recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мікра-ГЭС** — гідраэлектрастанцыя вызначанай магутнасцю да 100 кВт. Гэтай магутнасці дастаткова для забеспячэння электрычнасцю побытавых патрэб невялікага паселішча (да 100 сем’яў) або фермы. Выкарыстоўваюцца для электразабеспячэння ў месцах аддаленых ад ліній электраперадач, але могуць падключацца і да цэнтралізаванай сеткі.

Для забеспячэння работы мікра-ГЭС, водны струмень мусіць быць створаны штучна. З дапамогай невялікай плаціны, каналаў і труб струмень падымаецца на вышыню (часам выкарыстоўваюцца месцы побач вадаспадаў, парогаў і інш.) і скідаецца ўніз як мага круцей для надання вадзе максімальнай хуткасці.

Літаратура
----------

* Малые ГЭС по опыту Норвегии: (интервью с вице-президентом программы развития на местном уровне малых ГЭС в Кыргызстане) // Аналитика «ОР». 2005, 1 дек.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780106156 · NDL: 01202940 |
**Аўстралійская лейбарысцкая партыя** (англ.: Country Liberal Party) — аўстралійская ліберальна-кансерватыўная палітычная партыя, дзейнічае ў Паўночнай тэрыторыі , дзе яна з'яўляецца свайго роду мясцовым эквівалентам Ліберальнай партыі Аўстраліі і Нацыянальнай партыі Аўстраліі.

У Палаце прадстаўнікоў і Сенаце прадстаўнікі партыі ўваходзяць у кіруючую ліберальна-нацыянальную кааліцыю..

Гісторыя
--------

У 1966 Аграрная партыя (у цяперашні час — Нацыянальная партыя Аўстраліі) мела вялікім уплывам ў Паўночнай Тэрыторыі, у той час як мясцовая Ліберальная партыя была нешматлікай. Таму мясцовыя прыхільнікі Ліберальнай партыі падтрымалі ў 1966 і 1972 кандыдата ад Аграрнай партыі на выбарах адзінага сенатара ад Тэрыторыі. У выніку сфармаваўся альянс, накіраваны ў асноўным супраць Аўстралійскай лейбарысцкай партыі (АЛП).

У 1974 Паўночная Тэрыторыя атрымала самакіраванне і свой ўласны Заканадаўчы сход. Мясцовыя прыхільнікі Аграрнай і Ліберальнай партый вырашылі стварыць аб'яднаную самастойную палітычную партыю — «Аграрную ліберальную партыю» — і выставіць сумесных кандыдатаў у Сход. Гэта прынесла поспех, і да 2001 новая партыя кантралявала Заканадаўчы сход Паўночнай Тэрыторыі.

У 1979 Аграрная ліберальная партыя фармальна афіляваная з Нацыянальнай аграрнай партыяй і Ліберальнай партыяй.

У 2001 Аграрная ліберальная партыя страціла кантроль над урадам Паўночнай Тэрыторыі, які перайшоў да лейбарыстаў.
Не блытаць з Мікола і Стэфан, бронзавы абразок.
**Мікола і Стэфан** — каменны абразок канца XII ст. знойдзены на Мінскім замчышчы. Захоўваецца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі

Апісанне
--------

Мікола і Стэфан выкананы ў рост. Над імі — паясная выява Спаса Эмануіла з распрасцёртымі рукамі. Мікола ў епіскапскім адзенні з Евангеллем у левай руцэ, Стэфан у дыяканскім адзенні з кадзілам у правай руцэ. Мадэліроўка твараў сакавітая, пластычная. Фігуры з вялікімі галовамі і некалькі паменшанымі тулавамі. Тып твараў, іх пластычная характарыстыка дазваляюць аднесці абразок да канца XII ст.

Зноскі
------

1. ↑   Возникновение Минска / Э. М. Загорульский; [художник В. И. Шелк]. — Минск : Издательство БГУ, 1982. — 356, [2] с. 10000 экз.

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Агрэгат.
**Агрэгат**:…

**У нана-навуках** тэрмін «агрэгат», у залежнасці ад кантэксту, можа азначаць:

* гетэрагенную часціцу, складнікі якой не могуць быць лёгка раздзеленыя (ISO); моцна звязаныя агрэгаты называюцца агламератамі (IUPAC);
* збор першасных часціц, які выказвае пазнавальныя калектыўныя паводзіны (напрыклад, хімічныя якасці агрэгаваных першасных часціц, тэкстура агрэгата, супраціўляльнасць механічнаму раздзяленню пры трэнні і інш.)
* слаба звязаная група часціц, якая можа быць раздзеленая механічнымі спосабамі (BSI).

Тэрміналогія ў сферы нана-навук і нанатэхналогій па стане на канец 2000-х гг. заставалася неканчаткова аформленай. Яе стандартызацыяй займаліся ТК ІСО 229, а таксама розныя нацыянальныя арганізацыі па стандартызацыі. Адной з прапановаў на ўнармаванне нана-тэрміналогіі з'яўляецца тымчасовая Публічная спецыфікацыя PAS 71 Брытанскага інстытута стандартаў (BSI), выпушчаная ў 2005.

Літаратура
----------

* BSI PAS 71:2005. Vocabulary. Nanoparticles. — BSI. ISBN 0 580 45925 X
**Тэрпеноіды** — кіслародзмяшчальныя арганічныя злучэнні (як правіла, прыроднага паходжання), вугляродны шкілет якіх утвораны з ізапрэнавых звёнаў. Тэрпеноіды з’яўляюцца вытворнымі тэрпенаў  (руск.) (бел. у некаторых выпадках іх вугляродны шкілет можа ўтварыцца з поліізапрэнавых структур шляхам перамяшчэння або страты вугляроднага фрагмента, звычайна метыльнай групы.

Асаблівасці будовы малекул тэрпеноідаў прыводзяць да прыкметнага іх адрознення ад іншых арганічных злучэнняў падвышанай лабільнасцю  (руск.) (бел. схільнасцю да ізамерацыі, цыклізации і полімерызацыі. Ізамерызацыя  (руск.) (бел. і трансфармацыя нярэдка праходзіць у мяккіх умовах, пад дзеяннем святла, кіслароду паветра, пароў вады і т. п. З-за лёгкай перагрупоўкі вугляроднага шкілета тэрпеноідаў рускі навуковец Я. Вагнер  (руск.) (бел. назваў іх «хімічнымі хамелеонамі».

Тэрпеноіды з’яўляюцца актыўнымі ўдзельнікамі абменных працэсаў, якія праходзяць у раслінах. Некаторыя тэрпеноіды рэгулююць актыўнасць генаў раслін, удзельнічаюць у фотахімічных рэакцыях. Вугляродныя ланцугі шэрагу тэрпеноідаў з’яўляюцца ключавымі прамежкавымі прадуктамі ў біясінтэзе стэроідных гармонаў, халестэрыну, ферментаў, вітамінаў Д, Е, К, жоўцевых кіслот.

Раслінныя тэрпеноіды маюць шырокі спектр біялагічнага дзеяння і таму ўяўляюць цікавасць для пошуку новых лекавых прэпаратаў.

Зноскі
------

1. ↑  terpenoids // IUPAC Gold Book

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4184782-9 · Microsoft: 206103511 |
**Асвейскае балота**, у Беларусі, на поўначы Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці, у вадазборы Асвейскага возера. Нізіннага (37 %), вярховага (35 %), мяшанага (25 %) тыпаў. Плошча 5,1 тыс. га, у межах прамысловага пакладу 4,6 тыс. га. Глыбіня торфу да 6,3 м, сярэдняя 2,8 м. Першапачатковыя запасы торфу 20,6 млн т. На паўднёвым захадзе балота паклад сапрапелю магутнасцю да 3,5 м, агульныя запасы 7,4 млн м3. Неасвоеная частка балота ў складзе Асвейскага ландшафтнага заказніка, часткова выкарыстоўваецца пад сенажаць. Растуць бяроза, хвоя, вольха, месцамі травяное покрыва з асакі, касача, падвею.

Літаратура
----------

Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн. 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8
**Карпяшы́** (трансліт.: *Karpiašy*, руск.: Карпеши) — вёска ў Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Першамайскага сельсавета. Размешчана за 14 км ад Бярозы, за 11 км ад чыгуначнай станцыі Бяроза-Картузская.

Гісторыя
--------

### Вялікае Княства Літоўскае

У 1563 годзе пад назвай Карпешчы ў Дабучынскай воласці Кобрынскай эканоміі, у абшары двара Блудзенскага і Блудзенскага войтаўства.

### Пад уладай Расійскай імперыі

Пасля Трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай з 1795 года ў складзе Расійскай імперыі. 3 сакавіка 1861 года сяляне вёскі, якая тады мела назву Карпешава, адмовіліся выконваць інвентарныя павіннасці і адмовіліся падпарадкоўвацца ўладзе, частка сялян была арыштавана і адпраўлена ў Пружанскую турму. У 1864 годзе — ў Блудзенскай воласці Пружанскага павета Гродзенскай губерні, выкарыстоўвалі 188 дзес. зручнай зямлі. Паводле перапісу 1897 года ў Картузскабярозаўскай воласці.

### Найноўшыя час

З 1915 года вёска акупіравана германскімі войскамі, з 1919 года да ліпеня 1920 года і з жніўня 1920 года — войскамі Польшчы. У ліпені—жніўні 1920 на кароткі час устаноўлена савецкая ўлада.

З 1921 года ў складзе Бяроза-Картузскай гміны Палескага ваяводства Польшчы. З 1932 года ў Малецкай гміне. У 1920-я г. дзейнічала ячэйка КПЗБ.

З 1939 года ў БССР, з 1940 года вёска ў Кабакоўскім с/с. У1941—1944 гг. акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. Акупанты загубілі 7 жыхароў вёскі, на фронце загінулі 5 воінаў-землякоў.

З 14 красавіка 1964 года ў Блудзенскім сельсавеце (1 жніўня 1964 перайменаваны ў Першамайскі). У 1970 годзе ў саўгасе «Бярозаўскі».

Планіроўка
----------

Планіровачна складаецца з 2 паралельных вуліц, арыентаваных з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход, злучаных 2 кароткімі вуліцамі (у паўночна-заходняй і цэнтральнай частках).

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**:
	+ 1897 — 44 двары, 264 жыхары.
* **XX стагоддзе**:
	+ 1905 — 299 жыхароў.
	+ 1940 — 63 двары, 348 жыхароў.
	+ 1959 — 67 гаспадарак, 265 жыхароў.
	+ 1970 — 248 жыхароў.
* **XXI стагоддзе**:
	+ 2005 — 54 двары, 114 жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU). Сустракаецца таксама варыянт **Карпяшэ́**

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2006. — 528 с.: іл. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Першамайскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Першамайская |
| Аграгарадкі | Кабакі |
| Вёскі | Вашчанка ·  Жычын ·  Карпяшы ·  Нівішчы ·  Пясчанка ·  Ціхны |
Біфорыум
**Біфо́рыум**, або **біфора** (ад лац.: biforis — скразны, на абодва бакі) — двухчасткавы арачны праём або элемент аркады, падзелены на дзве часткі па восі слупам (калонкай).

Біфорыум у раманскай і візантыйскай архітэктуры перакрываецца цыркульнай аркай, у готыцы — спічастай, у барока і эклектыцы — лучковай. Прамежак паміж малымі ўнутранымі і вялікай знешняй аркамі можа быць глухі, аздоблены дэкаратыўна-пластычным элементам і ажурны. Пашырыўся з XIII стагоддзі ў краінах Паўднёвай і Заходняй Еўропы.

У беларускай архітэктуры біфоры з’явіліся ў архітэктуры несапраўднай готыкі. Аздабляліся архівольтамі, каляровымі вітражамі. Выкарыстаны ў касцёле СНайсвяцейшай Дзевы Марыі ў аграгарадку Сар’я Верхнядзвінскага райна, Антоніеўскім касцёле у аграгарадку Каменка Шчучынскага раёна, у царкве ў аграгарадку Азёры Гродзенскага раёна (пачатак XX ст.), у воданапорных вежах у Гродне і інш.

Воданапорныя вежы ў горадзе Гродна

Гл. таксама
-----------

* Трыфорыум

Зноскі
------

1. 1 2 3  Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. Т. 1. А капэла — Габелен / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Т. 1. — С. 451. — 727 с. — 10 000 экз.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. Т. 1. А капэла — Габелен / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Т. 1. — С. 451. — 727 с. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Біфорыум

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
**Бішава** (харв.: Biševo) — невялікі востраў у Адрыятычным моры, у паўднёвай частцы Харватыі. Знакаміты сваімі пячорамі. Плошча - 5,8 км². Насельніцтва (2011 г.) - 15 чал.

Геаграфія
---------

Востраў Бішава месціцца ва ўсходняй частцы Адрыятычнага мора ў 4,25 км на паўднёвы захад ад вострава Віс, у 313,5 км на поўдзень ад Заграба, сталіцы Харватыі. Складзены пераважна вапнякамі, даволі гарысты. На паўднёвым усходзе ўзнімаецца масіў з найвышэйшым пунктам — гарой Стражэніца (239 м). На востраве маецца 25 пячор. Найбольш вядомая — Блакітная пячора.

Для Бішава характэрны так званы міжземнаморскі тып клімата з мяккім сонечным надвор'ем. Улетку сярэдняя тэмпература трымаецца каля 24°C, узімку — каля 6°C.

Схілы гор пакрыты ксерафітнай расліннасцю. Наземная фаўна бедная, прадстаўлена птушкамі, грызунамі, казуркамі, яшчаркамі. На захад ад вострава знаходзіцца важны раён здабычы тунца і крабаў.

Гісторыя
--------

Лічыцца, што востраў Бішава быў населены ўжо ў антычнасці. Аднак у пісьмовых крыніцах вядомы з XI стагоддзя, калі на ім быў пабудаваны бенедыкцінскі кляштар. У XVI стагоддзі кляштар быў перанесены на суседні востраў Віс, хаця Бішава працягваў належыць бенедыкцінцам. Традыцыйнымі заняткамі мясцовага насельніцтва здаўна былі вырошчванне маслін і вінаграду, а таксама рыбалоўства. У нашы дні развіваецца турызм.

Спасылкі
--------

* bisevo.info Архівавана 4 кастрычніка 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: ge622055 · VIAF: 245431307 |
**Французскі ўніверсітэт** (фр.: Université de France) — французская дзяржаўная цэнтралізаваная вышэйшая навучальная ўстанова з функцыямі органа выканаўчай улады ў галіне адукацыі, якая існавала ў Францыі ў 1808—1896 гадах і якой былі нададзены паўнамоцтвы па кіраванню не толькі асобнымі (раней незалежнымі) універсітэтамі, але і пачатковымі і сярэднімі ўстановамі адукацыі.

Універсітэт быў заснаваны імператарам Напалеонам I як Імператарскі ўніверсітэт (фр.: l'Université impériale). Установа была створана законам ад 10 мая 1806 года і дэкрэтам ад 17 сакавіка 1808 года. Былыя самастойныя ўніверсітэты з гэтага часу былі вядомыя як «акадэміі», але кожная ўстанова па-ранейшаму захоўвала пасаду рэктара і сваю ўніверсітэцкую раду. Універсітэт сімвалізаваў цэнтралізаваную дзяржаўную свецкую адукацыю ў супрацьлегласць адукацыі прыватнай, у большасці сваёй каталіцкай. Пасля Рэстаўрацыі Бурбонаў у Францыі назва ўстановы была зменена на Французскі ўніверсітэт (фр.: Université de France). У 1896 годзе ўніверсітэт спыніў сваё існаванне, а яго функцыі часткова перайшлі Міністэрству адукацыі Францыі, але са значна большай незалежнасцю асобных універсітэтаў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| ISNI: 0000 0001 2174 2618 · LCCN: n79129804 · NKC: ko2003183530 · NLG: 122120 · SUDOC: 067072070 · VIAF: 143556741 |

 |
Зазямляльная стужка на апоры ЛЭП
**Зазямленне** — электрычнае злучэнне з зямлёю электрычных машын, апаратаў, прылад, правадоў і іншага, а таксама прыстасаванне, што забяспечвае такое злучэнне. Бывае ахоўнае (для засцярогі людзей), рабочае і маланкаахоўнае.

Ахоўнае зазямленне (карпусоў электрычных машын, апаратаў і іншага) засцерагае людзей ад паражэння электрычным токам. Яно зніжае да небяспечных значэнняў напружанне дотыку або крокавае напружанне (пры прабоях ізаляцыі ці кароткіх замыканнях).

Рабочае зазямленне забяспечвае нармальную работу электрычных машын, апаратаў, установак (зазямляюцца нейтралі трансфарматараў, нулявыя правады нізкавольтных ЛЭП, радыётэхнічныя антэны і іншыя).

Маланкаахоўнае зазямленне засцерагае электрычныя ўстаноўкі і абсталяванне ад перанапружання і току маланкі. Зазямляюцца ахоўныя тросы паветраных ЛЭП, разраднікі, маланкаадводы на тэхнічных збудаваннях і іншым.

Зазямленне складаецца з металічных электродаў (зазямляльнікаў) і праваднікоў, што злучаюць электроды з аб'ектам. Зазямляльнікі (стальныя трубы, рэйкі, стрыжні, стальныя або медныя лісты, палосы, правады і іншае) забіваюцца або закопваюцца на глыбіню ўзроўню грунтавых вод), злучаюцца з дапамогай зваркі. Электрычнае супраціўленне кожнага тыпу зазямлення строга рэгламентуецца і падлягае перыядычнай праверцы (замяраецца вымяральнікамі зазямлення, якія працуюць паводле прынцыпу вымяральнага моста або па кампенсацыйным прынцыпе з выкарыстаннем дапаможных зондаў-зазямляльнікаў).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4140443-9 · Microsoft: 168993435 · NDL: 00570843 · NKC: ph381246 |
Сучасныя ўладанні Францыі ў Карыбскім моры
**Французская Вест-Індыя**, або **Французскія Антыльскія астравы** (фр.: Antilles françaises) — гістарычная назва астравоў Карыбскага мора, якія належаць Францыі.

У наш час астатнія пад кіраваннем Францыі тэрыторыі вылучаны ў два дэпартаменты (Гвадэлупа і Марцініка) і дзве заморскія супольнасці (Сен-Бартэльмі і Сен-Мартэн).

Антыльскія астравы Ле-Сент, Мары-Галант і Ла-Дэзірад знаходзяцца пад кіраваннем Гвадэлупы.

Гістарычна Францыя валодала і іншымі астравамі Карыбскага мора.

* Гаіці (востраў Эспаньёла)
* Грэнада
* Грэнадзіны
* Дамініка
* Некаторыя Віргінскія астравы
* Сент-Кітс і Невіс
* Сент-Люсія
* Сент-Вінсент
* Табага

На тэрыторыях Французскай Вест-Індыі акрамя французскай распаўсюджаны і крэольскія мовы.

Гл. таксама
-----------

* Брытанская Вест-Індыя
* Дацкая Вест-Індыя
* Нідэрландскія Антыльскія астравы
* Французская Вест-Індская кампанія

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85146204 · NKC: ge631970 · VIAF: 2670148574387924430007 |
|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Сербскі дом у Баўтцэне і Котбусе |

**Сербалужыцкі дом** (в.-луж.: Serbski dom) — найменне будынкаў, якія размешчаны на Паштовай плошчы, д. 2 у горадзе Баўтцэн і на вуліцы Аўгуст-Бебель-штрасэ ў Котбусе (Германія).

Гісторыя
--------

Сучасны будынак Сербскага дома быў пабудаваны на месцы разбуранай у гады Другой сусветнай вайны сярэдняй школы імя Лесінга замест разбуранага ў 1945 годзе Лужыцкага дома, які размяшчаўся ў гарадскім раёне Лаўскія грэбы. Да 1937 года ў Лужыцкім доме, пабудаваным у 1904 годзе, знаходзілася адміністрацыя лужыцкай асветніцкай арганізацыі «Маціца сербская» і Сербскі музей.

8 жніўня 1947 года была закладзена першая цагліна сучаснага Сербалужыцкага дома. Пры будаўніцтве дома працавалі прадстаўнікі лужыцкіх моладзевых арганізацый.

У наш час у Сербалужыцкім доме знаходзяцца адміністрацыі лужыцкіх арганізацый «Домавіна», «Фонд сербалужыцкага народа», «Сербская культурная інфармацыя», Верхнялужыцкая моўная камісія і рэдакцыя радыё «Serbski rozhłós».

У Сербалужыцкім доме таксама знаходзіцца Музей лужыцкай літаратуры.

Памяць
------

* У 1966 годзе Пошта ГДР выпусціла паштовую марку з выявай Сербалужыцкага дома і лагатыпам «Домавіны».

Літаратура
----------

* Гугнин А. А. Введение в историю серболужицкой словесности и литературы от истоков до наших дней, Российская академия наук, Институт славяноведения и балканистики, научный центр славяно-германских отношений, М. 1997, стр. 121, ISBN 5-7576-0063-2
* Manfred Laduš: Domowina sto lět. Rjad «Wobrazki ze Serbow». Ludowe nakładnistwo Domowina. Budyšin 2012. ISBN 978-3-7420-2218-9

Спасылкі
--------

* Гісторыя  (верхнялуж.)
Бішафіт з Антафагаста (Чылі)
**Бішафі́т** — мінерал класа галагенідаў, 6-водны хларыд магнію MgCl2•6H2O. Часам змяшчае да 1 % брому, дамешкі кальцыю і серы. Упершыню апісаны ў 1877 годзе. Названы ў гонар нямецкага геолага і хіміка К. Г. Бішафа (ням.: Karl Gustav Bischof).

Крышталізуецца ў манакліннай сінгоніі. Крышталі прызматычныя, ігольчатыя. Колер ад празрыстага да белага. Цвёрдасць 1—2 па шкале Моаса. Крохкі. Шчыльнасць 1,591—1,604 г/см³. Раствараецца ў вадзе, спірце, мае горкі смак.

Другарадны мінерал пакладаў карналіту і галіту. Радовішчы ў Расіі, Германіі, Казахстане.

Выкарыстанне
------------

Бішафіт з'яўляецца сыравінай на магній і яго злучэнні. Таксама выкарыстоўваецца ў медыцыне, вытворчасці магнезільнага цэменту і інш. Насычэнне драўніны бішафітам надае ёй дадатковую трываласць.

Зноскі
------

1. ↑  Інфармацыя на сайце КаталогМинералов.RU (руск.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — С. 165. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

Спасылкі
--------

* Інфармацыя на сайце Кристаллов.net (руск.)
* Інфармацыя на сайце КаталогМинералов.RU (руск.)
* Bischofite // Mineralogy Database Mindat.org (англ.)
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бішафіт
**Серафімо́ва** (трансліт.: *Sierafimova*, руск.: Серафимово) — вёска ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. Уваходзіць у склад Міханавіцкага сельсавета. Месціцца за 8 км на поўдзень ад Мінска, за 3 км ад чыгуначнай станцыі Міханавічы, на шашы М1.

Гісторыя
--------

У XVIII стагоддзі маёнтак у Менскім павеце Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. У 1792 годзе ўладальнік маёнтка Казімір Янушэўскі фундаваў драўляны касцёл.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай 1793 года тэрыторыя апынулася ў складзе Расійскай імперыі, у Мінскім павеце Мінскай губерні. У 1885 годзе фальварак у Самахвалавіцкай воласці Мінскага павета.

З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі Германскай імперыі. 25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. У снежні 1918 года занята Чырвонай Арміяй, з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП(б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Савецкай Беларусі, з 27 лютага 1919 года — у ЛітБел ССР. У час польска-савецкай вайны ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў і ў сярэдзіне кастрычніка 1920 года пад акупацыяй Польшчы (Мінская акруга ГУУЗ).

З 31 ліпеня 1920 года ў Беларускай ССР. З 20 жніўня 1924 года ў Кайкаўскім сельсавеце Самахвалавіцкага раёна Менскай акругі (да 26 ліпеня 1930 года). З 18 студзеня 1931 года ў Смілавіцкім раёне. З 26 траўня 1935 года ў Менскім раёне. З 20 лютага 1938 года ў Менскай вобласці.

У Другую сусветную вайну з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй Германіі.

Насельніцтва
------------

* 1897 год — вёска, 12 двароў, 61 жыхар; фальварак, 2 двары, 20 жыхароў
* 1917 год — вёска, 52 двары, 114 жыхароў; фальварак, 2 двары, 8 жыхароў
* 1926 год — 17 двароў, 81 жыхар
* 1999 год — 441 жыхар
* 2009 год — 485 жыхароў

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (DJVU). Сустракаецца таксама варыянт **Сарафіно́ва**

Літаратура
----------

* Серафімава // Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 8: Мінская вобласць, кн. 3 / рэдкал.: Т. У. Бялова (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2012. — 624 с.: іл. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-11-0636-9. С. 456

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Серафімова

| ⛭**Міханавіцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Міханавічы |
| Пасёлкі | Дачны |
| Аграгарадкі | Чурылавічы |
| Вёскі | Аляксееўка ·  Бардзілаўка ·  Беразіна ·  Грэбенка ·  Дубовы Лес ·  Кайкава ·  Калініна ·  Кацягі ·  Міханавічы ·  Плябанцы ·  Пярэсека ·  Серафімова |
Храм бішноі ў Раджастхане
**Бішнаізм**, або **бішноі** (хіндзі: बिश्नोई धर्म, літаральна "дваццаць дзевяць прынцыпаў") — рэлігійны кірунак у індуізме. Распаўсюджаны пераважна ў Раджастхане, Гуджараце, цэнтральнай Індыі. Прыкладная колькасць паслядоўнікаў — 600 тыс. чалавек.

Гісторыя
--------

Заснавальнікам бішнаізму з'яўляецца Джамбха-джы (святы гуру Джамбешвар Бхагван; нар. 1451 г.), выхадзец з раджпуцкага роду Панвар. Да сямі гадоў ён выхоўваўся ў сям'і, пасля чаго стаў пастухом у пустыні Тар. Ва ўзросце 34 гадоў пачаў спавядаць вучэнне, заснаванае на пашане Крышны, аватара бога Вішну. Пропаведзі Джамбха-джы былі запісаны падчас яго вандровак па Індыі ў вершаванай форме *шабадвані* (літаральна *рой пчол*). Усяго налічваецца 120 вершаў-шабадаў. У іх выкладзены 29 прынцыпаў вучэння бішнаізму. 

Бішнаізм набыў папулярнасць у сувязі з пропаведдзю рэлігійнага міру ў часы канфліктаў паміж індуістамі і мусульманамі. Большасць паслядоўнікаў Джамбха-джы — джаты, сярод якіх вернікі-бішноі вылучаюцца як асобная каста, што падзяляецца на 100 падкаст. Вучэнне набыло шырокае прызнанне ў XVIII ст. калі вернікі бішноі выступілі супраць манарха Джадхпура з-за яго імкнення вырубкі лясоў на мяжы пустыні Тар. Бішнаіты звычайна сяліліся паасобку ад прадстаўнікоў іншых канфесій, займаліся аховай навакольнай прыроды. З канца XX ст. цікавасць да бішнаізму ў Індыі выклікана пашырэннем экалагічнай свядомасці.

