recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фядотаў.

**Пётр Іванавіч Фядотаў** (1922—1996) — камандзір кулямётнага ўзвода 58-га гвардзейскага кавалерыйскага палка 16-й гвардзейскай Чарнігаўскай кавалерыйскай дывізіі, сфармаванай у снежні 1941 года ў горадзе Уфе, як 112-я Башкірская кавалерыйская дывізія, 7-га гвардзейскага кавалерыйскага корпуса 61-й арміі Цэнтральнага фронту, гвардыі лейтэнант. Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 22 лютага 1922 года на хутары Сінігінаўскі цяпер Шолахаўскага раёна Растоўскай вобласці.

У Чырвонай Арміі з мая 1941 года. У дзеючай арміі з 1943 года.

Вызначыўся пры фарсіраванні ракі Дняпро. У ноч на 27 верасня 1943 года ён у ліку першых пераправіўся на правы бераг ля вёскі Ніўкі Брагінскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

29 верасня 1943 года ў баі за вёску Галкі спусціўся з кулямётам на дно акопа. Варожы танк прайшоў над ім. Адкапаў кулямёт і адкрыў агонь па аўтаматчыкам, якія ішлі за танкам.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 студзеня 1944 года за ўзорнае выкананне баявога задання камандавання і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм гвардыі лейтэнанту Фядотаву Пятру Іванавічу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка».

З 1975 года ў запасе. Жыў у Маскве. Памёр 21 студзеня 1996 года. Пахаваны ў Маскве на Траякураўскіх могілках.

Памяць
------

* Мемарыяльная дошка ў памяць аб Фядотаве ўстаноўлена Расійскім ваенна-гістарычным таварыствам на будынку Базкоўскай сярэдняй школы, дзе ён вучыўся.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 23 января (№ 4 (264)). — С. 1.

Літаратура
----------

* *Ахмадиев Г. Х.* Башкирская гвардейская кавалерийская. — Уфа, 1999.
* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Навечно в сердце народном. — 3-е изд. доп. и испр. — Минск, 1984.
* Они прославили Родину. Книга 2. — Ростов-на-Дону, 1975.

Спасылкі
--------

* Пётр Іванавіч Фядотаў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рушкевіч.
**Пётр Аляксандравіч Рушкевіч** (1908 — ?) — савецкі санітарны ўрач і арганізатар санітарна-эпідэміялагічнай службы. Маёр медыцынскай службы.

Біяграфія
---------

Скончыў Варонежскі медыцынскі інстытут у 1935 годзе.

Ва Узброеных сілах з 1941 года. У дзейнай арміі з кастрычніка 1941 года. Быў камандзірам медыка-санітарнай роты 363 стралковага палка 114 стралковай дывізіі  (руск.) (бел. 7-й асобнай арміі  (руск.) (бел.. Затым служыў дывізіённым лекарам 114 стралковай дывізіі  (руск.) (бел. той жа арміі (снежань 1942 — жнівень 1943). У наступным займаў пасаду брыгаднага ўрача 3-й брыгады марской пяхоты  (руск.) (бел. 7-й асобнай арміі і Карэльскага фронту (люты — лістапад 1944).

Браў удзел у Свірска-Петразаводскай аперацыі і іншых відах баявых дзеянняў войскаў.

З 1956 па 1960 гады працаваў галоўным дзяржаўным санітарным урачом г. Мінска — галоўным урачом Мінскай гарадской санітарна-эпідэміялагічнай станцыі.

Узнагароды
----------

Узнагароды: ордэн Чырвонай Зоркі, медаль «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.».

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2 3 4 5  РУШКЕВИЧ Петр Александрович (1908, м. Ликели Волынской губ.).  (руск.)
3. ↑  ИСТОРИЧЕСКИЙ ОЧЕРК ОБ ОРГАНИЗАЦИИ И ДЕЯТЕЛЬНОСТИ МИНСКОЙ ГОРОДСКОЙ САНИТАРНО-ЭПИДЕМИОЛОГИЧЕСКОЙ СЛУЖБЫ Архівавана 21 лістапада 2022.  (руск.)

| ⛭ Галоўныя дзяржаўныя санітарныя ўрачы Мінска |
| --- |
| 
* М. П. Багамякаў (1944—1948)
* М. Л. Ліўшыц (1948—1952)
* А. І. Шыманскі (1952—1956)
* П. А. Рушкевіч (1956—1960)
* І. А. Чахоўскі (1960—1967)
* В. І. Мурах (1967—1970)
* А. І. Кандрусёў (1971—1982)
* М. У. Шастапалаў (1982—1987)
* В. М. Чалноў (1987—2001)
* Ф. А. Германовіч (2001—2011)
* І. І. Вайтовіч (2011—2013)
* Н. П. Жукава (2013—2016)
* Н. Т. Гіндзюк (2016—2020)
* С. Л. Ярмак (з 2020)

 | Герб Мінска |
**Петр Попавіч Пецыя** (1826—1875) нарадзіўся ў сяле *Бушавіч* у *Крупскай*. Бацькі: *Пётр* і *Ільінка*. Усё сваё жыццё правёў у Кастайніцы (сучасная Рэспубліка Сербская).

Біяграфія
---------

Петр — адзін з тых хто навучыўся чытаць і пісаць, і да таго ж ён гаварыў на сербскай і турэцкай мовах. Не прызнаючы Асманскага кіравання, ён на 22 год свайго жыцця стаў парушаць Асманскія законы, і з тых часоў, да канца жыцця актыўна змагаўся супраць туркаў на Балканах. Восенню 1858 разам з хайдучскім харамбашам Петрам Гарача са Стрыгава ўзначаліў паўстанне і перад Кастайницей вырыў роў вядомы як *Пециин Ров*. Да атрадаў Петра далучыліся мясцовыя людзі, і непадалёк адбыўся бязлітасны бой паміж туркамі і паўстанцамі. Пасля доўгага і цяжкага змагання туркі змаглі прагнаць сілы паўстанцаў праз раку Уна ў Кастайніцы, дзе большасць паўстанцаў была перададзена ў рукі аўстрыйскіх войскаў. Пецыя і Гарача разам з прыкладна 300 паўстанцамі вярнуліся назад на поле бою і нанеслі магутны ўдар па ворагу, так што туркі беглі ў *Пастирево*. Гэта паўстанне вядома як **Кастайніцкае** ці **Кнешпальскае паўстанне**.

Пасля гэтага паўстання туркі двойчы злавілі Пецыю. У Канстанцінопалі ён быў прысуджаны да смяротнага пакарання, кара павінна была здзейснена на радзіме, таму што *там ён здзейсніў шмат зла*. Па шляху ў свой родны горад Пецыя бег ад туркаў у Крагуевац, дзе ён застаўся і стаў ахоўнікам ліцейнай вытворчасці. Там ён заставаўся да паўстання ў Босніі 1875 года. Ён далучыўся да паўстанцаў і ўжо 28 жніўня браў удзел у бітве каля вёскі *Гашыца*. У гэты дзень Петр ізноў быў у правадыром паўстанцаў перамоглых туркаў. Але неўзабаве пасля гэтага, па паданні, туркі заспелі паўстанцаў знянацку, і пасля доўгага і інтэнсіўнага бою многія паўстанцы беглі ў *Прасару*, а пяцьдзясят з іх спецыяй прыйшлі на бераг Савы каб ваяваць.

Пасля новай бітвы, якую сербы таксама прайгралі, паўстанцы здолелі дастаць лодку і пераправіцца праз раку, але без хованкі над галавой, амаль усё памерлі ад турэцкіх снарадаў. Толькі Пецыя і двое мужчын засталіся ў жывых, але Петр, мужны духам, не стаў уцякаць, выйшаў на паляну, і сказаў, туркам: *Вось туркі, ведайце, Пецыя не забіты, ён усё яшчэ жывы, і неўзабаве будзе помсціць*. У гэты момант яго прыстрэлілі. Гэта было 29 жніўня 1875 года. Мёртвага Петра з сябрамі і іншымі героямі пахавай у вёсцы Ябланац ніжэй Ясенаваца, а праз дзесяць гадоў пасля яго смерці косткі Пецыі былі перанесены і захоўваюцца ў манастыры Маштаніца каля Казары.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Историческая библиотека: Петр Попович Пеция
**Шчаўкуны** — археалагічны помнік каля вёскі Шчаўкуны Глыбоцкага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 0,5 км на паўночны ўсход ад вёскі, каля хутара Дварэц, на правым беразе ракі Авута.

Апісанне
--------

Вышыня над поймай ракі 15-20 м. Пляцоўка памерам 120×20 м выцягнута з захаду на ўсход. Выявіў у канцы 1930-х гадоў Я. Н. Драздовічам, у 1981 годзе абследавала Л. У. Дучыц. Культурны пласт 0,6-0,7 м. У ім знойдзены рэшткі ляпной керамікі. Адносіцца да днепра-дзвінскай і штрыхаванай керамікі культур, датуецца VI ст. да н. э. — IV ст. н. э.

Матэрыялы абследавання захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі АН БССР.

Літаратура
----------

* Археалагічныя помнікі // Гісторыя Залескага краю / Р. Шарыпкін. — Глыбокае : Вольнае Глыбокае, 2002. — С. 8-13.
* Глыбоцкі раён // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 224—239.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Швед.
**Пётр Іванавіч Швед** (19 верасня 1934, в. Шантырава, Дзісенскі павет, Віленскае ваяводства, Польская Рэспубліка — 5 сакавіка 2003) — беларускі савецкі хімік, рэктар Наваполацкага політэхнічнага інстытута (1976—1986). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1973). Кандыдат тэхнічных навук, дацэнт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 19 верасня 1934 года ў вёсцы Шантырава на тэрыторыі сучаснага Міёрскага раёна Віцебскай вобласці Беларусі ў сялянскай сям’і. У 1939 годзе паступіў у Бялянскую пачатковую школу. У 1946—1950 вучыўся ў Дзісненскай сярэдняй школе. У 1950 пасля сканчэння васьмі класаў выехаў на вучобу ў Ленінград.

Дзейнасць
---------

1950—1952 гг. — навучэнец Рамеснага вучылішча № 13 Міністэрства працоўных рэзерваў и школы рабочай моладзі (г. Ленінград).

1952—1953 гг. — рабочы суднабудаўнічага завода імя А. Марці прамысловасці, студэнт вячэрняга факультэта Ленінградскага караблебудаўнічага інстытута (г. Ленінград).

1953—1958 гг. — курсант Ленінградскага вышэйшага ваенна-марскога вучылішча інжынераў зброі (хімічны факультэт; спецыяльнасць «інжынер-хімік»).

1958—1960 гг. — служба ў ВМФ СССР (г. Ліепая, Латвійская ССР).

1960—1962 гг. — старшы інжынер, начальнік лабараторыі СКБ Мікраэлектронікі (г. Ленінград).

1962—1974 гг. — начальнік лабараторыі, начальнік аддзела, намеснік дырэктара па навуковай рабоце (1971—1974) НДІ электронных матэрыялаў Міністэрства электроннай прамысловасці СССР (г. Арджанікідзэ).

1968 г. — прысуждана навуковая ступень кандыдата тэхнічных навук (тэма дысертацыі «Уплыў некаторых фактараў на абарону крэмніевых бяскорпусных паўправадніковых прыбораў для мікрасхем»).

1971 г. — прысвоена навуковае званне дацэнта.

1974—1976 гг. — прарэктар па навуковай рабоце Наваполацкага політэхнічнага інстытута.

8 красавіка 1976 года — 25 кастрычніка 1986 года — рэктар Наваполацкага політэхнічнага інстытута..

1986—1994 гг. — загадчык кафедры хіміі Наваполацкага політэхнічнага інстытута (з 1993 — Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта).

З 1994 г. — на пенсіі.

Узнагароды
----------

* Медаль «За працоўную адзнаку» (1966).
* Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1973) «за распрацоўку тэхналогіі, канструкцыі, матэрыялаў, высокапрадукцыйнага зборачнага абсталявання, арганізацыю масавай вытворчасці высокачастотных транзістараў у пластмасавым корпусе для радыёэлектроннай апаратуры шырокага выкарыстання».

Зноскі
------

1. ↑  Наваполацкі політэхнічны інстытут Архівавана 27 кастрычніка 2020.
2. ↑  Медаль «За працоўную адзнаку» (1966)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт ПДУ
* Наваполацкі політэхнічны інстітут (1968—1993 гг.) Архівавана 27 кастрычніка 2020.

| ⛭Рэктары Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта |
| --- |
| 
* Эрнст Бабенка (1974—1976)
* Пётр Швед (1976—1986)
* Эрнст Бабенка (1987—2003)
* Дзмітрый Лазоўскі (2003—2021)
* Алег Раманаў (2021—2022)
* Юрый Раманоўскі (з 2022)

 |
**Эстэр Рахель Камінская** (народжаная **Хальперн**; ідыш: אסתר רחל קאַמינסקאַ; 10 сакавіка 1870, Поразава — 25 снежня 1925, Варшава) — актрыса тэатра і кіно яўрэйскага паходжання; заснавальніца Яўрэйскага тэатра ў Варшаве. Многімі лічыцца «мацераю яўрэйскага тэатра».

Біяграфія
---------

Магіла Эстэр Рахель Камінскай. Аўтар надгробнай пліты — Фелікс Рубінліхт.
Нарадзілася ў Поразаве ў сям'і Шымана Хальперна — кантара гарадской сінагогі. Дэбютавала ў 1888 г. у трупе Абрагама Іцхака Камінскага, за якога выйшла замуж у 1893. У 1892 выступае на сцэне вядомага варшаўскага тэатра «Эльдарада». У 1893 трупа Камінскага атрымлівае дазвол выступаць у памяшканні расійска-польскага варшаўскага тэатра Альгінскай. Тут Эстэр Рахель выконвае ролі ў меладрамах, камедыях і аперэтах.

У 1906 Абрагам Камінскі засноўвае свой тэатр у Варшаве. У 1908 Камінскія дамагліся аб'яднаць лепшых яўрэйскіх акцёраў Варшавы ў «Літэрарышэ трупэ» («Літаратурная трупа»), якую неўзабаве ўзначаліла Эстэр Рахель. На яе загад у рэпертуар трупы былі ўключаны найноўшыя творы яўрэйскіх аўтараў — Іцхока-Лейбуша Перэца, Якава Гордзіна, Давіда Пінскага і іншых, што заклала падмурак сур'ёзнага яўрэйскага драматычнага рэпертуару.

У 1913 Абрагам Камінскі заснаваў новы тэатр у Варшаве на вуліцы Абознай 1 / 3. Сродкі на яго былі здабыты ў часе турнэ па Злучаных Штатах (1909—1910). У 1910 трупа разам з Эстэр Рахель гастралявала ў Санкт-Пецярбургу, Маскве, Кіеве і многіх іншых гарадах Расійскай імперыі, у 1913 — у Парыжы і Лондане. У кіно пачала здымацца да Першай сусветнай вайны.

У 1925 Эстэр Рахель Камінская памерла. У 1926 варшаўскі штотыднёвік «Дэр момент» апублікаваў яе ўспаміны — «Дэрнер ун блумен» («Церніі і кветкі»). Пахаваная на яўрэйскіх могілках у Варшаве (участак 39).

Эстэр Рахель і Абрагам Камінскія мелі траіх дзяцей: Рэгіну, Іду і Юзафа.

Фільмаграфія
------------

* 1923: *Ткіес каф (Змова)*
* 1914: *Мачыха*
* 1914: *Забой*
* 1913: *Незнаёмы*
* 1912: *Мірэле Эфрас*

Зноскі
------

1. 1 2  Internet Movie Database — 1990. Праверана 14 жніўня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. 1 2  КАМИНЬСКИЕ, семья деятелей театра на идиш. (руск.).  eleven.co.il. Праверана 23 кастрычніка 2011.
3. 1 2 3  Архіўная копія (руск.)(недаступная спасылка).  История евреев Беларуси. Архівавана з першакрыніцы 5 сакавіка 2016. Праверана 3 жніўня 2014.
4. ↑  Grób Ester Rachel Kamińskiej w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie
5. ↑  Cmentarze m. st. Warszawy. Cmentarze żydowskie. — Warszawa, 2003. — ISBN 83-916419-3-7.

Літаратура
----------

* Henry Kroszczor : Jewish Cemetery in Warsaw. Warsaw : Polish Scientific Publishers, 1983, p. 16 ISBN 83-01-04304-0.
* Jan Jagielski : Guide to the Jewish cemetery in Warsaw at ul. Okopowa 49/51. Z. 1, Other Central Avenue. Warsaw: Society for Protection of Monuments. Social Committee for the Care of Cemeteries and Monuments of Jewish Culture in Poland, 1996, pp. 58-59. ISBN 83-90-66296-5.

Спасылкі
--------

* Эстэр Рахель Камінская на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)
**«Lady Pank»** — польскі рок-гурт, створаны ў 1981 годзе ва Уроцлаве Янам Барысевічам[pl] і Анджэям Магільніцкім[pl]. Адзін з самых папулярных гуртоў у гісторыі польскага року.

Калектыў выпусціў больш за 20 альбомаў і дзясяткі сінглаў, у прыватнасці, «Mniej niż zero[pl]», «Wciąż bardziej obcy», «Kryzysowa narzeczona». Назва гурта паходзіць ад назвы першага запісу «Mała Lady Punk» (з некалькі змененым напісаннем). Першы афіцыйны канцэрт пад шыльдай «Lady Pank» гурт гуляў у чатырохасобавым складзе (Ян Барысевіч — вакал, гітара; Эдмунд Стасяк — гітара; Павал «Галка» Мельчарэк — бас-гітара; Анджэй Поляк — барабаны) 14 жніўня 1982 года з нагоды адкрыцця студэнцкага клуба «Park».

Музыканты
---------

Склад групы некалькі разоў змяняўся. Заўсёды, аднак, у камандзе выступалі Ян Барысевіч і Януш Панасевіч (з восені 1982 года, пасля завяршэння абавязковай ваеннай службы). У перыяд найбольшай папулярнасці ў камандзе выступалі таксама Павел Мсціслаўскі (бас-гітара), Эдмунд Стасяк (рытм-гітара) і Яраслаў Шлягоўскі (барабаны). У гэтым складзе каманда дамаглася найбольшых поспехаў.

### Цяперашні склад

* Ян Барысевіч — сола-гітара, вакал
* Януш Панасевіч — вакал
* Куба Яблонскі — барабаны
* Кшыштаф Келішкевіч — бас-гітара

### Дапаможны склад

* Міхаіл Сітарск — электрагітара, пастаянны «*sideman*»
* Войтэк Ольшак — клавішныя (часова)
* Марцін Навакоўскі — саксафон (часова)

Гісторыя
--------

Гурт «Lady Pank» быў заснаваны ў канцы 1981 года, неўзабаве пасля сыходу з гурта «Budka Suflera» гітарыста і кампазітара Яна Барысевіча і аўтара тэкстаў Анджэя Магільніцкага.

Заўвагі
-------

1. ↑  На самой справе, гэта быў чацвёрты канцэрт пасля канцэртаў у Познані («Arena Rock»), Свінауйсце, Варшаве — клуб «Accent»; шосты канцэрт гурт гуляў у Ясле.

Зноскі
------

1. ↑  Sklady «Lady Pank» (польск.).

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт гурта
* Lady Pank Архівавана 10 лютага 2022. y Архіве Польскага Року

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Spotify · YouTube |
| Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: no98038322 · NKC: xx0028463 · VIAF: 155272927 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Возера Белае.

**Бе́лае во́зера** — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі на мяжы з Ушацкім раёнам. У басейне ракі Шоша, за 36 км на ўсход ад горада Глыбокае, за 2 км на паўднёвы ўсход ад возера Шо.

Плошча паверхні 0,59 км². Найбольшая глыбіня 24,7 м. Даўжыня 2,13 км. Найбольшая шырыня 0,57 км. Даўжыня берагавой лініі 4,8 км. Берагавая лінія слабазвілістая. Аб’ём вады 5,75 млн м³. Плошча вадазбору 4,2 км². Схілы катлавіны высокія і пясчаныя, на паўночным захадзе і поўдні возера нізкія і тарфяністыя. Мелкаводдзе пясчанае. Глыбакаводная частка ложа возера пакрыта сапрапелем. Прыбярэжная расліннасць распаўсюджана да глыбіні 4 м паласой шырынёй 40—50 метраў. Да глыбіні 11 метраў расце мох фантыналіс.  
Возера мезатрофнае, слабапраточнае. Упадаюць 2 ручаі і вяцякае ручай у возера Івесь.

У возера водзяцца шчупак, акунь, лешч, судак, краснапёрка і іншыя віды рыб.

У 1979 годзе створаны азёрны заказнік *«Белае»* з мэтай захавання эталоннага па чысціні возера і яго насельнікаў, асабліва баброў.

Літаратура
----------

* Белае возера // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 384. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* *Міронаў В. Р.* Белае возера // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.1 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 1. — С. 265. — 575 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 28. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
**Веляці́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Хойніцкага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Веляцін.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Хойніцкага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Паселіцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Адлучэнне ад царквы** або **адлучэнне ад сінагогі** (адлучэнне) — практыкаваная ў некаторых рэлігіях мера пакарання за дзеянні, несумяшчальныя з зацверджаным царквой ладам жыцця, за парушэнне царкоўных правілаў, за вераадступніцтва або ерась. Ён заключаецца ў перапыненні ўсіх адносін паміж царквой і асобай, якая адлучаецца. Рэлігійны сэнс адлучэння ад царквы заключаецца ў адмове царквы несці адказнасць за думкі, словы і ўчынкі адлучаных.

Адлучэнне ад царквы практыкуецца ў многіх рэлігіях, у прыватнасці, у хрысціянстве і юдаізме. На практыцы экскамуніка звычайна заключаецца ў тым, што адлучанаму забараняецца ўдзельнічаць у ажыццяўленні публічных рэлігійных дзеянняў і атрымлівае магчымасць здзяйсняць пэўныя рытуалы (напрыклад, адпушчэння грахоў).

Адлучэнне ад царквы ў хрысціянстве
----------------------------------

Хрысціянская царква практыкуе наступныя віды адлучэння ад царквы:

* Анафема (або вялікае адлучэнне ад царквы, грэч. ἀνάθεμα) — навязваецца вышэйшай царкоўнай уладай, прымяняецца да вераадступнікаў і ерэтыкоў. Анафіма мае бестэрміновы тэрмін дзеяння і прадугледжвае забарону на любыя сувязі царквы з адлучанымі.
* Забарона (або малое адлучэнне, грэч. ἀφορισμός) — навязаны царкоўнымі ўладамі на рэгіянальным або мясцовым узроўні (у правасл. - епіскапам), галоўным чынам за парушэнне царкоўных правілаў і за адхіленне ад запаведзяў, заключаецца ў часовай забароне ўдзелу ў рэлігійных абрадах, прычашчэння і блаславення.
* Інтэрдыкт — выкарыстоўвалася пераважна ў заходніх хрысціянскіх цэрквах. Ад царквы адлучаюць не асобнага прыхаджаніна, а адразу вялікую групу: вёску, горад, вобласць ці нават дзяржаву. На тэрыторыі, на якую распаўсюджваўся інтэрдыкт, не працавалі цэрквы, не праводзіліся рэлігійныя святы, не праводзіліся абрады (хрышчэнні, вянчанні, пахаванні і інш.).

Адлучэнне ад царквы ў юдаізме
-----------------------------

Харам — вышэйшае духоўнае асуджэнне ў іўдаізме. Гэта поўнае выключэнне чалавека з яўрэйскай супольнасці.

Сыруў — гэта распараджэнне рэлігійнага рабінскага суда (beit din), якое накладаецца пры невыкананні яго папярэдніх рашэнняў і нясе з сабой некаторыя абмежаванні на ўдзел у рэлігійным жыцці з мэтай прымусу да выканання папярэдняга рашэння.

Падобныя меры пакарання і ў іншых рэлігіях
------------------------------------------

### Будызм

У некаторых будысцкіх манастырах манахаў могуць выгнаць за парушэнне асноўных правілаў манаскага жыцця, але агульнага адлучэння ад царквы няма аналага.

### Індуізм

У індуізме няма паняцця адлучэння ад рэлігіі, але можа быць адлучэнне ад касты. Хоць гэты працэс часта мае не рэлігійны кантэкст, а сацыяльна-палітычны.

### Іслам

У ісламе няма канцэпцыі адлучэння ад царквы, падобнай хрысціянскай. Найбольш блізкае паняцце — такфір (кафір), з'ява, калі адзін мусульманін аб'яўляе іншага мусульманіна няверуючым, гэта значыць кафірам. Але гэта не перашкаджае ўдзелу другога ў рэлігійных абрадах.
**Адкрытыя адукацыйныя рэсурсы, ААР (англ. Open Educational Resources, OER)** — лічбавыя матэрыялы, якія могуць быць шматкроць выкарыстаны для выкладання, навучання, даследаванняў і іншага, якія зроблены даступнымі з дапамогай адкрытых ліцэнзій і якія дазваляюць карыстальнікам матэрыялаў тое, што не было б проста дазволена паводле аднаго толькі аўтарскага права. Як спосаб стварэння і распаўсюджвання кантэнту, толькі толькі ААР не могуць ні выдаць дыплом, ні забяспечыць акадэмічную або адміністрацыйную падтрымку студэнтам. Аднак матэрыялы ААР пачынаюць інтэгравацца ў адкрытую і дыстанцыйную адукацыю.Некаторыя пастаўшчыкі ААР самі далучыліся да сацыяльных медыя, каб узмацніць бачнасць і рэпутацыю іх кантэнту.

ААР ўключаюць у сябе розныя віды лічбавых рэсурсаў. Навучальны кантэнт ўключае ў сябе курсы, матэрыялы курсаў, змест модуляў, навучальныя аб’екты, калекцыі і часопісы. Інструменты ўключаюць у сябе праграмнае забеспячэнне, якое падтрымлівае стварэнне, дастаўку, выкарыстанне і паляпшэнне адкрытага навучальнага кантэнту, пошук і арганізацыю кантэнту, сістэмы кіравання кантэнтам і навучаннем, інструменты распрацоўкі кантэнту і супольнасці анлайнавага навучання. Рэсурсы рэалізацыі ўключаюць у сябе Ліцэнзіі на інтэлектуальную ўласнасць, якія кіруюць адкрытай публікацыі матэрыялаў, прынцыпы распрацоўкі і лакалізацыю кантэнту. Яны таксама ўключаюць у сябе матэрыялы аб перадавым вопыце, такія як апавяданні, публікацыі, тэхнікі, метады, працэсы, стымулы і распаўсюджванне.

Зноскі
------

1. ↑  *Hylén, Jan.* Giving Knowledge for Free: The Emergence of Open Educational Resources (англ.). — Paris, France: Organisation for Economic Co-operation and Development, 2007. — P. 30. — doi:10.1787/9789264032125-en.

↑
2. ↑  ﻿*Hafner, Katie*. Higher Education Reimagined With Online Courseware, *New York Times* (16 апреля 2010). ↑
3. ↑  *Center for Educational Research and Innovation, Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD).* Giving Knowledge for Free THE EMERGENCE OF OPEN EDUCATIONAL RESOURCES. — 2007. — 153 с.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778526452 |
**«Еўраопт»** — беларуская прыватная сетка харчовых крам. Належыць ТАА «Еўрагандаль». Станам на 1 студзеня 2016 г. — найбуйнейшая гандлёвая сетка ў Беларусі па колькасці харчовых крам (438 крамаў).

Крама Еўраопт у Калодзішчах

Гісторыя
--------

Гандлёвая прыватная кампанія «Еўраопт» была заснавана ў 1993 г. У 1997 быў адкрыты гандлёвы комплекс «Еўраопт» па вул. Казінца 52А, г. Мінск. У сярэдзіне 2003 г. следчае ўпраўленне Дэпартамента фінансавых расследаванняў Камітэта дзяржаўнага кантроля прад’явіла завочнае абвінавачванне С. Літвіну і У. Васільку ў стварэнні і кіраванні транснацыянальнай злачыннай арганізацыяй, якая здзейсніла шэраг эканамічных злачынстваў. 10 кастрычніка 2003 г. у Варшаве па просьбе беларускага боку яны былі затрыманыя. Аднак польскія ўлады не экстрадыравалі С. Літвіна і У. Васільку, што дазволіла ім застацца за межамі тэрыторыі Беларусі.

У чэрвені 2012 г. ТАА «Еўрагандаль» набыла ААТ «Міжнародны рэзервны банк» з статутным фондам 22,7 млрд бел. руб. ($2,7 млн.).

У 2015 г. ЗАТ «Дабраном» перадала свае крамы ў субарэнду ТАА «Еўрагандаль». На думку незалежных экспертаў, гандлёвая сетка «Еўраопт» налічваючы ў агульнай складанасці каля 440 крам парушае антыманапольнае заканадаўства Беларусі — Закон РБ 94-З «Аб супрацьдзеянні манапалістычнай дзейнасці і развіцці канкурэнцыі» ад 12 снежня 2013 г.

### Узнагароды

27 студзеня 2012 г. сетка крам «Еўраопт» была прызнана «Брэндам года-2011» у намінацыі «Гандлёвыя сеткі і цэнтры».

Па выніках 2011 года кампанія «Еўрагандаль» была прызнана лепшай у намінацыі «Стварэнне новых працоўных месцаў».

5 снежня 2012 сетка магазінаў «Еўраопт» прызнана рознічнага сеткай крам № 1 2012 года.

Зноскі
------

1. ↑  Белорусский ритейлер «Евроторг» купил ОАО «Международный резервный банк» Архівавана 16 кастрычніка 2017.
2. ↑  Леганьков, А. На белорусском рынке складывается критическая ситуация, когда крупные сетевые ритейлеры стремительно развивают свой бизнес за счет покупателей и отечественных производителей / Антон Леганьков // Народная воля. — 2017. — № 17 (4166). — 28 лютага. — С. 1 — 2.
**Еўрапейскае абароннае агенцтва** - агенцтва  Еўрапейскага саюза, штаб якога размешчаны ў  Брусэлі. Яно з'яўляецца органам агульнай знешняй палітыкі і палітыкі бяспекі, заснавана 12 ліпеня 2004 года і прадастаўляе справаздачы  Савету Еўрапейскага саюза. Усе краіны-члены ЕС за выключэннем  Даніі ўдзельнічаюць у дзейнасці агенцтва. Нарвегія, якая не ўваходзіць у ЕС, атрымала права ўдзельнічаць у дзейнасці агенцтва, але без права голасу.

Задачы
------

Савет Еўрапейскага саюза стварыў агенцтва для падтрымкі дзяржаў-членаў у іх намаганнях па ўдасканаленні еўрапейскага абароннага патэнцыялу ў галіне крызіснага кіравання, еўрапейскай бяспекі і абароннай палітыкі. Галоўнымі функцыямі арганізацыі з'яўляюцца:

* Развіццё абароннага патэнцыялу;
* Садзейнічанне еўрапейскаму супрацоўніцтву ў галіне ўзбраення;
* Стварэнне канкурэнтаздольнага еўрапейскага рынку ваеннага абсталявання;
* Павышэнне эфектыўнасці еўрапейскіх абаронных даследаванняў і тэхналогій.

Структура
---------

Агенцтва кіруецца трыма элементамі.

* Кіраўнік агенцтва: адказны за агульную арганізацыю і функцыянаванне, забяспечвае выкананне кіруючых прынцыпаў і рашэнняў, узначальвае нарады міністраў Кіруючага савета;
* Кіруючы савет: орган прыняцця рашэнняў, які складаецца з міністраў абароны ўдзельнічаючых дзяржаў, а таксама прадстаўніка  Еўрапейскай камісіі.
* Выканаўчы дырэктар: кіраўнік апарата.

На 2009 год у Еўрапейскім абаронным агенцтве працавалі 109 чалавек.

Бюджэт
------

| Год | Бюджэт (млн €) | Выдаткі (млн €) |
| --- | --- | --- |
| 2004 | 1.9 | 0.4 |
| 2005 | 20.7 | 12.8 |
| 2006 | 22.7 | 18.8 |
| 2007 | 22.4 | 21.5 |
| 2008 | 27.5 | 26.2 |
| 2009 | 29.2 | 28.1 |
| 2010 | 31.0 | 30.5 |
| 2011 | 30.5 | 30.5 |
| 2012 | 30.5 | 30.5 |
| 2013 | 30.5 | 30.5 |
| 2014 | 30.5 | 30.5 |
| 2015 | 30.5 | Звестак яшчэ няма |
|

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
**Велікапольская хроніка** або **Вялікая або доўгая хроніка палякаў ці ляхітаў** (лац. *Chronica magna seu longa polonorum seu lechitarum*) — вялікая польская гістарычная кампіляцыя, якая была напісана на лацінскай мове і апісвае падзеі ад рассялення славян на тэрыторыі Польшчы да 1273 г. (апавяданне абрываецца на паведамленні пра жаніцьбу юнага Пшэмыслава II). Захавалася ў 9 спісах XV ст. Апавяданне да пач. XIII ст. заснавана на хроніцы Гала Ананіма, якая выкладае гісторыю дынастыі Баляслава Крывавустага да 1113 г. і сачыненні Вінцэнта Кадлубека, дзе гісторыя даведзена да 1202 г. У напісанні працягу бралі ўдзел пазнаньскі біскуп Багухвал і пазнаньскі кусташ Гадзіслаў Башко. Пры гэтым пытанне аб аўтарстве і часе стварэння канчатковай рэдакцыі *«Хронікі»* пакуль не вырашана.

Выданні
-------

* Kronika Boguchwala i Godyslawa Paska / op. W. A. Maciejowski // MPH, T. 2. Lwow, 1872, p. 454—598.
* Monumenta Polonie Historica. Series Nova. Т. VIII. Warszawa, 1970.

Зноскі
------

1. ↑  Великая хроника о Польше, Руси и их соседях, с. 9.
2. ↑  CBN Polona **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 21 кастрычніка 2013. Праверана 27 мая 2014.

Спасылкі
--------

* Лацінскі тэкст выдання У. А. Мацяёўскага Архівавана 21 кастрычніка 2013. з Monumenta Poloniae Historica
Апока з ваколіц Саратава
**Апока** — лёгкая, цвёрдая, мікрапорыстая асадкавая парода, складзеная з аморфнага крэмнязёму (апалу да 98 %) з дамешкам гліністага рэчыва, шкілетных рэшткаў дыятамей, радыялярый і інш.. Паходжанне апокі дагэтуль дакладна не вызначана. Некаторыя вучоныя сцвярджаюць, што гэтая парода ўтварылася ў марскіх умовах, паводле іншых, апокі з'яўляюцца прадуктам змянення трэпелаў, дыятамітаў і іншых парод. Радовішчы пераважна сярод мелавых і ніжнепалеагенавых адкладаў. На Беларусі радовішчы маюцца ў Гомельскай і Магілёўскай абласцях. 

Парода трывалая, звонкая пры ўдары, мае паўракавісты злом, валодае вялікай порыстасцю і гіграскапічнасцю, звычайна шэрага або цёмна-шэрага колеру. Адрозніваецца добрымі цяпло-гукаізаляцыйнымі ўласцівасцямі.

Апокі выкарыстоўваюцца ў будаўніцтве, вытворчасці цэменту і як адсарбент.

Літаратура
----------

* Геаграфічныя паняцці і тэрміны: Энцыклапедычны даведнік / Рэдкал.: М. М. Курловіч, Я.В. Малашэвіч і інш. — Мн.: БелЭн, 1993. — 333 с. ISBN 5-85700-085-8
**Стра́дун** (харв.: Stradun), або **Пля́ца** (харв.: Placa) — пешаходная вуліца ў Дуброўніку, Харватыя. Даўжыня — 300 метраў. Праходзіць праз увесь Стары горад, ад брамы Піле да брамы Плочэ. На Страдуне знаходзяцца шэраг славутасцей Дуброўніка, як касцёлы, званіцы, фантаны, а таксама кавярні, рэстарацыі і крамы.

Назва
-----

Назва «Страдун» паходзіць ад венецыянскага «вялікая вуліца». «Пляца» паходзіць ад лац.: platea communis і азначае «грамадская вуліца».

Гісторыя
--------

У старажытнасці на месцы сучаснага Страдуну пралягаў канал, які аддзяляў востраў Ляус з горадам Рагузай і паселішча Дубрава, якое знаходзілася на кантыненце. У XII стагоддзі канал быў высушаны і два паселішчы зліліся ў адно. У 1468 годзе на вуліцы, што ўзнікла на месцы каналу, быў пакладзены брук. Сучасную форму Страдун набыў пасля землетрасення 1667 года. Вуліца была моцна пашкоджана сербскім артылерыйскім абстрэлам падчас вайны Харватыі за незалежнасць 1991—1992 гадоў, але па сканчэнні вайны была цалкам адрэстаўраваная.

Культура
--------

Штогод 2 лютага па Страдуне праходзіць працэсія ў гонар Святога Уласія — заступніка горада, што з’яўляецца часткай фестывалю Святога Уласія.

Гл. таксама
-----------

* Гарадскі мур Дуброўніка

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Страдун на Вікісховішчы |
**8-я Вішнёвая вуліца** (трансліт.: *8-ja Višniovaja vulica*, руск.: 8-я Вишневая улица) — вуліца ў Наваполацку.

Апісанне
--------

Размешчана ў паўночна-заходняй частцы горада ў раёне прамзоны БВК на тэрыторыі садовага таварыства "Энергетык" каля былой вёскі Шніткі, якая ўвайшла ў межы Наваполацка ў 1968 годзе. Працягласць вуліцы складае каля 140 метраў. Рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца. З цэнтральнай часткі горада грамадскім транспартам да вуліцы можна даехаць аўтобусамі № 8 "Падкасцельцы - БВК" і № 12 "Падкасцельцы - Шніткі".

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------
**8-я партызанская брыгада** — была створана ў Круглянскім раёне ў снежні 1943 года. Дзейнічала на тэрыторыі Ганцавіцкага, Целяханскага, Быценскага, Івацэвіцкага, Косаўскага раёнаў.

Гісторыя
--------

У снежні 1943 — студзені 1944 гадоў зрабіла рэйд у Ганцавіцкі, потым у Косаўскі раёны.

Паводле задачы, пастаўленай аператыўнай група пры ваенным савеце 61-й арміі, брыгада дзейнічала ў тыле войск праціўніка, якія займалі пазіцыі перад часцямі 61-й арміі 1-га Беларускага фронту. Наносіла ўдары па варожым камунікацыям, зрывала перавозкі, скоўвала манёўр войск 2-й нямецкай арміі. Метадам дыверсій і засад знішчала жывую сілу праціўніка. Толькі ў красавіку — чэрвені 1944 года партызаны падбілі 71 аўтамашыну ворага, знішчылі 5 мастоў. На чыгуначным участку Баранавічы — Брэст падарвалі і пашкодзілі 27 нямецкіх эшалонаў. У ноч на 20 чэрвеня авалодалі чыгуначным участкам каля станцыі Косава-Палескае і падарвалі больш за 750 рэек, бронедрызіну з аховай. 9 — 15 красавіка 1944 года вялі баі з праціўнікам, які імкнуўся ачысціць свае тылы ад партызан. 9 — 17 ліпеня 1944 года брыгада (1146 партызан; 36-ы, 40-ы, 12-ы, 15-ы атрады) паатрадна злучылася з Чырвонай Арміяй.

Камандзіру брыгады Сяргею Георгіевічу Жуніну прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Склад
-----

Уключала атрады:

* 12-ы партызанскі атрад (арганізаваны ў чэрвені 1942);
* 15-ы партызанскі атрад (арганізаваны ў ліпені 1942);
* 36-ы партызанскі атрад (пачаў фарміравацца ў ліпені 1942 года ў вёсцы Хватаўка Бялыніцкага раёна)
* 40-ы партызанскі атрад (арганізаваны ў маі 1942),

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Сяргей Георгіевіч Жунін

### Камісар

* Васіль Аляксеевіч Пятроў

### Начальнік штаба

* К. І. Мацеж

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**8-я Круглянская партызанская брыгада** — партызанская брыгада, створаная ў 1942 годзе. Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Круглянскага, Шклоўскага, Бялынцкага і Крупскага раёнаў. У красавіку 1943 года брыгада ўвайшла ў ваенна-аператыўную групу пры Магілёўскім падпольным абкаме ВКП(б)Б. 11 жніўня 1943 года брыгада (каля 900 партызан) была пераўтворанана ў Круглянскую ваенна-аператыўную групу. Камандзіру брыгады Жуніну прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Склад
-----

У маі 1942 года ў Круглянскім раёне сустрэліся і пачалі дзейнічаць разам атрады «Сяргея» (С. Г. Жуніна, пазней 36-ы атрад 8-й партызанскай брыгады і Дз. А. Кулікава (пазней 8-ы партызанскі атрад). 7 чэрвеня 1942 года ў размяшчэнне атрадаў была дэсантавана аператыўная група Заходняга фронту, якая 12 чэрвеня 1942 года аб'яднала атрады «Сяргея», Кулікава, Г. С. Мясніка (пазней 24-ы партызанскі атрад) у так званае «Аб’яднанне атрадаў «Дзядзькі Сашы». 8 кастрычніка яно было перайменавана ў «Аб’яднаныя атрады Барысаўскага аператыўнага цэнтра» («Атрады БАЦ»), у красавіку 1943 ў 8-ю Круглянскую партызанскую брыгаду. У ліпені 1942 года ў брыгаду ўліўся ассобны атрад «Гая» (пазней 30-ы партызанскі атрад), у лістападзе — атрады А. С. Нікітчанкі і П. А. Красякова з брыгады «Чэкіст».

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* А. А. Маршчынін;
* С. Г. Жунін.

### Камісары

* Дз. А. Смагін;
* М. К. Сушкоў.

### Начальнік штаба

* І. Г. Ільін.

Гісторыя
--------

Партызаны наносілі ўдары на чыгунцы Мінск — Орша, шашы Мінск — Магілёў. У чэрвені 1942 года захапілі і знішчылі эшалон з боепрыпасамі. 28 жніўня 1942 года атрады 36-ы, 8-ы, 24-ы разграмілі чыгуначную станцыю Слаўнае, разбурылі чыгуначнае палатно, спыніўшы рух больш чым на суткі (Слаўненская аперацыя). Разбілі нямецкія гарнізоны ў вёсках Дзянісавічы Крупскага (29 верасня 1942), Шапялевічы (5 снежня 1942), Марцьянавічы (9 снежня 1942), Цяцерын (14 студзеня 1943) Круглянскага раёнаў і іншыя. Партызаны вырваліся з акружэння падчас карнай аперацыі «Карлсбад», вялі абарончы бой каля вёскі Сомры Крупскага раёна (16 лістапада 1942), баі з карнікамі ў лютым і сакавіку 1943 года. 3 жніўня 1943 года на ўчастку Слаўнае — Трацылава падарвалі больш за 1 тысячу рэек.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Нючэпінг** (шведск.: Nyköping) — горад у Швецыі на беразе Балтыйскага мора, цэнтр лена Сёдэрманланд. Насельніцтва 29 891 чалавек (2010). За 7 км на паўночны захад знаходзіцца аэрапорт Стакгольм-Скаўста.

Гісторыя
--------

Панарама Нючэпінга на гравюры з кнігі Швецыя старажытная і сучасная, 1690-я
Нючэпінгскі замак
У XII стагоддзі ў раёне сучаснага Нючэпінга былі ўзведзены дзве каменныя абарончыя вежы. Мяркуецца, што ўжо ў гэты час ён быў важным гандлёвым месцам. Першыя згадкі Нючэпінгу належаць аднак, да 1230 года — на мясцовай манеце, знойдзенай у 1961 г. на якой выбіта назва *«NVCOPIE»*. Прыкладна ў гэты час быў пабудаваны і Нючэпінскі замак (дакладная дата, аднак, невядома). У самым пачатку XIV стагоддзя ў ім знаходзіўся палонены Вальдэмар Біргерсан, які там і памёр у 1302 годзе. У 1317 г. у замку меў месца г.зв. Нючэпінскі пір, на які кароль Біргер запрасіў сваіх братоў герцагаў Эрыка Магнусана і Вальдэмара Магнусана, пасля чаго арыштаваў іх і кінуў за краты. 20 верасня 1396 г. у Нючэпінскім замку была падпісана г.зв. Нючэпінская рэцэсія, якая стала падмуркам для заключэння Кальмарскай уніі.

У 1521 годзе замак быў узяты Густавам Вазам. З 1568 г. герцаг Карл зрабіў Нючэпінг адміністрацыйным цэнтрам сваіх уладанняў, а ў 1592 годзе ажаніўся там з Крысцінай Гольштэйн-Готарпскай. У час Вялікай Паўночнай вайны, 24 ліпеня 1719 г. Нючэпінг амаль цалкам быў спалены рускімі. Пасля гэтай вайны ў горадзе пачынае развівацца прамысловасць: былі пабудаваны папяровая, тытунёвая, цукровая і іншыя фабрыкі, на якой працавалі, пераважна нямецкія эмігранты. У 1749 годзе ў Нючэпінгу налічвалася 2200 жыхароў .

У XIX — пачатку XX стагоддзя ў горадзе працягвалася развіццё прамысловасці і рост насельніцтва (4784 чалавекі ў 1860 г. 9810 у 1910 г.). З 1941 да 1980 г. у горадзе была размешчана Сёдэрманландская паветраная флатылія. У 2010—2011 у квартале Окрукен праводзіліся археалагічныя раскопкі.

Славутасці
----------

* Нючэпінгскі замак
* Царква Усіх Святых (13-16 ст.)
* Царква Святога Мікалая (13 ст.)
* Ратуша (1900)
* Сядзіба пробста Пільса (1726)

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Расіі Выбарг (Расія)

Вядомыя асобы
-------------

* Нікадэмус Тэсын Малодшы (1654—1728) — шведскі архітэктар
* Ана Лінд (1957—2003) — былы прэм'ер-міністр Швецыі (жыла некалькі гадоў у Нючэпінгу)
* Ultima Thule — музычны гурт (вікінг-рок)

Зноскі
------

1. ↑  Population in the country, counties and municipalities by sex and age 31/12/2009
2. ↑  Nyköping. Medeltidsstaden 13, sid. 10
3. ↑  Nyköping. Kulturhistorisk byggnadsinventering, sid. 18

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нючэпінг
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Эліс.
Уваход у Музей іміграцыі ЗША.
**Востраў Эліс** (*Ellis Island*) — востраў у вусці ракі Гудзон у бухце Нью-Ёрка.

Быў самым буйным пунктам прыёму імігрантаў у ЗША, якія дзейнічалі з 1 студзеня 1892 г. па 12 лістапада 1954. Востраў — уласнасць Федэральнага ўрада ЗША — знаходзіцца пад юрысдыкцыяй Службы нацыянальных паркаў ЗША. На суседнім востраве Ліберці стаіць статуя Свабоды.

Зноскі
------

1. 1 2  *(unspecified title)* Праверана 25 красавіка 2021.

Спасылкі
--------

* Сайт вострава Архівавана 21 красавіка 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Гранат |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119451543 · GND: 4274979-7 · LCCN: sh88007294 · NKC: ge307711 · SUDOC: 027401499 · VIAF: 244660226 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Нява (значэнні).

**«Нява»** — расійскі літаратурны часопіс. Выдаецца ў Ленінградзе (Санкт-Пецярбургу) з красавіка 1955 года. Быў заснаваны на базе «Ленінградскага альманаха» ў якасці афіцыйнага органа Ленінградскай пісьменніцкай арганізацыі і аднаго з друкаваных органаў Саюза пісьменнікаў РСФСР. У часы СССР выходзіў у выдавецтве «Мастацкая літаратура».

У савецкі час у часопісе публікаваліся Міхаіл Зошчанка, Міхаіл Шолахаў, Веніямін Каверын, Лідзія Чукоўская, Леў Гумілёў, Дзмітрый Ліхачоў, Аляксандр Салжаніцын, Данііл Гранін, Фёдар Абрамаў, Віктар Канецкі, браты Стругацкія, Уладзімір Дудзінцаў, Васіль Быкаў і іншыя.

Да 1989 года на першай старонцы вокладкі часопіса размяшчаліся віды Ленінграда (малюнкі, фотаграфіка). З 1989 года яны публікаваліся на другой старонцы вокладкі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  The ISSN portal — Paris: ISSN International Centre, 2005. — ISSN 0130-741X<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12131129'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q70460099'></a>

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Элісан Мішэль Фелікс** (англ.: Allyson Michelle Felix, нар. 18 лістапада 1985, Лос-Анджэлес) — амерыканская бягунка на кароткія дыстанцыі (100, 200 і 400 метраў). 6-разовая алімпійская чэмпіёнка і 13-разовая чэмпіёнка свету. Самая тытулаваная лёгкаатлетка ў гісторыі Алімпійскіх гульняў і чэмпіянатаў свету. Адзіная ўладальніца 6 залатых алімпійскіх узнагарод у гісторыі жаночай лёгкай атлетыкі, па колькасці медалёў у суме дзеліць рэкорд з Мерлін Оці (па 9).

Па колькасці ўзнагарод чэмпіянатаў свету па лёгкай атлетыцы (13 залатых медалёў) у 2019 годзе Фелікс апярэдзіла Усэйна Болта (11 залатых медалёў), стаўшы самай тытулаванай спартсменкай гэтых спаборніцтваў.

Зноскі
------

1. ↑  Allyson Felix // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. ↑  Allyson Felix // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>
**Гідралагічны заказнік «Падвялікі мох»** — заказнік рэспубліканска значэння. Утвораны пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 13 мая 2005 года № 1434.

Апісанне
--------

На тэрыторыі Ганцавіцкага раёна ў 2005 годзе быў створаны Рэспубліканскі гідралагічны заказнік «Падвялікі мох». Ён з’яўляецца адным з найбуйнейшых балотных масіваў Еўропы, які сфарміраваўся на месцы старажытнага возера «Ясельдскае мора».

Гідралагічны заказнік прызначаны для захавання ўнікальнага лесабалотнага комплексу з папуляцыямі рэдкіх і знікаючых відаў раслін і жывёл. Жывёльны свет заказніка — гэта 177 відаў птушак, 8 — амфібій, 5 — рэптылій. 11 жывёл занесены ў Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь. На тэрыторыі заказніка можна ўбачыць 459 відаў раслін.

Зноскі
------

1. ↑  Гидрологический заказник «Подвеликий Мох»
2. ↑  Легенды Ясельдскага мора
**Чоквэ** (саманазвы: *Chibokwe, Kioko, Bajokwe*) — народ на поўдні Цэнтральнай Афрыкі. Жывуць пераважна ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга, Анголе, Замбіі, Намібіі. Агульная колькасць (2017 г.) — 2 725 100 чалавек.

Гісторыя
--------

Згодна паданням саміх чоквэ, першапачаткова яны з'яўляліся адным з высакародных кланаў лунда, што мігрыравалі з дзяржавы Лунда ў XVII ст. на захад. Прынята таксама думка, што чоквэ былі групай мбунда, падначаленай мігрантамі-лунда. 

У другой палове XIX ст. набыццё агнястрэльнай зброі дазволіла чоквэ выйсці з падпарадкавання і пачаць паспяховую вайну супраць дзяржавы Лунда. У 1887 г. яны захапілі Мусумбу, сталіцу дзяржавы Лунда і стварылі сваю дзяржаву, разбураную у канцы XIX ст. бельгійцамі.

Культура
--------

Асноўнымі заняткамі чоквэ здаўна з'яўляліся ручное земляробства і паляванне. Жывёлагадоўля адыгрывала другасны характар. У XVIII - XIX стст. яны адыгрывалі важную ролю ў арганізацыі пасрэдніцкага гандлю паміж лунда і партугальцамі, у тым ліку ўдзельнічалі ў гандлі рабамі. Традыцыйны від паселішча — родавая вёска каля ракі, што складалася з плеценых сямейных хацін з конусападобнымі дахамі і супольнай хаціны *чота* з вострым дахам.

Галоўнай сацыяльнай адзінкай з'яўляўся род. Адлік сваяцтва вёўся адначасова па мужчынскай і жаночай лініям. Паколькі жанчыны апрацоўвалі зямлю, то паселішчы звычайна фарміраваліся па матчынай лініі. У часы існавання сваёй дзяржавы зямельныя межы паміж родамі ўсталёўваў манарх. Родам кіравалі старэйшыя мужчыны, але поруч існавалі аб'яднанні жанчын *укуле*, якія распараджаліся часткай жыцця абшчыны. Ваеннай справай кіраваў правадыр *мвана нганга*. Ён кантраляваў ваенныя сілы некалькіх абшчын. Асобнае месца займалі рамеснікі і мастакі. Яны падзяляліся на групы *фулі* і *сонгі*. *Фулі* знаходзіліся ў залежнасці ад манарха ці правадыра, а *сонгі* — ад абшчыны. Акрамя таго, сацыяльны статус чоквэ залежыць ад паходжання. Высакародныя чоквэ лічаць сябе нашчадкамі лунда, а нізкародных чоквэ — нашчадкамі заваяваных народаў.

Чоквэ шырока вядомы сваім мастацтвам, асабліва разьбярствам і пляценнем. Прыклады мастацтва:

* 
* 
* 
*

Мова
----

Мова чоквэ належыць да групы моў банту. У Анголе мае афіцыйны характар. Тут быў распрацаваны пісьмовы стандарт на аснове лацінкі. З 2012 г. вывучаецца ў школах.

Рэлігія
-------

Згодна старажытным уяўленням, сусвет быў створаны вярхоўнай істотай *аларун*, але ў ім кіруюць духі продкаў *махамба*, духі прыроды і злыя духі. Чоквэ верылі ў магію і чараўнікоў *ванга*. Лекаваннем і прадказаннямі займаліся вяшчуны *нганга*.

У XX ст. большасць вернікаў прынялі хрысціянства.

Зноскі
------

1. ↑  Chokwe
2. ↑  Chokwe language and pronunciation - Omniglot

Спасылкі
--------

* Chokwe Архівавана 17 красавіка 2016.
* Chokwe — National African Language Resource Center Архівавана 7 лістапада 2017.
* The Politics and Intellect of the Chokwe Tribe
* Chokwe — Art & Life in Africa
* History of the Ascendency of the Lunda Kingdom

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11948472k · GND: 4078439-3 · LCCN: sh85024634 · NKC: ph319012 · SUDOC: 027444759 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Святлова.
**Эліса Віктараўна Святлова** (21 чэрвеня 1935, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1960 годзе Беларускі політэхнічны інстытут. У 1960—1967 гадах і з 1973 года ў інстытуце «Мінскпраект» (старшы архітэктар, намеснік начальніка майстэрні генплана). У 1967—1971 гадах архітэктар Кастрычніцкага раёна горада Мінска, у 1971—1973 гадах начальнік упраўлення планіроўкі Галоўнага архітэктурна-планіровачнага ўпраўлення Мінскага гарвыканкама.

Творчасць
---------

Асноўныя работы: жылыя дамы па вуліцах А. Кашавога і Ульянаўскай (1968); генеральны план развіцця Мінска і праект планіроўкі яго прыгараднай зоны да 2000 г. (1982, у аўт. калектыве; прэмія СМ СССР 1985).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Святлова Эліса Віктараўна // Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 132785 |
**Цы** — жанр кітайскай класічнай паэзіі. Узнік у часы дынастыі Тан. Росквіту дасягнуў у 11-12 стст. ў творчасці Лю Юна, Оуяна Сю, Су Шы, Лі Цынчжаа, Лу Ю, Сінь Ці-Цзі. Вершы ў жанры цы першапачаткова ствараліся як песенныя тэксты на пэўныя мелодыі, якіх налічвалася больш за 800. Цы падзяляюцца на своеасаблівыя цыклы, у кожным з якіх мелодыя прадвызначае памер, чаргаванне тонаў, строфіку і рыфму. Рыфма ў цы (у адрозненне ад шы) не рэгламентаваная адмысловымі рыфмоўнікамі. Цы — у асноўным лірыка пейзажнага або інтымнага характару, аднак у творах Су Шы і Сінь Ці-Цзі гучаць таксама філасофскі і грамадзянскі матывы.

Літаратура
----------

* Helwig Schmidt-Glintzer: Geschichte der chinesischen Literatur. Bern 1990, ISBN 3406453376.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85139217 · NDL: 00570861 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Г'ан.
**Г'ан**, або **Ган** (груз. ღან, мрглавані: Ⴖ, нусхуры: ⴖ, мхедрулі: ღ, МФА: [ɣan]) — дваццаць трэцяя літара грузінскага алфавіту. У ізапсефіі мае значэнне «700». Беларускі адпаведнік — літара г ([ɣ]). Згодна з міжнародным стандартам ISO 9984 транслітаруецца як лацінскае ḡ.

* Г'ан мхедруліГ'ан мхедрулі
* Г'ан мрглаваніГ'ан мрглавані
* Г'ан нусхурыГ'ан нусхуры

Юнікод
------

У Юнікодзе:

* Ⴖ : U+10B6
* ღ : U+10E6

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Г’ан (літара)

| ⛭Грузінскае пісьмо |
| --- |
| Графіка | ა · ბ · გ · დ · ე · ვ · ზ · თ · ი · კ · ლ · მ · ნ · ო · პ · ჟ · რ · ს · ტ · უ · ფ · ქ · ღ · ყ · შ · ჩ · ც · ძ · წ · ჭ · ხ · ჯ · ჰ |
| Дадатковыя літары | ჶ · ჷ · ჸ · ჹ · ჺ |
| Архаічныя літары | ჱ · ჲ · ჳ · ჴ · ჵ |