У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вята.
**Вя́та** (трансліт.: *Viata*, руск.: Вята) — вёска ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці Беларусі, пры сутоцы ракі Вяты з Дзвіною. Уваходзіць у склад Павяцкага сельсавета.

Знаходзіцца за 17 км на паўночны захад ад Мёраў, за 7 км ад чыгуначнай станцыі Друя (лінія Крулеўшчына — Лынтупы), на мяжы з Латвіяй. Насельніцтва на 2013 год — 8 чалавек.

Гісторыя
--------

Упершыню Вята згадваецца ў прывілеі Жыгімонта Старога ад 24 кастрычніка 1515 года ўладальніку гэтых мясцін Івана Сапегу на пабудову ў вусці Вяты на Дзвіне замка, заснаванне горада, рынку і шынкоў. У 1556 годзе Вята належала князям Пронскім, а ў 1566 годзе двор з мястэчкам перайшлі да гетмана вялікага кароннага Мікалая Сяняўскага[pl].

Замак у Вяце пазначаўся на картах Вялікага Княства Літоўскага XVI—XVII стагоддзяў, аднак пазнейшыя звесткі пра яго не захаваліся. Верагодна, ён быў зруйнаваны маскоўскім войскам падчас вайны 1654—1667 гадоў і больш не аднаўляўся.

Паміж першым і другім падзеламі Рэчы Паспалітай, калі па Дзвіне праходзіла мяжа, Вята заставалася ў Рэчы Паспалітай і тут пабудавалі «стрэліцу», магчыма, назіральную вежу.

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе вёска апынулася ў Дзісенскім павеце Віленскай губерні Расійскай імперыі. Падчас вайны 1812 года ў Вяце стаяў французскі гарнізон.

Станам на канец XIX стагоддзя, паселішча адносілася да Лявонпальскай воласці, у вёсцы размяшчаўся маёнтак Мірскіх.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай Вята абвяшчалася часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай І з’езда КП (б) Беларусі яна ўвайшла ў склад Беларускай ССР.

Па выніках Рыжскага мірнага дагавора Вята ўвайшла ў склад Лявонпальскай гміны Браслаўскага павета Віленскага ваяводства Польскай Рэспублікі. Паселішча было памежным — па Дзвіне праходзіла дзяржаўная мяжа з Латвійскай Рэспублікай.

Замкавыя валы, 1930 год.
У міжваенны перыяд дзейнічалі школа, карчма і кардонная фабрыка селяніна Казлоўскага, на якой працавалі каля 10 чалавек, прадукцыю вывозілі ў Вільню. Побач з вёскай знаходзіўся маёнтак пані Ядвігі Мірскай, якая валодала каля 150—200 га зямлі.

Насельніцтва Вяты жыло бедна, вяскоўцы займаліся плытагонствам — па Вяце і Дзвіне сплаўлялі лес да Рыгі. Самы багаты гаспадар меў 12 га зямлі, і тое няўдобіцы. Жыхары вызнавалі каталіцтва, большасць лічыла сябе палякамі, і ў 1934 годзе ў вёсцы пабудавалі касцёл, які дзейнічае і цяпер.

У выніку пахода Чырвонай Арміі ў Заходнюю Беларусь 17 верасня 1939 года паселішча зноў апынулася ў складзе БССР, дзе ў 1940 годзе ўвайшло ў склад Павяцкага сельсавета. Падчас Другой сусветнай вайны ў 1944 годзе вёска пацярпела ад абстрэлу.

Да 16 верасня 1960 года вёска ўваходзіла ў склад Аляксандраўскага сельсавета, да 4 сакавіка 1987 года — у склад Даўгінаўскага сельсавета (у 1960—1965 гадах — Лявонпальскі сельсавет).

Пасля вайны Вята ўваходзіла ў калгас «Светлы шлях», цяпер — у складзе ААТ «Мерыца». На цяперашні момант ад вёскі засталося 5—6 хутароў уздоўж берага Дзвіны, адлегласць паміж крайнімі хатамі 2,5 км, агулам пражывае 8 чалавек.

Насельніцтва
------------

Вяцкая моладзь, канец 1940-х г.
* **XVIII стагоддзе**: 1795 год — 20 двароў, 131 чал.
* **XIX стагоддзе**: 1865 год — 61 чал.; 1893 год — 13 двароў, 166 чал. (160 каталікоў і 6 праваслаўных).
* **XX стагоддзе**: 1930-я гады — 45 двароў, каля 300 чал.
* **XXI стагоддзе**: 2009 год — 11 чал.; 2013 год — 6 двароў, 8 чал.

Славутасці
----------

* Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (1934) — помнік беларускага народнага дойлідства.
* Могілкавая капліца (1990-я).

Вядомыя ўраджэнцы
-----------------

* Франц Іванавіч Сіўко (нар. 1953) — беларускі пісьменнік і публіцыст.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7 (DJVU).
2. 1 2 3 4 5  *Сяргей Васільеў.*. Вята: Мекка для археолагаў  (бел.). Мёры:  «Міёрскія навіны» (18 верасня 2013). Праверана 21.02.2019.
3. ↑  Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 верасня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.
4. ↑  Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 4 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).
5. ↑  Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIII: Warmbrun — Worowo (польск.). — Warszawa, 1893. С. 270
6. ↑  Насельніцтва населеных пунктаў Беларусі па выніках перапісу 2009 года Архівавана 2 кастрычніка 2019.

Літаратура
----------

* Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIII: Warmbrun — Worowo (польск.). — Warszawa, 1893.
* J. Tryjankowski. Poswięcenie dzwonu im. Marszałka Piłsudskiego ufundowanego przez podoficerów. — Wiarus. — Nr 5 i Nr 30. — 1937.
* Wiata, wieś, powiat dzisieński, gmina Leonpol // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIII: Warmbrun — Worowo (польск.). — Warszawa, 1893. — S. 270.

Спасылкі
--------

* Вята (вёска) на сайце Radzima.org
* Вята (вёска) на сайце Глобус Беларусі (руск.)

| ⛭**Павяцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Павяцце |
| Аграгарадкі | Ідолта |
| Вёскі | 
* Александрова
* Александрына
* Бабарыкі
* Ворцы
* Вята
* Дарожкі
* Драгуны
* Дубоўка
* Дэмскія
* Ермалова
* Казакова
* Кіслякі
* Латышонкі
* Латышы
* Лупаўшчына
* Міжрэчча
* Мілашова
* Новае Сяло
* Паніжнікі
* Папкі
* Паташня
* Пруднікі
* Пуцінава
* Рачнёва 1
* Рачнёва 2
* Рудакі
* Рыбачкі
* Сочнева
* Стайкі
* Сташулі
* Стрэтава
* Суромшчына
* Тараракі
* Тычкі
* Урбанава
* Цілеўшчына
* Чамяры
* Чарняўцы
* Чурылава
* Чурылава Далёкае
* Шалціны
* Якужы

 |
| Хутары | 
* Аблятова
* Акунёва
* Антанова
* Баркі
* Барсучына
* Букава
* Дзегцярова
* Дзярыпарты
* Каменка
* Каснарэўшчына
* Лысагорка
* Ляпешчына
* Навічкі
* Новы Двор
* Пацава
* Рыбакі
* Сталяроўшчына
* Суднікі
* Чарнілова
* Шнуркі

 |