recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ін-цзун** (кіт.: 英宗, асабістае імя — **Чжаа Шу** (кіт.: 趙曙) 16 лютага 1032 — 25 студзеня 1067) — 5-ы кітайскі імператар дынастыі Сун у 1063—1067 гадах, пасмяротнае імя — **Сюань Сяа-хуандзі** (кіт.: 宣孝皇帝).

Біяграфія
---------

Паходзіў з імператарскага роду Чжаа. Сын прынца Чжаа Юнчжана. Пры нараджэнні атрымаў імя Цзоншы. Яго бацька быў стрыечным братам імператара Жэнь-цзуна?! і некаторы час лічыўся спадчыннікам трона. Аднак у 1055 годзе імператар Жэнь-цзун выбраў у якасці свайго пераемніка менавіта Чжаа Цзоншы, які змяняе імя на Шу.

Пасля смерці ў 1063 годзе Жэнь-цзуна новым імператарам становіцца Чжаа Шу, які атрымлівае імя Ін-цзун. З самага пачатку (1064 год) праўлення паміж імператарскімі дарадцамі ішлі спрэчкі адносна статусу памерлага бацькі імператара. Адны прапаноўвалі даць яму званне «імператарскага дзядзькі», а іншыя «бацькі». Урэшце, у 1066 годзе, Ін-цзун падтрымаў апошніх і здолеў настаяць на сваім.

У 1065 годзе імператар выдаў загад аб складанні агульнай гісторыі пад назвай Цзы чжы тун цзянь  (руск.) (бел. («Усёабдымнае люстэрка для дапамогі ўраду»), даручыўшы гэтую працу вядомым навукоўцам Сыма Гуану, Лю Шу  (кіт.) (бел. Лю Гу  (кіт.) (бел. і Фан Цзуі  (кіт.) (бел..

У 1067 годзе ў імператара адкрылася хвароба сэрца, хутчэй за ўсё гэта было цэрэбраваскулярнае захворванне  (руск.) (бел.. Ён абвясціў свайго старэйшага сына Чжаа Сюя  (руск.) (бел. спадчыннікам імператарскай улады. Памёр Ін-цзун 25 студзеня 1067 года.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  China Biographical Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13407958'></a>
2. ↑  *Ebrey P. B.* Emperor Huizong — 1 — Harvard University Press, 2013. — P. 12. — 696 p. — ISBN 978-0-674-72525-6<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1587900'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4945630'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17379514'></a>

Літаратура
----------

* Twitchett, Denis; Smith, Paul Jakov. The Cambridge History of China, Vol. 5 Part One: The Sung China and Its Precursors, 907—1279 AD. 1. vyd. Cambridge, New York, Melbourne, Madrid, Cape Town, Сінгапур, Sao Paulo, Delhi : Cambridge University Press, 2009. 1128 s. ISBN 0521812488, 978-0521812481.


| ?Ін-цзун (дынастыя Сун) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Zhao Hongyin[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Zhao Yunrang[d] |  | Zhao Yuanfen[d] |  | Emperor Taizong of Song[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Ін-цзун (дынастыя Сун) |  |  |  |  |  |  | Empress Dowager Du[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Ren[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Britannica (онлайн) |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com · Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | CBDB: 0009005 · ISNI: 0000 0000 6429 8273 · LCCN: nr99004022 · VIAF: 39295189 |
**Эн-Луіза Хэнсан** (швед*. Ann-Louise Hanson*; нар. 4 красавіка 1944, Крыстыянстад, Швецыя) — шведская спявачка, якая займаецца музыкай з 1956 года.

Біяграфія
---------

У 1960 годзе яна выпусціла першы хіт «Är du ensam i kväll?», шведская версія «*Are you lonesome tonight?»* Элвіса Прэслі *.*

У многіх яе сольных запісах 1960-х выступае Bruno Glenmarks Orkester, і пасля шлюбу Эн-Луіза і Бруна Гленмарка ствараюць гурт «Гленмаркс» з пляменніцай Бруна Карын і пляменнікам Андэрсам. Неўзабаве іх уласны гуказапісвальны лейбл GlenDisc пачаў выпускаць вініл, касеты і, у рэшце рэшт, кампакт-дыскі пад шыльдай «Hanson-Glenmark Production AB».

Эн-Луіз мае сумнеўны гонар выступіўшы на шведскім Мелодыфестываліне трынаццаць разоў без ні воднай перамогі. Адны з самых запамінальных песень, выкананых на фестывалі: «Bara en enda gång» (дуэт з Джонам Балардам) і «Kärleken lever». Эн-Луіза выканала адзін з твораў у нямецкім адборы на конкурс «Еўрабачанне» ў 1962 годзе. У канцы 1980-х пераехаўла ў Францыю разам з Бруна. Цяпер яна застаецца жыхаркай Крысціянстада ў Швецыі.

У 1986 годзе выпускае студыйны альбом *Duva — Flyg igen*, гэта апошні студыйны альбом Хэнсан, на якім яна падзялілася вядучым вакалам са сваімі дачкамі Джэсікай і Жазэфінай на загалоўным трэку, а таксама выканала дуэтам з Білі Прэстанам песню «So Good, So Fine».

Яна ўдзельнічала ў Мелодыфестываліне 2019 з песняй «Kärleken finns kvar». 

Дачка Эн-Луізы Жазэфін Гленмарк нядаўна распачала ўласную музычную кар’еру.

Альбомы
-------

* 62 — Vita rosor från Athen — 14#
* 62 — Vita sommarmoln — 17#
* 62 — Paradiso — 19#
* 67 — Jag hade en gång en båt — 11#
* 68 — Min greve av Luxemburg — 3#
* 68 — Arrivederci Frans — 1#
* 68 — Min luftballong — 8#
* 69 — Svenska flicka — 10#
* 72 — Vad än sker — 13#

Сінглы
------

* 2019 — Kärleken finns kvar — 10#

Зноскі
------

1. ↑  LIBRIS — 2012. Праверана 24 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1798125'></a>
2. ↑  Discogs
3. ↑  "Ann-Louise Hanson". *Nationalencyklopedin* [Swedish]. Праверана 10 May 2010.`{{cite encyclopedia}}`: Папярэджанні CS1: невядомая мова (link)
4. ↑  *Dahlander, Gustav*. Artisterna i Melodifestivalen 2019: Hela listan – så blir deltävlingarna(нявызн.)(недаступная спасылка). *Gustavs expertblogg*.  SVT (27 лістапада 2018). Архівавана з першакрыніцы 27 лістапада 2018. Праверана 27 November 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Deezer · Instagram · Last.fm · SoundCloud · Spotify · Яндэкс Музыка · YouTube |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 8009799 · BNE: XX5019161 · GND: 135282578 · ISNI: 0000 0000 7881 5104 · LCCN: n2018003040 · LIBRIS: 297085 · VIAF: 80081094 |

 |
**Цярэнцій Яфрэмавіч Сычко́ў** (6 студзеня 1922, в. Хутар, Быхаўскі раён, Магілёўская вобласць — 21 снежня 2000) — Герой Савецкага Саюза.

Біяграфія
---------

Скончыў Барысаўскае ваенна-інжынернае вучылішча (1941), Ваенную акадэмію імя Фрунзэ (1952). У Чырвонай Арміі з 1940 года. З 1942 года на Паўночна-Каўказскім, Варонежскім, 1-м і 2-м Украінскіх, 1-м і 2-м Беларускіх франтах. Удзельнічаў у баях за Крым і Паўночны Каўказ, у Курскай бітве, вызваляў Украіну, Беларусь, Польшчу. 

Камандзір інжынернай роты старшы лейтэнант Ц. Я. Сычкоў вызначыўся ў баях пры вызваленні Украіны. 25 верасня 1943 года ў час наступлення пад агнём праціўніка рота на чале з ім на дэсантных лодках пераправіла на правы бераг Дняпра 802 байцоў, а за ўвесь перыяд пераправы — 8,8 тыс. чалавек, 398 т боепрыпасаў, 216 т харчовых прадуктаў, каля 6 тыс. мін, 82 гарматы, 164 павозкі з грузам, 8 мінамётаў, на левы бераг Дняпра — 430 параненых.

Да 1972 года Сычкоў служыў у Савецкай Арміі, палкоўнік. У 1972—1985 гадах працаваў у жытомірскім абласным аб’яднанні «Міжкалгасбуд». Жыў у Жытоміры. Вёў вялікую грамадскую работу, з’яўляўся дэпутатам Жытомірскага гарадскога Савета народных дэпутатаў, намеснікам старшыні прэзідыума гарадскога Савета ветэранаў вайны і працы.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн 2002.

Літаратура
----------

* Сычко́ў Цярэнцій Яфрэмавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 325. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Сычкоў Цярэнцій Яфрэмавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 136028 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Барысаў.
**Ігар Пятровіч Барысаў** (нар. 24 мая 1982, Магілёў) — беларускі палітык, рэдактар і журналіст. Магістр палітычных навук. Старшыня Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі (Грамада).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Магілёве ў сям’і рабочых. У 2004 годзе скончыў Беларуска-Расійскі ўніверсітэт (Магілёў), у 2009 годзе — Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт (Вільнюс). Мае дыпломы інжынера-электрыка і палітолага. Магістр палітычных навук. Жанаты, мае дзве дачкі.

У 2004—2006 гадах працаваў на заводзе «Магілёўліфтмаш», у 2009 годзе — у арганізацыі «Служба камплектацыі трубаправодаў — завод палімерных труб». У абодвух выпадках звольнены за палітычную дзейнасць. Цяпер працуе мэнэджарам у прыватнай фірме.

У 2018 годзе пераехаў з сям’ёй у Мінск.

Палітычная дзейнасць
--------------------

У БСДП (Грамада) уступіў у 2001 годзе. З 3 жніўня 2008 года сябар ЦК БСДП, з 2009 года адказны за партыйную працу ў Магілёўскай вобласці, сябар Прэзідыума БСДП. З 10 кастрычніка 2010 года намеснік старшыні БСДП. З 13 сакавіка 2016 года першы намеснік старшыні БСДП. З 11 сакавіка 2018 года старшыня БСДП.

Член незалежнага прафсаюза работнікаў радыёэлектроннай прамысловасці (РЭП) і Беларускай асацыяцыі журналістаў.

21 сакавіка 2021 г. напярэдадні Дня Волі быў затрыманы праваахоўнікамі і асуджаны на 15 сутак адміністрацыйнага арышту.

Журналісцкая і рэдактарская дзейнасць
-------------------------------------

Ігар Барысаў на ІІ Форуме левых дэмакратычных сіл Беларусі 7 лютага 2021 года
Адзін з заснавальнікаў незалежнай рэгіянальнай газеты «НАШ Магілёў» (2006—2017). Выйшла 102 нумары. Галоўны рэдактар газеты «НАШ Магілёў» у 2010—2017 гадах.

Галоўны рэдактар партыйнага часопіса Рабочай групы «Жанчыны БСДП» «Адлюстраванне» (2011—2016). Выйшла 9 нумароў.

Галоўны рэдактар аналітычнага часопіса БСДП «Пазіцыя» (з 2018 года). Аўтар брашур «Беларуская сацыял-дэмакратыя і дыктатура» (2014), «Што такое дэкрэт № 3 і як яго абысці?» (2015), ініцыятар распрацоўкі «Праграмы дзеянняў БСДП» (2017)

Рэгулярна выступае са сваімі артыкуламі ў газеце «Народная Воля» і сайце naviny.by.

Зноскі
------

1. ↑  Барысаў Ігар Пятровіч

| Старшыні БСДП |
| --- |
| 
Міхаіл Ткачоў (1991—1992) · 
Алег Трусаў (1992—1995) · 
Мікалай Статкевіч (1995—2005) · 
Анатоль Ляўковіч (2005—2006) · 
Аляксандр Казулін (2006—2008) · 
Анатол Ляўковіч (2008—2010) · 
Анатоль Сідарэвіч (2010—2011) · 
Ірына Вештард (2011—2018) · 
Ігар Барысаў (з 2018)
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | VK · Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
**Галаці́часк** (*Голотическ*) — сярэдневяковы горад, імаверна, Полацкай зямлі.

Згадваецца Аповесцю мінулых гадоў пад 1071 годам у кантэксце вайны Усяслава Брачыславіча з Яраславічамі — «*Победи Ярополк Всеслава у Голотичьска*».

Галацічаск таксама названы сярод літоўскіх гарадоў у «Спісе рускіх гарадоў далёкіх і блізкіх», які звычайна датуюць канцом XIV — пачаткам XV ст. Пры гэтым прынамсі некаторыя звесткі гэтага спіса не незалежныя, а перанесеныя з ранейшых летапісаў.

Назва імаверна паходзіць ад гідроніма. Месцазнаходжанне Галацічаска дагэтуль не вызначана. Даследчыкі традыцыйна звязваюць горад з тэрыторыяй Полацкай зямлі. Тым часам Яраполк быў князем менскім, а Усяслаў ішоў на яго, таму лічаць слушным шукаць Галацічаск паблізу Мінска — прапануюць сучасны Голацк. Спробы атоесніць Галацічаск з Голацкам або іншымі сучаснымі геаграфічнымі аб’ектамі Беларусі пакуль археалагічна не пацвердзіліся.

Зноскі
------

1. ↑  Кучкин В. А. Датировка списка «А се имена градом всѣм рускым далним и ближним» // Древняя Русь. Вопросы медиевистики. — 2015. — № 3, Ч. 2 (сентябрь). — С. 70-72. — Библиогр.: с. 72 . — ISSN 2071-9574

Літаратура
----------

* Галацічаск // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. С. 455.
* Повесть временных лет. Ч. 1. М.; Л. 1950.
* Алексеев Л. В. Полоцкая земля в ІХ—XIII в.: (Очерки истории Северной Белоруссии). М. 1966.
* Штыхов Г. В. Города Полоцкой земли (ІХ—XIII вв.). Мн. 1978.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Феадор.

**Феадор Ты́ран** (? — 306 г.) — хрысціянскі святы, які ўшаноўваецца ў ліку велікамучанікаў як у праваслаўнай, так і ў каталіцкай царкве. Да перанясення ў Венецыю рэшткаў святога апостала Марка (828 г.) яе апекуном лічыўся Феадор Тыран.

