**Сце́рлядзь**, мясцовая назва **чачуга** (*Acipenser ruthenus*) — від рыб сямейства асятровых.

Апісанне
--------

Сцерлядзь самыя маленькая і адзіная цалкам прэснаводная з асятровых рыб. Звычайная мае даўжыню 40-60 см і вагу 0,3-1,0 кг. Цела вераценападобнае, пакрытае дробнымі касцявымі пласцінкамі. Уздоўж тулава маецца пяць шэрагаў буйных касцявых пласцінак. Спінныя пласцінкі датыкаюцца адна да адной, бакавыя — шчыльна прыціснуты паміж сабой. Грудныя плаўнікі ў сцерлядзі доўгія, шырокія. Спінны і анальны плаўнікі — невялікія, пасунуты назад. Хваставы плаўнік асіметрычны. На сярэдзіне рыла паміж вачамі і верхнім краем жабернай шчыліны маецца невялікая адтуліна, якая характэрна толькі для асятровых рыб. Рот размешчаны на ніжнім баку галавы і мае мясістыя губы. З іх дапамогаю сцерлядзь можа высоўваць яго вонкі і захопліваць ежу. Наперадзе рота маюцца чатыры вусікі. Спіна сцерлядзі цёмна-бурая, бруха жаўтаватае або белаватае, плаўнікі шэрыя.

Пашырэнне
---------

Сустрэць сцерлядзь можна ў басейнах рэк Чорнага, Каспійскага мораў, а таксама ў шэрагу сібірскіх рэк.

Да пачатку XX стагоддзя сцерлядзь з’яўлялася звычайнай прамысловай рыбай у большасці беларускіх рэк басейна Чорнага мора. Яшчэ ў першай палове ХХ стагодзя яна была досыць шматлікай у Бярэзіне і з’яўлялася прамысловым відам. Зараз сустракаюцца толькі асобныя экзэмпляры (напрыклад, у Бярэзінскім запаведніку, басейне Дняпра, Сожа і г. д.).

З сярэдзіны XIX стагоддзя праводзілася акліматызацыя волжскай сцерлядзі ў рэках Вілія, Нёман, Заходняя Дзвіна, але беспаспяхова. У 1948—1954 гадах у Заходнюю Дзвіну (у межах Латвіі) і Нёман (у межах Літвы) было выпушчана 5000 малявак сцерлядзі. Аднак, у выніку шматгадовых назіранняў адзначалася толькі памяншэнне іх колькасці. На тэрыторыю Беларусі на нераст рыбы не заходзілі. Пазней спробы зарыблення сцерляддзю праводзяцца на рацэ Прыпяць.

У садковых гаспадарках вырошчваецца адносна непатрабавальны гібрыд сцерлядзі і бялугі — бесцер.

Біялагічныя асаблівасці
-----------------------

Паштовая марка Беларусі
Жыве сцерлядзь ля дна рэк у самых глыбокіх месцах — праточных ямінах з пясчаным або галечным дном. У стаячыя воды заходзіць толькі ў час кармёжкі. Прычым зімуе яна ў нізоўі рэк. Вясной падымаецца ў іх вярхоўі. На гэта ім патрабуецца 4-5 тыдняў. Сілкуецца галоўным чынам ракападобнымі, чарвякамі, лічынкамі хіранамід і іншымі насякомымі.

Нерасціцца таксама на вялікай глыбіні пры высокім узроўні вады ў другой палове красавіка — пачатку траўня. Тэмпература ў рацэ пры гэтым павінна быць не меней 10 °C. Ікрынкі вельмі моцна прыклейваюцца да субстракта. Лічынкі з’яўляюцца ў ікрынках праз 6-9 дзён і спачатку сілкуюцца за кошт жаўтка. Малькі першы час трымаюцца ля нерасцілішча і толькі як трошку падрастуць пачынаюць выходзіць на заіленыя ўчасткі, дзе маецца болей корму.

Па меры таго, як у рацэ падае ўзровень вады, сцерлядзь паступова пачынае перамяшчацца з вярхоўяў у нізоўі. Гэты працэс распачынаецца на пачатку лета і сканчваецца глыбокай восенню. Расце сцерлядзь вельмі хутка. Так, ужо да першай восені яна дасягае 15-20 см пры вазе 75-100 г. Працягвае яна расці хуткімі тэмпамі і ў далейшыя гады.

Ахова
-----

Памятная манета БеларусіПамятная манета Беларусі
З 1981 года від занесены ў Чырвоную кнігу Беларусі.

Літаратура
----------

* Сце́рлядзь // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 308. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Жукаў П. І.* Сце́рлядзь // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — С. 53—54. — 583 с. іл. — 10 000 экз.
* *Сабанеев А. П.* Стерлядь // Жизнь и ловля пресноводных рыб. — Киев: Государственное издательство сельскохозяйственной литературы Украинской ССР, 1959. — С. 563—570. — 78 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* Стерлядь (руск.) // Сайт заказніка «Выдрыца»
* Выпадак сучаснага злову сцерлядзі ў Дняпры
* В воды Припяти повторно выпустили стерлядь Архівавана 7 лістапада 2011.
* Стерлядь // Wildfauna.Ru — Дикие животные (руск.)

| ⛭Гербавыя фігуры |
| --- |
| Сысуны | 
* Антылопа
* Бабр
* Бізон
* Бык
* Дзік
* Вярблюд
* Вол
* Воўк
* Гарнастай
* Дэльфіны
* Снежны барс
* Кенгуру
* Конь
* Карова
* ✰ Кот
* Лама
* Лань
* Леў
* Леапард
* Ліс
* Мядзведзь
* Алень
* Пантэра
* Сабака
* Тыгр
* Слон

 | Геральдычны дракон |
| Птушкі | 
* Крумкач
* Голуб
* Грак
* Ластаўка
* Арол
* Пеліканы
* Певень
* Страус
* Качкі
* Ястраб

 |
| Міфалагічныя жывёлы | 
* Альфін
* Васіліск
* Віверна
* Гамаюн
* Гарпія
* Гаруда
* Гаргона Медуза
* Грыфон
* Двухгаловы арол
* Дракон
* Аднарог
* Зілант
* Іэйл
* Камелапард
* Кентаўр
* Манцікора
* Пегас
* Саламандра
* Сімург
* Сірэна
* Фенікс
* Змей

 |
| Водныя насельнікі | 
* Сцерлядзь
* Шчупак
* Грабеньчык
* Чарапаха
* Жаба

 |
| Насякомыя | 
* Мурашка
* Матылёк
* Пчала

 |
| Расліны | 
* Дуб
* Лілія
* Пальма Мерцалава
* Сланечнік
* Ружа Лютэра
* Ружа Цюдараў

 |
| Іншыя | 
* Архангел Міхаіл
* Атам
* Георгій Перамаганосец
* Змяя
* Крыж
* Лук
* Меч
* Машна
* Ордэн Залатога Руна
* Падкова
* Слімак
* Сонца і месяц
* Страла
* Фасцыі
* Харугва
* Якар

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | CMS · EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4659755-4 · NKC: ph631055 |