**Ні́ас**, або **Нія́с** (індан.: Nias, на мове ніасцаў *Tano Niha*, літаральна «зямля людзей») — востраў у Індыйскім акіяне. Уваходзіць у склад Інданезіі. Насельніцтва (2010) — 756 762 чалавек.

Геаграфія
---------

Ніас — самы буйны востраў Інданезіі на захад ад Суматры. Плошча — 5121,3 км². Даўжыня — каля 125 км, шырыня — каля 40 км. Сфарміраваны ў выніку субдукцыі (напаўзання акіянічных пліт, гл. Тэктоніка пліт). Знаходзіцца ў зоне сейсмічнай актыўнасці. Моцна пацярпеў пад час землетрасенняў 2004 г. і 2005 г.

Берагі нізкія, часам забалочаныя. Вылучаюцца шырокія пясчаныя пляжы, асабліва характэрныя для поўдня. Цэнтральная частка і поўдзень вострава ўзгорыстыя (да 886 м). Шмат рэк.

Клімат экватарыяльны вільготны. З красавіка да кастрычніка цягнецца сезон мусонаў, з лістапада да сакавіка — адносна сухі сезон, які суправаджаецца сталымі вятрамі, але найбольшай моцы вецер дасягае ў міжсезонне, асабліва ў кастрычніку. Усяго налічваецца 270 дажджлівых дзён. На працягу года тэмпературы вагаюцца ад 20 да 36 °C.

Прырода
-------

На Ніасе захаваліся мангравыя і шыракалістыя лясы. Апошнія растуць пераважна на ўзгорках. Частка гаспадарчых зямель занятая плантацыямі какосавай пальмы (27 445 га) і гевеі (26 262 га), сярод якіх сустракаецца нямала дзікарослых дрэў.

Багатая калісьці фаўна была ў вялікай ступені страчана ў выніку дзейнасці чалавека. Значныя праблемы ўзнікаюць з-за шырока распаўсюджаных малярыі і шаленства.

Гісторыя
--------

Правадыр з Ніаса, мал. 1866 г.
Дакладны час засялення Ніаса не вядомы. Археалагічныя раскопкі паказваюць, што продкі ніасцаў з’явіліся каля 12 тыс. гадоў таму, калі востраў быў злучаны з Суматрай сухапутным мостам. Але некаторыя аўтары мяркуюць, што засяленне магло адбыцца значна раней — каля 55 тыс. гадоў таму. Гэта часткова пацвярджаецца генетычнымі даследаваннямі, якія праводзіліся ў 2002—2003 гг. хаця і не абвяргае тэорыю аб пазнейшых перасяленцах з Суматры і, магчыма, Індыі.

У адноснай ізаляцыі абарыгены Ніаса стварылі арыгінальную мегалітычную культуру. Яны займаліся сельскай гаспадаркай, паляваннем і збіральніцтвам. Да прыходу еўрапейцаў вылучыўся пласт спадчынных правадыроў, якія вялі паміж сабою войны.

У персідскіх пісьмовых крыніцах звесткі пра Ніас з’явіліся ў IX ст. З XV ст. востраў наведвалі гандляры рабамі з Паўночнай Суматры, якія заснавалі на паўночным усходзе вострава невялікі гандлёвы цэнтр.

У 1857 годзе Ніас быў намінальна далучаны да валоданняў Нідэрландаў. Аднак рэчаісны каланіяльны кантроль быў усталяваны толькі ў 1906 г. У 1865 г. на Ніасе высадзіліся нямецкія місіянеры, якія садзейнічалі распаўсюджванню хрысціянства, спыненню ўзаемных войнаў і гандлю рабамі. Каля 1915 г. сярод астравіцян узмацніўся апакаліпсічны рух.

У 1945 г. Ніас увайшоў у склад Інданезіі.

Узбярэжныя раёны моцна пацярпелі ў выніку цунамі 26 снежня 2004 года.

Сацыяльна-эканамічнае становішча
--------------------------------

Ніас падзяляецца на некалькі адміністрацыйных адзінак. Галоўным паселішчам і эканамічным цэнтрам з’яўляецца горад Гунунгсітолі на паўночным усходзе. Большасць насельніцтва вострава — карэнныя ніасцы, таксама жывуць кітайцы, выхадцы з Паўночнай Суматры і Явы.

Мясцовая эканоміка абапіраецца на сельскую гаспадарку, экспарт сыравіны для гумавай і харчовай прамысловасці. На поўдні вострава размешчана некалькі курортаў, якія абслугоўваюць турыстаў — прыхільнікаў сёрфінгу.

Пасля цунамі 26 снежня 2004 года сацыяльнае становішча застаецца напружаным. Назіраецца міграцыя мясцовых насельнікаў у Джакарту і іншыя правінцыі Інданезіі.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
2. ↑  Beatty A. Society and exchange in Nias. — Oxford: Clarendon Press, New York: Oxford University Press, 1992

Літаратура
----------

* Ниас // Географический энциклопедический словарь: Географические названия / Гл. ред А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 522. — 538 с. — 100 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* niasisland.com Архівавана 6 жніўня 2020.
* Nias Island Research Network
* Countries and Their Cultures: Nias
* Megalithic Traditions in Nias Island
* P.Gruber, U. Herbig SETTLEMENTS AND HOUSING ON NIAS ISLAND ADAPTATION AND DEVELOPMENT
* Koestoro L.P. Wiradnyana K. Megalithic traditions in Nias Island. — Medan : Medan Archeological Office, 2007
* Gerhard E.S. Manurung, Jusupta Tarigan, James M. Roshetko, NIAS AGROFORESTRY: HELPING THE POOR TO JUMP HIGHER Архівавана 4 кастрычніка 2007.
* The rehabilitation and reconstruction of Nias Island
* Новае землетрасенне на інданезійскім востраве Ніяс

| ⛭Індыйскі акіян |
| --- |
| Моры | 
* Андаманскае мора
* Аравійскае мора Арафурскае мора
* мора Дэйвіса
* мора Касманаўтаў
* Чырвонае мора
* Лакадыўскае мора
* мора Моўсана
* мора Садружнасці
* Тыморскае мора

 |
| Найважныя залівы | 
* Адэнскі заліў
* Бенгальскі заліў
* Вялікі Аўстралійскі заліў
* заліў Карпентарыя
* Аманскі заліў
* Персідскі заліў

 |
| Найважныя праліва | 
* Баб-эль-Мандэбскі
* Басаў
* Мазамбікскі
* Армузскі

 |
| Рэльеф дна | 
* Аўстрала-Антарктычная катлавіна
* Аўстрала-Антарктычнае ўзняцце
* плато Агульяс
* жолаб Алула-Фартак
* Аміранскі жолаб
* плато Амстэрдам
* Андаманскі жолаб
* Аравійская катлавіна
* Аравійска-Індыйскі хрыбет
* Афрыканска-Антарктычная катлавіна
* Усходне-Індыйскі жолаб
* Усходне-Індыйскі хрыбет
* хрыбет Гунерус
* Заходне-Аўстралійская катлавіна
* Заходне-Аўстралійскі хрыбет
* Заходне-Індыйскі хрыбет
* Зондскі жолаб
* хрыбет Кергелен
* Кергеленскае плато
* Какосавая катлавіна
* Какосавае ўзняцце
* плато Кразэ
* хрыбет Ланка
* жолаб Маўрыкій
* Мадагаскарская катлавіна
* Мадагаскарскі хрыбет
* Мальдыўскі хрыбет
* Маскарэнская катлавіна
* Маскарэнскі хрыбет
* Маскаренскае плато
* Мазамбікская катлавіна
* Мазамбікскі хрыбет
* жолаб Обі
* разлом Оўэн
* Самалійская катлавіна
* Тыморскі жолаб
* Цэнтральная катлавіна
* Цэнтральна-Індыйскі хрыбет
* Жолаб Чагас
* Паўднёва-Аўстралійская катлавіна

 |
| Найбуйнейшыя астравы і архіпелагі | 
* Андаманскія астравы
* Батэрст
* астравы Бахрэйн
* Грут-Айленд
* Занзібар
* Кенгуру
* архіпелаг Кергелен
* Кешм
* Кінг
* Каморскія астравы
* Мадагаскар
* Мальдыўскія астравы
* Маскарэнскія астравы (Рэюньён, Маўрыкій)
* Мелвіл
* Ніас
* Нікабарскія астравы
* Сейшэльскія астравы
* Сіберут
* Сімёўлуэ
* Сакотра
* Тасманія
* Фліндэрс
* Шры-Ланка

 |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12063794h · GND: 4042043-7 · LCCN: sh85091708 · NKC: ge396027 · VIAF: 315526552 |