recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Нала́нда** — будыйскі ўніверсітэт і манастырскі комплекс, які існаваў у V—XII стст. на поўначы Індыі, адзін з найбуйнейшых адукацыйных цэнтраў свайго часу, у якім працавалі, выкладалі і навучаліся многія выдатныя будыйскія філосафы з розных краін, і куды з'язджаліся шматлікія паломнікі. У наш час руіны Наланды — гістарычны помнік у індыйскай правінцыі Біхар, у 90 км на паўднёвы ўсход ад Патны, старажытнай сталіцы Індыі.

Гісторыя
--------

Універсітэт быў заснаваны ў першай траціне V стагоддзя. Росквіт Наланды прыйшоўся на перыяд кіравання Гупцкай дынастыі, аднак кіраўнікі Пала, якія змянілі Гуптаў, працягвалі аказваць заступніцтва гэтай установе.

Пра Наланду пісаў вядомы кітайскі будыйскі навуковец і падарожнік VI стагоддзя Сюаньцзан. Там выкладала тысяча прафесараў, вучылася дзесяць тысяч студэнтаў, універсітэту належалі дзевяціпавярховыя пабудовы, 6 храмаў і 7 манастыроў, у бібліятэцы захоўвалася 9 мільёнаў кніг. Паводле Сюаньцзану, ва ўніверсітэце існавала ранняе падабенства ўступных іспытаў: прыбыўшым для ўдзелу ў дыскусіях брамнікі задавалі складаныя пытанні, так што тыя, што не здолелі даць адказ адмаўляліся ад ідэі ўвайсці.

У 1193 годзе ўніверсітэт быў разбураны ў выніку ўварвання цюркскай захопніцкай арміі на чале з мусульманскім фанатыкам Бахціярам Халджы, які ўкараняў іслам сілай зброі. Тысячы манахаў былі спалены жыўцом ці абезгалоўлены, найбагацейшая бібліятэка Наланды была спалена. Гэта падзея нанесла вялікі ўдар па будызме ў Індыі, які пасля гэтага прыйшоў у заняпад. Шматлікія будыйскія манахі, ратуючыся ад праследаванняў, беглі ў Непал і Тыбет.

У 1351 годзе ў Тыбеце адкрыўся навучальны цэнтр пад тым жа імем.

Руіны Наланды
У IX—XII стагоддзях дзякуючы дзейнасці настаўнікаў з Наланды сфармавалася тыбецкая будыйская традыцыя. Навукоўцы з Наланды сфармулявалі асноватворныя прынцыпы махаяны, на якія ў далейшым абапіралася большасць школ далёкаўсходняга будызму, а таксама некаторыя ідэі, якія атрымалі развіццё ў тхеравадзе.

Ва ўніверсітэце Наланды размяшчаліся майстэрні па перапісцы кніг, а таксама майстэрні будыйскага жывапісу і бронзавай скульптуры. Па ўсёй верагоднасці ў Наландзе былі выпрацаваны ваджраянскія каноны адлюстравання будыйскіх божастваў, якія ў далейшым разам з уцекачамі ад ісламскіх іканаборцаў манахамі былі перанесены ў мастацтва Непала і Тыбета.

На месцы ўніверсітэта засталіся часткова захаваныя руіны. Паблізу размяшчаецца сучасны цэнтр тхеравады. Раскапаная археалагічная зона займае плошчу каля 150,000 кв. м, але яшчэ значная частка застаецца нераскрытай. У размешчаным паблізу музеі захоўваюцца манускрыпты, выяўленыя пры раскопках.

З 2006 года сіламі будыстаў Індыі і іншых краін плануецца адраджэнне ўніверсітэта Наланды пад назвай Nalanda International University. Першыя заняткі ў Міжнародным Універсітэце Наланды запланаваны на 2014 год.

Гл. таксама
-----------

* Гісторыя будызму

Спасылкі
--------

* Гісторыя манускрыпта з Наланды  (англ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ляснічая.
**Кацярына Парфір’еўна Ляснічая** (23 ліпеня 1933, в. Аснежыцы, Пінскі павет, Палескае ваяводства — 10 студзеня 2022) — беларускі жывёлавод, Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Заходняй Беларусі. Пачатковую школу закончыла на выдатна.

З 1949 года працавала ў калгасе. У 1965 годзе атрымала ад групы ў 10 кароў сярэдні надой 7 555 кілаграмаў малака — самы высокі ў раёне. У 1966 годзе ёй прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы.

Ганаровы грамадзянін Пінскага раёна (2006).

Муж — Афет Васільевіч Ляснічы (1936—2021) — Заслужаны работнік сельскай гаспадаркі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Белорусская ССР, краткая энциклопедия — Том 5 — Страница 369. 1982

Спасылкі
--------

* Святло нязгасных зорак

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Іегуда Лейб Драгунскі** (1869, Быхаў Магілёўскай губерні — 20 лютага 1923, Нью-Ёрк) — дзеяч рэвалюцыйнага руху. Стаяў ля вытокаў зараджэння ў Гомелі сацыял-дэмакратычнага руху. Быў адным з заснавальнікаў першага марксісцкага гуртка.

Біяграфія
---------

Леў Хаімавіч (Іегуда Лейб) Драгунскі атрымаў як яўрэйскую, так і агульную адукацыю. Настаўнік рускай мовы. З ранніх гадоў актывіст сацыялістычнага руху а затым з Бунда. Вясной 1899 года адзін з кіраўнікоў Гомельскага працоўнага саюза барацьбы. З 1901 вазіў нелегальную газету «Іскра» ў Гомель.

Падчас гомельскага пагрому 1903 года ўдзельнічаў у арганізацыі атрада знакамітай самаабароны — менавіта ў Гомелі яўрэі ўпершыню ў найноўшай гісторыі далі узброены адпор пагромшчыкам. І ў тым жа годзе Драгунскага ўсё ж арыштавалі і судзілі. Затым рушыла ўслед яшчэ два арышту. Некаторы час ён жыў у Лодзі, а адтуль эміграваў (1923) у Злучаныя Штаты, дзе быў актыўным членам сацыялістычнага руху.
Прымаў удзел у адкрыцці школ для дзяцей мігрантаў. Быў адным з піянераў Школы рабочых у Нью-Ёрку і сакратаром Нацыянальнай школьнай камісіі рабочага гуртка.

Упершыню апублікаваў артыкулы ў рускамоўнай прэсе ў Гомелі і Лодзі. У ЗША ён быў сярод заснавальнікаў і рэдактарам (з Б. Б. Бейліным, Янкевам Левіным, Ю. Штейнбоймам) дзіцячага часопіса «Кіндэрлэнд» («Краіна дзяцей») у Нью-Ёрку (1921—1922), у якім ён таксама апублікаваў свой пераклад Эдмонда Дэ Амічыс «Dos tog-bukh fun a shul-yingl» («Сэрца» («Запіскі школьніка», Cuore)).

Сын — Ісак Львовіч Драгунскі.

Унук — Віктар Юзэфавіч Драгунскі[ru].

