recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Лідскі пагранічны атрад** — тэрытарыяльны орган пагранічнай службы Рэспублікі Беларусь. Ахоўвае ўчастак беларуска-літоўскай граніцы.

Гісторыя
--------

Лідскі пагранічны атрад быў утвораны згодна пастановы прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 31 ліпеня 1997 года № 419 «Пра меры па ўзмацненні аховы Дзяржаўнай мяжы».
Ён размясціўся ў горадзе Ліда на тэрыторыі былога вайсковага гарадка 49 дывізіі ракетных войскаў стратэгічнага прызначэння Расійскай Федэрацыі «Паўночны».

Працягласць граніцы
-------------------

Канчаткова ўчастак дзяржаўнай граніцы, які знаходзіцца ў зоне адказнасці Лідскага пагранатраду, сфарміраваўся да 27 жніўня 2005 года па выніках працы сумеснай дэмаркацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь і Літоўскай Рэспублікі. Працягласць участка складае — 184.5 км, у тым ліку: сухапутнага — 111.5 км; рачнога — 66 км; азёрнага — 7 км.

Падраздзяленні
--------------

### Заставы

* Беняконі
* Геранёны
* Доцішкі
* Драбішуны
* Забалаць

### Пункты пропуску

* Беняконі-1
* Беняконі-2
* Доцішкі

### Пасты

* Суботнікі
* Сурвілішкі

Камандзіры
----------

Першым начальнікам пагранічнага атрада прызначаны палкоўнік Аляксандр Мендаль. Ён з групай афіцэраў кіравання прыступіў да выканання службовых абавязкаў 14 верасня 1997 года.

У розны час Лідскім памежным атрадам кіравалі палкоўнікі:

* Аляксандр Мендаль
* Уладзімір Пыж
* Уладзімір Ляўда
* Мікалай Кукін
* Юрый Брычак
* Аляксей Кузьменка
* Сяргей Жылінскі
* Аляксандр Давідзюк (*на 2021 год*)

Асаблівыя даты
--------------

Днём часці вызначана 25 жніўня. У першую гадавіну ўтварэння, 25 жніўня 1998 года, атрад атрымаў Баявы сцяг.

Інцыдэнты
---------

У ноч з 3 на 4 жніўня 2021 года на ўчастку пагранічнай заставы «Беняконі» быў знойдзены паранены нелегальны мігрант з Ірака, які хутка памёр. Беларускія ўлады абвінавацілі ў збіцці літоўскіх пагранічнікаў.

Зноскі
------

1. ↑  «‎Умер на руках у пограничников»‎. На границе погиб житель Ирака. Он возвращался из Литвы Архівавана 18 лістапада 2021. intex-press, 4-08-2021
2. ↑  Жителем приграничья, первым заметившим мигранта, оказался ветеран Афганистана, экс-сотрудник военкомата Архівавана 18 лістапада 2021. intex-press, 4-08-2021

Спасылкі
--------

* Гісторыя Лідскага пагранічнага атраду, сайт Пагранкамітэта
**Цзы** (кіт.: 子, піньінь: zǐ) — спадчынны тытул знаці  (руск.) (бел. ў старажытным Кітаі. Сімвалам улады быў яшмавы пярсцёнак.

Прыблізна адпавядае еўрапейскаму тытулу «віконт».

У часы дынастыі Чжоу быў чацвёртым з пяці рангаў знатнасці (чжухоу): гун, хоу, бо, цзы, нань. Гэтыя пяць тытулаў насілі валадарныя князі.

У адпаведнасці з тытулам, асобе вылучаўся зямельны надзел. Надзел для цзы быў квадрат з бокам у 50 лі (28,8 км).

Зноскі
------

1. ↑  Конфуций. Уроки мудрости. — М.: ЭКСМО-ПРЕСС и Х.: «ФОЛИО» 2000.
2. ↑  Журнал «Самиздат»Чжоу. Историческая справка
3. ↑  Чжоу. Историческая справка
Халкідонскі сабор
**Халкідонскі сабор** — чацвёрты Усяленскі сабор, скліканы па просьбе рымскага імператара Маркіяна і са згоды папы Льва I у Халкідоне (сучасны Кадыкёй, раён Стамбула) у 451 г. з нагоды ерасі Яўціхія - *манафізітства*. Яўціхій вучыў, што Хрыстос мае толькі адну прыроду — Боскую, а не дваістаю (Боскую і чалавечую), і таму на крыжы пакутаваў не Божы чалавек, а сам Бог.

Пасяджэнні Халкідонскага сабора адбываліся ў храме вялікамучаніцы Яўфіміі (якая пацярпела каля 304 г). У ім прынялі ўдзел 630 айцоў царквы. Сабор быў адкрыты 8 кастрычніка 451 г. і зачынены 1 лістапада; Адбылося 17 пленарных пасяджэнняў. Адносна вучэння Яўціхія сабор прыняў кампраміснае рашэнне: «Хрыстос — Бог, але Ён таксама чалавек, прабывае ў дзвюх істотах, нязменных і непадзельных». Манафізіты не прызналі гэтае рашэнне. За імі ішлі копцкая (егіпецкая), эфіопская і армянская грыгарыянская цэрквы.

Важным рашэннем Сабору стаў 28-ы канон, які прызнаваў канстанцінопальскі прастол **другім** пасля рымскага; Следам «у пашане» ішлі Александрыя, Антыёхія і Ерусалім. Толькі пасля «вялікага царкоўнага расколу» ў 1054 г. Канстанцінопаль стаў **першай сядзібай праваслаўнага свету**.

Дагмат веравызнання
-------------------

На саборы быў прыняты дагмат Святой Тройцы і вызначаны як дагмат аб тым, што ў Езусе Хрысце злучаюцца дзве прыроды — боскае і чалавечае:

> 
> 
> 
> Таму, сьледам за сьвятымі Айцамі, мы ўсе аднадушна вучым: Гасподзь наш Ісус Хрыстос ёсьць адзін і той жа Сын, адзін і той жа дасканалы ў Бостве і дасканалы ў чалавечнасьці, праўдзівы Бог і праўдзівы Чалавек, адзін і той самы, які складаецца з слоўных ( разумныя) душа і цела, суісныя з Айцом паводле Боства і аднолькавыя з намі паводле чалавецтва, падобныя да нас ва ўсім, акрамя граху; народжаны ад Айца перад вякамі паводле Боства, але Ён нарадзіўся ў апошнія дні дзеля нас і нашага збаўленьня ад Марыі Дзевы і Багародзіцы паводле чалавецтва; адзін і той жа Хрыстос, Сын, Гасподзь, Адзінародны, у дзьвюх прыродах нязьмешаных, нязьменных, непадзельных, непадзельных; розьніца Ягоных прыродаў ніколі не зьнікае ад іх зьяднаньня, але ўласьцівасьці кожнай з дзьвюх прырод злучаюцца ў адной Асобе і адной Іпастасі такім чынам, што яны не разьдзяляюцца і не дзеляцца на дзьве асобы, але Ён адзін і той жа Адзінародны Сын, Бог, Слова, Гасподзь, Ісус Хрыстос; тое самае, як казалі пра Яго на пачатку прарокі і як вучыў нас сам Ісус Хрыстос і як даў нам Сымбаль Айцоў
> 
> 
> 
> 

Такое вызначэнне веры асуджала вучэнні як монафізітаў, так і нестарыянаў.

Літаратура
----------

* О. Саган. Вселенське православ'я. Суть. Історія. Сучасні реалії. Київ. Світ знань. 2004. ISBN 966-7742-14-8

Спасылка
--------

* Собор Халкідонський // Універсальний словник-енциклопедія. — 4-те вид. — К. : Тека, 2006.
* Документи собору  (лац.)
**Orka** (бел.: Ворыва) — газета, якая выдавалася з 28 сакавіка 1926 да 22 чэрвеня 1937 ў Мінску на польскай мове.

Газета з’яўлялася органам ЦК КП(б)Б. Выходзіла 1—3 разы на тыдзень. Прызначалася ў асноўным для сялян-палякаў (у 1926-1929 афіцыйна лічылася сялянскім штотыднёвікам). Асвятляла пытанні калектывізацыі, індустрыялізацыі, культурнага будаўніцтва. Дапамагала праводзіць выбары ў польскія нацыянальныя сельсаветы, змяшчала матэрыялы пра жыццё, побыт і звычаі польскага насельніцтва Беларусі.

У газеце працавалі Стэфан Гельтман, Якаў Кірштэйн, Ю. Мірэцкі, Рамуальд Бржазоўскі, Браніслаў Вансоўскі, Генрык Жарскі, Андрэй Кашэўскі і інш.

Газета закрыта ў сувязі з пачаткам палітычна-прапагандысцкай кампаніі супраць польскіх кіруючых кадраў у БССР.

Выйшла 1 340 нумароў.

Вядомыя супрацоўнікі
--------------------

* Уладзімір Антонавіч Кавальскі
* Ядвіга Уладзіславаўна Машынская-Гельтман
* Гэлена Людвікаўна Раманоўская

Літаратура
----------

* Орка / А. Валахновіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9. — С. 357.

| ⛭Польскія перыядычныя выданні Беларусі да 1945 |
| --- |
| Перыядычныя выданні, якія выдаваліся да 1945 года на тэрыторыі, якая цяпер уваходзіць у склад Рэспублікі Польшча, а таксама польскамоўныя па-за ёй |
| да 1945 | Gazeta Grodzieńska (1776) • Wiadomości Grodzieńskie (1792) • Głos z Litwy (1864) • Prawda (1881) • Nowiny Wileńskie (1906) • Straż imienia Marii (1906) • Nad Świsłoczą • Przegląd Wileński (1911) • Wieś i Zaścianek (1917) • Młot (1918) • Pochodnia (1919) • Słowo (1922) • Orka (1926) • Ziemia Lidzka (1935) |
Сунь-цзы, Мастацтва вайны
**Мастацтва вайны** (кіт. трад. 孫子兵法, спр. 孙子兵法, піньінь *Sūn Zǐ bīng fǎ*) — старажытны кітайскі ваенны трактат, які быў напісаны Сунь-цзы, высокапастаўленым генералам і стратэгам у канцы вясновага і восеньскага перыяду, але некаторыя навукоўцы лічаць, што «мастацтва вайны» не было завершана да наступнага перыяду Ваюючых царстваў. Твор складаецца з 13 частак, кожная з якіх прысвечана аднаму з аспектаў вайны, ён, як кажуць, з'яўляецца дасканалай і скончанай працай па ваеннай стратэгіі і тактыкі свайго часу, і да гэтага часу твор не згубіў сваёй актуальнасці.

«Мастацтва вайны» з'яўляецца адной з найстарэйшых і самых паспяховых кніг па ваеннай стратэгіі ў свеце. Твор быў самым вядомым і ўплывовым з сямі ваенных класічных твораў Кітая: «за апошнія 2 тысячы гадоў ён заставаўся самым важным ваенным трактатам у Азіі, дзе нават простыя людзі ведалі яго па назве». Твор меў велізарны ўплыў на ўсходняе ваеннае мысьленне, бізнес-тактыку, і нават у іншых сферах жыцця.

Сунь-цзы падкрэсліваў важнаьць пазіцыянавання ў ваеннай стратэгіі, і што рашэнне пра выбар пазіцыі войска павінна быць заснавана як на аб’ектыўных ўмовах, паводле дадзеных пра фізіка-геаграфічнае асяроддзе, гэтак і на суб’ектыўных перакананнях іншых аспектаў у гэтым асяроддзі. Ён меркаваў, што стратэгія не ёсць планаванне ў сэнсе працы праз устаноўленыя перакананні і дзеянні, а тое, што яна патрабуе хуткіх і адэкватных мер рэагавання на зменлівыя ўмовы. Планаванне працы павінна праводзіцца не толькі ў кантраляваным асяроддзі, але і ў зменлівых умовах, якія ствараюць нечаканыя сітуацыі.

Кніга была ўпершыню перакладзеная на французскую мову ў 1772 французскім езуітам Жанам Жазефам Мары Аміё, і на англійскую мову брытанскім афіцэрам Эверардам Фергюсанам Калтропам у 1905 годзе. Разнастайныя лідары, як то Маа Цзэдун, генерал Во Нгуен Зіап, барон Антуан-Анры Жаміні, генерал Дуглас Макартур, Напалеон, і кіраўнікі імператарскай Японіі, чэрпалі натхненне з гэтай працы. «Мастацтва вайны» ўжываецца таксама як дапаможнік па бізнесу і кіраўніцкай стратэгіі.

Гл. таксама
-----------

* Трыццаць шэсць стратагем
* Ваенная стратэгія

Зноскі
------

1. ↑  Griffith, Illustrated Art of War, p. 17–18
2. ↑  Sawyer, Ralph D. The Seven Military Classics of Ancient China. New York: Basic Books. 2007. p. 149.
3. ↑  «Art of War for Business Management Strategic Planning»
4. ↑  Floyd, Raymond E. «The art of war and the art of management» Архівавана 22 жніўня 2011..

Спасылкі
--------

* Сунь-Цзи. Кантата "МІСТЕЦТВО ВІЙНИ" Кантата на украйінскай мові.
* «The Art of War». Выданне на кітайскай і англійскай мовах.
* «The Art of War». У перакладзе на англійскую. «Праект Гутэнберг».
* «Art of War». Аўдыё-кніга на англійскай мове на сайце *Internet Archive*.
* List of eBooks Архівавана 6 кастрычніка 2011.. Спасылка на электронную кнігу на англійскай мове ў фармаце PDF.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вік.

Вік. На заднім плане Рэйнінгсдангар
**Вік** (ісл.: Vík альбо *Vík í Mýrdal* - *Бухта ў балотнай даліне*) — самая паўднёвая вёска ў Ісландыі, знаходзіцца за 180 км на паўднёвы усход ад Рэйк’явіка, на акруговай дарозе Ісландыі. Вік — самае вільготнае месца ў Ісландыі.

Выбітныя мясціны
----------------

Адной з выбітных мясцін Віка з'яўляецца Рэйнісдрангар — базальтавыя калоны ў моры. Таксама вёска вядома чорным пясчаным пляжам, амерыканскі часопіс *Islands Magazine* назваў яго адным з самых найпрыгажэйшых пляжаў на Зямлі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 1027152139972211100006 |
Ісландскі пашпарт**Ісландскі пашпарт** выкарыстоўваецца грамадзянамі Рэспублікі Ісландыя для міжнародных падарожжаў.

Апісанне Ісландскага пашпарта
-----------------------------

Ісландскі пашпарт сіняга колеру, у верхняй частцы пашпарта ў тры радкі надпіс \*ÍSLAND — ICELAND — ISLANDE\*, у сярэдняй частцы выява герба Ісландыі. Пад гербам у тры радкі надпіс \*VEGABRÉF — PASSPORT — PASSEPORT\*, далей знак біяметрычных пашпартоў.

Старонка Інфармацыі ў пашпарце
------------------------------

Ісландскі пашпарт змяшчае наступныя даныя:

* Фатаграфія ўласніка пашпарта
* Тып (пашпарта)
* Код краіны (ISL)
* Нумар пашпарта
* Прозвішча
* Імя
* Грамадзянства
* Рост
* Дата нараджэння
* Персанальны нумар
* Пол
* Месца нараджэння
* Дата выдачы
* Дата заканчэння тэрміна дзеяння
* Стужка машыначытэльнай зоны.

Вандроўкі без візы
------------------

Ісландыя мае дамовы (бязвізавага ўезду) са 165-ццю краінамі, што значыць, што грамадзяне Ісландыі могуць наведваць 165 краін для кораткачасовых візітаў, як турысты (без візы). Ісландыя стаіць на 9-м месцы ў індэксе міжнароднай свабоды вандровак (англ.: Henley Visa Restrictions Index) за 2014 год.

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 22 верасня 2014.
**Лі Цунке** (кіт. трад. 李從珂, піньінь *Lǐ Cóngkē*; 11 лютага 885 — 11 студзеня 937) — апошні імператар Позняй Тан  (руск.) (бел. перыяду пяці дынастый і дзесяці дзяржаў  (руск.) (бел..

Біяграфія
---------

Быў прыёмным сынам Лі Сыюаня. Прыйшоў да ўлады, зрынуўшы свайго зводнага брата, біялагічнага сына Лі Сыюаня, Лі Цунхоу.

У пачатку 937 года Лі Цунке быў адхілены ад улады ў выніку бунту пад кіраўніцтвам яшчэ аднаго свайго зводнага брата Шы Цзінтана  (укр.) (бел. якога падтрымалі войскі Ляа. Пасля звяржэння Позняй Тан і абвяшчэння новай дынастыі — Позняй Цзінь  (руск.) (бел. Лі Цунке сабраў сваю сям’ю і набліжаных чыноўнікаў у вежы і загадаў яе падпаліць.

Дэвіз праўлення
---------------

* *Цынтай* (清泰) 934—937

Зноскі
------

1. ↑  ChinaToday **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 9 студзеня 2009. Праверана 27 лютага 2019.

Літаратура
----------

* *Старая гісторыя пяці дынастый*, гл. 46, 47, 48
* *Гістарычныя запісы Пяці дынастый*, гл. 7
* *Цзы чжы тун цзянь*, гл. 268, 270, 272, 273, 274, 275, 277, 278, 279, 280


| ?Лі Цунке — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Li Congke |  | Empress Xuanxian[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская |
| Нарматыўны кантроль | CBDB: 0339652 |
**Іанасфера Марса** (ці тэрмасфера) — частка верхняй атмасферы Марса, моцна iанiзуючай пад дзеяннем сонечнага караткахвалевага выпраменьвання.

З усіх планет, вядомых на сённяшні дзень, менавіта Марс больш за ўсё падобны на нашу Зямлю, аднак кой ў чым яны вельмі адрозніваюцца. У прыватнасці, яны маюць зусім непадобнымі іанасферамі. Марсіянская іонасфера распасціраецца ў межах ад 110 да 130 км над паверхняй планеты. У гэтай зоне высокаэнергетычныя часціцы сонечнага ветра сутыкаюцца з малекуламі разрэджанага газу, выбіваючы электроны з іх атамарных арбіт, у выніку чаго фармуецца пласт з лішкам вольных электронаў. Дарэчы, адным з найбольш цікавых адкрыццяў місіі Mars Express стала выяўленне актыўнай іонасферы не толькі над дзённым, але і над начным бокам планеты, якую сонечныя часціцы бамбардзіраваць ніяк не могуць.

З дапамогай даных, атрыманых еўрапейскай касмічнай станцыяй, вучоныя змаглі скласці першую падрабязную карту размеркавання электронаў у атмасферы з начнога боку Марса. На карце выразна бачны вобласці з рэзка падвышанай шчыльнасцю электронаў, прычым вучоныя выявілі некаторую залежнасць паміж размеркаваннем гэтых абласцей і канфігурацыяй магнітнага поля планеты. Рэгіёны з высокай шчыльнасцю электронаў аказваюцца аны з моцна намагнічанымі ўчасткамі, дзе лініі магнітнага поля выстройваюцца перпендыкулярна паверхні планеты. Такія ўчасткі прадстаўлены, у прыватнасці, на поўдзені ад экватара Марса. На Зямлі падобная сітуацыя назіраецца толькі ў раёне двух магнітных палюсоў. Прычыны гэтай дзіўнай канфігурацыі марсіянскіх магнітных палёў пакуль застаюцца няяснымі.

Літаратура
----------

* by Staff Writers Paris, France (ESA) Nov 19, 2007 Mars Daily
* Часопіс «Папулярная механіка» Архівавана 21 лістапада 2007.

| ⛭Марс |
| --- |
| Геаграфія | 

|  |
| --- |
| Атмасфера ·  Іанасфера ·  Гідрасфера ·  Каналы ·  Клімат ·  Жыццё |
| Рэгіёны: | Кідонія ·  Фарсіда ·  Даліны Марынер ·  Ацыдалійская раўніна ·  Даліна Маадзім ·  Возера Эрыданія ·  Раўніна Утопія ·  Раўніна Хрыса ·  Раўніна Элада ·  Паўночны разлом |
| Вулканы: | Гара Алімп ·  Гара Арсія ·  Гара Паўліна ·  Гара Аскрыйская ·  Вялікі Сырт **·**  Купал Гекаты |
| Кратары: | Вікторыя **·**  Гале **·**  Гейла **·**  Гусева **·**  Ібрагімаў **·**  Хайнлайн **·**  Холдэн **·**  Эберсвальдэ |

 | Mars as seen by the Hubble Space TelescopeMars as seen by the Hubble Space Telescope |
| Спадарожнікі: | Дэймас · Фобас |
| Даследванне | Марынер-4 · Марынер-6 · Марынер-7 · Марынер-9 · Марс-2 · Марс-4 · Марс-5 · Марс-6 · Марс-7 · Фобас-2 · Mars Global Surveyor · Марс Адысей · Mars Express · Mars Reconnaissance Orbiter |
| Спускаемыя апараты | Марс-3 · Вікінг-1 · Вікінг-2 · Фенікс |
| Марсаходы | Mars Pathfinder · Spirit · Opportunity |
| Мімапралётныя | Разета · Dawn |
| **Category Катэгорыя:Марс •  Вікісховішча:Марс** |
**Бе́лфаст** (*Belfast*, па-ірландску: *Béal Feirste*) — горад у Вялікабрытаніі. Сталіца і найбуйнейшы горад Паўночнай Ірландыі. Насельніцтва складае 276 459 жыхароў (2001).

Гісторыя
--------

Вядомы з 1117 як умацаваны замак нарманаў, неаднаразова разбураўся і аднаўляўся. У 1613 атрымаў гарадскія правы. У канцы 17 ст. праз р. Лаган прахладзены мост, які садзейнічаў развіццю горада, y сярэдзіне 19 ст. здадзены ў эксплуатацыю суднабудаўнічыя верфі. Пасля расколу Ірландыі ў 1921 адзін з цэнтраў нацыянальна-вызваленчай барацьбы ў Паўночнай Ірландыі. 3 1969 месца крывавых сутычак і тэрарыстычных актаў паміж ірландскімі католікамі і англійскімі пратэстантамі.

Прамысловасць
-------------

Буйны цэнтр суднабудавання. Развіты таксама самалёта- і машынабудаванне, электронна-тэхнічная, прылада-будаўнічая, тэкстыльная (пераважна льняная), хімічная, мэблевая, харчовая, швейная, абутковая прамысловасць.

Транспарт
---------

Порт на беразе заліва Белфаст-Лох, вузел чыгунак і аўгамабільных дарог, 2 аэрапорты.

Адукацыя, навука, культура
--------------------------

Універсітэт (з 1845). Музей, мастацкая галерэя.

Славутасці
----------

Ліхтары ў Белфасце вытворчасці Andrew Handyside and Company
Архітэктурныя помнікі 19—20 ст. (сабор, будынкі музея, парламента і інш.). Батанічны сад Белфаста.

Выбітныя ўраджэнцы
------------------

* Мэры Патрысія Макэліс — прэзідэнт Ірландыі
* К. Хайндс — ірландскі акцёр

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4080332-6 · LCCN: n79081343 · NKC: ge128734 · VIAF: 137151261 |
**Быва́йце здаро́вы** (іншыя назвы: **Бывайце здаровы, жывіце багата**) — беларуская застольная песня на словы паэта Адама Русака.

Гісторыя стварэння
------------------

Верш «Бывайце здаровы!» быў напісаны ў 1936 годзе беларускім паэтам Адамам Русаком па вяртанні з роднай вёскі Пясочнае ў Ленінград. Аўтарам музыкі да гэтай песні з’яўляецца кампазітар Ісак Любан.

Версія ў рускім перакладзе Міхаіла Ісакоўскага з’явілася ў газеце «Праўда» 1 студзеня 1937 года, аўтарства не было пазначанае, таму некаторы час песня лічылася народнай. Ісакоўскі фігураваў у расійскіх выданнях як аўтар перакладу, а Ісак Любан — аўтарам музыкі. Неўзабаве адбылося пасяджэнне Саюза пісьменнікаў Беларусі, на якім аўтарства Адама Русака было даказанае, і ў 1940 годзе Ісакоўскі даслаў яму ліст з прабачэннямі.

Выканаўцы
---------

Сярод першых выканаўцаў песні народная артыстка БССР Ларыса Александроўская, якая праспявала яе ў Мінску для дэлегатаў рэспубліканскага з’езда камуністычнай партыі 15 чэрвеня 1937 года.

Падчас Другой сусветнай вайны песня гучала на франтах у розных варыяцыях, у фільме «Канцэрт фронта» Леанід Уцёсаў выканаў яе з вайсковымі куплетамі. Сярод пазнейшых выканаўцаў — ансамбль «Песняры» пад кіраўніцтвам Уладзіміра Мулявіна, Іосіф Кабзон, Зміцер Вайцюшкевіч.

Крыніцы
-------

1. ↑  Ісак Любан — Чырвоная кніга расійскай эстрады
2. ↑  Тузін шлягераў, пазбаўленых аўтараў **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 23 мая 2012. Праверана 29 верасня 2013.

Спасылкі
--------

* Тэкст песні «Бывайце здаровы» з нотамі
* Песня «Бывайце здаровы» на сайце http://sovmusic.ru
Новаапостальская царква ў Мінску
**Новаапо́стальская царква́** — міленіястычная дэнамінацыя, якая вылучылася з Каталіцкай апостальскай царквы ў Германіі ў 1863 годзе ў выніку схізмы. У канцы XIX стагоддзя дзейнічала таксама ў Нідэрландах.

Асноўнымі ідэямі новаапостальскага вучэння ёсць прэміленіялізм і другое прышэсце. Большасць астатніх дактрынаў супадаюць з хрысціянскімі, найболей з пратэстанцкімі (асабліва літургія), у той час як іерархія і арганізацыя параўнальная з рыма-каталіцкай царквой.

Новаапостальская царква лічыць сябе ўзноўленай прадаўжальніцай ранняй царквы, а сваіх лідараў — наступнікамі дванаццаці апосталаў. У пэўных аспектах гэтае вучэнне падобнае да рэстаўрацыянізму.

Гл. таксама
-----------

Новаапостальская царква ў Рэспубліцы Беларусь

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Новаапостальская царква
* Новаапостальская царква ў Беларусі (руск.)
* Міжнародная старонка Новаапостальскай царквы (англ.)
**«Сусве́тная прэ́мія саўндтрэ́каў»** (англ.: World Soundtrack Awards, WSA) — кінапрэмія, якая прысуджаецца за музыку, напісаную для фільмаў. Прэмія была створана ў 2001 годзе Сусветнай акадэміяй саўндтрэкаў (англ.: World Soundtrack Academy) і прысуджаецца штогод у сярэдзіне кастрычніка ў Генце (Бельгія) падчас Генцкага міжнароднага кінафестывалю[en]. «*Сусветную прэмію саўндтрэкаў*» часта называюць самай прэстыжнай узнагародай кінамузыкі ў свеце.

«*Сусветная прэмія саўндтрэкаў*» прысуджаецца ў некалькіх катэгорыях, тры з якіх лічацца найбольш важнымі: «*Кінакампазітар года*», «*Найлепшы саўндтрэк*» і «*Найлепшая арыгінальная песня*». Сярод іншых узнагарод ёсць прэмія «*Адкрыццё года*», «*Прэмія за прыжыццёвыя дасягненні*», «*Прэмія глядацкіх сімпатый*», прэмія «*Найлепшы малады еўрапейскі кампазітар*» (з 2009 года). Іншыя ўзнагароды прысуджаліся на спецыяльнай ці нерэгулярнай аснове, напрыклад, прэмія «*Найлепшы малады бельгійскі кампазітар*» (прысуджалася ў 2004, 2005 і 2008 гадах) або спецыяльны прыз (прысуджаўся толькі ў 2004 годзе).

Найбольшую колькасць узнагарод «*Сусветнай прэміі саўндтрэкаў*» на сённяшні дзень мае французскі кампазітар Аляксандр Дэспла, які пяць разоў быў прызнаны найлепшым кампазітарам года (2007, 2009, 2010, 2011 і 2014) і тройчы атрымліваў узнагароду за найлепшы саўндтрэк (2009, 2010 і 2014). Амерыканец Джон Уільямс быў узнагароджаны чатыры разы ў трох розных катэгорыях. Амерыканец Рэндзі Ньюман быў тры разы ўдастоены ўзнагароды ў намінацыі «*Найлепшая арыгінальная песня*».

Зноскі
------

1. ↑  About Film Fest Gent (англ.).  Сайт «*filmfestival.be*». Праверана 19 кастрычніка 2019.
2. ↑  Alexandre Desplat — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 19 кастрычніка 2019.
3. ↑  John Williams — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 19 кастрычніка 2019.
4. ↑  Randy Newman — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 19 кастрычніка 2019.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт «Сусветнай прэміі саўндтрэкаў»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database: ev0000756 |

| ⛭Сусветная прэмія саўндтрэкаў |
| --- |
| Цырымоніі | 
* 2001
* 2002
* 2003
* 2004
* 2005
* 2006
* 2007
* 2008
* 2009
* 2010
* 2011
* 2012
* 2013
* 2014
* 2015
* 2016
* 2017
* 2018
* 2019
* 2020
* 2021
* 2022

 |
| Узнагароды | 
* ≛ Кінакампазітар года
* Тэлекампазітар года
* Найлепшая песня, напісаная для фільма
* Адкрыццё года
* Прэмія за прыжыццёвыя дасягненні

 |
| Састарэлыя ўзнагароды | 
* Найлепшая арыгінальная музыка да фільма

 |
**Алабамскі ўніверсітэт у Бірмінгеме** (англ.: University of Alabama at Birmingham) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Бірмінгем ў штаце Алабама.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт прапануе 140 праграм навучання ў 12 акадэмічных каледжах і школах, якія вядуць да атрымання ступеняў бакалаўра, магістра, доктара і прафесійных кваліфікацый у гуманітарных, матэматычных, сацыяльных, паводніцкіх, прыродазнаўчых і фізічных навуках, бізнесе, адукацыі, тэхніцы і ахове здароўя, такіх як медыцына, стаматалогія, афтальмалогія, сястрынская справа і ахова грамадскага здароўя. Восенню 2020 года ва ўніверсітэт было залічана 22,5 тысячы студэнтаў з больш чым 110 краін свету.

Вучэльня з'яўляецца адным з найбуйнейшых акадэмічных універсітэцкіх медыцынскіх цэнтраў у Злучаных Штатах. Шпіталь універсітэта фінансуе праграмы ардынатуры па медыцынскіх спецыяльнасцях, у тым ліку ўнутраным хваробам, неўралогіі, фізічнай медыцыны і рэабілітацыі, хірургіі, радыялогіі і анестэзіялогіі.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і навук
* Школа бізнесу
* Школа стаматалогіі
* Школа адукацыі
* Школа інжынерыі
* Школа прафесій аб здароўі
* Школа медыцыны
* Школа медсястрынства
* Школа афтальмалогіі
* Школа грамадскага здароўя
* Ганаровы каледж
* Школа аспірантуры

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Алабама

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Алабамскі ўніверсітэт у Бірмінгеме
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12364617j · GND: 119477-X · ISNI: 0000 0001 0634 4187, 0000 0001 0727 132X · LCCN: n80032246 · Microsoft: 32389192 · NLA: 35830162 · VIAF: 138982917 |

 |
| Пажыўнае рэчыва | Калорый на грам |
| --- | --- |
| Вугляводы | 4 кілакалорыі |
| Пратэін | 4 кілакалорыі |
| Тлушч | 9 кілакалорыі |
| спірт | 7 кілакалорыі |

**Кало́рыя** (кал, cal) — пазасістэмная адзінка колькасці працы і энергіі, роўная колькасці цеплыні, неабходнай для награвання 1 мл вады на 1 °C пры стандартным атмасферным ціску 101.325 кПа. У залежнасці ад прынятай эталоннай тэмпературы вады, існуе некалькі злёгку розных вызначэнняў калорыі.

1 калм = 4,1868 Дж (1 Дж = 0.23885 калм) Міжнародная калорыя, 1956 г.
1 калт = 4,184 Дж (1 Дж = 0.23901 калт) Тэрмахімічная калорыя
1 кал15 = 4,18580 Дж (1 Дж = 0.23890 кал15) Калорыя пры 15 °C
Выкарыстоўваецца галоўным чынам для адзнакі каларыйнасці (энергетычнай каштоўнасці) харчовых прадуктаў, а вытворная ад калорыі адзінка вымярэння колькасці цеплавой энергіі — гігакалорыя (109 калорый) выкарыстоўваецца для адзнакі ў цеплаэнергетыцы, сістэмах ацяплення, камунальнай гаспадарцы.

Пад каларыйнасцю ежы разумеецца колькасць энергіі, якая вылучаецца пры поўным засвойванні ежы ў арганізме.

Спасылкі
--------

* Хімічная энцыкляпэдыя ISBN 5-85270-008-8
* Пералік велічыні працы паміж рознымі адзінкамі вымярэньня, у т.л. пазасыстэмнымі
Беларуская антэкліза
**Лі́дская ступе́нь** — тэктанічная структура ў паўночнай і паўночна-заходняй частцы Беларускай антэклізы.

Апусканне крышталічнага фундамента ступеньчатае ў паўночным напрамку ад адзнак -50 да -150 м. Максімальныя вуглы падзення яго паверхні 0°5'. Фундамент скрозь перакрыты верхнепратэразойскімі (вендскімі) адкладамі. Вышэй у геалагічным разрэзе ў паўночна-заходняй частцы ступені пашыраны ніжнепалеазойскія (пераважна ніжне- і сярэднекембрыйскія) утварэнні, на невялікай яе паўночна-ўсходняй частцы — сярэднедэвонскія (пярну-нараўскія) адклады, на паўночна-заходняй ускраіне ў выглядзе невялікіх астравоў — верхнепермскія і верхнетрыясавыя адклады, на пераважнай частцы ступені — альбскія і сенаманскія адклады мелу і па ўсёй плошчы — антрапагенавыя ўтварэнні.

Адзначаны вялікія перарывы ў асадканамнажэнні. Паміж вендскімі адкладамі і крышталічным фундаментам вуглавыя нязгоднасці значныя, а паміж вендскімі і сярэднедэвонскімі, мелавымі і антрапагенавымі — слабавыразныя.

Літаратура
----------

* *Гарэлік З.* Лідская ступень // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз.
**Алабамскі ўніверсітэт у Хантсвіле** (англ.: University of Alabama in Huntsville) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Хантсвіл ў штаце Алабама.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Пачынаючы са студзеня 1950 года ў якасці філіяла Алабамскага ўніверсітэта заняткі ўпершыню праводзіліся ў сярэдняй школе. Аднак стан спраў змяніўся ў 1961 годзе, калі Вернер фон Браўн, нямецкі вучоны-ракетчык, прывезены ў ЗША пасля таго, як працаваў на нацысцкі рэжым, дапамог стварыць навукова-даследчы інстытут для навукоўцаў і інжынераў НАСА з перадавымі праграмамі па тэхніцы і прыродазнаўстве. Першыя ступені бакалаўра былі ўручаны ў маі 1968 года. Праз год Савет папячыцеляў Алабамскага ўніверсітэта прагаласаваў за тое, каб зрабіць Алабамскі ўніверсітэт у Хантсвіле незалежным і аўтаномным кампусам.

Універсітэт ненадоўга прыцягнуў усеагульную ўвагу ў лютым 2010 года, калі прафесар забіў трох чалавек і параніў яшчэ трох падчас сходу выкладчыкаў.

Структура
---------

Універсітэт прапануе 89 праграм атрымання акадэмічных ступеняў, у тым ліку 44 праграмы бакалаўрыяту, 30 праграм магістратуры і 15 праграм аспірантуры праз дзевяць каледжаў: мастацтваў, гуманітарных і сацыяльных навук, бізнесу, адукацыі, інжынерыі, ганаровы каледж, медсястрынства, прафесійнага і бесперапыннага навучання, навук і каледж аспірантуры.

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Алабама

Заўвагі
-------

1. ↑  Integrated Postsecondary Education Data System — 1992.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6042926'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Алабамскі ўніверсітэт у Хантсвіле
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 8796 4945 · LCCN: n79127850 · Microsoft: 82495205 · VIAF: 127833279 |
**ААТ «Кіруючая кампанія холдынгу «Лідсельмаш»** — прамысловае прадпрыемства ў горадзе Ліда Гродзенскай вобласці Беларусі.

Гісторыя
--------

Прадпрыемства заснавана ў 1901 годзе як чыгуналіцейны завод, дзе была наладжана вытворчасць сельскагаспадарчага інвентара і простых сельскагаспадарчых машын для коннай цягі (малатарні, каранярэзкі, сячкарні, плугі і інш.). У час Вялікай Айчыннай вайны завод быў разбураны. Адноўлены ў 1944 годзе. У 1948 годзе прадпрыемства атрымала статус Лідскага завода сельскагаспадарчага машынабудавання. У 1950 годзе выпускаў дыскавыя бароны, кустарэзы, веялкі-сарціроўкі, касілкі-здрабняльнікі, бульбакапалкі і інш. У 1960—1968 гадах прайшла рэканструкцыя прадпрыемства. У лістападзе 2012 года завод пераўтвораны ў адкрытае акцыянернае таварыства «Кіруючая кампанія холдынгу «Лідсельмаш». На гэты час у яго склад уваходзілі прадпрыемствы ААТ «Лідаграпраммаш», ААТ «Мазырсельмаш», ААТ «Ваўкавыскі машынабудаўнічы завод», ААТ «Ваўкавыскі завод дахавых і будаўніча-аздобных машын (КСОМ)», ААТ «Завод «Мінскаграпраммаш».

Спорт
-----

У 2007—2019 гадах пры прадпрыемстве існаваў міні-футбольны клуб «Лідсельмаш».

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Беларусь, 1995
2. ↑  «Лидсельмаш»: в будущее с новыми технологиями  (руск.) // Часопіс «Директор»
3. 1 2  Афіцыйны сайт  (руск.)

Літаратура
----------

* Лідскі завод сельскагаспадарчага машынабудавання, «Лідсельмаш» // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 425. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт  (руск.)
* Холдинг «Лидсельмаш» Архівавана 9 кастрычніка 2022.  (руск.) // Міністэрства прамысловасці Рэспублікі Беларусь
* *Алексей ВЛАДИМИРОВ* «Лидсельмаш»: в будущее с новыми технологиями  (руск.) // Часопіс «Директор» № 7 (253) — ліпень 2020.
«Акіян паданняў» (санск. कथासरित्सागर, Катхасарытсагара, літаральны пераклад «Акіян рэк аповедаў») — вершаваны збор казак і паданняў, якое склаў кашмірскі паэт Самадзева ў 11 стагоддзі.

Аўтар
-----

Укладальнік зборніка, Самадзева, паведамляе ў прадмове, што ён — прыдворны паэт кашмірскага цара Ананты, і што ён склаў гэты тэкст для забавы Сур’яваці, жонкі цара. Паэт таксама адзначае, што пры складанні «Акіяна паданняў» ён абапіраўся на эпічную паэму IV стагоддзя «Брыхаткатхі», які дайшоў да нашага часу толькі фрагментамі. Таксама многія з аповесцяў запазычаны з «Махабхараты», «Рамаяны» і «Панчантантры», з кашмірскага фальклору.

Структура твора
---------------

«Акіян паданняў» складаецца з 18 кніг. Кожная кніга змяшчае некалькі  раздзелаў, якія завуцца тарамга (што перакладаецца «хваля»). У тарамгах чаргуюцца фрагменты прозы і паэзіі. Вершаваныя фрагменты напісаныя ў форме эпічнай страфы «шлока»: два радкі па 16 складоў. Усяго ў кнізе 22 тысячы двухрадкоўяў.

Зборнік уяўляе сабой аповесць у аповесці. Сюжэт «Акіяна паданняў» складаецца з трох частак. Вакол цэнтральнага сюжэту будуецца не менш за 350 аповесцяў. Першая кніга — гэта гісторыя напалову бога Пушпаданты, які падслухаў гаворку Шывы і Парваці, і раззлаваная Парваці пракляла Пушпаданту на пераўвасабленне ў целе чалавека.

Другая частка (кнігі другая — пятая) распавядае пра цара Удаяну, які з дапамогай мудрага дарадцы падпарадкаваў сабе землі суседніх цароў і здабыў двух жонак.

Астатнюю частку «Акіяна паданняў» займае гісторыя сына Удаяны — царэвіча Нараваханадаты, які пасля доўгіх падарожжаў і выпрабаванняў набывае ўладу над народам напалову багоў відзядхаров і злучаецца з жонкай, з якой быў разлучаны.

Зноскі
------

1. ↑  J. S. Speyer, *Studies about the Kathasaritsagara* (Wiesbaden: M. Sandig, 1968)
2. ↑  Penzer 1924 Vol I, p xxxi.

Спасылкі
--------

* Творы Самадзевы на англійскай мове на Project Gutenberg.
* «Акіян паданняў» з каментарыямі, кнігі 1-9.
Правядзенне аперацыі
Шво пасля аперацыі
**Кесарава сячэнне** (лац.: caesarea «каралеўскі» і *sectio* «разрэз») — правядзенне родаў з дапамогай паластной аперацыі, пры якой нованароджаны вымаецца праз разрэз брушной сценкі маткі. Раней кесараво сячэнне праводзілася толькі па медыцынскіх паказальніках, але зараз усё часцей аперацыя праводзіцца па жаданні парадзіхі.

Гл. таксама
-----------

* Акушэрства

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кесарава сячэнне
* Caesareans and VBACs FAQ: a private research site
* C-section recovery, site to assist in cesearean recovery. Includes information on depression, post-partum doulas, online resources and books.
* *VBAC Backlash**«Why are hospitals forbidding women who have had C-sections the right to have vaginal births?»* Slate, Dec. 2004
**Біёта** (ад стар.-грэч.: βιοτή — жыццё) — гістарычна складзеная сукупнасць відаў жывых арганізмаў, аб'яднаных агульнай вобласцю распаўсюджвання ў сучаснасці альбо ў мінулыя геалагічныя эпохі. У склад біёты ўваходзяць як прадстаўнікі клеткавых арганізмаў (расліны, жывёлы, грыбы, бактэрыі, пратысты і г. д.), так і бясклетачныя арганізмы (напрыклад, вірусы).

Біёта з'яўляецца важнай часткай экасістэм і біясферы. Біёта актыўна ўдзельнічае ў біягеахімічных працэсах. Вывучэнне біёты — прадмет мноства навукаў, у тым ліку біялогіі, экалогіі, гідрабіялогіі, палеанталогіі, біягеахіміі і іншых.

У адрозненне ад біяцэнозу біёта можа характарызавацца адсутнасцю экалагічных сувязяў паміж рознымі відамі арганізмаў.

Гл. таксама
-----------

* Хайнанская біёта
* Эдзіякарская біёта

Літаратура
----------

* Современный словарь иностранных слов: Ок. 20000 слов. — 4-е изд. стер. — М.: Русский язык, 2001. — С. 98. — 742 с. — Доп, тираж 10 000 экз. — ISBN 5-200-02989-9 — УДК 811.161.1’373.45(038)
* О полифункциональной роли биоты в самоочищении водных экосистем // Экология. 2005. № 6. С. 452—459.
**Машына пастаяннага току** (рухавік пастаяннага току, генератар пастаяннага току, МПТ, РПТ, ГПТ) — гэта электрамеханічны ператваральнік энергіі (механічнай у электрычную). Усе электрычныя машыны МПТ зварачальныя.

Машына пастаяннаго току ствараецца з сінхронна звернутай канструкцыі, калі яё якар забяспечыць калектарам, які ў генератарным рэжыме грае ролю выпрамніка, а ў рухавіковым — пераўтваральніка частаты. Дзякуючы наяўнасці калектара па абмотцы якара праходзіць пераменны ток, а ў знешнім контуры, звязанным з якарам, — пастаянны.

Віды
----

МПТ можна падзяліць на наступныя віды:

**Па спосабу ўзбуджэння**

Прынцыповыя электрасхемы МПТ: A-паралельнага ўзбуджэння, B-паслядоўнага ўзбуджэння, C-смешаннага ўзбуджэння
* МПТ незалежнага ўзбуджэння
* МПТ паралельнага ўзбуджэння
* МПТ паслядоўнага ўзбуджэння
* МПТ смешаннага ўзбуджэння

**Па віду камутацыі**

* Камутацыйныя
* Без камутацыі

Гл. таксама
-----------

* Машына пераменнага току

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX543785 · BNF: 119325350 · LCCN: sh85041848 · Microsoft: 76684090 |
Будынак музея на пл. Леніна, 1
Слонімскі ідал
**Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя Іосіфа Іосіфавіча Стаброўскага** — музей у горадзе Слонім (Гродзенская вобласць, Беларусь).

Упершыню музей адкрыў свае дзверы для наведвальнікаў 20 верасня 1929 года. Яго экспазіцыя і фонды ўключалі ў сябе 5 тысяч экспанатаў. У 1957 годзе музей атрымаў двухпавярховы будынак на плошчы Леніна дом № 1, дзе знаходзіцца і сёння. За час свайго пасляваеннага існавання тры разы перабудоўвалася экспазіцыя музея. Цяперашняя плошча складае больш за 400 м². У трох экспазіцыйных залах размешчаны аддзел прыроды, у шасці — аддзелы гісторыі ад старажытных часоў да сучаснасці. Установа мае 2 выставачных залы: у будынку музея (36 м²) і ў вёсцы Жыровічы (270 м²). Штогод музей наведваюць больш за 30 000 чалавек.

Фонд
----

Агульны музейны фонд уключае ў сябе больш за 23000 экспанатаў, сярод якіх ёсць вельмі рэдкія і ўнікальныя. Да рэдкіх і найбольш цікавых экспанатаў адносяцца: слонімскі ідал, калекцыя манет XVI—XIX стагоддзяў, у тым ліку скарб манет Вялікага Княства Літоўскага XVI—XVIII стагоддзяў, Статут Вялікага княства Літоўскага 1588 года (выданне 1647 года ў перакладзе на польскую мову), бронзавы бюст Напалеона, выкананы ў Парыжы ў 1885 годзе, каляровы план Слоніма 1825 года, планы асобных маёнткаў XVIII—XIX стагоддзяў, калекцыя дакументаў і старажытных рукапісаў XVI—XIX сттагоддзяў.

Спасылкі
--------

* Сайт Слонімскага раённага краязнаўчага музея Архівавана 11 чэрвеня 2013.
* Музейныя вандроўкі. Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя І. І. Стаброўскага Архівавана 7 лютага 2015.
* 80-гадовы шлях Слонімскага музея Архівавана 5 сакавіка 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 1147154381058730292003 · БАП: 147654 |
Вадамётныя пажарныя машыны
**Вадамёт** — шматфункцыянальная прылада, прызначаная для выкіду струменю вады пад вялікім ціскам на пэўную адлегласць. Існуюць розныя спосабы яго выкарыстання.

Проціпажарная абарона
---------------------

Вадамётны пажарны катар
Водныя гарматы, называныя **лафетнымі стваламі** (звычайна ўсталёўваюцца на пажарных аўтамабілях, цягніках, катарах) выкарыстоўваюць для тушэння пажараў у цяжкадаступных месцах, у шматпавярховых будынках.

Паліцыя
-------

Вадамёт украінскага Міністэрства ўнутраных спраў
Паліцыя выкарыстоўвае вадамёты (звычайна ўсталёўваныя на адмысловых аўтамабілях) для разгону натоўпу падчас масавых хваляванняў. Упершыню такія аўтамабілі былі ўжыты ў Германіі на пачатку 1930-х.

Горная справа
-------------

Водныя гарматы, называныя гідраманіторамі, ужываюць для здабычы карысных выкапняў шляхам разбурэння і змыву горных парод.

Гл. таксама
-----------

* Вадамётны рухач

Зноскі
------

1. ↑  *Фёдор Лапшин.*. Водяное охлаждение (руск.).  Авторевю. Праверана 20 студзеня 2014.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вадамёт
Рухальныя колавыя пары (абведзены) паравоза тыпу 2-3-1
**Рухальныя колавыя пары** (**счэпныя колавыя пары, счэпныя восі, рухаючыя колы**) — гэта колавыя пары, на якія непасрэдна перадаюццца цягавыя намаганні ад рухавікоў лакаматыва. Рухаючыя колавыя пары прыводзяць у рух лакаматыў за кошт узаемадзеяння з рэйкамі: "счэпліваючыся" (адсюль і другая назва -- счапныя) з рэйкамі, рухальная колавая пара пераўтварая круцяшчы момант рухавіка ў сілу цягі. Сума сіл цягі ўсіх рухальных колаў лакаматыва складае сілу цягі лакаматыва.

Гл. таксама
-----------

* Лятунковыя колавыя пары
* Падтрымліваючыя колавыя пары
**Камялік** (руск.: Камелик) — рака ў Саратаўскай і Самарскай абласцях Расіі.

Даўжыня – 222 км. Плошча вадазбору – 9070 км². Бярэ пачатак на Агульным Сырце, цячэ па ўзгорыстай нізіне, упадае ў раку Вялікі Іргіз. Летам у вярхоўях перасыхае. Жыўленне ракі пераважна снегавое. Асноўныя прытокі: Каменка, Талавая, Салдатка, Талаўка, Вялікі Камышлак, Сухі Камышлак, Вялікая Чалыкла (Чалыкла), Лагуніха (усе левыя).

У вярхоўях створана Мар'еўскае вадасховішча. На рацэ размешчаны раённы цэнтр Саратаўскай вобласці – Пералюб.

Спасылкі
--------

* Дзяржаўны водны рэестр Расіі. Камялік  (руск.)
**Беларуска-латвійская граніца** — дзяржаўная граніца працягласцю 172,912 км. Пачынаецца ад патройнага сутыку з Літвой на поўначы і цягнецца да патройнага сутыку з Расіяй на паўночным усходзе.

Сучасная граніца паўстала пасля распаду СССР, калі абедзве дзяржавы атрымалі незалежнасць. Граніца была зацведжана міждзяржаўным дагаворам ад 21 лютага 1994.

Крыніцы
-------

1. 1 2  Государственная территория и государственная граница Республики Беларусь Архівавана 3 студзеня 2010.

| ⛭Межы Рэспублікі Беларусь |
| --- |
| Сучасныя граніцы | Сцяг Літвы з Літвой • Сцяг Латвіі з Латвіяй • Сцяг Польшчы з Польшчай • Сцяг Расіі з Расіяй • Сцяг Украіны з Украінай |
**Сярэдні канстрыктар глоткі** (лац.: musculus constrictor pharyngis medius) — мышца-сціскальнік глоткі чалавека. Акрамя сярэдняга канстрыктара маюцца іншыя сціскальнікі глоткі: ніжні і верхні канстрыктары глоткі і мышцы — падымальнікі глоткі: шылаглоткаваая і трубна-глоткавая.

Агульныя звесткі
----------------

Сярэдні канстрыктар глоткі — веерападобная папярочна-паласатая, адвольная (гэта значыць можа кіравацца свядома) цягліца. Яна складаецца з двух частак:

* храстковаглоткавай часткі (лац.: pars chondropharyngea), якая пачынаецца ад малога рога пад’язычнай косткі;
* ражкова-глоткавай часткі (лац.: pars ceratopharyngea), якая бярэ пачатак ад вялікага рога пад’язычнай косткі.

Мае форму трохкутнай пласцінкі, размешчанай шырокім аснаваннем па шве глоткі і са звернутай да пад’язычнай косткі вяршыняй. Верхнія пучкі сярэдняга канстрыктара часткова закрываюць верхні канстрыктар глоткі. У сваю чаргу, ніжнюю частку сярэдняга канстрыктара прыкрывае ніжні канстрыктар глоткі.

Функцыя
-------

Галоўная функцыя сярэдняга канстрыктара глоткі заключаецца ў звужэнні прасвету глоткі (сумесна з ніжнім і верхнім канстрыктарамі). Пры паступленні болюсаў (харчовага камяка або вадкасці) ў горла падоўжныя мышцы-паднімальнікі падымаюць горла дагары, а канстрыктары глоткі скарачаюцца паслядоўна ад верхняга канстрыктара да ніжняга, у выніку чаго болюс праціскваюцца па кірунку да страваводу.

Літаратура
----------

*Сапин М. Р.* Анатомия человека Архівавана 7 лютага 2009.. В двух томах. Том 1.
**Алабамскі ўніверсітэт** (англ.: University of Alabama) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Таскалуса ў штаце Алабама.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт заснаваны ў 1820 годзе і быў адкрыты для студэнтаў у 1831 годзе. Ён з'яўляецца старэйшым і буйнейшым дзяржаўным універсітэтам штата.

Універсітэт прапануе праграмы навучання ў 13 акадэмічных каледжах і школах, якія дазваляюць атрымаць ступені бакалаўра, магістра, спецыяліста і доктара. Адзіная дзяржаўная школа права ў штаце знаходзіцца менавіта ў Алабамскім ўніверсітэце. Іншыя акадэмічныя праграмы, недаступныя ў іншых месцах у Алабаме, уключаюць праграмы ў галіне антрапалогіі, камунікацый і навук аб інфармацыі, металургічнай інжынерыі, музыкі, раманскіх моў і сацыяльнай працы.

Будучы адным з першых дзяржаўных універсітэтаў, створаных яшчэ ў пачатку ХІХ стагоддзя на тагачаснай паўднёва-заходняй мяжы Злучаных Штатаў, універсітэт пакінуў значны след у гісторыі штата, рэгіёна і дзяржавы за апошнія два стагоддзі. Вучэльня была цэнтрам актыўнасці падчас Грамадзянскай вайны ў ЗША і руху за грамадзянскія правы.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнесу
* Каледж камунікацыі і навук аб інфармацыі
* Каледж навук аб грамадскім здароўі
* Каледж бесперапыннага навучання
* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі
* Школа аспірантуры
* Ганаровы каледж
* Каледж навук аб атачэнні чалавека
* Школа права
* Каледж медсястрынства
* Школа сацыяльнай працы

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Алабама

Заўвагі
-------

1. ↑  U.S. and Canadian 2022 NTSE Participating Institutions Listed by Fiscal Year 2022 Endowment Market Value, Change in Market Value from FY21 to FY22, and FY22 Endowment Market Values Per Full-time Equivalent Student (Excel) — National Association of College and University Business Officers, 2023. Праверана 22 мая 2023.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q30268203'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Алабамскі ўніверсітэт
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 121486152 · GND: 5004214-2 · ISNI: 0000 0001 0727 7545 · LCCN: n79139264 · Microsoft: 17301866 · NLA: 36562717 · NUKAT: n2010030792 · SUDOC: 029973929 · VIAF: 153307830 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. У тумане (значэнні).

**«У тума́не»** — аповесць беларускага пісьменніка Васіля Быкава, якая была створана ў 1987 годзе і з’явілася ў ліпеньскім нумары таго ж года ў маскоўскім літаратурным часопісе «Дружба народов» у перакладзе з беларускай на рускую.

У 2012 годзе Сяргей Лазніца экранізаваў навелу на «Беларусьфільме» ў Мінску з удзелам Уладзіміра Свірскага ў ролі чыгуначніка Сушчэні, Уладзіслава Абашына ў ролі партызана-разведчыка Колі Бурава і Сяргея Колесава ў ролі былога партработніка Войзіка. Фільм выйшаў у пракат нямецкіх кінатэатраў 15 лістапада 2012 года пад арыгінальнай назвай.

Зноскі
------

1. ↑  В тумане (2012) (англ.). *Internet Movie Database*. Праверана 5 ліпеня 2022.

Спасылкі
--------

* *Часнок І. Ч.* Разбурэнне метанаратыву ў аповесці В. Быкава «У тумане» Архівавана 28 чэрвеня 2020.
**Хатынская аповесць** (1971) — аповесць Алеся Адамовіча, прысвечаная барацьбе партызан супраць нямецкіх акупантаў у Беларусі падчас Вялікай Айчыннай вайны. Кульмінацыяй аповесці з'яўляецца знішчэнне карнікамі-гітлераўцамі жыхароў адной з беларускіх вёсак, што дазваляе аўтару правесці паралелі як з трагедыяй Хатыні, так і з ваеннымі злачынствамі наступных дзесяцігоддзяў. Аповесць была напісана з 1966 па 1971 год.

Сюжэт
-----

Былы партызан, а зараз выкладчык універсітэта Фларыян Пятровіч Гайшун з жонкай Глашай і сынам Сярожам едзе разам з аднапалчанамі на адкрыццё помніка партызанам, загінуўшым у час Вялікай Айчыннай вайны ў беларускіх лясах. Па дарозе ён успамінае падзеі 30-гадовай даўніны, калі падлетак Фларыян сышоў у партызанскі атрад Касача, дзе сустрэў Глашу, як карнікі знішчылі яго родную вёску і забілі ўсю яго сям'ю, і як ён апынуўся сведкам таго, як нямецкія салдаты сагналі ў хлеў усіх жыхароў суседняй вёскі Пераходы і спалілі іх жыўцом. Гайшун разумее, што толькі захаванне памяці пра гэтыя падзеі дапаможа прадухіліць іх паўтарэнне ў будучыні. Аднак у сучасным свеце ўжо бачныя сляды таго, што жахі нацызму могуць вярнуцца — гэта і ваенныя злачынствы супраць мірных жыхароў, такія, як трагедыя Сангмі, і упартая праца вядучых сусветных дзяржаў па распрацоўцы ўсё больш магутнай зброі масавага знішчэння.

Тэатральныя пастаноўкі і экранізацыі
------------------------------------

У 1974 г. Дзяржтэлерадыё па «Хатынскай аповесці» быў пастаўлены аднайменны радыёспектакль на беларускай мове. Па матывах «Хатынскай аповесці» у Дзяржаўным рускім драматычным тэатры БССР у 1977 была пастаўлена п'еса «Вяртанне ў Хатынь» (рэжысёр Б. І. Луцэнка). У 1984 годзе на аснове гэтай пастаноўкі быў зняты двухсерыйны фільм-спектакль.

Аповесць пакладзена ў аснову сцэнарыя фільма «Ідзі і глядзі» (1985) Элема Клімава.

Спасылкі
--------

* «Хатынская аповесць» — Бібліятэка Kamunikat.org
* «Хатынская повесть» — Библиотека Альдебаран Архівавана 23 кастрычніка 2007.
* «Хатынская повесть» — Публичная Библиотека Архівавана 16 лютага 2007.
* «Хатынская повесть» — Bookz.ru Архівавана 4 сакавіка 2016.
* «Хатынская повесть» — FictionBook.lib(недаступная спасылка)
* «Хатынская аповесць» (1974), радиоспектакль
* «Возвращение в Хатынь» (1984), фильм-спектакль, 1 серия(недаступная спасылка)
* «Возвращение в Хатынь» (1984), фильм-спектакль, 2 серия Архівавана 4 сакавіка 2016.