recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шчарбакоў.
**Уладзімір Аляксеевіч Шчарбако́ў** (нар. 5 студзеня 1939, в. Шчарбачы, Крычаўскі раён, Магілёўская вобласць, БССР, СССР) — беларускі вучоны ў галіне раслінаводства. Кандыдат біялагічных навук (1969). Член-карэспандэнт Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь (1992-2002).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 5 студзеня 1939 года ў в. Шчарбачы Крычаўскага раёна Магілёўскай вобласці. Скончыў у 1962 годзе Беларускі тэхналагічны інстытут. З 1968 года ў Інстытуце эксперыментальнай батанікі. З 1972 года — вучоны сакратар Заходняга аддзялення, з 1991 года — Беларускага аддзялення УАСГНІЛ; у 1992—1997 гадах — галоўны вучоны сакратар Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь, у 2001—2002 гадах — начальнік аддзела аграноміі НАН Беларусі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя працы па фізіялогіі і біяхіміі росту і развіцця раслін, вырошчванні асноўных сельскагаспадарчых культур і інш.

Творы
-----

* Кукуруза. 2 изд. Мн. 1999 (у сааўт.);
* Рапс. Мн. 1999 (у сааўт.);
* Зерновые культуры. 2 изд. Мн. 2000 (у сааўт.);
* Экологическое состояние почв Беларуси (разам з І. М. Багдзевічам, М. І. Смяянам) // Междунар. агр. журн. 2000. № 5.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Шчарбакоў Уладзімір Аляксеевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
**Юрыдычныя аб'яднанні Сведкаў Іеговы** - юрыдычныя аб'яднанні, якімі Сведкі Іеговы карыстаюцца ў нацыянальным ці міжнародным маштабе. Гэтыя аб'яднанні выдаюць літаратуру і выконваць іншыя аперацыйныя і адміністрацыйныя функцыі, якія прадстаўляюць інтарэсы рэлігійнай арганізацыі.

Самай старой і найбольш вядомай з іх з'яўляецца «Таварыства Вартавой вежы», якую часам выкарыстоўваюць як сінонім рэлігійнай арганізацыі Сведкаў Іеговы, але самі Сведкі Іеговы падкрэсліваюць адрозненні паміж сваімі аб'яднаннямі і сваёй рэлігійнай арганізацыяй. Існуе шэраг іншых нацыянальных, рэгіянальных і міжнародных аб'яднанняў, якія прадстаўляюць інтарэсы Сведкаў Іеговы.

Таварыства Вартавой вежы Біблій і трактатаў Пенсільваніі
--------------------------------------------------------

Заснавана Ч. Раселам ў 1881 г. У розны час гэта некамерцыйная арганізацыя дзейнічала пад рознымі назвамі: «Сіёнскае таварыства Вартавой вежы» (1881-1896), «Таварыства Вартавой вежы Біблій і трактатаў» (1896-1955) і «Таварыства Вартавой вежы» (з 1955 года). З 2014 г. прэзідэнтам таварыства з'яўляецца Роберт Сіранка.

Таварыства Вартавой вежы Біблій і трактатаў Нью-Ёрка
----------------------------------------------------

Таварыства Вартавой вежы Біблій і трактатаў Нью-Ёрка адказвае за адміністрацыйныя пытанні, такія як нерухомасць, асабліва ў Злучаных Штатах. Гэта аб'яднанне, як правіла, прыводзіцца ў якасці выдаўца публікацый Сведкаў Іеговы. Названыя мэты арганізацыі: «Дабрачынныя, добразычлівыя, навуковыя, гістарычныя, літаратурныя і рэлігійныя мэты; маральнае і разумовае ўдасканаленне мужчын і жанчын, распаўсюджванне біблейскіх ісцін на розных мовах з дапамогай публікацыі трактатаў, брашур, публікацыі і іншых рэлігійных дакументаў, і для рэлігійнай місіянерскай працы.»

Іншыя аб'яднанні
----------------

* Associação Torre de Vigia de Bíblias e Tratados (Бразілія)
* Association cultuelle des Témoins de Jéhovah de France (Францыя)
* Association of Jehovah's Witnesses of East Africa (Усходняя Афрыка)
* Los Testigos de Jehová en México (Мексіка)
* Wachtturm-Gesellschaft, Selters/Taunus (Германія)
* Watchtower Bible & Tract Society Of Australia, Inc. (Аўстралія)
* Еўрапейская асацыяцыя Сведкаў Іеговы
* Рэлігійнае аб'яднанне Сведкаў Іеговы ў Рэспубліцы Беларусь (Беларусь)

Зноскі
------

1. ↑  What Is the Watch Tower Bible and Tract Society? // JW.ORG
2. ↑  George D. Chryssides. Jehovah's Witnesses: Continuity and Change. p. 143
3. ↑  "The Warning Work (1909-1914)", The Watchtower, March 1, 1955, page 141
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ходараўскі сельсавет.
 
**Хо́дараўскі сельсавет** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Горацкага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Ходараўка.

Гісторыя
--------

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Гарадзецкі сельсавет** у складзе Горацкага раёна Аршанскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Гарадзец. 21 жніўня 1925 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Ходараўка, сельсавет перайменаваны ў Ходараўскі. У 1927 годзе скасаваны.

7 верасня 2000 года Ходараўскі сельсавет утвораны зноў у складзе Горацкага раёна Магілёўскай вобласці Беларусі з частак Горскага (3 населеныя пункты: Палішына, Першыно і Ходараўка) і Ленінскага (9 населеных пунктаў: Андзекалава, Блажкі, Гарадзец, Канюхі, Логавіна, Лукі, Сафонава, Стараселле і Сцяфанава) сельсаветаў з цэнтрам у вёсцы Ходараўка. 13 чэрвеня 2002 года ў склад Ленінскага сельсавета вернуты 4 населеныя пункты (Андзекалава, Блажкі, Канюхі і Лукі), а ў склад сельсавета з Горскага сельсавета перададзены 9 населеных пунктаў (Акушкі, Альхавец, Аршані, Высоцкія, Гушчына, Каменка, Малькі, Саракапуды і Шаўнева). 20 лістапада 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Горскага (10 населеных пунктаў: аграгарадок Каменка, вёскі Акушкі, Альхавец, Аршані, Высоцкія, Гушчына, Малькі, Першыно, Саракапуды і Шаўнева) і Ленінскага (7 населеных пунктаў: вёскі Гарадзец, Логавіна, Палішына, Сафонава, Стараселле, Сцяфанава і Ходараўка) сельсаветаў.

Склад
-----

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 17 населеных пунктаў.

Насельніцтва
------------

Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1801 чалавек, з іх 88,3 % — беларусы, 7,2 % — рускія, 1,1 % — украінцы.

Зноскі
------

1. ↑  Решение Могилевского областного Совета депутатов от 13 июня 2002 г. № 18-3 Об изменении границ Горского, Ленинского, Паршинского, Ходоровского сельсоветов и упразднении Горецкого сельсовета Горецкого района
2. ↑  Решение Могилёвского областного совета депутатов №23-1 от 20 ноября 2013 г. Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области
3. ↑  Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 7 жніўня 2018. Праверана 12 лютага 2023.
4. ↑  Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
* Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012.

| ⛭**Горацкі раён** |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Гарады | Горкі |  |
| Сельсаветы | Аўсянкаўскі с/с · Горскі с/с · Добраўскі с/с · Копцеўскі с/с · Ленінскі с/с · Маслакоўскі с/с · Паршынскі с/с · Рэкцянскі с/с · Саўскі с/с |

 |
| 

| Былыя сельсаветы |
| --- |
| Горацкі с/с · Рудкаўшчынскі с/с · Ходараўскі с/с |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кулажанка.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Уладзімір Кулажанка.

**Уладзімір Андрэевіч Кула́жанка** (10 чэрвеня 1926, в. Косель, Кармянскі раён — 2 лістапада 2013, Мінск) — беларускі вучоны-эканаміст. Доктар эканамічных навук (1981), прафесар (1982).

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся ў вялікай сялянскай сям’і. З 1946 на журналісцкай і партыйнай рабоце. Скончыў Рэспубліканскую партыйную школу пры ЦК КПБ (1953) і Вышэйшую партыйную школу пры ЦК КПСС (1959). З 1964 у БДУ, з 1983 у Беларускім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (у 1983—93 загадчык кафедры).

Навуковыя працы па тэарэтычных праблемах узнаўленчага працэсу на макра- і мікраўзроўні ў сістэме АПК, аграрных і валютна-крэдытных адносінах. Распрацаваў метад эканамічнай ацэнкі зямлі як носьбіта ўрадлівасці, сродку працы і фактару сельскагаспадарчай вытворчасці. Адзін з аўтараў навучальнага дапаможніка «Асновы эканамічнай тэорыі» (1995).

Прапагандаваў перавагі рынкавай эканомікі. Меў сталую рубрыку ў газеце «Народная Воля», вёў адмысловую перадачу на Радыё «Свабода». У 1993—1996 гадах уваходзіў у склад ценявога кабінета апазіцыі БНФ, а на прэзідэнцкіх выбарах працаваў у камандзе Зянона Пазняка.

Пахаваны на могілках у пас. Калодзішчы, Мінскі раён.

Выбраная бібліяграфія
---------------------

* Экономические условия воспроизводства основных фондов в колхозах. — Мн. 1978.
* Планомерность сельскохозяйственного производства в народнохозяйственном АПК. — Мн. 1983.
* Адкуль выйшлі і куды ідзём: Экан. нарыс // Полымя. 1994. № 8, 12.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
* *Уладзімер Арлоў*. Імёны Свабоды. — 4-е выд. дап. — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2020. — 826 с.: іл. (Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе) — ISBN 978-0-929849-83-6

Спасылкі
--------

* Кулажанка Уладзімір Андрэевіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гумянюк.

**Марыя Васілеўна Гумянюк** (укр.: Марія Василівна Гуменюк, народжаная Куземка; нар. 26 лютага 1948 года, с. Буракіўка, Залешчыцкі раён, Цярнопальская вобласць, Украінская ССР) — украінскі дзяржаўны і грамадскі дзеяч, пісьменніца, дэпутат Вярхоўнай рады Украіны I склікання (199 −1994).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 26 лютага 1948 года ў сяле Буракоўка Залешчыцкага раёна Цярнопальскай вобласці ў сялянскай сям’і.

З 1967 года працавала ў сферы гандлю і бытавога абслугоўвання ў Цярнопальскай вобласці. З 1976 года была пазаштатным карэспандэнтам тэрнапольскай газеты «Равеснік».

З 1983 года пачала публікавацца ў газеце «Літаратурна Украіна» і часопісе «Савецкая жанчына» і ў абласной прэсе Цярнопальскай вобласці. З 1986 года была рэферэнтам таварыства «Веды» (г. Цярнопаль), з 1989 года — старшынёй Цярнопальскай абласной арганізацыі «Мемарыяла».

У 1988 годзе выйшла першая кніга Марыі Гумянюк «І жыць, і любіць». У 1990 годзе стала членам Саюза пісьменнікаў Украіны.

У 1990 годзе падчас першых альтэрнатыўных парламенцкіх выбараў ва Украінскай ССР была вылучана кандыдатам у народныя дэпутаты працоўным калектывам Цярнопальскага вытворчага аб’яднання «Арыён», 4 сакавіка 1990 года ў першым туры была абрана народным дэпутатам Вярхоўнага савета Украінскай ССР XII склікання (у далейшым — Вярхоўнай рады Украіны I склікання) ад Тэрнопальскай выбарчай акругі № 363 Тэрнопальскай вобласці, набрала 67,92 % галасоў сярод 6 кандыдатаў. У парламенце з’яўлялася членам камісіі па пытаннях культуры і духоўнага адраджэння, уваходзіла ў дэпутацкую групу «Народная рада». У тым жа годзе была абрана дэпутатам Тэрнопальскай абласной рады. Падтрымала разам з групай дэпутатаў Вярхоўнага савета УССР масавыя акцыі пратэсту на плошчы Кастрычніцкай рэвалюцыі ў Кіеве ў кастрычніку 1990 года. Дэпутацкія паўнамоцтвы скончыліся 10 траўня 1994 года.
**Звычайны канюк** (*Buteo buteo*) — птушка з сямейства Ястрабіныя (*Accipitridae*). Звычайны канюк з'яўляецца самай распаўсюджанай птушкай з атраду сокалападобных у Цэнтральнай Еўропе.

Звычайны канюк
Звычайны канюк вельмі лёгка прыстасоўваецца да асяроддзя: без цяжкасцей адаптуецца да новых жыццёвых арэалаў і хутка змяняе свае харчавальныя звычкі. Сустракаецца на працягу круглага году практычна ва ўсіх геаграфічных ландшафтах: ад раўнін да гарыстай мясцовасці і ад урэдзь заселеных мясцін да ўскраін буйных гарадоў.

Распазнаць звычайнага канюка ў небе няцяжка па характэрнаму лунальнаму палёту, шырокіх закругленых крылах і адносна кароткаму круглаватаму хвасту. Афарбоўка пер'я птушкі дастаткова пераменная: ад амаль што цалкам у белы колер афарбаваных асобін да цёмна-бурых экзэмпляраў. Пры гэтым не назіраецца ніякая залежнасць паміж геаграфічнымі варыяцыямі і афарбоўкай птушкі. Гэтая адметная рыса асабліва яскрава адлюстраваная ў французскім варыянце назвы птушкі — Buse variable (*канюк пераменны*). Варыятыўны характар афарбоўкі пер'я звычайнага канюка выклікае падчас цяжкасці ў адназначнай класіфікацыі птушкі, асабліва для назіральніка без вопыту. Распазнаць птушку можна таксама па характэрным далёка ў асяроддзі чутным крыку канюка, які чымсьці нагадвае гук «хьее» альбо «кііі».

Гнёзды звычайныя канюкі ўюць амаль што заўсёды ў лесе і палююць на адкрытых тэрыторыях, напрыклад, палях. У спектрум здабычы звычайнага канюка ўваходзяць дробныя млекакормчыя: пераважна палявыя мышы; харчуецца таксама маладымі птушкамі, рэптыліямі, амфібіямі, казюлькамі ды чарвякамі і нават здыхлінай. На ахвяру кідаецца з сідзячага становішча і дастаткова рэдка з нізкага шукальнага палёту.

Птушка з цёмным пер'ем
У сакавіку альбо сярэдзіне красавіка самка кладзе 2-4 яйкі, наседжвае патомства без выключэнняў толькі самка, працягласць наседжвання складае 33-35 сутак, птушаняты пачынаюць пакідаць гнёзды праз 40-50 дзён з моманту кладкі яек.

Колькасць папуляцыі звычайнага канюка як правіла залежыць ад колькасных паказчыкаў папуляцыі палявых мышэй адпаведнага жыццёвага арэалу. Пры невялікай колькасці палявых мышэй значна павялічваецца квота птушак, якія не адкладваюць яйкі і не наседжваюць патомства.

Узрост птушкі можа дасягаць дваццаці год, у няволі звычайны канюк дасягае нават значна большага ўзросту. Звычайная даўжыня цела дарослай птушкі — 51-57 сантыметраў, размах крылаў — ад 110 да 130 сантыметраў. Вялікімі групамі птушкі збіраюцца толькі ў час пералёту на зімнія кватэры. Па знешнім выглядзе звычайнага канюка дастаткова лёгка пераблытаць з касматаногім канюком (*Buteo lagopus*).

 *Buteo buteo*

Спасылкі
--------

* Звычайны канюк, старонка Мінскага заапарка Архівавана 24 жніўня 2007.
* Сарыч альбо канюк Buteo buteo L.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · CMS · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4168489-8 · NKC: ph508907 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Эстлунд.

**Агда Эстлунд** (швед. Agda Östlund, поўнае імя Agda Maria Östlund, народжаная Lundgren; 3 красавіка 1870 — 26 чэрвеня 1942) — шведскі палітык, член Сацыял-дэмакратычнай партыі Швецыі.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 3 красавіка 1870 года ў Кёпінгу ў працоўнай сям’і.

Навучылася на швачку, стварыла ўласную швейную майстэрню з некалькімі супрацоўнікамі. Выйшаўшы замуж за Андэрса Эстлунда (Anders Östlund), пераехала з ім у 1896 годзе ў Стакгольм.

У 1903 годзе Агда ўступіла ў стакгольмскі жаночы клуб (Stockholms allmänna kvinnoklubb), дзе пазней стала яго старшынёй. Яна здзейсніла шмат агітацыйных паездках па краіне, выступаючы за права голасу жанчын. Таксама працавала ў Сацыял-дэмакратычнай федэрацыі жанчын (Sveriges socialdemokratiska kvinnoförbund) і ў 1911—1917 гадах была старшынёй яе выканаўчага камітэта.

У 1921 годзе яна стала адной з пяці першых жанчын, абраных у рыксдаг пасля таго, як жанчыны атрымалі выбарчае права. У іх ліку былі: Нелі Цюрынг, Элізабет Там і Берта Велін — у ніжняй палаце, а таксама Керсцін Хесельгрэн — у верхняй палаце. Прапрацавала ў парламенце да 1940 года. У рыксдагу яна стала першай жанчынай, якая выступіла з трыбуны ніжняй палаты, а таксама першай жанчынай, абранай членам камітэта парламента ад сацыял-дэмакратаў.

Агда Эстлунд займалася пытаннямі сямейнага гвалту, жаночага пенсіённага забеспячэння, а таксама медыцынскага абслугоўвання жанчын і дзяцей. Памерла 26 чэрвеня 1942 года ў Стакгольме.

Зноскі
------

1. ↑
2. 1 2 3 4 5 6 7  Agda Maria Östlund 1870-04-03 — 1942-06-26 Facklig och politisk pionjär, riksdagsledamot Праверана 12 верасня 2020.
3. 1 2  Köpings stadsförsamlings kyrkoarkiv, Födelse- och dopböcker, SE/ULA/10695/C/8 (1861-1872), bildid: A0016400\_00104 Праверана 12 верасня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10501038'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q64166606'></a>
4. 1 2  Östlund f. Lundgren, Agda Maria // Sveriges dödbok 1860–2017 — Sveriges Släktforskarförbund, 2018. Праверана 12 верасня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10685961'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q72569375'></a>
5. ↑  Agda Maria Östlund (S) // Sveriges riksdag 1924 : porträttalbum — 1925. — С. 70. — 147 с. Праверана 14 верасня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22083543'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Агда Эстлунд


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 5132 2174 · LIBRIS: 226103 · VIAF: 36894393 |
**Агламера́т**:…

**У нана-навуках** тэрмін «агламерат», у залежнасці ад кантэксту, можа азначаць:

* групу часціц, якія трымаюцца разам параўнальна слабымі сіламі, у т.л. сіламі Ван дэр Вальса, электрастатычнымі і паверхневым нацягненнем (ISO);
* моцна звязаны агрэгат (IUPAC);
* групу моцна звязаных часціц, якую немагчыма лёгка раздзяліць механічнымі спосабамі (BSI).

Дзеля адназначнага выкарыстання рэкамендуецца заўсёды адзначаць тып сувязі ў агламераце — **моцны** (які патрабуе як фізічных, так і хімічных спосабаў для яго раздзялення) ці **слабы** (які патрабуе толькі фізічных спосабаў).

Тэрміналогія ў сферы нана-навук і нанатэхналогій па стане на канец 2000-х гг. заставалася неканчаткова аформленай. Яе стандартызацыяй займаліся ТК ІСО 229, а таксама розныя нацыянальныя арганізацыі па стандартызацыі. Адной з прапановаў на ўнармаванне нана-тэрміналогіі з'яўляецца тымчасовая Публічная спецыфікацыя PAS 71 Брытанскага інстытута стандартаў (BSI), выпушчаная ў 2005.

Зноскі
------

1. ↑  BSI PAC 71.

Літаратура
----------

* BSI PAS 71:2005. Vocabulary. Nanoparticles. — BSI. ISBN 0 580 45925 X

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Тэхнічная (1 выд.) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Новае Места (значэнні).
**Жамайчу Наўміесціс** (літ.: Žemaičių Naumiestis) — мястэчка ў Шылуцкім раёне Клайпедскага павета Літвы, за 14 км на ўсход ад Шылуце. Цэнтр Жамайчу-Наўміесціскага староства.

Гісторыя
--------

Вядомае з XVII стагоддзя як **Новае Места**. Згадваецца з 1650 года. У 1792 годзе атрымаў гарадскія правы. 

У час знаходжання ў складзе Расійскай імперыі ў 1881 годзе быў перайменаваны ў **Аляксандраўск**. 

У 1919 годзе стаў часткай Літвы і ўвайшоў у Таўрагскі павет. З 1940 года ў Літоўскай ССР. У 1947 годзе Жамайчу-Наўміесціс быў перададзены ў Шылуцкі павет. У 1950 годзе Жамайчу-Наўміесціс увайшоў у Шылуцкі раён Клайпедскай вобласці. У 1953 годзе Клайпедская вобласць была скасавана і Шылуцкі раён перайшоў у прамое падпарадкаванне Літоўскай ССР. У 1958 годзе Жамайчу-Наўміесціс атрымаў статус пасёлка гарадскога тыпу. У 1995 годзе Жамайчу-Наўміесціс быў пазбаўлены статусу пасёлка гарадскога тыпу і стаў мястэчкам.

Насельніцтва
------------

Насельніцтва складае 1373 жыхароў (2011).

| 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2001 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1474 | 1807 | 2034 | 1814 | 1716 |

Вядомыя асобы
-------------

* Марцінас Мажвідас (~1510-1563) — літоўскі першадрукар, пісьменнік.

Зноскі
------

1. 1 2 3  VLE
2. ↑  Перепись-1959 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 21 мая 2012. Праверана 24 красавіка 2013.
3. ↑  Перепись-1970 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 28 верасня 2013. Праверана 24 красавіка 2013.
4. ↑  Перепись-1979 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 21 верасня 2013. Праверана 24 красавіка 2013.
5. ↑  Перепись-1989 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 4 лютага 2012. Праверана 24 красавіка 2013.

Спасылкі
--------

* Žemačių Naũmiestis (літ.). *Visuotinė lietuvių enciklopedija*.  Mokslo ir enciklopedijų leidybos centras (26 чэрвеня 2014). Праверана 25 лютага 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1047909553 · LCCN: n2003097910 · LNB: 000291317 · VIAF: 136241699 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вайцяшонак.
**Марыя Антонаўна Вайцяшонак** (3 мая 1942, Змяінагорск, Алтайскі край) — беларуская пісьменніца.

Біяграфія
---------

Пасля смерці бацькоў выхоўвалася ў дзіцячых дамах Змяінагорска, Масквы, Ракава. Працавала на Мінскім камвольным камбінаце прадзільшчыцай, адначасова вучылася завочна ў Беларускім дзяржаўным універсітэце на філалагічным факультэце (скончыла ў 1972). Працавала ў школах вёсак Боркі, Роўбіцк Пружанскага раёна, Схоліна, Дунілавічы Пастаўскага раёна, у Мядзелі, выхавальніцай дзіцячага сада ў Мінску. З 1974 г. на журналісцкай працы ў «Сельской газете», часопісах «Нёман», «Беларусь», штотыднёвіку «Літаратура і мастацтва». Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1990 г.

У друку выступае з 1959 г. Аўтар кнігі нарысаў «Сярод блізкіх людзей» (1988). Выступае таксама з апавяданнямі і казкамі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.3, Мн. 1997

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: xx0051040 · VIAF: 6138154260833724480005 |
**Марыя Бар’ентас** (англ.: María Alejandra Barrientos Llopis, 4 сакавіка 1884 — 8 жніўня 1946) — іспанская оперная спявачка (каларатурнае сапрана), лічылася адной з самых выдатных іспанскіх спявачак свайго часу.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Барселоне, дзе атрымала добрую музычную адукацыю (фартэпіяна і скрыпка) у Музычнай Кансерваторыі, перш чым перайсці да заняткаў вакалам з Францыска Банетам. Яна дэбютавала ў тэатры Novedades у Барселоне з партыяй Інэс у оперы Джакома Меербера «Афрыканка» ў 1898 годзе ва ўзросце ўсяго 15 гадоў. Неўзабаве рушыла ўслед роля Маргарыты дэ Валуа ў «Гугенотах».

Праз некаторы час яе сталі запрашаць усе буйныя оперныя тэатры Еўропы; яна спявала ў Італіі, Германіі, Англіі, Францыі з вялікім поспехам, але найбольшай папулярнасці дасягнула ў Паўднёвай Амерыцы, асабліва ў Тэатры Калон у Буэнас-Айрэсе. Яе кар’ера была часова перапынена ў 1907 годзе шлюбам і нараджэннем сына; замужжа не аказалася шчаслівым, і яна вярнулася на сцэну ў 1909 годзе.

Дэбют Бар’ентас у Метраполітэн-опера адбыўся 31 студзеня 1916 года ў галоўнай ролі ў «Лючыі ды Ламермур». У Метрапалітэн-опера Бар’ентас спявала да 1920 года, выконваючы галоўныя партыі ў вядучых операх — Адына ў «Любоўным напоі», Аміна ў «Самнамбуле», Эльвіра ў «Пурытанах», Джыльда ў «Рыгалета», Разіна ў «Севільскім цырульнік». у «Лакме» і інш. Яна была асоба адзначана за выкананне ролі Шэмаханскай царыцы ў оперы Мікалая Рымскага-Корсакава «Залаты пеўнік» падчас амерыканскай прэм’еры оперы 6 сакавіка 1918 гады. Кар’ера Бар’ентас у Метраполітэн-опера скончылася 1 мая 1920 года выступленнем у «Любоўным напоі» з Энрыка Каруза.

Пасля трох гадоў адсутнасьці яна выступіла там яшчэ адзін раз 14 снежня 1923 года; працягвала спяваць на опернай сцэне да 1924 года, затым давала толькі рэдкія сольныя канцэрты і стала вядомым інтэрпрэтатарам французскіх і іспанскіх песень.

Марыя Бар’ентас зрабіла каштоўную калекцыю запісаў для Fonotipia Records і Columbia Records. У 1930 годзе па просьбе іспанскага кампазітара Мануэля дэ Фальі ўдзельнічала ў запісе «Siete canciones españolas» і «Soneto a Córdoba».

Зноскі
------

1. ↑  La Vanguardia, La Vanguardia — Barcelona: La Vanguardia Ediciones, 1984. — С. 23. — ISSN 1133-4835<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q51993928'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q35710'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1492'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q511533'></a>
2. ↑  Maria Barrientos // Gran Enciclopèdia Catalana — Grup Enciclopèdia, 1968.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18696256'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2664168'></a>
3. 1 2 3 4  Archivio Storico Ricordi — 1808. Праверана 3 снежня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3621644'></a>
4. ↑  María Barrientos // Diccionario biográfico español — Real Academia de la Historia, 2011. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41705771'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2720582'></a>
Баранеса **Марыя Эмілія фон Бах** (ням.: Marie Emilie Freiin von Bach; 11 сакавіка 1896, Вена — 26 лютага 1978, там жа) — аўстрыйская піяністка, скрыпачка, кампазітар і мастачка.

Біяграфія
---------

Марыя нарадзілася ў музычнай сям’і: яе бацька, Роберт Банавентура Майкл Венцэль фон Бах, быў адвакатам, але таксама займаўся музыкай і жывапісам, маці, Элеанора Жазефа Марыя Тэрэзія Агюст Бах, была спявачкай і кампазітарам. У 1897 годзе сям’я пераехала ў Бадэн. Дзяўчынка пачала займацца музыкай ва ўзросце пяці гадоў з прыватным педагогам, адначасова вучылася ігры на скрыпцы і на фартэпіяна [6]. Была другой скрыпкай у хатнім аркестры свайго бацькі. Скончыла музычную школу як піяністка, З 1919 па 1925 год вучылася ў Венскай акадэміі музыкі, дзе яе настаўнікамі былі Ёзеф Маркс (кампазіцыя), Паўль дэ Конэ (фартэпіяна) і Іван Бутнікаў (дырыжыраванне).

Манера Марыі Бах сфармавалася пад уплывам позніх рамантыкаў, Мусаргскага, Скрабіна і Стравінскага. У 1921 годзе яна дэбютавала як кампазітар з цыклам «Блазанаўскія песні» (ням. Narrenlieder) для тэнара і аркестра. У 1920-30-я гады ёю былі напісаны фартэпіянны квартэт, фартэпіянны квінтэт, саната для віяланчэлі і фартэпіяна, іншая камерная і вакальная музыка.

У 1952 годзе выйшла замуж за італьянскага мастака Артура Ч’ячэлі і неўзабаве таксама пачала займацца жывапісам, пераважна пейзажным. Пасля таго як пачала выстаўляцца, атрымала прызнанне нават большае, чым як музыкант.

Памерла 26 лютага 1978 года, атруціўшыся з-за ўцечкі бытавога газу.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 13 снежня 2021.
2. ↑   Праверана 13 снежня 2021.
3. 1 2 3  *Haas G. Marx E.* 210 österreichische Komponistinnen vom 16. Jahrhundert bis zur Gegenwart: Biographie, Werk und Bibliographie — Salzburg, Wien, F: Residenz Verlag, 2001. — S. 50–56. — ISBN 978-3-7017-1215-1<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q111343323'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2145655'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q111343361'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q111343714'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q34713'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1794'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1741'></a>
4. ↑  Maria Bach // FemBio database Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q61356138'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мільчанскі сельсавет.
**Мільча́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гомельскага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Новая Мільча.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года **Мільчанскі (Старамільчанскі) сельсавет** у складзе Гомельскага раёна Гомельскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Старая Мільча. 30 снежня 1927 года ўзбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Новамільчанскага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Гомельскім раёне БССР. З 10 лютага 1931 года ў межах гарадской рысы горада Гомеля. У 1931 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Новая Мільча. З 27 ліпеня 1937 года ў складзе Гомельскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Красненскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Свідуновіч.

**Марыя Свідуновіч** (нар. 20 мая 2000, в. Дзівін, Брэсцкая вобласць, Беларусь) — беларуская футбалістка, брамнік. Выступала ў нацыянальнай зборнай Беларусі.

Клубная кар’ера
---------------

Пачала займацца футболам у ДЮСШ роднага аграгарадку Дзівін, першым трэнерам быў Рыгор Антонавіч Ачыпоўскі. Потым працягнула сваё навучанне ў сталічнай РДВАР (2013—2018).

Выступала за «Іслач-РДВАР» (2019), «Дынама-БДУФК» (2020), «Дняпро-Магілёў» (2021) і другую палову 2021 года правяла ва ўкраінскай камандзе з Харкава — «Жилстрой-1». У складзе харкаўчанак дэбютавала ў групавым этапе Лігі чэмпіёнаў сярод жаночых камандаў.

У чэмпіянаце Беларусі са сталічным «Дынама-БДУФК» заваявала чэмпіёнскі тытул і Кубак краіны.

У нацыйнай зборнай Беларусі дэбютавала ў 2019 годзе.

Зноскі
------

1. 1 2  Soccerdonna — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
2. ↑  Мария Свидунович — футболистка «Минска»

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бяспалая.
**Марыя Аркадзеўна Бяспалая** (25 лістапада 1948, в. Выжлавічы, Пінскі раён — 15 лютага 2021) — беларускі гісторык. Доктар гістарычных навук, прафесар (2001).

Біяграфія
---------

У 1971 годзе скончыла БДУ. 3 1971 года — навуковы супрацоўнік, метадыст Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны, з 1979 года выкладае ў Мінскім інстытуце культуры (з 1993 года — Беларускі ўніверсітэт культуры).

У 1999 годзе абараніла доктарскую дысертацыю па спецыяльнасці «Айчынная гісторыя». У 2001 годзе ёй прысвоена вучонае званне прафесара.

З 2001 па 2008 гады займала пасаду прарэктара па навуковай рабоце, з 2009 па 2020 гады з’яўлялася загадчыкам, а з 2020 года — прафесарам кафедры гісторыі Беларусі і музеязнаўства. На розных факультэтах універсітэта выкладала гісторыю Беларусі, усеагульную гісторыю, гісторыю Вялікай Айчыннай вайны, гісторыю сацыякультурнай дзейнасці, гісторыю навукова-даследчай дзейнасці музеяў і іншыя дысцыпліны.

Памерла 15 лютага 2021 года.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Актыўна займалася навуковай работай, зместам якой з’яўлялася не толькі гістарычная тэматыка, але і праблемы сацыякультурнай і музейнай дзейнасці. Даследавала эканамічнае і культурнае жыццё беларускай вёскі ў ХХ ст. Аўтар двух манаграфій (у тым ліку «Беларуская вёска ў першыя гады нэпа (1921—1923 гг.)» (1999)), вучэбнага дапаможніка «Культурнае жыццё беларускай вёскі ў 1920-я гг» (2000) і больш за 150 артыкулаў у айчынных і замежных навуковых выданнях.

Выбраная бібліяграфія
---------------------

* Нацыянальная ідэя ў вясковым асяроддзі 1920-х гг. // Весці Нац. АН Беларусі. Сер. гуманіт. навук. 2000. № 1.
* Эвалюцыя дзяржаўнай культурнай палітыкі // Весн. БДУ культуры. 2002. № 1.

Зноскі
------

1. ↑  Бяспалая Марыя Аркадзьеўна Архівавана 4 сакавіка 2021.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 1397 5251 · NUKAT: n2008138542 · VIAF: 1384157162072178980000 |
**Ламітан** (тагальск.: Lamitan) — горад на поўдні Філіпінаў, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Басілан. Насельніцтва (2015 г.) — 74 782 чал.

Геаграфія
---------

Ламітан знаходзіцца на поўначы вострава Басілан. Месціцца на схілах пагоркаў да 300 м над узроўнем акіяну. Характэрны спрыяльны трапічны клімат з сярэдняй тэмпературай +27°C і адсутнасцю сталых тайфунаў. У непасрэднай блізкасці ад горада месцяцца пясчаныя пляжы і маляўнічыя вадаспады.

Гісторыя
--------

Ламітан узнік у 1886 г. як рэзідэнцыя князя Педра Куэваса, які захапіў уладу сярод яканаў і імкнуўся аб'яднаць іх землі. У 1899 г. Ламітан быў далучаны амерыканцамі да Філіпінаў, аднак нашчадкі П. Куэваса працягвалі кіраваць у ім да 1936 г. У 2017 г. горад стаў адміністрацыйным цэнтрам правінцыі Басілан.

Эканоміка
---------

Асноўныя галіны эканомікі: абслугоўванне і турызм. Ламітан прыцягвае блізкасцю да найбольш славутых мясцін Басілана. Працуюць 4 каледжы. У канцы чэрвеня арганізуецца штогадовы фестываль, прысвечаны заснаванню горада.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Гарадскі профіль

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n2004113670 · VIAF: 130391366 |
**Лешва** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці. Знаходзіцца за 7 км на паўночны захад ад Ушачаў, за 1,5 км на паўночны захад ад вёскі Банькава, за 200 м на ўсход ад возера Матырына, сярод лесу.

Возера знаходзіцца ў басейне ракі Ушача. Плошча Лешвы складае 0,02 км². Даўжыня возера — 0,29 км, найбольшая шырыня — 0,1 км. Даўжыня берагавой лініі — 0,52 км.

Вадаём аддзелены на захадзе ад возера Матырына ўзгоркамі, вышыня якіх складае 5 м. На поўдзень ад возера і часткова ўздоўж берага знаходзіцца забалочаны лес.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
Вія Рэгія і Вія Імперыі
**Вія Рэгія** (лац.: Via Regia, каралеўская дарога) — гэта назва найстарэйшай і самай доўгай сухапутнай сувязі паміж  Усходняй і Заходняй Еўропай. Яе даўжыня складае блізу 4500 км. Яна існуе ўжо больш за 2000 гадоў і аб’ядноўвае 8 еўрапейскіх дзяржаў (Беларусь, Бельгія, Францыя, Германія, Літва, Польшча, Іспанія, Украіна). У сучаснай форме шлях існуе як Еўрапейскі транспартны калідор E40. Міжнародная сетка выкарыстоўвае патэнцыял Вія Рэгія як сімвал аб’яднання Еўропы. У 2005 годзе шлях быў адзначаны як «Вялікі культурны шлях  Савета Еўропы».

Вія Рэгія ў шырокім сэнсе з’яўляецца абазначэннем тыпу дарог якія ў сярэднявечнай Еўропе падпарадкоўваліся непасрэдна  каралю і таксама былі пад яго абаронай.

Спасылка
--------

* Афіцыйны сайт «Вія Рэгія»
* «Вія Рэгія» на старонцы «Культурных мршрутаў ЕС» Архівавана 15 сакавіка 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4597335-0 · LCCN: sh2011004028 · NKC: ge772135 · VIAF: 245411142 |
**Вішчынскі замак** — колішні раннефеадальны замак XII-XIII стст. каля в. Вішчын (Рагачоўскі раён), на тэрыторыі якога выяўлены адзін з найбольш выдатных па мастацкай каштоўнасці манетна-рэчавых скарбаў.

Апісанне
--------

Вішчынскі замак займае плошчу 0,63 га і размешчаны на высокай правабярэжнай тэрасе Дняпра, чый круты абрыў абараняў замак з боку ракі. Акрамя таго ўмацаваны трыма паралельнымі паўкруглымі валамі і равамі вышынёй да 3 м.

Гісторыя
--------

Вішчынскі замак узнік у сярэдзіне XII ст. Матэрыялы раскопак сведчаць аб развіцці сельскай гаспадаркі, палявання, апрацоўцы металу і дрэва. Найбольш поўна матэрыялы раскопак адлюстроўваюць ювелірную справу.

### Раскопкі

Вішчынскі скарб, знойдзены на тэрыторыі замка.
Падчас раскопак, якія праводзіліся доктарам гістарычных навук Э. М. Загарульскім у 1976—1984 гг. была вывучана значная плошча помніка. На вяршыні ўнутранага вала знойдзены абгарэлыя рэшткі драўлянай сцяны і 6 драўляных аднакамерных пабудоў, якія размяшчаліся ўздоўж вала на адлегласці 10-15 м адзін ад другога. Выяўлены два зрубавыя жылыя дамы з драўлянымі падлогамі і разваламі пячэй, майстэрня ювеліра і свіран. На месцы былой майстэрні ювеліра знойдзены льячка, запоўненая бронзай, матрыцы для вырабу падвесак, бляшак, колтаў, свінцовых пласцін, якія выкарыстоўваліся для вырабу эмалей. Шэраг ювелірных вырабаў, як бранзалеты, пярсцёнкі, бразготкі, крыжы-цельнікі, прывескі, знойдзены па-за межамі майстэрні.

Падчас раскопак на валу сярод камянёў выяўлены манетна-рэчавы скарб мяжы XII-XIII стст. які, відавочна, быў схаваны ў апошнія гадзіны існавання замка. Былі адкапаны высокамастацкія срэбраныя вырабы, сярод якіх колты, пласціначны і кручаны бранзалеты, крыжападобныя прывескі, пацеркі, ланцужкі, і 18 плацёжных грывень розных тыпаў. Два колты і прывескі пазалочаны. Рэчы маюць дакладныя аналагі ў скарбах, зарытых падчас татара-мангольскага нашэсця і датуюцца другой паловай ХІІ — першай трэццю ХІІІ стст. Знаходка свінцовай пячаткі Мсціслава Расціславіча Храбрага  (руск.) (бел. сведчыць пра сувязь замка з дынастыяй смаленскіх князёў.

Гл. таксама
-----------

* Вішчынскі манетна-рэчавы скарб

Зноскі
------

1. ↑  Археалогія Беларусі. Энцыклапедыя ў двух тамах. 1 том. Мінск: "Беларуская энцыклапедыя" імя Патруся Броўкі, 2009.
2. ↑  Загорульский Э.М. Исследования Вищинского замка // Древнерусское государство и славяне. Мн. 1983. С. 86-90.

Літаратура
----------

* Загорульский Э.М. Исследования Вищинского замка // Древнерусское государство и славяне. Мн. 1983. С. 86-90.
* Вішчын (гарадзішча) // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. С. 242.

Спасылкі
--------

* Сельская абшчына і вёска ў IX—XIII стст.
* Вішчынскі замак на сайце «Архіварта»
**Леанід Іванавіч Калыхан** (26 ліпеня 1931, в. Слабада, Мазырскі раён, Гомельская вобласць — 27 ліпеня 2003) — беларускі вучоны ў галіне ядзернай энергетыкі. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1984), доктар тэхнічных навук (1977), прафесар (1979).

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскае вышэйшае тэхнічнае вучылішча імя Баўмана (1955). З 1955 года інжынер-выпрабавальнік, старшы інжынер, з 1956 года начальнік лабараторыі, затым аддзела Усесаюзнага навукова-даследчага цеплавознага інстытута. З 1966 года старшы навуковы супрацоўнік, загадчык лабараторыі, намеснік дырэктара па навуковай рабоце Інстытута ядзернай энергетыкі АН БССР. З 1991 года загадчык лабараторыі Інстытута праблем энергетыкі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Працы ў галіне ядзернай энергетыкі. Пад яго кіраўніцтвам і пры непасрэдным удзеле выканана шырокая праграма даследаванняў цеплаабмену ў аднафазных і двухфазны патокаў пры дакрытычных і звышкрытычных параметрах, а таксама пры фазавых ператварэннях хімічна рэагавальнагу чатырвокісу азоту — новага тыпу цепланосбіта і працоўнага цела атамных электрастанцый. Вывучыў цеплаабмен і гідрадынаміку ў мадэлях і макетных узорах цеплаабменнага абсталявання і элементах актыўнай зоны рэактараў АЭС. Распрацаваў навукова-тэхнічныя асновы стварэння пасіўных сістэм бяспекі для АЭС новага пакалення з рэактарамі ВВЭР.

Аўтар больш за 100 навуковых прац, у тым ліку 3 манаграфій, 45 вынаходак.

Узнагароджаны ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга (1981), медалём.

Асноўныя працы
--------------

* Теплообмен в химически реагирующих газовых теплоносителях. Мн. 1971 (у суаўтарстве).
* Теплообмен в диссоциирующем теплоносителе четырехокиси азота. Мн. 1977 (разам з Несцярэнка).
* Тепломассоперенос при фазовых превращениях диссоциирующих теплоносителей. Мн. 1984 (разам з Пуляевым, Салаўёвым).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

Спасылкі
--------

* Леанід Іванавіч Калыхан у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 134135 |
**Леанід Іванавіч Рудніцкі** (псеўданім **В. Бруевіч**; 20 кастрычніка 1884, Орша — ?) — беларускі пісьменнік.

Меў гісторыка-філілагічную адукацыю. З 1910 года настаўнік у гімназіях. З 1920 выкладаў беларускую мову, літаратуру і беларусазнаўства ў Мінскім політэхнічным інстытуце, першай чыгуначнай школе, на агульнаадукацыйных курсах. Са снежня 1923 выкладаў беларускую мову ў БДУ. У Мінску жыў на рагу Набярэжнай і Чычэрынскай, д. 10/2, 1. Далейшы лёс невядомы.

Яго апавяданні з’яўляліся ў газетах «Звон», «Беларусь», «Вольны сцяг» (1919-21), «Чырвоны сейбіт» (1928).

Апавяданні звычайна невялікія, узнімаюць маральна-этычныя праблемы, паказваюць паводзіны людзей у цяжкіх сітуацыях. Антон Луцкевіч звярнуў на іх увагу.

Літаратура
----------

* Беларускія пісьменнікі: слоўнік. Том 6. 1994. Ст. 551.
* Научные работники СССР без Москвы и Ленинграда. — 1928. — VIII
* Антон Луцкевіч. Літаратурна-выдавецкая праца ў 1920 годзе

Спасылкі
--------

* Леанід Іванавіч Рудніцкі на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
**Арэф Алі Наед** (араб. عارف علي الناي‎‎, нар. 1 студзеня 1962, Бенгазі, Каралеўства Лівія) — лівійскі ісламскі навуковец, былы пасол Лівіі ў Аб’яднаных Арабскіх Эміратах. Наед з’яўляецца заснавальнікам і дырэктарам Kalam Research & Media (KRM), якая базуецца ў Трыпалі і Дубаі. Да пачатку грамадзянскай вайны ён чытаў лекцыі па ісламскім багаслоўі, логіцы і духоўнасці ў Медрэсэ Асмана Паша і кіраваў аспірантамі ў каледжы ісламскага прызыву.

У 2011 годзе быў прызначаны Нацыянальным пераходным саветам каардынатарам мэтавай групы Трыпалі. Калі горад быў заняты паўстанцамі ў канцы жніўня 2011 года, паўнамоцтвы былі пашыраны, і Наед стаў вядучым каардынатарам лівійскай групы па стабілізацыі. Раней у гэтым годзе ён быў каардынатарам аддзела падтрымкі выканаўчай каманды Нацыянальнага пераходнага савета Лівіі. Таксама ён працаваў сакратаром сеткі Свабоднай Улемы Лівіі.

Па дадзеных Іарданскага Каралеўскага інстытута ісламскай думкі «Ахль аль-Байт», Наед займае 47-е месца сярод 500 самых уплывовых мусульман у свеце.

У 2018 годзе заявіў аб удзеле ў выбарах прэзідэнта Лівіі.

Зноскі
------

1. ↑  Davos 2014 Participant List<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q114752493'></a>
2. ↑
3. ↑  وكيل وزارة الخارجية يتسلم نسخة من أوراق اعتماد سفير الدولة الليبية **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 29 верасня 2011. Праверана 29 верасня 2011.
4. ↑  Kalam Research&Media (KRM)
5. ↑  Dr Aref Ali Nayed
6. ↑  Возродить Джамахирию: сможет ли сын Муаммара Каддафи объединить Ливию
**Лхоцзэ** (кіт.: 洛子峰) — чацвёртая па вышыні гара ў свеце. Знаходзіцца ў Гімалаях на поўдзень ад Эверэста, на мяжы Кітая і Непала. Уключае тры вяршыні — Лхоцзэ Галоўную (8516 м), Лхоцзэ Сярэднюю (8414 м) і Лхоцзэ Шар (8383 м).

Паміж Эверэстам і Лхоцзэ знаходзіцца Паўднёвае сядло (South Col — 7906 м). Лхоцзэ ўзвышаецца над Паўднёвым сядлом на 610 метраў. Паўднёвая сцяна Лхоцзэ, што падымаецца на 3,2 км на гарызантальнай адлегласці ўсяго 2,25 км, з’яўляецца самым стромкім схілам такіх памераў. З гэтай сцяны ў 1989 годзе сарваўся паляк Ежы Кукучка. Гара вядомая таксама тым, што самы папулярны шлях узыходжання на Эверэст часткова праходзіць праз паўночна-заходні схіл Лхоцзэ.

Горны масіў Лхоцзэ размешчаны ў Галоўным Гімалайскім хрыбце на поўдзень ад Эверэста. Ад самой вяршыні яго аддзяляе чатырохкіламетровая перамычка з размешчаным у ёй Паўднёвым сядлом.

Зноскі
------


| «Васьмітысячнікі» — найвышэйшыя горныя вяршыні свету (вышыня звыш 8000 м над узроўнем мора) |
| --- |
| Манаслу на світанні | 

Джамалунгма — 8848 м,
Чагары — 8611 м,
Канчэнджанга — 8586 м,
Лхоцзэ — 8516 м,
Макалу — 8481 м,
Чо-Айю — 8201 м,
Дхаўлагіры — 8167 м,
Манаслу — 8156 м,
Нангапарбат — 8126 м,
Анапурна — 8091 м,
Гашэрбрум I — 8080 м,
Броўд-Пік — 8051 м,
Гашэрбрум II — 8035 м,
Шышабангма — 8027 м

 | Макалу |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Ларуса · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4035559-7 · LCCN: sh85076383 · VIAF: 244072042 |
**Леэн (Хелена Андрэеўна) Кульман** (31 студзеня 1920, Тарту, Эстонія — 6 сакавіка 1943, Тарту) — Герой Савецкага Саюза (1965).

Біяграфія
---------

З 1940 года вучылася ў Талінскім педвучылішчы. У пачатку Вялікай Айчыннай вайны прымала ўдзел у абароне Таліна. З 9 студзеня 1942 года баец 7-й эстонскай стралковай дывізіі. З красавіка 1942 года ў разведцы штаба Балтыйскага флота.

У верасні 1942 года закінута ў тыл ворага ў раён Тарту. Перадавала у Ленінград звесткі аб дыслакацыі варожых часцей у раёне Чудскага возера і Пярну. У канцы 1942 года гсхоплена нямецкімі войскамі. 6 сакавіка 1943 года пасля жорсткіх катаванняў пакарана смерцю ў Тарту.

Памяць
------

У 1976 годзе вуліца ў Савецкім раёне Мінска (Беларусь) атрымала імя Х. А. Кульман, а на доме № 2 зараз знаходзіцца мемарыяльная дошка.

Літаратура
----------

* Кульман Хелена Андреевна // Минск: Энцикл. справ. — Мн. 1983. — С. 209.
* Кульман Леэн (Хелена) Андреевна // Их именами названы…: Энцикл. справ. — Мн. 1987. — С. 336.
* Чернушевич А. Улица имени… // Минский курьер. — 2004. — 2 июля.- С. 14.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Піліповіч.

**Уладзімір Антонавіч Піліпо́віч** (5 студзеня 1931, вёска Слабада, Мазырскі раён, Гомельская вобласць — 2 красавіка 2018) — беларускі вучоны ў галіне лазернай фізікі і аптычнай апрацоўкі інфармацыі, доктар фізіка-матэматычных навук (1972), прафесар (1977), акадэмік Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1980; член-карэспандэнт з 1977).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт у 1954 годзе. З 1957 года малодшы навуковы супрацоўнік Інстытута фізікі АН БССР, з 1971 па 1973 год з’яўляўся загадчыкам Лабараторыі электронікі Акадэміі навук БССР, а ў 1973—1998 гадах — дырэктарам Інстытута электронікі НАН Беларусі. З 1998 года — ганаровы дырэктар Інстытута электронікі, адначасова ў 1983—1987 гадах — галоўны вучоны сакратар Акадэміі навук БССР. З 2008 года — галоўны навуковы супрацоўнік Інстытута фізікі імя Б. І. Сцяпанава Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Вынікі яго даследаванняў і распрацовак адлюстраваны больш чым у 400 навуковых працах, у тым ліку ў 3 манаграфіях, 231 навуковых артыкулах і 165 аўтарскіх пасведчаннях і патэнтах на вынаходства. У галіне лазернай фізікі і аптычнай апрацоўкі інфармацыі В. А. Піліповічам створана прызнаная навуковая школа, сярод яго вучняў 3 дактары і 32 кандыдаты навук.

На працягу многіх гадоў ён з’яўляўся членам шэрагу навуковых і навукова-тэхнічных саветаў і секцый Акадэміі навук СССР, Дзяржкамітэта СССР па інфарматыцы і вылічальнай тэхніцы МПП СССР, ВАК СССР, камісій Прэзідыума Савета Міністраў БССР па пытаннях навукова-тэхнічнага прагрэсу і інш.

Узнагароды і прэміі
-------------------

* Заслужаны дзеяч навукі БССР (1978).
* Дзяржаўная прэмія СССР (1985)
* Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь у галіне навукі і тэхнікі (1996, у аўтарскім калектыве) — *за цыкл прац «З’явы анізатрапіі ў лазерах і прынцыпы палярызацыйнай лазернай спектраскапіі»*.
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (1981).
* Медаль «За доблесную працу» (1985).

Зноскі
------

1. ↑  Беларусь, 1995

Літаратура
----------

* Піліповіч Уладзімір Антонавіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 581. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Уладзімір Антонавіч Піліповіч у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
* Профіль на сайце НАН Беларусі
* База патентов Беларуси  (руск.)
* Банк патентов РФ на изобретения и промышленные образцы ФИПС Роспатента  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | All-Russian Mathematical Portal |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000124047 · VIAF: 305082633 · БАП: 129311 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Собалеў.

**Уладзімір Антонавіч Собалеў** (30 студзеня 1939, Днепрапятроўск, УССР) — савецкі ваенны, генерал-маёр, начальнік Вышэйшых курсаў КДБ СССР у Мінску з 1988 па 1992 гады.

Біяграфія
---------

У 1959 годзе скончыў Дзяржынскі хімічны тэхнікум імя Чырвонай Арміі, працаваў электрыкам на заводзе Мінавіяпрама.

З 1959 па 1962 гады служыў у Савецкай арміі.

З 1962 года знаходзіцца ў органах дзяржбяспекі. У 1966 годзе скончыў Вышэйшую школу КДБ СССР з залатым медалём і быў накіраваны на працу ў вайсковую контрвыведку. З 1970 года працаваў у Вышэйшай школе КДБ СССР — выкладчыкам спецкафедры № 9, выкладчыкам, старшым выкладчыкам спецкафедры № 11.

З 1980 па 1985 гады працаваў у сакратарыяце КДБ СССР намеснікам начальніка аддзела, затым начальнікам аддзела. У 1985—1988 гадах працаваў начальнікам аддзела Кіравання кадраў КДБ СССР. З 1988 па 1992 гады начальнік Вышэйшых курсаў КДБ у Мінску.

Пасля распаду СССР працягнуў службу ў органах МБ — ФСБ Расіі. З 1999 года — на пенсіі.

Узнагароды
----------

* Ордэн Чырвонай Зоркі
* Нагрудны знак Ганаровы супрацоўнік дзяржбяспекі

Літаратура
----------

* *И. З. Юркин [и др.]* Генералы органов государственной безопасности: крат. биогр. справ. (1918-2008). — Мн.: Геопринт, 2008.