Біяграфія ў жыціі
-----------------

Святы мучанік Феадор Тыран быў ваяром у горадзе Амасіі Пантыйскай вобласці (паўночна-ўсходняя частка Малой Азіі, якая цягнулася ўздоўж берага Понта Эўксінскага, г. зн. Чорнага мора), пад началам нейкага Урынка. Падзеі адбыліся каля 305 г. пры рымскім імператары Максіміяне, у час ганення на хрысціян. Феадора прымушалі прынесці ахвяру ідалам. Святы Феадор цвёрда, адкрыта спавядаў хрысціянства. Ваявода даў яму некалькі дзён на раздум’е, пад час якіх святы Феадор шчыра маліўся. Яго абвінавацілі ў падпале язычніцкага храма і кінулі ў турму на галодную смерць. Там перад ім паўстаў Ісус Хрыстос, суцешыў яго і падмацаваў яго сілы. Зноў прыведзены да ваяводы, святы Феадор смела і бязбоязна спавядаў сваю веру, за што стаў ахвярай катаванняў і быў асуджаны на спаленне. Мучанік Феадор без страху ўзышоў на касцёр і з малітваю аддаў сваю душу Богу. Не пашкоджанае полымем, яго цела было пахавана ў Еўхаітах, каля Амасіі. Пазней рэшткі былі перанесены ў Канстанцінопаль, у прысвечаны яму храм. Яго галава знаходзіцца ў Італіі, у горадзе Гаэце. Загінуў Феадор каля 306 г. пры імператары Галерыі.

У праваслаўнай традыцыі
-----------------------

Праваслаўная традыцыя дадае да жыцця Феадора Тырана наступны сюжэт. Праз 50 гадоў пасля мучаніцкай смерці Феадора імператар Юліян Адступнік вырашыў паздзекавацца з яго рэшткаў і загадаў кіраўніку Канстанцінопаля акрапляць у першую сядміцу Вялікага посту ўсе ядомыя запасы на рынках ідалаахвярніцкай крывёю. Святы Феадор, які з’явіўся ў сне архіепіскапа Еўдоксія, загадаў яму абвясціць усім хрысціянам, каб яны не куплялі нічога на рынках, а елі варанае пшано з мёдам — куццю. У памяць аб гэтай падзеі праваслаўная царква штогадова здзяйсняе святкаванне мучаніку Феадору Тырану ў суботу першага тыдня Вялікага посту. У навячэр’е суботы, у пятніцу, на Боскай літургіі папярэднеасвячоных дароў чытаецца канон малебны святому мучаніку Феадору, састаўлены вялебным Іаанам Дамаскінам. Гэтую традыцыю апісаў яшчэ Канстантынопальскі патрыярх Нектарый (381—397 гг.).

* Магіла Феадора Тырана ў ВенецыіМагіла Феадора Тырана ў Венецыі
* Феадор ТыранФеадор Тыран

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Феадор Тыран
* Феадор Тыран (руск.)
* Вялікамучанік Феадор Тыран (руск.)
Герб Аўстрыйскай імперыі
**Аўстра-венгерскае пагадненне 1867 года** (**Аўстра-венгерскі кампраміс**, ням.: Ausgleich; венг.: kiegyezés) — дагавор, заключаны 15 сакавіка 1867 года паміж аўстрыйскім імператарам Францам-Іосіфам I і прадстаўнікамі венгерскага нацыянальнага руху на чале з Ферэнцам Дэакам, у адпаведнасці з якім Аўстрыйская імперыя ператваралася ў дуалістычную манархію Аўстра-Венгрыя. Пагадненнем прадугледжвалася прадастаўленне венгерскай частцы дзяржавы поўнай самастойнасці ва ўнутраных справах, пры захаванні на ўзроўні агульнаімперскага ўрада толькі пытанняў знешняй, ваенна-марской і фінансавай палітыкі. Стварэнне Аўстра-Венгрыі было спосабам пераадолення зацяжнога крызісу імперыі, выкліканага ўздымам нацыянальных рухаў народаў краіны, умацаваннем нацыянальных эліт, ваеннымі паражэннямі ў аўстра-італа-французскай 1859 года і аўстра-прускай 1866 года войнах, ростам панславянскай пагрозы, а таксама правалам спроб рэфармавання імперыі на прынцыпах цэнтралізму.

Гл. таксама
-----------

* Лютаўскі патэнт
* Кастрычніцкі дыплом
* Венгерска-харвацкае пагадненне
* Распад Аўстра-Венгрыі

Літаратура
----------

* *Контлер Л.* История Венгрии: Тысячелетие в центре Европы. М. 2002
* *Пристер Е.* Краткая история Австрии. М. 1952

Спасылкі
--------

* Аўстра-венгерскае пагадненне  (ням.)
* Вытрымкі з успамінаў графа Ф. Ф. Бейста пра заключэнне пагаднення  (англ.)
* На шляху да дуалістычнай манархіі. Сайт парламента Аўстрыі Архівавана 13 снежня 2004.  (ням.)
* Храналогія працэсу аўстра-венгерскіх перамоў і зняволенні пагаднення Архівавана 4 жніўня 2020.  (англ.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Платформа.
**Платформа** (камп’ютарная) — апаратны альбо праграмны комплекс, які служыць асновай для разнастайных вылічальных сістэм.

Апаратная платформа
-------------------

Асноўны артыкул: **Апаратная платформа камп’ютара**
Ніжні слой шматузроўневай арганізацыі вылічальнай сістэмы (апаратура, аперацыйная сістэма, прыкладное праграмнае забеспячэнне), на якім карыстаюцца АС і прыкладным ПЗ. Апаратныя платформы адрозніваюцца адна ад адной архітэктурай цэнтральнага працэсара і шынамі сувязі функцыянальных блокаў.

Кожнай апаратнай платформе адпавядаюць сумяшчальныя з ёй аперацыйныя сістэмы і прыкладныя праграмы, якія могуць на ёй запускацца.

Платформа АС
------------

ПК 2014 уяўяле сабой агульную арганізацыю выконвання прыкладных праграм, вызначаючы, напрыклад, парадак запуску праграмы, схему ўжывання ёй адраснай прасторы, зафіксаваныя ў архітэктуры аперацыйнай сістэмы, плюс — Інтэрфейс праграмавання праграм (API), на ўзроўні аперацыйнай сістэмы.

Пры разгляданні сумяшчальнасці, ці падабенства, на ўзроўні аперацыйных сістэм, напрыклад, сістэмных выклікаў, файлавых сістэм і асяроддзя карыстальніка, пры параўнанні роднасных аперацыйных сістэм (напрыклад, UNIX) альбо сямейства (напрыклад, Microsoft Windows), гаворка ідзе пра сумяшчальнасць на ўзроўні API аперацыйнай сістэмы, напрыклад, у рамках сямейства АС, а не абстрактнага паняцця «платформа»

Прыклады платформ АС
* API POSIX для ОС Unix.
* Win32 — Win32 API,

Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне
----------------------------------------

Кросплатформавасць праграмнага забеспячэння — магчымасць выконваць яго, без перакампілявання праграмы, як на розных апаратных платформах, так і пад кіраваннем розных аперацыйных сістэм (інакш кажучы, магчымасць запуску выканальнага файла на платформах розных АС).

Тыповая мэта стварэння кросплатформавага праграмнага забеспячэння — «перажыць» тую пэўную платформу, для якой яно стваралася.

Прыкладаамі праграмнага забеспячэння, якое выконваецца на розных апаратных платформах і пад кіраваннем розных аперацыйных сістэм, з’яўляюцца разнастайныя праграмы, напісаныя на мовах праграмавання для віртуальных машын, такіх як PHP, Perl, Python, Java, і шматлікія іншыя, а таксама — кросплатформавыя асяроддзі распрацоўкі праграм.

Прыклады
* Qt
* GTK
* Boost
* Java Virtual Machine
* .NET Framework
* Adobe AIR

Літаратура
----------

* *Э. Таненбаум.* Архитектура компьютера = Structured Computer Organization. — 5-е изд. (Классика Computer Science). — СПб. 2007. — С. 848. — ISBN 5-469-01274-3.
* *Барри Брэй.* Микропроцессоры Intel: 8086/8088, 80186/80188, 80286, 80386, 80486, Pentium, Pentium Pro Processor, Pentium 4. Архитектура, программирование и интерфейсы. — 6-е изд. — СПб. 2005. — С. 1328. — ISBN 5-94157-422-3.
**Вялікі Басейн** (англ.: Great Basin) — пустыннае нагор'е на захадзе Паўночнай Амерыкі, самае вялікае аб'яднанне тэрыторый з бясцёкавымі ўпадзінамі на кантыненце. Вялікі Басейн працягнуўся з поўначы на ​​поўдзень і абмежаваны на захадзе хрыбтом Сьера-Невада і Каскаднымі гарамі, на ўсходзе — Скалістымі гарамі. Плошча — больш за 500 000 км². Рэльеф уяўляе сабой мноства кароткіх хрыбтоў (вышынёй да 3900 м), звычайна арыентаваных з поўначы на ​​поўдзень, і шырокіх катлавін паміж імі, злучаных паміж сабой, большасць з іх з'яўляюцца пустынямі або паўпустынямі. На тэрыторыі Вялікага Басейна знаходзіцца вялікая частка штата Невада, заходняя палова Юты, часткова Каліфорнія, Арэгон і Айдаха.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сычова.
**Ала Васілеўна Сычова** (**Канянкова**; нар. 28 кастрычніка 1928, Ленінград — 3 снежня 2003) — беларускі архітэктар, педагог. Доктар архітэктуры (1983), прафесар (1985). Член Саюза архітэктараў Беларусі (1959). Акадэмік Беларускай акадэміі архітэктуры (1997).

Біяграфія
---------

Скончыла Уральскі політэхнічны інстытут у Свярдлоўску ў 1956 годзе. У 1958—1961 гадах працавала ў інстытуце «Белдзяржпраект», з 1960 года — аспірант, асістэнт, дацэнт кафедры архітэктуры, з 1984 года — загадчык кафедры горадабудаўніцтва Беларускага політэхнічнага інстытута. З 1985 года прафесар кафедры «Горадабудаўніцтва».

Член Саюза архітэктараў СССР з 1959 года. Пражывала ў Мінску.

Творчасць
---------

Працавала ў галіне горадабудаўніцтва, ландшафтнай архітэктуры. Найбольш значныя работы: схема планіроўкі зон адпачынку возера Нарач і вадасховішча Пціч (Мінскі раён, 1959), прыгараднай зоны Гродна (1960), праекты зоны адпачынку на р. Волма (1969), парк у г. Беразіно (1979, усе ў суаўтарстве), рэканструкцыі паркаў у Лагойску (1980) і Маларыце (1986).

Аўтар навуковых прац больш 180 публікацый, у тым ліку 8 кніг — 6 манаграфій і 2 навучальных дапаможнікаў у галіне ландшафтнай архітэктуры і аховы прыроды, у т.л.: «Загарадны адпачынак дзяцей» (Масква, 1971), «Ахова прыроды і архітэктура» (Мінск, 1976), «Ландшафтнае аблічча беларускага сяла» (Мінск, 1982), «Архітэктурна-ландшафтнае асяроддзе. Пытанні аховы і фарміраванні» (Мінск, 1982), «Ландшафтны дызайн» (Мінск, 1984, з Н. П. Цітовай), «Горадабудаўніцтва Беларусі» (1988, у аўтарскім калектыве).

Узнагароды
----------

Узнагароджана Граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1980). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь (2000, у аўтарскім калектыве) — *за комплекс даследаванняў па тэорыі архітэктуры (фарміраванне беларускай навуковай школы), створаны ў 1995—1998 гадах*.

Бібліяграфія
------------

* Загородный отдых детей. М. 1971;
* Охрана природы и архитектура. Мн. 1976;
* Ландшафтный облик белорусского села. Мн. 1982;
* Архитектурно-ландшафтная среда. 2 изд. Мн. 1982;
* Ландшафтный дизайн. Мн. 1984 (разам з Н. П. Цітовай);
* Градостроительство Белоруссии. Мн. 1988 (у сааўт.).

Зноскі
------

1. ↑  [ Постоногов Ю. И. 50 лет архитектурному образованию на Урале
1953—2003 г.г. — Тюмень. Издательство «Вектор Бук», 2003 г. — 204 с]
2. 1 2 3 4 5 6  Сычева Алла Васильевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Сычова Ала Васілеўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Сычова Ала Васілеўна // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Сычева Алла Васильевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Асілак (значэнні).
Віктар Васняцоў «Асілкі», 1898
**Асі́лак** — герой многіх традыцыйных чарадзейных беларускіх казак, легенд, паданняў. Валодае незвычайнай сілай: вырывае з каранямі дрэвы, кідае каменныя глыбы. Асілак выступае народным заступнікам. Вобраз асілка сустракаецца, напрыклад, у казках пра Кацігарошка, Медзведзюка, Ілью Мурамца. Беларускія казкі пра асілкаў зазналі ўплыў мясцовых легенд і паданняў пра магутных волатаў. Казачны асілак блізкі да эпічнага волата, напрыклад, Іван Падвей у аднайменнай казцы «Беларускага зборніка» Е. Раманава, вып. 6. Казкі пра асілкаў маюць некаторыя матывы старажытных былін.

Літаратура
----------

* Асілак // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* *Бараг Л. Р.* «Асілкі» белорусских сказок и преданий // Русский фольклор. Вып. 8. — М.; Л. 1963;
* *Бараг Л. Р.* Беларуская казка. — Мн. 1969.
***Platanthera hyperborea*** — від шматгадовых травяністых раслін сямейства {{bt-bellat|архідныя|Orchidaceae}}.

Таксанамія
----------

Адносіны паміж *Platanthera hyperborea* і *{{bt-bellat||Platanthera huronensis}}* няясныя. Тыповы ісландскі матэрыял адрозніваецца ад *P. huronensis*. Большая частка матэрыялаў Грэнландыі, відаць, цалкам параўнальная з ісландскімі раслінамі. У абедзвюх абласцях, аднак, адбываецца значная марфалагічная варыяцыя, і некаторыя расліны, як мяркуюць належаць да *P. huronensis*. Гэта адлюстроўвае знаходжанне ў гэтых абласцях двух таксонаў або марфалагічную варыяцыю ўнутры *P. hyperborea* невядома. *Platanthera hyperborea* належыць да комплексу відаў; колькасць і вызначэнне межаў відаў, на самай справе, няясныя.

Апісанне
--------

Расліны 7-35 см. Лісткоў некалькі, раскіданых па сцябле або кластарных у аснове, часам у прыкаранёвай разетцы, паступова памяншаюцца да прыкветкаў дыстальна; ліставая пласціна ад эліптычна-даўгаватай да яйцападобна-даўгаватай або лінейна-ланцетная, 3-14 × 0,4-4 см. Кветкі не эфектныя, але часам прыкметныя, жаўтлявыя або, магчыма, бялёсыя зялёныя. 2n = 84. Цвіценне: ліпень-жнівень

Распаўсюджанне
--------------

Еўропа: Ісландыя, Паўночная Амерыка: Грэнландыя. Асяроддзе вырастання: вільготная тундра, берагі ручаёў. Многія аўтары паказваюць, што від распаўсюджаны па тэрыторыях Канады і ЗША, але такія папуляцыі больш правільна называць *{{bt-bellat||Platanthera aquilonis}}*.

Галерэя
-------

* 
* 
*

Спасылкі
--------

* Germplasm Resources Information Network (GRIN) [Архіў 19 кастрычніка 2016 у Wayback Machine.]
* Flora of North America [Архіў 4 сакавіка 2016 у Wayback Machine.]
* Euro+Med PlantBase [Архіў 18 кастрычніка 2016 у Wayback Machine.]

1. ↑  Platanthera aquilonis in Flora of North America **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 17 вересня 2015. Праверана 17 жовтня 2016.
2. ↑  Manitoba Native Orchids Compendium, Northern green bog orchid (Platanthera aquilonis Sheviak (formerly Platanthera hyperborea (Linnaeus) Lindley) **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 27 вересня 2006. Праверана 17 жовтня 2016.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кутузаў.
**Максім Кутузаў** (нар. 1995, Мінск) — беларускі пісьменнік, драматург і навуковец.

Біяграфія
---------

Скончыў хімічны факультэт БДУ ў 2017 годзе. У 2018 стаў лаўрэатам міжнароднай літаратурнай прэміі «Еўракон-2018» з беларускім фэнтэзі «Князь-ваўкалак» у намінацыі «Крызаліс». У 2019 годзе атрымаў ступень магістра фізіка-матэматычных навук. Валодае англійскай і нямецкай мовамі. 

Аўтар двух раманаў «Князь-ваўкалак» і «Porta Nigra», а таксама зброніка п’ес «Праклён Міндоўга».

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследуе нанатэхналогіі і магнітныя матэрыялы. З’яўляецца аўтарам шаснаццаці навуковых артыкулаў у англамоўных навуковых выданнях, мае індекс Хірша 5 .

Бібліяграфія
------------

* Князь-ваўкалак (2017)
* Праклён Міндоўга (2019)
* Porta Nigra (2020)

Зноскі
------

1. ↑  Максім Кутузаў стаў лаўрэатам прэміі «Еўракон» з кнігай «Князь-ваўкалак»
2. ↑
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бярозаўка (значэнні).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рудня (значэнні).
**Бярозаўка** (таксама **Рудня**) — месца масавых расстрэлаў і пахавання ахвяр палітычных рэпрэсій 1937—1939 гг. размешчанае каля Рудні Міхалкаўскага сельсавета, на дарозе ў бок Мазыра.

Пра брацкія магілы непадалёк ад вёскі Рудня на ўскрайку дарогі вядома вельмі мала. Падчас масавага тэрору ў 1937—1938 гг. Мазырскае ўпраўленне савецкай дзяржбяспекі выкарыстоўвала гэту аддаленую мясцовасць для забойства палітычных вязняў. У пачатку 1990-х гг. брацкія магілы былі даследаваны і сёння лічацца адзінымі афіцыйна прызнанымі ў Мазырскім раёне. Колькасць ахвяр дакладна невядома. Паводле даных кнігі «Памяць», тут было расстраляна 558 чалавек. У агульнай магіле пахаваныя свяшчэннамучанік Алексій Магільніцкі, протаіерэй Уладзімір Серабракоў і святар Уладзімір Чулкевіч.

З сярэдзіны 1990-х гг. тут пастаўлены пяціметровы каменны чатырохканцовы крыж, які пазначае брацкую магілу ахвяр НКУС. На папярэчнай бэльцы можна прачытаць лічбы «1937» і «1939», якія акружаны стылізаваным цярновым вянком. Крыж узвышаецца ў канцы невялікай умацаванай пляцоўкі. Пра ахвяр нагадвае невялікая мемарыяльная дошка чорнага колеру, якая прымацавана да двухяруснага пастаменту. Надпіс на ёй выкананы на беларускай мове:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| У гэтым лесе у 1937—1939 гг. праводзiлiся масавых растрэлы i пахаванне бязвінных жыхароў Палесся. Ахвяры неабгрунтаванных палiтычных рэпрэсiй. | "|

Штогод 19 кастрычніка, напярэдадні дня памяці свяшчэннамучаніка Алексія, прэсвітара Лельчыцкага, каля памятнага крыжа святаром храма Святога Архангела Міхаіла ў Рудні праводзіцца літыя па бязвінна забітых.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Памятны крыж ахвярам палітычных рэпрэсій 1937–1939 гг. // Месцы памяці ахвяраў камунізму ў Беларусі / Пад рэдакцыяй Анны Камінскі. — Лейпцыг: Фонд даследавання камуністычных дыктатур, 2011. — С. 255. — 278 с.
2. ↑  Жизнь за веру и людей | Официальный сайт Туровской епархии (руск.). *www.turov.by*. Праверана 2 снежня 2023.
3. ↑  В Мозыре молитвенно почтили память священномученика Алексия, пресвитера Лельчицкого | Официальный сайт Туровской епархии (руск.). *www.turov.by*. Праверана 2 снежня 2023.
4. ↑  В Мозыре молитвенно почтили память священномученика Алексия, пресвитера Лельчицкого | Официальный сайт Туровской епархии (руск.). *www.turov.by*. Праверана 2 снежня 2023.

| ⛭Месцы масавых рэпрэсій у Беларусі |
| --- |
| 
* «Амерыканка»
* Барысаўскія батарэі
* Бельчыцы
* Благоўшчына
* Вулька Гарадзішчанская
* Кабыляцкая гара
* Кальварыйскія могілкі (Мінск)
* ✯ Курапаты
* Лошыцкі яр
* Магілёўскі кар’ер
* Мазырскі кафедральны сабор
* Масюкоўшчына
* Мікалаева
* Паляі
* Панізоўе
* Парк Чалюскінцаў (Мінск)
* Бярозаўка (Рудня)
* Тарасава
* Трактарны завод (Мінск)
* Трасцянец
* Урочышча Хайсы
* Урочышча Цагельня
* Шчакатоўскі лес

 |
**Андрэ Касонга Ілунга** (фр.: André Kasongo Ilunga; нар. 20 кастрычніка 1972) — выдуманы палітык, які на працягу некалькіх месяцаў фармальна займаў пасаду міністра знешняга гандлю Дэмакратычнай Рэспублікі Конга.

У студзені 2007 года ветэран кангалезскай палітыкі Антуан Гізенга, які пасля 35-гадовага перапынку зноў атрымаў пасаду прэм’ер-міністра краіны па пагадненні з прэзідэнтам Жазефам Кабілай, сфармаваў кааліцыйны кабінет у складзе 60 міністраў. Партфель міністра знешняга гандлю адышоў невялікай партыі «Нацыянальны саюз федэралістаў Конга» (*UNAFEC*). Паводле працэдуры фармавання ўрада партыі кааліцыі павінны былі прадставіць не менш за два кандыдаты на кожную вылучаную ёй міністэрскую пасаду, а выбар з кандыдатаў заставаўся за прэм’ер-міністрам. Кіраўніцтва *UNAFEC* прапанавала на пасаду міністра свайго лідара Анарыуса Кісімбу Нгоя, а ў якасці другой кандыдатуры — Андрэ Касонга Ілунгу, намесніка старшыні аддзялення партыі ў адным з раёнаў Кіншасы. Прэм’ер Гізенга, шматгадовы праціўнік зрынутага кангалезскага дыктатара Мабуту Сесе Секо, не захацеў бачыць у сваім урадзе першага палітыка, які раней працаваў у Мабуту прэс-сакратаром, і абраў другога кандыдата.

5 лютага 2007 года ўрад Гізенгі прыступіў да сваіх абавязкаў, аднак міністр Ілунга для заняцця сваёй пасады не з’явіўся. У адказ на здзіўленне Гізенгі Кісімба Нгой заявіў, што ў яго на руках ёсць ліст Ілунгі аб адстаўцы. Кіраўнік урада адмовіўся прыняць адстаўку, так як міністр абавязаны заявіць пра гэта асабіста. Пасля ў рэзідэнцыю прэм’ера адзін за адным з’явіліся тры чалавекі па прозвішчы Касонга Ілунга, і кожны з іх сцвярджаў, што менавіта ён з’яўляецца міністрам, аднак ні адзін з траіх не змог даць адпаведныя дакументы.

Гэтая сітуацыя выклікала скандал у кангалезскіх медыя і нанесла шкоду рэпутацыі ўрада. У выніку Кісімба Нгой быў звольнены з пасады лідара партыі, а міністэрскую пасаду пасля амаль чатырохмесячнага знаходжання на пасадзе неіснуючага Касонга Ілунгі 28 мая заняў Дэні Мбую Манга.

Заўвагі
-------

1. 1 2  Le gouvernement Gizenga affiche complet : le ministre du Commerce extérieur a été nommé lundi **(нявызн.)** (29 мая 2007). Архівавана з першакрыніцы 30 September 2007. Праверана 18 November 2011.
2. 1 2 3  "Der dreifache Minister, den keiner kennt" [нямецкая]. die tageszeitung. 20 February 2007.
3. 1 2 3  "Congo's "phantom minister" tarnishes new cabinet". Reuters South Africa. 2 March 2007. Праверана 2 December 2023.
4. ↑  *BBC*. «DRC sacking over 'ghost minister'». 4 March 2007. Retrieved on 19 May 2013.
**Беда Тыберыя (Брытанская бібліятэка, MS Cotton Tiberius C. II**) — ілюмінаваны рукапіс VIII стагоддзя з творам Беды Вялебнага «Царкоўная гісторыя народа англаў». Гэта адзін з чатырох захаваных рукапісаў Беды VIII стагоддзя.

Апісанне
--------

Манускрыпт з’яўляецца адным з тэкстаў, бліжэйшых да арыгіналу, напісанага ўласнаручна Бедам Вялебным. Рукапіс складаецца са 155 вяленевых фоліа. Гэты рукапіс, магчыма, быў лацінскім узорам, на якім заснаваны стараанглійскі пераклад «Царкоўнай гісторыі» Альфрэда Вялікага. Рукапіс ўпрыгожаны зааморфнымі ініцыяламі ў часткова астраўным  (англ.) (бел. і часткова кантынентальным стылях.

Рукапісу дала назву «Тыберыйская група рукапісаў», звязаных па стылістычных прыкметах, часам таксама званая «Кентэрберыйскай групай», хоць месца іх стварэння застаецца невядомым — Мерсія толькі адзін з прапанаваных варыянтаў. Акрамя Беды Тыберыя, у гэтую групу ўваходзяць: Веспасіянаўскі Псалтыр, Стакгольм Кодэкса стафілакок, Евангелле Барберыні, Сернская кніга  (англ.) (бел. Бліклінгскі Псалтыр  (англ.) (бел. кодэкс Бігатыянус (Нацыянальная бібліятэка Францыі MS lat. 281, 298), Каралеўская Біблія (Брытанская бібліятэка MS Royal 1.E.vi), Каралеўскі малітоўнік, Наннамінстэрская кніга, Малітоўнік Харлі, Санкт-Пецярбургскае Евангелле, манускрыпт V з Англіянскай каллекцыі  (англ.) (бел. (Брытанская бібліятэка MS Cotton Vespasian B.vi, folios 104—109), рукапіс з жыццямі святых IX стагоддзя[d] (Нацыянальная бібліятэка Францыі MS lat. 10861), Каментарый да Імшы[d] (Бадліянская бібліятэка MS Hatton 93), рукапіс з бібліятэкі Салсберыйскага сабора (Salisbury MS 117) і шэраг іншых рукапісаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Bede, Historia Ecclesiastica Gentis Anglorum (imperfect) — Брытанская бібліятэка. Праверана 25 снежня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23308'></a>
2. ↑  British Library
3. ↑  Brown 2005, p. 282
4. ↑  Brown 2011, p. 134
5. ↑  Brown 2011, p. 139
6. ↑  Brown 2011, p. 158
7. ↑  Brown 2011, p. 162
8. ↑  Brown 2005, pp. 282—283
9. ↑  Brown 2011, p. 164
10. ↑  Dumville 1976
11. ↑  Brown 1986
12. ↑  Brown 2011, pp. 163—164
13. ↑  Brown 2011, p. 164 n. 213

Спасылкі
--------

* Michelle P. Brown (1986). "Paris, Bibliothèque Nationale, lat. 10861 and the scriptorium of Christ Church, Canterbury". *Anglo-Saxon England*. **15**: 119–137. doi:10.1017/S0263675100003720.
	+ relevant plates (I—IV) are available online at the end of another article in the same volume of the journal, DOI:10.1017/S026367510000209X
* Michelle P. Brown (2005). *Mercian manuscripts? The "Tiberius" group and its historical context*. pp. 281–291. google books preview
* Michelle P. Brown (2011). *Writing in the Insular world*. pp. 121–166. doi:10.1017/CHOL9780521583459.005.
* David N. Dumville (1976). "The Anglian collection of royal genealogies and regnal lists". *Anglo-Saxon England*. **5**: 23–50. doi:10.1017/S0263675100000764.
**Пасамакуоды** (саманазва: *Pestomuhkati*) — алганкінскі народ, карэнныя жыхары ўсходу Паўночнай Амерыкі. Жывуць пераважна на тэрыторыі амерыканскага штата Мэн і ў канадскай правінцыі Нью-Брансуік. Агульная колькасць (2016 г.) — 5 400 чал.

Паходжанне
----------

Пасамакуоды з’яўляюцца ўсходнімі алганкінамі, якія мігрыравалі на ўсходняе ўзбярэжжа Паўночнай Амерыкі каля 3 тысяч гадоў таму і асімілявалі папярэднія індзейскія народы. Відавочна, да прыходу еўрапейцаў складалі адзіную групу з малісіт. Французскія даследчыкі XVII ст. называлі іх аднолькава этчымінамі (*Etchimins*). Да нашых дзён пасамакуоды і малісіт размаўляюць на адзінай мове. Назва пасамакуоды мела першапачаткова лакальны характар і значыла лаўцоў рыбы дзідамі.

Гісторыя
--------

Да прыходу еўрапейцаў пасамакуоды ўваходзілі ў канфедэрацыю Вабанакі. У 1606 г. былі ўсталяваны кантакты з французамі. У 1617 г. усходнія алганкіны перажылі пандэмію, якая прывяла да зруйнавання папярэдніх сацыяльных структур і змены палітычнай сітуацыі. Яны трапілі ў залежнасць ад французскіх і англійскіх гандляроў футрам, што ў выніку прывяло да сутычак з іракезамі. Пасамакуоды фактычна заключылі саюз з французамі. Ён суправаджаўся распаўсюджаннем каталіцызму і сумеснымі шлюбамі. У 1689—1760 гг. пасамакуоды ўдзельнічалі ў пяці ваенных канфліктах супраць англічан і іх саюзнікаў. Войны садзейнічалі ўмацаванню адносін з пенабскот.

Падчас вайны за незалежнасць ЗША падтрымалі амерыканскіх каланістаў супраць Вялікабрытаніі. У 1794 г. заключылі пагадненне з садружнасцю Масачусетс, якое садзейнічала перадачы болей за 93 км² індзейскіх тэрыторый перасяленцам. Федэральны ўрад ЗША не пацвердзіў пагаднення, што пазней стала зачэпкай для прэтэнзій у дачыненні да Масачусетса. На тэрыторыі штата Мэн для пасамакуоды былі створаны 2 рэзервацыі, у іх карыстанне таксама былі перададзены незаселеныя землі агульнай плошчай 373 888 км².

У канцы XVIII ст. значная частка тэрыторый пасамакуоды ў Канадзе была занята шатландцамі-лаялістамі. Дагавор 1794 г. паміж Вялікабрытаніяй і ЗША гарантаваў прадстаўнікам гэтага народа свабоднае перамяшчэнне праз мяжу. На працягу XIX — першай паловы XX стст. пасамакуоды былі пазбаўлены большасці іх зямель. У Канадзе яны не маюць правоў карэннага народа і не могуць разлічваць на дапамогу з боку ўрада.

Зноскі
------

1. ↑  Passamaquoddy
2. ↑  Treaty of 1794 Between the Passamaquoddy Tribe and the Commonwealth of Massachuset Архівавана 20 красавіка 2017.

Спасылкі
--------

* Passamaquoddy Tribe
* Passamaquoddy Tribal History in the St. Croix Estuary
* Native Languages of the Americas: Passamaquoddy
* Passamaquoddy Tales

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85098494 |
**Яўген Віктаравіч Тарле** (27.10(8.11).1875, Кіеў — 5 студзеня 1955, Масква) — савецкі гісторык, акадэмік Акадэміі навук СССР (1927).

Біяграфія
---------

У 1896 годзе скончыў гісторыка-філалагічны факультэт Кіеўскага ўніверсітэта. Вучань І. В. Лучыцкага. У 1903—1917 гадах прыват-дацэнт Пецярбургскага ўніверсітэта. У 1913—1918 гадах прафесар Юр’еўскага ўніверсітэта. З 1917 года прафесар Петраградскага ўніверсітэта, затым ЛДУ і МДУ.

Навуковая і літаратурная дзейнасць
----------------------------------

У гады перад Рэвалюцыяй 1905—1907 гадоў стварыў галерэю гістарычных партрэтаў: Руае-Калара, Дж. Канінга, Ч. Парнела, Л. Гамбеты, А. Розберы і інш. Магістарскую дысертацыю (абаронена ў 1901 годзе ў Кіеве) прысвяціў аналізу «Утопіі» Т. Мора.

У 1911 годзе абараніў доктарскую дысертацыю «Працоўны клас у Францыі ў эпоху рэвалюцыі» (т. 1-2, 1909—1911). У капітальных працах «Кантынентальная блакада» (1913) і «Эканамічнае жыццё каралеўства Італіі ў валадаранне Напалеона I» (1916) упершыню ўвёў у навуковае абарачэнне шматлікія дакументы парыжскіх, лонданскіх, гаагскіх архіваў.

Вялікае навуковае значэнне мелі працы аб рэвалюцыйнай барацьбе французскага працоўнага класа («Працоўны клас у Францыі ў першыя часы машыннай вытворчасці. Ад канца Імперыі да паўстання рабочых у Ліёне», 1928; «Жэрміналь і прэрыяль», 1937). З 1930-х гадоў Тарле вярнуўся да жанру гістарычных партрэтаў («Напалеон», 1936, «Талейран», 1939). Удзельнічаў таксама ў падрыхтоўцы калектыўных прац: «Французская буржуазная рэвалюцыя 1789—1794», «Гісторыя дыпламатыі», падручнікаў для ВНУ і інш. Напярэдадні і ў гады Вялікай Айчыннай вайны 1941-45 Тарле напісаны працы вялікага патрыятычнага значэння пра нашэсце Напалеона, пра Нахімава, Ушакова, Кутузава; скончана даследаванне «Крымская вайна» (т. 1-2, 1941-43). Вялікую даследчую працу Тарле спалучаў з вялікай публіцыстычнай і прапагандысцкай працай (артыкулы ў прэсе, лекцыі). Сталінская прэмія (1942, 1943, 1946).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны 3 ордэнамі Леніна і 2 іншымі ордэнамі.

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 6 мая 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. 1 2 3  Тарле Евгений Викторович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
3. ↑  Jewgeni Wiktorowitsch Tarle // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
4. ↑  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
**Вялі́кая Фа́тра** (славацк.: Veľká Fatra) — горны масіў у паўночнай Славакіі, частка Фатранска-Татранскай вобласці. Найвышэйшы пункт — гара Острэдак (1592 м). Цікава, што Вялікая Фатра ніжэй за Малую.

У 1971 годзе тэрыторыя Вялікай Фатры была абвешчана запаведнікам, а з 1 красавіка 2002 года з'яўляецца Нацыянальным паркам. На тэрыторыі запаведніка расце каля 1000 відаў рэдкіх раслін, тут самая вялікая цісавая рошча ў Еўропе. Амаль 90 % тэрыторыі пакрыта букам, піхтай, таксама сутракаецца елка.

Значная частка хрыбта складзена з розных мезазойскіх пародаў. Цэнтральная частка складаецца са сланцаў, паўднёвая і паўднёва-заходняя з вапняка і даламіта.

У Сеціве
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вялікая Фатра
**Скудэры́я Фера́ры** (італ.: Scuderia Ferrari) — італьянская аўтагоначная каманда, што ўяўляе сабой падраздзяленне аўтамабільнай кампаніі Ферары (італ.: Gestione Sportiva), якое займаецца гонкамі. Хоць гэта падраздзяленне працягвае займацца гоначнай дзейнасцю шматлікіх кліентаў Ферары і прыватных каманд, яго асноўныя высілкі і фінансы засяроджаны на камандзе Формулы-1, **Scuderia Ferrari**.

Каманда бярэ ўдзел у гонках Формулы-1 з 1950 года дагэтуль і з’яўляецца самай старой і паспяховай камандай у чэмпіянаце. Шматлікіх італьянскіх заўзятараў каманды часта завуць «тыфозі» (італ.: tifosi). **Scuderia Ferrari** перакладаецца з італьянскага як «Стайня Ферары», скудэрыямі таксама часам завуць і іншыя каманды Формулы-1, прыкладам, Scuderia Toro Rosso.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Тэматычныя сайты | motorsportstats.com (каманда) |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | ICCU: MODV235346 · LCCN: n97068634 · NKC: kn20050516023 · VIAF: 130358168 |
**«Па што ідзеш, воўча?»** — аповесць Евы Вежнавец. Кніга выдадзена ў 2020 годзе, выдавецтва «Пфляўмбаўм». За кнігу «Па што ідзеш, воўча?» Ева Вежнавец была ўганараваная літаратурнай прэміяй імя Ежы Гедройца.

Сюжэт
-----

У аповесці «Па што ідзеш, ваўча?» пераплятаюцца два сюжэты. У першым распавядаецца гісторыя Рыны, алкагалічкі сярэдніх гадоў, якая доўгі час пражыла за мяжой, дзе даглядала за мясцовымі старымі. У другім сюжэце паказана гісторыя Дарошкі, бабулі Рыны. Смерць бабулі прымушае Рыну вярнуцца ў забытую Богам беларускую глуш. Падзеі аповесці разгортваюцца на Любаншчыне. Рыне належыць пахаваць бабулю, адкапаць каханка і аднавіць крыніцы.

Гісторыя стварэння
------------------

Па словах самога аўтара, твор прысвечаны ў першую чаргу беларускім бабулям.

> 
> 
> *«Пачуццю рэчаіснасці і беларускасці я навучылася ад яе. І калі я пачула, што ЮНІСЕФ прапанаваў бабак лічыць перадачай вуснай спадчыны і чалавечнасці, перадачай традыцыі, я зразумела, што павінна напісаць пра беларускіх бабак. Таму што яна была не адна, я такіх бабак сустракала вельмі многа. Дзяды паміраюць рана, і дзяды не цікавяцца такімі дробнымі рэчамі, якімі цікавяцца бабулі. Гэта, хутчэй за ўсё, не кніга, а адкрытая, жывая гаворка»*.
> 
> 
>

Пераклады
---------

У 2023 годзе кніга выйшла ў перакладзе на чэшскую мову, у чэшскім выдавецтве Паўла Мерварта. Пераклад кнігі зрабіў беларускі пісьменнік і перакладчык Макс Шчур.

Агучка кнігі
------------

У ліпені 2023 года кніга «Па што ідзеш, воўча?» была агучана. Аўдыёбук быў запісаны на Еўрарадыё, чытку твора зрабіла Алена Зуй-Вайцяхоўская.

Узнагароды
----------

* 2021 год — літаратурная прэмія імя Ежы Гедройца, за найлепшую кнігу, выдадзеную ў 2020 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  История женщины, вернувшейся с Запада в Беларусь. Рассказываем о лучшей книге года **(нявызн.)**.  КП у Беларусі (26 лістапада 2021). Праверана 29 лістапада 2023.
2. ↑  Па што ідзеш, воўча? **(нявызн.)**.  Kamunikat.org (1 снежня 2022). Праверана 30 лістапада 2023.
3. ↑  Прэмію Гедройца ўпершыню атрымала жанчына. Паразмаўлялі з пісьменніцай Евай Вежнавец **(нявызн.)**.  Белсат (26 лістапада 2021). Праверана 1 снежня 2023.
4. ↑  В Чехии вышел бестселлер, главная героиня которого вернулась с Запада в Беларусь **(нявызн.)**.  Zerkalo.io (10 верасня 2023). Праверана 30 лістапада 2023.
5. ↑   Ева Вежнавец — Па што ідзеш, воўча?. Еўрарадыё, 19 ліпеня 2022
6. ↑  Прэмію Гедройця за 2020 год атрымала Ева Вежнавец за кнігу «Па што ідзеш, воўча?» **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *web.archive.org* (26 лістапада 2021). Архівавана з першакрыніцы 26 лістапада 2021. Праверана 6 верасня 2023.
**Вераб’ё́ўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Крывіцкага раёна Маладзечанскай вобласці. Цэнтр — вёска Вераб’і.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Крывіцкага раёна Вілейскай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Маладзечанскай вобласці. 27 сакавіка 1959 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Будслаўскага (11 населеных пунктаў: Антанова, Арэхава, Бараўкі, Баркоўшчына, Забегі, Загор’е, Ілава, Каралінава, Петрачкі, Рэпішча, Яцкавічы) і Пузырскага (9 населеных пунктаў: Бярозавы Мост, Васілеўшчына, Вераб’і, Грыбкі, Залессе, Іжукава, Кулікова, Міхайлава, Навасёлкі) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 20 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 27 сакавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 4.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Паўлаў.
**Мікалай Фёдаравіч Паўлаў** (нар. 23 лістапада 1896, г. Уральск, Уральская вобласць, Расійская імперыя — 23 кастрычніка 1964) — дэрматавенеролаг. Кандыдат медыцынскіх навук (1938), дацэнт (1940).

Біяграфія
---------

У 1915 годзе пасля завяршэння навучання ў Маскоўскай гімназіі паступіў на медыцынскі факультэт 1-га Маскоўскага ўніверсітэта, які скончыў у 1922 годзе. Да 1925 года працаваў ардынатарам скурнай клінікі ў Маскве, з 1926 па 1929 год дырэктар Далёкаўсходняга лепразорыя. У 1929—1936 гадах старэйшы навуковы супрацоўнік лепрознага сектара Маскоўскага трапічнага інстытута. У 1936—1937 гадах старэйшы навуковы супрацоўнік Цэнтральнага скурвенінстытута. З 1937 па 1948 гады працаваў асістэнтам, потым дацэнтам кафедраў дэрматавенералогіі 1-га Маскоўскага медінстытута і інстытута ўдасканалення ўрачоў. З 1948 па 1950 гады быў дырэктарам навукова-даследчага інстытута лепры ў горадзе Астрахань. У 1951 годзе абраны на пасаду загадчыка кафедрай дэрматавенералогіі Беларускага дзяржаўнага інстытута удасканалення ўрачоў (БелДІУУ). З 1951 па 1964 гады быў прарэктарам БелДІУУ па навучальнай і навуковай частцы.

У 1958—1960 годзе выконваў абавязкі рэктара БелДІУУ.

У 1964 годзе рэктаратам інстытута падаваліся матэрыялы на наданне М. Ф. Паўлаву звання прафесара, якое не адбылося з прычыны смерці сушукальніка. Пахаваны ў Мінску.

Навуковая дзейнасць
-------------------

У сваёй навуковай і практычнай дзейнасці вялікую ўвагу надаваў лепралогіі. Пад яго кіраўніцтвам выкананы і абаронены 3 кандыдацкія дысертацыі.

Спасылкі
--------

* Павлов Николай Фёдорович
* Паўлаў, Мікалай Фёдаравіч (кандыдат медыцынскіх навук; дэрматавенералогія ; 1896—1964)

| ⛭Рэктары Беларускай медыцынскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі |
| --- |
| 
* Майсей Хазанаў (1931—1934)
* Уладзімір Дабрускін (1934—1938)
* Ісак Нісенбаум (1938—1941)
* Файфель Шульц (1945—1946)
* Уладзімір Бабук (1946—1949)
* Уладзімір Марзон (1949—1953)
* Марыя Жукава (1953—1958)
* Мікалай Паўлаў (1958—1960)
* Мікалай Саўчанка (1960—1966)
* Аляксандр Руцкі (1966—1998)
* Аляксандр Мрочак (1998—2004)
* Генадзь Хулуп (2004—2009)
* Юрый Дзямідчык (2009—2014)
* Міхаіл Герасіменка (2014—2018)
* Дзмітрый Ніткін (2018—2020)
* Аляксей Чуканаў (2020—2023)

 |