Дваццаць дзевяць прынцыпаў
--------------------------

* 30 дзён недатыкальнасці пасля нараджэння дзіцяці
* 5 дзён недатыкальнасці да жанчыны падчас менструацыі
* Ачышчэнне цела вадою з раніцы
* Сціпласць у паводзінах
* Задавальненне ў цярпенні
* Рытуальныя ачышчэнні
* Літургія двойчы на дзень
* Усхваленне Вішну ўвечары
* Ранішняе ахвярапрынашэнне
* Ачышчэнне вады, малака і дроў
* Шчырае вымаўленне ачышчальных слоў
* Прыняцце правіл прабачэння і жалю
* Не крадзь
* Не асуджай і не крытыкуй
* Не падманвай
* Не марнуй час для доказаў
* Першы дзень кожнага месяца ўзнось малітвы Вішну
* Шкадуй і любі ўсе жывыя істоты
* Не высякай зялёныя дрэвы, беражы прыроду
* Душы ў сябе юрлівасць, гнеў, прагнасць і прыхільнасць
* Прымай ежу і ваду толькі ад людзей, што прайшлі ачышчэнне
* Забяспеч свойскую жывёлу прытулкам, каб не забіваць яе ў старасці
* Не пакладай быкоў
* Не ўжывай опіум
* Не палі тытунь і не датыкайся яго
* Не ўжывай наркотыкі з канопляў
* Не ўжывай алкагольныя напоі
* Не ўжывай мяса, заставайся вегетарыянцам
* Ніколі не апранай блакітную адзежу

Асаблівасці жыцця вернікаў
--------------------------

Прыхільнікі бішнаізму жывуць даволі ізалявана ад астатніх вернікаў з-за прынцыпу недатыкальнасці да тых, хто не праходзіць сталага рытуальнанга ачышчэння. З гэтай нагоды бішноі самі забяспечваюць сябе ежай і вядуць гандаль пераважна з прадстаўнікамі сваёй абшчыны. Яны — строгія вегетарыянцы, актыўна ахоўваюць жывую прыроду. Бішноі падзяляюцца на 100 падкаст *готра*. Шлюбы з прадстаўнікамі сваёй *готра* і *готра*, з якой паходзіць маці, забаронены.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 1 жніўня 2015.
* Зямля бішноі, дзе захаванне дзікай прыроды — рэлігія
**Клад-Халан** (шатл. гэл.: Cladh Hallan) — археалагічны помнік на востраве Саўт-Уіст  (руск.) (бел. у архіпелагу Знешнія Гебрыдскія астравы, Шатландыя. Раскопкі праводзіліся ў перыяд 1988-2002 гадоў.

У 2001 г. група археолагаў выявіла ў Клад-Халане 4 шкілета, адзін з іх належаў мужчыне, памерламу каля 1600 г. да н. э. і яшчэ адзін — жанчыне, якая памерла каля 1300 г. да н. э. (прыкладна тады ж, калі і Тутанхамон). Археолагі не адразу зразумелі, што шкілеты першапачаткова былі муміямі, паколькі з часам мяккія тканкі адпластаваліся, а шкілеты былі пахаваныя. Тым не менш, аналізы паказалі, што целы не былі пахаваныя прыкладна да 1120 г. да н. э. а таксама тое, што целы неўзабаве пасля смерці былі змешчаныя на перыяд 6-18 месяцаў у тарфяное балота. Пасля гэтага закансерваваныя цела былі, верагодна, змешчаныя ў нейкае памяшканне. Прычыны таго, чаму целы пазней былі пахаваныя, засталіся незразумелымі. Целы з Клад-Халана адрозніваюцца ад многіх балотных мумій тым, што былі змешчаныя ў балоцістае асяроддзе спецыяльна з мэтай захавання, тады як іншыя трапілі ў балота выпадкова.

Літаратура
----------

* Parker Pearson, M. *et al.* 2004 *South Uist: Archaeology and History of a Hebridean Island*. Stroud: Tempus.

Спасылкі
--------

* BBC — History — The of Mummies Cladh Hallan
* Cladh Hallan
**Поль Ралан Бебей Кінге** (фр.: Paul Rolland Bebey Kingué, нар. 9 лістапада 1986, Дуала, Камерун) — былы камерунскі футбаліст, абаронца.

Кар’ера
-------

### Клубная

Прафесійную кар’еру пачаў у клубах роднага горада Дуала. Улетку 2009 года адправіўся ў турэцкі клуб «Газіянтэп Бююкшэхір Беледыеспор», але ўжо праз два месяцы вярнуўся ў Камерун. У 2012 годзе гуляў за бельгійскі клуб «Блейд-Гом», пасля на працягу двух гадоў выступаў у Таджыкістане за «Хайр», з якім станавіўся бронзавым і срэбраным прызёрам мясцовага чэмпіянату.

Са студзеня 2015 года знаходзіўся на праглядзе ў гродзенскім «Нёмане», з якім у сакавіку 2015 года падпісаў кантракт. Здолеў замацавацца ў аснове гродзенцаў. У ліпені-жніўні 2015 года не гуляў з-за траўмы, пазней вярнуўся ў асноўны склад.

Па заканчэнні сезона 2015 мусіў вярнуцца з арэнды ў «Хайр», але «Нёман» меў намер пакінуць іграка ў сябе. У сакавіку 2016 года клубы здолелі дамовіцца, але Поль не меў магчымасці прыляцець з Камеруна ў Гродна з-за адсутнасці сродкаў. 29 сакавіка, усё ж такі прыбыўшы ў Гродна, падпісаў новы кантракт з «Нёманам». У сезоне 2016 заставаўся іграком асновы, часам выкарыстоўваўся на пазіцыі правага абаронцы.

У лютым 2017 года зноў прыбыў у Гродна пасля зімняга перапынку і падпісаў новы двухгадовы кантракт. У сезоне 2017 замацаваўся на пазіцыі правага абаронцы гродзенцаў, заставаўся ім і ў сезоне 2018. У лістападзе 2018 года падоўжыў кантракт з гродзенцамі.

У пачатку 2020 года апынуўся па-за складам «Нёмана», праходзіў прагляд у бабруйскай «Белшыне», а ў лютым 2020 года абвясціў аб завяршэнні кар’еры.

### Міжнародная

У складзе алімпійскай зборнай Камеруна выступаў у 2008 годзе на Алімпійскіх гульнях у Пекіне, правёў 3 матчы.

16 кастрычніка 2012 года згуляў за нацыянальную зборную Камеруна ў таварыскім матчы супраць Калумбіі.

Дасягненні
----------

* Таджыкістан 02Сярэбраны прызёр Срэбраны прызёр чэмпіянату Таджыкістана: 2014
* Таджыкістан 03Бронзавы прызёр Бронзавы прызёр чэмпіянату Таджыкістана: 2013

Зноскі
------

1. ↑  Paul Roland Bebey Kingue // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Камерунский полузащитник перешел в "Неман"
3. ↑  Бебей не может прилететь в Гродно из-за отсутствия средств
4. ↑  Бебе Кинге подписал контракт с "Неманом"
5. ↑  Бебе продлил контракт с «Неманом» на два года
6. ↑  "Неман" продлил контракт с Бебе
7. ↑  Пол Ролан Бебе Кинге в 33 года завершил карьеру

Спасылкі
--------

* Профіль на афіцыйным сайце «Нёмана» (руск.)
* 

* Профіль на сайце *transfermarkt.com* (англ.)

* Статыстыка на сайце *National Football Teams* (англ.)

