recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Валянці́н Сцяпа́навіч Агале́ц** (нар. 24 кастрычніка 1950, в. Азяраны Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці, БССР) — беларускі дзяржаўны дзеяч, Міністр унутраных спраў Рэспублікі Беларусь (1995—1999), генерал-лейтэнант, кандыдат ваенных навук (1996).

Біяграфія
---------

Беларус. У 1973 годзе скончыў Арджанікідзаўскае ваеннае вучылішча імя С. М. Кірава МУС СССР, у 1984 — Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ, 1994 г. — КУАС пры Ваеннай акадэміі Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі.

Працоўную дзейнасць пачаў у 1968 годзе экспедытарам аддзела рабочага забеспячэння Тураўскага леспрамгаса. У 1969—1970 гг. служыў у Савецкай Арміі на пасадах радавога і сяржанцкага складу.

Ва ўнутраных войсках з кастрычніка 1970 года.

Паслядоўна праходзіў службы на пасадах у войсках УВ на тэрыторыі БССР, Казахскай і Кіргізскай ССР.

З верасня 1992 года ва ўнутраных войсках МУС Рэспублікі Беларусь — начальнік УВВ, першы намеснік камандуючага войскамі, з 12 жніўня 1994 года — намеснік Міністра ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь, з кастрычніка 1995 года — першы намеснік Міністра ўнутраных спраў — камандуючы ўнутранымі войскамі, са снежня 1995 года па люты 1999 года — Міністр унутраных спраў Рэспублікі Беларусь.

У 1999—2006 гадах — прадстаўнік МУС пры Пасольстве Рэспублікі Беларусь ва Украіне.

Звольнены ў запас у красавіку 2007 года.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президента Республики Беларусь от 12 августа 1994 года № 46 «О назначении должностных лиц Министерства внутренних дел Республики Беларусь»

Спасылкі
--------

* 


| Міністры ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь |
| --- |
| 
Уладзімір Ягораў (1990—1994) •
Уладзімір Данько (1994) •
Юрый Захаранка (1994—1995) •
Валянцін Агалец (1995—1999) •
Юрый Сівакоў (1999—2000) •
Уладзімір Навумаў (2000—2009) •
Анатоль Куляшоў (2009—2012) •
Ігар Шуневіч (2012—2019) •
Юрый Караеў (2019—2020) •
Іван Кубракоў (з 2020)
 |  |


| ⛭Надзвычайныя і Паўнамоцныя Паслы Беларусі ва Узбекістане |
| --- |
| Пачатак дыпадносін  Адкрыццё пасольства | 21 студзеня 1993  13 ліпеня 1994 |
| Паслы | Валянцін Агалец (1999—?) • Мікалай Дзямчук (2000—2008) • Ігар Сокал (2008—2013) • Мікалай Клакевіч (2013—2018) • Леанід Марыніч (з 2018) |
**Герметы́чныя кні́гі** — тэасофскія тэксты, якія прыпісваюцца аўтарству Гермеса Трысмегіста.

Напісаныя верагодна не раней за сярэдзіну 3 ст. некаторыя фрагменты пазней. Г.к. пісаліся на грэчаскай мове, а не перакладзеныя з егіпецкай. Егіпецкія ўплывы заўважныя ў некаторых асноўных ідэях і імёнах багоў. Сярод Г.к. якія захаваліся, чатырнаццаць трактатаў аб'ядноўваюцца пад назвай «Паймандр» (Ποιμανδρις — пастыр мужоў, гэтым імем завецца боскі Розум, чые словы запісвае Гермес Трысмегіст). Акрамя таго, ёсць кнігі «Прысвячальная прамова» або «Асклепій», тры ўрыўкі з кнігі «Дзева Свету» (або «Зрэнка свету» — *κόρν κόσμου*), дзесяць урыўкаў размоў Гермеса Трысмегіста з сынам Тотам, восем урыўкаў з лістоў Гермеса да Амона, дзевяць безназоўных урыўкаў і тры тлумачэнні Асклепія для цара Амона: пра сонца і дэманаў, пра цялесныя жарсці і пахвала цару.
«Радыё-Мінск» — беларуская радыёстанцыя, якая вяшчае з сакавіка 2004 года. вещающая с марта 2004 года. Пазіцыянуе сябе як адзінае FM-радыё ў Беларусі, музычным фарматам якога з'яўляецца класічны рок і рок-н-рол.

Зона вяшчання
-------------

«Радыё-Мінск» кругласутачна вяшчае ў FM-дыапазоне на наступных чашчынях:

Мінск — 92,4 МГц;
Магілёў — 98,1 МГц;
Віцебск — 106,4 МГц;
Гомель — 105,6 МГц;
Брэст — 100,4 Мгц.
Интэрнэт-вяшчанне з сайта радыёстанцыі дазваляе слухаць яе ў любой кропке свету.

Музычны фармат
--------------

Класіка замежнага і айчыннага рока

Праграмы
--------

* Playback
* Вячэрнія праўды
* Здаровы поўдзень
* Казачка на добры сон
* Скрынка перадач
* Сямейны альбом
* B-SIDE
* …і яшчэ кагосьці
* Лінейны эфір
* Я толькі спытаць
* ПРАНАСЯСЯПАПАЛАСЕ
* Кінатрэк
* Па калена ў разоры
* Я люблю свой горад
* Прывітанне з мінулага
* Не праходзьце міма
* ROCK’N'ROLL: зала славы
* Музыка нон-стоп
* Навіны
* Званы госць
* Апошні абзац
* Чаму
**Аміячная вада** — 25%-ны водны раствор аміяку, шчыльнасць 900 кг/м³. Утвараецца пры кантакце коксавага газу з вадой, якая кандэнсуецца з прычыны ахаладжэння газу або спецыяльна ўпырскваецца з мэтай вымання аміяку. У абодвух выпадках амтрымліваецца слабая аміячная вада, дыстыляцыя якой з вадзяной парай і далейшая дэфлегмацыя і кандэнсацыя даюць канцэнтраваную аміячную ваду. Выкарыстоўваецца для атрымання солей амонію, якія выкарыстоўваюцца ў якасці азотных угнаенняў, у вытворчасці соды, фарбавальнікаў.

Літаратура
----------

* Хімічны слоўнік навучэнца. Мн. «Народная асвета», 2004, С.29

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4142214-4 · Microsoft: 2777879272 |
**Гвінейскія мангры** — прыбярэжны рэгіён мангравых балотаў у рэках і вусцях рэк, якія ўпадаюць у акіян. Геаграфічна знаходзіцца ў Заходняй Афрыцы ад Сенегала да Сьера-Леонэ.

Месцазнаходжанне і апісанне
---------------------------

Гвінейскія мангры сустракаюцца ў дэльтах рэк Салум і Казаманс у Сенегале, у ніжнім цячэнні басейна ракі Гамбія, на большай частцы ўзбярэжжа Гвінеі-Бісаў, у тым ліку на рэках Кашэу і Мансоа, на паўночнай мяжы Гвінеі і на большай частцы ўзбярэжжа Сьера-Леонэ, у тым ліку на рацэ Шэрбра  (англ.) (бел.. Мангры квітнеюць у неглыбокіх прыбярэжных бухтах і эстуарыях, дзе цёплая салёная вада акіянскіх прыліваў паднімаецца ўверх па рэках, у гэтым рэгіёне вада падымаецца на адлегласць да 100 км, як, напрыклад, на рацэ Кашэу у Гвінеі-Бісаў.

Мангры складаюцца з розных спалучэнняў наступных раслін: віды рода *Laguncularia racemosa* і *Conocarpus erectus*, які вырастае да 10 метраў у вышыню сярод вялікіх прастор рызафоры і *Avicennia*.

Фаўна
-----

Мангравыя балоты з'яўляюцца важнымі харчовымі ўгоддзямі рыб, птушак і жывёл. Марская флора і фаўна ўключае вустрыц і крэветак. Сысуны прадстаўлены *Trichechus senegalensis*. Сярод птушак у гэтых вільготных абласцях сустракаюцца *Ardea goliath*, чапля чырвоная (*Ardea purpurea*), егіпецкая чапля (*Bubulcus ibis*), *Butorides striatus*, *Egretta gularis*, фламінга чырвоны (*Phoenicopterus roseus*), *Phoenicopterus minor*, *Platalea alba* і свяшчэны ібіс (*Threskiornis aethiopicus*).

Пагрозы і ахова
---------------

Мангры знаходзяцца пад пагрозай, бо дрэвы высякаюцца на драўніну і дровы або для ачысткі зямлі для сельскай гаспадаркі, напрыклад, для вырошчвання рысу. У паўднёвай частцы Сенегала прыкладаюць намаганні да таго, каб перасадзіць іх. Гарадскія раёны паблізу мангравых лясоў ўключаюць сталіцу Гамбіі Банжул і сталіцу Гвінеі-Бісаў Бісаў. На тэрыторыі Гвінейскіх манграў знаходзяцца наступныя нацыянальныя паркі: Дэльта-дэ-Салум  (англ.) (бел. і Басэ Касаманс  (англ.) (бел. у Сенегале, Нацыянальны парк Ніўмі  (англ.) (бел. ў Гамбіі і Тарафес дэ Качэў  (англ.) (бел. у Гвінеі-Бісаў.

Зноскі
------

1. ↑  Terrestrial Ecoregions — Guinean mangroves (AT1403)  (англ.)
2. ↑  Status And Trends In Mangrove Area Extent Worldwide  (англ.)
3. ↑  Status And Trends In Mangrove Area Extent Worldwide  (англ.)
4. ↑
5. ↑  env019 Mangroves of Western Africa threatened by global warming Архівавана 3 лістапада 2010.

Спасылкі
--------

* Гвінейскія мангры (Сусветны фонд дзікай прыроды)  (англ.)
**Ра́дыус-ве́ктар** пункта ў прасторы — гэта вектар, які злучае пачатак каардынат з гэтым пунктам і накіраваны да яго.

Каардынаты пункта з'яўляюцца каардынатамі яго радыус-вектара. Такім чынам, радыус-вектар адназначна ідэнтыфікуе пункт у прасторы. Абсалютная велічыня радыус-вектара складае адлегласць пункта ад пачатку каардынат.

У трохмернай простакутнай дэкартавай сістэме каардынат радыус-вектар можна запісаць наступным чынам:

{\displaystyle \mathbf {r} =x\mathbf {i} +y\mathbf {j} +z\mathbf {k} }

дзе x, y, z — каардынаты (абсцыса, ардыната і апліката) пункта, а {\displaystyle \mathbf {i} }, {\displaystyle \mathbf {j} } і {\displaystyle \mathbf {k} } — орты адпаведных каардынатных васей.

Таксама радыус-вектар можна запісаць як

{\displaystyle \mathbf {r} =r{\hat {r}}}

Тут *r* — велічыня радыус-вектара, а {\displaystyle {\hat {r}}} — яго орт. Такі запіс адметны тым, што ён прадстаўляе вектар як здабытак двух множнікаў, першы з якіх характарызуе яго велічыню, а другі — напрамак.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сімірскі.
**Валянцін Раманавіч Сімірскі** (нар. 25 красавіка 1946, Барысаў Мінскай вобласці) — беларускі палітык. Палкоўнік.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут фізічнай культуры (выкладчык фізічнай культуры і спорту), Агульнавайсковае ваеннае вучылішча, Вышэйшую школу КДБ СССР. Служыў у радах Узброеных Сіл. Працаваў старшым оперупаўнаважаным, начальнікам Асобага аддзела КДБ СССР дывізій, армій у гарадах Брэсце, Барысаве, Дрэздэне, Смаленску, у Афганістане, намеснікам начальніка Упраўлення ваеннай контрразведкі КДБ Рэспублікі Беларусь. Выконваў абавязкі кіраўніка аператыўнай групы ў перыяд ліквідацыі вынікаў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС. Быў віцэ-прэзідэнтам кампаніі «Рэгіён» у горадзе Смаленску, генеральным дырэктарам Швейцарскага прадстаўніцтва кампаніі «Нелант» у горадзе Мінску.

Выбіраўся дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь другога і трэцяга скліканняў.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі, «За службу Радзіме» ІІІ ступені, дваццаццю шасцю медалямі,
Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета СССР, Ганаровай граматай Савета Міністраў СССР, Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, знакам «Ганаровы супрацоўнік КДБ».

Зноскі
------

1. ↑  СИМИРСКИЙ ВАЛЕНТИН РОМАНОВИЧ Архівавана 28 жніўня 2019.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
**Валянцін Рыгоравіч Прые́шкін** (нар. 24 мая 1951, г. Бабруйск, Магілёўская вобласць) — беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1976 годзе. З 1976 мастак Барысаўскага камбіната прыкладнога мастацтва.

Члены Беларускага саюза мастакоў ‎з 1980 года.

Творчасць
---------

Працуе ў галіне мастацкай керамікі. Творы вызначаюцца арыгінальнасцю колеравага вырашэння і фактуры матэрыялу. Аўтар дэкаратыўных кампазіцый «Жнівень» (1979), «Кветкі» (1980), «Лісты з блакнота» (1981), «Горад на пяску», «Падарункі дзядзькі Антося» (абедзве 1983), «Арэлі» (1984), серыі рэльефаў «Апосталы» (1989), керамічных скульптур «Катапульта», «Каля крыніцы» (абедзве 1998) і інш. Выканаў дэкаратыўную пластыку рэстарана «Мінск» у Патсдаме (Германія, 1977), скульптуры і вазы ў Палацы культуры ў г. Вілейка (1987), рэльеф у Палацы нафтавікоў у г. Наваполацк (1988), дэкаратыўнае пано, скульптуру і кафлі для інтэр’ера аптэкі № 137 у г. Барысаў, дэкаратыўнае пано для інтэр’ера рэстарана «Планета» (усе 1979), дэкаратыўныя скульптуры для залы камернай музыкі (1983), дэкаратыўную пластыку ў кафэ «Батлейка» (1986, усе з М. Байрачным), пано ў басейне «Гарызонт» (1989), серыю рэльефаў для рэзідэнцыі прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (усе ў Мінску), рэльефы «Пётр» і «Павел» для Пасольства Вялікабрытаніі ў Рэспубліцы Беларусь (усе 1998), керамічныя рэльефы і скульптуры для рэстарана «Заслаўе» (1989), камін і рэльефы для прафілакторыя Міністэрства ўнутраных спраў Беларусі (1995) у в. Ждановічы Мінскага раёна і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Мусінская Т. С.* Прыешкін Валянцін Рыгоравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-228129 |
**Валянцін Сяргеевіч Кароўкін** (10 лістапада 1936 г. Новасібірск) — беларускі фтызіяпульманолаг, доктар медыцынскіх навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Бацька — вайсковец, маці-кінамеханік. Па месцы службы бацькі жыў у Сібіры, на Далёкім Усходзе (г. Уладзівасток). У 1948 г. у сувязі з цяжкай хваробай маці (рэўматызм), якая ўскладнілася сардэчнай недастатковасцю, бацька быў пераведзены для працягу службы ў Крым у г. Севастопаль. Скончыў сярэднюю школу ў 1954 г. і паступіў у Крымскі медыцынскі інстытут (г. Сімферопаль).

Пасля заканчэння інстытута і гадавой субардынатуры па фтызіятрыі быў прыняты ў аспірантуру з умовай «адпрацоўкі 2 гадоў у Казахстане». У 1960 г. накіраваны ў Паўднёва-Казахстанскую вобласць. Па вяртанні ў Крым працаваў участковым фтызіятрам у Севастопалі, вучыўся ў аспірантуры Крымскага медыцынскага інстытута на кафедры фтызіятрыі. Пасля заканчэння аспірантуры і абароны кандыдацкай дысертацыі працаваў намеснікам галоўнага ўрача ў санаторыі «Далосы» (Ялта), і ў 1968 г. — галоўным урачом Крымскага Упраўлення санаторыямі Міністэрства аховы здароўя УССР.

На кафедры фтызіяпульманалогіі БелМАПА працуе са студзеня 1969 г. спачатку асістэнтам, затым дацэнтам, прафесарам, а з 1983 г. загадчыкам кафедры. Асноўны напрамак навуковых прац прысвечана вывучэнню дыягностыкі і лячэння спалучаных захворванняў на сухоты лёгкіх і цукровым дыябетам. На гэтую тэму ў 1967 г. ім абаронена кандыдацкая, у 1979 г. — доктарская дысертацыі. Аўтар манаграфіі «Туберкулёз лёгкіх ў хворых цукровым дыябетам», даведнікаў «Лячэнне хвароб бронх і лёгкіх», «Кароткі даведнік па сімптаматыцы хвароб сістэмы дыхання» (два выданні). Усяго апублікаваў звыш 230 навуковых і звыш 30 навукова-папулярных прац.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8). — С. 90.
**Гвінейскі заліў** (англ.: Gulf of Guinea, фр.: golfe de Guinée, ісп.: Golfo de Guinea, парт.: Golfo da Guiné) — заліў Атлантычнага акіяна ля берагоў Экватарыяльнай Афрыкі. Удаецца ў сушу паміж мысамі Пальмас на паўночным захадзе (Ліберыя) і Палмейрын’яш (Ангола) на паўднёвым усходзе. Плошча 1533 тыс. км². Дно акіяна ўтварае Гвінейскую катлавіну глыбінёй да 6363 м. Тэмпература вады 25-27 °C. Салёнасць 34-35 ‰, паблізу вусцяў рэк паніжаецца да 20-30 ‰. Прылівы паўсутачныя, іх велічыня да 2,7 м.

Складовымі часткамі Гвінейскага заліва з’яўляюцца залівы Бенін (на поўначы) і Біяфра (на ўсходзе). Найбуйнейшыя Біёка, Сан-Тамэ, Прынсіпі, Анабон. Праз заліў з захаду на ўсход праходзіць цёплае Гвінейскае цячэнне, а з поўначы на поўдзень Ангольскае цячэнне. У заліў упадаюць рэкі Вольта, Агавэ, Нігер і інш.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4022519-7 · LCCN: sh85057776 · NKC: ge551479 · VIAF: 237228853 |
**Указ гарачы палком Расійскім…** — беларускія сатырычныя вершы антырасійскага напрамку. Час стварэння 1760-я гады. Побач запісаны вершы «Праект вяліка-страшнаму войску Расійскаму…» таго ж аўтара.

Аўтар быў шляхцічам, скарэй за ўсё, з Віцебшчыны. У яго мове відаць асаблівасці гаворак паўночнай Беларусі. Гэта лексемы ПАЯЦЬ ‘узяць’, БЛЕХ ‘роўная мясціна’. Але яго мова — наддыялектная.

Патрыятычныя творы спароджаны падзеямі самага канца вайны 1756—1763 гадоў. Гэта пародыя на маскоўскія ваяцкія песні. Парадыйны элемент — у стылізаванні маўлення маскоўцаў, ужыванні абсцэннай лексікі.

Рукапіс захоўваецца ў Вільні, у бібліятэцы Урублеўскіх. У ім змешчаны і творы на польскай мове. У 1970-я яго адкрыў Адам Мальдзіс і паведаміў пра гэта, але апублікаваць дзве беларускія сатыры праз цэнзуру не змог. Упершыню поўнасцю яны надрукаваны ў 2016 годзе.

Тэкст
-----

Ukaz Goraczy Połkom Rossyiskim z Prus do Moskwy woroczajuczymsia czerez Kuryera Wsiey armii objawlaiem  

  

Stupay armia z Prus u swoju storonu  

Znaydieszli połne w Moskwie usiakoho humoru,  

Tepier warchoł wieliki w Pieterburgu stał się  

Pieter Car Fiedorowicz na tronu usrał się  

Dumna Boiaryna Skoro to zwiedyła  

Wtotczas Chwiedorowicza procz z tronu zbrosyła.  

Połnosz Sudar gownie bolsze carstwowaty  

Nie budiesz Ruskoy wiery w Lutry woroczaty,  

Żonu Katrynu na gosudarstwo pryniały  

Chwiedorowicza u syłku w Połony posłały,  

Zdiorli z Chwiedorowicza Sztofan odnym duchom  

Pod czetwiertym uze Moskwa zostajet fartuchem

Літаратура
----------

* Вячаслаў Мартысюк, Дзве вершаваныя сатыры з XVIII стагоддзя // Acta Albaruthenica 16




1. ↑  тут: U [ Ў ]
**Валянцін Уладзіміравіч Дудке́віч** (нар. 6 кастрычніка 1943, г. Магілёў) — беларускі танцоўшчык, харэограф. Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі (1986). Народны артыст Беларусі (1999).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1961 годзе Беларускае харэаграфічнае вучылішча, у 1981 годзе Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. З 1961 года артыст балета Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі, з 1969 года артыст балета, педагог-рэпетытар, рэжысёр-пастаноўшчык, мастацкі кіраўнік канцэртна-эстраднага бюро Беларускай філармоніі. З 1986 года мастацкі кіраўнік — дырэктар Дзяржаўнага ансамбля танца Рэспублікі Беларусь.

Творчасць
---------

Веданне беларускага танцавальнага фальклору і беражлівае стаўленне да яго, вялікі творчы патэнцыял і неардынарныя арганізатарскія здольнасці дазволілі яму плённа працаваць у галіне развіцця і папулярызацыі народнага харэаграфічнага мастацтва. Сярод пастановак: канцэртныя праграмы «Свята», «Карагод сяброў», «Вечар памяці С.Дрэчына», беларускія народныя танцы «Кола», «Бульба», «Кадрыля на зэдліках», «Вясковыя гульні», «Каляды», «Арэлі», «Церніца», «Вечарына», «Спеў дубраў», «Кабеты і жаўнеры» і інш. У пастаноўках апошніх гадоў стварае танцавальныя нумары з драматургічным развіццём у жанры «фольк-балет». Імкнецца працягваць традыцыі прафесійнага харэаграфічнага мастацтва, закладзеныя А. Апанасенкам, С. Дрэчыным і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Дудкевіч Валянцін Уладзіміравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

Спасылкі
--------

* Художественный руководитель Государственного ансамбля танца Беларуси, народный артист Беларуси Дудкевич Валентин Владимирович
**Указ** — пастанова вярхоўнага органа ўлады, якая мае сілу закона. Павінен адпавядаць Канстытуцыі і законам краіны, а таксама прымацца з улікам норм міжнароднага права.

Балгарыя
--------

Згодна арт. 102 Канстытуцыі Рэспублікі Балгарыя Прэзідэнт Балгарыі мае права выдаваць адзіны прававы акт — Указ, які ён павінен абмеркаваць з іншымі галінамі ўлады, за выключэннем тых, што адносяцца да Народнага сходу (напрыклад, роспуск) і ўрада (напрыклад, прызначэнне службовай асобы).

Беларусь
--------

У Рэспубліцы Беларусь права выдаваць указы належыць Прэзідэнту. Маюць абавязковую сілу, вяршэнства над актамі іншых дзяржаўных органаў і службовых асоб. Пэўныя ўказы (аб увядзенні ваеннага становішча, абвяшчэнні поўнай або частковай мабілізацыі) падлягаюць зацвярджэнню ў Савеце Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь. Указы або іх асобныя палажэнні, якія разыходзяцца з законам, не маюць юрыдычнай сілы.

Расія і СССР
------------

У Расійскай імперыі пад гэтую назву падпадалі вельмі разнастайныя дзяржаўныя акты, якія падпісваў цар (імператар) ці ўпаўнаважаныя асобы.

У СССР указамі былі заканадаўчыя акты, якія выдаваў кіраўнік урада або Вярхоўны Савет. Указы Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР былі аўтаматычна абавязковымі для рэспубліканскіх органаў.

У адпаведнасці з артыкулам 90 Канстытуцыі Расіі Прэзідэнт Расійскай Федэрацыі выдае ўказы і распараджэнні, якія абавязковыя для выканання на ўсёй тэрыторыі Расійскай Федэрацыі і не павінны супярэчыць Канстытуцыі Расіі і федэральным законам.

Зноскі
------

1. ↑  Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы. Мн.:БелЭн, 2002, С.685.
2. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
3. ↑  Конституция Российской Федерации

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
**Дынама-Юні** — стадыён у Мінску, належыць клубу Вышэйшай лігі чэмпіянату Беларусі «Дынама» (Мінск). Знаходзіцца ў мікрараёне Кунцаўшчына, на захадзе горада. Умяшчальнасць стадыёна — 5500 чалавек.

Гісторыя
--------

Стадыён быў пабудаваны ў 2000 годзе і меў назву «Дарыда». З’яўляўся хатнім стадыёнам каманды «Дарыда» з Мінскага раёна. У 2008 годзе быў выкуплены мінскім «Дынама» і перайменаваны.

У 2013 стадыён быў закрыты на рэканструкцыю, якая зацягнулася. У канцы 2010-х гадоў асноўныя працы былі скончаны, на стадыёне пачаліся трэніроўкі дзіцячых і жаночых каманд, пры гэтым завяршаўся мантаж трыбун. Па заканчэнні рэканструкцыі стадыён быў урачыста адкрыты 3 верасня 2021 года.

5 сакавіка 2022 года на стадыёне адбыўся матч за Суперкубак Беларусі, у якім барысаўскі БАТЭ перамог салігорскі «Шахцёр» з лікам 1:0.

Схема сектароў
--------------

Зноскі
------

1. ↑  «Динамо» обзавелось собственным стадионом Архівавана 30 сакавіка 2012.
2. ↑  Стадион в Кунцевщине обрел название Архівавана 30 сакавіка 2012.
**Прыват-дацэнт** (ням.: Privatdozent, ад лац.: privatim docens — «які навучае прыватным чынам») — пасада ў вышэйшых навучальных установах Германіі і шэрагу іншых еўрапейскіх краін, чыя адукацыйная сістэма была ўладкованая па нямецкім ўзоры.

Кар'ера акадэмічнага вучонага ў рамках гэтай сістэмы пачынаецца з абароны доктарскай дысертацыі. Пасля гэтага суіскальнік, які атрымаў ступень доктара, можа прадставіць яшчэ адну - хабілітацыйную працу, якая дае права асобе заняць пасаду прафесара ў вышэйшай навучальнай установе. Стаць прафесарам у тым жа універсітэце, дзе адбылася хабілітацыя, нельга, неабходна шукаць магчымасць атрымаць званне прафесара ў іншых універсітэтах. Аднак колькасць прафесараў ў канкрэтнай навучальнай установе па дадзенай спецыяльнасці строга абмежавана, і адразу знайсці месца цяжка. Суіскальнік без прафесарскага месца можа часова стаць у любым універсітэце прыват-дацэнтам, выконваючы некаторыя функцыі прафесара (чытанне лекцый, вядзенне семінараў, прыём экзаменаў і г.д.) без адпаведнай зарплаты (па-за штатам), захоўваючы права прэтэндаваць на званне прафесара.

Сэнс гэтага парадку ў тым, што прафесар у германскай сістэме і аналагічных ёй — не толькі званне, але і пасада, якая ўзнікае толькі тады, калі для гэтага вызваляецца стаўка (у выніку звальнення ці смерці папярэдняга прафесара або пры адкрыцці новай вакансіі — напрыклад, па новай спецыяльнасці, якая ўпершыню з'яўляецца ў гэтай навучальнай установе і раней не выкладалася). Наадварот, у паўночнаамерыканскай сістэме прафесар — гэта выключна званне, і дасведчаны высокакваліфікаваны выкладчык з часам абавязкова атрымлівае яго незалежна ад таго, колькі іншых прафесараў маецца ў дадзенай навучальнай установе. Таму ў амерыканскай сістэме пасады прыват-дацэнта не існуе, бо амаль усе жадаючыя адразу атрымліваюць званне прафесара.

Традыцыйная мадэль вышэйшай адукацыі ў апошнія гады падвяргаецца ў Германіі пэўнай рэвізіі, падчас якой прадпрымаліся спробы скасаваць хабілітацыю і такім чынам і пасаду прыват-дацэнта. Гэтыя спробы выклікалі неадназначную рэакцыю ў акадэмічным асяроддзі, так што ў цяперашні час пасада прыват-дацэнта ў вышэйшай адукацыі Германіі захоўваецца, аднак магчымасці яе абмінуць паступова павялічваюцца.

| ⛭Кваліфікацыі, ступені і званні ў навуцы і адукацыі |
| --- |
| Выпускнікі ВНУ | 
* Бакалаўр
* Ліцэнцыят
* Інжынер
* Спецыяліст
* Магістр

 |
| Навуковыя ступені | 
* Кандыдат навук
* Доктар філасофіі
* Доктар honoris causa
* Доктар навук
* Хабілітаваны доктар

 |
| Навуковыя званні і пасады | 
* Выкладчык-стажор
* Асістэнт
* Старшы выкладчык
* Дацэнт
* Прыват-дацэнт
* Ад’юнкт
* Ад’юнкт-прафесар
* Асістэнт-прафесар
* Асацыяваны прафесар
* Прафесар
* Ардынарны прафесар
* Экстраардынарны прафесар
* Запрошаны прафесар
* Ганаровы прафесар
* Заслужаны прафесар
* Прафесар-эмерыт
* Малодшы навуковы супрацоўнік
* Навуковы супрацоўнік
* Старшы навуковы супрацоўнік
* Вядучы навуковы супрацоўнік
* Галоўны навуковы супрацоўнік

 |
| Іншыя | 
* Член-карэспандэнт
* Дзейсны член акадэміі
* Акадэмік

 |
Градуал караля Яна I Ольбрахта
**Градуа́л** (лац.: graduale) — у каталіцкай літургіі 1) кніга з грыгарыянскімі спевамі і тэкстамі для імшы; 2) *responsorium graduale*, рэспансорый, які выконваецца на прыступках амбоны — літургічны музычны жанр.

Градуал як рэспансорны жанр складаецца з харавога рэфрэна (А) і сольнай часткі (В), якая называецца «верш». Гэтыя часткі чаргуюцца па схеме АВА (паўторны спеў А звычайна скарочаны). Тэкст верша бярэцца з псалтыра. Найстаражытнейшыя мелодыі градуалаў напісаныя ў другім (гіпадарыйскім) і пятым (лідыйскім) ладах. Градуал зазвычай багата ўпрыгожаны працяглымі мелізмамі, што патрабуе высокага выканаўчага майстэрства спевакоў.

Старажытныя градуалы як кнігі ўтрымлівалі спевы толькі пропрыя імшы (інтроіт, градуал, аллелюя, аферторый, камуніо). Пазней у градуал таксама сталі дадаваць спевы ардынарыя, якія часам выдаваліся ў асобнай кнізе Kyriale (Kyrie, Gloria, Credo, Sanstus, Agnus Dei, Ite missa est альбо Benedicamus Domino). Найбольш раннія градуалы, якія ўтрымлівалі толькі тэкст без натацыі, датуюцца канцом VIII—IX стагоддзямі. Усе яны апублікаваныя салемскім манахам Р. Эсберам у яго знакамітай анталогіі *Antiphonale missarum sextuplex*. Самыя раннія натаваныя рукапісы з назвай «градуал» адносяцца да XI стагоддзя. Апошняе аўтарытэтнае выданне рымскага градуала «Graduale triplex» (1979) разам з квадратнай натацыяй мае таксама факсіміле двух нэўмавых арыгіналаў (адсюль назва *triplex*, што значыць «трайны»).

Выданні
-------

* Liber usualis. Tournai, 1950.
* Graduale sacrosanctae Romanae ecclesiae (Graduale Romanum). Parisiis, Tornaci etc. 1957.
* Graduale triplex seu Graduale Romanum <…> ornatum neumis <…> Solesmis, 1979.

Зноскі
------

1. ↑  *Dom Renè-Jean Hesbert*, Antiphonale Missarum Sextuplex. Bruxelles, Paris, 1935.

Літаратура
----------

* *Hiley D.* Western plainchant. Oxford, 1993.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Музычны Рымана · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85056173 · NKC: ph224345 |
**Прыватная жаночая гімназія В. А. Копіш** — колішняя навучальная ўстанова ў Гомелі. Адкрыта ў 1907 годзе як 4-класная прагімназія, з 28 красавіка 1908 года — 7-класная гімназія. У 1911 — 23 выкладчыкі, 349 вучаніц. Падпарадкоўвалася Віленскай навучальнай акрузе. 

Месцілася ў будынку па Крушэўскай вуліцы. Будынак захаваўся да нашых дзён (вул. Арцёма, 8) — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 313Г000867шыфр 313Г000867

Зноскі
------

1. ↑  Схематический план гор. Гомеля с пригородом за линией железн. дороги и предм. Белицей [на 1913 г.] / Состав. Г. Ханин и А. Месин-Поляков. — Аб'ект 57.

Літаратура
----------

* *Г. Сянькевіч.* Гомельскія гімназіі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кавалічы.

**Ка́валічы** (трансліт.: *Kavaličy*, руск.: Каваличи) — аграгарадок у Старадарожскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Новадарожскага сельсавета. Знаходзяцца за 15 км на паўночны ўсход ад Старых Дарог, за 163 км ад Мінска, за 6 км ад чыгуначнай станцыі Фалічы на лініі Баранавічы - Асіповічы. Насельніцтва—119 чалавек (2013). Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе і далей па аўтадарозе Івацэвічы - мяжа Расіі.

Гісторыя
--------

Вядомы з пачатку як засценак Новадарожскай воласці Бабруйскага павета Мінскай губерні. У лютым-снежні 1918 года акупавана войскамі кайзераўскай Германіі, са жніўня 1919 г. да ліпеня 1920 г. - войскамі Польшчы. З 1919 г. у БССР. З 20.8.1924 г. у Новадарожскім с\с Старадарожскага р-на Слуцкай, з 9.6.1927 г. -- Бабруйская акругі (да 26.7.1930). У 1929 годзе арганізаваны калгас "Чырвоны пуцілавец". З 20.2.1938 г. у Мінскай вобласці.

З 27 чэрвеня 1941 г. да 28 чэрвеня 1944 г. вёска акупавана нямецка-фашысцкімі захопнікамі, 6 вяскоўцаў загінула на фронце. У час вайны калгас разрабаваны, страты склалі 4 226 369 рублёў.

Калгас абноўлены ў верасні 1944 г. самастойна існаваў да 1950 года. З 20.9.1944 года вёска ў Бабруйскай, з 8.1.1954—у Мінскай абласці. З 25.12.1962 года ў Слуцкім, з 30.7.1966 г. у Старадарожскім раёне. У 1987 годзе цэнтр калгаса "Герой працы".

У 2013 годзе цэнтр ТАА "Аграфірма "Фалічы"", механічны двор з майстэрняй, жывёлагадоўчыя фермы, бібліятэка-клуб, фельчарска-акушэрскі пункт, магазін, лазня.

Планіровачна вёска складаецца з 2 паралельных вуліц, галоўная, з якіх з'яўляецца працягам пад'язной дарогі. Гаспадарчая зона знаходзіцца на захадзе і паўднёвым захадзе паселішча.

Дзве брацкія магілы савецкіх воінаў, загінулых у Вялікую Айчынную вайну.

Насельніцтва
------------

* пач. ХХ ст. -- 25 двароў, 153 жыхары
* 1917 год—46 двароў, 220 жыхароў
* 2013 год—51 гаспадарка, 119 жыхароў.
* 1926 год—57 двароў, 205 жыхароў
* 1956 год—157 жыхароў.
* 1987 год—71 гаспадарка, 193 жыхары
* 1997 год—74 гаспадаркі, 174 жыхары.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU)
2. 1 2  Гарады і вёскі Беларусі. Т.?. -- С.?;

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Новадарожскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Новыя Дарогі |
| Пасёлкі | Іванаўка ·  Лукошкі ·  Мінкавічы ·  Штурма |
| Аграгарадкі | Кавалічы ·  Паставічы |
| Вёскі | Арэхаўка ·  Боркі ·  Буда ·  Дубраўскія Хутары ·  Мецішча ·  Мінкавічы ·  Новыя Ісаевічы ·  Новыя Фалічы ·  Равань ·  Старыя Фалічы |
Амілапекцін
**Амілапекцін** (ад грэч. ámylon - «крухмал», стар.-грэч.: πηκτός - зацвярдзелы) — адзін з асноўных поліцукрыдаў крухмалу, які складаецца з разгалінаваных ланцужкоў малекул глюкозы, монацукрыдныя рэшткі звязаныя α (1 → 4) і α (1 → 6) гліказіднымі сувязямі.

Уласцівасці
-----------

Малекулярная маса дасягае 1 000 000. З іодам дае чырвона-фіялетавую афарбоўку. Амаль не растваральны ў халоднай вадзе, у гарачай вадзе ўтварае студзяністую частку клейстара.

Знаходжанне ў прыродзе
----------------------

Доля амілапекціну ў бульбяным, кукурузным, рысавым крухмале - 76-81%.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С.77
**Прэмія Вольфа** прысуджаецца ў Ізраілі з 1978 года Фондам Вольфа (англ.: The Wolf Foundation). Прэмія ўручаецца штогод у шасці намінацыях: сельская гаспадарка, хімія, матэматыка, медыцына, фізіка і мастацтва.

Гісторыя
--------

Фонд быў заснаваны ў 1976 годзе Рыкардам Вольфам (1887—1981), вынаходнікам, дыпламатам і філантропам, і яго жонкай Франсіскай Субірана-Вольф (1900—1981), у мэтах прасоўвання навукі і мастацтва на карысць чалавецтва. Рыкарда Вольф нарадзіўся ў Гановеры (Германія), незадоўга да пачатку Першай сусветнай вайны ён эміграваў на Кубу. Будучы амбасадарам Кубы ў Ізраілі з 1971 года, пасля разрыву дыпламатычных адносін ў 1973 годзе застаўся ў Ізраілі да канца жыцця.

Пра прэмію
----------

Прэмія Вольфа ўручаецца штогод (з магчымымі перапынкамі) у шасці намінацыях: сельская гаспадарка, хімія, матэматыка, медыцына, фізіка і мастацтва. Прэмія ў галіне мастацтва прысуджаецца па правілу ратацыі асобных мастацтваў. Чаргаванне ажыццяўляецца ў наступным парадку: жывапіс, музыка, архітэктура, скульптура.

Прэмія ўключае дыплом і грашовую суму ў памеры 100000 $.

Адбор пераможцаў у кожнай вобласці ажыццяўляецца міжнароднымі камітэтамі з трох экспертаў. Новыя склады камітэтаў фармуюцца штогод. Фонд мае статус прыватнай некамерцыйнай арганізацыі. Апекуны, члены Савета і Камітэтаў, выконваюць свае абавязкі на добраахвотных падставах. У 1975 годзе Кнесэт зацвердзіў спецыяльны «Закон аб фондзе Вольфа».

Прэмія Вольфа — адна з нешматлікіх недзяржаўных прэмій, якія маюць комплексны характар​​ (ахопліваюць адразу некалькі сфер чалавечай дзейнасці).

Прэстыж
-------

Мае высокі аўтарытэт і часта разглядаецца як другая па прэстыжу пасля Нобелеўскай прэміі (у матэматыцы і медыцыне — другая пасля адпаведна Філдсаўскай і Ласкераўскай прэмій).

Прэміі Вольфа ў галіне фізікі і хіміі часта лічацца самамі прэстыжнымі ўзнагародамі ў гэтых абласцях пасля Нобелеўскай прэміі. Прэмія па фізіцы атрымала рэпутацыю вызначаючай будучых лаўрэатаў Нобелеўскай прэміі — з 26 лаўрэатаў Прэміі Вольфа па фізіцы ў перыяд паміж 1978 і 2010 чатырнаццаць атрымалі Нобелеўскую прэмію ў тым жа годзе, пяць з іх у наступным годзе.

Прэмія Вольфа ў сельскай гаспадарцы прыраўніваецца да «Нобелеўскай прэміі ў галіне сельскай гаспадаркі».

Лаўрэаты
--------

* Лаўрэаты прэміі Вольфа па матэматыцы
* Лаўрэаты прэміі Вольфа па медыцыне
* Лаўрэаты прэміі Вольфа па фізіцы
* Лаўрэаты прэміі Вольфа па хіміі
* Лаўрэаты прэміі Вольфа ў мастацтве
* Лаўрэаты прэміі Вольфа ў сельскай гаспадарцы

Зноскі
------

1. 1 2   Праверана 11 лютага 2023.
2. ↑  Physicsworld.com: Wolf prize goes to particle theorists Архівавана 17 лютага 2012.
3. 1 2  Basolo, F: «From Coello to Inorganic Chemistry: A Lifetime of Reactions», page 65, Springer, 2002
4. ↑  Harris, Margaret (November 2010). «Gongs away». Physics World (Bristol: Institute of Physics Publishing) 23 (11): 46-47.
5. ↑  National Research Council: «National Research Initiative: A Vital Competitive Grants Program in Food, Fiber and Natural-resources Research», page 155, National Academies Press, 2000

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Прэмія Вольфа на Вікісховішчы |

* Фонд Вольфа
**Аміліна гара** — геалагічны помнік прыроды мясцовага значэння ў Беларусі, размешчаны за 4 кіламетры на ўсход ад будынка сельсавета вёскі Гародзькі Валожынскага раёна Мінскай вобласці і 15,6 кіламетры на паўночны захад ад цэнтра горада Валожына. Ахоўны статус нададзены 19 студзеня 2009 года.

Апісанне
--------

Плошча ахоўнай зоны помніка прыроды складае 0,2 км². Граніца праходзіць на поўначы ўздоўж дарогі Гародзькі-Гарадзілава, на ўсходзе па мяжы вёскі Ганькавічы, на поўдні ўздоўж чыгункі Ліда-Маладзечна, на захадзе ўздоўж мясцовай дарогі, якая злучае чыгунку з дарогай Гародзькі-Гарадзілава.

Аміліна гара ўяўляе сабой вузкую, выразна выяўленую ў рэльефе водна-ледавіковая граду, якая выгнулася на поўнач з канцамі, арыентаванымі на паўднёвы захад і паўднёвы ўсход. Яна мае даўжыню 0,6 км, шырыню — да 50 м. Форма складзена слаістымі водна-ледавіковымі пяскамі і пясчана-жвірова-галечнымі адкладамі. Слаі пяску і пясчана-жвіровых адкладаў маюць схіл на поўдзень да лагчыны з далінай ракі Заходняя Бярэзіна. Паверхня Амілінай гары няроўная і ўтворана са мноства ўзвышшаў. Самы высокі ўзгорак на поўначы помніка. Абсалютная вышыня вяршыні дасягае 204,9 м над узроўнем мора, адносная — 20 м. У бок Бярэзінскай лагчыны ўзгоркі памяншаюцца і робяцца больш дробнымі, але застаюцца з вельмі выразнымі схіламі (22 — 25) і вузкімі грэбнямі. На іх паверхні размешчана мноства валуноў крышталічных парод да 1,5 м па перыметры. На поўдні гара паступова пераходзіць у роўную пляцоўку, нахіленую да лагчыны. Аміліна гара — параўнальна рэдкая для вобласці беларускіх узгоркаў форма водна-ледавіковага рэльефу і сведка найбольш тыповых геалагічных працэсаў эпохі адступлення перадапошняга ледавіка. Яна ўтварылася 220—150 тыс. гадоў назад падчас сожскага зледзянення ў выніку накаплення пяску, жвіру, галькі, валуноў і марэнных супескаў каля краю актыўнай крыніцы ў перыяд яе часовага спынення.

