recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дым.
**Дым** — адна з даўнейшых адзінак падаткаабкладання. Уключаў сялянскую гаспадарку з зямлёй, пабудовамі (домам), цяглай і прадукцыйнай жывёлай і ўсім гаспадарскім рыштункам і начыннем.

Зямельны надзел дымоў звычайна складаўся з ворнай зямлі і сенажатных угоддзяў, за карыстанне якімі члены сям'і абавязаны былі выконваць на карысць феадала розныя павіннасці — г.зн. службу.

Пасля завяршэння аграрнай рэформы (сяр. XVI — 1-я палова XVII ст.) асноўнымі аб'ектамі падаткаабкладання зрабіліся валока і служба, а дым пачаў атаясамлівацца з паняццем дома, двара.

Зноскі
------

1. ↑  Памяць. Мінск 2001, с. 210.

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. — 576 с.: іл. — ISBN 985-6302-33-1.
**Тбіліскі эмірат** — ісламскае дзяржаўнае ўтварэнне пад эгідай Арабскага халіфата, якое існавала ва Усходняй Грузіі з 736 па 1122 г. (фактычна - да 1080 года). Эмірат кіраваўся спачатку дынастыяй Шуабідаў (галіна дынастыі Амеядаў), а затым пасля адступніцтва эміра Саака, яе змяніла дынастыя Джафарыдаў. Сталіца - Тбілісі.

Утварэнне эмірата — следства арабскіх заваяванняў на Каўказе, якія пачаліся ў 645 годзе і пасля 90 гадоў прывялі да ўзяцця Тбілісі (735) войскамі арабскага палкаводца Мервана з дынастыі Амеядаў, празванага грузінамі за яго жорсткасць «глухім», бо ён быў глухі да народных пакут, армяне празвалі яго "сляпым", бо ён быў сляпы да народных слёз, арабы празвалі яго «аслом» за ўпартасць (халіф Марван II). Мерван быў прызначаны намеснікам Каўказа, у яго задачы ўваходзіла ісламізацыя ўсяго рэгіёну, а ў Тбілісі ён прызначыў эміра, улада якога распаўсюджвалася на ўсю Усходнюю Грузію (а да 778 года - і на захад краіны).

Да пачатку IX стагоддзя тэрыторыя эмірата скарацілася да межаў Картлі. Уласна мусульманскім горадам можна было назваць толькі Эль-Тэфеліс, які быў перабудаваны на ўзор іншых гарадоў халіфата і па насельніцтву сярод гарадоў Каўказа саступаў толькі Дэрбенту. Асноўная ж частка насельніцтва ў рэгіёнах прытрымлівалася хрысціянскай веры.

У сярэдзіне IX стагоддзя тбіліскі эмір паспрабаваў спыніў выплачваць халіфу даніну. У адказ Абасіды адправілі карную экспедыцыю пад кіраўніцтвам гуляма Бугі ал-Кабіра (853). Тбілісі быў падвергнуты разгрому, а непакорлівы эмір Саак з дынастыі Шуабідаў быў укрыжаваны. Хрысціянскае насельніцтва пачало міграваць ў абхазскае царства, а тэрыторыя эмірата працягвала скарачацца. У XI стагоддзі эміру падпарадкоўваўся толькі Тбілісі з прыгарадамі.

Пасля 1080 года згадкі пра Тбіліскі эмірат знікаюць. Паводле грузінскіх крыніц, горадам кіраваў савет старэйшын. У 1122 годзе ў Тбілісі трыумфальна увайшоў цар Давід Будаўнік, які зрабіў горад сталіцай дзяржавы Баграціёна.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).
**Аляксандр (Саша) Васілевіч** (нар. 14 верасня 1974 г.) — беларускі бізнесмен, грамадскі дзеяч, палітычны зняволены.

Біяграфія
---------

Васілевіч з’яўляецца сузаснавальнікам вядомых анлайн-выданняў «kyky.org» і «The Village Беларусь», а таксама ўладальнікам агенцтва Vondel/Hepta і былым уладальнікам прасторы Галерэя Ў.

28 ліпеня 2020 года быў затрыманы супрацоўнікамі міліцыі ў будынку КДБ, куды ён разам з іншымі грамадзянамі прынёс хадайніцтва аб змене меры стрымання кандыдату ў прэзідэнты Віктару Бабарыку. Прыцягнуты судом Фрунзенскага раёна г. Мінска да арышту тэрмінам на 14 сутак за ўдзел у несанкцыянаваным сходзе.

28 жніўня 2020 года затрыманы прадстаўнікамі Дэпартамента фінансавых расследванняў Камітэта дзяржкантролю. Перад гэтым у яго кватэры, офісе і кампаніях, якімі ён кіраваў, адбыліся ператрусы. Сайт «The Village Беларусь» быў заблакаваны па рашэнні Міністэрства інфармацыі.

4 верасня 2020 года Васілевічу было прад’яўлена абвінавачанне паводле Крымінальнага кодэкса. Прычына невядомая з-за падпіскі аб неразгалошванні матэрыялаў следства. Тым не менш, некаторыя СМІ паведамлялі, што Васілевіч абвінавачваецца ва ўхіленні ад аплаты падаткаў.

7 верасня 2020 года Васілевіч быў прызнаны палітычным зняволеным адзінаццаццю арганізацыямі, сярод якіх праваабарончы цэнтр «Вясна», Беларускі Хельсінкскі камітэт, Беларускі ПЭН-цэнтр.

10 кастрычніка 2020 года Васілевіч прысутнічаў у СІЗА КДБ падчас сустрэчы Аляксандра Лукашэнкі з арыштаванымі прадстаўнікамі Каардынацыйнай рады і аб’яднанага штаба апазіцыі.

Утрымліваецца ў СІЗА-1 у Мінску.

Сям’я
-----

Жанаты з Надзеяй Зелянковай. Мае двух дачок. Малодшая, Уршуля, нарадзілася падчас арышту. У сувязі з пераследам Васілевіча сям’я была вымушана з’ехаць за мяжу.

Зноскі
------

1. ↑  Aliaksandr Vasilevich — Political prisoners in Belarus. *prisoners.spring96.org*
2. ↑  On Forms of Political Organizing Illuminating the Future. *post*.
3. ↑  Галерэя сучаснага мастацтва «Ў» закрываецца. *34mag*
4. ↑  Unauthorised mass event'. Business owner gets two-week jail term after visiting KGB. *Белсат*
5. ↑  Рэкламісту Васілевічу выставілі абвінавачанне, яго цяжарная жонка — падазраваная Архівавана 11 красавіка 2021.. *Еўрапейскае радыё для Беларусі*
6. ↑  От предупреждений до уголовных дел: как белорусские власти давят на независимые СМИ. *BBC News Русская служба*
7. ↑  Александру Василевичу и Ксении Луцкиной на два месяца продлено содержание под стражей Архівавана 11 красавіка 2021. — Naviny.by, 24.02.2021
8. ↑  Двух палітвязняў вызвалілі з СІЗА КДБ. Яны сустракаліся з Лукашэнкам — Белсат, 12.10.2020
9. 1 2  Аляксандр Васілевіч — Праваабарончы цэнтр «Вясна»
10. ↑  «У камеры спяць у шапках». Жонка бізнесмена Аляксандра Васілевіча — пра свой ад’езд, закрыццё галерэі «Ў» і камеру мужа на Валадарцы — Наша Ніва, 30.12.2020

Спасылкі
--------

* Старонка Аляксандра Васілевіча на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»
* Призыв к международной медиа-солидарности с Александром Василевичем [Заклік да міжнароднай медыйнай салідарнасці з Аляксандрам Васілевічам]
**Малапольскае ўзвышша** (польск.: Wyżyna Małopolska) — узвышша на поўдні Польшчы. Абмежавана з усходу і поўдня далінай ракі Вісла, на захадзе прылягае да Сілезскага ўзвышша, на поўначы стульваецца з Велікапольска-Куяўскай і Мазавецка-Падляскай нізінамі.

Узвышша складзена вапнякамі, пясчанікамі, гліністымі сланцамі, часта перакрытымі ледавіковымі адкладамі і лёсам. Найвышэйшы пункт — гара Лысіца (612 м). Значная частка ўзвышша разарана, захаваліся толькі невялікія масівы букавых і змяшаных лясоў. Маюцца радовішчы жалезнай руды, серы.

У складзе Малапольскага ўзвышша вылучаюцца Кракаўска-Чэнстахоўскае і Келецка-Сандомежскае ўзвышша.

Літаратура
----------

* *Малопольская возвышенность (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
**Расіца прамежкавая** (*Drosera intermedia*) — травяністая расліна сямейства расіцавых.

Апісанне
--------

Шматгадовая травяністая расліна вышынёй 5-8 см з разеткай прыкаранёвага лісця, якое звычайна накіравана ўверх. Сцябло ўкарочанае. Ліставыя пласцінкі прадаўгавата-зваротнаяйкападобныя, клінападобна звужаны ў доўгі чаранок (даўжыня 1,5-3 см). Паверхня лісця ўкрыта шматлікімі чырванаватымі залозістымі галоўчатымі ліпкімі валаскамі. Кветкі дробныя, у негустых гронкападобных, крыху закручаных суквеццях. Кветкавыя стрэлкі прыўзнятыя, пры аснове дугападобна выгнутыя ўверх. Плод — каробачка з 3-4 падоўжнымі бароздкамі.

Пашырэнне
---------

Пашырэнне: Скандынавія, Прыбалтыка, Сярэдняя і Атлантычная Еўропа, Паўночная Амерыка. У Беларусі знаходзіцца ў Беларусі ў ізаляваных лакалітэтах за ўсходняй мяжой арэала, пашырана пераважна на Палессі, а таксама ў Беларускім Паазер’і. Месцы росту: вярховыя і пераходныя балоты, сырыя пясчаныя месцы, выемкі грунту і кар’еры. Расце невялікімі, часам буйнымі групамі.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Насякомаедная расліна. Цвіце ў чэрвені-жніўні, пладаносіць у жніўні-верасні. Размнажэнне насеннае.

Выкарыстанне
------------

Лекавая расліна.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 46. — 160 с. — 2 350 экз.

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. — Мн.: БелЭн, 1993. ISBN 5-85700-095-5

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Plantarium · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778449803 |
Васастан, від з даху.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Васастан.**Васастан**, **Васастадэн** (шведск.: Vasastan/Vasastaden) — адзін з раёнаў Стакгольма. У некаторых крыніцах згадваецца як **Вазастан**.

Васастан размешчаны ў цэнтры Стакгольма і займае тэрыторыю каля 3 км²; насельніцтва — 58 тысяч (2006). Гэта другі раён шведскай сталіцы як паводле населенасці, так і паводле плошчы. Вышэйшы пункт раёна — 43 м над узроўнем мора.

Раён быў населены і раней, але сваю назву атрымаў у 1885 годзе ад вуліцы Васагатан, якая, у сваю чаргу, названа ў гонар караля Густава Васы. Васастан завуць «*каменным горадам*» за тое, што гэты раён ад пачатку забудоўваўся каменнымі дамамі. Таксама ў раёне размешчаны Бергіянскі батанічны сад, гарадскі парк Васапарк і Стакгольмская грамадская бібліятэка.

У Васастане каля 70 гадоў жыла вядомая шведская пісьменніца Астрыд Ліндгрэн, якая «*пасяліла*» тут і героя сваіх твораў Карлсана. У раёне на некаторых вуліцах дамы стаяць ушчыльную адзін да аднаго, таму цалкам магчыма шпацыраваць па дахах.

Зноскі
------

1. ↑  Квартал Васастан **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 28 чэрвеня 2014. Праверана 26 чэрвеня 2014.
2. ↑  Asker, Bertil (1986). Stockholms parker : innerstaden. Monografier utgivna av Stockholms stad, Stockholms tekniska historia 2. Stockholm: Liber Förlag.
3. ↑  Stockholms stadsbibliotek
4. ↑  Як арыентавацца ў Стакгольме: ключавыя словы і паняцці Архівавана 3 верасня 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4588614-3 |
Прыклад функцыі імавернасці для некаторай выпадковай велічыні з трыма значэннямі (зверху). На ніжнім графіку — адпаведная ёй функцыя размеркавання
**Функцыя імавернасці** — функцыя, роўная імавернасці таго, што дыскрэтная выпадковая велічыня прымае пэўнае значэнне. Функцыя імавернасці часта служыць спосабам задання дыскрэтнага размеркавання імавернасцей і існуе як для скалярных, так і для многавымерных выпадковых велічынь з дыскрэтным абсягам вызначэння[en].

Азначэнне
---------

Функцыя імавернасці {\displaystyle p\_{X}:\mathbb {R} \to [0,1]} звязвае значэнні, якія можа прымаць дыскрэтная выпадковая велічыня {\displaystyle X}, і іхныя імавернасці. Яна задаецца формулай

{\displaystyle p\_{X}(x)=P(X=x)}
для {\displaystyle -\infty <x<\infty }, дзе {\displaystyle P} — імавернасная мера[en]. Калі з кантэксту ясна або не мае значэння, пра якую выпадковую велічыню ідзе гаворка, {\displaystyle p\_{X}(x)} можа быць запісана ў спрошчаным выглядзе як {\displaystyle p(x)}.

Сума імавернасцей усіх значэнняў павінна быць роўнай 1:

{\displaystyle \sum \_{x}p\_{X}(x)=1\quad } і {\displaystyle \quad p\_{X}(x)\geq 0.}

Зноскі
------

1. ↑  Stewart, William J. (2011). *Probability, Markov Chains, Queues, and Simulation: The Mathematical Basis of Performance Modeling*. Princeton University Press. p. 105. ISBN 978-1-4008-3281-1.
2. ↑  *A modern introduction to probability and statistics : understanding why and how*. Dekking, Michel, 1946-. London: Springer. 2005. ISBN 978-1-85233-896-1. OCLC 262680588.`{{cite book}}`: Папярэджанні CS1: іншае (link)
3. ↑  Rao, Singiresu S. (1996). *Engineering optimization : theory and practice* (3rd ed.). New York: Wiley. ISBN 0-471-55034-5. OCLC 62080932.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4514608-1 · Microsoft: 197096303 |
**Артышок** (*Cynara*), род кветкавых раслін сямейства астравых. Каля 12 відаў. Пашыраны ў Міжземнамор’і і на Канарскіх астравах. У культуры 2 блізкія віды — артышок кардон, або іспанскі (*C. Cardunculus*), і сапраўдны, або калючы (*C. Scolymus*). Як харчовыя, кармавыя і дэкаратыўныя расліны вырошчваюць у Паўднёвай Еўропе, на поўдні Расіі, на Украіне. Галоўныя сучасныя вытворцы — Францыя, Італія, Іспанія.

