recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Астраханскі ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга дзяржаўны прыродны біясферны запаведнік** — запаведнік у дэльце ракі Волгі ў Астраханскай вобласці Расіі. Уключаны ў Сусветную сетку біясферных рэзерватаў  (руск.) (бел.. Адносіцца да водна-балотных угоддзяў міжнароднага значэння.

Гісторыя
--------

Запаведнік быў заснаваны 11 красавіка 1919 года рашэннем грамадскай Навуковай камісіі пры Астраханскім універсітэце з мэтай аховы унікальнага прыроднага комплексу дэльты Волгі, месцаў масавых гняздоўяў птушак, лінькі вадаплаўных птушак, нерасцілішчаў і зімавальных ям прамысловых рыб. Першым дырэктарам запаведніка стаў вучоны-арнітолаг Уладзімір Аляксеевіч Хлебнікаў  (руск.) (бел.. Як прыродны аб’ект дзяржаўнага значэння зацверджаны пастановай Савета народных камісараў РСФСР ад 24 лістапада 1927 года.

Геаграфія
---------

Запаведнік размешчаны ў нізоўях дэльты Волгі, на тэрыторыі Камызяцкага, Валадарскага і Ікранінскага раёнаў Астраханскай вобласці.

Тэрытарыяльна разбіты на тры ўчасткі або кластара:

* *Дамчыкскі* ў заходняй частцы дэльты
* *Трохізбінскі* ў цэнтральнай частцы дэльты
* *Абжораўскі* ва ўсходняй частцы дэльты.

Першапачаткова плошча запаведніка складала 23000 га. Потым, у сувязі з падзеннем узроўню Каспія, ростам надводнай дэльты ў бок мора, плошча запаведніка павялічылася амаль у 3 разы і дасягнула 67917 га, у тым ліку 11298 га — марская акваторыя запаведніка.

Флора
-----

Расліннасць інтразанальная, тыповага дэльтавага характару; трапляюцца зараснікі каспійскага лотасу, чыліму, рдзесту, рагозу, трыснягу і інш.; сустракаюцца рэліктаввыя і эндэмічныя расліны.

Фауна
-----

У фауне мноства птушак, часцей водна-балотных: лебедзь-шыпун, шэрая гусь, лысуха, чырвананосы нырэц, вялікі і малы бугаі, мышалоў, чаплі і інш. У дэльце акліматызаваныя рачны бабёр, андатра і янотападобны сабака; рэдкі эндэмічны від — хахуля.

Зноскі
------

1. ↑  World Database on Protected Areas — 1981. Праверана 5 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1681293'></a>
2. ↑

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* *Житков Б. М.* Астраханский заповедник // К двадцатилетию Астраханского госзаповедника. — М. 1940. — 80 с.
* *Кривоносов Г. А. Живогляд А. Ф.* Астраханский заповедник // Заповедники европейской части РСФСР. II / под ред. В. В. Соколова, Е. Е. Сыроечковского. — М.: Мысль, 1989. — С. 264—292.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
**Марская авіяцыя** — род сіл ВМФ, прызначаны для пошуку і знішчэння з паветра сіл флоту праціўніка, прыкрыцця сваіх караблёў ад варожай авіяцыі, вырашэння іншых задач, у тым ліку для дастаўкі марской пяхоты.

Сучасная марская авіяцыя падзяляецца на ракетаносную, процілодачную, знішчальную, штурмавую, разведвальнага і дапаможнага прызначэння (радыёлакацыйнага дазору, радыёэлектроннага процідзеяння, запраўкі самалётаў палівам у паветры, тралення мін. пошукава-выратавальная, транспартная і сувязі). Адрозніваюць марскую авіяцыю базавага і карабельнага (на авіяносцах і верталётаносцах) базіравання. Далейшае развіццё марской авіяцыі ідзе па шляху ўдасканалення лятальных апаратаў, павелічэння скорасці, далёкасці і даўжыні палёту, яго аўтаматызацыі, стварэння сродкаў пошуку марскіх і наземных цэлей на новых фізічных прынцыпах, распрацоўкі высокадасканалай дальнабойнай зброі з моцнымі баявымі зарадамі і інш.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).
**Ян Анзельм Вільчак** (? — студзень 1649) — дзяржаўны дзеяч Вялікага Княства Літоўскага.

Паходзіў з незаможнага шляхецкага рода Вільчкаў з Ашмянскага павета. Пачынаў кар’еру ў якасці падсудка ашмянскага (з 1621). Пазней здолеў праявіць сабе пры каралі Уладзіславе. У 1633 і 1639 быў маршалкам Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага, а ў 1635 годзе стаў старостам ашмянскім, якім заставаўся да смерці.

У 1640 атрымаў сенатарскую годнасць, стаўшы полацкім кашталянам. У 1644 быў прызначаны троцкім кашталянам.

Ян Анзельм Вільчак быў другім мужам Сюзаны Гасеўскай, дачкі Аляксандра Гасеўскага.

Літаратура
----------

* Artur Walden, Marszałkowie świeccy Trybunału Głównego Wielkiego Księstwa Litewskiego w latach 1633—1648, w: Czasopismo Prawno-Historyczne, t. LXV, 2013, z. 1, s. 168.
* Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego, t. 2, Województwo trockie XIV—XVIII wiek, pod redakcją Andrzeja Rachuby, Warszawa 2009, s. 128, 668.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мошна.
**Мо́шна** — возера ў Беларусі ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Чарнічанка (прыток Лучосы) на паўднёвы захад ад Віцебска.

Плошча люстра возера 1,07 км², даўжыня 2,54 км, найбольшая шырыня 0,95 км. Плошча вадазбору 22 км². Вадазбор складзены з марэнных суглінкаў і супескаў. Найбольшая глыбіня 2,9 м.  
Катлавіна Мошна выцягнутая з поўдня на поўнач і пашыраецца ў паўднёвай частцы. Схілы катлавіны вышынёй ад 4—5 да 10 метраў. Берагавая лінія звілістая даўжынёй 8,04 км, утварае шматлікія залівы. Берагі нізкія (0,3—0,5 м), у залівах сплавінныя.  
Дно возера плоскае, да глыбіні ў 0,5—1 м пясчанае, глыбей выслана крэменязёмістым сапрапелем. Колернасць вады 80°.

Возера малапраточнае, дыстрафіруючае. Упадаюць 2 ручаі, выцякае ручай у раку Чарнічанка. Злучана ручаём з возерам Доўгае.  
 Зарастае каля 55% плошчы возера. Шырыня паласы прыбярэжнай расліннасці да 40 метраў. Залівы зарастаюць гарлачыкамі. Падводная расліннасць да глыбіні ў 2 м. На возеры 4 астравы.

У возеры водзяцца шчупак, плотка, акунь, лешч, лінь. Сустракаюцца ракі.

На захад ад возера знаходзіцца біялагічны заказнік «Мошна» (журавіннік). На паўночным беразе вёска Ваяводкі.

Зноскі
------

1. ↑  Заказники республиканского значения на территории ГЛХУ «Витебский лесхоз» (руск.)

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.3 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Т. 3. — 599 с. — 10 000 экз.
* Беларуская ССР: Кароткая энцыклапедыя. У 5-і т. Т.2 / Рэд. кал.: П. У. Броўка і інш. — Мн.: Гал. рэд. БелСЭ, 1979. — Т. 2. — 752 с. — 15 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 31. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
* Витебская область: Общегеографический атлас / Ред. И. Н. Шлык. — Мн.: РУП «Белкартография», 2008. — С. 27. — 36 с. — 5 000 экз. — ISBN 978-985-508-049-8. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Фуст.
Элементы калоны.e — фуст.
**Фуст** (лац.: fustis — палка) у архітэктуры — сярэдняя частка або стрыжань калоны. Знаходзіцца паміж яе базай і капітэллю.

Профіль фуста звужаецца да вяршыні калоны. Калі перасек калоны таксама трохі звужаецца да аснавання, такая форма называецца энтазісам. Фуст можа быць гладкім, а можа мець канелюры (вертыкальныя жалабкі).

Размеры фуста, яго энтазіс, наяўнасць канелюр залежаць ад таго, якому ордару належыць калона. У дарычным ордары колькасць канелюр была 16, 20 ці 24.

Спасылкі
--------

* Выяўленчае мастацтва і архітэктура: Энцыклапедычны слоўнік(недаступная спасылка)



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Астраном Капернік, або размова з Богам** (польск.: Astronom Kopernik, czyli rozmowa z Bogiem) — алейная карціна польскага мастака Яна Матэйкі, на якой намаляваны Мікалай Капернік, які назірае за небам са сваёй прыватнай вежы на кафедральным пагорку ў Фромбарку. Карціна знаходзіцца ў калекцыі Ягелонскага ўніверсітэта.

Гісторыя
--------

Нагодай для напісання карціны стала 400-годдзе з дня нараджэння астранома ў 1873 годзе. Падрыхтоўчую працу Матэйка вёў з 1871 года, спачатку навучаўся ў Ягелонскай бібліятэцы і Археалагічным кабінеце Ягелонскага ўніверсітэта. На гэтым этапе былі створаны два алейныя эцюды: адзін знаходзіцца ў калекцыі Нацыянальнага музея ў Кракаве, а другі — у калекцыі Барбары Пясецкай-Джонсан у Прынстане, ЗША. Эскіз са збору Нацыянальнага музея быў намаляваны на кардоне памерам 415 × 520 мм.

Карціну мастак пачаў пісаць летам 1872 года і скончыў у наступным годзе. Для карціны пазаваў нават Генрык Левіту, варшаўскі лекар і натураліст, малодшы брат Караля Левіту, змоўшчыка, які трагічна загінуў у 1841 годзе.

Прэзентацыя карціны адбылася 19 лютага 1873 года ў зале гарадской рады. У першы дзень прагляд быў бясплатным, на наступны дзень толькі школьнікі мелі права на бясплатны квіток. З 21 па 25 лютага ўваход быў платным, а атрыманыя грошы Матэйка выкарыстоўваў для арганізацыі мастацкіх выстаў.

21 сакавіка штодзённая газета «Czas», якая выдавалася ў Кракаве, паведаміла пра намер набыць карціну і перадаць яе ў дар Акадэміі мастацтваў і навук. Купляй павінен быў займацца Пётр Машынскі, а Матэйка ацаніў карціну ў 12 000 гульдэнаў. Праз дзень ён абвясціў, што карціна будзе перададзена Ягелонскаму ўніверсітэту «ў гонар самага вядомага студэнта».

У сакавіку 1873 года карціна была вывезена за граніцу, у Варшаву, дзе дэманстравалася ў галерэі Таварыства заахвочвання прыгожых мастацтваў. Сродкі ад продажу квіткоў у суме 1313 рублёў былі накіраваны на мастацкія стыпендыі. Прэзентацыя карціны завяршылася 8 красавіка пасля тэлеграмы Матэйкі аб адпраўцы карціны на выставу ў Вену. Там карціна дэманстравалася на агульнай выставе, якая доўжылася з 1 чэрвеня па 31 кастрычніка.

Заўвагі
-------

1. 1 2   Зоф’я Солтыс, «Kopernik Matejki», Rocznik Krakowski, 1972 №XLIII с.132-142
2. ↑  Kronika miejscowa i zagraniczna, Czas, 1873-02-15 №38 с.2 }}

Літаратура
----------

* Janina Mazurkiewicz: *Jan Matejko — astronom Kopernik czyli Rozmowa z Bogiem: wystawa z okazji 522 rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika*, Ratusz Staromiejski, 17 II-17 III 1995, Торунь (Kujawsko-Pomorska Biblioteka Cyfrowa)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Astronom Kopernik, czyli rozmowa z Bogiem фільм Музея Ягелонскага ўніверсітэта, 2021

| Творы Яна Матэйкі |
| --- |
| 
* Станьчык (1862)
* Казанне Скаргі (1864)
* Рэйтан. Заняпад Польшчы (1866)
* Люблінская унія (1869)
* Стэфан Баторый пад Псковам (1872)
* Астраном Капернік, або размова з Богам (1873)
* Смерць караля Пшэмысла II (1875)
* Грунвальдская бітва (1878)
* Пруская даніна (1882)
* Канстытуцыя 3 мая 1791 (1891)

 |
**Мошна** — біялагічны заказнік-журавіннік рэспубліканскага значэння. Створаны ў 1979 годзе на тэрыторыі Віцебскага раёна (Скрыдлеўскае лясніцтва) для аховы прыродных запасаў журавін. Плошча 399 га. Размешчаны на балоце Мошна.

Апісанне
--------

У складзе расліннасці хваёва-кусцікава-сфагнавыя фітацэнозы з пашырэннем журавін, бярозава-асаковыя фітацэнозы, лясы (хвойнікі багуновыя і асаковыя, бярэзнікі асаковыя). На ўчастках з мінеральнымі глебамі яловыя (кісліцавыя, імшыстыя), асігавыя (кісліцавыя) і бярозавыя (чарнічныя) лясы.

На тэрыторыі заказніка адзначаны гнездаванні рэдкіх відаў птушак, занесеных у Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь: белая курапатка, салаўіны свярчок, дзербнік, шэры саракапут.

Літаратура
----------

* Мошна // Ахоўныя прыродныя тэрыторыі і помнікі прыроды Беларусі / рэд.-склад. В. К. Мазоўка, Н. М. Сямашка. — Мінск : БелСавЭн імя П. Броўкі, 1985. — С. 79.
* «Мошна» // Віцебскі раён : краязнаўчыя нарысы / І. А. Абрамава [і інш.]; уклад. М. В. Півавар. — Мінск : Паркус плюс, 2008. — С. 45.
* Мошна // Энцыклапедыя прыроды Беларусі : у 5 т. / рэдкал.: І. П. Шамякін [і інш.]. — Мінск : БелЭн імя П. Бровкі, 1984. — Т. 3. — С. 405.
* Мошно // Заповедные территории Беларуси / сост. П. И. Лобанок. — Минск : БелСавЭн імя П. Броўкі, 2008. — С. 238—239.
**Марская міля** — адзінка вымярэння адлегласці, якая ўжываецца ў мараплаўстве і авіяцыі.

Першапачаткова марская міля вызначалася як даўжыня дугі вялікага круга на паверхні зямнога шара памерам у адну вуглавую мінуту. Такім чынам, перасоўванне на адну марскую мілю ўздоўж мерыдыяна прыкладна адпавядае змене геаграфічных каардынат на адну мінуту шыраты.

У сучасным вызначэнні, міжнародная марская міля роўная 1852 метрам.

Марская міля не з'яўляецца адзінкай СІ, але, паводле пастановы Генеральнай канферэнцыі па мерах і вагам, яе выкарыстанне дапускаецца, хоць і не рэкамендуецца. Агульнапрынятага азначэння не існуе; часам выкарыстоўваюцца скарачэнні «NM», «nm» або «nmi» (ад англ.: nautical mile). Варта адзначыць, што скарачэнне «nm» супадае з афіцыйна прынятым азначэннем нанаметра.

Міжнародная марская міля = 10 кабельтавых = 1/3 марской лігі

Марская міля Вялікабрытаніі = 1853,184 метрам (да 1970 г.).

Гл. таксама
-----------

* Вузел — адзінка вымярэння хуткасці, роўная адной марской мілі ў гадзіну
* Міля

Літаратура
----------

* The International System of Units Bureau International des Poids et Mesures (BIPM): 8-е издание 2006. ISBN 92-822-2213-6.
* Bureau International des Poids et Mesures: Le Système International (SI), 6e édition, 199, ISBN 92-822-2112-1
* A. Sacklowski: Einheitenlexikon, Entstehung, Anwendung, Erläuterung von Gesetz und Normen, Berlin: Beuth-Verlag, 1986 (Beuth-Kommentare) ISBN 3-410-11988-4

| ⛭ Адзінкі  даўжыні |
| --- |
| Сістэма СІ | ёктаметр • зептаметр • атаметр • фемтаметр • пікаметр • нанаметр • мікраметр • міліметр • сантыметр • дэцыметр • метр • дэкаметр • гектаметр • кіламетр • мегаметр • гігаметр • тэраметр • петаметр • экзаметр • зетаметр • ётаметр |
| Пазасістэмныя | фермі • ангстрэм • мікрон • Скандынаўскі міл |
| Імперскія | міл • пункт • цаля • фут • ярд • чэйн • фурлонг • міля • ліга |
| Марскія | фатом • кабельтаў • марская міля |
| Астранамічныя | зямны радыус • астранамічная адзінка • светлавы год • парсек • чырвонае зрушэнне |
| Тыпаграфскія | пункт • піксел • твіп • цыцэра |
| Састарэлыя | вяршок • пядзя • локаць • аршын • сажань • вярста |
**Марское права** (міжнароднае марское прыватнае права) — галіна міжнароднага прыватнага права, якая рэгулюе маёмасныя адносіны, ускладненыя замежным элементам, якія ўзнікаюць у працэсе міжнароднага эканамічнага абароту і звязаныя з моракарыстаннем.

Марское права варта адрозніваць ад міжнароднага марскога публічнага права, якое рэгламентуе адносіны паміж дзяржавамі па пытаннях выкарыстання сусветнага акіяна.

Суб'екты
--------

Суб'ектамі марскога права з'яўляюцца суб'екты міжнароднага прыватнага права, г. зн. дзяржавы, юрыдычныя і фізічныя асобы.
Звычайна ў прыватных ўзаемаадносінах дзяржава сама па сабе не ўдзельнічае, а прадстаўлена дзяржаўнымі прадпрыемствамі. Калі ж у прыватныя адносіны ўступае непасрэдна дзяржава (яе органы), то ў дадзеным выпадку, уступаючы ў прыватныя ўзаемаадносіны, яна адмаўляецца ад свайго вяршэнства (суверэнітэту) і выступае раўнапраўным удзельнікам прыватных узаемаадносін, як юрыдычная або фізічная асоба.

Літаратура
----------

* Марское права // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 137. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Новы · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX526904 · BNF: 133186911 · GND: 4054176-9 · LCCN: sh85081308 |
**Фальшывыя (падробленыя, фэйкавыя, ілжывыя) навіны** — інфармацыйная містыфікацыя або наўмыснае распаўсюджванне дэзінфармацыі ў сацыяльных медыя і традыцыйных СМІ з мэтай увядзення ў зман, для таго каб атрымаць фінансавую ці палітычную выгаду. Аўтары падобных навін часта выкарыстоўваюць кідкія загалоўкі або цалкам сфабрыкаваныя гісторыі для павелічэння чытацкай аўдыторыі і цытуемасці. Прыбытак пры гэтым фармуецца аналагічна прынцыпам клікбейтынга і ўяўляе сабой даход ад рэкламы, якая генеруецца незалежна ад дакладнасці апублікаваных матэрыялаў. Лёгкі доступ да крыніц даходу ад рэкламы, узмацненне палітычнай палярызацыі грамадства і паўсюднасць сацыяльных сетак абумовілі распаўсюджванне фальшывых навін. Магчымасці ананімнага хостынгу сайтаў, на якіх публікуюцца ананімныя або псеўданімныя аўтары, абцяжарваюць законны пераслед такіх крыніц за дэзінфармацыю або паклёп.

Зноскі
------

1. ↑  Hunt, Elle.  What is fake news? How to spot it and what you can do to stop it(англ.) (17 снежня 2016). Праверана 15 студзеня 2017.
2. ↑  Woolf, Nicky.  How to solve Facebook's fake news problem: experts pitch their ideas(англ.) (11 лістапада 2016). Праверана 15 студзеня 2017.
3. ↑  Who’s to blame for fake news and what can be done about it? **(нявызн.)**. Праверана 15 студзеня 2017.
4. ↑  *Callan, Paul*. Sue over fake news? Not so fast **(нявызн.)**. *CNN*. Праверана 15 студзеня 2017.
5. ↑  *Harvey, Kerric*. Did Social Media Ruin Election 2016? **(нявызн.)**. *NPR.org*. Праверана 15 студзеня 2017.
6. ↑  Woolf, Nicky.  As fake news takes over Facebook feeds, many are taking satire as fact(англ.) (17 лістапада 2016). Праверана 15 студзеня 2017.
**Марсельскі метрапалітэн** — сістэма ліній метрапалітэна ў Марселе, Францыя. Адкрыты 22 лістапада 1977, складаецца з 2 ліній, на якіх знаходзяцца 24 станцыі. Агульная працягласць ліній складае 19,3 км, з якіх 15,6 з'яўляюцца падземнымі. Цягнікі ў Марсельскім метрапалітэне на шынным ходзе, як і ў Ліёнскім метрапалітэне і на частцы ліній Парыжскага метрапалітэна. Сістэма абслугоўваецца кампаніяй Régie des transports de Marseille (RTM). Шырыня каляіны — стандартная (1435 мм).

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Régie des transports de Marseille
* Марсельскі метрапалітэн на UrbanRail.net Архівавана 4 красавіка 2008.

| ⛭Метрапалітэны Францыі |
| --- |
| Дзеючыя | Парыж ·  Ліён ·  Марсель ·  Ліль ·  Тулуза ·  Рэн ·  Руан (метратрам) | Сцяг Францыі |
| Будуюцца і праектуюцца | *няма* |
| Адкладзеныя | *няма* |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зільбер.
**Леанід Барысавіч Зільбер** (іўр.: ליאוניד זילבר; нар. 2 лютага 1941, г. Віцебск) — беларускі і ізраільскі скульптар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 2 лютага 1941 года ў Віцебску. У 1961—1967 гадах вучыўся ў Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце, выкладчыкі А. А. Бембель, А. К. Глебаў. Дыпломная праца — кампазіцыя «Маладосць». З 1970 года ўдзельнічаў у рэспубліканскіх, усесаюзных, замежных і міжнародных выстаўках.

Рэпатрыяваўся ў Ізраіль у верасні 1991 года.

Творчасць
---------

Уваходная група ў Беларускі дзяржаўны акадэмічны музычны тэатр з алегарычнымі скульптурамі муз
Працуе ў галіне станковай і манументальнай пластыкі. Асноўныя творы: «Рабфак», «Двое», рэльеф «Мацярынства» (1970), парталы са скульптурамі на будынках Мінскага тэатра музычнай камедыі (вышыня кожнай 4 м, медзь), Гродзенскага драматычнага тэатра (медзь, вышыня 8 м), паркавая скульптура каля Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы (бронза, 2 м), Дзяржаўнай філармоніяй (бронза, 2 м), «Батлейка» каля тэатра Музкамедыі (бронза, 4 м), «Дзяўчынка з савой» перад Домам прыроды (бронза, 1,7 м), скульптура «Праца» перад ЦНДІТК (медзь, 6 м).

У Ізраілі — бюсты Д. Бен-Гурыёна, У. Жабацінскага, Т. Герцля, помнік А. Бунімовічу ў Маладзёжным парку Нетаніі, праект помніка ізраільскім салдатам, якія загінулі ў вайну Суднага дня. У Ерусаліме скульптуры «Узыходны» (камень, 1,5 м) у парку Машава Германіт[en], «Давід з арфай» (метал, 3 м), «Райскі сад» (метал, бетон, 3.5 м) у раёне Пісгат-Зееў[ru].

Скульптуры Л. Зільбера знаходзяцца ў Траццякоўскай галерэі, Нацыянальным мастацкім музеі Рэспублікі Беларусь і іншых.

Удзельнічаў у распрацоўцы конкурсных праектаў помнікаў «Разбураным гарадам», «Беларускаму падполлю» — для мемарыяльнага комплексу ў Мінску (1969), «Ахвярам курлоўскага расстрэлу 1905 года» ў Мінску (1970) і іншых.

Узнагароды
----------

Узнагароджаным сярэбраным медалём ВДНГ (1989).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Минский художник Зильбер Леонид Борисович
2. 1 2 3 4  Галина Подольская. Быть скульптором. Леонид Зильбер. Мар 06, 2013

Спасылкі
--------

* Леанід Барысавіч Зільбер на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* Минский художник Зильбер Леонид Борисович


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 134765 |
**Леанід Васільевіч Шаўлякоў** (9 жніўня 1923,  в. Аўсяннікава, Арлоўская вобласць, Расія — ?) — урач-дэраматавенеролаг. Доктар медыцынскіх навук (1975), прафесар (1980). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Скончыў Ваенна-марская медыцынская акадэмія, г. Ленінград (1949), Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава (ад’юнктура, 1959).

Служыў на ваенна-марскім флоце (Чарнаморскі флот; 1949—1958, у 1956—1958 — начальнік скурна-венералагічнага аддзялення 1465 ваенна-марскога шпіталя; Паўночны флот; 1959—1964, начальнік скурна-венералагічнага аддзялення шпіталя, дэрматавенеролаг флоту); працаваў у Ленінградскім НДІ гігіены працы і прафесійных захворванняў (1964—1965); Кожвендыспансере № 20 г. Ленінграда (1965, загадчык скурным аддзяленнем); Петразаводскім універсітэце (1965—1978, загадчык курса скурных і венерычных хвароб); Гродзенскім дзяржаўным медыцынскім інстытуце (1978—1987, загадчык кафедры скурных і венерычных хвароб).

Навуковыя інтарэсы: вывучэнне актыўнасці ферментаў лейкацытаў у хворых піядэрмітамі; парушэнне ўсмоктвальнай функцыі тонкага кішэчніка ў патагенезе алергічных дерматозаў.

Узнагароды
----------

Ордэн Чырвонай Зоркі, медалі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Дерматозы у рабочих деревообрабатывающей и лесной промышленности Карельской АССР : автореферат диссертации … доктора медицинских наук : 14.00.11 / Л. В. Шевляков. ― Ленинград, 1975.
* Шевляков Леонид Васильевич // Профессора и доктора наук Гродненского государственного медицинского университета, [1958―2013 / В. А. Снежицкий, Е. М. Тищенко]. — Гродно, 2013. — С. 213.
* Шевляков Леонид Васильевич // 50 лет Гродненскому государственному медицинскому университету: события и биографии / П. В. Гарелик, Е. М. Тищенко. — Гродно, 2008. — С. 162—163
* Выдающиеся дерматовенерологи Гродненщины : к 50-летию со дня основания кафедры дерматовенерологии / Д. Ф. Хворик // Журнал Гродненского государственного медицинского университета. — 2012. — № 1. — С. 102—105.
**Enteridiidae** — сямейства слізевікоў атраду ліцэяльных. Налічваючы каля 60 відаў у сямі родах, ён уключае, безумоўна, самую вялікую частку атраду. Віды сямейства распаўсюджаныя па ўсім свеце.

Апісанне
--------

Пладовыя целы вельмі розныя па памеры і форме. Гэта альбо вельмі маленькія спарангіі, альбо вялікія эталіі адпаведна псеўдаэталіі. Гранулы дыкцыдзіну заўсёды адсутнічаюць. Перыдый пастаянны і поўны.

Сістэматыка
-----------

Сямейства было ўпершыню апісана ў 1982 годзе Мары Л. Фарам. Яны складаюцца з сямі родаў з каля шасцідзесяці відаў, палова з якіх — віды роду *Cribraria*.

* сямейства Enteridiidae
	+ Lindbladia з адзіным відам:
		- Lindbladia tubulina
	+ Cribraria — Крыбрарыя
	+ Dictydium
	+ Lycogala — Лікагала
	+ Enteridium
	+ Dictydiaethalium
	+ Tubifera

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Казыра.
**Леанід Аляксеевіч Казыра** (12 верасня 1949, Негрымава, Навагрудскі раён, Гродзенская вобласць — 3 кастрычніка 2021, Мінск) — беларускі перакладчык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння сярэдняй школы (1966) працаваў слесарам-мантажнікам Навагрудскага раённага аб’яднання «Сельгастэхніка». Скончыў перакладчыцкі факультэт Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута замежных моў (1972). Працаваў рэферэнтам-перакладчыкам з французскай і англійскай моў у навуковых установах Мінска і Масквы, служыў у Савецкай Арміі (1976—1977), быў перакладчыкам бюро «Загрантэхдапамога» пры Мінскім электратэхнічным заводзе (1977—1978). З красавіка 1978 года — навуковы супрацоўнік Інстытута літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР. Сябра СП СССР з 1986 года. У 2000-х гадах быў Ганаровым консулам Швейцарыі ў Рэспубліцы Беларусь.

Дзейнасць
---------

У друку выступаў з артыкуламі і рэцэнзіямі па пытаннях мастацкага перакладу і літаратурных узаемасувязей з 1979 года. Аўтар кнігі «Беларуская савецкая літаратура за мяжой» (з Г. Адамовіч, У. Сакалоўскім, І. Чаротай, 1988). Перакладаў з французскай, англійскай, польскай і рускай моў. У яго перакладзе на беларускую мову выйшлі раманы Ф.Марыяка «Тэрэза Дэскейру» і «Клубок гадзюк» (1985), а таксама апавяданні і навелы А. Вюрмсэра, М. Друона, В. Кандрацьева, Б. Клавэля, А. Маруа, Ф.Саган, М. Эмэ і інш.

Літаратура
----------

* Казыра Леанід Аляксеевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
Enteridium lycoperdon у лісцевым лесе Нацыянальнага прыроднага парку «Крамянецкія горы  (укр.) (бел.»
**Enteridium lycoperdon** — від міксаміцэтавых амёбазоеў сямейства *Enteridiidae*.

Апісанне
--------

Касмапалітычны від. Расце на мёртвай драўніне лісцевых і іглічных дрэў. Плазмодый харчуецца бактэрыямі, грыбкамі, цвіллю, дрожджамі, арганічнымі часцінкамі і спорамі. Калі ўмовы становяцца занадта сухімі, плазмодый пераходзіць у склероцый, чакаючы вяртання вільготных умоў. Спарангій шарападобнай формы, дыяметрам 50-80 мм. Спярша пладовае цела белага колеру і са слізкай паверхняй. Пры паспяванні становіцца карычневай афарбоўкі, паверхня падсыхае і трэскаецца. Праз расколіны высыпаюцца споры. Споры шарападобнай або яйцападобнай формы, карычневыя з плямамі на паверхні, дыяметрам 5-7 мкм. Вецер і дождж разносіць іх на вялікія адлегласці пасля асыпання.

Зноскі
------

1. 1 2  The Site of a thousand mushrooms(нявызн.). Архівавана з першакрыніцы 17 березня 2009. Праверана 9 мая 2010.
2. ↑  Slime moulds – Myxomycetes **(нявызн.)**.  Hainault Forest website. Архівавана з першакрыніцы 4 вересня 2018. Праверана 9 мая 2010.
3. ↑  *Lairich Rig*. A slime mould - Enteridium lycoperdon **(нявызн.)**.  Geograph Britain and Ireland. Архівавана з першакрыніцы 5 вересня 2019. Праверана 9 мая 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · IRMNG · ITIS TSN · Mycobank |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778912726 |
**Леанід Аляксеевіч Халадок** (нар. 7 студзеня 1934, в. Граб’ё, Парыцкі раён, Гомельская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне сельскагаспадарчай меліярацыі. Доктар тэхнічных навук (1992), прафесар (1994).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (кваліфікацыя «Інжынер-гідратэхнік», 1960), Маскоўскі гідрамеліярацыйны інстытут (аспірантура, 1966).

Працаваў у Капыльскай рамонтна-тэхнічнай меліярацыйнай станцыі і Слуцкім будаўніча-мантажнам упраўленні (1960—1962, галоўны інжынер, намеснік дырэктара па вытворчасці; старшы прараб); Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі (1962—1963, асістэнт кафедры сельскагаспадарчай меліярацыі); Беларускім навукова-даследчым інстытуце меліярацыі і воднай гаспадаркі (1972—1976, старшы навуковы супрацоўнік аддзела эксплуатацыі меліярацыйных сістэм); Беларускім дзяржаўным аграрным тэхнічным універсітэце (1966—1972 і з 1976, дацэнт, у 1992—2008 — прафесар кафедры гідраўлікі і гідраўлічных машын).

Навуковыя інтарэсы: гідрамеліярацыя; прагназаванне і планаванне водакарыстання, водаразмеркавання і рэгулявання водна-паветранага рэжыму ў меліярацыйных сістэмах.

Бібліяграфія
------------

* Новые методы расчета осушительно-увлажнительных систем : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.23.07 / Холодок Леонид Алексеевич. — Москва, 1991.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Халадок Леанід Аляксеевіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2003. — Т. 16. — С. 527.
* Холодок Леонид Алексеевич // Мелиоративно-строительный факультет : очерк истории и деятельности (1919―2014) : монография : посвящается 95-летию факультета и 170-летию мелиоративного образования и мелиоративной науки в Горках. — Горки, 2015. — С. 153
Жаночая фігура, выкананая з фарбаванага вапняку, сядзіць апранутая ў багатыя адзенні і ўпрыгожаная завушніцамі.
**Дама з Басы** (ісп.: la Dama de Baza) — знакаміты ўзор іберыйскай скульптуры (англ.: Iberian sculpture), выкананай бастуламі. Яна ўяўляе сабой фігуру жанчыны, выкананую з вапняку і слядамі афарбоўкі на атынкаванай паверхні. Скульптура была выяўлена археолагам Хасэ Прэсда Вела 22 ліпеня 1971 года ў горадзе Баса, на высокім горным плато ў правінцыі Гранада. На месцы сучаснай Басы быў размешчаны ібера-раманскі горад Басці, і Дама з Басы была выяўлена ў адным з дзвюх некропаляў гэтага горада. Фігура дамы сядзіць на крэсле, а збоку ад яе маецца свабодная прастора, дзе, як мяркуецца, размяшчаўся прах крэмацыі.

Назва скульптуры злучае яе з іншым вядомым творам іберыйскай культуры — Дамай з Эльчэ, разам з якой яна знаходзіцца ў Нацыянальным археалагічным музеі ў Мадрыдзе.

Зноскі
------

1. ↑  Analyses of the sculpture were published by F. Presedo in «La necrópolis de Baza» (Madrid) 1982 pp 317-19 and plate, and by A. García y Bellido, *Arte Ibérico en España* (Madrid 1980) pp 52-56.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дама з Басы
**Enarmonia formosana** — від шкодных матылькоў з сямейства ліставёртак. Пашкоджвае костачкавыя: чарэшню, сліву, алычу, персік, найбольш — вішня і абрыкос, а таксама яблыню і грушу. Пашкоджваючы кару і камбій штамба і каранёвай шыйкі, выклікае прыгнёт дрэў і заўчасную іх гібель.

Апісанне
--------

Размах крылаў — 14-16 міліметраў. Пярэднія крылы вельмі маляўнічыя, са складаным залаціста-бурым малюнкам, з жоўта-карычневымі палоскамі, з серабрыста-белымі і фіялетавымі лініямі і чорнымі плямамі. Заднія крылы цёмна-карычневыя з залаціста-жоўтымі бліскучымі махрамі.

Экалогія
--------

Вусені зімуюць пад карой. Увесну, у маі, вусені працягваюць харчавацца і акукляюцца ў кары ў месцах харчавання. Праз некалькі дзён з кукалак выходзяць матылькі, пры гэтым абалонка купалкі напалову высоўваецца з кары. Матылёк адкладае дробныя, круглявыя, чырвона-ружовыя яйцы на кару ствалоў і асноўных галін вакол механічных пашкоджанняў расколін і ў аснове галін. З яец выходзяць вусені, якія ўгрызаюцца ў кару і праточваюць вертыкальныя хады, сілкуючыся карой і камбіем і забруджваючы хады экскрэментамі. У месцах пашкоджання з кары тырчаць іржава-чырвоныя коркі з экскрыментаў, злепленых павуціннем, і выцякае клей. Моцна пашкоджаныя дрэвы праз 2-3 гады засыхаюць.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Артыкул на сайце аграрны сектар Украіны Архівавана 25 грудня 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778286237 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ваўчэцкі.

**Леанід Барысавіч Ваўчэцкі** (2 сакавіка 1933 — 2010) — беларускі інжынер у галіне цывільнага будаўніцтва, спецыяліст па вялікапралётных канструкцыях. Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь (1995). Лаўрэат дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь у 2002 і 2004 гадах.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Забалацце Баранавіцкага раёна. Скончыў гідратэхнічны факультэт Беларускага політэхнічнага інстытута па спецыяльнасці «Гідратэхнічнае будаўніцтва» ў 1954 годзе.

У 1954—1955 гадах — майстар на будаўніцтве Княжагубскай ГЭС  (руск.) (бел.. У 1955—1960 гадах інжынер, старшы інжынер Ленінградскага аддзялення інстытута «Гідраэнергапраект». У 1960—1961 гадах старшы інжынер, кіраўнік групы інстытута «Белдзяржпраект». У 1961—1967 гадах кіраўнік групы, галоўны інжынер праектаў інстытута «Мінскпраект». У 1967—1968 гадах галоўны канструктар Беларускай экспедыцыі ДПІ «Укрводаканалпраект». У 1968—1970 гадах галоўны канструктар тэхнічнага аддзела, начальнік тэхнічнага аддзела інстытута «Белдзяржпраект». У 1970—1998 гадах галоўны канструктар майстэрні, галоўны канструктар тэхнічнага аддзела, галоўны канструктар — намеснік галоўнага інжынера інстытута «Мінскпраект».

Творчасць
---------

Быў адзіным у Беларусі практыкам-канструктарам вялікапралётных будынкаў. Ён шмат увагі надаваў праектаванню і разліку вантавых канструкцый пакрыццяў пралётам больш за 100 метраў.

### Асноўныя творы

Вадасховішча на р. Вяча, вадасховішча на р. Пціч, Дразды і Крыніца, каток у парку імя М. Горкага ў г. Мінску (1975), аэравакзал аэрапорта Мінск-2 (1978), выставачныя комплексы па вул. Я. Купалы (1968) і «БелЭкспа» па пр. Машэрава (1985 г.), аўтавакзал «Маскоўскі» ў г. Мінску (2001), чыгуначны вакзал у г. Мінску (2003).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Волчецкий Леонид Борисович  (руск.)
2. ↑  Волчецкий Леонид Борисович  (руск.)

Літаратура
----------

* Минскпроект, 1945—2005 / [под общей редакцией М. Гаухфельда; фото: А. Березняк и др.]. — (Минск, 2005?). — С. 80.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лойка.

**Леанід Вікенцьевіч Лойка** (1 сакавіка 1944, в. Сакаўка, Смалявіцкі раён, Мінская вобласць — 21 кастрычніка 2007) — беларускі гісторык, выкладчык. Доктар гістарычных навук (2003), прафесар.

Біяграфія
---------

У 1970 годзе скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт, а ў 1974 годзе абараніў кандыдацкую дысертацыю, працаваў выкладчыкам і дацэнтам, намеснікам дэкана гістарычнага факультэта.

У 1981 годзе быў накіраваны на працу ў Польшчу. Працаваў дырэктарам Дома савецкай навукі і культуры ў Варшаве, дарадцам пасольства СССР у Польскай Народнай Рэспубліцы.

Вярнуўшыся на радзіму, у якасці дацэнта, а потым прафесара выкладаў у Мінскай вышэйшай партыйнай школе (з 1990 года Інстытут паліталогіі і сацыяльнага кіравання). З 1991 працаваў у Беларускім дзяржаўным універсітэце на кафедры міжнародных адносін, а з 1996 года загадваў кафедрай дыпламатычнай і консульскай службы. З 1993 года ён быў галоўным рэдактарам закрытага ўладамі часопіса «Беларуская мінуўшчына».

Выкладчыцкую і актыўную грамадска-палітычную дзейнасць спалучаў з даследчыцкай і навукова-арганізацыйнай працай. Сферай яго навуковых зацікаўленняў былі грамадска-палітычныя працэсы ў Польшчы.

Палітычная дзейнасць
--------------------

У гады перабудовы ўвайшоў у лік тых партыйных інтэлігентаў, якія спрабавалі давесці да кіраўніцтва КПБ думку аб неабходнасці рэфармавання партыі. Пасля жнівеньскага путчу 1991 года і яго аднадумцы заснавалі Партыю народнай згоды, устаноўчы з’езд якой адбыўся 14 красавіка 1992 года. Паступова левае крыло ПНЗ узяло курс на аб’яднанне з Беларускай сацыял-дэмакратычнай Грамадой (заснавана 2 сакавіка 1991 годзе). Быў адным з ініцыятараў стварэння ў Беларусі Сацыял-дэмакратычнага саюзу (1995), у які ўвайшлі БСДГ, ПНЗ і Партыя ўсебеларускага адзінства і згоды. Калі 29 чэрвеня 1996 года БСДГ і ПНЗ аб’ядналіся, увайшоў у Цэнтральны Камітэт і Выканаўчае Бюро Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі (Народнай Грамады), узначаліў Праграмную камісію БСДП.

Памяць
------

У Мінску на факультэце міжнародных адносін БДУ ў гонар прафесара і аднаго з тэарэтыкаў БСДП (НГ) Леаніда Лойкі названа аўдыторыя.

Зноскі
------

1. ↑  Лойко Леонид Викентьевич

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1997. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
* Лойко Леонид Викентьевич // Республика Беларусь: Энциклопедия в 6 т. Т. 4.: Картография — Миноговые / редкол. Г. П. Пашков и др. — Минск: БелЭн, 2007. — 768 с. ISBN 978-985-11-0385-6  — С. 540.
**По́рту-Са́нту** (парт.: Porto Santo) — востраў у складзе архіпелага Мадэйра (Партугалія). Агульная плошча — 42,17 км². Насельніцтва — 5 483 чал. (2011 г.).

Геаграфія
---------

Востраў Порту-Санту месціцца ва ўсходняй частцы Атлантычнага акіяна ў 66 км на паўночны ўсход ад Фуншала, адміністрацыйнага цэнтра Мадэйры, у 897,5 км на паўднёвы захад ад Лісабона, сталіцы Партугаліі. Даўжыня з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад — 11,59 км. Найбольшая шырыня — 6,33 км.

Карта вострава
Востраў мае вулканічнае паходжанне. Паверхня складзена пераважна базальтамі і туфамі. Паўднёва-ўсходняя частка спадзістая, складаецца з асадкавых парод. Гэта адзінае прыдатнае месца для наведвання марскімі суднамі, вылучаецца камяністы пляж. На захадзе рэльеф фарміруюць пясчана-вапняковыя адкладанні. Паўночная частка гарыстая. Найвышэйшы пункт — пік Фашу (541 м).

Каля Порту-Санту знаходзяцца некалькі астраўкоў, што маюць адзіную з ім падводную аснову, — Кал, Сіма, Фонты-дэ-Арэя, Феру і інш. Усе яны незаселены.

Клімат мяккі сухі. Сярэдняя гадавая тэмпература +18,6 °C. Гадавая колькасць ападкаў — 382 мм.

Прырода
-------

У мінулым востраў Порту-Санту пакрывалі зараснікі хмызнякоў і невысокіх дрэў. У нашы дні прырода значна зменена чалавекам, аднак у амаль некранутым стане захоўваецца на суседніх астраўках. Шырока распаўсюджаныя расліны — малачай, розныя капуставыя, верасакветныя. Адзіная эндэмічная расліна — мясцовая рутвіца. Яна ўсё яшчэ сустракаецца на астраўках Кал, Фера і Сенораш. Мясцовы від драцэны знік толькі ў XX ст. Фаўна прадстаўлена марскімі птушкамі, яшчаркамі, казуркамі.

Гісторыя
--------

Востраў Порту-Санту быў адкрыты партугальскімі мараплаўцамі ў 1418 г. У 1446 г. Генрых Мараплавец перадаў яго ў маёмасць роду Перэстрэлу. У 1479—1481 гг. тут жыў Хрыстафор Калумб, які ажаніўся з прадстаўніцай сям’і Перэстрэлу. На Порту-Санту захаваўся дом Х. Калумба, у нашы дні пераўтвораны ў музей.

Паселішча хутка расло і багацела дзякуючы вывазу фарбавальнікаў, рыбы і віна. Аднак далейшы рост запаволілі напады піратаў. У 1617 г. алжырскія карсары захапілі ў палон 900 астравіцян. Толькі 18 мужчын і 7 жанчын здолелі выратавацца і схавацца ў пячорах. Для аховы ад піратаў партугальскія ўлады ўзвялі ваенныя ўмацаванні.

З канца XVIII ст. эканоміка Порту-Санту перажывала крызіс. Сельская гаспадарка амаль не прыносіла прыбыткаў. Мясцовыя жыхары былі вымушаны наймацца матросамі на іншаземныя караблі, пераязджалі на Мадэйру і ў Лацінскую Амерыку. У 1835 г. Порту-Санту атрымаў статус муніцыпалітэта ў складзе Мадэйры. У 1893 г. пачаўся вываз мясцовай мінеральнай вады ў еўрапейскія краіны. З 1970-х гг. развіваецца турызм.

Інфраструктура
--------------

Асноўнае паселішча на востраве — Віла-Балейра, якое атрымала ў 1996 г. статус горада. На востраве працуюць марскі порт і аэрапорт. Эканоміка звязана з абслугоўваннем турыстаў.

Спасылкі
--------

* Visit Porto Santo
* Geology of Madeira
* Porto Santo: Madeira’s little cousin
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Генрых II.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Генрых VII.

**Генрых II** (фр.: Henri II; 1005 — 1047) — граф Люксембурга з 1026 года, герцаг Баварыі з 1042 года пад імем **Генрых VII**.

Біяграфія
---------

Старэйшы сын Фрыдрыха Люксембургскага і Ірмінтруды фон дэр Ветэрау. У 1026 годзе атрымаў у спадчыну Люксембург ад свайго дзядзькі, Генрыха I.

У 1042 годзе атрымлівае Баварыю ад імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Генрыха III, каб адбіць набегі венграў. Удзельнічаў у паходах супраць венграў у 1042, 1043, і 1044 гадах. У 1047 годзе суправаджаў імператара ў паходзе супраць Дытрыха Галандскага.

Генрых II не быў жанаты, не меў дзяцей, памёр у 1047 годзе. Пахаваны ў абацтве Санкт-Максімін у Трыры.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Генрых II (граф Люксембурга)
**Збаражскі замак** (укр.: Зба́разький за́мок) — фартэцыя ў горадзе Збараж Цярнопальскай вобласці. Размешчаны непадалёк ад цэнтра горада, у парку, на так званай Замкавай гары. Замак быў пабудаваны ў 1626—1631 гг. па праекце фламандскага архітэктара ван Пеена, які натхняўся адным з апублікаваных у Італіі фартыфікацыйных праектаў Скамоці. Будаўніцтва замка ажыццяўлялі браты Юрый і Хрыстафор Збаражскія. Пасля смерці Юрыя Збаражскага ў 1636 годзе замак перайшоў да князёў Вішнявецкіх, якія ўмацавалі абаронныя збудаванні.

Умацаванні замка складаюцца з казематаваных валаў з эскарпамі вышынёй да 12 метраў і таўшчынёй да 23 метраў, бастыёнаў, аднаяруснай уязной вежы і рова, які акружаў ўвесь замак. Замак квадратны ў плане, шырынёй 88 м. Пяцігранныя бастыёны размешчаны па чатырох яго вуглах, у кожным з іх былі тунэлі, якія злучалі іх з казематамі і замкавым дваром. Замак быў адным з наймацнейшых, меў каля 50 гармат на ўзбраенні. Першапачатковы праект замка прадугледжваў будаўніцтва 4-х вуглавых артылерыйскіх веж-бастэй, злучаных крапаснымі сценамі. Улічваючы, што роля артылерыі ўзрасла, верх вежаў быў знесены да ўзроўню курцін, такім чынам вежы былі пераўтвораны ў бастыёны, а знутры па перыметры двара да крапасных сцен былі прыбудаваны аднапавярховыя казематы, прычым з водступам 12 м ад вонкавых абарончых сцен, а прамежак паміж абарончымі сценамі і казематамі засыпаны зямлёй.

Унутраны двор
Палац
На замкавым двары знаходзіцца прамавугольны ў плане двухпавярховы палац з характэрнымі для рэнесансу формамі. Галоўны ўваход у будынак падкрэсліваецца балконам на каменных кансолях. У рэнесансным стылі таксама вытрыманы фасады казематаў. Уязная вежа размешчана на адной восі з парадным уваходам у палац.

Замак згуляў ключавую ролю ў 1649 годзе падчас паўстання ўкраінскіх казакоў пад правадырствам Багдана Хмяльніцкага; паводле вынікаў аблогі быў падпісаны Збораўскі дагавор. Ля сцен крэпасці атрымаў цяжкае раненне казацкі палкоўнік Іван Багун. Гэтыя падзеі знайшлі адлюстраванне ў знакамітым рамане «Агнём і мячом».

У XVII—XVIII стст. замак, які перайшоў у рукі Патоцкіх, не раз быў спустошаны непрыяцелем: у 1675 годзе ён быў без бою здадзены туркам, у 1707 г. яго наведалі Пётр I і Мазепа, у 1734 і 1914 гг. яму дасталася ад расійскіх войскаў. У пачатку XX стагоддзя замак быў адрэстаўраваны, у савецкі час занядбаны, у наш час ізноў на рэстаўрацыі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Збаражскі замак
* ЗАКОПАННЫЕ СОКРОВИЩА ТЕРНОПОЛЬСКОГО КРАЯ. Зеркало недели
* Замки та храми України. Збараж.(недаступная спасылка) (укр.)
**Жывародкі**, **Лужанкі** (*Viviparidae*) — сямейства прэснаводных бруханогіх малюскаў падкласа пярэдняшчэлепных.

Апісанне
--------

Жывародка балотная (*Viviparus contectus*) на паштовай марцы Беларусі
Ракавіна вышынёй да 45 мм, шырынёй да 30 мм, круглявая, з конусападобнай верхавінай, 5-6 спіраляў, з вечкам, зялёная ці карычневая, часта з цёмнымі палосамі і жоўтымі плямкамі на вусах і мордачцы. Маленькія, цалкам сфармаваліся малюскі першыя дні знаходзяцца ў празрыстай абалонцы.

Экалогія
--------

Адтуліна ракавіны зачыняецца вечкам, што дае жывародкам магчымасць перажываць неспрыяльныя ўмовы. Маладняк ў жывародкаў развіваецца ў целе маці і выходзіць ужо цалкам сфарміраваны, ад гэтага факту паходзіць назва роду. Жывародкі шырока распаўсюджаныя ў сажалках, часцей за ўсё халодных, з’яўляюцца ачышчальнікамі вадаёмаў. Трымаць у акварыуме можна і пры 20 — 25 градусах.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Жывародкі**, **Лужанкі** ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.6. Мн. 1998, С.457

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779567216 · NDL: 00572653 |
Трэніроўка СЛР на манекене **Сардэчна-лёгачная рэанімацыя** (СЛР), кардыёпульманарнае уваскрашэнне (CPR), сардэчна-лёгачна-мазгавая рэанімацыя — сістэма мерапрыемстваў, накіраваных на аднаўленне жыццядзейнасці арганізма і вывядзенне яго з стану клінічнай смерці. Уключае ў сябе штучную вентыляцыю лёгкіх (штучнае дыханне) і непрамы масаж сэрца. Рашэнне аб пачатку СЛР прымаецца пры адсутнасці рэакцыі на раздражняльнікі і адсутнасці бачнага дыхання на працягу 10 секунд.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 16649777j · GND: 4065960-4 · LCCN: sh85033691 · LNB: 000299335 · Microsoft: 2777055891 · NDL: 00571203 · NKC: ph493958 |

 |
Поручы.
**По́ручы** — частка богаслужэбнага аблачэння праваслаўнага і ўніяцкага духавенства; шырокія палосы са шчыльнага матэрыялу з выявай крыжа пасярэдзіне, абшытыя па краях стужкай іншага адцення. Ахопліваючы руку ў запясці, поручы злучаюцца з унутранага боку рукі з дапамогай шнурка. Поручы апранаюцца на абодва рукавы і абазначаюць сабой Божую сілу, моц і мудрасць, якія дае Бог святарам для выканання Таінстваў.

Літаратура
----------

* *Завальнюк У. М.* Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — Мінск, Изд-во Гревцова, 2013. — 808 с. ISBN 978-985-6954-73-6.

| Аблачэнне праваслаўнага і грэка-каталіцкага духавенства |
| --- |
|  | 
* Амафор
* Аналаў
* Арар
* Епітрахіль
* Камілаўка
* Клабук
* Крыж
* Куколь
* Мантыя
* Мітра
* Набедранік
* Нанедранік
* Падраснік
* Падрызнік
* Паліца
* Параман
* Поручы
* Пояс
* Раса
* Сакас
* Скуф’я
* Фелонь
* Хітон

 |  |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зайцаў.

**Іван Сцяпанавіч Зайцаў** (9 кастрычніка 1926 года, вёска Чонкі, Гомельская воласць, Гомельскі павет, Гомельскай губерні, РСФСР (цяпер пасёлак Чонкі, чонкаўскага сельсавета Гомельскага раёна, Гомельскай вобласці) — 16 красавіка 1945 года горад Зелаў, ландкрайс Лебус, правінцыя Брандэнбург, Прусія, Германія (цяпер ландкрайс Меркіш-Одэрланд, зямля Брандэнбург, Германія) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, камандзір стралковага аддзялення 9-й стралковай роты 105-а стралковага палка 301-й стралковай дыізіі 5-й ударнай арміі 1-а Беларускага фронта, сяржант. Герой Савецкага Саюза (1945, пасмяротна). Закрыў сваім целам амбразуру кулямёта.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1926 годзе ў весцы Чонкі ў наваколлі Гомеля ў сялянскай сям'і, атрымаў пачатковую адукацыю.

У лістападзе 1943 года, пасля вызвалення Гомеля быў прызваны ў РСЧА. Са снежня 1943 года ўдзельнічаў у баях на 3-ім Украінскім фронце і 1-ым Беларускім фронце.

На 16 красавіка 1945 года з'яўляўся камандзірам стралковага аддзялення ў 301-й стралковай дывізіі. Дывізія ў ходзе Берлінскай аперацыі ў гэты дзень наступала не левым фланзе 5-й ударнай арміі ў першым эшэлоне. 1050-ы стралковы полк наступаў на чыгуначную станцыю Вербіг у пяці кіламетрах на поўнач ад Зелава (цяпер у межах горада).

Дзейнічаў у складе штурмавой групы 3-га батальёна палка. На падыходах да станцыі падраздзяленне было спынена агнём з дзота і залегла. Камандзір аддзялення Зайцаў па сваёй ініцыятыве са звязкай гранат папоўз да дзота. Быў выяўлены ворагам, які засяродзіў на Зайцаве агонь, і сяржант быў паранены. Тым не менш ён працягнуў рух да дзота, і калі да агнявой кропкі засталось некалькі метраў, кінуўся на яе і закрыў целам амбразуру.

Быў пахаваны ў Кюстрыне, у брацкай магіле каля стадыёна. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 31 мая 1945 года за ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашыстскімі захопнікамі і паказаныя пры гэтым мужнасць і гераізм сяржанту Зайцаву Івану Сцяпанавічу пасмяротна нададзена званне Героя Савецага Саюза.

Імянем І. С. Зайцава названыя вуліцы ў Гомелі і Чонках, на будынку ПТВ № 56 Гомеля, у якім знаходзілася рамеснае вучылішча, дзе ў 1940 годзе вучыўся І. С. Зайцаў, усталяваная мемарыяльная дошка.

Зноскі
------

1. ↑  Згодна з дадзенымі АБД «Мемарыял» — 19 красавіка
2. ↑  Герой Советского Союза Зайцев Иван Степанович :: Герои страны **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 7 красавіка 2013. Праверана 4 кастрычніка 2016.
3. ↑  Герои Победы: И.С. Зайцев **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 7 красавіка 2013. Праверана 4 кастрычніка 2016.

Спасылкі
--------

* Іван Сцяпанавіч Зайцаў на сайце «Героі краіны»
* Інфармацыя з данясення аб беззваротных стратах
* Наградны ліст

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Іван Сямёнавіч Кобрынскі** (? — каля 1490) — князь.

Біяграфія
---------

Паходзіў з княжацкага роду Кобрынскіх герба «Пагоня». Сын Сямёна Раманавіча. Зрабіў шмат наданняў цэрквам Кобрыншчыны, у 1473 годзе — царкве Божага Нараджэння ў Дабучыне (Пружанах).

Апошні мужчынскі прадстаўнік роду Кобрынскіх. Пасля яго смерці Кобрынскае княства пакінута вялікім князем літоўскім і каралём польскім Казімірам IV Ягелончыкам яго ўдаве Фядоры Іванаўне з роду Рагацінскіх, якая ў 1500 годзе прыняла каталіцкую веру з імем Соф’я (памерла ў ліпені або жніўні 1512 года).

Літаратура
----------

* *Валерый Пазднякоў.* Кобрынскія // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.


| ?Іван Сямёнавіч Кобрынскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Альгерд |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  | Іван Сямёнавіч Кобрынскі |  | Сямён Раманавіч Кобрынскі |  | Раман Фёдаравіч Кобрынскі |  | Фёдар Альгердавіч[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Марыя |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |