**Геласій I** (лац.: Gelasius PP. I; ? — 19 лістапада 496) — Папа Рымскі з 1 сакавіка 492 года па 19 лістапада 496 года.

Біяграфія
---------

Геласій, як ён сам пісаў у лісце да імператара Анастасію I, быў *Romanus Natus* — «народжаны рымлянін». Тым не менш, *Liber Pontificalis* паведамляе, што ён быў *natione Afer* (афрыканец) і таму меў «каляровую скуру» (смуглую). *Afer*, аднак, азначала ураджэнцаў правінцыі Афрыка, а не Афрыкі як такой. Папа Геласій быў родам з Кабіліі (Алжыр), населенай берберамі, чыя скура не была смуглай.

Перад сваім абраннем Папам Рымскім Геласій быў блізкім саветнікам папы Фелікса III, у прыватнасці, удзельнічаў у падрыхтоўцы дакументаў Царквы. Таму яго абранне 1 сакавіка 492 года было праявай пераемнасці.

Вядомы тым, што зацвердзіў канчатковую рэдакцыю збору Новага Запавету у 493 годзе.

### Акакіянская схізма і прымат Святога Пасаду

Пасля свайго абрання на папскі пасад Геласій адразу ж паказаў сілу свайго характару ў спрэчцы з паслядоўнікамі Патрыярха Канстанцінопальскага Акакія. Нягледзячы на ўсе намаганні новага патрыярха Еўфімія і пагрозы імператара Анастасія I, якія спрабавалі атрымаць незалежнасць ад Апостальскага Пасаду, Геласій адмаўляўся надаваць нават найменшыя прывілеі і ўсходняй царкве. Раскол быў звязаны з падтрымкай Анастасіем I монафізітаў, чыё вучэнне папа ўспрымаў як ерась.

У кнізе *De duabus in Christo naturis* («Аб дваістай прыродзе Хрыста») Геласій захоплена крытыкаваў монафізіцтва. Акрамя таго, ён паспрабаваў вярнуць сабе кантроль над Александрыйскім і Антыяхійскім патрыярхатамі, але час яго пантыфікату апынуўся занадта кароткім для дасягнення гэтай мэты. Раскол паміж Рымам і Канстанцінопалем працягваўся да пантыфікату папы Гармізды (514—523).

### Пытанне падзелу ўладаў

Папа Геласій на дзвярах базілікі Святых Гервасія і Пратасія ў Рапала.
Геласій прытрымліваўся рымскай традыцыі, па якой улада царквы была *auctoritas* — заканадаўчай, а ўлада імператара — *potestas* — выканаўчай. У рымскім праве *auctoritas* пераўзыходзіць *potestas*. Аднак у тагачасных рэаліях Геласій прызнаваў палітычнае вяршэнства караля-арыяніна Тэадорыха. У Пасланні да Анастасія ён згадваў, што ў свеце ёсць дзве ўлады: свецкая і духоўная. У рэлігійных пытаннях кіраўнікі павінны слухацца біскупаў, а ў свецкіх справах біскупы павінны падпарадкоўвацца кіраўнікам. Тэорыя Геласія была адроджана ў радыкальна новай форме папам Грыгорыем VII, які не толькі адмаўляў падзел царквы і дзяржавы, але і абвяшчаў панаванне царквы над свецкай уладай.

### Падаўленне паганскіх абрадаў і ерасяў

Геласій актыўна змагаўся з ерасямі і перажыткамі паганства. У барацьбе з святкаваннем рымлянамі луперкалій папе ўдалося пераканаць Рымскі Сенат спыніць святкаванне гэтага свята. Замест яго царква прапанавала святкаваць 2 лютага Стрэчанне.

Каб выкрыць маніхеяў, чые перакананні набіралі папулярнасць у Рыме, Геласій звярнуўся да хітрасці: ён абвясціў, што з гэтага часу варта прычашчацца «ў двух формах» — віном і хлебам. Паколькі маніхеі лічылі віно грахоўным, яны адмаўляліся ад прычасця і лёгка вызначаліся сярод вернікаў. Пазней, калі з маніхеямі ў Рыме было скончана, папа дазволіў вярнуцца да ранейшага абраду прычашчэння толькі хлебам.

### Смерць

Смерць Геласія 19 лістапада 496 года завяршыла яго кароткае, але дынамічнае праўленне. У дадатак да яго непрымірымасці ў барацьбе супраць імператараў і ерэтыкоў, ён быў вядомы дабрынёй і літасцю да бедных. Згодна *Liber Pontificalis*, Геласій выратаваў Рым ад голаду. Гістарычных доказаў гэтаму няма. Верагодна, у перыяд голаду папа раздаваў бедным хлеб з царкоўных камор. Ён таксама сур’ёзна паўплываў на развіццё палітыкі царквы, літургіі і царкоўнай дысцыпліны.

Геласій быў пахаваны ў прытворы сабора Святога Пятра.

Работы
------

Геласій быў пладавітым пісьменнікам, узорам лацінскага стылю ранняга Сярэднявечча. Яго пяру належыць не менш за шэсць трактатаў, у прыватнасці, De anathematis vinculo. У сваіх пасланнях Геласій пісаў і аб таінстве прычашчэння:

> У адным з пасланняў ён раіць прычашчаць дзяцей, у другім жа заяўляе, што ў сакрамэнце еўхарыстыі застаецца «субстанцыя і прырода хлеба і віна», а самі святыя дары называе «выявам і падабенствам цела і крыві Хрыста».
> 
> — *Кавальскі Я*. Папы і папства. Перыяд ІІІ. У арбіце ранневізантыйскай імперыі.

На падставе гэтых выказванняў пратэстанцкія тэолагі пазней будуць адмаўляць ператварэнне хлеба і віна ў кроў і цела Хрыста.

Знакамітае багаслоўскае сачыненне VI стагоддзя *Decretum Gelasianum* не належыць пяру Геласію, а толькі прыпісана яму.

Зноскі
------

1. ↑  BeWeB Праверана 14 лютага 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q77541206'></a>
2. 1 2 3  *Ковальский Я.* Период III. В орбите ранневизантийской империи // Папы и папство.

Літаратура
----------

* Геласий I // Православная энциклопедия. — М.: Церковно-научный центр «Православная энциклопедия», 2006. — Т. X. — С. 544-545. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 5-89572-016-1.
* Геласий I // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Ковальский Я. Период III. В орбите ранневизантийской империи // Папы и папство.
* Catholic Encyclopedia, Volume VI. New York 1909, Robert Appleton Company.
* Claudio Rendina, I papi, Roma, Ed. Newton Compton, 1990.

Спасылкі
--------

* Біяграфія на навукова-багаслоўскім партале Багаслоў. РУ

| ⛭Папы Рымскія |
| --- |
| I стагоддзе | 
* Пётр
* Лін
* Анаклет
* Клімент I
* Эварыст

 |
| II стагоддзе | 
* Аляксандр I
* Сікст I
* Тэлесфор
* Хігін
* Пій I
* Аніцэт
* Сотар
* Алеўтэр
* Віктар I
* Сефірын

 |
| III стагоддзе | 
* Калікст I
* Урбан I
* Панціян
* Антэр
* Фабіян
* Карнелій
* Луцый I
* Стэфан I
* Сікст II
* Дыянісій
* Фелікс I
* Еўціхій
* Кай
* Марселін

 |
| IV стагоддзе | 
* Марцэл I
* Еўсебій
* Мельхіяд
* Сільвестр I
* Марк
* Юлій I
* Ліберый
* Дамасій I
* Сірыцый
* Анастасій I

 |
| V стагоддзе | 
* Інакенцій I
* Зосіма
* Баніфацый I
* Цэлесцін I
* Сікст III
* Леў I
* Гіляр
* Сімпліцый
* Фелікс II
* Геласій I
* Анастасій II
* Сімах

 |
| VI стагоддзе | 
* Гармізд
* Ян I
* Фелікс IV
* Баніфацый II
* Ян II
* Агапій I
* Сільверый
* Вігілій
* Пелагій I
* Ян III
* Бенедыкт I
* Пелагій II
* Грыгорый I

 |
| VII стагоддзе | 
* Сабініян
* Баніфацый III
* Баніфацый IV
* Адэадат I
* Баніфацый V
* Ганорый I
* Севярын
* Ян IV
* Тэадор I
* Марцін I
* Яўген I
* Віталіян
* Адэадат II
* Донус
* Агафа
* Леў II
* Бенедыкт II
* Ян V
* Конан
* Сергій I

 |
| VIII стагоддзе | 
* Ян VI
* Ян VII
* Сісіній
* Канстанцін I
* Грыгорый II
* Грыгорый III
* Захар
* *Стэфан II*
* Стэфан II
* Павел I
* Стэфан III
* Адрыян I
* Леў III

 |
| IX стагоддзе | 
* Стэфан IV
* Пасхалій I
* Яўген II
* Валянцін
* Грыгорый IV
* Сергій II
* Леў IV
* Бенедыкт III
* Мікалай I
* Адрыян II
* Ян VIII
* Марын I
* Адрыян III
* Стэфан V
* Фармоз
* Баніфацый VI
* Стэфан VI
* Раман
* Тэадор II
* Ян IX
* Бенедыкт IV

 |
| X стагоддзе | 
* Леў V
* Сергій III
* Анастасій III
* Ланд
* Ян X
* Леў VI
* Стэфан VII
* Ян XI
* Леў VII
* Стэфан VIII
* Марын II
* Агапій II
* Ян XII
* Леў VIII
* Бенедыкт V
* Ян XIII
* Бенедыкт VI
* Бенедыкт VII
* Ян XIV
* Ян XV
* Грыгорый V
* Сільвестр II

 |
| XI стагоддзе | 
* Ян XVII
* Ян XVIII
* Сергій IV
* Бенедыкт VIII
* Ян XIX
* Бенедыкт IX
* Сільвестр III
* Бенедыкт IX
* Грыгорый VI
* Клімент II
* Бенедыкт IX
* Дамасій II
* Леў IX
* Віктар II
* Стэфан IX
* Мікалай II
* Аляксандр II
* Грыгорый VII
* Віктар III
* Урбан II
* Пасхалій II

 |
| XII стагоддзе | 
* Геласій II
* Калікст II
* Ганорый II
* Інакенцій II
* Цэлесцін II
* Луцый II
* Яўген III
* Анастасій IV
* Адрыян IV
* Аляксандр III
* Луцый III
* Урбан III
* Грыгорый VIII
* Клімент III
* Цэлесцін III
* Інакенцій III

 |
| XIII стагоддзе | 
* Ганорый III
* Грыгорый IX
* Цэлесцін IV
* Інакенцій IV
* Аляксандр IV
* Урбан IV
* Клімент IV
* Грыгорый X
* Інакенцій V
* Адрыян V
* Ян XXI
* Мікалай III
* Марцін IV
* Ганорый IV
* Мікалай IV
* Цэлесцін V
* Баніфацый VIII

 |
| XIV стагоддзе | 
* Бенедыкт XI
* Клімент V
* Ян XXII
* Бенедыкт XII
* Клімент VI
* Інакенцій VI
* Урбан V
* Грыгорый XI
* Урбан VI
* Баніфацый IX

 |
| XV стагоддзе | 
* Інакенцій VII
* Грыгорый XII
* Марцін V
* Яўген IV
* Мікалай V
* Калікст III
* Пій II
* Павел II
* Сікст IV
* Інакенцій VIII
* Аляксандр VI

 |
| XVI стагоддзе | 
* Пій III
* Юлій II
* Леў X
* Адрыян VI
* Клімент VII
* Павел III
* Юлій III
* Марцэл II
* Павел IV
* Пій IV
* Пій V
* Грыгорый XIII
* Сікст V
* Урбан VII
* Грыгорый XIV
* Інакенцій IX
* Клімент VIII

 |
| XVII стагоддзе | 
* Леў XI
* Павел V
* Грыгорый XV
* Урбан VIII
* Інакенцій X
* Аляксандр VII
* Клімент IX
* Клімент X
* Інакенцій XI
* Аляксандр VIII
* Інакенцій XII
* Клімент XI

 |
| XVIII стагоддзе | 
* Інакенцій XIII
* Бенедыкт XIII
* Клімент XII
* Бенедыкт XIV
* Клімент XIII
* Клімент XIV
* Пій VI
* Пій VII

 |
| XIX стагоддзе | 
* Леў XII
* Пій VIII
* Грыгорый XVI
* Пій IX
* Леў XIII

 |
| XX стагоддзе | 
* Пій X
* Бенедыкт XV
* Пій XI
* Пій XII
* Ян XXIII
* Павел VI
* Ян Павел I
* Ян Павел II

 |
| XXI стагоддзе | 
* Бенедыкт XVI
* Францыск

 |
| 
* ≛ ✰ Спіс Папаў Рымскіх
* Катэгорыя:Папы Рымскія

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Праваслаўная · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10077012 · BIBSYS: 90793225 · BNC: a10477093 · BNE: XX1312123 · BNF: 13484679t · CiNii: DA04334347 · CONOR: 205421411 · GND: 118538292 · ICCU: SBLV275569 · ISNI: 0000 0003 5460 1867 · LCCN: n82133707 · NKC: skuk0002619 · NLG: 89872 · NLP: A11826320 · NTA: 071434291 · NUKAT: n00050122 · LIBRIS: 188091 · SUDOC: 027525643 · VIAF: 50579250 · ULAN: 500355701 |

 |