ва ўкраінскіх і расійскіх выданнях.

Прафесійная дзейнасць
---------------------

З 1988 па 1992 супрацоўнічаў з кіеўскай газетай «Моладзь Украіны», быў адным з першых савецкіх парламенцкіх карэспандэнтаў.

З 1989 года — аглядальнік заснаванай у гэты ж час «Незалежнай газеты» (Масква), спецыялізаваўся на асвятленні праблем саюзных рэспублік і постсавецкай прасторы, у прыватнасці ўкраінска-расійскіх адносін і станаўлення ўкраінскай дзяржаўнасці. Пакінуў выданне ў 1995 годзе разам з групай журналістаў, нязгодных з перадачай газеты ва ўласнасць структур, блізкіх да Барыса Беразоўскага.

З 1994 года рэгулярна публікуецца ў газеце «Люстэрка тыдня» (Кіеў), дзе вёў рубрыку «Дзённікі» матэрыялы гэтай рубрыкі сабраны ў кнізе «Маці Божая ў сінагозе»). Публікаваўся таксама ў выданнях «Рускі тэлеграф», «Ведамасці», «Час MN» (Масква), «День», «Карэспандэнт», «Дзелавы тыдзень» (Кіеў), «Бізнес і Балтыя», «Тэлеграф» (Рыга), «Эстонія», «Postimees» (Талін), «Polityka», «Gazeta Wyborcza» (Варшава), «БелГазета» (Мінск).

З чэрвеня 2006 па кастрычнік 2007 года быў шэф-рэдактарам украінскай штодзённай газеты «Газета 24» (у верасні-кастрычніку 2007 года — сумяшчаў таксама з пасадай галоўнага рэдактара газеты).

Трымаў таксама публіцыстычныя і інфармацыйна-аналітычныя праграмы на некалькіх украінскіх тэлеканалах, у прыватнасці, «Вокны ў свет» і «Вокны-штотыднёвік» на СТБ, "Дзень сёмы "на ICTV, «VIP» на К-1. З 2009 па 2011 вёў праграму «Праўда Віталя Портнікава» на тэлеканале ТВі. У маі 2010 года стаў галоўным рэдактарам ТВі.

У 2013 годзе прыняў актыўны ўдзел у Еўрамайдане ў Кіеве.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Віталь Эдуардавіч Портнікаў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | LiveJournal · Facebook · LinkedIn · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | YouTube · YouTube |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1011391856 · ISNI: 0000 0000 7216 6422 · LCCN: no2010027422 · NKC: js20211105631 · NLP: A24012968 · NUKAT: n2009113381 · SUDOC: 231244541 · VIAF: 102291030 |

 |
**Паўль Одэрборн** (*Paul Oderborn*; каля 1555, Барт у Заходнім Памор’і — 1604) — дзеяч лютэранскай царквы ў Вялікім Княстве Літоўскім, пісьменнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў мястэчку Барт у Заходняй Памераніі каля 1555 г. Адукацыю атрымаў у Ростаку.

З 1577 года служыў прапаведнікам у лютэранскай кірсе ў Вільні, удзельнічаў у рэлігійных дыспутах і палемічнай перапісцы з прадстаўнікамі іншых канфесіяў, у прыватнасці, з Янам Ласіцкім.

У 1582 годзе ў Ростаку выдаў на лацінскай мове трактат «Праўдзівы і грунтоўны аповед пра веру русаў, іх шлюбныя і пахавальныя абрады, побыт і адзенне…» (*De Russorum religione*), у якім выклаў свае ўражанні ад побыту і рэлігійнага жыцця беларусаў, адным з першых сярод заходнееўрапейскіх аўтараў ужыў назву Белая Русь у дачыненні да паўночна-ўсходняй Беларусі. Трактат Одэрборна перавыдаваўся ў складзе падобнай па назве і змесце працы Ласіцкага і іншых выданняў кампілятыўнага зместу.

У сваім трактаце, які можна лічыць адным з першых этнаграфічных зборнікаў пра жыццё беларусаў Полацка-Дзісенскага Паазер’я XVI стагоддзя аўтар апісвае: *Рэлігію русаў, Веравучэнне, Храмы, Шлюбны абрад, Пахавальны абрад, Памінкі, Гульні, Адзенне, Ежу і інш.*

У частцы «Целасклад» Одэрборн піша: *«У вытанчанай музыцы яны не дасведчаныя, зусім не граюць на струнных інструментах, дзеля забавы ў іх звычайна выкарыстоўваецца толькі дуда з мехам. На вяселлях і іншых пачостках вельмі часта водзяць карагоды пад гучнае плясканне ў далоні.»*

На беларускай мове тэкст выходзіў у перакладзе Жанны Некрашэвіч-Кароткай, з каментарамі і ўступным словам Генадзя Сагановіча.

У 1587 годзе ў Гродне вітаў абранне каралём і вялікім князем Жыгімонта III Вазы, атрымаў ад яго пасаду лютэранскага пастара ў Рызе. На аўдыенцыі ў Жыгімонта пазнаёміўся з турэцкім паслом, былым арыянінам з Трансільваніі, і завязаў з ім перапіску па-арабску. Пазней служыў пастарам у сталіцы Курляндыі Мітаве.

Зноскі
------

1. ↑  World Biographical Information System Online — De Gruyter.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98818'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2593612'></a>
2. ↑
3. ↑  Paul Oderborn // Czech National Authority Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
4. 1 2  Catalog of the German National Library Праверана 18 мая 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23833686'></a>
5. ↑

Літаратура
----------

* Алесь Белы // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т.. — Мн. : БелЭн
* De Russorum Religione et Ritibus Narratio // Historiae Ruthenicae Scriptores exteri saeculi XVI. T. II. Berolini et Petropoli, 1842.

Спасылкі
--------

* Арыгінальны артыкул(недаступная спасылка)
* Нацыянальная бібліятэка Чэшскай Рэспублікі Архівавана 10 студзеня 2005.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie |
| Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: pawel-oderborn · Sejm-Wielki.pl |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 3043848 · BNF: 103239934 · GND: 128493143 · ISNI: 0000 0001 1862 5605, 0000 0004 5770 9096 · LCCN: n91065126 · NKC: ola2002159417 · NTA: 153896582 · NUKAT: n2007091328 · LIBRIS: 263781 · SUDOC: 124415253 · VIAF: 90713039, 63994475 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Петра-Паўлаўская царква.
**Свята-Петра-Паўлаўская царква** — праваслаўны храм у в. Махро Іванаўскага раёна. Помнік драўлянага дойлідства з рысамі стылю барока. Пабудавана ў 1792 г. як уніяцкая.

Архітэктура
-----------

Царква ў 1958 годзе
Складаецца з прамавугольнага ў плане асноўнага зрубу і пяціграннай алтарнай апсіды, накрытых агульным дахам з трохвугольнымі навісямі ў месцы злучэння аб'ёмаў. Галоўны паўночны фасад вырашаны ў выглядзе шырокай пласціны, пры ўваходзе тамбур. Фасад падзеленыя на ярусы дзвюма развітымі карнізамі і завершаныя трыма вежачкамі (бакавыя квадратныя ў плане, цэнтральная васьмігранная). Сцены вертыкальна ашаляваныя дошкамі з нашчыльнікамі. Карнізы аздобленыя разьбой. Вокны прамавугольныя. Інтэр'ер зальны з плоскім бэлечным перакрыццем. Над уваходам — вялікія хоры. Дапаможныя памяшканні ўбудаваны ўнутры асноўнага зрубу.

Інтэр'ер
--------

У залу выступае галерэя хораў на 2 слупах. Абразы 18 — 19 ст.: «Мікалай Цудатворац» (1816), «Маці Божая Ціхвінская», «Спас Пантакратар», «Маці Божая Адзігітрыя», «Параскева Пятніца».

Спас Уседзяржыцель з Петрапаўлаўскай царквы. Ікона XVIII стагоддзе

Званіца
-------

У баку ад царквы стаіць двух'ярусная чацверыковая каркасная званіца, накрытая пакатым шатром.

Першы вертыкальна ашаляваны ярус праз шырокія адлівы пераходзіць у другі адкрыты ярус, слупы якога падтрымліваюць шатровы верх з макаўкай.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Петра-Паўлаўская царква (Махро)
* Свята-Петра-Паўлаўская царква (Махро) на сайце Radzima.org
* Свята-Петра-Паўлаўская царква (Махро) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Петра-Паўлаўская царква (Махро) на сайце «Архіварта»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вундэрліх.

**Паўль Вундэрліх** (ням.: Paul Wunderlich, 10 сакавіка 1927, Эберсвальдэ — 6 чэрвеня 2010, Сен-П’ер-дэ-Васоль, Праванс) — нямецкі мастак, скульптар і графік, які працаваў большай часткай як неасюррэаліст.

Жыццё і творчасць
-----------------

Зусім у юным узросце быў мабілізаваны ў нямецкае войска, служыў пры зенітнай зброі, затым патрапіў у палон, дзе знаходзіўся зусім нядоўгі час. Пасля заканчэння гімназіі ў 1947 годзе паступае ў мастацкую школу ў Гамбургу, дзе вучыўся па класе «вольная графіка». Пасля кароткага перапынку ў канцы 1940-х Паўль аднаўляе вучобу ў 1950 годзе, і заканчвае яе ў 1951 годзе. Затым выкладае тэхніку літаграфіі і гравюры ў Вышэйшай школе прыгожых мастацтваў Гамбурга. У тым жа годзе друкуе графічныя працы па Эмілю Нольдэ (Кароль і яго слугі «Der König und seine Mannen») і ў 1952 для Оскара Какошкі серыю «Ann Eliza Reed» з 11 літаграфій. На атрыманы ганарар мастак праводзіць 3 месяцы на востраве Ібіца ў Іспаніі. У 1955 годзе Вундэрліх быў прэміраваны стыпендыяй Культурнага саюза нямецкай індустрыі.

Пасля пачатковай фазы творчасці, вытрыманай пераважна ў рэалістычнай манеры, прыблізна з 1959 года мастак выпрацоўвае паступова сваю ўласную, характэрную канцэпцыю. У 1960-я гады ён эксперыментуе ўвесь час з рознымі мастацкімі кірункамі, у першую чаргу з мастацтвам мадэрн, які меў у Нямеччыне найменне югендштыль. У 1960 годзе па загадзе гамбургскай пракуратуры былі канфіскаваныя яго літаграфіі з серыі qui s’explique (за непрыстойны змест). У 1985 годзе яны ўсе былі вернуты мастаку без якіх-небудзь тлумачэнняў. У 1961 годзе Вундэрліх ганаруецца «Маладзёжнай прэміяй у галіне мастацтва», што дазваляе яму пераехаць у Парыж і працаваць у гэтым горадзе. З 1962 года ён упершыню атрымлівае магчымасць жыць за кошт прададзеных яго мастацкіх твораў. У 1963 годзе Вундэрліх вяртаецца ў Гамбург і да 1968 года ён там — прафесар Вышэйшай школы прыгожых мастацтваў. У 1969 ён пачынае — пад уплывам творчасці Сальвадора Далі — працаваць над стварэннем скульптур з бронзы ў сюррэалістычным духу. У 1970 годзе ён выпускае серыю літаграфій паводле твораў Альбрэхта Дзюрэра, якія перапрацоўвае як сюррэаліст.

З 1981 года мастак — член-карэспандэнт французскай Акадэміі прыгожых мастацтваў.

Зноскі
------

1. 1 2  Paul Wunderlich<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Paul Wunderlich // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑
4. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12646847m · GND: 118635603 · ISNI: 0000 0000 8168 3202 · LCCN: n50019421 · NTA: 072385065 · LIBRIS: 337081 · SUDOC: 02727747X · VIAF: 95837568 · ULAN: 500025297 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Петра-Паўлаўская царква.
**Свята-Петра-Паўлаўская царква** — праваслаўны храм у гарадскім пасёлку Сураж Віцебскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Віцебская, 16.

Гісторыя
--------

Першая вядомая царква Святых апосталаў Пятра і Паўла была пабудавана ў 1839 годзе з дрэва на падмурку і з’яўлялася творам народнага драўлянага дойлідства. Была вырашана прамавугольным зрубам з аднаяруснай званіцай. Над бляшаным дахам зялёнай афарбоўкі ўзвышаўся купал. Абшытыя цёсам і афарбаваныя сцены чляніліся 11 вялікімі вокнамі з жалезнымі кратамі, 4 малымі ў купале і ўваходнымі дзвярамі. У агароджы храма знаходзілася таксама мураваная капліца.

Царква функцыянавала да 1936 года і была разбурана.

Новы храм
---------

Аднавіліся набажэнствы ў пачатку 1990-х гадоў, набажэнствы здзяйсняліся прыватным доме. Грамада была зарэгістравана 30 красавіка 1993 года.

У лістападзе 1996 года праваслаўныя веруючыя сабралі грошы і выкупілі ў раённага спажывецкага таварыства мэблевы магазін, каб перабудаваць яго пад царкву. У 2009 годзе будаўнічыя работы былі завершаны.

Зноскі
------

1. ↑  Храм святых апостолов Петра и Павла г. п. Сураж Витебского района

Літаратура
----------

* Витебская епархия. Монастыри, храмы и приходы : справочник / сост. А. Матвеев. — Минск : Белорус. Правосл. Церковь, 2009. — 153 с.
* Витебский район / текст: Н. Пивовар, Л. Никитина; фото: С. Плыткевич, Д. Жаворонков; ред. Наталья Плыткевич. — Минск : Рифтур, 2014. — 48 с.
* Свята-Петра-Паўлаўская царква // Віцебскі раён: краязнаўчыя нарысы / І. А. Абрамава [і інш.]; уклад. М. В. Півавар. — Мінск : Паркус плюс, 2008. — С. 281.
**Свята-Петра-Паўлаўская царква** — праваслаўны храм у в. Сеніца Мінскага раёна.

Гісторыя
--------

У паўднёвай частцы вёскі, каля шашы Мінск — Слуцк. Узведзена ў 1861—1865 гг. з цэглы на месцы драўлянай царквы 1789 г. У 1852 г. паўстала пытанне аб неабходнасці капітальнага рамонту струхнелага храма, але было вырашана, што танней пабудаваць новы мураваны храм. Святар царквы Іаан Шышко звярнуўся з хадайніцтвам да епіскапа мінскага і бабруйскага Міхаіла аб садзейнічанні ў будаўніцтве царквы «на 1670 душ абодвага полу». Праект быў складзены архітэктарам Г. М. Меерам і зацверджаны ў 1861 г. Падрадчыкам на будаўніцтва храма выступаў мінскі купец А. Свешнікаў. Пры царкве мелася народнае вучылішча, у якім у 1889—1890 гг. вучыўся Я. Купала. Перададзена вернікам у 1991 г. адрэстаўрыравана, дзейнічае.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры рэтраспектыўна-рускага стылю. Аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю фарміруюць чатырох’ярусны прытвор-званіца, трапезная, кубападобная малітоўная зала і паўкруглая апсіда з 2 бакавымі рызніцамі і панамарняй, якія ў плане ствараюць форму падоўжанага крыжа. Высьмігранны ярус званіцы і светлавы барабан храма завершаны шатрамі з купалкамі (разбураны ў Вялікую Айчыную вайну). Бакавыя фасады прафіляваным карнізам расчлянёны на 2 ярусы — 1 -ы мае арачны ўваходны партал, 2-і рытмічна расчлянёны 3 арачнымі аконнымі праёмамі. У дэкоры выкарыстаны вуглавыя лапаткі, прафіляваныя ліштвы арачных аконных праёмаў з жалезнымі кратамі.

Інтэр’ер
--------

Трох’ярусны іканастас выраблены майстрам Ягоравым, 18 яго абразоў пісаны мастакамі Дз. Струкавым і Ратноўскім.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Свята-Петра-Паўлаўская царква (Сеніца) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Петра-Паўлаўская царква (Сеніца) на сайце Radzima.org
* Свята-Петра-Паўлаўская царква (Сеніца) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ананьеў.
**Паўлюк Ананьеў** (1905, вёска Андрасковічы, Гарадоцкі раён - 1932, Гагра, Грузія) — беларускі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў Віцебскія педагагічныя курсы (1928), пасля два гады настаўнічаў. З 1931 года вучыўся на літаратурным факультэце Беларускага дзяржаўнага вышэйшага педагагічнага інстытута (крытычна-творчая секцыя).

Як пралетарскі паэт Паўлюк Ананьеў пачаў фарміравацца ў Віцебску. Першыя яго вершы апублікаваны ў «Віцебскай сялянскай газеце» ў 1926 г. З 1930 г. выступаў у рэспубліканскім перыядычным друку. У 1932 г. выйшла першая кніга вершаў П. Ананьева «Героіка дзён», якая, як і больш буйныя яго творы (паэма «Ліпнёвая радасць» і «Паэма пра вынаходніцтва»), была непрыхільна сустрэта тагачаснай крытыкай. Творы, не адзначаныя высокай паэтычнай культурай і глыбінёй мастацкай думкі, у цэлым былі вытлумачаны з вульгарна-сацыялагізатарскіх пазіцый. Замест таго, каб паказаць маладому паэту слабасць яго твораў у мастацкіх адносінах, добрасумленна сказаць аб прычынах творчых няўдач, дапамагчы раскрыцца паэтычнаму таленту, якім не быў абдзелены П. Ананьеў, крытыка літаральна закляйміла яго творчасць, як халтурную, палітыка-памылковую і ідэалагічна шкодную. Ваяўнічая крытыканская кампанія вакол твораў П. Ананьева адмоўна адбілася на маральным і фізічным стане без таго хворага паэта. Ён памёр на курорце ў Гаграх, пакінуўшы невялікую творчую спадчыну, не пазбаўленую лірызму, у якой, наколькі дазволіў яму талент, выказаў сваё разуменне паслярэвалюцыйнай рэчаіснасці, вясновую радасць пераўтварэння і абнаўлення жыцця.

Творы
-----

* Ананьеў, П. Героіка дзён : вершы / П. Ананьеў. — Мн. 1932.
* Ананьеў, П. Рабочы пульс : вершы / П. Ананьеў, А. Ушакоў. — Мн. 1932.
* Ананьеў, П. Мы ідзём : верш / П. Ананьеў // Віцебская сялянская газета. — 1927. — 31 ліп.
* Ананьеў, П. Трактар : апавяданне / П. Ананьеў // Заря Запада. — 1928. — 23 марта.

Зноскі
------

1. ↑  Паулюк Ананьеў. Некралог. Лім, 1932, № 20. - С. 4. https://files.knihi.com/Knihi/Pieryjodyka/nlb.by/Sucasnyja/LIM.zip/1932-20.pdf

Літаратура
----------

* Ананьеў Паўлюк // Беларускія пісьменнікі : біябібліяграфічны слоўнік : у 6 т. / пад рэд. А. В. Мальдзіса. — Мн. 1992. — Т. 1. — С. 79-80.
* Ананьеў Паўлюк // Памяць : Гарадоцкі р-н : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад. С. І. Садоўская; рэдкал. Н. А. Бурунова [і інш.]. — Мн. 2004. — С. 281—282.
**Адрачэнне Міхаіла Аляксандравіча або адмова Вялікага князя Міхаіла ад успрымання вярхоўнай улады да вырашэння Устаноўчага сходу** пасля адрачэння імператара Мікалая ІІ ад прастола з'яўляецца юрыдычным актам, які спыніў цараванне дынастыі Раманавых. Падпісаны 3 сакавіка (або 16 сакавіка паводле новага стылю) 1917 г. Гэты акт стаў адным з ключавых момантаў Лютаўскай рэвалюцыі і прыхода да ўлады Часовага ўрада.

Тэкст адмовы
------------

"Вялікі цяжар ўскладзены на мяне воляй брата майго, які перадаў мне Імператарскі Усерасійскі Прастол у час бяспрыкладнай вайны і хвалявання народа.

Адушаўлёны адзінай з усім народам думкай, што вышэй за ўсё карысць Радзімы нашай, прыняў я цвёрдае рашэнне ў тым толькі выпадку ўспрыняць вярхоўную ўладу, калі такой будзе воля вялікага народа нашага, якому і належыць ўсенародным галасаваннем абраць прадстаўнікоў сваіх ва Устаноўчы Сход, усталяваць лад праўлення і новыя асноўныя законы Дзяржавы Расійскай. Таму, заклікаючы блаславеньне Божае, прашу ўсіх грамадзян дзяржавы Расійскай падпарадкавацца Часоваму Ураду, які ўзнік па жаданню Дзяржаўнай Думы і надзелены ўсёй паўнатой улады, да таго, як скліканы ў магчыма самы кароткі тэрмін, на падставе ўсеагульнага, прамога, роўнага, тайнага галасавання Устаноўчы Сход сваім рашэннем аб вобразе праўлення выкажа волю народа.

Міхаіл.

3-га. сакавіка 1917 г. Петраград"

Значэнне адмовы
---------------

Тэхнічна Міхаіл быў апошнім імператарам дынастыі Раманавых, на карысць якога 2 сакавіка 1917 г. адрокся Мікалай ІІ. Паколькі Міхаіл адмовіўся ад імператарскай улады 3 сакавіка, ён быў імператарам прыкладна адзін дзень. Таксама ён стварыў сітуацыю, калі ніхто іншы з дынастыі Раманавых не мог законна прэтэндаваць на расійскі прэстол без яго згоды, бо ў адрозненні ад свайго брата, ён не адмовіўся ад вярхоўнай улады, а адклаў рашэнне да адпаведнага рашэння Устаноўчага сходу

Спасылкі
--------

* Хрусталев В. М. Лыкова Л. А. Судьба претендента на Российский престол великого князя Михаила Романова (Из книги «Скорбный путь Михаила Романова: от престола до Голгофы»)Архівавана 19 снежня 2013. // «Музей Михала Романова в Перми»

Зноскі
------

1. ↑  Акт аб адрачэнні Мікалая ІІ ад прастола. Адмова ўспрыняць імператарскую ўладу Міхаіла. 1917 г. Беларускі пераклад// Блог Андрэя Берастоўскага
2. ↑  Иоффе Г. З. Один шаг истории: Михаил Александрович не стал Михаилом II // Наука и жизнь : журнал. — № 11. — С. 2—10.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рагозна.

**Раго́зна** (трансліт.: *Rahozna*, руск.: Рогозно) — вёска ў Брэсцкім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Знаменскага сельсавета. Размешчана за 25 км на поўдзень ад Брэста, 12 км ад чыгуначнай станцыі Дубіца, на р. Спанаўка (прыток р. Заходні Буг), на поўначы меліярацыйныя каналы, на ўсходзе — г. Крушына, вакол лес. 10 км на ўсход ад мяжы з Польшчай, 18 км да поўначы ад мяжы з Украінай. Транспартныя сувязі па прасёлачнай, затым аўтадарозе Брадзяцін—Знаменка.

У складзе адкрытага акцыянернага таварыства «Птушкафабрыка Медна» (цэнтр — в. Медна).

Гісторыя
--------

У 18 стагоддзі вёска вядома пад назвай Рагознечка ў Берасцейскім павеце і ваяводстве. Уладанне паноў Бельскіх, з 1823 года — Галіцкіх і Ясінскіх. У 1868 годзе вёска ў складзе маёнтка Медна ў Мяднянскай воласці. У 1873 годзе ўладальнікам маёнтка быў князь Баратынскі. У студзені 1873 года брэсцкі павятовы спраўнік паведамляў гродзенскаму губернатару, што сяляне в. Рагозна аказалі яму супраціўленне, таму ў вёску была пастаўлена «ваенная экзекуцыя ў размеры адной роты». У 1890 годзе сяляне Рагазнянскага сельскагаспадарчага таварыства мелі 349 дзес. зямлі. Працавала школа граматы.

Паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года ў складзе Польшчы, у Мяднянскай гміне Брэсцкага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў складзе БССР. У Вялікую Айчынную вайну нямецка-фашысцкія акупанты спалілі 124 двары, загубілі 147 жыхароў.

Насельніцтва
------------

* 158 мужчын, 198 жанчын (1868)
* 129 двароў, 801 жыхар (1876)
* 95 двароў, 637 жыхароў (1897)
* 718 жыхароў (1905)
* 61 двор, 342 жыхары (30.9.1921)
* 150 двароў, 600 жыхароў (1941)
* 462 жыхара (1959)
* 638 жыхароў (1970)
* 156 гаспадарак, 347 жыхароў (1997)
* 144 гаспадаркі, 299 жыхароў (2005)

Інфраструктура
--------------

* Фельчарска-акушэрскі пункт
* Сельская бібліятэка

Славутасці
----------

* Брацкая магіла (1944) — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 113Д000108шыфр 113Д000108

Вядомыя ўраджэнцы і жыхары
--------------------------

* Джэймс Аляксандр Шохат, амерыканскі матэматык

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя ў 15 тамах. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / пад навук. рэд. А. І. Лакоткі. — Мн.: БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Знаменскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Знаменка |  |
| Пасёлкі | Белае Возера ·  Бярэсце ·  Лясны |
| Аграгарадкі | Медна ·  Страдзеч |
| Вёскі | Дубрава ·  Заказанка ·  Збунін ·  Прылукі ·  Рагозна |
| Хутары | Альха |
Статуя ў неапалітанскім музеі
**Адпачываючы Гермес** — адна з першых антычных бронзаў, якая сталі здабыткам асвечаных аматараў мастацтва ў Новы час. Гэта статуя юнага атлета была выяўлена ў 1758 г. пры раскопках Геркуланума на т. з. віле Папірусаў.

Сіцылійскія Бурбоны перавезлі статую ў палацавы комплекс Парцічы, адкуль пры вестцы пра наступленне Напалеона (1798) яна здзейсніла вандраванне ў Палерма, дзе заставалася да 1816 г. Арыгінал у наш час упрыгожвае Нацыянальны археалагічны музей Неапаля, копія — вілу Геці ў Малібу.

З самага пачатку статую звязвалі з імем Лісіпа, хоць у наш час устаноўлена, што гэта старажытнарымская копія са згубленага грэчаскага арыгінала. На працягу XX стагоддзя марскімі археолагамі былі выяўлены тыпалагічна падобныя з «Гермесам» статуі «Марафонскі юнак» і «Атлет з Фано».
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Цімафеева.

**Людміла Яфімаўна Цімафе́ева** (нар. 1 студзеня 1934, Лесазаводск, Прыморскі край, РСФСР) — беларуская актрыса. Заслужаны артыст Беларускай ССР (1967).

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1955 годзе. Да 1990 года працавала ў Беларускім рэспубліканскім тэатры юнага гледача.

Члены Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1956 года.

Творчасць
---------

Выконвала пераважна ролі маладых гераінь: Тоня Туманава («Як гартавалася сталь» паводле М. Астроўскага), Аня Бярозка («Каханне Ані Бярозка» У. Пісталенкі), Ліза («Няроўны бой» В. Розава), Джэма («Авадзень[ru]» паводле Э. Войніч), Галінка («За лясамі дрымучымі» А. Вольскага і П. Макаля), Марыя—Вераніка («Зорка Венера» М. Алтухова і Б. Бур’яна), Насця («Несцерка» В. Вольскага). Сярод найбольш значных работ: Яніна, Ядзя («Папараць-кветка» і «Над хвалямі Серабранкі» І. Козела), Эдзіт Піяф (аднайменная п’еса В. Легентава) і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Стэльмах Дз. У.* Цімафеева Людміла Яфімаўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar2265827 |
Не блытаць з Солтаны.
Не блытаць з Солтанавічы.
Герб уласны «Солтан».
**Солтаны**, частка роду карысталася прыдомкам **Перасвет** або **Перасвятовічы** — вялікалітоўскі шляхецкі род герба ўласнага «Солтан» (які часта называюць «Сыракомляй»).

Адгалінаванне валынскага роду Ставецкіх (Шышкаў Ставескіх), нашчадкі пана Солтана Стэцковіча Ставецкага, вядомага ў 1-й палове XVI ст. ад якога пайшла кіеўская галіна роду.

Перасвет-Солтаны, якія жылі ў Рэчыцкім павеце, напэўна, аднаго паходжання з Солтанамі з Кіеўскага павета.

У XVII ст. радаводы шляхецкага роду Перасвет-Солтанаў, магнацкага Солтанаў і баярскага Солтанавічаў змяшаліся, і вызначэнне таго, хто з пазнейшых асоб з прозвішчам Солтан да якога роду належыць, патрабуе асобнага даследвання для кожнай.

Зноскі
------

1. ↑  *Однороженко О.* Руські родові герби XIV-XVI ст. як генеалогічне джерело // Збірка наукових праць / Голова редколегії В.А. Смолій; упорядник В.В. Томазов. — К.: ВД «Простір», 2013. — Вип. І. — 440 с. -- С. 410.
**Сінагога ў Быдгашчы** — былая мураваная сінагога, якая знаходзілася ў старым горадзе Быдгашча на вуліцы Ягелонскія валы.

Гісторыя
--------

Руйнаванне сінагогі, 1940 год
Першая (Старая) сінагога ў Быдгашчы была драўлянай і пабудавана ў 1834 годзе. Але праз некалькі гадоў яна аказалася малой і кіраўніцтва мясцовай грамады прыняло рашэнне пабудаваць новую, вялікую мураваную сінагогу. У 1867 годзе была куплена зямля, але праз фінансавыя цяжкасці да будавання прыступілі толькі ў 1882 годзе. Аўтарам праекта быў Альфрэд Мютрэй. Старая сінагога была закрыта, будынак прададзены, а грошы пайшлі на будаўніцтва новай.

Нарожны камень новай сінагогі быў пакладзены 21 кастрычніка 1882 года і праз два гады будынак быў гатоў. Адкрыццё адбылося 9 верасня 1884 года. Пры сінагозе была школа.

Пасля пачатку другой сусветнай вайны і прыходу нацыстаў у Быдгашч сінагога была закрыта. 14 верасня 1939 года быў абвешчанны тэндар на знос сінагогі і іншых будынкаў, што належалі грамадзе. У снежні 1939 году будынак быў разабраны мясцовымі жыхарамі.

* Месца, дзе раней стаяла сінагогаМесца, дзе раней стаяла сінагога
* Месца, дзе раней стаяла сінагогаМесца, дзе раней стаяла сінагога
* Месца, дзе раней стаяла сінагогаМесца, дзе раней стаяла сінагога

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Po bydgoskiej synagodze zostało niewiele

Гл. таксама
-----------

* Старая сінагога
* Сінагога ў Фардоне
**Універсальная газавая пастаянная** (таксама — пастаянная Мендзялеева) — тэрмін, які ўпершыню уведзены ва ўжытак Д. Мендзялеевым ў 1874 г. колькасць роўная працы пашырэння аднаго моля ідэальнага газу ў ізабарнам працэсе пры павелічэнні тэмпературы на 1 К.

Агульная інфармацыя
-------------------

У 1874 годзе Д. Мендзялееў вылічыў значэнне канстанты ў ўраўненні Мендзялеева-Клапейрона (ўраўненні стану ідэальнага газу) для аднаго моля газу, выкарыстоўваючы закон Авагадра, згодна з якім 1 моль розных газаў пры аднолькавым ціску і тэмпературы займае аднолькавы аб'ём ({\displaystyle ~V\_{\mu }}).

У некаторых навуковых колах гэтую пастаянную прынята называць пастаяннай Мендзялеева. Абазначаецца лацінскай літарай {\displaystyle ~R}.

Уваходзіць ва ўраўненне стану ідэальнага газу

{\displaystyle p={RT \over {V\_{\mu }}}.}
У Міжнароднай сістэме адзінак (СІ) універсальная газавая пастаянная роўная  {\displaystyle ~R=\;8{,}3144621\;\pm \;0{,}0000075\;} Дж⁄(моль∙К).

У сістэме СГС універсальная газавая пастаянная роўная {\displaystyle ~R=\;8{,}3144621\cdot 10^{7}\;} Эрг⁄(моль∙К).

Удзельная газавая пастаянная (R/M) для сухога паветра {\displaystyle ~R=\;287\;} Дж⁄(кг∙К)

Сувязь паміж газавымі пастаяннымі
---------------------------------

Універсальная газавая пастаянная выяўляецца праз дабытак пастаяннай Больцмана на лік Авагадра, {\displaystyle ~R=kN\_{\!^{A}}}. Універсальная газавая пастаянная больш зручная пры разліках, калі колькасць газу выражана у молях.

Зноскі
------

1. ↑  Д. И. Менделеев. О сжимаемости газов (Из лаборатории С.-Петербургского Университета). стр. 309—352. *Журнал русского химического общества и физического общества*. Том 6. 1874 г.
2. ↑  Д. Менделеев. Объ упругости газовъ. 1875 г.
3. ↑  Значэние, рэкамендаванае CODATA, 2010 г.

Гл. таксама
-----------

* Лік Авагадра
* Пастаянная Больцмана

Літаратура
----------

* Універсальная газавая пастаянная // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. С. 234.
Finnish Radio Symphony Orchestra
**Сімфанічны аркестр Фінскага радыё** (фінск.: Radion sinfoniaorkesteri, шведск.: Radions symfoniorkester) — сімфанічны аркестр, які базіруецца ў Хельсінкі і спансуецца Фінскім радыё. Асноўнымі канцэртнымі пляцоўкамі аркестра з’яўляюцца Палац Фінляндыя і Палац культуры ў Хельсінкі.

Аркестр быў заснаваны ў 1927 Эркі Лінка, які дырыжыраваў ім да 1952, і складаўся ўсяго з дзесяці музыкантаў. У 1929 першым галоўным дырыжорам стаў Тойва Хаапанен. Пасля Другой сусветнай вайны склад аркестра быў пашыраны спачатку да 50 у 1950, а затым да 67 музыкантаў у 1953, а ў 1970-я гады да складу поўнага сімфанічнага аркестра.

З 2003 года аркестрам кіруе Сакары Орама, а ганаровым дырыжорам з’яўляецца Юка-Пека Сарастэ.

Сярод запісаў аркестра пераважаюць запісы фінскіх кампазітараў, асабліва Яна Сібеліуса, а таксама Аарэ Мерыканта і Паава Хейнінена. Таксама атрымалі вядомасць запісу сімфоній Густава Малера і Карла Нільсена.

Галоўныя дырыжоры
-----------------

* Тойва Хаапанен (1929—1950)
* Нільс-Эрык Фоўгштэт (1950—1961)
* Паава Берглунд (1962—1971)
* Ока Каму (1971—1977)
* Лейф Сегерстам (1977—1987)
* Юка-Пека Сарастэ (1987—2001)
* Сакары Орама (2003—2012)
* Хану Лінту (2012—наш час)

Зноскі
------

1. ↑  Finnish Radio Symphony Orchestra (14 December 2010). *Hannu Lintu to be FRSO's Chief Conductor*. Прэс-рэліз.  Праверана 2011-01-06.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Праца Антэра Картунена, прысвечаная 75-годдзю аркестра

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Spotify · Spotify |
| Тэматычныя сайты | Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz · Rate Your Music |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 139068432 · CiNii: DA10631799 · ISNI: 0000 0001 0944 014X · LCCN: n81131671 · NKC: ko2007416709, xx0070582 · SUDOC: 08053967X · VIAF: 143571148 |

 |
**Івянецкі музей традыцыйнай культуры** — музей у Івянцы.

Гісторыя
--------

Экспазіцыя музея
Экспазіцыя музея
Адкрыты 11 верасня 1957 года як мемарыяльны музей Ф. Э. Дзяржынскага.

Месціцца ў двухпавярховым будынку, пабудаваным у 1930-х гадах. У 1977 годзе праведзена рэканструкцыя.

З пачатку 1990-х гадоў калектывам музея вядзецца праца над зборам і даследаваннем прадметаў народнага мастацтва.

23 студзеня 2006 года музей Ф. Э. Дзяржынскага перайменаваны ў дзяржаўную ўстанову «Івянецкі музей традыцыйнай культуры».

Музейны фонд на пачатак 2012 г. налічвае 18165 музейных прадметаў, у тым ліку асноўны фонд — 12412, навукова — дапаможны — 5753.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Афіцыйны сайт

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзюпрэ.

**Жуль Дзюпрэ** (фр. Jules Dupré; 5 красавіка 1811, Нант — 6 кастрычніка 1889, Л’Іль-Адам) — французскі мастак, адзін з найбуйнейшых прадстаўнікоў барбізонскай школы. Лічыцца заснавальнікам сучаснага французскага пейзажу.

Жыццё і творчасць
-----------------

Ж. Дзюпрэ нарадзіўся ў сям’і фабрыканта, вытворцы фарфоравых вырабаў. Як мастак-пейзажыст дэбютаваў у 1831 годзе на Парыжскім салоне з пяццю сваімі творамі. Пісаў практычна выключна французскі пейзаж (акрамя некаторых работ 1835—1839 гадоў, створаных у Англіі).

У 1867 годзе на Сусветнай выставе дэманструюцца 12 карцін Ж. Дзюпрэ. Пасля гэтага мастак працяглы час не выстаўляў свае творы — да Нацыянальнай выставы 1883 года, дзе можна было ўбачыць восем новых яго работ. Большасць яго прац, як правіла, пераходзіла да пакупнікоў і замоўцам прама з яго майстэрні. Цяпер жа гэтыя творы сустракаюцца ў грамадскіх і прыватных калекцыях. Напрыклад, у Кушалеўскай галерэі Імператарскай акадэміі мастацтваў знаходзіліся два пейзажы Дзюпрэ. Ж. Дзюпрэ было прысвоена званне афіцэра ордэна Ганаровага легіёна.

Ж. Дзюпрэ з’яўляецца прадстаўніком так званага «інтымнага пейзажа», які адлюстроўвае не столькі прыгажосць адлюстраванай прыроды, колькі адпаведнасць яе настрою і перажыванням мастака, якая падаецца з дапамогай фарбы, лініі і святла.

Памёр жывапісец 6 кастрычніка 1889 года ў Л’Іль-Адане, каля Парыжа.

Зноскі
------

1. ↑  Jules Dupré<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Jules Dupré — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  Дюпре Жюль // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
4. ↑  Jules Dupré // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
5. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>
**Ігар Іванавіч Бышнёў** (нар. 7 студзеня 1964, в. Халамер’е, Гарадоцкі раён, Віцебская вобласць) — беларускі вучоны-арнітолаг, эколаг, рэжысёр дакументальнага кіно. Кандыдат біялагічных навук (1999).

Біяграфія
---------

Скончыў БДУ (1985). 3 1985 г. працаваў у Бярэзінскім біясферным запаведніку, з 1999 г. дырэктар па развіцці рэспубліканскага таварыства «Ахова птушак Беларусі».

Даследуе згуртаванні птушак прыродных экасістэм Беларусі.

Аўтар манаграфіі «Атлас наземных пазваночных: Бярэзінскі біясферны запаведнік» (1997), навукова-папулярных кніг «Птушкі над Бярэзінай», «Біясферны запаведнік на Бярэзіне» (абедзве 1993 г. апошняя ў сааўтарстве), альбомаў пра скарбы беларускай прыроды.

У дакументальным кіно з 1999 г. Заснаваў экалагічны кірунак у беларускай дакументалістыцы. Зняў цыкл відэафільмаў, прысвечаных прыродзе Беларусі: «Жывая вада», «Лясныя хованкі» (за абодва атрымаў прызы Міжнароднага экалагічнага форуму «Экарай» у г. Райград, за апошні — прыз Міжнароднага тэлефоруму ў г. Ялта, Украіна), «Жывыя сведкі ледавікоў» (усе 2000 г.), «Апошнія арлы», «Жабы на дарогах» (прыз Міжнароднага кінафестывалю экалагічных фільмаў «Зялёны погляд» у Санкт-Пецярбургу), «Чаму ў бабра падрапаны нос» (усе 2002 г. за апошні — прыз Міжнароднага кінафестывалю відэафільмаў «Славянскае юнацтва, мары і надзеі» ў Маскве). Сярод іншых работ у кіно: цыкл фільмаў «У царстве бакланаў і чапляў» (2001 г. дыплом Міжнароднага фестывалю фільмаў пра нацыянальныя паркі свету ў г. Сондрыа, Італія), «Беларусь — некранутая прырода ў цэнтры Еўропы» (2003).

Зноскі
------

1. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

Літаратура
----------

* Бышнёў Ігар Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
* Бышнёў Ігар Іванавіч // Памяць : Гарадоцкі р-н : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / уклад. С. І. Садоўская; рэдкал. Н. А. Бурунова [і інш.]. — Мн. 2004. — С. 710.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: js20191047048 · NUKAT: n2004255290 · VIAF: 1187154260897824480007 |
**Асобная ордэнаў Жукава, Леніна і Кастрычніцкай Рэвалюцыі, Чырванасцяжная дывізія аператыўнага прызначэння імя Ф.Э. Дзяржынскага** (*АДАП, Дывізія імя Дзяржынскага*) — тактычнае злучэнне Войск нацыянальнай гвардыі Расіі, у задачы якой уваходзіць ахова грамадскага парадку ў Маскве і Маскоўскай вобласці, барацьба з тэрарызмам і экстрэмізмам, у ваенны час - ахова важных дзяржаўных аб'ектаў.

Гісторыя
--------

Гісторыя дывізіі пачалася 17 чэрвеня 1924 года, калі *Атрад асобага прызначэння ДПУ* быў перафармаваны ў *Дывізію асобага прызначэння*. Арганізацыяй злучэння і ўмацаваннем кадраў асабіста займаўся Фелікс Дзяржынскі. Пасля яго смерці па хадайніцтве асабовага складу дывізіі загадам АДПУ злучэнню было прысвоена яго імя.

17 лістапада 1926 года ў склад злучэння ўвайшлі тульскі, варонежскі, вяцкі, ніжагародскі і яраслаўскі дывізіёны войскаў АДПУ, у сувязі, з чым яно атрымала найменне *Асобная дывізія асаблівага прызначэння (АДАП) імя Ф.Э. Дзяржынскага пры калегіі АДПУ*.

У час Вялікай Айчыннай вайны дывізія ўдзельнічала ў бітве за Маскву, а таксама ў ліпені 1944 года суправаджала палонных немцаў у ходзе іх маршу па Маскве. Пасля Вялікай Айчыннай вайны АДАП браў удзел у ліквідацыі падполля нацыяналістычных банд на тэрыторыі заходніх раёнаў Украіны, Беларусі і Прыбалтыкі.

У перыяд застою дывізія забяспечвала грамадскі парадак на Сусветным фестывалі моладзі і студэнтаў у 1957 і 1985 гадах і на летняй Алімпіядзе ў Маскве ў 1980 годзе. Падчас перабудовы вайскоўцы дывізіі ўдзельнічалі ў ліквідацыі наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС, падаўленні беспарадкаў у Баку, Сумгаіце, Нагорным Карабаху, Тбілісі і Ошы. У першыя гады незалежнасці Расіі, дывізія ўдзельнічала ў першай і другой чачэнскай кампаніі.

Спасылкі
--------

* *Федэральная служба войскаў нацыянальнай гвардыі*. 95 ЛЕТ ДИВИЗИИ ИМЕНИ Ф.Э. ДЗЕРЖИНСКОГО (руск.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 18 красавіка 2022. Праверана 9 чэрвеня 2022.
* *ТАСС*. Дивизия особого назначения. Об истории главного боевого соединения Росгвардии (руск.) (14 чэрвеня 2019).
**Асорна** (ісп.: Osorno) — актыўны вулкан у Андах на тэрыторыі Чылі.

Геаграфія
---------

Вулкан размешчаны паміж азёрамі Льянкіуэ і Тодас-лос-Сантас на заходнім схіле Галоўнай Кардыльеры на мяжы паміж правінцыямі Асорна і Льянкіуэ ў рэгіёне Лос-Лагас. Стратавулкан. Вышыня 2652 метра. Знаходзіцца на тэрыторыі Нацыянальнага парка Вісентэ-Перэс-Расалес, найстарэйшага нацыянальнага парку Чылі, заснаванага ў 1926 годзе. Асорна з’яўляецца адным з самых актыўных вулканаў на поўдні чылійскіх Анд, зафіксавана 11 вывяржэнняў у перыяд паміж 1575 і 1869 годам. Чарлз Дарвін назіраў вывяржэнне Асорна 19 студзеня 1835 года падчас свайго кругасветнага падарожжа на караблі «Бігль».

Зноскі
------

1. ↑  Global Volcanism Program - Osorno
**Жуль Басцьен-Лепаж** (*Jules Bastien-Lepage*; 1 лістапада 1848, Данвілье, Мёз — 10 снежня 1884, Парыж) — французскі мастак, прадстаўнік натуралізму ў жывапісе як састаўнай часткі рэалізму. Гэта быў адзін з першых французскіх мастакоў, нароўні з вялікім Жулем Брэтонам, якія адлюстравалі сялянскі побыт у духу натуралізму. Сябрам і прыхільнікам яго таленту быў Эміль Заля.

Les foins (Сенажаць. 1877)
Жуль Басцьен-Лепаж нарадзіўся ў сям'і сціплых землеўладальнікаў і сялян у мястэчку Данвілье, Латарынгія, вучыўся з 1868 г. у Аляксандра Кабанеля ў школе вытанчаных мастацтваў у Парыжы. У школе пасябраваў з будучыняй мастакам - рэалістам, аднадумам Паскалем Даньян-Бувэ.
Пасля цяжкага ранення падчас нямецка-французскай вайны 1870 г. ён вярнуўся ў родную вёску. У 1875 годзе праца «Дабравешчанне пастухам» (l'Annonciation aux bergers) дазволіла яму стаць другім у конкурсе на Рымскую прэмію. З 1879 па 1882 гг. ён падарожнічаў па Англіі. Быўшы ўжо цяжка хворым ракам, ён распачаў вандраванне па Алжыру.

Яго палотны размешчаны ў найбуйнейшых музеях свету: у Парыжы, Лондане, Нью-Ёрку, Мельбурне, Філадэльфіі.

Жанна д'Арк, 1879, Нью-Ёрк, Музей Метрапалітэн.
Ён не паспеў ва ўсёй меры выказаць свой талент, бо памёр ва ўзросце 36 гадоў у сваёй майстэрні ў Парыжы. На месцы пахавання ў Данвілье, дзе быў фруктовы сад, яго брат Эміль Басцьен спраектаваў і ўзвёў парк (Parc des Rainettes). Быўшы ўжо вядомым архітэктарам, пасля смерці брата, Эміль стаў мастаком-пейзажыстам. На царкоўным двары знаходзіўся бронзавы помнік Басцьену-Лепажу працы Агюста Радэна. У 2011 годзе помнік быў падораны Арменіі да 20-годдзю здабыцця ёю незалежнасці. 7 кастрычніка на плошчы Францыі ў Ерэване адбылося ўрачыстае адкрыццё помніка, які стаў сімвалам сяброўства паміж дзвюма дзяржавамі.

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Angela Schneider, Anke Daemgen, Gary Tinterow. *Französische Meisterwerke des 19. Jahrhunderts aus dem Metropolitan Museum of Art*, New York, Nicolai Verlag, Berlin 2007, ISBN 978-3-88609-584-1
* E. Benezit. Dictionnaire des peintres, sculpteurs, dessinateurs et graveurs Gründ, Paris, 1999, vol. I, p. 848.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Жуль Басцьен-Лепаж**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 23961 · BNF: 14958701h, 11967475s · GND: 122105338 · ISNI: 0000 0000 7977 1887 · LCCN: n85175411 · NLA: 35859559 · NTA: 070935580 · NUKAT: n2017018105 · PTBNP: 1795280 · SUDOC: 027684709 · VIAF: 68937778 · ULAN: 500015744 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бірыла.

**Сцяпан Сцяпанавіч Бірыла** (14 жніўня 1903, г. Мінск — 15 ліпеня 1978) — беларускі савецкі акцёр. Народны артыст БССР (1955).

Біяграфія
---------

Сцэнічную дзейнасць пачаў у 1918 годзе. Працаваў у тэатрах Волагды, Архангельска, Гомеля, з 1926 г. у БДТ-3, з 1928 г. у Беларускім тэатры імя Я. Купалы. Акцёр шырокага творчага дыяпазону. Дакладнасць вонкавага малюнка ролі, псіхалагічная распрацоўка вобразаў адрозніваюць мастацтва артыста.

Ролі
----

Акцёр шырокага творчага дыяпазону. Створаныя ім вобразы вызначаліся дакладным знешнім малюнкам, глыбокай псіхалагічнай распрацоўкай: Цывін («Бацькаўшчына» К. Чорнага), Вашамірскі («Салавей» З. Бядулі), Лютынскі («Канец дружбы» К. Крапівы), Хірт («Канстанцін Заслонаў» А. Маўзона), Гудзееў, Глуздакоў («Каб людзі не журыліся», «Лявоніха на арбіце» А. Макаёнка), Секяржыцкі («Амністыя» М. Матукоўскага), Якаў (« Апошнія» М. Горкага), Беркутаў («Ваўкі і авечкі» А. Астроўскага), Ларэнца («Рамэа і Джульета» У. Шэкспіра), Паляжаеў («Клопатная старасць» Л. Рахманава  (руск.) (бел.), Акаёмаў («Машанька» А. Афінагенава  (руск.) (бел.), Ксанф («Ліса і вінаград» Г. Фігейрэду), Фярэкіс
(«Патрабуецца лгун» Дз. Псатаса) і інш.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Бирилло Степан Степанович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 59. — 737 с.
2. ↑  Бірыла Сцяпан Сцяпанавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Літаратура
----------

* Бірыла Сцяпан Сцяпанавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
* Бірыла Сцяпан Сцяпанавіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 117. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
**Пражская дэкларацыя аб еўрапейскім сумленні і камунізме** (таксама вядомая як **Пражская дэкларацыя**) — сумесны дакумент, падпісаны 3 чэрвеня 2008 некалькімі вядомымі еўрапейскімі палітыкамі, якія былі палітычнымі вязнямі і гісторыкамі, у якім змяшчаецца заклік да асуджэння камуністычных злачынстваў. Дэкларацыя была прынята ў ходзе міжнароднай канферэнцыі «Еўрапейская сумленне і камунізм», якая была арганізавана камітэтам па пытаннях адукацыі, навукі, культуры, правоў чалавека чэшскага Сената 2-3 чэрвеня 2008 года пад эгідай Аляксандра Вондры, намесніка прэм'ер-міністра Чэшскай Рэспублікі па еўрапейскіх справах.

У Дэкларацыі таксама змяшчаўся заклік да ўстанаўлення Еўрапейскага дня памяці ахвяраў сталінізму і нацызму, які, у канчатковым выніку, быў зацверджаны Еўрапейскім парламентам 2 красавіка 2009 года.

Гл. таксама
-----------

* Рэзалюцыя Савета Еўропы №1481
* Дэкларацыя аб злачынствах камунізму
**Пра́жская друка́рня Скары́ны** — друкарня ў Празе, заснаваная беларускім першадрукаром Францыскам Скарынам дзеля выдання беларускай Бібліі.

Месцазнаходжанне
----------------

Дом у Празе па адрасе Старамесцкая плошча, 22
Паводле некаторых звестак, размяшчалася ў будынку на Старамесцкай плошчы. Дом, збудаваны ў 1371 годзе, захаваўся і цяпер знаходзіцца па адрасе Старамесцкая плошча, 22. У XVI стагоддзі перабудаваны з гатычнага ў рэнесансным стылі, а ў XVII — у барочным. Паводле чэшскіх беларусістаў Вацлава Жыдліцкага і Міласлава Зімы, друкарня Скарыны размяшчалася на другім паверсе будынку.

Паводле іншага меркавання, Францішак Скарына арандаваў друкарню купца Северына (чэшск.: Severín). Яна размяшчалася на вулачцы, якая пачыналася ад касцёла Св. Мікалая (чэш.). Будынак не захаваўся, цяпер на гэтым месцы знаходзіцца парк.

Паводле трэцяй версіі, Скарына мог арандаваць і друкарню Конача.

Друкаванне
----------

Друкарня была заснавана Скарынам пры падтрымцы віленскіх мецэнатаў Якуба Бабіча і Багдана Онькава. У Празе Скарына надрукаваў у 1517—1519 гадах 23 кнігі Старога Запавету. Паколькі да 1517 года ён ужо меў большасць перакладзеных і падрыхтаваных тэкстаў, можна сцвярджаць, што ён пачаў працаваць у Празе не пазней за 1515—1516 гады.

У 1520—1521 з'ехаў у Вільню.

Гл. таксама
-----------

* Віленская друкарня Скарыны

Зноскі
------

1. ↑  *Абламейка, Сяргей*. Дзе была пражская друкарня Скарыны? **(нявызн.)**.  Радыё «Свабода» (6 жніўня 2013).
2. 1 2  *Лямешкін, Ілля*. Увекавечанне памяці Скарыны ў Чэхіі **(нявызн.)**. *Бібліі Рускай Францішка Скарыны — 500*.  Бібліятэка Акадэміі навук Літвы.

Літаратура
----------

* *Уладзімер Пічэта* Друк на Беларусі ў XVI і XVII сталецьцях // *Чатырохсотлецьце беларускага друку, 1525—1925*. — Мн.: 1926. — С. 228—261.

| ⛭Выданні ✯ ✰ Францыска Скарыны |
| --- |
| Прага | Псалтыр (1517) · Кніга Іова (1517) · Прытчы Саламонавы (1517) · Кніга Ісуса Сірахава (1517) · Еклезіяст (Саборнік) (1517) · Прамудрасць Божая (1517) · Песня Песням (1518) · Кніга Царстваў (1518) · Кніга Ісуса Навіна (1518) · Юдзіф (1519) · Кніга Суддзяў (1519) · Быццё (1519) · Выхад (1519) · Левіт (1519) · Лічбы (1519) · Другі закон (1519) · Руф (1519) · Эсфір (1519) · Плач Ераміі (1519) · Кніга прарока Даніла (1519) |
| Вільня | Малая падарожная кніжка (Псалтыр (1522)) · Апостал (1525) |