Зноскі
------

1. ↑  Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898 - 1991

Спасылкі
--------

* Крысы Нью-Йорка, милицейская сабля и кабаре в парке. Как связан с Гомелем автор "Денискиных рассказов" Архівавана 1 ліпеня 2018.  (руск.)
*
**Іера́рхія** (грэч. ίεράρχίά; ίερσς «свяшчэнны» + άρχή «улада») — падзел на вышэйшыя і ніжэйшыя пасады, лады; строгі парадак падпарадкавання ніжэйшых паводле чыну ці пасады вышэйшым.

У іерархіі між яе членамі дзейнічаюць вертыкальныя сувязі — адносіны субардынацыі (падпарадкавання).

У шырэйшым сэнсе слова *іерархія* — гэта размяшчэнне часцін або элементаў чагосьці цэлага ў пэўным парадку ад вышэйшага да ніжэйшага.

Тэрмін ужываецца для апісання шмат якіх з’яў, пераважна ў грамадска-палітычных, але часам і ў дакладных навуках.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4024842-2 · LCCN: sh85060646 · Microsoft: 31170391 |
**Вранац** (сербск.: Вранац / Vranac, макед.: Вранец) — балканскі сорт вінаграду і атрымоўванае з яго аднайменнае чырвонае віно.

Вінаград
--------

Ягады буйныя, насычанай афарбоўкі. Пладаноснасць лазы высокая. Збор ягад традыцыйна ручны.

Віно
----

Віно «Вранац» вырабляецца рознымі вытворцамі. Чырвонае, сухое, праз год-два вытрымкі валодае насычаным цёмна-чырвоным рубінавым колерам і складаным букетам. Добра падыходзіць да страў з мяса і сыроў. Моцнасць звычайна 12-13 %.

Шыранне
-------

Вінаград сорта Вранац традыцыйны для Балкан. Расце, галоўным чынам, у былой Югаславіі: у Герцагавіне, Чарнагорыі, Сербіі і Паўночнай Македоніі. У Чарнагорыі «Вранац» з’яўляецца адным з самых папулярных гатункаў віна, вінаград для яго расце ў наваколлі Скадарскага возера.

Зноскі
------

1. ↑  Вина Черногории

Спасылкі
--------

* (англ.).
* (руск.).
**Кацярына Канстанцінаўна Брэшка-Брашкоўская** (дзявочае: **Вярыга**; 21 студзеня (3 лютага) 1844, Чарнігаўская губерня — 12 верасня 1934, Чэхаславакія) — публіцыстка, мемуарыстка, рэвалюцыянерка-народніца. Адна са стваральнікаў «Кіеўскай камуны» — групы ўдзельнікаў «хаджэння ў народ».

Біяграфія
---------

У маёнтку Гараны Полацкага павета (цяпер Полацкі раён), што належаў стрыечнай сястры І. Вярыга (Філіп), арганізавала пункт збору прапагандыстаў і іх падрыхтоўкі да «хаджэння ў народ». У вер. 1874 арыштавана ў Падольскай губ. Пасля 3-гадовага зняволення ў турме на «працэсе 193-х» асуджана на 5 гадоў катаржных работ. Пакаранне адбывала ў Забайкаллі, адкуль беспаспяхова спрабавала ўцячы. У 1896 вызвалена па амністыі. У канцы 1890-х г. жыла ў Мінску. Арганізавала перапраўку з-за мяжы нелегальнай літаратуры. Разам з А. В. Бонч-Асмалоўскім удзельнічала ў стварэнні Рабочай партыі палітычнага вызвалення Расіі, у 1898—1899 гадах некалькі месяцаў жыла у ягоным маёнтку Блонь. У 1903 эмігрыравала ў Швейцарыю. У 1905 вярнулася ў Расію, была адным з лідараў правага крыла эсэраў. У рэвалюцыйным руху стала вядома як «бабуля рускай рэвалюцыі». Арыштавана ў 1907, пасля 2-гадовага зняволення саслана ў Сібір. Вызвалена Лютаўскай рэвалюцыяй 1917. Падтрымлівала Часовы ўрад. Непрыхільна сустрэла Кастрычніцкую рэвалюцыю. У 1919 эмігрыравала ў ЗША. У 1924 пераехала ў Чэхаславакію, дзе і памерла.

Зноскі
------

1. ↑  Catherine Breshkovsky // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
3. ↑  Чёрный передел в Блони.

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
* Б. Коварский Е. К. Брешковская. Пг. 1917
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.
Уваход у Ідэйскую пячору
**Ідэйская пячора** — сістэма пячор, знаходзіцца на схілах гары Іда, востраў Крыт, Грэцыя. Адзіны ўваход у пячору знаходзіцца на ўзроўні 1538 метраў. Спуск у пячору абсталяваны драўлянай лесвіцай, убудаванай у скалу.

Гісторыя
--------

Першыя навуковыя даследаванні пячоры пачаліся ў 1885 годзе італьянскім археолагам Федэрыка Хальберам. У 1982 годзе археолагі Яніс Сакеларыс і Каця Мандэлі зрабілі раскопкі, у выніку якіх былі выяўленыя археалагічныя знаходкі мінойскай культуры канца неалітычнай эпохі. Былі знойдзеныя бронзавыя прадметы вотыўнага прызначэння.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
* Yannis Sakellarakis: The Idean cave: Minoan and Greek worship. In: Kernos. 1, 1988, — S. 207—214.

Спасылкі
--------

* Die Idäische Grotte (ням.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4543732-4 · LCCN: sh2011004532 · VIAF: 315167919 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Лермантава.

**Вуліца Лермантава** (трансліт.: *vulica Liermantava*, руск.: Улица Лермонтова) — невялікая вуліца ў паўночна-заходняй частцы Наваполацка, названая ў гонар рускага паэта Міхаіла Лермантава.

Апісанне
--------

Размешчана ў паўночна-заходняй частцы горада (раён аўтавакзала) і цягнецца ад вуліцы Блахіна з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад углыб квартала. Працягласць вуліцы складае 190 метраў. На вуліцы знаходзіцца некалькі жылых будынкаў сядзібнага тыпу. Рэгулярны рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца.

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------
**Гудзе́віцкі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мастоўскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) Гудзевічы.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Ваўкавыскага раёна Беластоцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. З 6 студзеня 1965 года ў Мастоўскім раёне. 28 жніўня 2013 года ў склад сельсавета з Лунненскага сельсавета перададзена вёска Тоўсцікі.

Склад
-----

У склад сельсавета ўваходзяць — аграгарадок Гудзевічы, вёскі Агрызкі, Адзверна, Вострава, Дубляны, Кулёўшчына, Ляткі, Міткевічы, Нацавічы, Пілкі, Радзявічы, Семярэнкі, Струга, Сядзеневічы, Сямашкі, Тоўсцікі, Цінявічы.

Самы вялікі насялены пункт — Гудзевічы (732 жыхары), самы маленькі — Міткевічы (6 жыхароў).

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1525 чалавек, з іх 70,6 % — беларусы, 25,7 % — палякі, 2,3 % — рускія.

Інфраструктура
--------------

### Ахова здароўя

У сельсавеце дзейнічаюць Гудзевіцкая амбулаторыя ўрача агульнай практыкі, Пілкаўскі і Радзявіцкі фельчарска-акушэрскія пункты. Ёсць аптэка чацвёртай катэгорыі ў аграгарадку Гудзевічы.

### Адукацыя

ДУА «Гудзевіцкая сярэдняя школа», «Гудзевіцкі дзіцячы сад».

### Бытавыя паслугі

Комплексна-прыёмны пункт у аг. Гудзевічы.

### Банкі

Аддзяленне ў аг. Гудзевічы, банкамат у аг. Гудзевічы.

### Гандаль

Працуюць 3 магазіны і 1 кафэ ў аграгарадку Гудзевічы, крамы ў вёсках Пілкі і Радзявічы.

### Лазні

Лазня ЗАТ «Гудзевічы» на 2 аддзяленні, лазні ў вёсках Радзявічы і Пілкі.

### Прадпрыемствы

ЗАТ «Гудзевічы».

Зноскі
------

1. ↑  Решение Гродненского областного Совета депутатов от 28 августа 2013 г. № 252 О некоторых вопросах административно-территориального устройства Мостовского района Гродненской области
2. ↑  Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Беларусі паводле перапісу 2009 года Архівавана 2 кастрычніка 2019.
3. ↑  Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с.

| ⛭**Гудзевіцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Гудзевічы |
| Вёскі | Агрызкі ·  Адзверна ·  Вострава ·  Дубляны ·  Кулёўшчына ·  Ляткі ·  Міткевічы ·  Нацавічы ·  Пілкі ·  Радзявічы ·  Семярэнкі ·  Струга ·  Сядзеневічы ·  Сямашкі ·  Тоўсцікі ·  Цінявічы |

| ⛭**Мастоўскі раён** |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Гарады | Масты |  |
| Сельсаветы | Гудзевіцкі с/с • Дубненскі с/с • Курылавіцкі с/с • Лунненскі с/с • Мастоўскі с/с • Пескаўскі с/с |

 |
| 

| Былыя сельсаветы |
| --- |
| Азёркаўскі с/с • Галубоўскі с/с • Глядавіцкі с/с • Зарудаўеўскі с/с • Мікелеўшчынскі с/с • Пацавіцкі с/с • Харціцкі с/с |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Заржэцкі.
**Міхаіл Сігізмундавіч Заржэцкі** (19 сакавіка 1919, в. Няндама, Архангельская вобласць — ?) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў Маскоўскі архітэктурны інстытут у 1945 годзе. Працаваў загадчыкам Пінскага абласнога аддзела па будаўніцтве і архітэктуры, з 1956 па 1978 г. — галоўным архітэктарам Пінска.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1964 года. Член КПСС з 1969 года.

Творчасць
---------

Мемарыяльны комплекс вызваліцелям у Пінску
Аўтар мемарыяльнага комплексу ў Цэнтральным парку (1965), будынкаў культурна-бытавога прызначэння, адзін з аўтараў помніка над брацкімі магіламі ў Пінску.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Заржецкий Михаил Сигизмундович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пруднікаў.

**Міхаіл Сідаравіч Пруднікаў** (15 красавіка 1913, вёска Новапакроўка, Іжморскі раён, Кемераўская вобласць — 24 чэрвеня 1995) — удзельнік партызанскага руху на Беларусі. Герой Савецкага Саюза (1943), генерал-маёр (1970).

Біяграфія
---------

З 1931 у пагранічных войсках і ў войсках АДПУ, НКУС СССР. Член КПСС з 1937 года. З 1941 камандзір батальёна асобага прызначэння. З сакавіка 1942 камандзір спецыяльнага атрада, потым да мая 1943 — партызанскай брыгады «Няўлоўныя». З 1943 у войсках НКУС, КДБ. Скончыў Ваенна-юрыдычную акадэмію (1953). Член Саюза пісьменнікаў СССР. Аўтра шэрагу кніг, п'ес, мемуараў, кінасцэнарыяў.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

Спасылкі
--------

Міхаіл Сідаравіч Пруднікаў на сайце «Героі краіны»
**Буле́вічы** — літоўскі княжацкі род, прадстаўнікі якога Вішымут, Едзівіла і Спрудзейка ўдзельнічалі ў падпісанні з Уладзіміра-Валынскім княствам дамовы 1219 года, што была скіравана супраць Польшчы. Пра Вішымута летапісец адзначыў, што князь Міндоўг забіў яго з братамі і ажаніўся з яго ўдавой.

На думку расійскага гісторыка Івана Бяляева, разам з Рушкавічамі валодалі землямі ад Віліі да Нёмана і Свіслачы (заходняй), на ўсход — да Бярэзіны (дняпроўскай). Літоўскі гісторык Эдвардас Гудавічус лічыць, што яны валодалі Шаўляйскай зямлёй. На думку Міколы Ермаловіча, іх уладанні ляжалі ў Верхнім Панямонні на паўночны ўсход ад Навагрудка.

Зноскі
------

1. ↑  ЭнцВКЛ, 2005

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В.* Булевічы // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — С. 355—356. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
**Глікахолевая кіслата** — крышталічнае рэчыва, якое плавіцца пры тэмпературы 132—134 °C. Эмпірычная формула — C26H43NO6. Адносіцца да жоўцевых кіслот. Сустракаецца ў выглядзе натрыевай солі ў жоўці, асабліва бычынай. Падобна гіпуравай кіслаце, са шчолачамі яна распадаецца і ўтварае глікаколь, а замест бензойнай — холевую кіслату.

Глікахолевая кіслата выдзелена ў 1824 годзе з жоўці нямецкім хімікам Леапольдам Гмеліным (1788—1853).

Апісанне
--------

Утвараецца ў печані чалавека і некаторых жывёл, як злучэнне (кан’югат) холевай кіслаты і гліцыну і таму адносіцца да так званых парных кіслот. Акрамя гліцыну холевая кіслата таксама кан’югуе з таўрынам, у выніку чаго ўзнікае іншая парная кіслата — таўрахолевая.

У кішэчніку глікахолевая кіслата эмульгуе тлушчы, актывуючы ліпазу і стымулюючы ўсмоктванне свабодных тлустых кіслот. Да 90-95 % глікахолевай кіслаты (у выглядзе холевай кіслаты і іншых злучэнняў) усмоктваецца ў кішэчніку ў кроў і па варотнай вене назад трапляе ў печань, дзе холевая кіслата пераносіцца з крыві ў жоўць і зноў кан’югуецца з гліцынам і таўрынам. На працягу сутак так званая кішэчна-пячоначная цыркуляцыя жоўцевых кіслот  (руск.) (бел. адбываецца да 10 разоў.

Заўвагі
-------

1. ↑  Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. Статья «Гликохолевая кислота».
2. ↑  *Маев И. В. Самсонов А. А.* Болезни двенадцатиперстной кишки. М.: МЕДпресс-информ, 2005. — 512 с. ISBN 5-98322-092-6.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776279336 |
**Гліколевая кіслата** — найпростая аліфатычная оксікіслата HOCH2–COOH.

