У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Манчэстэр.

**Вялі́кі Ма́нчэстэр** (англ.: Greater Manchester) — цырыманіяльнае і метрапольнае графства на захадзе Англіі. Уваходзіць у склад рэгіёна Паўночна-Заходняя Англія. Насельніцтва 2,562 млн чалавек (на 2007 год). Складаецца з 10 муніцыпальных раёнаў (Болтан, Беры, Олдэм, Рочдэйл, Стокпарт, Тэймсайд, Трафард, Уіган) і 2 гарадоў (Манчэстэр і Солфард). Вялікі Манчэстэр быў утвораны 1 красавіка 1974 года законам аб мясцовым самакіраванні, прынятым у 1972 годзе.

Агламерацыя Вялікага Манчэстэра (вылучана чырвоным колерам) на фоне меж метрапальнага графства
Плошча Вялікага Манчэстэра складае 496 квадратных міль (1285 км²). Вялікі Манчэстэр мяжуе з Чэшырам (на паўднёвым захадзе і поўдні), Дэрбішырам (на паўднёвым усходзе), Заходнім Ёркшырам (на паўночным усходзе), Ланкашырам (на поўначы) і Мерсісайдам (на захадзе). На тэрыторыі графства размешчаны гарадскія тэрыторыі з высокай шчыльнасцю насельніцтва, прыгарады і сельскія тэрыторыі. Большая частка тэрыторыі Вялікага Манчэстэра ўрбанізавана. У графстве ёсць выразна выяўлены дзелавы цэнтр, які ўтвараецца гарадскім цэнтрам Манчэстэра, а таксама прылеглымі часткамі Солфарда і Трафарда. Разам з тым, Вялікі Манчэстэр з'яўляецца поліцэнтрычным графствам, таму што складаецца з дзесяці муніцыпальных раёнаў, у кожным з якіх ёсць прынамсі адзін цэнтральны горад і яго ўскраіны. Гарадская агламерацыя Вялікага Манчэстэра займае трэцяе месца ў спісе самых населеных агламерацый Вялікабрытаніі, ахопліваючы большую частку тэрыторыі графства.

Геаграфія
---------

Від на Вялікі Манчэстэр з паветра
Від на Тэймсайд у кірунку да Гарадскога цэнтра Манчэстэра
Плошча графства Вялікі Манчэстэр складае 492,7 квадратных міль (1,276 км²). Ва ўсходняй частцы графства знаходзяцца Пенінскія горы: яны праходзяць праз Олдэм, Рочдэйл і Тэймсайд. На захадзе графства знаходзяцца Пенінскія балоты, каменнавугальныя басейны (галоўным чынам, пясчанікі і гліністыя сланцы). Праз межы графства працякаюць рэкі Мерсі і Тэйм. Таксама па тэрыторыі графства працякаюць рэкі Біл, Дуглас Ірк.

На тэрыторыі графства размешчаны гарадскія тэрыторыі з высокай шчыльнасцю насельніцтва, прыгарады і сельскія тэрыторыі. Большая частка Вялікага Манчэстэра ўрбанізавана. У графстве ёсць выразна выяўлены дзелавы цэнтр, які ўтвараецца гарадскім цэнтрам Манчэстэра, а таксама прылеглымі часткамі Солфарда і Трафарда. Разам з тым, Вялікі Манчэстэр з'яўляецца поліцэнтрычным графствам, таму што складаецца з дзесяці муніцыпальных раёнаў, у кожным з якіх ёсць прынамсі адзін цэнтральны горад і яго ўскраіны. Вялікі Манчэстэр з'яўляецца, магчыма, самай шматскладовай агламерацыяй у Вялікабрытаніі па-за межамі Лондана, што прама адлюстроўваецца ў шчыльнасці транспартнай сеткі рэгіёна і памерах інвестыцый, якія накіроўваюцца на яе пастаяннае развіццё.

У ніжэйпрыведзенай табліцы пералічаны муніцыпальныя раёны (metropolitan borough) графствы, а таксама большая частка іх населеных пунктаў.

| Метрапальнае графства | Муніцыпальны раён | Адміністрацыйны цэнтр | Іншыя паселішчы |
| --- | --- | --- | --- |
| **Вялікі Манчэстэр** | Беры |  | Беры | Прэстуіч, Рэдкліф, Рэмсбатам, Тотынгтан, Уайтфілд |
| Болтан |  | Болтан | Блэкрад, Фарнуарт, Хоруіч, Кірслі, Літл Лівер, Саўт Тэртан, Уэстхаўтэн |
| Манчэстэр |  | Гарадскі цэнтр Манчэстэра | Блэйклі, Чытэм Хіл, Чорлтан-кам-Хардзі, Дыдсберы, Рынгуэй, Уітынгтан, Уітэншау |
| Олдэм |  | Олдэм | Чадэртан, Шоу энд Кромптан, Фейлсуарт, Ліс, Ройтан, Сэдлуарт |
| Рочдэйл |  | Рочдэйл | Хейвуд, Літлбара, Мідлтан, Мілнрау, Ньюхей, Уордл |
| Сіці оф Солфард |  | Суінтан | Эклс, Кліфтан, Літл Халтан, Уокдэн, Уорслі, Солфард, Ірлэм, Пендлберы, Кэдысхед, Пэтрыкрафт, Монтан |
| Стокпарт |  | Стокпарт | Брэмхал, Брэдберы, Чыдл, Гатлі, Хэйзел Груў, Марпл, Ромілі Вудлі |
| Тэймсайд |  | Аштан-андэр-Лайн | Одэншау, Дэнтан, Дройлсдэн, Дакінфілд, Хайд, Лонгдэндэйл, Мослі, Стэйлібрыдж |
| Трафард |  | Стрэтфард | Олтрынем, Боўдан, Хейл, Сэйл, Эрмстан |
| Уіган |  | Уіган | Абрам, Аштан-ін-Мейкерфілд, Эспал, Эстлі, Этэртан, Брын, Голбарн, Хаер Энд, Хіндлі, Інс-ін-Мейкерфілд, Лі, Орэл, Шэвінгтан, Стэндыш, Тылслі, Уінстэнлі |
|

Служба нацыянальнай статыстыкі Вялікабрытаніі вылучае агламерацыю Вялікага Манчэстэра (Greater Manchester Urban Area), сканцэнтраваную вакол горада Манчэстэр і яго буйных прыгарадаў. Агламерацыя пакрывае большую частку (хоць не ўсю) метрапальнага графства. У агламерацыю не ўваходзяць паселішчы Уіган і Марпл, якія размешчаны ў межах графства Вялікі Манчэстэр, але ўваходзяць некаторыя паселішчы іншых графстваў, напрыклад, Уілмслау і Олдэрлі Эдж з Чэшыра, Уітуарт з Ланкашыра. Хоць ні графства Вялікі Манчэстэр, ні агламерацыя Вялікага Манчэстэра не маюць статусу «сіці» ў Злучаным Каралеўстве, Еўрапейскі Саюз разглядае агламерацыю вакол Манчэстэра «гамагенны гарадскі рэгіён».

Панарама Вялікага Манчэстэра. Графства высока ўрбанізавана і складаецца з вялікай колькасці паселішчаў гарадскога тыпу. На тэрыторыі Вялікага Манчэстэра быў вылучаны 21 участак асаблівага навуковага значэння: 14 з іх уяўляюць асаблівага біялагічную цікавасць, 5 — геалагічную цікавасць, а 2 - абедзве адначасова.

Гл. таксама
-----------

* Спіс участкаў асаблівага навуковага значэння Вялікага Манчэстэра

Зноскі
------

1. ↑  Герб савета графства, які існаваў да 1986 года
2. 1 2 3  The Greater Manchester Area and its Regional Context (англ.)(недаступная спасылка).  GMLTP.co.uk. Архівавана з першакрыніцы 5 лютага 2012. Праверана 25 кастрычніка 2015.
3. ↑  State of the English Cities: Volume 1 Produced for the Office of the Deputy Prime Minister, (2006). Online Report.
4. ↑  SSSIs in Greater Manchester **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Natural England*. Архівавана з першакрыніцы 4 чэрвеня 2013. Праверана 2 ліпеня 2007.

Спасылкі
--------

* Спіс месцаў, гарадоў і вёсак Вялікага Манчэстэра  (англ.)
* Асацыяцыя адміністрацый Вялікага Манчэстэра Архівавана 26 кастрычніка 2005.  (англ.)

| **Вялікабрытанія** ·  **Англія** ·  **Цырыманіяльныя графствы** |
| --- |
| Flag of England | 
* *Падзел паводле закона аб лейтэнанцтве 1997 г.*

* Бакінгемшыр
* Бедфардшыр
* Беркшыр
* Брысталь
* Вустэршыр
* Вялікі Лондан
* Вялікі Манчэстэр
* Глостэршыр
* Дарэм
* Дорсет
* Дэваншыр
* Дэрбішыр
* Заходні Ёркшыр
* Заходні Сусекс
* Камбрыя
* Кембрыджшыр
* Кент
* Корнуал
* Ланкашыр
* Лестэршыр
* Лінкальншыр
* Лонданскі Сіці
* Мерсісайд
* Нартамберленд
* Нартгемптаншыр
* Норфалк
* Нотынгемшыр
* Оксфардшыр
* Паўднёвы Ёркшыр
* Паўночны Ёркшыр
* Ратленд
* Суфалк
* Сомерсет
* Стафардшыр
* Сурэй
* Тайн і Уір
* Уайт
* Уілтшыр
* Уорыкшыр
* Усходні райдынг Ёркшыра
* Усходні Сусекс
* Уэст-Мідлендс
* Хартфардшыр
* Херэфардшыр
* Хэмпшыр
* Чэшыр
* Шропшыр
* Эсекс

 |