У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Палярызацыя.
**Палярызацыя вакууму** — сукупнасць віртуальных працэсаў нараджэння і анігіляцыі пар часціц у вакууме, абумоўленых квантавымі флуктуацыямі. Гэтыя працэсы фарміруюць ніжні (вакуумны) стан сістэм узаемадзеючых квантавых палёў.

Механізм палярызацыі вакууму
----------------------------

Дыяграма Фейнмана для працэсу палярызацыі вакууму (аднапетлявое прыбліжэнне). Віртуальная пятля
У адрозненне ад абстрактнага (матэматычнага) вакууму, фіксаванага прыборамі, які ўяўляецца абсалютнай пустатой, рэальны (фізічны) вакуум з'яўляецца пустым толькі «у сярэднім». Аднак, як бы добра мы ні спустошылі і ні экранавалі пэўную вобласць прасторы, у ёй, у сілу прынцыпу нявызначанасці могуць існаваць віртуальныя часціцы. У тым ліку, магчыма нават нараджэнне зараджаных часціц у пары са сваёй антычасціцай — гэта так званая, віртуальная пятля на дыяграме Фейнмана. Пятля можа існаваць вельмі кароткі час, у граніцах квантавай нявызначанасці

{\displaystyle \delta t\approx \hbar /\delta E,}
каб не парушаць закон захавання энергіі. Але калі на вакуум уздзейнічае вонкавае поле, то за кошт яго энергіі магчыма нараджэнне рэальных часціц. Узаемадзеянне часціц з вакуумам прыводзіць да змены масы і зарада часціц.

У квантавай электрадынаміцы
---------------------------

Палярызацыя вакууму ў квантавай электрадынаміцы заключаецца ва ўтварэнні віртуальных электронна-пазітронна (а таксама мюон-антымюонных і таон-антытаонных) пар з вакууму пад уплывам электрамагнітнага поля. Палярызацыя вакууму прыводзіць да радыяцыйных паправак у законах квантавай электрадынамікі і да ўзаемадзеяння нейтральных часціц з электрамагнітным полем.

У квантавай хромадынаміцы
-------------------------

Палярызацыя вакууму глюонамі ў квантавай хромадынаміцы прыводзіць да антыэкраніроўкі каляровага зарада і, у выніку, да неназіральнасці свабодных кваркаў.

У гравітацыі
------------

На звышмалых адлегласцях ({\displaystyle 10^{-33}} см) узнікае сувязь квантавых эфектаў з гравітацыйнымі. Звышцяжкія віртуальныя часціцы ствараюць вакол сябе прыкметнае гравітацыйнае поле, якое пачынае скажаць геаметрыю прасторы. Масы такіх часціц {\displaystyle m\approx {\sqrt {\frac {\hbar c}{g}}}}, прыкладна {\displaystyle 10^{19}} ГэВ/*c*² (планкаўская маса), даўжыня хвалі {\displaystyle \lambda \approx {\frac {\hbar }{mc}}}, прыкладна {\displaystyle 10^{-33}} см (планкаўская даўжыня). Мяркуецца, што працэсы гравітацыйнай палярызацыі вакууму адыгрываюць важную ролю ў касмалогіі.

З другога боку, цалкам магчыма, што на такіх адлегласцях традыцыйныя ўяўленні аб прасторы і часе (і, у тым ліку, аб палярызацыі вакууму) становяцца зусім непрыдатнымі, і звыклы квантавапалявы падыход перастае быць адэкватным, саступаючы месца тэорыям квантавай гравітацыі, заснаваным на выяўленні незвычайных геаметрычных і тапалагічных уласцівасцей квантаванай прасторы-часу, такім, як М-тэорыя, петлявая квантавая гравітацыя і *прычынная дынамічная трыянгуляцыя*.

Праявы палярызацыі вакуума
--------------------------

* Анамальны магнітны момант
* Дэльбрукаўскае рассейванне
* Эфект Унру
* Лэмбаўскі зрух
* Эфект Казіміра
* Выпраменьванне Хокінга
* Эфект Шарнхорста

Зноскі
------

1. 1 2  «Физика от А до Я» / Сост. В. А. Чуянов, 4-ое изд. испр. М. ОАО Издательство «Педагогика-Пресс», ООО Издательский дом «Современная педагогика», 2003, ISBN 5-7155-0790-1 (ОАО Издательство «Педагогика-Пресс»), ISBN 5-94054-026-0 (ООО Издательский дом «Современная педагогика»), УДК 087.5:53, ББК 22.3я2, Ф 50, ст. «Вакуум физический», с. 49-51.
2. ↑  Окунь Л. Б. «Физика элементарных частиц», изд. 3-е, М. «Едиториал УРСС», 2005, ISBN 5-354-01085-3, ББК 22.382 22.315 22.3о, гл. 2 «Гравитация. Электродинамика», «Поляризация вакуума», с. 26-27.
3. ↑  «Физика микромира», Маленькая энциклопедия. гл. ред. Д. В. Ширков, М. «Советская энциклопедия», 1980, 528 с. илл. 530.1(03), Ф50, ст. «Поляризация вакуума», авт. ст. Д. В. Ширков, стр. 496.
4. ↑  *Окунь Л. Б.* «Физика элементарных частиц», изд. 3-е, М. «Едиториал УРСС», 2005, ISBN 5-354-01085-3, ББК 22.382 22.315 22.3о, гл. 3 «Сильное взаимодействие», «Асимптотическая свобода и конфайнмент», с. 45-47.
5. ↑  *Я. Б. Зельдович* «Теория вакуума, быть может, решает загадку космологии», Успехи физических наук, т. 133, вып. 3, 1981, март, с. 479—503

Літаратура
----------

* *Поляризация вакуума* — артыкул з Фізічнай энцыклапедыі

| ⛭Квантавая электрадынаміка |
| --- |
| Тэорыя | 
* Вакуум КЭД
* Уласная энергія
* Палярызацыя вакууму
* Пастаянная тонкай структуры
* Вяршынная функцыя
* Тоеснасць Уорда — Такахашы
* ξ-каліброўка
* Фармалізм Гупты — Блойлера

 |
| З’явы | 
* Комптанаўскае рассеянне
* Мёлераўскае рассеянне
* Рассеянне Бабы
* Тармазное выпрамяненне
* Анамальны магнітны момант
* Лэмбаўскі зрух

 |
| Часціцы | 

|  |  |
| --- | --- |
| элементарныя | 
* Фатон
* Электрон
* Пазітрон
* Віртуальныя часціцы

 |
| састаўныя | 
* Пазітроній
* Малекулярны пазітроній

 |

 |