Бясколерныя крышталі, без паху. Тэмпература плаўлення 79—80 °С. Лёгка растваральны ў вадзе і арганічных растваральніках.

Змяшчаецца ў няспелым вінаградзе і бурачным соку. У прамысловасці гліколевую кіслату атрымліваюць гідролізам монахлорвоцатнай кіслаты, электралітычным аднаўленнем шчаўевай кіслаты або кандэнсацыяй вокісу вугляроду з фармальдэгідам пад ціскам у прысутнасці кіслотных каталізатараў. Гліколевую кіслату выкарыстоўваюць у тэкстыльнай (пры фарбаванні) і гарбарнай прамысловасці, а таксама як кампанент складаў для ачысткі паверхні металаў.

Спасылкі
--------

* Гликолевая кислота // ХиМиК.ру (руск.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4282988-4 · Microsoft: 2780472526, 2911091892 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мірановіч.
**Міхаіл Сяргеевіч Мірановіч** (нар. 6 чэрвеня 1963, Жыткавічы, Гомельская вобласць) — дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 2-га склікання ад Калінкавіцкай выбарчай акругі № 43.

Біяграфія
---------

Скончыў БДУ, юрыст. Працаваў работнікам раённай Жыткавіцкай загатканторы, вадзіцелям Жыткавіцкага райвыканкама, памочнікам пракурора Нараўлянскага раёна, пракурорам аддзела агульнага нагляду пракуратуры Гомельскай вобласці, пракурорам Акцябрскага раёна Гомельскай вобласці. Жанаты, мае сына і дачку.

У Палаце прадстаўнікоў
----------------------

Член дэпутацкага аб'яднання «За саюз Украіны, Беларусі і Расіі» («ЗУБР»). Намеснік старшыні Пастаяннай камісіі ПП НС РБ 2-га склікання па заканадаўстве і судова-прававых пытаннях.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь Архівавана 3 снежня 2008.  (руск.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Кубінская інтэрвенцыя ў Анголу** альбо **аперацыя «Карлота»** (ісп.: Operación Carlota) — ваеннае ўмяшанне Узброеных Сіл Кубы ў грамадзянскую вайну ў Анголе ў лістападзе 1975 года.

Ход падзей
----------

У лістападзе 1975 года, напярэдадні абвяшчэння незалежнасці Анголы, Куба зрабіла буйнамаштабную ваенную інтэрвенцыю для падтрымкі пракамуністычнай фракцыі МПЛА супраць ФНЛА і УНІТА, якіх падтрымлівалі Злучаныя Штаты Амерыкі, ПАР і Рэспубліка Заір. Да канца 1975 года Куба накіравала ў Анголу 25000 салдат. Пасля вываду войск Заіра кубінскія ўзброеныя сілы засталіся ў Анголе і працягнулі ваяваць супраць УНІТА і падтрымліваючай іх зброяй, інструктарамі і войскамі ПАР. 27 мая 1977 года кубінцы адыгралі вырашальную ролю ў падаўленні бунту «фракцыянераў».

У 1988 годзе кубінскія войскі зноў умяшаліся ў канфлікт, каб прадухіліць паражэнне ўрадавых войск ФАПЛА ў бітве супраць УНІТА, што прывяло да бітвы пры Куіта-Кванавале і адкрыцця другога фронту. Такі паварот падзей стаў галоўным штуршком да падпісання Нью-Ёркскіх пагадненняў, згодна з якімі кубінскія і паўднёваафрыканскія войскі былі выведзены з Анголы, а Намібіі прадастаўлена незалежнасць. Фактычна МПЛА выйграла вайну, пазбавіўшы прамой дапамогі сілы УНІТА. У 1991 годзе кубінскі воінскі кантынгент канчаткова пакінуў Анголу, аднак млявапраяўная грамадзянская вайна ў краіне супраць рэшткаў унітаўцаў скончылася толькі ў 2002 годзе (баі ў анклаве Кабінда ідуць па цяперашні час).

Зноскі
------

1. ↑  George, p. 1
2. ↑  Smith, PP. 66, 71-72
3. ↑  Cuba’s African Adventure Архівавана 3 чэрвеня 2017. by Clive Foss, History Today, Vol 60, Issue 3, March 2010
4. ↑  George, p. 3
5. ↑  Film *Une Odyssée Africaine* (France, 2006, 59 min) directed by: Jihan El Tahri
6. ↑  Gleijeses
7. ↑  Cuito Cuanavale — «Afrikas Stalingrad», Ein Sieg über Pretorias Apartheid" in: *Neues Deutschland*, April 19/20. 2008
8. ↑  Campbell, Horace: The Military Defeat of the South Africans in Angola in: *Monthly Review*, April 1989

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85005117 |
**Глінна-Слабадскі́ сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Рэчыцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Глінная Слабада.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Васілевіцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Рэчыцкага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Нахаўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Було́нь-сюр-Мэр** (фр.: Boulogne-sur-Mer, лац.: Gesoriacum, Bononia) — горад на поўначы Францыі, порт у дэпартаменце Па-дэ-Кале, на беразе праліва Па-дэ-Кале. Насельніцтва 45 тыс. жыхароў (1999, з прыгарадамі — 135 тыс.). Металургія, суднабудаванне; рыбаапрацоўка.

Геаграфія
---------

Булонь-сюр-Мэр размешчаны на беразе Ла-Манша, за 100 км на захад ад Ліля і за 215 км на поўнач ад Парыжа, у месцы ўпадзення ў праліў ракі Льян.

Гісторыя
--------

Заснавала горад кельцкае племя боі. Рымляне выкарыстоўвалі яго як асноўны марскі порт, які злучаў мацерыковую частку імперыі з Брытаніяй. Імператар Клаўдзій у 43 годзе выкарыстаў Булонь як апорную базу для арганізацыі ўварвання ў Брытанію, і да 296 года паселішча было месцам базавання рымскага флоту ў Ла-Маншы.

У Сярэднявеччы Булонь была цэнтрам аднайменнага графства. Землі графства Булонь былі аб’ектам тэрытарыяльнай спрэчкі паміж Францыяй і Англіяй, англічане валодалі горадам у 1554—1550 гадах. У 1550 годзе Булонскі мір завяршыў вайну Англіі з Францыяй і Шатландыяй, французы выкупілі горад за 400 тысяч крон.

У 1805 годзе ў раёне Булоні імператар Напалеон I размясціў Вялікую армію, збіраючыся пачаць адсюль заваёву Англіі, але гэтым яго планам не наканавана было спраўдзіцца. Падчас Другой сусветнай вайны тут размяшчалася буйная ваенна-марская база нямецкага флоту, і ў чэрвені 1944 года горад пацярпеў ад масіраванай бамбардзіроўкі авіяцыяй саюзнікаў.

Эканоміка
---------

Структура занятасці насельніцтва:

* Сельская гаспадарка — 2,5%
* Прамысловасць — 12,4%
* Будаўніцтва — 3,3%
* Гандаль, транспарт і сфера паслуг — 45,3%
* Дзяржаўныя і муніцыпальныя службы — 36,4%

Гарады-пабрацімы
----------------

* Ла-Плата, Аргенціна (2000)
* Сафі, Марока (2007)
* Фолкстан[d], Вялікабрытанія (1959)[…]
* Цвайбрукен, Германія (1959)[…]
* Штральзунд, Германія (1992)

Гл. таксама
-----------

* графства Булонь
* Булонская дэкларацыя

Зноскі
------

1. ↑  напісанне ў адпаведнасці з правіламі беларускай арфаграфіі і пунктуацыі ад 2008 года
2. ↑  Прафесар Іўчанкаў: У законе аб правапісе памылак няма - толькі адрукоўкі Архівавана 6 студзеня 2012.
3. 1 2 3 4  Portrait de Boulogne : repères Праверана 19 красавіка 2021.
4. 1 2 3
5. ↑  À Boulogne, la rue de Folkestone évoque notre ville sœur depuis 1957 — 2019. Праверана 19 красавіка 2021.
6. ↑  Boulogne Les 60 ans du jumelage entre Boulogne et Zweibrücken — 2019. Праверана 19 красавіка 2021.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Булонь-сюр-Мэр
* Афіцыйны сайт
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сушон.

**Вільге́льм Анто́н Тэадо́р Сушо́н** (ням.: Wilhelm Anton Theodor Souchon; 2 чэрвеня 1864 Лейпцыг— 13 студзеня 1946, Брэмен) — адмірал Імператарскіх ВМС (ням.: Kaiserliche Marine) Германскай імперыі перыяду Першай сусветнай вайны. Кіраваў баявымі дзеяннямі германа-турэцкага флоту супраць Расіі на Чорным моры, аказаў істотны ўплыў на ўступленне Асманскай імперыі ў вайну.

Біяграфія
---------

Скончыў Марскую акадэмію ў Кіле.

Паступіў на флот у 1881 годзе. 

У 1896—1900 гадах служыў у Галоўным камандаванні ВМФ, у 1902—1904 гадах — у Адмірал-штабе. Падчас руска-японскай вайны — начальнік штаба крэйсерскай эскадры ва Усходняй Азіі. У 1906—1907 гадах — у Імперскім марскім упраўленні, затым камандаваў браняносцам «Вэтын». У 1909—1912 гадах начальнік штаба ВМС на Балтыцы.

З 10 красавіка 1911 года — контр-адмірал.

23 кастрычніка 1913 года ўзначаліў Міжземнаморскую эскадру, якая складалася з лінейнага крэйсера «Гёбен» і лёгкага крэйсера «Брэслаў».

У жніўні 1914 года адвёў эскадру ў Чорнае мора, што прывяло да ўступлення Турцыі ў вайну на баку Германіі. Эскадра намінальна была ўключана ў склад турэцкага флоту; камандуючым флотам быў прызначаны Сушон.

З 27 студзеня 1915 года — віцэ-адмірал.

Камандаваў турэцкім флотам у баі ля мыса Сарыч і іншых аперацыях на Чорным моры.

З 1917 года — адмірал турэцкага флоту.

У 1917 годзе вярнуўся ў Германію і ўзначаліў 4-ю эскадру лінейных караблёў Флота Адкрытага мора, з якой удзельнічаў у баявых дзеяннях на Балтыцы, у тым ліку пры Маанзундскай аперацыі. 12 красавіка яго караблі ўвайшлі ў Гельсінгфорс. З 30 кастрычніка 1918 года прызначаны начальнікам марской базы Балтыйскага мора. 

З 17 сакавіка 1919 года ў адстаўцы.

Цікавыя факты
-------------

Пляменнік Вільгельма Сушона, Герман Сушон, быў забойцам Розы Люксембург.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Залесский К.А.* Кто был кто в Первой мировой войне. — М.: АСТ, 2003. — 896 с. — 5 000 экз. — ISBN 5-271-06895-1.

Спасылкі
--------

* Біяграфія Вільгельма Сушона на сайце «Хронаса»  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 117484512 · ISNI: 0000 0001 1499 5940 · LCCN: n99015530 · VIAF: 162720717 |
**Гліказіды** — арганічныя злучэнні, малекулы якіх складаюцца з двух частак: вугляводнага (піраназіднага або фураназіднага) астатку і невуглеводнага фрагмента (т.зв. аглікана). У якасці гліказідаў ў больш агульным сэнсе могуць разглядацца і вугляводы, якія складаюцца з двух або больш монацукрыдных астаткаў. Пераважна крышталічныя, радзей аморфныя рэчывы, добра растваральныя ў вадзе і спірце.

Гліказіды ўяўляюць сабой шырокую групу арганічных рэчываў, якія сустракаюцца ў раслінным (радзей ў жывёльным) свеце і/або атрымліваюцца сінтэтычным шляхам. Пры кіслотным, шчолачным, ферментатыўным гідролізе яны расшчапляюцца на два або некалькі кампанентаў — аглікан і вуглявод (або некалькі вугляводаў). Многія з гліказідаў таксічныя або валодаюць моцным фізіялагічным дзеяннем, напрыклад гліказіды наперстаўкі, страфанта і іншыя.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 122672159 · GND: 4021359-6 · LCCN: sh85055407 · Microsoft: 194671627, 2910365739 · NDL: 00562825 |
**Рацьзя** (в’етн.: Rạch Giá) — горад на поўдні В’етнама. Адміністрацыйны цэнтр правінцыі К'ензянг. Насельніцтва (2009 г.) - 226 316 чал.

Рацьзя быў заснаваны каланіяльнымі французскімі ўладамі ў 1867 г. на месцы старога кхмерскага паселішча. Лічыцца, што назва горада паходзіць ад в'етнамскага слова *rạch*, літаральна "канал". У 1970 г. Рацьзя стаў цэнтрам правінцыі К'ензянг.

Рацьзя важны транспартны цэнтр у дэльце Меконга. Дзейнічаюць мясцовы аэрапорт, пасажырскі і рыбалоўны порт, аўтобусная станцыя. У развіцці эканомікі (2012 г.) вызначаюцца сферы паслуг (72,48%) і рыбалоўства (10,81%).

Спасылкі
--------

* Trang thông tin điện tử Thành phố Rạch Giá tỉnh Kiên Giang
* Побег в тропический рай
**Рахіль Савельеўна Гарадзінская** (руск.: Рахиль Савельевна Городинская; 10 снежня 1892, Ломск, зараз Крупскі раён, Мінская вобласць — ?) — савецкі вучоны і даследчык у галіне гісталогіі, педагог. Арганізатар і нязменны кіраўнік кафедры гісталогіі Хабараўскага медыцынскага інстытута на працягу амаль 20 гадоў.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў вёсцы Ломск у шматдзетнай сям’і дробнага служачага. У 1911 г. скончыла жаночую гімназію пры Ніжнетагільскім заводзе ў Пермскай губерні, у 1917 г. — Жаночы медыцынскі інстытут у Кіеве.

У гады грамадзянскай вайны служыла лекарам у Каўказскім этапным батальёне, Ачынскім і Іркуцкім ваенных шпіталях. З 1921 г. пасля дэмабілізацыі, працавала асістэнтам на кафедры нармальнай анатоміі медыцынскага факультэта Іркуцкага дзяржаўнага ўніверсітэта. Адначасова яна выконвала навуковую працу і вяла практычныя заняткі на кафедры гісталогіі ў прафесара Цімафеева, і ў 1928—1929 гг. была камандзіраваная ў Маскоўскі інстытут мозгу пры Камакадэміі для паглыблення ведаў па гісталогіі. У гэты час ёю было праведзена цікавае даследаванне па выяўленні індывідуальных асаблівасцяў рэльефу галаўнога мозгу пяці навукоўцаў з мэтай устанаўлення сувязі з узроўнем інтэлектуальнага развіцця.

У жніўні 1932 г. была запрошаная прафесарам М.Дз. Бушмакіным на загадванне кафедры гісталогіі і эмбрыялогіі Далёкаўсходняга дзяржаўнага медыцынскага інстытута (ДУДМІ) і загадам Наркамздароўя зацверджана на пасадзе дацэнта, а у 1933—1941 гг. выконвала абавязкі прафесара.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Архівавана 6 мая 2019.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мусатаў.
**Ілля Іванавіч Мусатаў** (30 ліпеня 1920, Тульская губерня — 3 красавіка 1984, г. Масква) — Герой Савецкага Саюза (1944), палкоўнік (1961).

Біяграфія
---------

З 1923 года жыў у Маскве. У 1936 годзе скончыў 7 класаў школы. Працаваў токарам на заводзе ў Маскве. У 1940 годзе скончыў Ленінградскі аэраклуб (Масквы).

У войску з красавіка 1940 года. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Ваяваў на Крымскім , Сталінградскім і Паўднёва-Заходняй франтах. Удзельнічаў у абароне Крыма і Данбаса, Сталінградскай бітве.

За мужнасць і гераізм, праяўленыя ў баях, указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 19 жніўня 1944 года прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка» .

Пасля вайны да 1950 года працягваў службу намеснікам камандзіра авіяэскадрыллі ў Далёкай авіяцыі. У 1962 годзе скончыў Ваенную акадэмію Генштаба.

У 1973—1980 гадах працаваў намеснікам начальніка Упраўлення аварыйна-выратавальных работ і аховы аэрапортаў Міністэрства грамадзянскай авіяцыі СССР, у 1981—1983 — начальнікам аддзела і начальнікам сектара ў Дзяржаўным навукова-даследчым інстытуце Грамадзянскай авіяцыі.

Дэпутат Вярхоўнага Савета Беларускай ССР 6-га склікання (1963—1967).

Жыў у Маскве. Пахаваны на Кунцаўскі могілках у Маскве.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Мусатов, Илья Иванович
Кінематычная схема робата
Плотэр
**Дэкартавы каардынатны робат** (таксама **лінейны робат**) — кінематычная схема робата, тры галоўныя восі кіравання якога з'яўляюцца лінейнымі (гэта значыць, яны не круцяцца, а рухаюцца па прамой лініі) і ўзаемна размешчаны пад прамымі вугламі адзін да аднаго ў дэкартавай сістэме каардынатаў. Тры слізгальныя муфты забяспечваюць перасоўванне інструмента адносна дэталі уверх-уніз, наперад-назад і налева-направа. Сярод іншых пераваг схемы з'яўляецца прастата канструкцыі робата.

Декартовы робаты з гарызантальным працоўным сталом і рухомым адносна яго парталам, які мае на абодвух канцах дзве восі часам называюць партальным робатам (Gantry robot).

Папулярным прымяненнем гэтага тыпу робата з'яўляецца стварэнне фрэзерных станкоў з лічбавым праграмным кіраваннем і 3D-друк.

Каардынатныя сталы і плотары таксама заснаваныя на прынцыпе дэкартавых каардынатных робатаў.

Спасылкі
--------

* Robot Classifications Архівавана 25 сакавіка 2015. (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 118635694 |
Герб «Налэнч»
**На́лэнч** (польск.: Nałęcz) — прыватнаўласніцкі герб, вядомы з XIV ст. у Вялікім Княстве Літоўскім — пасля Гарадзельскай уніі 1413 года. Гербам карысталіся каля 400 родаў Беларусі, Украіны, Літвы і Польшчы, у т.л. Малахоўскія, Машынскія, Рачынскія, Чарнкоўскія.

Апісанне
--------

У чырвоным полі выява сярэбранай круглай павязкі, якая звязана ўнізе; клейнод — над прылбіцай з каронай жаночая постаць у чырвонай сукенцы і з сярэбранай павязкай на галаве, трымаецца рукамі за аленевы рогі. Першапачаткова павязка на шчыце не была звязана.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Налэнч (герб)
* Налэнч (герб) на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»

| ⛭Гербы Гарадзельскай уніі |
| --- |
| 
* Абданк
* Агоньчык
* Адрованж
* Асорыя
* Багорыя
* Быхава
* Вадвіч
* Вонж
* Гадземба
* Геральт
* Гржымала
* Грыф
* Даленга
* Даліва
* Дзялоша
* Дрыя
* Дэмбна
* Задора
* Зарэмба
* Корчак
* Ладдзя
* Лебедзь
* Ліс
* Ляліва
* Марскі кот
* Навіна
* Налэнч
* Окша
* Першхала
* Побуг
* Помян
* Порай
* Пулкозіц
* Равіч
* Роля
* Свінка
* Суліма
* Сыракомля
* Сякера
* Топач
* Трубы
* Тшаска
* Цёлек
* Шранява
* Яліта
* Яніна
* Ястрабец

 |
Сын Чалавечы з мячом сярод сямі лампадак, Бамбергскі Апакаліпсіс, 11 ст.
**Сын Чалавечы** — адзін з тытулаў Ісуса Хрыста ў Евангеллях. Выраз з'яўляецца 81 раз у грэчаскім тэксце чатырох кананічных Евангелляў, і выкарыстоўваецца толькі ў выказваннях Ісуса. Выраз на іўрыце «сын чалавечы» (בן-אדם — *Бэн Адам*) таксама з'яўляецца ў Старым запавеце больш за сто разоў.

Выкарыстанне пэўнага артыкля ў выразе «Сын Чалавечы» у грэцкім кайнэ з'яўляецца новым, не захавалася ніякіх запісаў яго выкарыстання ў любым з пакінутых грэчаскіх дакументаў старажытнасці. Магчыма, што выкарыстанне «Сына Чалавечага» ў хрысціянскіх Евангеллях не мае дачынення да яўрэйскай Бібліі.

На працягу стагоддзяў, хрысталагічны погляд на Сына Чалавечага быў у тым, што тытул Сын Божы пацвярджае боскасць Хрыста, а ў шэрагу выпадкаў Сын Чалавечы сцвярджае Яго чалавечнасць. Тым не менш, у той час як званне Ісуса як Сына Божага была важным элементам хрысціянскіх веравызнанняў, што некалькі разоў было адлюстравана ў сімвалах веры; гэта не тычылася тытула Сына Чалавечага, і абвяшчэнне Ісуса як Сына Чалавечага ніколі не было прадметам сімвалаў веры ў хрысціянстве.

Біблейскае выкарыстанне
-----------------------

У грэчаскім тэксце кайнэ Новага Запавету тытул «*сын чалавечы*» падаецца як «ὁ υἱὸς τοὺ ἀνθρώπου». Падобны тытул на іўрыце (בן-אדם *бен адам*) таксама з'яўляецца больш за сотню раз у Старым запавеце. У трыццаці двух выпадках фраза з'яўляецца ў прамежкавай форме множнага ліку «сыноў чалавечых», што значыць людзі.

Выраз «*Сын Чалавечы*» з'яўляецца 81 раз у грэцкай мове кайнэ ў чатырох Евангеллях. Ён з'яўляецца трыццаць раз у Евангеллі ад Матфея, 14 раз у Евангеллі ад Марка, дваццаць пяць разоў у Евангеллі ад Лукі і 12 разоў у Евангеллі ад Яна. Тым не менш, выкарыстанне пэўнага артыкля ў выразе «Сын Чалавечы» з'яўляецца новым, і да яго выкарыстання ў кананічных Евангеллях не захавалася ніякіх запісаў яго выкарыстання ў любым з захаваўшыхся грэчаскіх дакументаў старажытнасці.

Некаторыя даследчыкі лічаць, што новазапаветні выраз «Сын Чалавечы» не мае дачынення да яўрэйскай Бібліі, лічачы, што тэрмін паходзіць ад арамейскай мовы — ברנש — бар Нэш/бар Наша, што ў гэтых крыніцах «*Сын Чалавечы*» — гэта рэгулярны выраз для вызначэння чалавека ў цэлым і часта служыць нявызначаным займеннікам і ні ў адным тэкстаў, якія дайшлі да нас, «*сын чалавечы*» не азначае тытул.

Выкарыстанне тытула *Сын Чалавечы* ў сінаптычных Евангеллях, як правіла, дзеляцца на тры групы: тыя, якія адносяцца да Яго «прышэсця» (у якасці узвышэння), тыя, якія адносяцца да «пакут» і тыя, якія адносяцца да «цяперашняга жыцця».

Выкарыстанне тытула *Сын Чалавечы* ў Евангеллі ад Яна, некалькі адрозніваецца ад сіноптыкаў і ў Яна 1:51 Сын Чалавечы прадстаўлены ў кантакце з Богам праз анёлаў, у Ян. 6:26 і 6:53 Сын Чалавечы забяспечвае жыццё праз Сваю смерць і ў Ян. 5:27 Сын Чалавечы атрымае ўладу судзіць людзей.

| ⛭Імёны і тытулы Ісуса Хрыста |
| --- |
| 
* Апошні/другі Адам
* Божае Ягня
* Гасподзь (Кірыёс)
* Логас (Слова)
* Раббі
* Святло свету
* Сын Божы
* Сын Чалавечы
* Хлеб жыцця
* Хрыстос
* Цар іўдзейскі

 |  |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Барцы.

**Барцы** ці **панкратыяністы** — старажытнарымская статуя барцоў, выкананая па згубленым грэчаскім арыгінале. Яе выяўленне ўвесну 1583 года выклікала сенсацыю сярод рымскіх знаўцаў старажытнасцяў. Праз пасрэдніцтва Валерыа Ч'ёлі ў тым жа годзе скульптурную групу набыў кардынал Фердынанда Медычы для збору старажытнасцяў на віле Медычы. Галовы абодвух барцоў былі згублены, але па заказе Медычы іх аднавілі — спачатку ў ніжняга барца, потым у верхняга. Пасля скульптура была перавезена ў Фларэнцыю, дзе цяпер экспануецца ва Уфіцы.

|  |  |  |  |  |
| Арыгінал ва Уфіцы |  | Копія ва Юсупаўскім палацы |  | Бронзавая копія ў Мюнхенскай гліптатэцы (каля 1900 г.) |

Зноскі
------

1. ↑
**Дэка-** (грэч. déka):

1) Частка слова са значэннем «дзесяць». Ужываецца для пазначэння наяўнасці ў пайменаваным аб'екце дзесяцёх аднародных элементаў (напрыклад, аднолькавых атамаў ці атамных груповак у малекуле, элементаў у геаметрычнай фігуры і да т.п.; наогул, для азначэння аб'екта, які складзены з дзесяці частак.

гл.далей: дэкамерон, дэкалог, дэкада.

2) Прыстаўка для ўтварэння найменняў вытворных адзінак, роўных дзесяці першапачатковым. Пазначэнні: бел. *да*, міжнароднае *da*. Напрыклад, *дэкалітр (дал)*.

| ⛭Прыстаўкі СІ |
| --- |
| Кратныя прыстаўкі | дэка- (**101**) ·  гекта- (**10²**) ·  кіла- (**10³**) ·  мега- (**106**) ·  гіга- (**109**) ·  тэра- (**1012**) ·  пета- (**1015**) ·  экса- (**1018**) ·  зэта- (**1021**) ·  іота- (**1024**) |
| Дробныя прыстаўкі | дэцы- (**10−1**) ·  санты- (**10−2**) ·  мілі- (**10−3**) ·  мікра- (**10−6**) ·  нана- (**10−9**) ·  піка- (**10−12**) ·  фемта- (**10−15**) ·  ата- (**10−18**) ·  зепта- (**10−21**) ·  ёкта- (**10−24**) |
**АЗ** (нідэрл.: AZ Alkmaar) — нідэрландскі футбольны клуб з горада Алкмар. Заснаваны ў 1967 годзе. Двухразовы чэмпіён Нідэрландаў (1981, 2009), чатырохразовы ўладальнік Кубка Нідэрландаў (1978, 1981, 1982, 2013), уладальнік Суперкубка Нідэрландаў (2009).

Гісторыя
--------

Клуб АЗ быў заснаваны 10 мая 1967 года, як «АЗ-67», у выніку зліцця клубаў «Алкмар-54» і «Заанстрэк». Клуб «Заанстрэк» быў заснаваны ў 1964 годзе на базе клуба «Коагер», які ў сваю чаргу быў заснаваны ў 1910 годзе. Гэты клуб амаль не стаў чэмпіёнам Нідэрландаў у 1934 годзе, але саступіў «Аяксу» ў фіналах, а ў 1955 годзе «Коагер» стаў прафесійным клубам.

У 1964 годзе браты Сеэс і Клас Маленар, былыя ігракі клуба «Коагер» і ўладальнікі сеткі крамаў, імкнуліся стварыць магутную футбольную каманду ў Заанстрэку шляхам зліцця двух мясцовых прафесійных каманд «Заанстрэк» і «Коагер», аднак гэтая спроба не атрымалася. Таму крыху пазней «Заанстрэк» быў аб’яднаны з клубам «Алкмар-54», пры тым, што паводле рашэння клуб павінен быў базавацца ў Алкмары. Часткова з-за найму дарагіх замежных ігракоў, новы клуб неўзабаве набыў вялікую запазыку. На шчасце ў 1972 годзе браты Маленаар пазбавіліся пазыкі і ўклалі значныя сродкі ў клуб, што прывяло да поспехаў ва ў канцы 1970-х і пачатку 1980-х гадоў. Менавіта ў гэты перыяд клуб атрымліваў перамогу ў Кубку Нідэрландаў тры разы на працягу гэтага перыяду.

Пасля чатырох сезонаў, калі каманда займала пазіцыі ў першай частцы турнірнай табліцы, у 1981 годзе алкмарцам нарэшце скарыўся чэмпіянат Нідэрландаў. Клуб стаў адзіным пераможцам гэтага турніру за выняткам «вялікай тройкі», гэта значыць «Аякс», «Феенорд» і ПСВ, які атрымліваў перамогу ў турніры ў перыяд ад 1965 да 2009 года, калі АЗ паўторна стаў чэмпіёнам краіны. У свой пераможны сезон 1980/81 клуб атрымаў 27 перамог у 34 матчах, трываўшы толькі адную паражэнне і забіўшы 101 гол, прапусціўшы толькі 30. У гэтым жа сезоне каманда дайшла да фіналу Кубка УЕФА, але саступіла з агульным лікам 4:5 паводле сумы двух матчаў «Іпсвіч Таўну». У наступным годзе ў Лізе чэмпіёнаў УЕФА АЗ саступіў у другім раўндзе «Ліверпулу» па суме двух матчаў з лікам 2:3. За гэтым часам у клубе гулялі такія выбітныя ігракі, як Кес Кіст, Ян Петэрс, Хуга Хавенкамп, Джон Метхад і Крыстэн Нігар.

Справы клуба значна пагоршыліся калі ў 1985 годзе з клуба сышоў Клас Маленар, Сеэс жа памёр яшчэ ў 1979 годзе. У 1988 годзе АЗ нават вылецеў з Эрэдывізіі.

Дасягненні
----------

* **Чэмпіянат Нідэрландаў:**
	+ **Чэмпіён (2)**: 1981, 2009

* **Кубак Нідэрландаў:**
	+ **Уладальнік (4)**: 1978, 1981, 1982, 2013

* **Суперкубак Нідэрландаў:**
	+ **Уладальнік (1)**: 2009

* **Кубак УЕФА:**
	+ **Фіналіст (1)**: 1981

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме ФК АЗ
* Афіцыйны сайт клуба
* Клубнае тэлэбачанне Архівавана 13 жніўня 2006.
Мячэць у Прызрэне
**Іслам** — дамінуючая рэлігія ў Косаве. Традыцыйна ісламу прытрымліваюцца албанцы, хоць і сярод іх ёсць паслядоўнікі хрысціянства, таму дакладная колькасць мусульман у Косаве не вядома. Па прыблізных дадзеных доля мусульман у Косаве каля 90 %. Сярод іх ёсць таксама туркі, цыганы і славяне (гараны і баснійцы).

Гісторыя
--------

Канцэнтрацыя мусульман у Косава. 2011 год, перапіс
Першапачаткова ў Косаве, якое было часткай сярэднявечнай Сербіі, пераважала праваслаўе, але ў сувязі з заваяваннем гэтых зямель Асманскай імперыяй у XIV—XV стагоддзях і наступным выцясненнем адсюль сербаў і нарастаючай ісламізацыяй албанцаў, суадносіны рэлігій сталі мяняцца. Доўгі час пасля Другой сусветнай вайны, Косавам кіравалі свецкія сацыялістычныя ўлады у Сацыялістычнай Федэратыўнай рэспубліцы Югаславіі (СФРЮ). На працягу таго перыяду, касавары сталі ўсё больш і больш секулярызаванымі. З XX стагоддзя ў гэтым рэгіёне ўжо пераважаў іслам. Падзеі канца XX — пачатку XXI стагоддзяў прывялі да яшчэ большай перавагі ісламу.

Зноскі
------

1. ↑  Muslims in Europe: Country guide

Спасылкі
--------

* Іслам у Косаве Архівавана 15 жніўня 2020. (англ.)
* Qendra për Studime Islame
**Кацярына Мікалаеўна Гейдэнрэйх** (сапраўднае імя па бацьку Нікадзімаўна, руск.: Екатери́на Никола́евна Гейденре́йх; 23 [11] лістапада 1897, Кіеў, Расійская імперыя — 28 студзеня 1982, Ленінград, СССР) — артыстка балета і педагог; заснавальнік і першы мастацкі кіраўнік Пермскага харэаграфічнага вучылішча.

Біяграфія
---------

Вучылася з 1906 года на балетным аддзяленні Пецярбургскага тэатральнага вучылішча. З 1915 па 1936 год танчыла ў Санкт-Пецярбургскім Марыінскім тэатры, з 1920 года выконвала сольныя партыі ў класічных балетах: фея Бэзу, фея Золата («Спячая прыгажуня» П. І. Чайкоўскага), Гамзаці і Вулічная танцоўшчыца ў балетах Людвіга Мінкуса «Баядэрка» і «Дон Кіхот», Валадарка нерэід, Царыца вод, Цар-дзяўчына ў балеце «Канёк-гарбунок» і Рамзея ў балеце «Дачка фараона» Цэзара Пуні) і інш.

Адначасова з артыстычнай дзейнасцю ў 1925—1941 гадах выкладала ў Ленінградскім харэаграфічным тэхнікуме (з 1937 года — вучылішча). З 1936 па 1941 гады — педагог-рэпетытар Ленінградскага Малога тэатра оперы і балета.

Жыла ў блакадным Ленінградзе да 2 красавіка 1942 года, калі была арыштаваная па даносе, асуджаная на 10 гадоў з паразай у правах тэрмінам на 5 гадоў і этапаваная на Урал, ва Усольскі лагер, які знаходзіўся ў Салікамску.

5 снежня 1942 года як інвалід была вызвалена па Пастанове Вярхоўнага суда СССР ад 1 жнiўня 1942 года. У 1943 годзе аднавіла выкладчыцкую працу ў Ленінградскім харэаграфічным вучылішчы, якое знаходзілася ў эвакуацыі ў Молатаве. У 1944 годзе, пасля зняцця блакады, вучылішча вярнулася ў Ленінград, а Кацярына Гейдэнрэйх, пазбаўленая права пакінуць край і з’ехаць у свой родны горад, засталася ў Молатаве кіраваць створанай пры Молатаўскім тэатры оперы і балета харэаграфічнай студыяй. У 1945 годзе, калі студыя была ператворана ў Молатаўскае харэаграфічнае вучылішча, Кацярына Гейдэнрэйх стала яго першым мастацкім кіраўніком, застаючыся на гэтай пасадзе да 1956 года.

У 1958 годзе пасля перапынку больш чым у чвэрць стагоддзя аднавіла для трупы маскоўскага Вялікага тэатра балет Міхаіла Фокіна на музыку Фрэдэрыка Шапена «Шапеніяна».

Сярод яе вучняў Фея Балабіна  (руск.) (бел. Галіна Ісаева  (руск.) (бел. Ніна Менаўшчыкова  (руск.) (бел. Марыяна Подкіна, Вера Станкевіч  (руск.) (бел. і іншыя.