Помнік Аміліна гара захаваўся ў прыродным стане, не быў закрануты актыўнай антрапагеннай дзейнасцю. Ён з'яўляецца эталонам марэнных град і ўзгоркаў канцова-марэнных узвышшаў цэнтральнай Беларусі.

Спасылкі
--------

* Аб абвяшчэнні гідралагічных, геалагічных і батанічных помнікаў прыроды мясцовага значэння. Рашэнне Валожынскага раённага выканаўчага камітэта ад 16.10.2008 N 1287(недаступная спасылка)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Каханоўскі.
**Пётр Каханоўскі** (1566, — 2 жніўня 1620, Кракаў, Польшча) — польскі паэт, перакладчык, кавалер Мальтыйскага ордэна.

Біяграфія
---------

Сын Мікалая Каханоўскага, пляменніка паэта Яна Каханоўскага і стрыечнага брата Ежы Каханоўскага, кашталяна Малагоскага. У 1583 годзе разам з братамі Янам і Пшэмыславам паступіў у Кёнігсбергскі ўніверсітэт, а ў 1588 пачаў вучобу ў Падуі. У чэрвені 1595 года прыехаў у Неапаль. На пачатку 1600 года вярнуўся ў Польшчу. Пачынаючы з 1602 года выконваў розныя місіі ў Польшчы ў якасці каралеўскага сакратара. У 1610 годзе адправіўся ў Італію ў трэці раз (дзеля лячэння). Пасля чарговага вяртання ў 1611 годзе пасяліўся ў Кракаве. У 1613 годзе зноў выехаў у Італію, да курортаў Абано каля Падуі, дзе правёў тры гады. У 1616 годзе вярнуўся ў Кракаў, пачаўшы там інтэнсіўную літаратурную работу пры дапамозе свайго сябра і апекуна Яна Тэнчынскага, які пазней стаў губернатарам Кракова.

Памёр 2 жніўня 1620 года ў Кракаве, пахаваны ў царкве францысканцаў, дзе захавалася яго надмагілле.

Творчасць
---------

Быў выбітным перакладчыкам літаратуры эпохі Адраджэння. У 1618 годзе ў Кракаве выдаў пераклад Готфрыд альбо «Вызвалены Ерусалім» Тарквата Таса. Таксама пераклаў «Неўтаймаванга Раланда» Лудовіка Арыёста. Сын Пятра Каханоўскага, Самуэл, быў мастаком і гравёрам.

Зноскі
------

1. ↑  Piotr Kochanowski
2. ↑  Piotr Kochanowski // CONOR.SI Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16744133'></a>
3. ↑  *Bibliothèque nationale de France* Piotr Kochanowski // data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
4. ↑   Праверана 30 ліпеня 2022.
5. ↑   Праверана 30 ліпеня 2022.

Літаратура
----------

* *Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut*, t. 2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 371-374

Спасылкі
--------

* *Goffred abo Jeruzalem wyzwolona Torquada Tassa przekładania Piotra Kochanowskiego*: format PDF Архівавана 17 студзеня 2008. (17,3 MB), format DjVu (3,4 MB)
* Ci wielcy Polacy to nasza rodzina
**Аміны** — клас азотзмяшчальных арганічных злучэнняў, уяўляючых сабой вытворныя аміяку, у малекуле якога адзін або некалькі атамаў вадароду замешчаны на вуглевадародныя радыкалы.

У залежнасці ад колькасці радыкалаў, звязаных з атамам азоту адрозніваюць першасныя, другасныя і трацічныя аміны. Па тыпу арганічнай групы, звязанай з азотам, адрозніваюць аліфатычныя і араматычныя аміны (магчымы і змешаныя варыянты).

Уласцівасці
-----------

Аміны з'яўляюцца арганічнымі асновамі. Водныя растворы праяўляюць шчолачную рэакцыю. З мінеральнымі кіслотамі аміны ўтвараюць солі.

Зноскі
------

1. ↑  Амины // Энцыклапедыя Кругасвет

Літаратура
----------

* Хімічны слоўнік навучэнца: Дапам. для вучняў / Б. Н. Качаргін, В. М. Макаррэўскі, Л. Я. Гарнастаева, В. С. Аранская. — Мн.: Народная асвета, 2003. — С. 27—29. — 287 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-12-0621-8.

Спасылкі
--------

* Амины // Энцыклапедыя Кругасвет  (руск.)
* Амины // ХиМиК.ру  (руск.)
* Амины(недаступная спасылка) // Российская энциклопедия по охране труда: В 3 т. — 2-е изд. перераб. и доп. — М.: Изд-во НЦ ЭНАС, 2007.  (руск.)
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аміны
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Новікаў.
**Пётр Лявонавіч Новікаў** (12 жніўня 1932 — 9 лістапада 1998) — беларускі інфекцыяніст. Доктар медыцынскіх навук (1978). Заслужаны работнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь (1991).

Біяграфія
---------

Выпускнік Мінскага медыцынскага інстытута (1958), працаваў урачом-інфекцыяністам ў бальніцах г. Магілёва. З 1967 года на кафедры інфекцыйных хвароб Мінскага медыцынскага інстытута, дзе прайшоў шлях ад асістэнта да дацэнта (1971), прафесара (1980), загадчыка кафедры (1982). Адначасова быў дэканам педыятрычнага факультэта МДМІ (1975—1988), галоўным інфекцыяністам Міністэрства аховы здароўя БССР (1982—1995).

Пахаваны на Усходніх могілках г. Мінска (Беларусь), участак 20.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар больш за 130 навуковых прац, у тым ліку лекцый для лекараў. Займаўся праблемамі патагенезу і сучасных метадаў лячэння брушнога тыфа, менінгакокавай інфекцыі ў дзяцей, клініка-эпідэміялагічнымі асаблівасцямі малярыі ў Мінску. Упершыню ў Беларусі апісаў клініку, распрацаваў дыягностыку і тэрапію іерсініёзаў.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны значком «Выдатнік аховы здароўя».

Зноскі
------

1. 1 2
2. 1 2 3 4 5 6 7  Новиков Петр Леонович (12.08.1932 — 9.11.1998)  (руск.)

Літаратура
----------

* Республика Беларусь : энциклопедия. Т. 5. — Мн. 2006.
* Беларуская энцыклапедыя. Т. 11. — Мн. 2000.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar105001 |
**Аміята** (італ.: Monte Amiata) — гара вулканічнага паходжання ў Італіі. Знаходзіцца ў паўднёвай частцы Тасканы, за 50 км на паўднёвы ўсход ад Сіены, на шляху паміж Фларэнцыяй і Рымам. Вышыня складае 1738 м над узроўнем мора. Побач з Аміятай знаходзяцца даліна Валь д’Орча, занесеная ў спіс ЮНЕСКА сусветнай культурнай спадчыны, і верхняя Марэма.

Вулкан Аміята застаецца спакойным больш за 2000 гадоў, аднак вулканічная дзейнасць цалкам не спынілася — на гэта паказваюць геатэрмальныя крыніцы і гейзеры на схілах гары (выкарыстоўваюцца ў цяперашні час для атрымання электраэнергіі). Схілы пакрываюць самшытавыя, каштанавыя, хваёвыя лясы, у якіх да гэтага часу знаходзяцца рэдкія віды драпежных птушак і ваўкі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Amiata (англ.) на сайце Global Volcanism Program Смітсанаўскага інстытута (праверана 13 кастрычніка 2022)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4115203-7 · NKC: ge603061 · VIAF: 244581968 |
**Дынама-Раўбічы** — моладзевая каманда па хакеі з шайбай з Мінска, Беларусь.

Гісторыя
--------

Хакейны клуб "Дынама-Раўбічы" заснаваны на базе каманды "Раўбічы-97" у 2015 годзе. Каманда "Раўбічы-97" у сезоне 2013/2014 выступала ў вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі. Каманда з'яўляецца базавай для зборнай Беларусі па хакеі з шайбай да 18 гадоў. Матчы праводзіць на лядовым катку ў Раўбічах. Хакейны клуб выступаў у Маладзёжнай хакейнай лізе ў сезоне 2015/2016.

Спасылкі
--------

* https://hcdinamo.by›znakomtes-dinamo-raubichi/(недаступная спасылка)
*

Нататкi
-------

1. ↑  В российском юношеском хоккее грядут перемены. **(нявызн.)**.
**Пётр Лелюш** (згадв. 1433—1448) — літоўскі баярын, ваявода троцкі (1433—1440). Разам з віленскім ваяводам Янам Даўгірдам браў удзел у змове супраць Жыгімонта Кейстутавіча, у выніку якой апошні быў забіты. Пры новым вялікім князі Казіміры Ягелончыку адразу згубіў ваяводскі ўрад.

Да акту Гарадзенскай уніі (1434) Лелюш прывесіў сваю пячатку з надпісам «† sigillum lelusszowa» і гербам «Даліва». Імаверна, ён быў родзічам Начкі Гінвілавіча, які прыняў гэты герб на Гарадзельскай уніі.

Невядома, ці можна ідэнтыфікаваць яго з *Лялюшам Гірстаўтавічам*, які згадваецца на мяжы 14-15 ст. роўна як і з *Лялюшыям*, намеснікам гарадзенскім у 1444—1452.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r. 1413. Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. 1926—1927, T. 8.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Ян Яўнут** | **Ваявода троцкі**1433–1440 | Пераемнік**Ян Гаштольд** |
Гэты артыкул пра валюту Рэспублікі Сербскай; пра валюту Сербіі гл.: Сербскі дынар.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дынар.
**Дынар Рэспублікі Сербскай** (сербск.: Динар Републике Српске) — грашовая адзінка Рэспублікі Сербскай у 1992—1998 гадах.

Гісторыя
--------

Дынар быў уведзены ў 1992 годзе і знаходзіўся ў абароце паралельна з югаслаўскім дынарам у суадносінах 1:1.

Банкноты Народнага банка Рэспублікі Сербскай Босніі і Герцагавіны ўзору 1992 года былі выпушчаны наміналам у 10, 50, 100, 500, 1000, 5000, 10 000 дынараў. Потым былі выпушчаны банкноты з аналагічным афармленнем узору 1993 года ў 50 000, 100 000, 1 мільён, 5 мільёнаў, 10 мільёнаў дынараў. У 1993 годзе былі выпушчаны купюры ў 50 дынараў узору 1992 года з наміналам, змененым на 50 мільёнаў дынараў шляхам нанясення наддрукоўкі «*МИЛИОНА ДИНАРА*».

12 жніўня 1992 года была зменена назва банка, які стаў звацца Народны банк Рэспублікі Сербскай. Банкноты з новай назвай банка былі выпушчаны ў 1993 годзе з захаваннем дызайну банкнот папярэдніх выпускаў. Наміналы банкнот узору 1993 года з новай назвай банка: 100 мільёнаў, 1 мільярд, 10 мільярдаў дынараў.

1 кастрычніка 1993 года была праведзена дэнамінацыя дынара 1 000 000:1, адначасна з дэнамінацыяй югаслаўскага дынара. Пачаты выпуск банкнот новай серыі ўзору 1993 года. На ўсіх банкнотах гэтага выпуску быў намаляваны партрэт Петара Кочыча. Выпушчаны банкноты ў 5000, 50 000, 100 000, 1 мільён, 5 мільёнаў, 100 мільёнаў, 500 мільёнаў, 10 мільярдаў, 50 мільярдаў дынараў.

24 студзеня 1994 года ў Югаславіі ўведзены «новы дынар», курс якога быў прымацаваны да нямецкай марцы. «Пратаколам пра адзінства грашовага звароту Саюзнай Рэспублікі Югаславія, Рэспублікі Сербскай і Рэспублікі Сербская Краіна» ад 15 лютага 1994 года ўсталёўвалася, што новы дынар з'яўляецца іх адзінай грашовай адзінкай. Выпуск дынара Рэспублікі Сербскай быў спынены.

У 1998 годзе ў адпаведнасці з Дэйтанскім пагадненнем у Рэспубліцы Сербскай уведзена ў зварот баснійская канвертоўная марка.

Літаратура
----------

* *Cuhaj G.S.* Standard Catalog of World Paper Money. Modern Issues 1961—Present. — 17-е изд. — Iola: Krause Publications, 2011. — 1112 с. — ISBN 978-1-4402-1584-1.

1. ↑  Cuhaj, 2011, pp. 150-153
**Дынамічная геалогія** — галіна геалогіі, якая вывучае працэсы, якія адбываюцца ў нетрах (эндагенныя) і на паверхні (экзагенныя) Зямлі.

Дынамічную геалогію заснавала вучэнне Ч. Лаеля. Яна даследуе заканамернасці развіцця экзагенных і эндагенных працэсаў у іх узаемасувязі, што мае вялікае практычнае значэнне, у прыватнасці для пошукаў карысных выкапняў, прамысловага і грамадзянскага будаўніцтва.

Да экзагенных адносяцца працэсы фізічнага, хімічнага і біялагічнага выветрывання, якія прыводзяць да разбурэння горных парод. Сюды адносіцца геалагічная дзейнасць ветру, вады і марозу. Да эндагенных працэсаў адносяцца магматызм і метамарфізм, тэктанічныя рухі. Выкарыстоўваюцца даныя геафізікі і геахіміі.

Да дынамічнай геалогіі раней прылічалі глебазнаўства, а сёння ўлічваюць геалагічную дзейнасць у біясферы і наасферы.

Літаратура
----------

* *Якушева А. Ф.* Динамическая геология. М. 1970.
* Мала гірнича енциклопедія : у 3 т. / за ред. В. С. Білецького. — Д. : Східний видавничий дім, 2004—2013.

| ⛭Раздзелы геалогіі |
| --- |
| Склад і будова | 
Астрамінералогія •
Геахімія •
Крышталяграфія •
Літалогія •
Мінералогія •
Петраграфія •
Петралогія •
Геалагічная фармацыя 
 |
| Гістарычная геалогія | 
Геахраналогія •
Стратыграфія •
Палеанталогія •
Палеагеаграфія •
Палеакліматалогія •
Чацвярцічная геалогія
 |
| Рух | 
Структурная геалогія •
Тэктоніка пліт •
Геадынаміка •
Геамарфалогія •
Дынамічная геалогія •
Найноўшая тэктоніка
 |
| Гідрагеалогія | 
Інжынерная геалогія •
Геаэкалогія •
Гляцыялогія •
Крыялогія
 |
| Геафізіка | 
Сейсмаразведка •
Гравіразведка-Гравіметрыя •
Магнітаразведка •
Электраразведка
 |
| Карысныя выкапні | 
Геалогія карысных выкапняў •
Металагенія •
Эканамічная геалогія
 |