recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Духаніна.
**Вера Рыгораўна Духаніна** (2 мая 1941, Кіеў) — беларускі і ўкраінскі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1967 годзе Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут. Працавала архітэктарам ва Ужгарадскім філіяле Дзіпраграда. З 1970 года — архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў у Мінскпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1976 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Распрацавала праекты планіроўкі і забудовы сёлаў Закарпацця — Чорны Паток, Грушава, грамадска-гандлёвы цэнтр у пасёлку Чынадзіева.

9-павярховыя дамы па Лагойскім тракце
Удзельнічала ў распрацоўцы праектаў мікрараёна Зялёны Луг-5 (1975), 9-павярховых жылых дамоў у мікрараёне па вуліцы Я. Коласа, Турнірнай, Скарыны (1980), выставачнай базы міжнародных выставак (1981), навучальнага корпуса інстытута культуры (1986) у Мінску.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Духанина Вера Григорьевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Вера Уладзіміраўна Шырокая** (25 красавіка 1985, Бабруйск, Магілёўская вобласць, БССР) — беларускі педагог, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7 склікання, член Пастаяннай камісіі па жыллёвай палітыцы і будаўніцтве.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 25 красавіка 1985 года ў г. Бабруйску Магілёўскай вобласці.

Скончыла Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка па спецыяльнасці «Руская мова і літаратура, беларуская мова і літаратура»; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «Дзяржаўнае кіраванне і ідэалогія».

Працавала сакратаром пярвічнай арганізацыі з правамі райкама Беларускага рэспубліканскага саюза моладзі Бабруйскага дзяржаўнага прафесійна-тэхнічнага мастацкага каледжа. Пазней узначальвала Бабруйскі гаркам Беларускага рэспубліканскага саюза моладзі.

З 2017 па 2019 год — дырэктар Бабруйскага дзяржаўнага каледжа імя А. Я. Ларына.

З’яўлялася дэпутатам Бабруйскага гарадскога Савета дэпутатаў 28-га склікання.

Сям’я
-----

Замужам, мае сына.

Зноскі
------

1. ↑  Сведения о результатах голосования по выборам депутатов Палаты представителей Национального собрания Республики Беларусь седьмого созыва 17 ноября 2019 года по Могилевской области Архівавана 30 верасня 2020.
2. ↑  Шырокая Вера Уладзіміраўна Архівавана 19 лютага 2020.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Холад.

**Валянцін Васілевіч Холад** (нар. 25 жніўня 1936, вёска Пятровічы, Смалявіцкі раён, Мінская вобласць) — Герой Савецкага Саюза (1982), контр-адмірал (1988).

Скончыў Першае вышэйшае ваенна-марское вучылішча падводнага плавання (1958), Ваенна-марскую акадэмію імя М. Г. Кузняцова (1988). У 1958-92 гг. на падводных лодках Паўночнага флоту: камандзір групы, старшы памочнік камандзіра лодкі. камандзір атамнага падводнага крэйсера, намеснік камандзіра злучэння падводных лодак. Капітан 1-га рангу Холад вызначыўся ў працяглым выпрабавальным перахдзе пад ільдамі Арктыкі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

Спасылкі
--------

Валянцін Васільевіч Холад на сайце «Героі краіны»
**Гімн Латвійскай ССР**

Тэкст Ф. Я. Ракпелніса  (руск.) (бел. і Ю. П. Ванага

Музыка А. Я. Лепіна  (руск.) (бел.

Латышскі тэкст
--------------

Šai zemē visdārgā mēs brīvību guvām,
Te paaudžu paaudzēm laimīgam dzimt,
Te šalc mūsu jūra, te zied mūsu druvas,
Te skan mūsu pilsētas, Rīga te dimd.
Padomju Latvija mūžos lai dzīvo,
Spoža lai Padomju vainagā mirdz!
Mēs cēlāmies, verdzības važas lai rautu,
Par gadsimtu cīņām ik vieta vēl teic.
Vien biedros ar diženās Krievzemes tautu
Mēs kļuvām par spēku, kas pretvaru veic.
Padomju Latvija mūžos lai dzīvo,
Spoža lai Padomju vainagā mirdz!
Pa Ļeņina ceļu uz laimi un slavu
Ar Oktobra karogu iesim mūždien.
Mēs sargāsim Padomju Tēvzemi savu
Līdz pēdējai asiņu lāsei ikviens.
Padomju Latvija mūžos lai dzīvo,
Spoža lai Padomju vainagā mirdz!
Padomju Latvija mūžos lai dzīvo,
Spoža lai Padomju vainagā mirdz!

Беларускі тэкст
---------------

Вольны навекі народ наш шчаслівы,  

Шлях светлы для ўсіх пакаленняў адкрыты.  

Шуміць наша мора, квітнеюць нашы нівы,  

У сям'і гарадоў наша Рыга грукоча.  

  

Слаўся, Савецкая Латвія наша,  

Ярка ў сузор'і рэспублік ззяй!  

  

Не раз мы за волю хадзілі паходам,  

Бяспраўя ланцугі спрабавалі разбіць,  

Толькі ў непарушным сяброўстве з расійскім народам  

Змаглі мы няпраўду і зло перамагчы.  

  

Слаўся, Савецкая Латвія наша,  

Ярка ў сузор'і рэспублік ззяй!  

  

Пад сцягам Леніна да шчасьця і славы  

Шляхам Кастрычніка мы пераможна ідзем.  

Верныя мы вялікай Савецкай дзяржаве  

І кроў за яе, калі трэба, пральем!  

    

2 разы  

  

Слаўся, Савецкая Латвія наша,  

Ярка ў сузор'і рэспублік ззяй!

Статус
------

Гімн згубіў свой статус у 1990 г.

Публічнае выкананне гімну ў сучаснай Латвіі забаронена.

Зноскі
------

1. ↑  Закон аб зборах, шэсьцях і пікетах — ст. 11  (лат.)

Спасылкі
--------

* MIDI file Архівавана 24 мая 2006.
* Vocal recording in MP3 format

| Гімны рэспублік Савецкага Саюза |
| --- |
| Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік | 
Азербайджанская ССР • Армянская ССР • Беларуская ССР • Грузінская ССР • Казахская ССР • Кіргізская ССР • Латвійская ССР • Літоўская ССР • Малдаўская ССР • РСФСР (1918-1944 • 1944-1990 • 1990-1991) • Таджыкская ССР • Туркменская ССР • Узбекская ССР • Украінская ССР • Эстонская ССР  Карэла-Фінская ССР (1940—1956)
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дайманд.

**Эмі Дайманд** (швед. Amy Diamond), народжаная Amy Linnéa Deasismont; нар. 15 красавіка 1992, Норчэпінг, Швецыя) — шведская спявачка.

Біяграфія
---------

Атрымала вядомасць у пачатку 2005 года ва ўзросце дванаццаці гадоў з песняй «What’s in it for Me», якая стала хітом у Скандынавіі ў 2005 годзе і заставалася ў чартах на працягу чатырох месяцаў. Эмі Дайманд выпусціла чатыры альбомы, а таксама часта выступае на тэлебачанні.

Прымала ўдзел у шведскім музычным конкурсе Melodifestivalen ў 2008 годзе. У 2009 годзе яна зноў выступіла на гэтым конкурсе з песняй It’s my life, але не прайшла ў фінал.

What’s in it for Me была хітом у Даніі, Нарвегіі і Фінляндыі, а таксама песняй, якую часта выконваюць, у Польшчы ў 2005 годзе.

28 лістапада 2007 года Эмі выпусціла свой трэці музычны альбом Music in Motion.

19 лістапада 2008 года быў выпушчаны калядны альбом En helt ny jul. Ён утрымліваў як такія вядомыя старыя калядныя песні як Gläns över sjö och strand і Jul, jul, strålande jul, так і новыя песні.

Яна выступала ў якасці самага маладога ўдзельніка ў Körslaget 2009 г.з уласным хорам з Ёнчэпінга.

У 2010 годзе Эмі выдала зборнік хітоў Greatest Hits.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 15 ліпеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Amy Diamond // Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
3. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эмі Дайманд


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Myspace · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Deezer · Instagram · Last.fm · Last.fm · SoundCloud · SoundCloud · SoundCloud · Spotify |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Discogs · Internet Movie Database · MetroLyrics · MusicBrainz · MusicBrainz · Rate Your Music · Rotten Tomatoes |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 150375654 · GND: 109625865X · ISNI: 0000 0003 8456 9554 · SUDOC: 194992535 · VIAF: 276452606 |
**Алах вялікі** (араб. الله أكبر) — дзяржаўны гімн Лівіі, прыняты ў 1969 г. з прыходам да ўлады Муамара Кадафі.

Напісаны ў 1956 г. як егіпецкі ваенны марш у перыяд Суэцкага крызісу.

Арабскі тэкст гімна
-------------------

الله أكبر الله أكبر  

الله أكبر فوق كيد المعتدي  

والله للمظلوم خير مؤيد  

أنا باليقين وبالسلاح سأفتدي  

بلدي ونور الحق يسطع في يدي  

قولوا معي قولوا معي  

الله الله الله أكبر  

الله فوق المعتدي

يا هذه الدنيا أطِّلي واسمعي  

جيش الأعادي جاء يبغي مصرعي  

بالحق سوف أرده وبمدفعي  

فإذا فنيت فسوف أفنيه معي  

قولوا معي قولوا معي  

الله الله الله أكبر  

الله فوق المعتدي

قولوا معى الويل للمستعمر  

والله فوق الغادر المتكبر  

الله أكبر يا بلادى كبري  

وخذى بناصية المغير ودمري  

قولوا معى قولوا معي  

الله الله الله أكبر  

الله فوق المعتدي.

Лацінская транскрыпцыя
----------------------

  
 Allahu Akbar
  
 Allahu Akbar
  
 Allahu Akbar Fauqua Kaidi L'mutadi
  
 Allahu Lilmazlumi Hairumu'ayyidi
  
(repeat previous two lines)
  
 Allahu Ana Bilyaqini Wabissilahi Saaftadi
  
 Baladi Wanuru L-haqqi Yastau Fi Yadi
  
 Qulu Mai
  
 Qulu Mai
  
 Allah Allah Allahu Akbar
  
 Allahu Fauqa L-mutadi!
  
 Ya Hadihi Ddunya Atilli Wa 'Smai
  
 Gaisu L-aadi Ga'a Yabgi Masrai
  
 Bil-haqqi Saufa Fa-saufa Afnihi Mai.
  
 Allahu Akbar
  
 Allahu Akbar
  
 Qulu Mai L-wailu Lil-mustamiri
  
 Wa Llahu Fauqa L-gadiri L-mutagabbiri
  
 Allahu Akbaru Ya Biladi Kabbiri
  
 Wa-hudi Binasiyati L-mugiri Wa-dammiri

|
|  |
|

| ⛭Лівія паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Лівія»**
 |
**Індаў пасяўны** або **рукола** (Eruca vesicaria (L.) Cav. або Eruca sativa (L.) Mill. ці Brassica eruca L.) — адногадовая расліна сямейства Капуставыя (Brassicaceae).

Батанічнае апісанне
-------------------

Вышыня расліны ў культуры да 100 см. Сцябло прамастойнае, галінастае. Лісце мясістае, перыстае (ніжняе- лірападобна-перыстае). Кветкі белаватыя або шэра-жоўтыя, дыяметрам 2-2,5 см. Плод — струк, даўжынёй 2-3 см. Размнажаецца насеннем. Цвіце ў чэрвені-жніўні.

Геаграфічнае распаўсюджванне
----------------------------

Паходзіць з Міжземнамор’я. Але, як культурная расліна, від распаўсюдзіўся па шмат якіх рэгіёнах свету: Еўропе, Паўднёвай Афрыцы, Аўстраліі, Паўночнай Амерыцы, Індыі і інш. Часам дзічэе.

Значэнне і выкарыстанне
-----------------------

Харчовая расліна: лісце і насенне выкарыстоўваюцца як прыправа. Лісце для салатаў, прыправа да супоў. Насенне ўтрымлівае алей. Расліна мае тэрапеўтычныя ўласцівасці, супрацьцынготныя, вітамінізуючыя, спрыяе нармальнаму страваванню. Змяшчае досыць высокую, збалансаваную колькасць вітамінаў, макра- і мікраэлементаў. Пры больш-менш рэгулярным ужыванні нармалізуе абмен рэчываў, павышае ўзровень гемаглабіну ў крыві, паляпшае водна-солевы абмен, памяншае рызыку адкладу соляў і з’яўлення на сценках сасудаў халестэрынавых бляшак. Лічыцца, што мае афрадызіятычныя ўласцівасці. Руколу не варта есці толькі людзям, якім па той ці іншай прычыне не рэкамендавана ўжываць вострую ежу і вострыя прыправы. Лісце гэтай расліны мае ялкавы арэхава-гарчычны смак, найбольш часта выкарыстоўваецца для прыгатавання салатаў. Што тычыцца паху, то ўсё ацэньваюць яго па-рознаму: прыхільнікі здаровага харчавання лічаць яго прыемным, рэзкім і пікантным, скептыкам ж ён нагадвае пах нафты. Магчыма, што і тыя і іншыя мелі справу з лісцем рознага ўзросту — у маладога лісця пах менш моцны, а таму больш прыемны, чым у старога. Рукола добра спалучаецца з ліставой або качаннай салатай, шпінатам, капустай. У еўрапейскіх і міжземнаморскіх краінах вельмі папулярна спалучэнне вострай руколы са саладкава-прэснай салатай-латук. Калі ж салату гатуюць толькі з лісця руколы, то яго востры смак можна змякчыць, дадаўшы некалькі кропляў цытрынавага соку. Дробна нарэзаным аскомістым лісцем руколы добра пасыпаць гарачыя мясныя і рыбныя стравы, асарці з мясных халодных закусак, вараную бульбу, стравы з фасолі або проста хлеб з маслам. У Італіі кухары смажаць руколу на аліўкавым алеі і дадаюць да страў з макаронаў і рысу. Насенне руколы пачынаючы з антычных часоў і да сёння, гэтак жа як і насенне гарчыцы, дадаюць у саленні для надання ім прыемнага своеасаблівага паху.

Заўвагі
-------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

Літаратура
----------

Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
**«З во́ўчым біле́там»** — дакументальная аповесць беларускага пісьменніка Сяргея Грахоўскага пра ахвяр сталінскіх рэпрэсій.

Напісаная на дакументальнай аснове, аповесць распавядае пра вяртанне вязня пасля 10 гадоў зняволення на Радзіму. Атрымаўшы даведку («воўчы білет») аб вызваленні, ён, былы «вораг народа», з вялікай цяжкасцю знаходзіць працу. Такім людзям было надзвычай цяжка ўладкавацца ў жыцці: з імі баяліся размаўляць, узнаўляць знаёмствы. Сяргей Грахоўскі апісвае, як на працягу трох гадоў ён адчуваў напружаную часовасць свайго існавання «з воўчым білетам» пад пільным наглядам савецкіх спецслужбаў, пакуль ізноў не быў высланы «навечна» ў Сібір у 1949 годзе.

Аповесць «З воўчым білетам» уваходзіць разам з аповесцямі «Зона маўчання» і «Такія сінія снягі» у аўтабіяграфічную трылогію Сяргея Грахоўскага, напісаную ў перыяд 1987—1989 гадоў, якая з’яўляецца беларускім аналагам нарысу «Архіпелаг ГУЛАГ» расійскага пісьменніка Аляксандра Салжаніцына.

Ва ўступе да трылогіі Грахоўскі дае запавет нашчадкам не дапусціць паўтарэння трагедыі беларускага народа 1930—1940-х гадоў:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Я памятаю садыстаў-следчых, злачынцаў-«суддзяў», наглядчыкаў, лагерных начальнікаў і канваіраў. Памятаю ўсё да драбніц і клянуся кожным словам, кожным радком гаварыць толькі праўду, каб ведалі людзі і ніколі не далі сябе ашукаць прыгожай хлуснёй і д’ябальскім каварствам. Сведчу, каб нашы нашчадкі спазналі сапраўдную волю, роўнасць і шчасце на роднай акрыялай і расквітнелай зямлі. Сяргей Грахоўскі "Слова да споведзі" | "|

Зноскі
------

1. ↑  Сяргей Іванавіч Грахоўскі. Проза

Літаратура
----------

* С. Грахоўскі. Зона маўчання. Спавядальная аповесць. Мінск, Мастацкая літаратура, 1990.
**Карэйцы** (кар.: 한국 사람, 조선 사람, 고려 사람) — асноўнае насельніцтва Карэйскага паўвострава. Размаўляюць на карэйскай мове. Існуе меркаванне, што насельніцтва Карэі — адно з найбольш аднастайных з этнічнага і моўнага пункту гледжання. Агульная колькасць карэйцаў у свеце — больш за 82,5 мільёны чалавек, з іх асноўная частка пражывае ў Рэспубліцы Карэя і КНДР. Найбольшыя карэйскія дыяспары існуюць у ЗША (больш за 2,6 млн чал. асноўныя гарады — Нью-Ёрк, Лос-Анжэлес, Чыкага, Х’юстан), Кітаі (амаль 2,5 млн чал. значная частка пражывае ў паўночных раёнах краіны), Японіі (амаль 1 млн чал. 40 % усіх жыхароў Японіі, што не належаць да тытульнай нацыі паводле паходжання).

Паводле антрапалагічнага тыпу належаць да ўсходнеазіяцкай галіны мангалоіднай расы. Шмат якія з пытанняў этнагенезу карэйцаў на сённяшні дзень застаюцца невысветленымі. Відавочна, у іх фарміраванні прымалі ўдзел этнічныя групы рознага паходжання, прычым вядучая роля належала групам, што гаварылі на протаалтайскай мове.

Сярод карэйцаў назіраецца нетыповая для іншых народаў аднастайнасць прозвішчаў — ва ўсёй папуляцыі ў актыўным ужытку прыблізна 250 прозвішчаў, этымалагічна звязаных з нацыянальнай гісторыяй і геаграфіяй. Большасць носьбітаў аднаго і таго ж прозвішча не з’яўляюцца крэўнымі сваякамі, але могуць належаць да аднаго і таго ж клану, ля вытокаў якога — агульны продак. Карэйскае імя звычайна двухскладовае, прозвішча — аднаскладовае. Жанчына, выходзячы замуж, пакідае сабе дзявочае прозвішча.

Асноўныя рэлігіі — вучэнне Канфуцыя, будызм, хрысціянства, шаманізм. Раней на Карэйскім паўвостраве панаваў будызм, але ў XIV стагоддзі ён страціў значэнне афіцыйнай рэлігіі. Вялікая колькасць карэйцаў, якія жывуць у КНДР, прытрымліваюцца атэістычных поглядаў.

Зноскі
------

1. ↑  Вынікі перапісу насельніцтва Казахстана 2009 г.
**Алякса́ндр Мікала́евіч Антаніко́ўскі** (23 лістапада 1888 — 1937) — дзяржаўны дзеяч БССР.

Біяграфія
---------

Член РСДРП(б) з 1917 года. З 1 студзеня 1919 года член і сакратар Прэзідыума Часовага работніцка-сялянскага савецкага ўрада Беларусі, рэдактар газеты «Весткі Часовага Работніцка-Сялянскага Савецкага ўрада Беларусі». На 1-м Усебеларускім з’ездзе Саветаў (2 — 3 лютага 1919 года) выбраны членам і сакратаром Малога Прэзідыума ЦВК БССР. З сакавіку 1919 года член і сакратар Мінскага губернскага рэўкама. У ліпені 1919 — кастрычніку 1921 гг. у Чырвонай Арміі, начальнік пададдзела палітаддзела Заходняга фронту. З 1922 года намеснік загадчыка агітацыйна-прапагандысцкага аддзела Цэнтральнага бюро КП(б)Б. З 1928 года рэктар Віцебскага ветэрынарнага інстытута.

У 1937 годзе арыштаваны НКУС БССР і асуджаны да ВМП. Расстраляны. Рэабілітаваны.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Карніловіч, Э. А. Антанікоўскі Аляксандр Мікалаевіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / БелЭн; Рэдкал.: М.В.Біч (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э.Э.Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с. [8] к.: іл. – С. 123. — ISBN 5-85700-074-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Марыс.

**Матэйс Марыс** (нідэрл.: Matthijs Maris; 17 жніўня 1839, Гаага — 22 жніўня 1917, Лондан) — нідэрландскі мастак, літограф і графік.

Жыццё і творчасць
-----------------

Матэйс Марыс быў сярэднім з трох братоў-мастакоў — Якаба, Матэйса і Вілема Марысаў. Продкі Марысаў былі выхадцамі з Чэхіі, якія перасяліліся ў Нідэрланды ў пачатку XIX стагоддзя. У 1851 годзе Матэйс вучыўся маляваць у мастака І. К. Элінка Стэрка, пры дапамозе якога атрымлівае стыпендыю для вучобы ў гаагскай Каралеўскай акадэміі прыгожых мастацтваў (1852—1855). З 1854 года вучыўся ў Луі Меера. У 1855—1858 гадах ён, разам са старэйшым братам Якабам, вучыцца ў антверпенскай Акадэміі мастацтваў у Нікеза дэ Кейзера.

У 1859 годзе Матэйс і Якаб атрымліваюць ад прынцэсы Марыяны Аранскай-Насау заказ на серыю партрэтаў, што дазволіла ім адкрыць уласную мастацкую майстэрню ў Гаазе, а таксама маляваць у маёнтку Остэрбек, нідэрландскай мастацкай калоніі, падобнай да французскага Барбізона. Першапачаткова Матэйс, як і Якаб, малюе ў стылі старых галандскіх майстроў XVII стагоддзя. Прыблізна ў 1870 годзе ён знаёміцца ​​з творчасцю мастакоў заснаванай Ёзефам Ізраэлсам Гаагскай школы, блізкай па духу мастакам-барбізонцам. Матэйс паступова адыходзіць ад рэалістычнага жывапісу, збліжаецца з імпрэсіяністамі, у яго пазнейшых працах адчуваецца таксама відавочны ўплыў мастакоў-прэрафаэлітаў і сімвалізму.

Зноскі
------

1. 1 2  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Matthias Marris — 2009.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1868372'></a>
3. ↑   Праверана 12 кастрычніка 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12652234v · BPN: 61072444 · GND: 119245922 · GTAA: 129787 · ISNI: 0000 0000 6678 745X · LCCN: nr97042011 · NKC: mub20191051406 · NTA: 070728356 · NUKAT: n2018249690 · SUDOC: 190645598 · VIAF: 72199839 · ULAN: 500000637 |

 |
**Карыцкія** — княжацкія татарскія роды ў Вялікім Княстве Літоўскім. Прозвішча ад назвы маёнтка Карыда ў Новагародскім ваяводстве.

У пачатку XVI стагоддзя маёнтак належаў сям’і князёў Уланаў-Асанчуковічаў. У XVII стагоддзі адна галіна Уланаў насіла прозвішча Карыцкія. 3 гэтай сям’і паходзіў князь Ахмет Шчэнснавіч Улан-Карыцкі, уладальнік часткі Карыцы, ротмістр казацкай харугвы войск Вялікага Княства Літоўскага.

Магчыма, галіной гэтага роду з’яўляецца сям’я князёў Карыцкіх, якая на пачатку XVII стагоддзя перасялілася ва ўладанні Радзівілаў і на працягу некалькіх пакаленняў узначальвала татар, якія жылі на землях Клецкай ардынацыі. Яе родапачынальнік князь Януш Карыцкі быў ротмістрам татарскай харугвы Клецкай ардынацыі, гэтую ж пасаду займалі яго нашчадкі. Да XX стагоддзя прадстаўнікі роду былі дробнымі землеўладальнікамі ў Ардзе, Асмолаве, Іванаве.

Яшчэ адзін род меў тытул мурза (у XIX стагоддзі ператварыўся ў радавую мянушку) і паходзіў ад палкоўніка татарскай харугвы Самуэля Карыцкага. Паводле каралеўскіх прывілеяў за Карыцкім і яго нашчадкамі захоўвалася спадчыннае камандаванне харугвай татар, якія атрымалі зямлю ў тых жа сёлах і былі абавязаны служыць асабіста каралю.

Існаваў аднайменны каталіцкі шляхецкі род y Падляшскім ваяводстве, які паходзіў з Кароны Польскай і быў вядомы з XVI стагоддзя, a таксама Карыцкія, што паходзілі з Мазавецкага ваяводства.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн. 1999. ISBN 985-11-0144-3, С. 117-118.
**Кат-Ба** (в’етн.: Cát Bà) — архіпелаг у заліве Халонг на поўначы В’етнама. Уключае 367 астравоў агульная плошчай 328,64 км². Найбуйнейшы і адзіны стала населены востраў Кат-Ба займае плошчу 285 км². Насельніцтва — каля 30 000 чал.

Архіпелаг вядомы сваёй дзікай прыродай. Яго нясяляюць 1561 відаў раслін, 279 відаў жывёл, каля астравоў — 900 відаў марскіх рыб, 177 відаў каралаў, а таксама марскія змеі і чарапахі. Найбольш каштоўны ахоўваемы від — мясцовы лангур.

На астравах арганізаваны нацыянальны парк, унесены ў 2011 г. у папярэдні спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Развіваецца турызм.

Спасылкі
--------

* unesco.org
**Аляксандр Мікалаевіч Булавіцкі** (нар. 28 кастрычніка 1929, в. Чахец Пружанскага раёна, Брэсцкая вобласць) — беларускі настаўнік, дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Працаваў настаўнікам. У 1954—1966 гадах інструктар Пружанскага райкама, Брэсцкага абкама, 1-ы сакратар Шарашоўскага, Кобрынскага райкамаў ЛКСМБ, старшыня калгаса «Запаветы Ільіча» Кобрынскага раёна.

У 1966—1968 гадах старшыня Кобрынскага райвыканкама. З 1968 года старшыня калгаса «Сцяг Перамогі» Кобрынскага раёна, з 1981 года старшыня Гарадзецкага міжгаспадарчага аб’яднання, з 1982 года старшыня калгаса-камбіната імя Ф. Э. Дзяржынскага. Першы старшыня Савета калгасаў Брэсцкай вобласці. Дэпутат Вярхоўнага Савета БССР у 1985—1990 гадах, выбіраўся дэпутатам Брэсцкага абласнога Савета.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Кастрычніцкай Рэвалюцыі, Працоўнага Чырвонага Сцяга, іншымі ўзнагародамі.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑  Яны кіравалі горадам і раёнам
**Турэцкая праваслаўная царква**, некананічная раскольніцкая групоўкая, створаная ў 1922 годзе ў Турцыі паводле загада яе ўрада для адрыва праваслаўных вернікаў ад грэчаскага ўплыву. Першым кіраўніком быў Павел Каракісарыдзіс, які ўзяў сабе імя Эфцім і змяніў прозвішча на Эрнэрол. У новую структуру ўвайшла вельмі малая колькасць праваслаўных (як грэкаў, так і турак). У ідэалогіі арганізаціі вялікую ролю адыгрывал турэцкі нацыяналізм.

З пачатку існавання ТПЦ пачала змаганне з Канстанцінопальскім патрыярхатам. Так, 1 чэрвеня 1923 года прыхільнікамі ТПЦ была ажыццеўлена спроба захапіць патрыярха Мялеція II, а 1 красавіка — быў абложаны Сінод Канстанцінопальскага Патрыярхата, і захоплены будынак патрыярхіі. Гэта ж прыхільнікі ТПЦ пасправабалі паўтарыць у снежні, але былі разагнаны паліцыяй. Тым не менш, у 1924 і 1926 яны захапілі дзве праваслаўныя царквы. Падтрымка ўрада паступова пачала зніжацца, а пасля смерці Атацюрка і ўвогуле перапынілась.

У 1956 годзе ТПЦ захоплівае яшчэ дзве царквы (усе захопы адбыліся ў Галаце — раёне Стамбула, дзе ТПЦ мела найбольш прыхільнікаў). У 1962 годзе новым кіраўніком ТПЦ стаў сын Эфціма I — Тургут Эрнерол (пад імем Эфцім II), а з 1991 — яго брат Сельджук Эрнерол (Эфцім ІІІ). Колькасць прыхільнікаў з сярэдзіны ХХ стагоддзя паступова скарачалась і пасля смерці Эфціма ІІІ (2002) існаванне царквы фактычна перапынілася. Зараз ТПЦ існуе толькі ўнутры сям'і Эрнерол, іншых прыхажан няма.

| ⛭Праваслаўныя цэрквы |
| --- |
| Аўтакефальныя | 
* Албанская
* Александрыйская
* Амерыканская
* Антыяхійская
* Балгарская
* Грузінская
* Іерусалімская
* Кіпрская
* Канстанцінопальская
* Македонская
* Польская
* Румынская
* Руская
* Сербская
* Украінская
* Чэшскіх зямель і Славакіі
* Эладская

 | Праваслаўны крыж |
| Аўтаномныя | 
* Сінайская
* Кітайская
* Фінляндская
* Эстонская
* Японская
* Крыцкая (*паўаўтаномная*)

 |
| Самакіравальныяў складзе РПЦ | 
* Латвійская
* Малдаўская
* РПЦЗ
* Украінская
* Эстонская

 |
| Самакіравальныяў складзе КП | 
Украінская ПЦ ў Канадзе
Украінская ПЦ ў ЗША
Іншыя
Бесарабская
Ахрыдская
 |
| Некананічныяюрысдыкцыі | 
* Апостальская ПЦ
* Беларуская АПЦ
* Катакомбнікі
* Латвійская аўтаномная
* Расійская ПАЦ
* Расійская Праваслаўная Царква
* Расійская Сапраўдна-Праваслаўная Царква
* Руская Праваслаўная Царква ў выгнанні
* Сапраўдна-Праваслаўная Царква ва Украіне
* Стараверы
* Старастыльнікі
	+ Балгарскія
	+ Грэцкія
	+ Румынскія
* Турэцкая ПЦ
* Украінская АПЦ (абноўленая)
* Украінская АПЦ (кананічная)
* Чарнагорская ПЦ
* Абхазская ПЦ

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міхальчык.
**Аляксандр Лявонавіч Міхальчык** (5 мая 1909, в. Залессе, цяпер Слонімскі раён — 25 снежня 1945, каля в. Плаўскія) — удзельнік нацыянальна-вызваленчага руху ў Заходняй Беларусі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 5 мая 1909 г. у в. Залессе (цяпер у Слонімскім раёне) ў сялянскай сям’і. За ўдзел у нацыянальна-вызваленчай барацьбе ў 1933 г. арыштаваны ўладамі Польскай Рэспублікі і пазбаўлены волі па 2 гады. Пасля ўз’яднання Заходняй Беларусі з БССР А. Л. Міхальчык быў старшынёй Залескага сельвыканкома, з мая 1941 г. участковы ўпаўнаважаны Слонімскага райаддзела міліцыі.

У гады нямецка-фашысцкай акупацыі змагаўся супраць ворага ў радах партызан. Пасля вызвалення Слонімшчыны ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў А. Л. Міхальчык — участковы інспектар раённага аддзела міліцыі. Кандыдат у члены КПСС з 1945 г.

Загінуў 25 снежня 1945 г. у час ліквідацыі каля в. Плаўскія банды ворагаў Савецкай улады. Пахаваны на Ружанскіх могілках у Слоніме. У 1967 г. па магіле пастаўлена стэла, у будынку райаддзела унутраных спраў — мемарыяльная дошка.

Літаратура
----------

* 1237. Магіла Міхальчыка Аляксандра Лявонавіча // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Гродзенская вобласць. — 371 с. іл.
**Аляксандр Мак-Гіліўрэ** (англ.: Alexander McGillivray; 15 снежня 1750 - 17 лютага 1793 гг.) — правадыр канфедэрацыі індзейцаў-крык, палітычны дзеяч і рэфарматар.

Нарадзіўся ў індзейскай вёсцы на тэрыторыі сучаснага штата Алабама. Маці паходзіла з індзейскага племені каасаці, бацька быў французскім афіцэрам шатландскага паходжання. Паколькі крык вялі адлік сваяцтва па маці, то лічыўся індзейцам. Частку дзяцінства правёў з бацькам, атрымаў сучасную еўрапейскую адукацыю.

Падчас Амерыканскай рэвалюцыі меў званне палкоўніка брытанскай арміі, змагаўся на баку брытанцаў, адказваў за сувязь брытанскіх улад з канфедэрацыяй крык. У 1783 г. выбраны вярхоўным правадыром маскогі. У 1784 г. заключыў дагавор з Іспаніяй супраць ЗША і наўзамен атрымаў прызнанне канфедэрацыі крык як самастойнай дзяржавы. Аднак у 1787 г. разам з 27 правадырамі крык падпісаў пагадненне з ЗША ў Нью-Ёрку, складзенае па прапанове Джорджа Вашынгтона. У 1792 г. фактычна адверг гэты дагавор і пачаў новыя перагаворы з Іспаніяй.

Аляксандр Мак-Гіліўрэ выступаў як рэфарматар канфедэрацыі крык, садзейнічаў аб'яднанню плямён і стварэнню адзіных органаў кіравання, развіццю таварнай гаспадаркі і гандлю. Быў чальцом ордэна масонаў. Валодаў прыватнай сядзібай, плантацыямі і рабамі на поўначы Фларыды.

Памёр 17 лютага 1793 г. у сваёй сядзібе ад інфекцыйнай хваробы.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Oxford Dictionary of National Biography / C. Matthew — Oxford: OUP, 2004.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17565097'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5145336'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q34217'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a>
2. ↑  Alexander McGillivray // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>

Спасылкі
--------

* ALEXANDER McGILLIVRAY, EMPEROR OF THE CREEKS Архівавана 10 сакавіка 2005.
* Henderson, W. A. Alexander McGillivray, the last King of the Creeks

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | American National Biography · Britannica (онлайн) · Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com · genealogics.org |
| Нарматыўны кантроль | GND: 119490765 · ISNI: 0000 0000 2480 3933 · LCCN: n85072878 · VIAF: 37727715 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кісялеўскі.
**Матэвуш Кісялеўскі** (15 верасня 1738 — да 15 мая 1802) — архітэктар. У 1761 годзе ўступіў у Вільні ў ордэн езуітаў. Вывучаў у Вільні архітэктуру пад кіраўніцтвам Габрыеля Лянкевіча. Пасля скасавання ордэна езуітаў у 1773 годзе прафесар архітэктуры і малявання ў Віленскай акадэміі ў 1773—1774 і 1777—1781 гадах, у Пінску ў 1774—1777 гадах. У 1781 годзе склаў праект адбудовы вежы Віленскай ратушы, але ён не быў рэалізаваны. Пазней асеў у Шлосбергу каля Ілукшты ў Курляндыі ў якасці капелана магнатаў Зібергаў.

Літаратура
----------

* Кісялеўскі Матэвуш // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Казлоўская.
**Лізавета Мікалаеўна Казлоўская** (1897, Мінск — 1978) — беларускі настаўнік. Заслужаны настаўнік БССР (1947).

Біяграфія
---------

Атрымаўшы сярэднюю адукацыю, працавала настаўніцай у школах г. Магілёва, а з 1924 года і да 1974 года — настаўніцай сярэдняй школы № 9. У 1935 годзе скончыла Магілёўскі вячэрні педагагічны інстытут. У 1941—1942 гадах працавала настаўніцай у Разані і Кустанаі і адначасова скончыла курсы медсясцёр. У лютым 1942 годзе добраахвотна пайшла на фронт.

Пасля Вялікай Айчыннай вайны працягвала працаваць у сярэдняй школе № 9 г. Магілёва. За час працы праявіла сябе як выдатны педагог і арганізатар педагагічнага працэсу. Праводзіла вялікую метадычную работу, дапамагала маладым настаўнікам. Неаднаразова выбіралася дэпутатам гарадскога і раённага Саветаў дэпутатаў працоўных. З 10 студзеня 1974 года на пенсіі.

Узнагароды
----------

Заслужаны настаўнік школ БССР (1947). За ўдзел у Вялікай Айчыннай вайне ўзнагароджана ордэнам Чырвонай Зоркі, медалямі «За баявыя заслугі», «За ўзяцце Кёнігсберга», «За вызваленне Варшавы», «За перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», за мірную працу — ордэнам Леніна.

Звання «Ганаровы грамадзянін горада Магілёва» ўдастоена 17 сакавіка 1970 года.

Зноскі
------

1. ↑  Казлоўская Елізавета Мікалаеўна
**Украінскія сечавыя стральцы** (укр.: Українські січові стрільці (УСС)) — украінскае нацыянальнае вайсковае фармаванне ў складзе аўстра-венгерскай арміі, сфармаванае з добраахвотнікаў, якія адгукнуліся на заклік Галоўнай Украінскай Рады 6 жніўня 1914 года і стаялі пад кіраўніцтвам Баявой управы ўкраінскіх сечавых стральцоў.

УСС былі першымі ўкраінскімі часткамі Аўстра-Венгрыі, адабранымі па нацыянальнай прыкмеце, і мелі вялікае значэнне для стварэння ваеннай тэрміналогіі, фальклору, песні і музыкі (аркестра УСС), а таксама ўкраінскай уніформы (мазепінкі).

Гл. таксама
-----------

* Сечавыя стральцы

| ⛭Сцяг Аўстра-Венгрыі Узброеныя сілы Аўстра-Венгерскай імперыі ў Першай сусветнай вайне  |
| --- |
| Групы армій | 
* Бём-Эрмалі
* Эрцгерцага Карла
* Конрада
* Эрцгерцага Ёзэфа
* Бароевіча
* Кёвеса

 |
| Арміі | 
* 1-я
* 2-я
* 3-я
* 4-я
* 5-я
* 6-я
* 7-я
* 10-я
* 11-я
* 12-я

 |
| Карпусы | 
* I
* II
* III
* IV
* V
* VI
* VII
* VIII
* IX
* X
* XI
* XII
* XIII
* XIV
* XV
* XVI

 |
| Іншыя | 
* Польскія легіёны
* Баснійска-герцагавінская пяхота
* Украінскія сечавыя стральцы

 |
**Лардоз** (грэч. λορδός — сутулы, гарбаваты) — скрыўленне пазваночніка ўперад. Першапачатковы лардоз узнікае пры паталогіі пазваночніка (заганы развіцця, пухліны, запаленчы працэс). Другасны паталагічны лардоз  — сімптом прыроджанага ці паталагічнага вывіху бядра.

Праяўляецца дэфармацыяй пазваночніка, пры якой актыўныя рухі хворага аддзела пазваночніка абмежаваны, і болямі. Вядзе да апускання ўнутраных органаў (страўніка, кішак, нырак).

Лячэнне — гімнастыка, масаж, у некаторых выпадках нашэнне бандажа; прафілактыка — выхаванне ў дзяцей правільнай постаці  (руск.) (бел..

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
**Астраўскі́ сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лоеўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Астравы.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Лоеўскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Баршчоўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Лапіцкі сельсавет (значэнні).
**Ла́піцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Уваравіцкага раёна Гомельскай вобласці. Цэнтр — вёска Лапічы.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Уваравіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага Радзееўскага сельсавета. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ва Уваравіцкім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Гомельскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Блюдніцкага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Андэрсан.

**Лена Андэрсан** (шведск.: Lena Andersson; нар. 18 красавіка 1970) — шведская журналістка і пісьменніца.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 18 красавіка 1970 года ў раёне Кунгсхольмен, Стакгольм.

Вырасла ў Стакгольмскай акрузе Тэнста і жыла там да 1986 года. Вучылася ў лыжнай школе ў Турсбю, удзельнічала ў лыжных гонках. Атрымала ступень бакалаўра ў англійскай і нямецкай мовах, а таксама паліталогіі ў Стакгольмскім універсітэце.

Лена Андэрсан прымала ўдзел у праграме *Sommar* (бел.: Лета) на Шведскім радыё 9 ліпеня 2000 года, 16 чэрвеня 2002 года, 9 ліпеня 2005 года і 22 чэрвеня 2008 года. У 2005 годзе, калі яе праграма была прысвечана Ісусу, яна прыцягнула вялікую ўвагу слухачоў. У тым жа годзе яна атрымала прэмію *Ingemar Hedenius* ад Асацыяцыі гуманістаў (*Humanisterna*).

У 2008 годзе Андэрсан была прысуджана стыпендыя Свэна Бергквіста, затым яна была ўдастоена шэрагі іншых шведскіх прэмій, напрыклад: Аўгустоўская прэмія (2013), Залаты аловак (2013) і Аўтар года (2014). Лена атрымала званне ганаровага доктара ў Універсітэце Лінеуса ў 2016 годзе.

Лена Андэрсан жыве з 2017 года Стакгольмскай акрузе Тэнста разам са сваім партнёрам Б'ёрнам Лінэлам.

Бібліяграфія
------------

* 1999 год – Var det bra så?
* 2001 год – Duktiga män och kvinnor
* 2004 год – Du är alltså svensk? en triptyk
* 2006 год – Duck City
* 2009 год – Slutspelat
* 2011 год – Förnuft och högmod
* 2013 год – Egenmäktigt förfarande
* 2013 год – Ingens mamma
* 2014 год – Utan personligt ansvar
* 2015 год – Allvarligt talat
* 2016 год – Mer allvarligt talat
* 2017 год – Egentligheter
* 2017 год – Allt allvarligt talat
* 2018 год – Verkligheten och resten
* 2018 год – Sveas son

Зноскі
------

1. ↑  Lena Andersson // Babelio — 2007.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2877812'></a>
2. ↑  Arkiverad 6 mars 2014 hämtat från the Wayback Machine. Intervju med Lena Andersson, Stockholms universitet 2012-3-15
3. ↑  "Lyssnarstorm efter Sommar om Jesus". Sydsvenskan.
4. ↑  "Lena Andersson: "Det sämsta från flera världar byggdes in i förortens dna" - DN.SE" (på svenska).

Спасылкі
--------

* Krönikor av Lena Andersson — *Fokus* (шведск.)
* Lena Andersson (шведск.)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 8013930 · BNC: a12166212 · BNE: XX5475048 · BNF: 16543620p · GND: 123719127 · ICCU: CFIV333173 · ISNI: 0000 0000 5340 5416 · LCCN: nb2001011590 · NKC: pna2016898169 · NTA: 304260886 · NUKAT: n2014175377 · LIBRIS: 216728 · SUDOC: 176370196 · VIAF: 77229558 |

 |
Шпайхерштат
 **Шпайхерштат**  (ням.: Speicherstadt, літаральна «Складскі горад») — найбуйнейшы ў свеце складскi раён, у якім усе будынкі ўзведзены на драўляных падмурках. Размешчаны ў гавані горада Гамбург.

Агульная працягласць складае 1,5 км. Яго будаўніцтва пачалося ў 1883 годзе і скончылася ў 1927 годзе. Раён быў заснаваны ў якасці эканамічнай зоны для бяспошліннага гандлю таварамі. Пасля сур’ёзных рэстаўрацыйных работ 5 ліпеня 2015 года Шпайхерштат быў уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.
З 1815 года вольны горад Гамбург з’яўляўся членам Германскага саюза, аднак не ўваходзіў у склад Германскага мытнага саюза. Пасля заснавання ў 1871 годзе Германскай імперыі ён страціў статус зоны бязмытнага гандлю і ўвайшоў у склад імперыі. Аднак згодна з дагаворам 1888 года ён ізноў стаў зонай бяспошліннага гандлю і атрымаў статус свабоднага порта.

У 1991 годзе Шпайхерштат атрымаў статус ахоўнага аб’екта спадчыны Гамбурга. У 2008 годзе стаў часткай кадастравага квартала Хафенсіці. Спрабуючы ажывіць ўнутрыгарадскую тэрыторыю ўрад Гамбурга ініцыяваў развіццё вобласці Хафенсіці. Часткай рэалізацыі гэтага закона стала ўзвядзенне Эльбскай філармоніі.
Падчас Другой сусветнай вайны ў ходзе бамбавання горада саюзная авіяцыя знішчыла каля 50 % будынкаў Шпайхерштата.

На тэрыторыі Шпайхерштата размешчана некалькі музеяў, у тым ліку Мініяцюрная краіна цудаў, «гамбургскі данжон» і да 2011 года Афганскі музей. Акрамя таго, будынкі гэтага раёна па-ранейшаму выкарыстоўваюцца ў якасці складаў.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4113842-9 · LCCN: no2013092815 · VIAF: 242128934 |
**Зімовыя Паралімпійскія гульні 2010** (*X Paralympic Winter Games*), міжнародныя паралімпійскія спаборніцтвы, якія праходзілі з 12 па 21 сакавіка 2010 у Ванкуверы і Уістлеры, Канада. 

Ад Беларусі прынялі ўдзел 9 спартсменаў, якія заваявалі 9 медалёў (у тым ліку 2 залатых), што дазволіла ў агульным заліку заняць 9-е месца.

Паралімпійскай чэмпіёнкай стала Людміла Ваўчок (лыжныя гонкі седзячы на 5 і 10 км). Яна таксама заваявала 2 бронзавыя медалі.

У Сеціве
--------

* Афіцыйны сайт Гульняў

| Зімовыя Паралімпійскія гульні |
| --- |
| 
* Эрншольдсвік 1976
* Гейла 1980
* Інсбрук 1984
* Інсбрук 1988
* Цігнес 1992
* Ліліхамер 1994
* Нагана 1998
* Солт-Лэйк-Сіці 2002
* Турын 2006
* Ванкувер 2010
* Сочы 2014
* Пхёнчхан 2018
* Пекін 2022

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Говарава.
**Зінаіда Віктараўна Говарава** (19 мая 1938, Бранск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1962 годзе. Працавала архітэктарам, кіраўніком групы архітэктараў у Ваенпраекце, Беларускім філіяле УНДІ тэхнічнай эстэтыкі, з 1982 года — архітэктар у бюро па інтэр'еры БелОМА. 

Член Саюза архітэктараў СССР з 1976 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Удзельнічала ў распрацоўцы праектаў эстэтычнай арганізацыі вытворчага асяроддзя на заводзе імя Кірава ў Гомелі (1970), у НДІ аўтапрыбораў у Маскве (1972), альбома эксперыментальнага абсталявання зон адпачынку на тэрыторыі мікрараёна ў Мінску (1975).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Говорова Зинаида Викторовна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Астровенскае** — возера ў Бешанковіцкім раёне Віцебскай вобласці Беларусі ў басейне ракі Чарнагосніца каля вёсак Дашкава і Соржыца.

Плошча паверхні возера 1,33 км², даўжыня 2,9 км, найбольшая шырыня 0,93 км. Найбольшая глыбіня дасягае 4,2 м, сярэдняя складае 2,3 м. Плошча вадазбору 174 км²

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны вышынёй 10—18 метраў. Берагавая лінія ўтварае некалькі заліваў і мысоў. Берагі нізкія і пясчаныя. У залівах берагі забалочаныя. Пойма шырынёй ад 5 да 20 метраў. На возеры востраў плошчай каля 13 га, які падзяляе возера на два плёсы. Паўднёвы плёс больш глыбокі. Літаральная зона да глыбіні 1,5 м пясчаная. Дно возера ў паўночнай частцы і паўднёвых залівах выслана сапрапелем, на астатняй частцы — глеем.  
Возера Астровенскае эўтрофнае, праточнае. Упадаюць ручаі, у тым ліку з азёр Белае і Саро, і выцякае рака Чарнагосніца. Возера зарастае да глыбіні 1,5—2 м на шырыню 5—20 м.

У возеры водзяцца шчупак, плотка, акунь, лінь, язь і іншыя віды рыб.

Літаратура
----------

* *Курловіч М. М.* Астровенскае возера // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.2 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 2. — 522 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 31. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

Спасылкі
--------

* Астровенскае возера Архівавана 16 красавіка 2014.
Папяровыя шпалеры **Шпалеры** (ад італ.: spalliera) — аздобны матэрыял для ўнутраных сцен і часам столяў, звычайна выпускаюцца ў выглядзе рулонаў. Шпалеры бываюць на папяровай, тканінавай, флізелінавай і палімернай аснове, а таксама ў камбінацыі гэтых матэрыялаў.

Гісторыя і паходжанне
---------------------

Да XVIII стагоддзя ў Еўропе ўжываліся тканкавыя шпалеры, іх прыбівалі да сцен і столяў, адкуль і пайшла дадзеная назва. 

У эпоху барока шырокай папулярнасцю карысталіся скураныя шпалеры, традыцыя вырабу якіх прыйшла ў Еўропу з арабскага свету праз Іспанію. 

Папяровыя шпалеры з даўніх часоў традыцыйна выкарыстоўваюцца ў краінах Усходняй Азіі (Кітай, Японія).

Функцыі шпалер
--------------

Шпалеры ў асноўным выконваюць дэкаратыўныя функцыі, адначасова хаваючы поры і шчыліны ў сценах, што спрыяе чысціні. З прычыны, што шпалерамі пакрываюць усю паверхню сцен, іх колер ўплывае на асветленасць памяшкання.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 2 : М-Я. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0153-2, С.657

| ⛭Будаўнічыя матэрыялы |
| --- |
| Канструкцыйныя | 

Бетон • 
Гіпсакардон • 
Піламатэрыялы • 
Сталь • 
Сэндвіч-панэль • 
Цэгла
 |
| Дахавыя | 

Дахоўка • 
Металадахоўка • 
Руберойд • 
Толь • 
Шыфер
 |
| Аздабленчыя | 

Абкладальны камень • 
Керамічная плітка • 
Лакафарбавыя матэрыялы • 
Сайдынг • 
Самаклейная плёнка • 
Столевая плітка • 
Сценавыя панэлі МДФ • 
Шпалеры
***Падлогавыя пакрыцці***:
Каўралін • 
Ламінат • 
Лінолеум • 
Паркет
 |
| Прыродныя | 

Драўніна • 
Прыродны камень • 
Пясок
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Новы · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11933011v · GND: 4184454-3 · LCCN: sh85144953 · NDL: 00564361 · NKC: ph538432, ph123957 |
**«Пацалу́нак Ю́ды»** — карціна Лявона Грышука, створаная ў 2001 годзе.

Апісанне
--------

Асобны бок творчасці мастака прысвечаны біблейскай тэматыцы, які мае выхаваўчае і вобразнае значэнне. Палатно «Пацалунак Юды» з’яўляецца красамоўным прыкладам гэтага. Старшыня суполкі «Пагоня» Генадзь Драздоў і яе сябар Алесь Мара адзначылі, што сакральныя тэмы хвалююць мастака, а работа «Пацалунак Юды» не проста напісана на біблейскую тэму — гэта яго ўласнае перажыванне.

Зноскі
------

1. ↑  *Дар’я ГIЗУН*. У выставачнай зале адбылося адкрыццё выставы "Фарбы небакраю" Лявона Грышука (фота) **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Наш край (16 мая 2015). Архівавана з першакрыніцы 23 лістапада 2021. Праверана 23 лістапада 2021.

Літаратура
----------

* *Віктар КАВАЛЁЎ* Зямлі бацькоў дабраслаўленне // *Літаратура і мастацтва* : газета. — В. № 22 (4617) 3 чэрвеня 2011 г.. — С. 23.

Спасылкі
--------



* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**9-я Вішнёвая вуліца** (трансліт.: *9-ja Višniovaja vulica*, руск.: 9-я Вишневая улица) — вуліца ў Наваполацку.

Апісанне
--------

Размешчана ў паўночна-заходняй частцы горада ў раёне прамзоны БВК на тэрыторыі садовага таварыства "Энергетык" каля былой вёскі Шніткі, якая ўвайшла ў межы Наваполацка ў 1968 годзе. Працягласць вуліцы складае каля 110 метраў. Рух грамадскага транспарту па вуліцы не ажыццяўляецца. З цэнтральнай часткі горада грамадскім транспартам да вуліцы можна даехаць аўтобусамі № 8 "Падкасцельцы - БВК" і № 12 "Падкасцельцы - Шніткі".

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------
**Біблейскі слоўнік Істана**, вядомыя таксама як *Ілюстраваны Біблейскі Слоўнік*, 3-га выдання ад Мэцью Джорджа Істана (1823—1894), які быў апублікаваны ў 1897 годзе Томасам Нельсанам  (англ.) (бел. — даведнік па Бібліі.

З'яўляецца грамадскім набыткам. Нягледзячы на назву, слоўнікавыя артыкулы ў *Істане* з'яўляюцца энцыклапедычнымі па сваёй прыродзе, лёгкімі для разумення і невялікімі па аб'ёме. Налічвае 4000 артыкулаў.

Спасылка
--------

* Поўны тэкст *Біблейскага слоўніка Істана*
* Онлайн *Біблейскі слоўнік Істана* Архівавана 25 жніўня 2006.
* *Біблейскі слоўнік Істана* з пошукам на www.christnotes.org
**Мінканфесійнае хрысціянскае рэлігійнае брацтва «Біблейскае таварыства ў Рэспубліцы Беларусь»** — біблейскае таварыства, утворанае ў 1992 годзе.

Гісторыя
--------

Створанае ў студзені 1992 года па ініцыятыве вернікаў праваслаўнай, рымска-каталіцкай, грэка-каталіцкай канфесій, евангельскіх хрысціян-баптыстаў, хрысціян веры евангельскай, адвентыстаў сёмага дня, беларускай евангельскай царквы.

У першы прэзідыум увайшлі Герман Родаў (старшыня), Васіль Сёмуха (віцэ-старшыня), Якаў Патупчык (выканаўчы дырэктар), прадстаўнікі традыцыйных канфесій аа. Г. Латушка, Я. Матусевіч, М. Сапель, Э. Сабіла і вядомыя навукоўцы У. Конан, А. Грыцкевіч, І. Чарота.

Дзейнасць
---------

Займаецца распаўсюджваннем і прапагандай Бібліі і іншай духоўнай літаратуры ў Рэспубліцы Беларусь, удзельнічае ў перакладзе Бібліі на беларускую мову, ажыццяўляе выданне хрысціянскай літаратуры на беларускай і рускай мовах.

Гл. таксама
-----------

* Пераклад Бібліі Беларускага біблейскага таварыства

Зноскі
------

1. 1 2  О нас **(нявызн.)**.  БИБЛЕЙСКОЕ ОБЩЕСТВО В РЕСПУБЛИКЕ БЕЛАРУСЬ. Праверана 18 снежня 2021.
2. ↑  *І.І. Трацяк.* Шлях да беларускамоўнай Бібліі // Біблія ў кантэксце беларускай культуры: Вучэб. дапам.. — Гродна: ГрДУ, 2003. — С. 46. — ISBN 985-417-454-9.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка