recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лапо.
**Іван Іванавіч Лапо** (29 жніўня 1869 — 23 снежня 1944) — беларускі гісторык, даследчык гісторыі ВКЛ.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 29 жніўня 1869 года. У 1892 годзе скончыў Пецярбургскі універсітэт. Прафесар Тартускага (1905—19), Каўнаскага (1933—40), Вільнюскага (1941) універсітэтаў. Акадэмік Расійскай акадэміі навук (1912). У 1921—33 гадах жыў у Празе. Памёр 23 снежня 1944 года.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Асноўныя працы прысвечаны гісторыі Вялікага княства Літоўскага, беларуска-літоўска-рускім і беларуска-літоўска-польскім дзяржаўна-палітычным і этнакультурным сувязям у XIV—XVIII стст.

Распрацоўваў пытанні этнагенезу і этнічнай гісторыі ўсходніх славян (у тым ліку беларусаў) і іншых народаў Усходняй Еўропы. Складванне беларускай народнасці, на яго думку, праходзіла ў XIV—XVI стст. калі актывізаваліся працэсы этнічнай кансалідацыі нашчадкаў старажытных крывічоў, дрыгавічоў і радзімічаў. Сярод прыкмет, якія характарызавалі этнічныя асаблівасці беларусаў у эпоху феадалізму і больш позні час, выдзяляў мову, побыт і культуру, гістарычныя і этнаграфічныя традыцыі.

Значную ўвагу аддаваў міжэтнічным адносінам у Вялікім княстве Літоўскім і Рэчы Паспалітай. Распрацоўваў пытанні паходжання і гісторыі шляхты, дзяржаўна-прававога становішча Вялікага княства Літоўскага пасля Люблінскай уніі 1569 года.

Працы
-----

* «Заходняя Расія і яе злучэнне з Польшчай»
* Великое Княжество Литовское от заключения унии до смерти Стефана Батория (1569—1586) Т.1 СПб, 1901

Зноскі
------

1. ↑  Перапіска М.В. Доўнар-Запольскага з дзеячамі навукі Украіны (1893—1907)(недаступная спасылка)
2. ↑  Дзяржаўныя уніі Вялікага Княства Літоўскага і Каралеўства Польскага ў ацэнцы рускай гістарыяграфіі 19 — першых дзесяцігоддзяў 20 ст. Архівавана 8 ліпеня 2008.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Назаранка.
**Пётр Мікалаевіч Наза́ранка** (нар. 9 красавіка 1957, Мінск) — беларускі жывапісец.

Біяграфія
---------

Сын мастака Мікалая Назаранкі, брат мастака Алега Назаранкі. Скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут у 1982 годзе. З 1985 года выкладае ў Мінскім мастацкім вучылішчы.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1990 года.

Творчасць
---------

Працуе ў жанрах тэматычнай карціны, партрэта, пейзажа ў рэалістычнай манеры. Творы вызначаюцца складанасцю каларыту, тонкай мадэліроўкай форм, псіхалагічным пранікненнем у глыбіню вобраза: «На прасторах Міншчыны» (1981), «Дыялог» (1982), «Фантомы», «Золата захаду» (абодва 1984), «Поле бою, поле вечнага жыцця» (1985), «Лімонны сок» (1989), «Белы бэз», «Успаміны» (абодва 1990), «Зямля Скарыны» (1992), «Туман» (1993), «Вераніка», «Месяцовая ноч» (абодва 1994), «Маланка» (1998), серыя «Нясвіж» (1998—1999), «За каханне» (2000) і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Фатыхава Г. А.* Назаранка Пётр Мікалаевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).
**Іван Іванавіч Лучыц-Федарэц** (26 лістапада 1938, Акропна, цяпер Драгічынскі раён, Брэсцкая вобласць — 14 верасня 2016, Мінск, Беларусь) — беларускі мовазнаўца і перакладчык. Адзін са складальнікаў «Этымалагічнага слоўніка беларускай мовы» (ЭСБМ).

Біяграфія
---------

Іван Іванавіч Лучыц-Федарэц нарадзіўся ў вёсцы Акропнае ў 1938 годзе. Пасля заканчэння першага класа сям'я пераехала ў Драгічын, бо яго бацьку інваліду Вялікай Айчыннай вайны прасцей было жыць у горадзе.

Пасля школы паступіў у Львоўскі ўніверсітэт імя Івана Франко.

Атрымаўшы вышэйшую адукацыю, працаваў экскурсаводам-перакладчыкам у Львоўскім аддзяленні «Інтурыст», дзе хутка авалодаў чэшскай, польскай, славацкай, сербскай і іншымі мовамі.

Пазней атрымаў запрашэнне на працу ў Інстытут мовазнаўства імя Якуба Коласа пры Беларускай акадэміі навук і ўсё далейшае жыццё прысвяціў развіццю лінгвістыкі.

Памёр Іван Лучыц-Федарэц у Мінску 14 верасня, не дажыўшы месяц да свайго 78-мі годдзя.

На пахавальнае адпяванне прыйшоў Пробашч касцёла Святых Сымона і Алены ксёндз Уладзіслаў Завальнюк, каб пакланіцца яго праху і выказаць вялікую падзяку Івану Іванавічу ад усіх каталікоў Беларусі за пераклады богаслужэнняў на беларускую мову.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Пачаў навуковую дзейнасць з удзелу ў распрацоўцы калектыўнай манаграфіі «Лексіка Палесся ў прасторы і часе» (1971), у якой яго пяру належыць вялікая частка. Яна паслужыла асновай абароненай праз два гады кандыдацкай дысертацыі «Лінгва-геаграфічная характарыстыка і рэканструкцыя адной групы лексікі Палесся (жылыя і гаспадарчыя пабудовы)».

Палеская тэма з тых часоў аказалася адной з самых значных у яго творчасці: серыі артыкулаў, слоўнікавых падборак, яшчэ адной калектыўнай працы пад яго рэдакцыяй — «Лексіка гаворак Беларускага Прыпяцкага Палесся. Атлас. Слоўнік» (2008). Акрамя таго, Іван Лучыц-Федарэц удзельнічаў ва ўкладанні перакладных слоўнікаў: Беларуска-латышскага, Латышска-беларускага слоўніка і іншых.

Аднак самыя істотныя дасягненні ў беларускай лінгвістыцы і адначасова славістыцы ў цэлым звязаны з трыццацігадовай працай І. І. Лучыца-Федарца ў складзе аўтарскага калектыву «Этымалагічнага слоўніка беларускай мовы» (ЭСБМ). Імя Івана Іванавіча значыцца ў выходных даных 9-ці з 13-ці тамоў, што выйшлі да цяперашняга часу, прычым 6-ты том напісаны ім цалкам. Значны аб'ём слоўнікавых артыкулаў напісаны таксама для падрыхтаванага да друку 14-га тома ЭСБМ. Увесь гэты творчы надабытак складае не меней за 8 тысяч слоўнікавых артыкулаў, гэта значыць, каля чвэрці выдання ў цэлым, што з'яўляецца сведчаннем зусім унікальнага ўкладу ў беларускую этымалогію.

Акрамя славянскіх моў Іван Іванавіч дасканала валодаў англійскай, нямецкай і французскай мовамі. I не толькі ў нас, але і далёка за межамі Беларусі яго ведалі як выдатнага перакладчыка з гэтых моў.

Іван Іванавіч як беларускі мовазнаўца, буйны славіст і этымолаг, быў шырока вядомы па-за межамі нашай рэспублікі. Працяглы час ён займаў пасаду старшыні этымалагічнай камісіі пры Міжнародным камітэце славістаў.

З 1995 года быў адным з заснавальнікаў, актыўным удзельнікам і старшынёй мінскага аддзялення Заходнепалескага навукова-краязнаўчага таварыства.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Богуш.
**Вадзім Анатольевіч Богуш** (нар. 1975, г. Бабруйск, Магілёўская вобласць) — беларускі спецыяліст у галіне электронікі і мікраэлектронікі. Доктар фізіка-матэматычных навук (2007), кандыдат тэхнічных навук (2000).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі (кваліфікацыя «Інжынер радыётэхнічных сістэм», 1997).

Працаваў у Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (прарэктар па вучэбнай рабоце, прарэктар па навуковай рабоце).

3 верасня 2010 года прызначаны намеснікам старшыні Нацыянальнага статыстычнага камітэта Рэспублікі Беларусь. Працаваў у Міністэрстве адукацыі Рэспублікі Беларусь (2014—2018, першы намеснік міністра), Беларускім дзяржаўным універсітэце інфарматыкі і радыёэлектронікі (з 2018 года дацэнт кафедры аховы інфармацыі, загадчык кафедры метралогіі і стандартызацыі, з 24 мая 2018 года — рэктар).

Навуковыя інтарэсы: даследаванне праблем кіравання бяспекай; электрамагнітная і інфармацыйная бяспека ў тэхнічных сістэмах; распрацоўка тэарэтычных асноў і метадаў стварэння новых элементаў і матэрыялаў для электроннай тэхнікі (у т. л. мікра- і нанаэлектронікі); распрацоўка і прымяненне інфармацыйна-камунікацыйных сістэм, сэрвісаў у сістэмах кіравання, вучэбным працэсе і навуковай дзейнасці.

Зноскі
------

1. 1 2
2. ↑  Указ Президента Республики Беларусь от 3 сентября 2010 года № 472 «О назначении В.А.Богуша»

Літаратура
----------

* Формирование наноструктурированных металлсодержащих покрытий осаждением из водных растворов, их свойства и применение в электронике : диссертация … доктора физико-математических наук : 05.27.01 : защищена 12.04.2007 : утверждена 03.10.2007 / Богуш Вадим Анатольевич. — Минск, 2006.
* Композитные металлосодержащие волокнистые материалы для гибких экранов электромагнитного излучения : диссертация … кандидата технических наук : 05.27.06 : защищена 27.04.2000 : утверждена 13.10.2000 / Богуш Вадим Анатольевич. — Минск, 2000.

| ⛭Рэктары Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта інфарматыкі і радыёэлектронікі |
| --- |
| 
* Іван Кавалёў (1964—1973)
* Віктар Ільін (1973—2000)
* Міхаіл Батура (2000—2018)
* Вадзім Богуш (з 2018)

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гарбачэўскі.
**Іван Іванавіч Гарбачэўскі** (22 верасня (4 кастрычніка) 1800, Чарнігаўская губерня — 9 (21) студзеня 1869, Пятроўскі Завод, цяпер Пятроўск-Забайкальскі Чыцінскай вобласці, Расія) — дзекабрыст, мемуарыст. Па кудзелі звязаны сваяцтвам з архіепіскапам Г. Каніскім.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 22 верасня (4 кастрычніка) 1800 года ў Нежынскім павеце Чарнігаўскай губерні ў сям’і маламаёмных дваран з Віцебскай губерні. У 1808—1817 гадах выхоўваўся ў Віцебскай гімназіі. Пасля смерці маці адмовіўся ад маёнтка і перадаў зямлю сялянам. Пасля вучобы ў гімназіі Гарбачэўскі 23 жніўня 1817 года паступіў у Дваранскі полк. З 1820 года служыў падпаручнікам у артылерыйскай брыгадзе ў Наваградзе-Валынскім (цяпер у Жытомірскай вобласці, Украіна). Там у 1823 стаў членам «Таварыства аб’яднаных славян», якое пазней прыняло праграму тайнага Паўднёвага таварыства і злілося з ім. Падчас паўстання Чарнігаўскага пяхотнага палка (29.12.1825 — 3.1.1826) спрабаваў узняць суседнія вайсковыя часці.

Арыштаваны 20 студзеня 1826 года і зняволены ў Петрапаўлаўскай крэпасці. Прыгавораны да смяротнага пакарання. Паводле царскай канфірмацыі пазбаўлены дваранства і 28 верасня 1827 года сасланы на катаржныя работы пажыццёва. Спачатку (са снежня 1827 года) змешчаны ў Чыцінскі астрог, у верасні 1830 года пераведзены ў Пятроўскі Завод. У 1832 тэрмін скарочаны да 15, пазней да 13 гадоў. Пасля адбыцця пакарання ў 1839 годзе на пасяленні ў Пятроўскім Заводзе. У 1863 яму дазволена жыць у Пецярбургу, але Гарбачэўскі не выкарыстаў гэтай магчымасці. З 1865 года выконваў функцыі міравога пасрэдніка Пятроўскай горнай акругі.

Пакінуў мемуары і багатую эпісталярную спадчыну.

Памяць
------

У Пятроўску-Забайкальскім устаноўлены бюст і мемарыяльная дошка, яго імем названы вуліца і бібліятэка. У Віцебску імем Гарбачэўскага таксама названа вуліца, на будынку былой Віцебскай гімназіі ўстаноўлена мемарыяльная дошка.

Зноскі
------

1. ↑  Cледственное дело И. И. Горбачевского

Літаратура
----------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
	+ Алексеев Л. Витебский декабрист // Неман. 1970, № 7;
	+ Павлова В. П. Из архива С. П. Трубецкого. Письма И. И. Горбачевского // Сибирь и декабристы. Вып. 4. Иркутск, 1985;
	+ Пасэ У. С. Бацькі і дзеці // Помнікі гісторыі і культуры Беларусі. 1970, № 4;
	+ ЭГБ, т. 2;
	+ АЗБ.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 13483217x · GND: 130105643 · ISNI: 0000 0001 1438 8403 · LCCN: nr89000048 · NKC: js2011623824 · NTA: 070516499 · NUKAT: n99023172 · SUDOC: 240696832 · VIAF: 17373690 |

 |
Міжвузелле
**Міжвузелле** (лац.: internodium) — участак сцябла або парастка паміж двума сумежнымі вузламі  (руск.) (бел. (участкамі восі сцябла ці парастка, на якіх утвараюцца бакавыя органы).

Калі лісце размяшчаецца вельмі цесна, да прыкладу ў прыкаранёвых разетках  (руск.) (бел. у дзьмухаўца, стакротак, трыпутніка, міжвузеллі настолькі скарочаныя, што амаль непрыкметныя. У маладых парасткаў міжвузеллі кароткія і вузлы збліжаныя, а затым, па меры росту сцябла ці парасткаў, міжвузеллі даўжэюць, што абумоўлена дзейнасцюўтваральнай тканкі (мерыстэмы)  (руск.) (бел. якая ў адных раслін размешчана ў аснаванні міжвузелляў (напрыклад, у метлюжковых і гваздзіковых ), а ў іншых - у іх верхніх частках (напрыклад, у трыпутніка) . 

Звычайна на сцябле узнікае шмат вузлоў і міжвузелляў. Ад даўжыні міжвузелляў залежыць даўжыня сцябла.

Зноскі
------

1. ↑  БСЭ, 1974

Літаратура
----------

* Междоузлие // Т. 15. Ломбард — Мезитол. — М. : Советская энциклопедия, 1974. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред.  А. М. Прохоров; 1969—1978). (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) |
**Канстытуцыя Народнай Сацыялістычнай Рэспублікі Албанія** — асноўны закон Народнай Сацыялістычнай Рэспублікі Албанія. Прынята Народнай асамблеяй НСРА 28 снежня 1976 года.

Змест
-----

Канстытуцыя замацавала ідэалагізаваны міф пра ідэальны сацыялізм, нібыта пабудаваны у краіне, але па сутнасці справы яна сцвярджала пазаэканамічныя прынцыпы ў народнай гаспадарцы і істотна абмяжоўвала сацыяльныя правы працоўных. Канстытуцыя абвяшчала дзяржаву дыктатуры пралетарыяту, у якім яднанне народа вакол Албанскай партыі працы «грунтуецца на саюзе працоўнага класа з кааператыўным сялянствам пад кіраўніцтвам працоўнага класа». У арт. 3 гаварылася, што АПТ з'яўляецца авангардам працоўнага класа і «адзінай кіруючай палітычнай сілай у дзяржаве і грамадстве». Ідэалогія марксізму-ленінізму абвяшчалася пануючай у рэспубліцы, і яе прынцыпы складалі тую аснову, на якой будаваўся будынак «сацыяльнага сацыялістычнага рэжыму».

Арт. 14 абвяшчаў, што «ў будаўніцтве сацыялізму НСРА прытрымліваецца прынцыпу апоры галоўным чынам на ўласныя сілы». У артыкуле 15 сцвярджалася, што ў знешніх сувязях НСРА «зыходзіць з прынцыпаў марксізму-ленінізму і пралетарскага інтэрнацыяналізму, палітыкі дружбы, супрацоўніцтва і ўзаемадапамогі з сацыялістычнымі краінамі, падтрымлівае рэвалюцыйны рух працоўнага класа і барацьбу народаў за свабоду, незалежнасць, сацыяльны прагрэс і сацыялізм і абапіраецца на іх салідарнасць».

У арт. 28 забаранялася стварэнне таварыстваў і іншых эканамічных і фінансавых інстытутаў (замежных або змешаных) з удзелам манаполій, буржуазных і рэвізіянісцкай дзяржаў, роўна як і атрыманне ад іх крэдытаў. Артыкул 31, завяршаючы эканамічны раздзел канстытуцыі, вызваляў грамадзян ад выплаты падаткаў у любой форме.

Дзяржава не прызнавала ніякай рэлігіі, накладвала забарону на ўсе рэлігійныя ўстановы і арганізацыі, падтрымлівала і развівала атэістычную прапаганду, каб укараняць у сьвядомасьць людзей навукова-матэрыялістычную канцэпцыю ўладкавання свету.

Словы «марксізм-ленінізм», «камунізм» і «сацыялізм» прысутнічалі ледзь не ў кожным артыкуле. Так, напрыклад, маладое пакаленне павінна было выхоўвацца «на канцэпцыі марксізму-ленінізму, спалучаць вучобу з прадукцыйным працай і ваенна-фізічнай падрыхтоўкай», а на бацькоў ўскладалася адказнасць за камуністычнае выхаванне дзяцей.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Смирнов, Н. Д. История Албании в XX веке / Н. Д. Смирнова; Российская академия наук, Институт всеобщей истории. — М.: Наука, 2003. — 430, [1] с. [1] л. портр. — С. 345—346. — ISBN 5-02-008867-6.
**Гафрэ** (фр.: gaufré — вафля) — тып апрацоўкі тканіны з утварэннем зморшчын, уціснутых па краі (эфект «гармоніка»); у больш шырокім сэнсе — стварэнне радоў паралельных хвалістых зморшчын, выгібаў на чым-небудзь. Ствараецца прэсаваннем у прамысловых умовах або прапарваннем прасам; як сыравіна, так і гатовы прадукт могуць быць апрацаваны. У адрозненне ад плісэ, пры гафрыраванні шырыня зморшчыны роўная шырыні падола. Гафрэ можа быць паралельным і расклёшаным. Гафрыраваныя сінтэтычныя тканіны можна сціраць, натуральныя падлягаюць толькі хімічнай чыстцы  (укр.) (бел..

Гісторыя
--------

Тканіна ў складку ўпершыню з’явілася ў Старажытным Егіпце  (руск.) (бел.: спачатку ў касцюмах фараонаў, а затым у якасці аздаблення на калазірысах  (руск.) (бел. (традыцыйнае жаночае адзенне) і мужчынскіх схентах. Упершыню паўсядзённае адзенне ў складкі для мужчын з’явілася ў эпоху Адраджэння. Затым асаблівасцю шатландскага кілта сталі запрасаваныя зморшчыны. У XVI—XVII стагоддзях гафрыраваны каўнер  (укр.) (бел. быў элементам мужчынскага, жаночага і дзіцячага касцюма.

Гафрыраванне тканін
-------------------

Эфекты гафрэ значна пашыраюць магчымасці мадэлявання жаночага адзення. З такіх тканін можна вырабляць блузкі, сукенкі, спадніцы і інш. Для атрымання гафрыраваных эфектаў тканіну прамакаюць саставам на аснове прэкандэнсатаў тэрмарэактыўных смол, адціскаюць да 100 %, сушаць да рэшткавай вільготнасці 15—20 % і падвяргаюць рыфленню на станку, які складаецца з двух металічных рыфленых фармовачных валкоў з вышынёй рыфлення 4 мм. Вальцы награваюцца электрычнасцю да тэмпературы 180—190 °C. Пры гэтым хуткасць руху тканіны нязначная, у выніку чаго адпадае неабходнасць у далейшай тэрмічнай апрацоўцы. Атрыманы эфект устойлівы і захоўваецца пасля шматразовага мыцця.

Для атрымання лакальных гафрыраваных або жатых эфектаў на адпаведныя ўчасткі белай або аднатоннай тканіны наносіцца друкарская сумесь, якая змяшчае метазін, нашатырны спірт, аміяк, раданістыны амоній  (укр.) (бел. і трагакантавую пасту. Матэрыял сушаць пры тэмпературы не вышэй за 90 °C, прапускаюць праз гафрыральныя каляндры з тэмпературай валкоў 200 °C, тэрмаапрацоўваюць 4 хвіліны пры 140 °C, прамываюць і сушаць. Эфект рыфлення застаецца толькі на тых участках, якія пакрытыя друкаванай масай.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Гофрування // Термінологічний словник-довідник з будівництва та архітектури / Р. А. Шмиг, В. М. Боярчук, І. М. Добрянський, В. М. Барабаш; за заг. ред. Р. А. Шмига. — Львів, 2010. — С. 70. — ISBN 978-966-7407-83-4.
**Канстытуцыя Народнай Рэспублікі Албанія** — асноўны закон Народнай Рэспублікі Албанія. Прынята 14 сакавіка 1946 года.

11 студзеня 1946 года адкрылася Устаноўчая асамблея. Часовы ўрад прадставіў прысутным дэпутатам праект канстытуцыі. Пасля дыскусіі паседжанне асамблеі было прыпынена на 2 месяца. У выніку, 14 сакавіка 1946 года, пасля ўсенароднага абмеркавання і ўліку заўваг, Устаноўчая асамблея зацвердзіла Канстытуцыю.

З прычыны адсутнасці ўласнага досведу албанскія распрацоўшчыкі канстытуцыі абапіраліся на тэкст Асноўнага закона Федэратыўнай Народнай Рэспублікі Югаславія ад 31 студзеня 1946 года. Канстытуцыя вызначыла агульныя прынцыпы народаўладдзя, структуру заканадаўчых і выканаўчых органаў. Прызнаваліся 3 віда уласнасці: дзяржаўная, кааператыўная і прыватная. Дзяржава абвяшчалася безумоўным уладальнікам нетраў, лясоў, вод. Дэмакратычныя правы і свабоды грамадзян, у прыватнасці і свабода сумлення, гарантаваліся канстытуцыяй, ўсталёўвалася роўнасць усіх грамадзян рэспублікі незалежна ад іх нацыянальнасці, расы, полу і веравызнання.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Смирнов, Н. Д. История Албании в XX веке / Н. Д. Смирнова; Российская академия наук, Институт всеобщей истории. — М.: Наука, 2003. — 430, [1] с. [1] л. портр. — С. 267—268. — ISBN 5-02-008867-6.
Славянскі кангрэс у Празе 12 чэрвеня 1848 года
**Славянскі кангрэс у Празе 1848 года** (таксама вядомы як **Пан-Славянскі кангрэс 1848 года**) — кангрэс, які праводзіўся ў Празе са 2 чэрвеня па 12 чэрвеня 1848. У некаторых крыніцах носіць назву «Першы Славянскі кангрэс». Гэты з'езд, сабраны па ініцыятыве чэшскіх актывістаў, з'яўляўся з'ездам славянскіх народаў, якія пражывалі ў Аўстрыйскай імперыі, але на ім таксама прысутнічалі госці з іншых краін, у тым ліку рускія эмігранты. Гэта падзея была адной з нешматлікіх, калі ў адным месцы былі пачуты галасы ўсіх славянскіх народаў Цэнтральнай Еўропы. Асноўнай мэтай кангрэса была спроба аказаць супраціў германскаму нацыяналізму ў славянскіх землях. Старшынёй з'езду быў абраны Францішак Палацкі — выбітны чэшскі гісторык і грамадскі дзеяч. 

Гэты з'езд з'явіўся каталізатарам Пражскага паўстання 1848 года («Святадухаўскае паўстанне»), уціхаміранага войскамі.

Гл. таксама
-----------

* Панславізм
* Нацыянальнае Адраджэнне славянскіх народаў

Зноскі
------

1. ↑  Праходзіў у месцы пад назвай «Жофін» — месцы правядзення шматлікіх грамадскіх акцый.
2. ↑  Юрген Ригер «Германия и Россия – взгляд немецкого националиста» Архівавана 10 мая 2012.
3. ↑  Удзельнікам гэтага з'езду і адным з кіраўнікоў паўстання, што рушыла услед за з'ездам, быў вядомы рускі рэвалюцыянер-анархіст Міхаіл Аляксандравіч Бакунін
4. ↑   Архівавана 10 мая 2012.: «Славянскі Кангрэс, які адбыўся ў Празе ў 1848 годзе пад кіраўніцтвам Яна Палакі, высунуў патрабаванне аб выцясненні немцаў, якія пражывалі на ўсход ад лініі Штэцін - Трыест, на іх спрадвечныя тэрыторыі на працягу найбліжэйшых ста гадоў. Панславісты патрабавалі адчысціць рускую армію ад нямецкага ўплыву ...».

Спасылкі
--------

* 1848: «вясна народаў» у Аўстрыйскай імперыі(недаступная спасылка)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Мід.
**Мід** (англ.: Lake Mead) — найбуйнейшае вадасховішча ў ЗША. Яно размешчана на рацэ Каларада за 48 км на паўднёвы ўсход ад Лас-Вегаса, штат Невада, на мяжы штатаў Невада і Арызона. Утворана пры будаўніцтве плаціны Гувера, распасціраецца на 110 міль (180 км) вышэй плаціны. Агульны аб’ём вады — 35 км³. Вада з вадасховішча пры дапамозе акведукаў дастаўляецца ў населеныя пункты ў паўднёвай Каліфорніі і Невадзе.

Вадасховішчы названа ў гонар Элвуд Міда, які быў спецыяльным упаўнаважаным Бюро водных праектаў ЗША з 1924 па 1936 год падчас планавання і ўвасаблення *Boulder Canyon Project*, у выніку якога былі створаны плаціна і вадасховішча. Нацыянальная зона адпачынку Возера Мід была створана ў 1964 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2). — карта Арызоны
**Воіслаў Кашту́ніца** (сербск.: Војислав Коштуница; 24 сакавіка 1944, Бялград) — прэзідэнт Югаславіі ў 2000-2003 і прэм'ер-міністр Сербіі ў 2004-2008. Заснавальнік і лідар Дэмакратычнай партыі Сербіі (з 1992 г.).

Адукацыя
--------

Скончыў юрыдычны факультэт Бялградскага ўніверсітэта (1966). Абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Палітычная тэорыя і практыка Канстытуцыйнага суда ў Югаславіі» (1970) і кваліфікацыйную працу на доктарскую ступень па тэме «Апазыцыя ў палітычнай сістэме капіталізму» (1976).

Прэзідэнт Югаславіі
-------------------

На выбарах прэзідэнта Югаславіі 24 верасня 2000 г. як кандыдат кааліцыі Дэмакратычная апазіцыя Сербіі (ДАС), выйграў, перамогшы Слабодана Мілошавіча. Прыйшоў да ўлады пасля масавых выступаў прыхільнікаў дэмакратычнай апазіцыі, якія ўзялі пад кантроль Бялград, у той час як югаслаўская армія адмовілася падтрымаць Мілошавіча. Многія СМІ назвалі гэтыя падзеі «Бульдозернай рэвалюцыяй». Першапачаткова выбарчая камісія пад уплывам Мілошавіча настойвала на правядзенні другога тура выбараў, сцвярджаючы, што Каштуніца атрымаў у першым туры толькі 48,96% галасоў. Аднак пасля «рэвалюцыі» федэральны канстытуцыйны суд прыняў рашэнне аб унясенні змяненняў у пратакол выбараў і, такім чынам, Каштуніца, набраўшы 50,2% галасоў, стаў прэзідэнтам.

У якасці прэзідэнта быў прыхільнікам еўрапейскай інтэграцыі краіны, негатыўна ставіўся да выхаду Чарнагорыі з складу Югаславіі і магчымасці абвяшчэння незалежнасці Косава. Падчас яго знаходжання на пасадзе прэзідэнта Слабадан Мілошавіч быў выдадзены Гаагскаму трыбуналу. Пасаду прэзідэнта Югаславіі пакінуў у лютым 2003, у сувязі з рашэннем аб спыненні існавання Югаславіі і фарміраванні садружнасці Сербіі і Чарнагорыі.

Зноскі
------

1. ↑  Vojislav Kostunica // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Лентапедыя · Britannica (онлайн) · OpenSanctions |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90175680 · BNF: 12715921h · GND: 124398421 · GTAA: 121501 · ISNI: 0000 0001 0919 0865 · LCCN: n84140535 · NKC: jx20040720239 · NLP: A33431036 · NTA: 133067270 · NUKAT: n2008083263 · SUDOC: 085793760 · VIAF: 79127908 |

 |
**«Саша и Сирожа»** — творчы дуэт мастака Аляксея Хацкевіча і музыкі Сяргея Міхалка. Поле дзейнасці калектыву вельмі шырокае: ад тэлеперадач да музыкі, у асноўным забаўляльнага зместу.

Біяграфія
---------

У 1980-х гадах Аляксей Хацкевіч, вучань мастацкай школы, пазнаёміўся з аднакласнікам Сашам і яго братам Сяргеем з вёскі. Іх вобразы былі настолькі яркімі і нестандартнымі, што не давалі спакою юнаму мастаку, яны і ляглі ў аснову Сашы и Сирожы.

Група адразу пасля заснавання атрымала станоўчую рэпутацыю. Пасля выпуску песні «Калыханка» ў Беларусі стала вельмі папулярным слова *колдырь*.

На самай жа справе, слова гэта — калдыр — у беларускай мове старое і абазначае амбала, увальня.

Менавіта ў працэсе стварэння песні «Калыханка» і аформіўся касцяк групы: да Хацкевіча, Міхалка і прадзюсара Калмыкова далучыўся Мацвей Сабураў (вядомы па мінскай музычнай групе «Плато»). Мацвей стаў рэжысёрам, аніматарам і галоўным па камп’ютарным эфектам.

Зімой 2003 года ў эфіры мінскага «Альфа-Радыё  (руск.) (бел.» з’яўляюцца «Оперы для ленивых», выпушчаныя ў ліпені 2003 на кампакт-дыску кампаніяй «Гранд рекордс». Саша и Сирожа пераказвалі сюжэты вядомых опер так, як яны іх разумеюць. На гэтым этапе да праекта далучыўся Віталь Драздоў.

У канцы 2004 года ўдзельнікі калектыву вырашылі запісаць альбом «Ска-ты!». Альбом быў выпушчаны кампаніяй «Moon Records», і 10 чэрвеня ў кіеўскім клубе «Бінга» адбылася яго канцэртная прэзентацыя.

Група Саша и Сирожа уваходзіла ў творчае аб’яднанне «Дети солнца», разам з гуртамі Ляпіс Трубяцкі, Zdob și Zdub, ТТ-34, Крамбамбуля, Мантана, Merry Poppins, Пиво вдвоём. Усяго ў альбом «Ска-ты!» ўвайшло чатырнаццаць песень, а таксама відэакліпы на песні «Калыханка» і «Филя».

У 2001—2004 гадах выходзіла тэлеперадача «Калыханка».

З 2003 года эфір перадачы «Достань звезду» на «Першым нацыянальным канале» Беларусі прыпынены з-за нізкага рэйтынгу.

Дыскаграфія
-----------

* 2003 — «Опера для ленивых»
* 2005 — «Ска-ты!»

Склад
-----

* Сяргей Міхалок — вакал
* Аляксей Хацкевіч — вакал
* Мацвей Сабураў — праграмаванне, анімацыя

Зноскі
------

1. ↑  Колдырь Архівавана 4 сакавіка 2016. // Форумы «Лингво», 15 мая 2009 г. (Праверана 17 жніўня 2011)(Праверана 17 жніўня 2011)
2. ↑  Саша и Сирожа в «Опере для ленивых» Архівавана 8 жніўня 2018.. Белорусская деловая газета, 11 июля 2003 г. (Праверана 17 жніўня 2011)(Праверана 17 жніўня 2011)
3. ↑  *Виктор Мартинович, Родион Раскольников.* Шуточки в строю! Архівавана 21 верасня 2010. БелГазета, 15 декабря 2003 г. (Праверана 17 жніўня 2011)(Праверана 17 жніўня 2011)

Літаратура
----------

* *Д.П.* «САША И СИРОЖА» // Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі (бел.) / уклад. Дз. Падбярэзскі і інш. — Мінск: Зміцер Колас, 2008. — С. 269. — 368 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-6783-42-8.

Спасылкі
--------

* Саша і Сірожа. Фан-старонка
* Саша і Сірожа. Перадача Калыханка


| ⛭Саша и Сирожа |
| --- |
| Склад | 
* Сяргей Міхалок
* Аляксей Хацкевіч
* Мацвей Сабураў

 |
| Дыскаграфія | 
* Опера для ленивых
* Ска-ты!

 |
**«Славянскі набат»** (арыгiнальная назва **«Славянский набат»**), штотыднёвая беларуская рэспубліканская газета, якая выдавалася ў 1997—1999 гадах на рускай i беларускай мовах.

Газета «Славянскі набат» пачала выдавацца ў Мінску ў 1997 годзе (першы нумар выйшаў 15 мая). Яе выдаўцом было дзяржаўнае прадпрыемства «Мінскі камароўскі рынак».

Стаяла на пазіцыях славянскага і рускага патрыятызма, адзінства славянскіх народаў, супрацьстаяння амерыканскай экспансіі і сіянізму. супрацоўнічала са Славянскім Саборам «Белая Русь». Галоўны рэдактар Віктар Вольскі. Сярод сталыў аўтараў вылучаліся Л. Я. Крыштаповіч, В. Л. Акулаў, В. Дашкевіч, А. Баранкевіч і іншыя.

Зноскі
------

1. ↑  «ПРОТОКОЛЫ СИОНСКИХ МУДРЕЦОВ» В СОВРЕМЕННОЙ БЕЛАРУСИ(недаступная спасылка)  (руск.)
**Саюз Афрыканскіх Дзяржаў** (фр.: Union des Etats africains) — кароткачасовае аб'яднанне двух (1958), а затым трох (1961) афрыканскіх дзяржаў у Заходняй Афрыцы. Саюз быў палітычна сацыялістычным і панафрыканскім, і ўзначальвалі яго трое афрыканскіх рэвалюцыянераў: Квамэ Нкрума у склад Гане, Ахмед Секу Турэ у склад Гвінеі і Мадзіба Кейта у склад Малі.

Гісторыя
--------

23 лістапада 1958 г. Гана і Гвінея сфармавалі саюз, ён называўся Саюз Гана-Гвінея. У маі 1959 г. было абвешчана што саюз будзе перайменаваны ў Саюз Афрыканскіх Дзяржаў. У маі 1961 г. Малі ўступіла ў саюз. У 1962 г. саюз распаўся з-за таго, што ЗША звярнуліся да Гвінеі, каб апошняя ўстала на бок ЗША ў халоднай вайне, так як Саюз Афрыканскіх Дзяржаў быў саюзнікам СССР.

Сцяг
----

Сцяг САД (1958-1961)
Калі Саюз Гана-Гвінея быў ​​сфармаваны, сцяг яго быў як сцяг Ганы, толькі з двума чорнымі зоркамі. Зоркі пазначалі колькасць членаў, таму калі ў саюз ўступіла Малі, зорак стала тры.

Спасылкі
--------

* Союз Африканских Государств Архівавана 5 сакавіка 2013. на "Флаги мира"
Заходнеславянскія краіны
     Усходнеславянскія краіны
     Паўднёваславянскія краіны
**Славянскія краіны** — рэгіён, дзе пражываюць славяне і кажуць на славянскіх мовах. Тэрыторыя адпавядае больш або меней Цэнтральнай і Усходняй Еўропе, а таксама Паўночнай Азіі і складаецца з наступных краін: Беларусь, Балгарыя, Боснія і Герцагавіна, Паўночная Македонія, Польшча, Расія, Сербія, Славакія, Славенія, Прыднястроўе (непрызнаная дзяржава), Харватыя, Чарнагорыя, Чэхія і Украіна. Агульная плошча славянскіх краін — 18 703 000 кв².

У іншых еўрапейскіх краінах таксама ёсць славянскае насельніцтва — лужычане у Германіі (Лужыца), ліпаване у Румыніі, славенцы і харваты у паўночна ўсходняй Італіі і паўднёвай Аўстрыі, а таксама значныя славянскія дыяспары ў Заходняй Еўропе.

| Краіна | Насельніцтва | Тэрыторыя - км²
  | ВУП (млрд $) |
| --- | --- | --- | --- |
| Сцяг Беларусі **Беларусь** | 9709722 | 207600 | 105246 |
| Сцяг Расіі **Расія** | 141856572 | 17098242 | 2087815 |
| Сцяг Украіны **Украіна** | 46293659 | 603700 | 320126 |
| Сцяг Польшчы **Польшча** | 38518241 | 312685 | 620868 |
| Сцяг Чэхіі **Чэхія** | 10199540 | 78866 | 248902 |
| Сцяг Славакіі **Славакія** | 5452987 | 48845 | 109587 |
| Сцяг Сербіі **Сербія** | 7365507 | 88361 | 77277 |
| Сцяг Чарнагорыі **Чарнагорыя** | 703505 | 13812 | 2974 |
| Сцяг Славеніі **Славенія** | 2006929 | 20253 | 54669 |
| Сцяг Харватыі **Харватыя** | 4486899 | 56542 | 68984 |
| Сцяг Босніі і Герцагавіны **Боснія і Герцагавіна** | 4438967 | 51129 | 27728 |
| Сцяг Балгарыі **Балгарыя** | 7389678 | 110910 | 86317 |
| Сцяг Паўночнай Македоніі **Паўночная Македонія** | 2057419 | 25713 | 17350 |
|  **УСЯГО** | **278825656** | **18716278**  | **3827843** |
|

  


| ⛭**Славянскія краіны** |
| --- |
| Усходнія славяне | Сцяг Беларусі Беларусь · Сцяг Расіі Расія · Сцяг Украіны Украіна |
| Заходнія славяне | Сцяг Польшчы Польшча · ✰ Сцяг Славакіі Славакія · Сцяг Чэхіі Чэхія |
| Паўднёвыя славяне | Сцяг Балгарыі Балгарыя · Сцяг Босніі і Герцагавіны Боснія і Герцагавіна · Сцяг Паўночнай Македоніі Паўночная Македонія  · Сцяг Сербіі Сербія · Сцяг Славеніі Славенія · Сцяг Чарнагорыі Чарнагорыя  · Сцяг Харватыі Харватыя |
**Готарпскае пытанне** — пытанне аб прыналежнасці Даніі часткі Шлезвіг-Гольштэйна.

Пытанне бярэ пачатак у 1544 годзе, калі Шлезвіг-Гольштэйн быў падзелены на 3 часткі:

* Сёдэрбаргскую, якая адышла да Даніі;
* Готарпскую, якая кіравалася герцагамі з дынастыі Гольштэйн-Готарпаў (Готарпамі);
* Хадэрслеўскую.

Канфлікт паміж Даніяй і Готарпамі з-за так званай «готарпскай спадчыны» пачаўся пасля падзелу паміж імі ў 1581 годзе Хадэрслеўскай часткі. Барацьба асабліва абвастралася ва 2-й палове XVII стагоддзя і падчас Паўночнай вайны 1700—21 гадоў. У барацьбе з Даніяй готарпскія герцагі абапіраліся на падтрымку Свяшчэннай Рымскай імперыі, падданымі якой з'яўляліся.

Пасля таго, як гольштэйн-готарпскі герцаг Карл Петэр Ульрых стаў у 1761 годзе расійскім імператарам Пятром III, сітуацыя для Даніі стала пагрозлівай. Аднак імператрыца Кацярына II у 1767 годзе заключыла з Даніяй дагавор аб саюзе, пацверджаны трактатам 1773 года (так званы *Царскасельскі трактат*), які цалкам урэгуляваў «готарпскае пытанне».

Паводле заключанага трактата, спадчыннік расійскага прастола Павел (I), які быў адначасова гольштэйн-готарпскім герцагам, адмаўляўся на карысць Даніі ад готарпскай спадчыны ў абмен на графствы Ольдэнбург і Дэльменгорст у Паўночнай Германіі, кіраўніком якіх стаў Фрыдрых Аўгуст I Ольдэнбургскі. У выніку такога рашэння ўвесь Шлезвіг-Гольштэйн увайшоў у склад Даніі.

Размен паміж Готарпскім домам і Даніяй па Царскасельскім трактаце 1773 года стаў адным з буйных абменаў тэрыторыямі ў Еўропе ў XVIII стагоддзі.
**Кімбры** (лац.: Cimbri) — адно з плямён старажытных германцаў.

Спачатку жылі на поўначы п-ва Ютландыя. У канцы ІІ ст. да н.э. рушылі на поўдзень ва Усходнія Альпы, дзе ў 113 да н.э. разбілі старажытнарымскае войска. У 109, 107 і 105 да н.э. перамагалі рымлян у Галіі. Разам з тэўтонамі, амбронамі і гарудамі прасунуліся ў Італію, аднак 30.7.101 да н.э. былі разгромлены рымскай арміяй пад камандаваннем Т. Марыя каля Верцэлаў (цяпер г. Верчэлі). Міграцыя кімбраў — першае гістарычна даказанае перасяленне старажытнагерманскіх плямён на поўдзень.

Літаратура
----------

* Кімбры // БелЭн у 18 т. Т. 8. Мн. 1999.
**Кім Кільсэн** (дацк.: Kim Kielsen, нар. 30 лістапада 1966 года) — грэнландскі палітык, прэм’ер-міністр Грэнландыі з 10 снежня 2014 года па 23 красавіка 2021 года.

Марак па прафесіі, у 1996—2003 гадах служыў у паліцыі. У 2005 годзе выбраны ў грэнландскі парламент ад левай партыі «Сіўмут» («Наперад»). Пасля таго, як у 2013 годзе «Сіўмут» вярнулася да ўлады, атрымаў пасты міністра жыллёвага будаўніцтва, прыроды і навакольнага асяроддзя, а таксама міністра па супрацоўніцтву паўночных краін.

30 верасня 2014 года прэм’ер-міністр Алека Хаманд была вымушана падаць у адстаўку з-за скандалу, звязанага з пазамэтавым выдаткоўваннем ёю бюджэтных сродкаў, і Кільсен прыняў на сябе абавязкі прэм’ер-міністра. У кастрычніку ён быў выбраны новым лідарам партыі, пасля чаго былі аб’яўлены датэрміновыя парламенцкія выбары, на якіх (у выніку расколу і стварэння прэм’ер-міністрам, якім быў Ханс Энаксен, цэнтрысцкай партыі «Налерак») партыя «Сіўмут» атрымала столькі ж месцаў, колькі радыкальна левае «Народнае супольніцтва», але, стварыўшы кааліцыю з правыми сіламі, змагла ўтрымацца пры ўладзе, у выніку чаго Кільсен афіцыйна заняў пост кіраўніка ўрада. У лістападзе 2016 года, аднак, Кільсен змяніў склад урада, уключыўшы ў яго замест правых прадстаўнікоў «Народнага супольніцтва» і «Налерак».

Заўвагі
-------

1. ↑  Kim Kielsen // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>

Спасылкі
--------

* Профіль Кільсэна на сайце арганізацыі «Паўночнае супрацоўніцтва»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1149936673 · VIAF: 2477151535364702890001 |
**Хэйлунцзя́н** — правінцыя на паўночным усходзе Кітая, у басейне ракі Амур (па-кітайску Хэйлунцзян). Мяжуе на поўначы і ўсходзе з Расійскай Федэрацыяй.

Плошча 469 тыс. км². Насельніцтва 38,11 млн чал. (2001). Адміністрацыйны цэнтр — горад Харбін.

Геаграфія
---------

Большасць тэрыторыі ляжыць на раўнінах Сунляо і Саньцзянскай, на паўночным захадзе — горы Вялікі Хінган, на паўночным усходзе — Малы Хінган, на паўднёвым усходзе — Усходне-Маньчжурскія горы. Галоўныя рэкі — Амур, Сунгары. Клімат кантынентальны.

Эканоміка
---------

У сельскай гаспадарцы пераважае земляробства. Хэйлунцзян — буйная харчовая база краіны; займае вядучае месца па зборы цукровых буракоў, соі, лёну-даўгунцу, сланечніку; вырошчваюць пшаніцу, кукурузу, гаалян, бульбу, ячмень, авёс.
Гадуюць буйную рагатую жывёлу, свіней, птушак.

Вядзецца здабыча нафты (радовішча Дацын), вугалю, гаручых сланцаў, жалезнай руды і каляровых металаў.

Прамысловасць: машынабудаванне (абсталяванне для электраэнергетыкі, металургіі, лакаматывы, сельска-гаспадарчыя машыны, судны, станкі, электратэхніка), чорная металургія, лясная, дрэваапрацоўчая і цэлюлозна-папяровая, хімічная, харчовая, тэкстыльная, у т.л. льняная; вытворчасць будаўнічых матэрыялаў.

Асноўныя прамысловыя цэнтры: Харбін, Цыцыкар, Муданьцзян, Хэган, Цзямусы.

Суднаходства па рэках Амур, Сунгары, Усуры.

Зноскі
------

1. ↑  Seventh National Population Census of the People's Republic of China<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q65059106'></a>
2. ↑

Літаратура
----------

* Хэйлунцзян // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. С. 78—79.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хэйлунцзян

| Адміністрацыйны падзел Кітайскай Народнай Рэспублікі |
| --- |
| Правінцыі | 
* Аньхой
* Ганьсу
* Гірын
* Гуандун
* Гуйчжоу
* Ляанін
* Сычуань
* Тайвань1
* Фуцзянь
* Хайнань
* Хубэй
* Хунань
* Хэбэй
* Хэйлунцзян
* Хэнань
* Цзянсі
* Цзянсу
* Цынхай
* Чжэцзян
* Шаньдун
* Шаньсі
* Шэньсі
* Юньнань

 |
| Аўтаномныя раёны | 
* Гуансі
* Нінся
* Сіньцзян
* Тыбет
* Унутраная Манголія

 |
| Гарады цэнтральнага падпарадкаванні | 
* Пекін
* Цяньцзінь
* Чунцын
* Шанхай

 |
| Спецыяльныя адміністрацыйныя раёны | 
* Ганконг
* Макаа

 |
| 1 — кантралюецца Рэспублікай Кітай |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Ларуса · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11982378r · GND: 4235269-1 · NDL: 00634700 · NKC: ge1126707 · VIAF: 146590356 |
**Мікалай Мікалаевіч Канявалаў** (нар. 30 сакавіка 1952, в. Мышанка Петрыкаўскага раёна Гомельскай вобласці) — беларускі дзяржаўны дзеяч, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыў Наваполацкі політэхнічны інстытут, інжынер-будаўнік.

Працоўную дзейнасць пачаў падсобным рабочым завода «Шкловалакно» г. Полацка. Служыў у радах Узброеных Сіл. Быў грузчыкам Полацкага піваварнага завода. Працаваў асістэнтам кафедры эканомікі і арганізацыі вытворчасці Наваполацкага політэхнічнага інстытута, галоўным інжынерам абласнога штаба студэнцкіх будаўнічых атрадаў Віцебскага абкама ЛКСМБ, інструктарам аддзела будаўніцтва і гарадской гаспадаркі Віцебскага гаркама КПБ, сакратаром парткама будтрэста № 9 г. Віцебска, намеснікам дырэктара па вучэбна-вытворчай рабоце Віцебскага прафесіянальна-тэхнічнага вучылішча № 57 будаўнікоў, часова выконваючым абавязкі начальніка ўпраўлення капітальнага будаўніцтва, намеснікам старшыні — начальнікам упраўлення капітальнага будаўніцтва Віцебскага гарвыканкама, старшынёй Кастрычніцкага райвыканкама, кіраўніком адміністрацыі Кастрычніцкага раёна г. Віцебска.

Выбіраўся дэпутатам Віцебскага абласнога, гарадскога Саветаў дэпутатаў, раённага Савета дэпутатаў Чыгуначнага раёна г. Віцебска, Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў 26-га склікання.

Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання.

Дырэктар даччынага рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Дзяржбудэкспертыза па Віцебскай вобласці».

Узнагароды
----------

Узнагароджаны юбілейнымі медалямі, нагруднымі знакамі «Ганаровы будаўнік», «За заслугі ў будаўніцтве», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, ордэнам Рускай праваслаўнай царквы прападобнага Сергія Раданежскага III ступені, ордэнамі Беларускай праваслаўнай царквы свяціцеля Кірылы Тураўскага II ступені, ордэнам Казацкага Запарожскага войска Украіны «Казацкая слава» III ступені, медалём Беларускай праваслаўнай царквы святой велікамучаніцы Анастасіі Вызваліцельніцы вязняў І ступені. Удастоены звання «Ганаровы член грамадскага аб’яднання „Беларускі саюз афіцэраў"».

Зноскі
------

1. ↑  Канявалаў Мікалай Мікалаевіч Архівавана 18 жніўня 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ — Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь пятага склікання Архівавана 20 кастрычніка 2021.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Багданаў.

**Пётр Мікалаевіч Багданаў** (1924—1945) — старшы сяржант Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Пётр Багданаў нарадзіўся ў ліпені 1924 года ў вёсцы Піначы (паводле іншых звестак — Дзіванісы; цяпер у Палкінскім раёне Пскоўскай вобласці) у сялянскай сям’і. Атрымаў сярэднюю адукацыю. Ва ўзросце 16 лёт з’ехаў у Яраслаўль, дзе вучыўся ў рамесным вучылішчы. У ліпені 1941 года добраахвотнікам пайшоў на фронт. Удзельнічаў у бітве за Маскву. У верасні 1942 года быў цяжка паранены, некалькі месяцаў ляжаў у шпіталі. Вярнуўшыся на фронт, удзельнічаў у вызваленні Беларускай ССР і Польшчы, баях за Слуцк, Брэст, Баранавічы, фарсіраванні Заходняга Буга і Віслы, баях у Усходняй Прусіі, вызваленні Прэйсіш-Эйлау, Гумбінена, Алекбурга. Да красавіка 1945 года старшы сяржант Пётр Багданаў быў памочнікам камандзіра ўзвода 66-га стралковага палка 61-й стралковай дывізіі 28-й арміі 1-га Украінскага фронту. Адрозніўся ў час Берлінскай аперацыі.

23 красавіка 1945 года Багданаў сумесна з групай байцоў захапіў мост цераз Тэльтаў-канал у Берліне. Замацаваўшыся, узвод на працягу 27 гадзін утрымліваў мост, адбіваючы шматлікія контратакі нямецкіх падраздзяленняў. У гэтым баі ўзвод знішчыў больш за 200 нямецкіх салдат і афіцэраў, каля 60 салдат праціўніка знішчыў асабіста Багданаў. Сваімі дзеяннямі ён спрыяў паспяховай пераправе палкавых падраздзяленняў. У вулічных баях Багданаў узяў у палон шмат нямецкіх салдат і афіцэраў.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 27 чэрвеня 1945 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецка-фашысцкім захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераічнасць» старшы сяржант Пётр Багданаў быў ганараваны высокім званнем Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка». Атрымаць узнагароды Багданаў не паспеў, таму што 24 жніўня 1945 года загінуў у баі з нацыяналістычным бандфарміраваннем. Пахаваны ў горадзе на могілках г. Лунінец Брэсцкай вобласці Беларусі. У 1946 г. на магіле ўстаноўлены абеліск.

Быў таксама ўзнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны 2-й ступені і Славы 3-й ступені, а таксама шэрагам медалёў, у тым ліку «За адвагу».

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Пётр Мікалаевіч Багданаў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Герои огненных лет. — Ярославль: Верхне-Волжское кн. изд. 1985.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
Рэстаран «Ясень»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ясень (значэнні).
**«Ясень»** — рэстаран у Магілёве, размешчаны на рагу вуліцы Мікалая Астроўскага і праспекта Шміта.

Адкрыты ў 1987 годзе. Гандлёвая плошча першапачаткова складала каля 650 м². У 1990 годзе адначасова мог абслужыць 380 чалавек. Меў 4 залы, у т.л. 2 банкетныя, кафэ на 75 пасадачных месцаў, піўбар на 50 месцаў. Кожная зала мела сваю каляровую гаму, індывідуальны інтэр’ер. Прапаноўвала фірменныя і нацыянальныя стравы. Увечар іграў вакальна-інструментальны ансамбль, працавалі вар’етэ і дыскатэка.

Літаратура
----------

* «Ясень» // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9
**Пётр Маркавіч Кузюковіч** (24 лютага 1924 г. вёска Павязынь, Маладзечанскі раён, Мінская вобласць) — беларускі фтызіяхірург, доктар медыцынскіх навук, прафесар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў сярэднюю школу ў г. Мінску (1941), Мінскі медыцынскі інстытут (1950). Працаваў урачомм Свіслацкай раённай бальніцы, хірургам Ваўкавыскай раённай бальніцы (1950—1954); загадчыкам хірургічнага аддзялення Слонімскай раённай бальніцы (1954—1957); ардынатарам-хірургам Мінскай 2-й клінічнай бальніцы, 1957; загадчыкам хірургічнага аддзялення Слонімскага туберкулёзнага дыспансера, 1957—1959. З 1959 па 1960 гг. быў малодшым навуковым супрацоўнікам БелНДІ туберкулёзу, загадваў там жа хірургічным аддзяленнем, 1960—1971, намеснікам дырэктара БелНДІ туберкулёзу па навуковай рабоце, 1971—1974.

Навуковая дзейнасць
-------------------

У 1962 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Рэзекцыя лёгкіх пры туберкулёзе». У 1969 г. абаронена доктарская дысертацыя («Хірургічнае лячэнне распаўсюджаных формаў туберкулёзу лёгкіх»). З 1974 па 1992 гг. працаваў прафесарам кафедры фтызіятрыі БелДІУУ.

Аўтар 2 манаграфій па праблемах фтызіяхірургіі, больш за 100 навуковых публікацый. Падрыхтаваў 6 кандыдатаў медыцынскіх навук. З’яўляўся членам праблемных камісій па паталогіі лёгкіх пры вучоных саветах Міністэрствам аховы здароўя БССР і СССР.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дрозд.

**Валянці́н Пятро́віч Дрозд** (3 (16) верасня 1906, мясцечка Буда-Кашалёва Магілёўскай губерні — 29 студзеня 1943, Фінскі заліў, каля Кранштата) — савецкі военачальнік беларускага паходжання, віцэ-адмірал (1940 год).

Біяграфія
---------

Паштовая марка Беларусі
У Ваенна-марскім флоце з 1925 года. У 1928 годзе скончыў Ваенна-марское вучылішча імя М. В. Фрунзэ ў Ленінградзе.
Удзельнік грамадзянскай вайны ў Іспаніі. У 1938—1940 гадах камандаваў Паўночным флотам СССР.

У пачатку Вялікай Айчыннай вайны служыў на пасадзе камандзіра эскадры караблёў Балтыйскага флоту. У 1941 годзе кіраваў баявымі дзеяннямі караблёў у Ірбенскім праліве, абароне Маазунда. У канцы жніўня 1941 года кіраваў аперацыяй па прарыву сіл Балтыйскага флоту з Таліна ў Кранштат. Да месца прызначэння прыбыла 112 баявых караблёў, 23 транспартных і дапаможных суднаў. Удзельнік абароны Ленінграда. У лістападзе — снежні 1941 года правёў эвакуацыю абаронцаў вострава Ханка.

29 студзеня 1943 года віцэ-адмірал Дрозд загінуў падчас артылерыйскага абстрэлу на лядовай трасе пад Кранштатам. Пахаваны ў Аляксандра-Неўскай лаўры ў Ленінградзе.

Памяць
------

У 1964 годзе В. П. Дразду ў Буда-Кашалёве быў пастаўлены помнік (архітэктары В. Занковіч, Л. Левін, скульптар С. Вакар).

Зноскі
------

1. 1 2 3  Беларусь, 1995
2. ↑  Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 99. — 737 с.

Літаратура
----------

* *Долготович, Б. Д.* Адмиралы земли белорусской. — Мн.: Беларусь, 2009. — С. 19—20.
* Дрозд Валянцін Пятровіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 283. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* На марской вахце // Газета «Вечерний Минск» (руск.)
* Дрозд Валентин Петрович // Партал «Память Народа» (руск.)
* Дрозд Валентин Петрович // Знаменитые люди Гомельщины (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мыслівец.

**Валянцін Цімафеевіч Мыслівец** (9 мая 1937, Хазянінкі, Пухавіцкі раён — 25 чэрвеня 1993) — беларускі пісьменнік.

Біяграфія
---------

Скончыў тэхнічнае вучылішча ў Мінску (1956) па спецыяльнасці майстар-будаўнік. Служыў у марскіх пагранічных часцях (1956—1957 гг.). Працаваў мантажнікам у Мінскім будаўніча-мантажным упраўленні радыёфікацыі (1958), мадэльшчыкам на заводзе аўтаматычных ліній (1959—1964). З 1965 г. — літсупрацоўнік рэдакцыі «Чырвоная змена». Скончыў БДУ (1967). Член СП СССР (з 1967). Працаваў у газеце на Беларускім радыё (1967—1976) і тэлебачанні (1976—1980), з 1981 года ў часопісе «Полымя». З 1983 года літкансультант «Сельскай газеты», у 1987—1988 — начальнік аддзела Беларускага фонду культуры.

Творчасць
---------

Друкаваўся з 1962 г. Пісаў пра рабочых, ваенныя гады.

Творы
-----

Аўтар некалькіх зборнікаў прозы і дакументальнай аповесці пра 16 дукорскіх партызанаў.

* нарысы «Калі табе камсамолец імя» (1966)
* зборнік прозы «Дубы не молчат» (1967)
* аповесць «Посланец Балтики» (1969)
* зборнік прозы «Мои заводчане» (1969)
* зборнік прозы «Горячая сталь» (1971)
* зборнік прозы «Рабочие люди» (1973)
* зборнік прозы «Крылатый конвейер» (1975)
* зборнік прозы «Портреты знакомых» (1976)
* раман «Мужанцы» (1982)
* зборнік прозы «Каханне на золаку» (1986)
* дакументальная аповесць «Выгнанне грэшнікаў» (1990).

Зрабіў літаратурны запіс кніг М. Куско «С именем Ленина в сердце» (1967), І. Макарэвіча «Гаспадар на зямлі» (1989).

Зноскі
------

1. 1 2 3  т. 5. Биографический справочник. Мн: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. 29 с.

Літаратура
----------

* т. 5. Биографический справочник. Мн: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. 29 с.