Батанічнае апісанне
-------------------

Шматгадовыя травяністыя расліны. Сцябло галінастае, прамое, вышыня 0,5—1 м. Лісце буйное, лопасцевае або перыстарассечанае. Трубчастыя фіялетавыя, сінія або белыя кветкі сабраны ў буйны кошык дыяметрам да 10 см. Сакавітыя нераскрытыя кошыкі з мясістым кветаложам (маюць да 4 % бялку, 7—15 % вугляводаў (да 12 % цукру), 3—11 % вітаміну С, 0,4 мг% караціну — правітаміну A, вітаміны В1 (0,18 мг %) і В2, С — 5 мг %, інулін, мінеральныя і араматычныя рэчывы, 0,74 % клятчаткі, да 80 % вады), ачышчаныя чаранкі, галоўныя жылкі лісця і карані спажываюць вараныя і кансерваваныя (далікатэсная страва). Сырыя артышокі перад ужываннем абдаюць кіпенем і выкарыстоўваюць у салатах. Суквецці артышока зрэзваюць да поўнага іх раскрыцця. Пасля адварвання ў салёнай вадзе іх можна есці з маслам або соусам або падсмажваць у топленым або сметанковым масле і пасыпаць сухарамі або зелянінай. Выкарыстоўваюць таксама артышокі для прыгатавання розных соусаў. Ядуць рукамі, з кветкі абламваюць па адным лістку, мачаюць у соус і спажываюць. Калі лісткі з’едзеныя, з дапамогай відэльца ядуць сцябло, неядомыя часткі кладуць на бераг сваёй талеркі.

Выкарыстанне
------------

Артышок вядомы як стымулявальны і дыўрэтычны лекавы сродак; ужываюць пры дыябеце, атэрасклерозе, хваробах печані; плады — проціяддзе опіуму. Артышок карысны людзям сталага ўзросту і хворым атэрасклерозам, паколькі гліказыд цынарын, якім багата расліна, зніжае колькасць халестэрыну ў крові і мае жоўча- і мачагонныя якасці.

Магчыма, быў вядомы ў Міжземнамор’і ўжо ў антычнасці. У XVI ст. пачаў пашырацца з Італіі па ўсёй Еўропе, магчыма, тады ж упершыню стаў вядомы сярод магнатэрыі Польшчы і ВКЛ дзякуючы атачэнню Боны Сфорцы, але ніколі не меў тут вялікай папулярнасці.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

Літаратура
----------

* *Белы А.* Артышок // Праект «Наша ежа»

Спасылкі
--------

* Артышок — род Chynara: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · Tropicos · WFO · WoRMS · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776738293 · NKC: ph237393 |
**Івашка Ільініч**, або **Іван Іллініч** (каля 1440 — каля 1490) — вялікалітоўскі дзяржаўны і ваенны дзеяч, першы вядомы прадстаўнік роду Ільлінічаў герба «Корчак». Староста ваўкавыскі, канюшы віцебскі (1473), намеснік драгічынскі (каля 1475), віцебскі (1481), смаленскі (1486—1490).

Біяграфія
---------

Лічыцца, што прозвішча Івашкі і яго антрапанімічнага паходжання, т.б. адсылае да іх продка, невядомага Іллі. Паходжанне роду дыскусійнае. Упершыню Івашка Іллініч згадваецца ў бітве пад Хойніцамі (18.9.1454), якая скончылася перамогай Ордэна. За выратаванне ад палону караля і вялікага князя Казіміра Ягелончыка Івашку было нададзена Ваўкавыскае староства, а таксама рыцарства з гербам «Корчак».

Верагодна, Івашка ужо ў маладосці перайшоў у каталіцтва. У 1473 годзе прызначаны канюшым віцебскім, каля 1475 года заняў урад намесніка драгічынскага, у 1482 — віцебскага, у 1486—1490 гадах быў намеснікам смаленскім. У 1470 годзе сястра Івана — Барбара, удава па пане Алехне Давойне, перадала брату маёнтак нябожчыка мужа Тарасава пад Мінскам. У 1477 годзе Івашка прадаў Тарасава пісару Ваську Любічу. У 1487 годзе абмяняў бацькаў маёнтак на дзяржаўны Чарнаўчыцы у Берасцейскім павеце.

Першым шлюбам быў жанаты з дачкой пана Кезгайлы Валімонтавіча. Другім шлюбам з Ганнай, удавой пана Юшкі Гойцавіча, дачкой віленскага ваяводы Яна Даўгірда. Запісам ад 1481 года Ганна перадала Іллінічу трэцюю частку сваіх маёнткаў, бацькоўскіх і падораных першым мужам — Лынтупы і Рэпухаў.

Пад канец жыцця Іван Іллініч набыў мястэчка Мір у Навагрудскім павеце (па іншай інфармацыі Мір перайшоў да сына Івашкі — Юрыя). Напэўна, Ганна Даўгірдаўна перажыла Івана. У гэтым шлюбе Івашка Іллініч меў двух сыноў, ад якіх пайшлі дзве галіны роду Іллінічаў — старэйшы Мікалай Іванавіч (каля 1470 — пасля 1500) і малодшы Юрый Іванавіч (? — 1526), а таксама дачку Ганна, якая была замужам за Дабрагостам Нарбутавічам.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Нарбут А. Н.* Генеалогия Белоруссии. — М. 1994. — Вып. 2. — С. 152—153.
* *Niesiecki K.* Herbarz Polski. — Lipsk, 1893. — T. IV. — S. 401.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Саковіч.

**Андрэй Саковіч** (? — 1465) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч. Намеснік смаленскі (1440) і полацкі (1444—1458).

Біяграфія
---------

Адзін з кіраўнікоў войска Вялікага Княства Літоўскага ў пераможнай бітве з маскоўскім войскам пад Сухадровам у 1445. Удзельнік перамоў з крыжакамі ў 1432 і 1451 гадах, пасол у Чэхію ў 1453 годзе.

Меў буйныя зямельныя ўладанні — частку Немянчынскай воласці, Свянцяны, Груздава, Дуброва ў Менскім павеце, Мядзел і іншыя (агулам каля 500 дымоў).

Ахвяраваў на царкву, вядома яго дарчая грамата Віленскаму кафедральнаму сабору ад 9 чэрвеня 1434 г. дарчая грамата парафіяльнаму касцёлу ў Груздаве ад 3 лютага 1443 г. і дарчая грамата для заснаванага парафіяльнага касцёла ў Мядзеле ад 21 лютага 1457 г.

Верагодна, у канцы жыцця (каля 1460 года) займаў пасаду троцкага ваяводы.

Сям’я
-----

З баярскага роду Саковічаў, сын Станіслава Сака, які на Гарадзельскай уніі 1413 атрымаў герб «Помян».

Меў сыноў Багдана, Юрыя і Мікалая. Ад Юрыя пайшоў род Насілоўскіх.

Зноскі
------

1. ↑  ЭнцВКЛ 2005.

Літаратура
----------

* *Вяроўкін-Шэлюта У.* Саковічы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 536. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
* *Урбан П.* Да пытання этнічнай прыналежнасці старажытных ліцьвіноў. — Мн. 1994. — С.47-48.
* Kodeks dyplomatyczny katedry i diecezji wileńskiej = Codex diplomaticus ecclesiae cathedralis necnon Dioeceseos Vilnensis. — T. 1. (1387—1507). Wydali Jan Fijałek i Władysław Semkowicz. — Kraków, 1948.
**Thymus baicalensis** — від раслін сямейства ясноткавыя (*Lamiaceae*), расце на захадзе Сібіры і ў Манголіі.

Батанічнае апісанне
-------------------

Сцеблы распластаныя, з кароткімі прамымі або ўзыходнымі кветаноснымі парасткамі, 2-5 см вышынёй, апушаныя ўніз накіраванымі кароткімі валасінкамі. Лісце лінейнае і даўгавата-эліптычнае, 4,5-8 мм даўжынёй, 1-2 мм ушыр, голае або зверху з вельмі кароткімі шчаціністымі валасінкамі, на краях да паловы з доўгімі вейчыкамі. Суквецці галоўчатыя. Чашачкі 3,5-4 мм даўжынёй, зверху голыя або злёгку апушаныя, знізу з адтапыранымі валасінкамі; зубцы верхняй губы на краях голыя, зрэдку з вейчыкамі. Вяночкі цёмна-ружовыя, 7-8 мм даўжынёй.

Распаўсюджанне
--------------

Расце на Захадзе Сібіры і ў Манголіі.

Расце ў разнатраўна-метлюжковым і ціпчаковым стэпе, на пясчаных берагах рэк і азёр, зрэдку на сухіх камяністых россыпах.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. 1 2 3  Биоразнообразие Алтае-Саянского экорегиона **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 14 жовтня 2018. Праверана 14.10.2018.  (руск.)
4. ↑  Plants of the World Online — Kew Science **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 15 травня 2019. Праверана 14.10.2018.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IPNI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
**Trifolium alexandrinum** — аднагадовая травяністая расліна, від роду Канюшына (*Trifolium*) трыба *Trifolieae* падсямейства Матыльковыя (*Faboideae*) сямейства Бабовыя (*Fabaceae*).

Батанічнае апісанне
-------------------

Сцёблы складаюць 40-70 см у вышыню, практычна распасцёртыя або прамыя, трохі звілістыя, полыя, з разорамі, аснаванне сцеблаў голае.

Прылісткі даўгаватай формы, аснаванне трохі пашыранае, скурыстае, з безуважлівымі валасінкамі, краі расніцавыя. Лісце адмірае даволі рана, хвосцік верхняга лісця больш доўгае, чым у ніжняга. Лістаразмяшчэнне амаль супраціўнае. Лісце на кароткіх хвосціках мае даўжыню (2) 3-5 см і шырыню 1-1,5 см, абодва бакі з прыціснутымі валасінкамі.

Суквецце — ілжыва канчатковая галоўка. Кветканосы пры пладах прыціснута-валасістыя, падоўжаныя, у кветках дасягаюць 3,5 см у даўжыню і 2 см у шырыню, даўгавата-авальнай формы. Чашачка даўжынёй 1 см, зваротна-канічнай формы, звонку густа апушаная паўпрыціснутымі валасінкамі, з 10 нярэзкімі жылкамі. Вяночак бледна-жоўтага колеру, па даўжыні значна перавышае чашачку. Тычынак 9-10.

Плод — боб, зваротнаяйкападобнай формы, плёнкавыя, у верхняй частцы з бледным скураным вечкам. Семачка адна, бурага колеру. Цвіценне і плоданашэнне адбываецца ў першай палове лета.

Арэал
-----

Від апісаны з Егіпта. Тып у Лондане.

Класіфікацыя
------------

Від **Trifolium alexandrinum** уваходзіць у род Канюшына (*Trifolium*) трыбу *Trifolieae* падсямейства Матыльковыя (*Faboideae*) сямейства Бабовыя (*Fabaceae*).

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | яшчэ 3 сямействы (па Сістэме APG II) |   | яшчэ 27 трыб |   | яшчэ каля 300 відаў |
|   |   |   |   |   |   |
|   | парадак **Бабовакветныя** |   |   | падсямейства **Матыльковыя** |   |   | род **Канюшына** |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |
|   | аддзел **Кветкавыя, ці Пакрытанасенныя** |   |   | сямейства **Бабовыя** |   |   | трыба **Trifolieae** |   |   | від **Trifolium alexandrinum** |
|   |   |   |   |   |   |   |
|   | яшчэ 45 парадкаў (па Сістэме APG II) |   | яшчэ 2 падсямействы |   | яшчэ 5 родаў |   |
|   |   |   |   |

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Trifolium alexandrinum*: інфармацыя на сайце «Энцыклапедыя жыцця» (*EOL*)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
**Сяргей Анатолевіч Багніч** (нар. 12 чэрвеня 1964, Гарадок, Віцебская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне спектраскапіі арганічных злучэнняў. Доктар фізіка-матэматычных навук.

Біяграфія
---------

У 1986 годзе скончыў фізічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. З 1987 года працуе ў Інстытуце малекулярнай і атамнай фізікі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Аўтар больш за 80 навуковых прац па даследаванні транспарту энергіі электроннага ўзбуджэння ў неўпарадкаваных арганічных асяроддзях і яго камп’ютарнаму мадэляванню, мае вынаходніцтвы.

Па выніках конкурсу сярод таленавітых маладых вучоных у 2000 годзе Сяргею Анатольевічу была прызначана стыпендыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь.

Літаратура
----------

* Багнич Сергей Анатольевич // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.] / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2006. — Т. 2 : А-Герань. — С. 171.
* Багніч Сяргей Анатольевіч // Памяць: Гарадоцкі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Н. А. Бурунова [і інш.]; уклад. С. І. Садоўская; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Беларусь, 2004. — С. 710.
**Чабор Леві** (*Thymus odoratissimus*) — від раслін сямейства Ясноткавыя (*Lamiaceae*), які расце ў Еўропе.

