**Саюз МС-25** (№756, пазыўны — *«Казбек»*) — расійскі транспартны пілатуемы касмічны карабель, запуск якога да Міжнароднай касмічнай станцыі адбыўся 23 сакавіка 2024 года (быў раней запланаваны на 13 сакавіка, перанесены на 21 сакавіка, але быў адменены па тэхнічных прычынах). Стартаваў з пляцоўкі № 31 касмадрома Байканур. Падчас палёту на МКС дастаўлены адзін удзельнік касмічных экспедыцый МКС-70/71 і два ўдзельнікі 21-й экспедыцыі наведвання. Гэта 175-ы палёт караблёў сямейства «Саюз», у тым ліку 71-ы — да МКС.

Экіпаж
------

| Касманаўт | Пасада | № палёт | Арганізацыя |
| --- | --- | --- | --- |
| Асноўны экіпаж |
| Сцяг Расіі Алег Навіцкі | Камандзір | 4 | Раскосмас |
| Сцяг Беларусі Марына Васілеўская | Удзельнік касмічнага палёту | 1 | Беларускае касмічнае агенцтва |
| Сцяг ЗША  Трэйсі Колдвел-Дайсан | Бортінжынер | 3 | NASA |
| Дублюючы экіпаж |
| Сцяг Расіі Іван Вагнер | Камандзір | 2 | Раскосмас |
| Сцяг Беларусі Анастасія Лянкова | Удзельнік касмічнага палёту | 1 | Беларускае касмічнае агенцтва |
| Сцяг ЗША  Доналд Рой Петыт | Бортінжынер | 4 | NASA |
| Экіпаж пасадкі |
| Сцяг Расіі Алег Кананенка | Камандзір | 5 | Раскосмас |
| Сцяг ЗША  Трэйсі Колдвел-Дайсан | Бортінжынер | 3 | NASA |
| Сцяг Расіі Мікалай Чуб | Бортінжынер | 1 | Раскосмас |
|

РКП «Саюз-2.1а» на стартавай пляцоўцы
Экіпаж перад стартам 23 сакавіка 2024
29 мая 2023 года Раскосмас абвясціў, што ў асноўны экіпаж ўвайшлі расійскі касманаўт беларускага паходжання Алег Навіцкі, грамадзянка Рэспублікі Беларусь і астранаўт NASA Трэйсі Дайсан. Палёт на МКС запланаваны на сакавік 2024 года. Паводле планаў, пасля кароткай экспедыцыі на станцыі Алег Навіцкі і прадстаўніца Рэспублікі Беларусь вернуцца на зямлю на караблі «Саюз МС-24» з астранаўтам НАСА Лорэл О'Хара, а Трэйсі Дайсан працягне палёт на МКС у складзе касмічнай экспедыцыі МКС-70/МКС-71 да верасня 2024 года і прызямліцца на караблі «Саюз МС-25».

У Цэнтр падрыхтоўкі касманаўтаў імя Ю. А. Гагарына праходзілі падрыхтоўку ў якасці кандыдатак на ўдзел у касмічным палёце дзве грамадзянкі Рэспублікі Беларусь: Марына Васілеўская (бортправаднік авіякампаніі «Белавія») і Анастасія Лянкова (дзіцячы хірург). Яны ўвайшлі ў шорт-ліст з шасці кандыдатак на палёт у космас, адабраных у Беларусі з больш чым 3 тысяч прэтэндэнтаў.

6 сакавіка 2024 года асноўны і дублюючы экіпажы пілатуемага карабля «Саюз МС-25» прыбылі на касмадром Байканур, дзе правялі перадпалётныя трэніроўкі і медыцынскія абследаванні.

Падрыхтоўка
-----------

14 верасня 2023 года карабель быў дастаўлены на тэхнічны комплекс касмадрома Байканур у мантажна-выпрабавальны корпус 254-й пляцоўкі для правядзення штатнай падрыхтоўкі. Пасля агляду ён быў пераведзены ў рэжым захоўвання да пачатку непасрэднай падрыхтоўкі да запуску. 25 студзеня 2024 года ў безэхавай камеры было праведзена тэставанне радыётэхнічнай апаратуры «Курс-НА», якая забяспечвае збліжэнне і стыкоўку карабля з МКС. 7 лютага пачаліся вакуумныя выпрабаванні карабля «Саюз МС-25». 6 сакавіка праведзена механічная зборка «пакета» ракеты-носьбіта: да цэнтральнага блоку (другая ступень) далучаны чатыры бакавых блока (першая ступень). 10—11 сакавіка праведзены тэхнічныя аперацыі па запраўцы карабля «Саюз МС-25» кампанентамі паліва і сціснутымі газамі. 12 сакавіка карабель састыкавалі з пераходным адсекам. На наступны дзень праведзены аўтарскі агляд карабля і накатка галаўнога абцякальніка, завершана размяшчэнне ў заселеных адсеках асноўнай часткі грузаў. 16 сакавіка праведзена агульная зборка ракеты касмічнага прызначэння «Саюз-2.1а» з пілатуемым караблём. 18 сакавіка карабель з ракетай вывезлі на стартавы комплекс 31-й пляцоўкі касмадрома Байканур. Пасля ўстаноўкі ракеты ў вертыкальнае становішча працягнулася яе падрыхтоўка да пуску.

21 сакавіка 2024 года ў 16:21 па Маскве па тэхнічных прычынах (з-за прасадкі напружання хімічнай крыніцы току), на завяршальным этапе перадпускавай падрыхтоўкі, за некалькі секунд да старту ракеты-носьбіта, адбылася няштатная сітуацыя і аўтаматычная адмена пуску. Пуск быў перанесены на рэзервовую дату — 23 сакавіка. Экіпаж быў эвакуіраваны з карабля, пасля зняцця скафандраў праведзены медагляд. Затым касманаўты вярнуліся на каранцін, а далейшая падрыхтоўка да старту была працягнутая. Стартавы комплекс быў вернуты ў зыходнае становішча.

Палёт
-----

23 сакавіка 2024 года ў 15:36:10,573 па маскоўскім часе з 31-й пляцоўкі касмадрома Байканур адбыўся пуск ракеты-носьбіта «Саюз-2.1а» з транспартным пілатуемым караблём «Саюз МС-25». Вывядзенне карабля на зададзеную арбіту, яго аддзяленне ад трэцяй ступені ракеты, раскрыццё антэн і панэляў сонечных батарэй карабля прайшлі ў штатным рэжыме. 25 сакавіка ў 18:02:50 мск праведзена стыкоўка з МКС.

6 красавіка каля 7 гадзін раніцы па Маскве адбылася адстыкоўка. У 10:17 пасадачны апарат прызямліўся ў казахстанскім стэпе ля г. Жэзказган.

Заўвагі
-------

1. ↑  Роскосмос представляет эмблему экипажа пилотируемого корабля «Союз МС-25» **(нявызн.)**. *Роскосмос* (19 студзеня 2024). Праверана 19 студзеня 2024.
2. 1 2 3  Корабль «Союз МС-25» с россиянином, белоруской и американкой полетел к МКС **(нявызн.)**. *roscosmos.ru*. Праверана 23 сакавіка 2024.
3. 1 2  Глава «Роскосмоса» назвал причину отмены запуска корабля «Союз МС-25» **(нявызн.)**. *iz.ru*. Праверана 21 сакавіка 2024.
4. 1 2  Юрий Борисов: запуск корабля «Союз МС-25» перенесен на 23 марта **(нявызн.)**. *roscosmos.ru*. Праверана 21 сакавіка 2024.
5. ↑  Запуск «Союза МС-25» с белорусской космонавткой запланирован на 13 марта **(нявызн.)**. *Интерфакс* (23 ліпеня 2023). Архівавана з першакрыніцы 27 верасня 2023. Праверана 27 верасня 2023.
6. 1 2  Межведомственная комиссия определила составы экипажей МКС **(нявызн.)**. *Роскосмос* (29 мая 2023). Праверана 29 мая 2023.
7. ↑  Экипажи на подготовке **(нявызн.)**. *Центр подготовки космонавтов имени Ю. А. Гагарина* (1 верасня 2023). Архівавана з першакрыніцы 27 верасня 2023. Праверана 27 верасня 2023.
8. ↑  Пресс-кит: Запуск к МКС пилотируемого корабля «Союз МС-25»
9. 1 2  В Звездный городок прибыли белорусские кандидатки на космический полет **(нявызн.)**. *ЦПК имени Ю. А. Гагарина* (22 ліпеня 2023). Архівавана з першакрыніцы 23 ліпеня 2023. Праверана 23 ліпеня 2023.
10. 1 2  *Христина Глушко*. Белоруска Марина Василевская полетит на МКС в составе основного экипажа **(нявызн.)**. *www.sb.by*.  Беларусь сегодня (30 мая 2023). Архівавана з першакрыніцы 3 чэрвеня 2023. Праверана 3 чэрвеня 2023.
11. ↑  Белорусская космонавтка полетит на МКС в марте 2024 года **(нявызн.)**. *РИА Новости* (29 мая 2023). Архівавана з першакрыніцы 29 мая 2023. Праверана 29 мая 2023.
12. ↑  Экипажи корабля «Союз МС-25» прибыли на Байконур **(нявызн.)**. *roscosmos.ru*. Праверана 4 сакавіка 2024.
13. ↑  Пилотируемый и грузовой корабли доставлены на Байконур для запусков к МКС **(нявызн.)**. *Роскосмос* (14 верасня 2023). Праверана 25 студзеня 2024.
14. ↑  На Байконуре корабль «Союз МС-25» испытали в безэховой камере **(нявызн.)**. *Роскосмос* (25 студзеня 2024). Праверана 25 студзеня 2024.
15. ↑  На Байконуре начались вакуумные испытания пилотируемого корабля «Союз МС-25» **(нявызн.)**. *Роскосмос* (7 лютага 2024). Праверана 7 лютага 2024.
16. ↑  На Байконуре собирают ракету-носитель «Союз-2.1а» для запуска пилотируемого корабля «Союз МС-25» **(нявызн.)**. *roscosmos.ru*. Праверана 6 сакавіка 2024.
17. ↑  На Байконуре завершена заправка корабля «Союз МС-25» **(нявызн.)**. *roscosmos.ru*. Праверана 11 сакавіка 2024.
18. ↑  Авторский осмотр корабля «Союз МС-25» и накатка головного обтекателя **(нявызн.)**. *РКК «Энергия»]* (13 сакавіка 2024). Праверана 15 сакавіка 2024.
19. ↑  На Байконуре собрана ракета «Союз-2.1а» для запуска пилотируемого корабля «Союз МС-25» к МКС **(нявызн.)**. *roscosmos.ru*. Праверана 17 сакавіка 2024.
20. ↑  Ракету «Союз-2.1а» с пилотируемым кораблем «Союз МС-25» вывезли на стартовый комплекс Байконура **(нявызн.)**. *roscosmos.ru*. Праверана 18 сакавіка 2024.
21. ↑  Корабль «Союз МС-25» с россиянином, белоруской и американкой причалил к МКС **(нявызн.)**. *roscosmos.ru*. Праверана 25 сакавіка 2024.
22. ↑  В казахстанской степи благополучно приземлился спускаемый аппарат корабля «Союз-24»
23. ↑  Касмічны экіпаж з Васілеўскай здзейсніў пасадку на Зямлю