**Манастыр Некрэсі** (груз. ნეკრესის მონასტერი) — праваслаўны манастыр VI стагоддзя ва Усходняй Грузіі. Манастыр з'яўляецца часткай больш буйнога гістарычнага помніка Некрэсі, горада эпохі позняй антычнасці. У грузінскіх сярэднявеччых дакументах пачатак манаства ў Некрэсі звязаны з манахам Абібасам Някрэскім.

Сярод пабудоў Царква Успення Прасвятой Багародзіцы, пахавальная капліца, царква Архангела Міхаіла, епіскапскі палац, трапезная, абаронная вежа, рэшткі складоў. Уваходзіць у Спіс нерухомых помнікаў нацыянальнага значэння Грузіі.

Гісторыя
--------

Леван, цар Кахетыі, са сваёй жонкай Цінацін Гурыелі і сынам Аляксандрам, на фрэсцы XVI стагоддзя ў Царкве Успення Прасвятой Багародзіцы.
Манастыр Некрэсі быў заснаваны ў VI стагоддзі. Абібас Некрэскі з групы манахаў "Трынаццаць сірыйскіх айцоў" прапаведаваў хрысціянства сярод горцаў на ўсход ад ракі Арагві і змагаўся з зараастрыйскім уплывам. Паводле легенды ён пагасіў святое полымя вадой, пасля чаго быў схоплены і пакараны смерцю.

Вялікая частка сярэднявечнай гісторыі Некрэсі не задакументаваная ў пісьмовых крыніцах, але археалагічныя дадзеныя сведчаць аб шырокім будаўніцтве манастырскага комплексу ў IX стагоддзі. Манастыр служыў рэзідэнцыяй грузінскага біскупа, які насіў тытул *Некрэселі*. Святы Абібас традыцыйна лічыцца першым біскупам; ніводны іншы мясцовы біскуп не вядомы па імені да 1556 года.

Абарончыя збудаванні былі дададзеныя падчас адносна стабільнага праўлення двух цароў Кахетыі: Левана у 1518-1574 гадах, і Аляксандра II у 1574-1605 гадах. Але смуты і ваенныя набегі з боку суседніх плямёнаў Дагестана вымусілі біскупа ў 1785 годзе перавесці сваю рэзідэнцыю з манастыра ў больш бяспечную царкву Божай Маці ў суседнім сяле Шыльда.

Пасля ліквідацыі Расійскай імперыяй Грузінскай царквы ў 1811 годзе епархія Некрэсі была скасаваная, а затым і сам манастыр быў распушчаны. Епархія была адноўлена ў сучаснай Грузіі пасля распаду СССР у 1995 годзе, а манастыр зноў заселены манахамі ў 2000 годзе. З 2008 па 2010 год на тэрыторыі комплекса праводзіліся археалагічныя даследаванні, а манастыр быў істотна рэканструіраваны.

Пабудовы
--------

### Пахавальная капліца

* Капліца да рэстаўрацыіКапліца да рэстаўрацыі
* Пасля рэстаўрацыіПасля рэстаўрацыі

Пахавальная капліца з'яўляецца самым старым захаваліся збудаваннем у манастырскім комплексе. Яна ўяўляе сабой зальны будынак з мініяцюрным свяцілішчам на ўсходнім баку, мае ўваходы з паўночнага, паўднёвага і ўсходняга бакоў, а таксама скляпеністы склеп пад перакрыццем, які выкарыстоўваўся для пахаванняў.

### Царква Успення Прасвятой Багародзіцы

Паўднёвы фасад царквы
Царква Успення Прасвятой Багародзіцы датуецца VI або VII стагоддзем. Яна была пабудавана з друзу і займае плошчу ў 17,2 х 12,7 метраў. Будынак адносіцца да тыпу царквы, вядомага ў Грузіі як трохцаркоўная базіліка, у якой цэнтральны неф і два бакавых нефа падзеленыя суцэльнымі сценамі. Цэнтральны неф заканчваецца глыбокай апсідай са свяцілішчам на ўсходзе, якая акружаная прастакутным пастафорыем з абодвух бакоў. Бакавыя нефы таксама заканчваюцца апсідамі. Паўночны праход паведамляецца з цэнтральным нефам праз дзверы, але адпаведная дзверы на паўднёвых праходах, як мяркуецца, была заблакаваная стагоддзі таму, паколькі фрэскі XVI стагоддзя пакрываюць гэтую вобласць. Паўночны і паўднёвы праходы выходзяць надвор з аркадамі з двух арак.

Інтэр'ер царквы упрыгожаны фрэскамі, якія былі выкананы па замове кахецінскага цара Левана ў сярэдзіне XVI стагоддзя. Цар разам са сваёй сям'ёй адлюстраваны ў заходняй частцы паўднёвай сцяны.

### Царква Архангела

Царква Архангела
Царква Архангела пабудавана каля VIII-IX стагоддзяў, размешчана ў паўднёва-заходняй частцы манастырскага комплексу. Яна складаецца з друзу і вапняковых пліт і ўяўляе сабой цэнтралізавана спланаваную царкву, з пераходнымі рысамі купальнай трохцаркоўнай базілікі. Мае два апсідныя бакавыя праходы на поўнач і поўдзень ад цэнтральнага нефа. Акно ў Паўночным праходзе закладзена. Паўднёвы праход і заходні прытвор адкрываюцца надвор праз аркады з двума аркамі. Барабан купала мае вокны на ўсход, поўдзень і захад. Ўнутранае ўбранне цэнтральнай частцы храма зараз мае толькі ледзь бачныя сляды фрэсак. Прыкладна ў 25 метрах на паўночны ўсход ад царквы, на схіле, знаходзяцца рэшткі некалькіх манаскіх келляў.

### Біскупскі палац і іншыя будынкі

Манастырскага комплекс: біскупскі палац (справа), пахавальная капліца (злева), трапезная (злева на пярэднім плане) і абарончая вежа (справа на заднім плане).
Біскупскі палац уяўляе сабой двухпавярховы будынак. Вокны на абодвух паверхах маюць рэзка акрэсленыя падковападобныя аркі, якія не выкарыстоўваюцца ў архітэктуры Грузіі пасля IX-X стагоддзяў. Пакоі размешчаны шэрагам, як у анфіладзе. Першы паверх амаль цалкам заняты вінным склепам, з вялікім каменным вінным прэсам у яго паўночнай частцы, побач рэшткі вінных збаноў (*квевры*). Столь падтрымліваецца васьмікутнымі калонай у цэнтры.

Двухпавярховая лесвіца вядзе на тэрасу, якая затым працягваецца ў галоўны пакой верхняга паверха. Будынак пакрыты драўлянымі бэлькамі, якія падтрымліваюць тэракотавую плітку. На ўсход да палаца прымыкае аднапавярховы скляпеністы будынак, як мяркуецца, трапезная.

Да паўночнай сцяны палаца прымыкае трохпавярховая абарончая вежа, пабудаваная ў XVI стагоддзі. Яна была пабудавана на месцы ранняй прамавугольнай канструкцыі з рэзервуарам для вады і абсталявана амбразурамі. Яе самы верхні паверх, з вялікімі адтулінамі, таксама выкарыстоўваўся ў якасці званіцы.

Літаратура
----------

* *Bakhtadze, Nodar; Tevdorashvili, Natela; Bagrationi, Giorgi.* ნეკრესი: ცნობარი მომლოცველთა და მოგზაურთათვის (груз.). — Nekresi, 2010. — ISBN 978-9941-0-2499-3.
* Bakhtadze, Nodar. Archeological Research upon one of the Earliest Georgian Christian Basilica (англ.) // Temporis Signa: Archeologia della tarda antichità e del medioevo : journal. — 2014. — Vol. 9. — P. 65—73.
* Бахтадзе, Нодар. Некреси // Православная энциклопедия. Т. XLVII. — Moscow: Православная энциклопедия, 2017. — С. 551—561. — ISBN 978-5-89572-054-7.
* Bakhtadze, Nodar; Mamiashvili, Vazha; Gabekhadze, Bacho; Chkhvimiani, Jimsher. An Archaeological Study of the Ancient Churches in the Former City of Nekresi (англ.). — Tbilisi: Ilia State University, 2018.Loosley Leeming, Emma. Architecture and Asceticism: Cultural Interaction between Syria and Georgia in Late Antiquity (англ.). — Brill, 2018. — (Texts and Studies in Eastern Christianity, Volume: 13). — ISBN 978-90-04-37531-4.