* Статыстыка на сайце *footballfacts.ru* (руск.)

* Профіль на сайце *by.tribuna.com* (руск.)

* Профіль на сайце *soccerway.com* (руск.)

* Статыстыка на сайце *FIFA* (англ.)

* Профіль на сайце *teams.by* (руск.)

* Профіль на сайце *pressball.by* (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · National Football Teams.com · Olympedia · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол · ТФФ (ігрок) |
**Нацыянальныя меншасці ў Польшчы** — нацыянальныя і этнічныя групы, якія жывуць у Польшчы і ідэнтыфікуюць сябе не з польскай, а з іншымі нацыянальнасцямі.

Дэмаграфія
----------

### Беларусы

Асноўны артыкул: **Беларусы ў Польшчы**
Адзін з двухмоўных знакаў у гміне Орля
Беларусы ў Польшчы з'яўляюцца адной з найбуйнейшых нацыянальных меншасцяў. Згодна з перапісам 2002 года, у Польшчы пражывае 50 тысяч беларусаў, пераважна ў Падляскім ваяводстве (96,6 %; найбольш у Беластоку — 7,5 тысяч). У той самы час паводле падлікаў Пятра Эбергарта ў 1992 іх колькасць складала 215 тысяч чалавек, а згодна з Маркам Галушкам колькасць беларусаў дасягае 230 тысяч чалавек.

На думку польскага даследчыка К.Падляскага, у канцы 1980-х у Польшчы жыло ад 250 да 400 тысяч беларусаў, паводле звестак Польскай аўтакефальнай праваслаўнай царквы — 290 тысяч (1/3 ейных вернікаў). Паводле ж статыстыкі выбараў у сейм у 1989 годзе на Беласточчыне беларусы складалі 30 % насельніцтва (206,8 тысяч чалавек), у тым ліку ў Беластоку 25 % (65,5 тысяч чалавек), Бельску-Падляшкім і Гайнаўцы па 65 % (адпаведна 17,2 і 15,1 тысяч чалавек). Паводле перапісу беларускую мову ў штодзённых зносінах ужывае толькі 40,6 тысяч чалавек.

### Немцы

Асноўны артыкул: **Немцы ў Польшчы**
Немцы маюць буйныя нацыянальныя меншасці ў шэрагу краін Цэнтральнай і Усходняй Еўропы, у тым ліку ў Польшчы. Немцы ў Польшчы — найбуйнейшая неславянская меншасць. Перапіс 2002 года зафіксаваў пражыванне ў Польшчы 152 900 этнічных немцаў (0,38 % насельніцтва краіны), хоць паводле даных паваеннага перапісу 1946 года ў краіне знаходзілася звыш 2,3 млн так званых фольксдойчэ, якія складалі 41 % насельніцтва перададзеных Польшчы абласцей. Цяпер большасць немцаў Польшчы пражывае ў Апольскім ваяводстве, Сілезія, дзе яны складаюць 9,9 % насельніцтва.

### Сілезцы

817 тысяч жыхароў Польшчы за перапісам 2011 года назвалі сябе сілезцамі па нацыянальнасці, што зрабіла іх найбольшай меншасцю Польшчы.

Па выніках Другой Сусветнай вайны, большасць сілезскіх земляў былі ўключаныя да Польшчы. Мільёны этнічных немцаў былі выселеныя, а этнічныя сілезцы расцэньваліся польскай уладай як «мясцовыя палякі», якія проста «недастаткова дасведчаныя аб сваёй польскасці», ім было дазволена застацца пасля аддзялення ад немцаў шляхам «засведчання сваёй нацыянальнасці». Шматлікім такім сілезцам дазволілі застацца ў Аполе. На працягу ўсеўладдзя камунізма ў Польшчы каля 600 тысяч сілезцаў выехала да Заходняй Германіі. Ад часу, як камуністычная эра скончылася, пачалося сілезскае нацыянальнае адраджэнне.

Зноскі
------

1. ↑  Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011. Raport z wyników — Цэнтральнае статыстычнае ўпраўленне Польшчы
**Поле ратнай славы** — фартыфікацыйны гістарычны комплекс на тэрыторыі Беларусі, знаходзіцца каля вёскі Гомель Полацкага раён. Комплекс быў адкрыты ў верасні 2006 года.

Гісторыя
--------

Агнявы пункт Полацкага УР
Комплекс прысвечаны гісторыі Полацкага ўмацаванага раёна, які з’яўляўся часткай «Лініі Сталіна», — сістэмы абарончых збудаванняў, пабудаваных у канцы 1920-х гадоў уздоўж мяжы з Польшчай.

У гады Вялікай Айчыннай вайны на гэтым месцы на працягу 20 дзён гераічна абараняліся воіны 508-га стралковага палка 174-й стралковай дывізіі Полацкага ўмацаванага раёна. Галоўная абарончая паласа гэтага раёна працягвалася на 56 км і складалася з 263 кулямётных агнявых кропак на 452 станковыя кулямёты і 10 доўгатэрміновых кропак супрацьтанкавай абароны. Акрамя дотаў, тут былі збудаванні для пунктаў кіравання, сістэмы сувязі, склады боепрыпасаў, сховішчы, траншэі. Гэты раён павінен быў прыкрываць важнейшы чыгуначны вузел на мяжы Польшчы і Латвіі і пераправы праз Заходнюю Дзвіну.

Пад Смаленскам немцы так і не здолелі акружыць асноўныя сілы Заходняга фронту таму, што іх танкавы корпус надоўга завяз пад Полацкам.

Менавіта на гэтым участку, дзякуючы яго своечасоваму аснашчэнню і інжынернаму ўмацаванню, савецкія воіны ўтрымлівалі наступленне праціўніка на працягу 21 дня.

Сёння частка абарончай паласы Полацкага ўмацаванага раёна адноўлена.

* 
* 
* 
* 
* 
*

Зноскі
------

1. ↑  Праз Віцебшчыну пройдзе аўтакруіз
2. ↑  Гісторыка-культурны комплекс «Поле ратнай славы»

Літаратура
----------

* Князева, Е. В экспозицию музея / Е. Князева // Народнае слова. — 2009. — 7 лют. — С. 1.
* Поле ратной славы // Віцьбічы = Витьбичи. — 2006. — 19 сент. — С. 1.
* Пукшанскі, А. «Лінія Сталіна» пад Полацкам / А. Пукшанскі // Звязда. — 2006. — 14 верас. — С. 2.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Полымя (значэнні).

**По́лымя** — аб’яднанне беларускіх пісьменнікаў. Існавала ў Менску са снежня 1927 да 27 траўня 1932 года.

Сябры літаратурнага аб’яднання «Полымя», 1928 г. *Сядзяць: Якуб Колас, Цішка Гартны, Янка Купала, Міхась Чарот, Васіль Сташэўскі; Стаяць: Алесь Ляжневіч, Міхайла Грамыка, Уладзіслаў Галубок, Міхась Зарэцкі, Анатоль Вольны, Алесь Дудар, Алесь Гурло*
Ініцыятары стварэння і сябры аб’яднання: Янка Купала, Якуб Колас, Цішка Гартны, Міхайла Грамыка, Алесь Гурло, Уладзіслаў Галубок, Янка Нёманскі, Міхаіл Піятуховіч, Аляксандр Сянкевіч, а таксама нядаўнія сябры аб’яднання «Маладняк» Міхась Чарот, Міхась Зарэцкі, Анатоль Вольны, Алесь Дудар, Андрэй Александровіч, Васіль Сташэўскі. 

Сябры праўлення: Якуб Колас, Цішка Гартны, Міхась Чарот; кандыдаты: Міхась Зарэцкі, Янка Нёманскі, Васіль Сташэўскі.

Асноўнымі задачамі былі развіццё беларускай мастацкай літаратуры праз узмацненне творчае працы сваіх сяброў, афармленне і замацаванне ў беларускай літаратуры пралетарскае ідэалогіі з удасканаленнем нацыянальнае формы. Значная ўвага аддавалася развіццю крытыкі, павышэнню прафесійнага ўзроўню і агульнаадукацыйных ведаў сяброў аб’яднання, беражліваму стаўленню да культурнае спадчыны. Наладжвала літаратурныя вечары, сустрэчы з рабочымі, ладзіла паездкі пісьменніцкіх дэлегацый у Ленінград, Харкаў, Кіеў і інш. Выступала за памяркоўныя адносіны і творчае супрацоўніцтва з іншымі літаратурнымі аб’яднаннямі савецкай Беларусі, імкнулася ўраўнаважыць крайнія тэндэнцыі ў літаратурным руху канца 1920-х — пачатку 1930-х гадоў. Аднак гэта не заўсёды атрымлівалася, праз неаднароднасць складу аб’яднання і розныя погляды ейных сяброў. Часта крытыка аб’яднання была непаслядоўнай і неаб’ектыўнай у ацэнцы з’яў.

Літаратура
----------

* *Хромчанка К.* Полымя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — С. 481. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — С. 544. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9.
* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Т. 4. Накцюрн — Скальскі. — С. 344. — 742 с. — 9 500 экз.
**Нацыянальны ўніверсітэт «Палтаўская палітэхніка імя Юрыя Кандрацюка»** (укр.: Національний університет «Полтавська політехніка імені Юрія Кондратюка») — украінская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова тэхнічнага профілю са статусам нацыянальнага ўніверсітэта, якая знаходзіцца ў Палтаве.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Больш за 10 тысяч студэнтаў вучацца на 42 спецыяльнасцях 5 інстытутаў і факультэтаў універсітэта. Адукацыйны працэс ажыццяўляюць больш за 500 выкладчыкаў, з якіх 12 акадэмікаў, 9 членаў Нацыянальнай акадэміі навук Украіны, 32 доктара навук, 36 прафесары, амаль 400 кандыдатаў навук, дацэнтаў, 16 лаўрэатаў Дзяржаўнай прэміі Украіны ў галіне навукі і тэхнікі.

Універсітэт мае сучасную матэрыяльна-тэхнічную базу: 9 навучальных карпусоў з агульнай плошчай 87 000 м2, бібліятэка налічвае прыкладна 500 тысяч адзінак літаратуры, 5 чытальных залаў з 400 месцамі, 55 навучальных лабараторый і 10 навукова-даследчых лабараторый, 26 камп'ютарных класаў і інш.

Універсітэцкі кампус уключае 5 інтэрнатаў для 2500 студэнтаў. Таксама маецца санаторый-прафілакторый для студэнтаў і выкладчыкаў на 100 месцаў, сталовая, 9 спартыўных залаў і стадыёнаў, 2 новыя палі са штучным пакрыццём. Універсітэт мае вучэбна-аздараўленчы комплекс на беразе ракі Ворскла.

Структура
---------

* Інстытут фінансаў, эканомікі і менеджмента
* Інстытут інфармацыйных тэхналогій і механатронікі
* Інстытут нафты і газу
* Інстытут архітэктуры і будаўніцтва
* Гуманітарны факультэт
* Міргарадскі мастацка-прамысловы каледж
* Палтаўскі каледж нафты і газу

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка (укр. англ.) Архівавана 30 мая 2019.
**Курганне** — археалагічны помнік: гарадзішча ранняга жалезнага веку каля в. Курганне Горацкага раёна Магілёўскай вобласці. За 0,5 км на захад ад вёскі, на левым беразе р. Быстрая, 0,1 км на усход ад гарадзішча Нікадзімава, ад якога аддзелена ярам. Пляцоўка чатырохвугольная, выцягнута з поўначы на поўдзень. Памеры 43х22 м. Вышыня 7 — 11 м, нахілена ў паўднёвым напрамку. 3 боку поля (паўночнага) вал вышынёй 1,5 м.

Выявіў у 1970 г. В. Ф. Капыцін. Абследавалі ў 1982 г. Ш. І. Бекцінееў, у 1985 — 1986 гг. А. А. Седзін. Даследавалі ў 1988, 1992 гг. А. А. Седзін, у 1995 г. П. М. Падгурскі. У мацерыку на пляцоўцы адзначаны ямы ад слупоў і калоў. Пад уздзеяннем воднай эрозіі культурны пласт змясціўся на схілы гарадзішча, дзе дасягаў 1 м; у ніжняй частцы меў цёмна-шэрую афарбоўку, утрымліваў вуголле. Знойдзены 2 бронзавыя бранзалеты, кольцы, жалезная посахападобная шпілька, гліняныя грузік, тыглі, льячкі, ліцейныя формы, каменны цёрачнік ад зерняцёркі, касцяная шпілька, слабапрафіляваны гладкасценны ляпны посуд, косткі свойскіх (бык, свіння) і дзікай (лось) жывёл.

Літаратура
----------

* Бекцінееў, Ш. Візантыйскія пацеркі // Звязда. — 1983. — №. — 4 верасня. — С.
* Подгурский, П. Находки из городища Курганье / П. Подгурский // Беларусь у сістэме трансеўрапейскіх сувязяў у І тысячагоддзі н. э.: Тэзісы дакладаў і паведамленняў міжнар. канф. Мінск, 12 — 15 сакавіка 1996 г. / Уклад.: В. Вяргей і інш. — Мн.: НВФ «Vaukalaka», 1996. — 91 с.
* Седзін, А. А. Курганне / А. А. Седзін // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 489. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Седзін, А. А. Курганне / А. А. Седзін // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 358. — ISBN 5-85700-077-7.

Спасылкі
--------

* Курганне (археалагічны помнік, Горацкі раён) на сайце «Архіварта»
**Дрывотня**, **дрывотнік** — павець ці зрубавая (зрубная) пабудова для дроў, падручных прылад і інструментаў. Адначасова служыла месцам для паўсядзённых майстравых работ — сталярных, цяслярскіх, вырабу дранкі, лучыны, рамонту сельскагаспадарчых прылад і інш. Тут ставіўся варштат і інш. прыстасаванні для розных спецыялізаваных рамёстваў. Звычайна ўваходзіла ў комплекс традыцыйных дваровых пабудоў і размяшчалася следам за падсобнымі памяшканнямі недалёка ад жылля. Будавалася і асобна, у залежнасці ад планіроўкі дваровых памяшканняў, пад’язных шляхоў і сацыяльных асаблівасцей гаспадаркі.

Літаратура
----------

* *В. С. Цітоў.* Дрывотня // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2012. — Т. 3. — 688 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0662-8.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Смірноў.
**Генадзь Дзмітрыевіч Смірно́ў** (руск.: Геннадий Дмитриевич Смирнов; нар. 3 лютага 1933) — вучоны ў галіне вылічальнай тэхнікі, кандыдат тэхнічных навук (1970).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сяле Катышка (сучасны пасёлак Галышманава ў Цюменскай вобласці Расіі). У 1957 годзе скончыў Маскоўскі энергетычны інстытут па спецыяльнасці «Вылічальная тэхніка». У 1957—1960 гадах працаваў інжынерам, вядучым інжынерам у Ерэванскім навукова-даследчыцкім інстытуце матэматычных машын, займаў пасаду намесніка галоўнага канструктара ЭВМ спецыяльнага прызначэння «Карунд». У 1960 годзе Г. Д. Смірноў пачаў працаваць на Мінскім заводзе электронных вылічальных машын, з 1972 года ў Навукова-даследчым інстытуце электронных вылічальных машын, дзе ў 1971—1998 гадах займаў пасады першага намесніка дырэктара і намесніка дырэктара па навуковай рабоце.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар больш за 80 навуковых прац па структуры, архітэктуры, надзейнасці вылічальных машын, сістэм і комплексаў. Адзін з вядучых распрацоўшчыкаў архітэктуры, структуры і сістэмы каманд ЭВМ сямейства «Мінск», намеснік галоўнага канструктара ЭВМ «Мінск-22» і «Мінск-32», навуковы кіраўнік работ па ЕС ЭВМ. Быў адным з ініцыятараў стварэння шэрагу вазімых і персанальных ЭВМ, намеснікам старшыні Савета галоўных канструктараў раду вазімых ЭВМ (РВ ЭВМ), намеснікам галоўнага канструктара РВ ЭВМ. Уваходзіў у склад Беларускага падкамітэта Сусветнага камп’ютэрнага таварыства (IEEE Computer Society).

Сярод апублікаванага:

* *Марголин М. С. Надененко В. К. Смирнов Г. Д.* Электронная вычислительная машина «Минск-22». — Минск, Высшая школа, 1967.
* Электронная вычислительная машина «Минск-32». — М. 1972 (разам з В. Я. Пыхціным і В. У. Пржыялкоўскім);
* Электронная вычислительная машина ЕС-1022. — Мн. 1979 (у сааўтарстве).

Узнагароды і званні
-------------------

* 2 ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга (1983, 1988)
* ордэн «Знак Пашаны» (1976)
* Дзяржаўная прэмія СССР (1970))
* Ленінская прэмія (1983)
* Заслужаны работнік прамысловасці БССР (1976)
* Ганаровы радыст СССР
* медалі

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002
2. 1 2 3  Ветераны НИИЭВМ // Виртуальный компьютерный музей  (руск.)

Літаратура
----------

* *Савік М. П.* Смірноў Генадзь Дзмітрыевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 56. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Ветераны НИИЭВМ // Виртуальный компьютерный музей  (руск.)
* Научно-исследовательский институт электронных вычислительных машин // Фонд «Русская Цивилизация» Архівавана 7 кастрычніка 2018.  (руск.)
**Цэнтралізацыя** — у іерархічнай сістэме такая рэарганізацыя працэсаў, што працяюць унутры сістэмы, пры якой частка працэсаў перакладаецца на больш высокі (бліжэй да кораня) узровень іерархіі; адпаведна, пры дэцэнтралізацыі — на ніжэйшы (далей ад кораня) узровень.

Напрыклад, у менеджменце цэнтралізацыя можа азначаць перадачу долі паўнамоцтваў і абавязкаў у частцы вынясення рашэнняў ад падпарадкаваных да кіраўніка.

У паліталогіі звычайна пад цэнтралізацыяй разумеюць засяроджванне долі дзяржаўнай улады ў нейкім цэнтры (напрыклад, федэралізацыя — частка дзяржаўнай улады (паўнамоцтвы і адказнасць за іх выкарыстанне) дэлегуецца ад рэгіёнаў цэнтральнаму ўраду).

Гл. таксама
-----------

* Дэцэнтралізацыя
* Субсідыярнасць

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4129775-1 · Microsoft: 2778786385 |
**Дручанская вуліца** (трансліт.: *Dručanskaja vulica*, руск.: Дручанская улица) — вуліца ў Наваполацку.

Апісанне
--------

Размешчана ў паўднёва-ўсходняй частцы горада ў раёне катэджнай забудовы (т.зв. пасёлак «Паліміраўскі») на поўдзень ад 8-га мікрараёна. Цягнецца з поўначы на поўдзень ад вуліцы Залюхаўскай да вуліцы Траецкай, перасякаючы вуліцы Сасноўку і Паліміраўскую. Працягласць вуліцы складае каля 700 метраў.

Узнікла ў 1990-х — пачатку 2000-х гадоў у выніку актыўнага будаўніцтва заводам «Палімір» для сваіх супрацоўнікаў двухпавярховых блакаваных панэльных дамоў сядзібнага тыпу на дзве сям’і. Дамы мелі люстэркавае планаванне і ўваходы з процілеглых бакоў дома. Рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца.

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне Наваполацкага гарадскога Савета дэпутатаў ад 22 верасня 2015 г. № 81 «О нормализации наименований элементов улично-дорожной сети города Новополоцка» на Нацыянальным прававым Інтэрнэт-партале Рэспублікі Беларусь (руск.)
**Дом па вуліцы Карла Маркса, 43** — будынак у Брэсце, размешчаны ў гістарычным цэнтры горада. Пабудаваны ў другой палове XIX — пачатку XX ст. з цэглы. Разам з дамамі № 53, 55, 57, 60, 66 і 70 утварае ансамбль. У доме і будынку, які прымыкае да яго з поўначы і мае той жа адрас, размяшчаюцца Брэсцкая транспартная пракуратура, Пракуратура горада Брэста, Пракуратура Брэсцкага раёна.

Архітэктура
-----------

Трохпавярховы, прамавугольны ў плане. Цэнтральная і бакавыя часткі галоўнага фасада акцэнтаваны рызалітамі, фланкіраваны лапаткамі. Паверхі аддзелены карнізнымі паясамі. Сцяна галоўнага фасада на 1-м паверсе пакрыта рустам і прарэзана прамавугольнымі аконнымі праёмамі, на 2-м — дэкарыравана балюстрадай у неглыбокіх нішах, над аконнымі праёмамі — сандрыкі і дэкаратыўныя ракавіны.

Зноскі
------

1. ↑  Брэсцкая вобласць. Кантакты Архівавана 6 чэрвеня 2019.

Літаратура
----------

* 27. Забудова вуліцы Карла Маркса // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Брэсцкая вобласць. — 368 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх