| Япона-кітайская вайна (1937—1945) |
| --- |
| ***Перадгісторыя канфлікту*****Маньчжурыя (1931—1932)**  (Мукдэн • Нэньцзян • Хэйлунцзян • Цзіньчжоу • Харбін) • Шанхай (1932) • Маньчжоу-го • Жэхэ • Сцяна • Унутраная Манголія (Суюань)  ***Першы этап (ліпень 1937 — кастрычнік 1938)***Мост Лугаўцяа • Пекін-Цяньцзінь • Чахар • **Шанхай (1937)**  (Склад Сыхан) • Чыг. Бэйпін—Ханькоу • Чыг. Цяньцзінь-Пукоу • **Таюань**  (Пінсінгуань  ·  Сінькоу)  ·  Нанкін • **Сюйчжоу** ·  Тайэрчжуан • Пн.-У.Хэнань (Ланьфэн) •Амой • Чунцын • **Ухань** (Ваньцзялін) • Кантон ***Другі этап (кастрычнік 1938 — снежань 1941)***(Хайнань) — **Наньчан** — (Рака Сюшуй) — **Суйсянь і Цзапян** — (Шаньтоу) — **Чанша (1939)** — **Пд. Гуансі** — (Куньлуньская цясніна) — Зімнее наступленне — (Уюань) — **Цзааян і Ічан** — **Бітва ста палкоў** — Пн. В'етнам — Ц. Хубэй — **Пд.Хэнань** — З. Хубэй (1941) — **Шангаа** — **Паўднёвая Шаньсі** — **Чанша (1941)**  ***Трэці этап (снежань 1941 — верасень 1945)*****Чанша (1942)** — Бірманская дарога — (Таунгу) — (Енангяунг) — **Чжэцзян-Цзянсі** — **Салуін** — Чунцынская кампанія — **З. Хубэй (1943)** — Пн.Бірма-З.Юньнань — **Чандэ** — **«Іці-Го»** — (Ц.Хэнань — Чанша (1944) — Гуйлінь-Лючжоу) — Хэнань-Хубэй — **З.Хэнань** — **З.Хунань** — Гуансі (1945) **Савецка-японская вайна** |

**Бітва ста палкоў** — найбуйнейшая наступальная аперацыя Народна-вызваленчай арміі Кітая супраць японскіх акупацыйных войскаў падчас япона-кітайскай вайны. Пачалася 20 жніўня 1940 года і завершылася 5 снежня таго ж года:431.

Назва
-----

З лета 1940 г. 8-я армія задзейнічала ў тыле ворага ў Паўночным Кітаі 105 палкоў (адсюль пайшла назва аперацыі) для шырокамаштабнага стратэгічнага наступлення на занятыя японскімі войскамі лініі камунікацый і апорных пунктаў. Наступленне працягвалася больш за 5 месяцаў.

Перадгісторыя
-------------

Вытокі гэтай аперацыі адносяцца да ліпеня 1940 года, калі Генеральны штаб нацыянальна-рэвалюцыйнай арміі атрымаў даныя аб падрыхтоўцы японцамі сіламі 3-4 пяхотных дывізій са сродкамі ўзмацнення наступальнай аперацыі ў напрамку Лаян-Тунгуань і далей на Сіань з задачай авалодаць заходнім участкам Лунхайскай чыгункі і гэтым пазбавіць цэнтральныя правінцыі Кітая сувязі з Ланьчжоў — асноўнай базай забеспячэння зброяй, што паступала з Савецкага Саюза:431 (гл. Аперацыя «Зэт»).

Кітайскае ваеннае кіраўніцтва прыйшло да высновы, што неабходна ўзмацніць абарону Лаянскага і Тунгуаньскага напрамкаў і прыняць меры да зрыву японскай аперацыі.

Мэты і падрыхтоўка
------------------

У гэты час партызаны і часці 8-й арміі займалі раёны, выгадныя для нападу размешчаных па дарогах у паўднёвай Шаньсі 41-й і 36-й японскіх пяхотных дывізій. На поўнач ад дарогі Чжэндзін-Таюань, дзе дзейнічала 120-я дывізія, мелася магчымасць нанесці ўдар па 26-й і 110-й японскіх пяхотных дывізіях. Да гэтага часу войскі Чжу Дэ аперацыі супраць японцаў не вялі:431.

Стваралася абстаноўка, пры якой без сур’ёзных баёў супраць японцаў або канфліктаў з часцямі цэнтральнага падпарадкавання 8-я армія не магла аднавіць шляхі Шэньсі-Ганьсу-Нінсяскага савецкага асаблівага раёна. Атрыманая ад Чан Кайшы тэлеграма падавала такую ​​магчымасць без асаблівых перашкод:431—432.

У Яньань было прынята рашэнне падрыхтаваць аперацыю з галоўнай мэтай забяспечыць умовы перамоваў КПК з Гаміньданам па пытаннях партызанскіх баз і межаў Шэньсі-Ганьсу-Нінсяскага савецкага асаблівага раёна. Было задумана дэблакіраваць некаторыя часці і атрады 129-й і 115-й дывізій, якія дзейнічалі ў паўднёвай Шаньсі, і ўсталяваць іх сувязь з іншымі партызанскімі раёнамі; парушыць камунікацыі японцаў і тым сарваць рыхтуемае імі наступленне:432.

Ход аперацыі
------------

Ваенныя сілы КПК складалі напярэдадні бітвы каля 400 000 чалавек або 115 палкоў. Між тым, Японія валодала больш старымі звесткамі, якія адрозніваліся ад сапраўдных лічбаў у некалькі разоў у меншы бок. Гэта было звязана са шматразовым папаўненнем колькасці кітайскіх войскаў за папярэднія гады. Дадзеная акалічнасць заахвоціла Чжу Дэ і іншых военачальнікаў НВАК засяродзіць усе свае войскі (46 палкоў са 115-й дывізіі, 47 палкоў з 129-й дывізіі і 22 палкі з 120-й дывізіі) у барацьбе супраць японскіх захопнікаў.

З 20 жніўня па 10 верасня войскі 4-й, 8-й армій, а таксама партызанскія злучэнні выступілі супраць японскіх акупантаў у правінцыях Шаньсі, Чахар, Хубэй і Хэнань, наносячы ўдары па японскіх камунікацыях. Каля 10 тысяч японскіх вайскоўцаў трапілі ў акружэнне.

З 20 верасня баі звадзіліся да дзеянняў супраць блакіраваных японскіх гарнізонаў. Пасля 6 кастрычніка 1940 года кітайскія войскі перашлі ў абарону, адбіваючы контрнаступленне падраздзяленняў японскай арміі. У гэты перыяд, з кастрычніка па снежань, японцы адказалі контратакамі, у выніку якіх змаглі вярнуць кантроль над многімі захопленымі гарадамі і станцыямі.

Усяго кітайскія вайскоўцы знішчылі каля 960 кіламетраў чыгуначнага палатна, сотні мастоў і тунэляў, а таксама буйную вугальную шахту, якая мела важнае значэнне для японскай прамысловасці.

Вынікі і страты
---------------

У ходзе баявых дзеянняў ваенныя часці КПК занялі тэрыторыю з насельніцтвам больш за 5 мільёнаў чалавек, 73 населеныя пункты. Было праведзена 1824 баі з японскімі войскамі, забіта і паранена больш за 20 000 японскіх салдат і афіцэраў, не лічачы ваеннаслужачых калабарацыйных войскаў на тэрыторыі Кітая, захоплена звыш 5400 вінтовак, 200 кулямётаў, 200 гранатамётаў, 16 гармат і вялікая колькасць боепрыпасаў:434. Страты НВАК склалі 22 000 чалавек. Таксама было разбурана 500 км чыгунак і каля 1500 км шашэйных дарог, падарвана 260 мастоў.

У культуры
----------

* к/ф *Бітва ста палкоў*, 2015

Зноскі
------

1. 1 2  John W. Garver. *Chinese-Soviet Relations, 1937–1945*. Стр. 120.
2. 1 2 3 4 5 6  Калягин А. Я. Наступление «ста полков» // По незнакомым дорогам. — М.: Главная редакция восточной литературы издательства «Наука», 1979. — С. 429—434.
3. 1 2  Японо-китайская война 1937—1945 гг.

Спасылкі
--------

* Калягин А. Я. По незнакомым дорогам (Записки военного советника в Китае). — М.: Главная редакция восточной литературы издательства «Наука», 1979. — 445 с. с ил. и карт. Изд. 2-е, доп. Тираж 30 000 экз Архівавана 7 жніўня 2018.
* Битва ста полков. Хронограф hrono.info
* John W. Garver. Chinese-Soviet Relations, 1937—1945: The Diplomacy of Chinese Nationalism