Апісанне
--------

Гэтыя паўзучыя (укараняюцца ў вузлах) шматгадовыя расліны дасягаюць вышыні 10-20 см. Карані з’яўляюцца другаснымі ад карэнішча. Кеткі сустракаюцца толькі на бакавых галінках, якія тырчаць на парастках. Парасткі з чатырохвугольным папярочным перасекам, паверхня пакрыта доўгімі валасінкамі 0.8-1.0 мм. Сядзячае лісце ўздоўж сцябла размешчана процілегла. Форма можа быць строга эліптычнай або ланцэтна-лапаткавай. Суадносіны паміж шырынёй / даўжынёй вагаецца ад 1:3 да 1:3.5. Лісце ўздоўж сцябла больш-менш аднолькавае; паверхня раснічастая са слабымі жылкамі. Суквецці сферычна-яйкападобнай формы ўтвараюцца кветкамі, сабранымі ў кольцы. Прыкветкі суквецця падобныя на лісце. Даўжыня кветак: 4-6 мм. Чашачкі і вяночак 5-лісточкавыя. Колер вяночка ад ружовага да фіялетавага. Тычынак чатыры. Цвіце ў маі — жніўні. Плод — схізакарпій, складаецца з 4 сухіх часціц.

Распаўсюджанне
--------------

Еўропа: Аўстрыя з Ліхтэнштэйнам, Балгарыя, Чэхія, Славакія, Францыя, Швейцарыя, Венгрыя, былая Югаславія, Польшча, Румынія, Украіна.

Галерэя
-------

* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 130. — 160 с. — 2 350 экз. — у крыніцы пад назвай Thymus loevyanus
4. ↑  bgbm.org **(нявызн.)**.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IPNI · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
**Нанкі́нскі дагавор** — дагавор, заключаны 29 жніўня 1842 года паміж Кітаем і Вялікабрытаніяй, у выніку паражэння Кітая ў Першай опіумнай вайне (1840—1842).

Па гэтым дагаворы да Вялікабрытаніі адышоў Ганконг, Кітаем была выплачана велізарная кантрыбуцыя (каля 21 000 000 долараў), адкрыта частка кітайскіх гарадоў для замежнага гандлю (Кантон, Амой, Фучжоу, Нінбо і Шанхай).

Адной з найбольш незвычайных і зневажальных для Кітая ўмоў дагавора было абавязацельства Кітая выплаціць 6 000 000 долараў у рахунак канфіскаванага кітайскімі ўладамі перад вайной кантрабанднага опіуму.

Дадаткам да дагавора быў Хумэньскі дагавор, падпісаны паміж Кітаем і Вялікабрытаніяй недалёка ад Гуанчжоу.

Падпісанне Нанкінскага дагавора на борце карабля «Корнуэлс»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Universalis |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ладуцька.

**Фёдар Сяргеевіч Ладуцька** (29 снежня 1943, в. Махоўка) — беларускі мастак-графік. Член Беларускага Саюза мастакоў (1995).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі архітэктурна-будаўнічы тэхнікум (1960), Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (1975). Вучыўся ў Л.Міронавай, А. Хадыкі. Удзельнік мастацкіх выставак з 1976 г. Працуе ў афармленчым мастацтве. 

Асноўныя творы: афармленне экспазіцый музея народнай творчасці ў Раўбічы, літаратурна-мемарыяльных музеяў Я.Коласа ў в. Мікалаеўшчына, Альбуць, Акінчыці Мінскай вобл. Літаратурнага музея партызанскай славы (Віцебская вобл.); мастацкае афармленне выстаўкі 105 годдзя Я.Купалы ў Маскве, выстаўкі "Ганчарны круг" у Мінску; распрацоўка канцэпцыі афармлення пр. Машэрава ў Мінску; мамументальна-дэкаратыўнай кампазіцыі (разьба па дрэве) для вытворчага аб'яднання "Гарызонт", завода "Тэрмапласт", гасцініцы "Кастрычніцкая" (усё ў г. Мінск).

Жыве ў г. Мінск.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Памяць: Пухавіцкі раён: гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / [укладальнік А. А. Прановіч; рэдкалегія: А. М. Карлюкевіч і інш.]. — Мінск: Беларусь, 2003. — 748 с. — 3000 экз. — ISBN 985-01-0251-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 137585 |
**Фрыдрыхсга́мскі мірны дагавор** — дагавор паміж Расійскай імперыяй і Швецыяй. Завяршыў руска-шведскую вайну 1808—1809 гг. якая скончылася паразай шведскіх войскаў.

Дагавор падпісаны ў горадзе Фрыдрыхсгам (цяпер горад Хаміна, Фінляндыя) 5 (17) верасня паўнамоцнымі прадстаўнікамі: з боку Расіі — М. П. Румянцавым і Д. М. Алопеусам, з боку Швецыі — К. Стедынгам і А. Шельдэбрантам. Яшчэ ў ходзе вайны маніфестам Аляксандра I ад 20 сакавіка 1808 года было абвешчана аб далучэнні Фінляндыі да Расіі ў якасці Вялікага княства. Расійскі ўрад абавязаўся захоўваць яе ранейшыя законы і сойм. У адпаведнасці з Фрыдрыхсгамскім мірным дагаворам Швецыя абавязвалася скасаваць саюз з Вялікабрытаніяй, заключыць мірныя дагаворы з Даніяй і Францыяй і далучыцца да Кантынентальнай блакады. Фінляндыя (уключаючы Аландскія астравы) адыходзіла да Расійскай імперыі. Руска-шведская мяжа ўсталёўвалася па рэках Торн і Муоніа.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 484. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6 (Т. 16).

Спасылкі
--------

* Фрыдрыхсгамскі мірны дагавор на шведскай мове  (шведск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
**Пуцеправод па вуліцы Якубоўскага**, таксама вядомы як **Гарбаты мост** і **Арачны мост** — пешаходны (раней таксама аўтамабільны) пуцеправод у Магілёве. Злучае жылыя раёны Фестывальны і Мір, праходзячы над чыгуначнымі пуцямі лініі Магілёў I — Магілёў II Магілёўскага аддзялення Беларускай чыгункі.

Пабудаваны ў 1929 годзе, па ім праходзіла дарога на Мінск. Пасля ўзвядзення ў 1991 годзе новага пуцеправода па вуліцы Якубоўскага страціў сваё значэнне і стаў пешаходным.

Мае 4 пралёты, даўжыня складае 35,4 м, шырыня 14,4 м.

Арачны мост увечары
У маі 2019 года пачалася рэканструкцыя пуцеправода. На ім былі ўстаноўлены металічныя круглыя аркі, бакавыя паверхні якіх аддзеланы пад дрэва са святлодыёдным падсвятленнем, частка арак звязаная паміж сабой металічнымі сувязямі, устаноўлена некалькі гандлёвых павільёнаў, індывідуальныя лаўкі, каляровай пліткай выкладзены пешаходная зона і веласіпедная дарожка, па цэнтральнай восі пуцеправода ў пакрыццё ўбудаваныя свяцільні. Ад моста лесвіца спускаецца да добраўпарадкаванай зялёнай зоны паміж чыгункай і вуліцай Астроўскага.

Зноскі
------

1. 1 2  Путепроводы // Могилёв. Энциклопедический справочник (руск.) / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. — ISBN 5-85700-028-9.
2. ↑  В МОГИЛЕВЕ НАЧАЛИ РЕМОНТ «ГОРБАТОГО МОСТА» (ВИДЕО). 13 МАЯ 2019  Архівавана 13 красавіка 2021.
3. ↑  Вот так сегодня выглядит «горбатый» мост **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 18 лютага 2020. Праверана 30 красавіка 2020.

Літаратура
----------

* Путепроводы // Могилёв. Энциклопедический справочник (руск.) / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн.: БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. — ISBN 5-85700-028-9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пуцеправод па вуліцы Якубоўскага (Магілёў, стары)
Тэрыторыі пад Грамадзянскім ўпраўленнем Усходніх зямель
**Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель** (*ГУУЗ*; польск.: Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich) — орган улады пры Галоўным камандаванні польскай арміі на занятай ёю тэрыторыі Беларусі і Літвы ў 1919—1920 гадах. Пачало фарміравацца ў адпаведнасці з дэкрэтам начальніка Польскай дзяржавы Юзафа Пілсудскага ад 8 лютага 1919 года. Рада міністраў Польшчы 8 сакавіка 1919 года ператварыла Літоўска-Беларускі дэпартамент Міністэрства замежных спраў у Дэпартамент па справах Усходніх зямель на чале з грамадзянскім камісарам Людвікам Калянкоўскім[ru]. У час наступлення палякаў на Вільню ў лютым 1919 года генеральным камісарам упраўлення назначаны афіцэр з былога корпуса Доўбар-Мусніцкага Ежы Асмалоўскі. Размяшчалася ў Вільні, мела ў Варшаве прадстаўніцтва на чале з графам С. М. Касакоўскім.

Адміністрацыйна прастора «Усходніх зямель» падзялялася на 3 акругі: Віленскую, Брэсцкую, Валынскую, пасля захопу Мінска ў жніўні 1919 года была ўтворана Мінская акруга на чале з намеснікам генеральнага камісара У. Рачкевічам. Акругі падзяляліся на паветы на чале са старастамі (у асноўным гэта былі пераапранутыя ў цывільнае польскія афіцэры). Адміністрацыя ўпраўлення камплектавалася пераважна з мясцовых палякаў, пераважна нацыянал-дэмакратычнай арыентацыі. Як палітычныя праціўнікі Ю. Пілсудскага, яны тарпедавалі ўсе яго пачынанні, накіраваныя нават на фармальнае ажыццяўленне (хоць бы для палітычнага камуфляжу) абяцанняў, выказаных у яго адозве да насельніцтва былога Вялікага Княства Літоўскага  (бел. (тар.)) (бел.. Ваенныя абставіны і вузкаэгаістычная класаваная палітыка адміністрацыі не спрыялі нацыянальна-культурнаму і эканамічнаму развіццю беларускага народа. Часам карысныя для мясцовага насельніцтва пачынанні ўпраўлення разбіваліся аб самавольства вайсковых улад, што павялічвала цяжар акупацыі і спрыяла росту антыпольскіх настрояў. Летам 1920 года, разам з адступаючымі польскімі войскамі, упраўленне эвакуіравалася ў г. Быдгашч, дзе спыніла сваё існаванне.

Літаратура
----------

* *Васіль Талстой.* Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1996. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
**Свята-Успенская царква**  — праваслаўны храм у в. Сялец (Бярозаўскі раён). Пабудаваная ў 1870 г. з цэглы ў цэнтры вёскі. Помнік рэтраспектыўна-рускага стылю.

Архітэктура
-----------

Царква з боку апсіды
У плане — выцягнутая па падоўжнай восі кампазіцыя: званіца, трапезная, асноўны аб'ём з бакавымі парталамі і пяцігранная апсіда, да якой прымыкаюць дзяканнік і ахвярнік. Дойлідска-дэкаратыўнае аздабленне заснаванае на спалучэнні традыцый класіцызму (апрацоўка сцен пілястрамі тасканскага ордара, прафіляваныя высокія карнізы, абрамленні паўкруглых акон асноўнага аб'ёма) і характэрных форм маскоўскага дойлідства XVII ст. (канструкцыйная схема званіцы — васьмярык на чацверыку, шатровы дах з цыбулепадобнай галоўкай, кілепадобныя какошнікі парталаў і вежы-званіцы).

Інтэр’ер
--------

Праект іканастаса архітэктара І. В. Міхайлоўскага
Памяшканні храма перакрыты плоскай столлю на падугах (праектаваліся цыліндрычным скляпеннем), у малітоўную залу шырокімі прасветамі адкрываюцца трапезная і апсіда, вылучаная іканастасам з разнымі царскімі варотамі. Абразы 18 — 19 ст. выкананы ў акадэмічна-класіцыстычным стылі: «Пакроў», «Мікалай Цудатворац», «Святы Пётр і Павел», «Успенне», «Антоній Пячэрскі», «Святы архідыякан», «Маці Божая Замілаванне», «Ісус Хрыстос», «Праабражэнне Гасподне», «Святы прарок Арон», «Увядзенне ў храм Багародзіцы», «Святы архідыякан Лаўрэнцій».

Літаратура
----------

* «Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік», Мінск 1993
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Свята-Успенская царква (Сялец)
* Свята-Успенская царква (Сялец) на сайце Radzima.org
* Свята-Успенская царква (Сялец) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Успенская царква (Сялец) на сайце «Архіварта»
**БКГ1** (**Б**еларуска-**к**ітайскі **г**рузавы, **1-**я мадэль) - беларускі грузавы двухсекцыйны васьмівосны электравоз пераменнага току, які вырабляецца на Датунскім лакаматывабудаўнічым заводзе (КНР). Электравоз створаны на аснове кітайскага электравоза HXD2  (англ.) (бел.. Усяго выпушчана 12 машын, усе з якіх знаходзяцца ў эксплуатацыі.

У красавіку 2010 года стала вядома, што Беларуская чыгунка заключыла кантракт з Датунскім электравозабудаўнічым заводам у Кітаі на пастаўку 12 грузавых двухсекцыйных электравозаў коштам у 100 млн долараў. Зборка кузаваў першых лакаматываў пачалася летам 2011 года. Першыя лакаматывы былі выпушчаны ў лютым 2012 года, пасля чаго пачаліся іх прыёмачныя завадскія выпрабаванні.
**Палац Нацыянальнага кангрэса** (неафіцыйная назва **Палац Нерэу Рамуса**; парт.: Palácio do Congresso Nacional) — будынак, дзе засядае Нацыянальны кангрэс Бразіліі. Размешчаны ў сталіцы краіны, горадзе Бразілія. Пабудаваны па праекце Оскара Німеера.

Сам будынак уяўляе сабой паралелепіпед, на якім размешчаны дзве паўсферы, а паміж імі два паралельныя небаскробы вышынёй каля ста метраў. Пад паўсферай-купалам знаходзяцца памяшканні Федэральнага сената, пад паўсферай-чарай — памяшканні Палаты дэпутатаў. Будынак злучаны падземнымі тунэлямі з суседнімі, якія таксама належаць да комплексу.

Галерэя
-------

* 
* 
*

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Палац Нацыянальнага кангрэса Бразіліі
**Антон Іванавіч Гурскі** (нар. 14 студзеня 1936, в. Лугавая, Капыльскі раён, Мінская вобласць) — беларускі фалькларыст. Кандыдат філалагічных навук (1978).

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскі педагагічны інстытут у 1959 годзе. 3 1959 у Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору Нацыянальнай АН Беларусі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследуе фальклорныя жанры (загадкі, песні, паданні, легенды). Аўтар кніг «Зімовая паэзія беларусаў» (1980), «3 любоўю да народа» (1989), «Тайны народнай песні» (1994), раздзелаў у кнігах «Беларуская народная вусна-паэтычная творчасць» (1967), «Праблемы сучаснага беларускага фальклору» (1969), «Беларуская фалькларыстыка» (1980). Складальнік тамоў збору «Беларуская народная творчасць»; «Зімовыя песні: Калядкі і шчадроўкі» (1975), «Загадкі» (1972) і «Легенды і паданні» (1983, абедзве з М. Грынблатам), «Земляробчы каляндар» (1990), зборнікаў фальклору «Дрэва кахання» (1980), «Сакрэт шчасця» (1986), «Бяздоннае багацце» (1990), «Самае галоўнае» (1992), «Музыка-чарадзей» (1995), «Не сілай, а розумам» (1997) і інш.

Узнагароды
----------

Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1986).

І.У. Саламевіч.
**Сент-Клаўдскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: St. Cloud State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, які месціцца ў горадзе Сент-Клаўд у штаце Мінесота, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Заснаваны ў 1869 годзе, універсітэт з'яўляецца адной з буйнейшых устаноў у сістэме каледжаў і універсітэтаў штата Мінесота. Універсітэт прапануе больш за 200 спецыяльнасцей і спецыялізацый бакалаўрыяту. На другім ўзроўне вышэйшай адукацыі прапануецца больш за 60 праграм і сертыфікатаў, у тым ліку спецыяліста, магістра мастацтваў, магістра бізнес-адміністравання, магістра інжынернага менеджменту, магістра музыкі і інш. Доктарскія ступені прапануюцца ў галіне кіравання вышэйшай адукацыяй і кіравання адукацыяй і лідарства.

Структура
---------

* Каледж навукі і інжынерыі
* Каледж вольных мастацтваў
* Школа адукацыі
* Школа здароўя і сацыяльных паслуг
* Школа бізнесу
* Школа вылічальнай тэхнікі, інжынерыі і навакольнага асяроддзя
* Школа грамадскіх спраў
* Школа мастацтваў

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Мінесота

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Англійска-беларускі слоўнік** — фактычна першая спроба ўкладання і выдання ў Беларусі такога тыпу даведніка. Налічвае звыш 30000 слоў. Галоўным аўтарам-ўкладальніцай слоўніка з’яўляецца Валянціна Пашкевіч. Выдадзены ў 2006 годзе.

Апісанне
--------

Прызначаны для шырокага кола карыстальнікаў, якія вымушаны былі рабіць пераклад з англійскай мовы на рускую, а потым на беларускую. Слоўнік арыентаваны ў першую чаргу на носьбітаў беларускай мовы. Універсальны характар дазваляе выкарыстоўваць яго для розных мэт у пісьмовай і вуснай камунікацыі — у міжнародных кантактах, у працэсе навучання англійскай мове, пры перакладах.

У адрозненні ад звыклай для беларускага перакладчыка рускай слоўнікавай традыцыі, у англійскай частцы ўжыты амерыканскі варыянт англійскай мовы, як найбольш распаўсюджаны ў свеце. У беларускай частцы ўжываецца г. зв. тарашкевіца, што ў пэўнай ступені абмяжоўвае кола карыстальнікаў слоўніка; акрамя таго, слоўнік мае такую асаблівасць, як пераклад англійскіх ўласных імёнаў іх прыблізнымі беларускімі адпаведнікамі.

Рэдакцыйная калегія
-------------------

* Зора Кіпель (старшыня рэдкалегіі да 2003 г.).
* Янка Запруднік (старшыня рэдкалегіі, ад красавіка 2003 г.).

Сябры рэдкалегіі
----------------

Антон Адамовіч, Міхась Бахар, Томас Бэрд (рэдактар англійскай часткі), Вера Запруднік, Вітаўт Кіпель, Ала Рамана, Васіль Русак, Юры Рапецкі, Зміцер Саўка, Аляксандр Сільвановіч, Юры Станкевіч, Джон Стэнлі, Антон Шукелойць, Сяргей Шупа, Алёна Юрэвіч.

Літаратура
----------

* Ангельска-беларускі слоўнік = English-belarusian dictionary / Валентына Пашкевіч; пад рэдакцыяй С.Шупы ; Беларускі інстытут навукі й мастацтва. — Мінск : З.Колас, 2006. — 1010 с. ; 22 см. — 2000 экз. — ISBN 985-6783-15-1 (у пераплёце)

Спасылкі
--------

* Інфармацыя на сайце газеты «Наша Ніва»
* Інфармацыя ў часопісе «ARCHE» Архівавана 10 жніўня 2010.
* Інфармацыя ў інтэрнэт-краме Архівавана 18 кастрычніка 2007.
**Сінегаловік палявы** (*Eryngium campestre*) — шматгадовая травяністая расліна сямейства Парасонавыя, від роду сінегаловік (*Eryngium*).

Еўрапейская стэпавая расліна з шызым калючым лісцем і белымі або блакітнаватымі кветкамі, сабранымі ў галоўчатыя парасоны.

Батанічнае апісанне
-------------------

Батанічная ілюстрацыя з кнігі А. Дзітрыха *Flora regni Borussici*, 1833—1844
Шматгадовая травяністая расліна з адзіночным прамым сцяблом 30-60 см вышынёй, да 1 см таўшчынёй, у сярэдняй і верхняй частках моцна галінаваным. Пры адміранні ўтварае форму перакаці-поле  (руск.) (бел..

Прыкаранёвае лісце чарашковае, у абрысе трохкутна-яйцападобнае, 10-30 см даўжынёй і 10-18 см шырынёй, трайчастае на двойчы пёрыстараздзельныя сегменты, жорсткае, скурыстае, па краях з калючымі зубцамі. Сцябловае лісце менш рассечанае, верхняе — трохраздзельнае, па краях калючазубчастае. Хвосцікі сцябловага лісця паўсцяблоабдымальныя.

Парасонікі галоўчатыя, яцкападобнай або шарападобнай формы, 7-15 мм у дыяметры, сабраны ў шчыткападобнае агульнае суквецце. Абгортка з 5-7 лісточкаў, прамых, на канцы і па краявых зубцах калючых, да 4 см даўжынёй. Прыкветкі завостраныя, да 1 см даўжынёй. Чашачка з добра прыкметнымі калючымі зубцамі, якія перавышаюць па даўжыні пялёсткі. Вяночак блакітнаваты, радзей белы, пялёсткі голыя.

Плады — сямянкі чырвона-карычневага колеру, верацёнападобныя, трохі выгнутыя, 3-6 мм даўжынёй, з тонкімі зморшчынамі і двухрадковым крэмавым чубком 5-6 мм даўжынёй.

Дыплоідны набор храмасом — 2n = 14, 28.

Распаўсюджанне
--------------

Пераважна еўрапейская расліна, распаўсюджаная па ўсёй Еўропе, на Каўказе, у Малой Азіі, у Паўночнай Афрыцы. У Расіі — на Паўночным Каўказе і на поўдні еўрапейскай часткі, далей на поўнач заходзіць вельмі рэдка.

Уключана ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Татарстан (1995).

Таксанамія
----------

### Сінонімы

* Eryngium latifolium Hoffmanns. & Link, 1824
* Eryngium officinale Garsault, 1764, nom. inval.
* Eryngium trifidum L. 1756
* Eryngium virens Link, 1834
* Eryngium vulgare Lam. 1779, nom. superfl.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

Літаратура
----------

* *Пименов, М. Г. Остроумова, Т. А.* Род 4. *Eryngium* L. — Синеголовник // Зонтичные (*Umbelliferae*) России. — М. 2012. — С. 45. — 477 с. — ISBN 978-5-87317-813-1.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779498731 |
**Сілы абнаўлення** (фр.: Forces du Renouveau) — палітычная партыя ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга. Утворана з кісанганскай фракцыі Аб'яднання за кангалезскую дэмакратыю.

Гісторыя
--------

Пасля Другой кангалезскай вайны партыя атрымала 15 месцаў у Пераходнай нацыянальнай асамблеі.

На прэзідэнцкіх выбарах 2006 года лідар руху Анціпас Мбуса заняў адзінаццатае месца з 96 503 галасамі і атрымаў 26 месцаў на адначасовых выбарах у Нацыянальны сход. На ўсеагульных выбарах 2011 года Сілы абнаўлення страцілі 20 месцаў у Нацыянальным сходзе.

  

выбарах у Сенат яна атрымала сем са 108 месцаў на непрамых 

Ён увайшоў ва ўрад Антуана Гізенгі, дзе Мбуса стаў міністрам замежных спраў.

Заўвагі
-------

1. ↑  Le RCD/K-ML condamne les actes de violence contre les sites de la MONUSCO et en appelle à leur cessation immédiate **(нявызн.)**. *RadioOkapi* (27 ліпеня 2022). Праверана 3 August 2022.
**Акура** (Acura) — паўночнаамерыканскае аддзяленне канцэрна Honda, якое спецыялізуецца на выпуску спартыўных і прадстаўніцкіх аўтамабіляў. Зборачны завод American Honda Motor Co. быў адчынены 27 сакавіка 1986 г. ў Каліфорніі. Найменне Акура з’явілася ў 1989 г. і адносіцца выключна да прэстыжных мадэлей Honda, якія прадаюць у ЗША. Тактыка-тэхнічныя дадзеныя аўтамабіляў маркі Акура, як правіла, не адрозніваюцца ад адпаведных параметраў мадэлей фірмы Honda. Пры гэтым назвы мадэляў супадаюць. Вялікая частка мадэляў вырабляецца непасрэдна ў Паўночнай Амерыцы (серыі TL і CL), а асобныя мадэлі — RL і NSX з-за невысокага попыту ўвозяць з Японіі. Выпуск толькі амерыканскіх мадэляў Акура ў 1999 г. склаў 101,3 тыс. ад.

Асноўнае адрозненне мадэлей маркі Акура ад аналагічных аўтамабіляў Honda — спартыўнае аблічча і больш высокі ўзровень серыйнай камплектацыі. Акрамя гэтага, Акура прадстаўляе ў ЗША больш прэстыжныя мадэлі TL і RL, якія Honda не прапаноўвае амерыканцам.

Мадэльны шэраг
--------------

* CSX
* MDX
* NSX
* RDX
* RL
* TL
* TSX
* RSX

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Acura  (англ.)

| Маркі аўтамабіляў |
| --- |
| 
* Abarth
* Acura
* Alfa Romeo
* Aston Martin
* Audi
* Bentley
* BMW
* Brilliance
* Buick
* Bugatti
* BYD
* Cadillac
* ChangFeng
* Chery
* Chevrolet
* Citroën
* Chrysler
* Dacia
* Dadi
* Daihatsu
* Daewoo
* Dodge
* FAW
* Ferrari
* Fiat
* Ford
* Geely
* GMC
* Great Wall
* Hafey
* Honda
* Holden
* Hummer
* Hyundai
* Iran Khodro
* Infiniti
* Isuzu
* Jac
* Jaguar
* Jeep
* Kia
* Lamborghini
* Lancia
* Land Rover
* Lexus
* Lincoln
* Lotus
* Maruti
* Maserati
* Maybach
* Mazda
* Mercedes-Benz
* Mercury
* Mini
* Mitsubishi
* Nissan
* Opel
* Peugeot
* Pagani
* Pontiac
* Porsche
* Renault
* Rolls-Royce
* Saab
* Samsung
* Saturn
* Scion
* Seat
* ShuangHuan
* Škoda
* Smart
* Spyker
* SsangYong
* Subaru
* Suzuki
* Tata
* Toyota
* Vauxhall
* Volkswagen
* Volvo
* ZX
* ГАЗ
* Лада
* УАЗ

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · TikTok |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh89004789 |
**Дэ-фа́кта** (лац.: **de facto** — *папраўдзе*, *у сапраўднасці*, *фактычна*) — лацінскае выслоўе. Звычайна выкарыстоўваецца як антонім лацінскаму выслоўю *de jure* у заканадаўчай і тэхнічнай сферах, калі ў звычайную практыку ўводзяцца элементы без адпаведнай афіцыйнай падтрымкі. Напрыклад, пры разборы прававой сітуацыі *de jure* азначае патрабаванні закона, тады як *de facto* гаворыць аб тым, што адбываецца ў сапраўднасці, не зважаючы законна гэта або па-за законна.

Паняцце *урад дэ-факта* ужываецца ў дачыненні да органа ўлады, які трымае ўладу ў якой-небудзь краіне, скінуўшы законна абраныя інстытуты і ўсталяваўшы свае на іх месца. Таксама *de facto* ужываецца ў міжнародным праве для апісання праўдзівых узаемаадносін бакоў, у той час як афіцыйныя ўзаемаадносіны звычайна тлумачацца як *de jure*.

Гл. таксама
-----------

* Дэ-юрэ

Зноскі
------

1. ↑  Дэ-факта // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — С. 363. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская |
**Аблямоўка** — традыцыйны спосаб упрыгожвання народнага касцюма, абшыўка краёў адзення іншымі матэрыяламі. Аблямоўвалі жаночую і мужчынскую суконную і аўчынную вопратку, безрукаўкі, галаўныя ўборы, падолы спадніц, фартухоў. У наш час выкарыстоўваецца ў прамысловай вытворчасці.

Таксама аблямоўкай называецца матэрыял, якім аблямоўваюць — тасьма, стужкі, шнуры, скура, фабрычныя тканіны і інш.

Літаратура
----------

* Аблямоўка // Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя / Рэдкалегія: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. . — Мн.: БелСЭ, 1989. — 575 с. — ISBN 5-85700-014-9. — С. 12.
* Аблямоўка // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1. — 704 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0496-9.