**Аперацыя «Нгуен Хюэ»** (в’етн.: Chiến dịch Nguyễn Huệ) альбо **Вялікоднае наступленне** (англ.: Easter Offensive) — афіцыйная назва наступальнай аперацыі паўночнав’етнамскай арміі вясной 1972 года падчас В’етнамскай вайны. Разам з вясновым наступленнем 1975 года, наступальная аперацыя 1972 года з’яўляюцца найбуйнейшай ваеннай кампаніяй В’етнамскай вайны.

Перадумова
----------

Да 1972 года партызанскі рух у Паўднёвым В’етнаме быў у значнай меры аслаблены цяжкімі стратамі ў Тэцкім наступленні 1968 года, шырокамаштабнымі наземнымі аперацыямі войск ЗША і сумеснай амерыкана-паўднёвав’етнамскай аперацыяй «Фенікс». У той жа час разгорнуты ў ЗША антываенны рух прымусіў прэзідэнта Рычарда Ніксана пачаць вывад амерыканскіх войск з В’етнама і праграму «в’етнамізацыі». Напярэдадні прэзідэнцкіх выбараў 1972 года Ніксан быў зацікаўлены ў дасягненні прагрэсу на парыжскіх мірных перамовах. Паўночнав’етнамскае кіраўніцтва вырашыла скарыстацца гэтым і выступіць на перамовах з пазіцыі сілы, для чаго патрабавалася дасягнуць якога-небудзь буйнога поспеху на поле бою. Была распрацавана аперацыя «Нгуен Хюэ». Назва дадзена ў гонар в’етнамскага імператара Нгуена Хюэ, які разграміў кітайскія сілы ў 1789 годзе. Аперацыя мела на мэце разгром паўднёвав’етнамскай арміі і захоп шэрагу важных гарадоў Паўднёвага В’етнама. Значная роля адводзілася псіхалагічнаму ўздзеянню гэтага наступлення на пазіцыю амерыканскай дэлегацыі ў Парыжы і на антываенны рух у ЗША.

Ход
---

Аперацыя «Нгуен Хюэ» пачалася 30 сакавіка 1972 года, падчас каталіцкай Страсной пятніцы (з-за чаго гэта наступленне вядома ў краінах Захаду як «Велікоднае»). У ёй былі задзейнічаны, па розных даных, больш за 10 паўнавартасных дывізій і больш 20 асобных палкоў (амаль уся рэгулярная армія Паўночнага В’етнама), якія мелі на ўзбраенні некалькі сотняў танкаў і значную колькасць артылерыі. Такім чынам, стаўка рабілася на класічную форму вядзення вайны. Наступленне праводзілася на трох франтах:

* **на поўначы** — удар праз дэмілітарызаваную зону і з Лаоса на Хюэ;
* **у цэнтры** — удар з тэрыторыі Лаоса ў напрамку Кантуму і Плейку;
* **на поўдні** — удар з тэрыторыі Камбоджы праз Лакнінь і Анлок на сталіцу краіны Сайгон

Акрамя таго, наносіліся некалькі дапаможных удараў.

У баях паўднёвав’етнамская армія панесла значныя страты ў жывой сіле, бранятэхніцы і артылерыі, аднак здолела спыніць прасоўванне праціўніка на цэнтральным і паўднёвым франтах. Найбольшага поспеху паўночнав’етнамская армія дасягнула на паўночным фронце, дзе ёй удалося ўзяць горад Куанчы, цэнтр аднайменнай правінцыі. Аднак далейшае прасоўванне тут таксама было спынена. Вырашальную ролю ў адлюстраванні наступлення на ўсіх франтах згулялі амерыканскія ваенныя саветнікі, якія знаходзіліся ў паўднёвав’етнамскіх падраздзяленнях, а таксама амерыканская авіяцыйная падтрымка (асабліва прымяненне стратэгічных бамбардзіроўшчыкаў Boeing B-52 Stratofortress). Адначасова авіяцыя ЗША аднавіла бамбардзіроўкі Паўночнага В’етнама і замініравала гавань Хайфона, праз якую праходзілі амаль усе ваенныя матэрыялы і тэхніка, якія пастаўляліся краіне. Амерыканскія наземныя падраздзяленні не ўдзельнічалі ў баявых дзеяннях, так як да гэтага часу амаль усе баявыя часці ўжо пакінулі краіну. 

Улетку паўночнав’етнамская армія практычна спыніла наступальныя аперацыі. Да ліпеня яна кантралявала каля 10% тэрыторыі Паўднёвага В’етнама. У канцы чэрвеня паўднёвав’етнамская армія пачала контрнаступленне, кульмінацыяй якога стала вяртанне кантролю над Куанчы ў верасні таго ж года.

Вынік
-----

Па амерыканскіх заявах (Ф. Дэвідсан) паўночнав’етнамская армія пацярпела паразу ў наступленні 1972 года, тлумачачы гэта высокімі стратамі паўночнікаў — па яго даных 40 тысяч чалавек забітымі, 60 тысяч параненымі, 450 танкаў. Прычым гэтыя страты не прызнаны паўночнікамі, так як яны прызналі страту толькі 250 танкаў — 134 Т-54, 56 ПТ-76 і 60 Т-34-85. Міністр абароны Паўночнага В’етнама Во Нгуен Зіяп быў адхілены ад прамога камандавання войскамі на поўдні, якое перайшло да яго намесніка Ван Ц’ен Зунга. Паўднёвав’етнамскія страты таксама апынуліся вялікімі: 213 тысяч забітымі, параненымі, палоннымі, страты бранятэхнікі не апублікаваны да гэтага часу, вядома толькі што 3-я дывізія і 20-ы полк страцілі ўсе танкі да аднаго, аднак для арміі Рэспублікі В’етнам гэта бітва стала момантам трыумфу: у сярэдзіне 1960-х гадоў яна лічылася небаяздольнай, але дзякуючы праграме «в’етнамізацыі» і падтрымцы ЗША даказала, што здольна эфектыўна супрацьстаяць войскам НФВПВ і ДРВ.

Правал наступлення перашкодзіў Паўночнаму В’етнаму выйграць вайну ў 1972 годзе. Гэта прывяло да змены пазіцыі яго дэлегацыі на мірных перамовах у Парыжы, што ўвосень дапамагло дасягнуць значнага перамоўнага прагрэсу.

Сучасныя в’етнамскія гісторыкі лічаць, што Паўночны В’етнам атрымаў перамогу ў наступленні 1972 года. Аналагічнага меркавання прытрымліваліся савецкія даследчыкі.

Зноскі
------

1. ↑  DOD Memoranda on the Situation in the Vietnam. CIA. April 4, 1973
2. ↑  the Vietnamese Air Force 1951-1975 an analysis of its role in combat; and Fourteen hours at Koh Tang. A.J.C.Lavalle. DIANE Publishing. 1985. P. 44
3. ↑  For a comparison of casualty figures, see Lewis Sorley, A Better War. New York: Harvest Books, 1999, Chapt. 20, fn. 49. Although North Vietnamese casualties were horrendus, the figure of 100.000 dead, often quoted in historical sources, is only an approximation. See Dale Andrade, Trial by Fire. New York: Hippocrene Books, 1995, p. 531.
4. ↑  Clarke, Jeffrey J. (1988), United States Army in Vietnam: Advice and Support: The Final Years, 1965–1973, Washington, D.C: Center of Military History, United States Army, p. 275
5. ↑  Bách khoa tri thức quốc phòng toàn dân. Nhà xuất bản Chính trị quốc gia. Hà Nội.2003. các trang 280–284 và 1734–1745.
6. ↑  The A to Z of the Vietnam War. Edwin E. Moïse, Scarecrow Press, 2005. P. 43
7. ↑  Spencer C. Tucker. Vietnam. — Virginia Military Institute, 1999. — P. 171.
8. ↑  Дэвидсон Ф. Война во Вьетнаме (1946—1975). — М.: Изографус, Эксмо, 2002. — С. 681.
9. ↑  Andrade, Dale. Trial By Fire: The 1972 Easter Offensive, America’s Last Vietnam Battle. New York: Hippocrene Books, 1995. p.531,536
10. ↑  Bách khoa tri THC quc phòng toàn dân. NXB Chính trị quốc gia. Hà Nội.2003. các trang 280—284 và 1734—1745.
11. ↑  Бронетехника во Вьетнаме. М.Никольский «Техника и вооружение» № 4/1998г.
12. ↑  Spencer C. Tucker. Vietnam. — Virginia Military Institute, 1999. — P. 171

Літаратура
----------

* Дэвидсон Ф. Война во Вьетнаме (1946—1975) = Vietnam at War: The History 1946-1975. — М.: Изографус, Эксмо, 2002. — С. 816.

Спасылкі
--------

* Бойн У. Пасхальная остановка (Журнал ВВС, 1998)  (англ.)

| ⛭Вайна ў В’етнаме |
| --- |
| Падзеі | 

|  |  |
| --- | --- |
| 1955—1965 | Апбак • Танкінскі заліў • Танкінская рэзалюцыя • «Пранізлівая страла» • Гатэль Brinks • Біньзя • «Палаючае дзіда» |
| 1965—1973 | «Дугавая лямпа» • «Грымоты» • «Зорнае святло» • Я-Дранг • Лангтан • «Этлбара» • «Бола» • «Сідар-Фолс» • «Джанкшэн-Сіці» • «Папай» • База «Голд» • Вышыні • Кантхіен • Дакто • База «Бёрт» • Кхешань • Тэт (1) • Кхамдык • Міні-Тэт • Анбаа • Хюэ • Тэт (2) • «Меню» • Вышыня «Гамбургер» • Камбоджа • «Lam Son 719» • База «Мэры-Эн» • Вялікдзень • «Кішэнныя грошы» • «Індывідуальны кравец» • «Паўабаронца» • «Паўабаронца II» • Парыжскае пагадненне |
| 1973—1975 | «Вяртанне дадому» • Вясна • «Дзіцячы пад’ёмнік» • Таншанят • «Парывісты вецер» • Сайгон |

 |
| Бакі | Злучаныя Штаты Амерыкі Узброеныя Сілы ЗША (MACV • MACV-SOG • Tiger Force • Праект 100 000) • Сцяг Паўднёвага В'етнама Узброеныя сілы Рэспублікі В’етнам • Паўднёвая Карэя Паўднёвакарэйскі кантынгент • Сцяг Камбоджы Свабодныя кхмеры • Сцяг В'етнама В’етнамская народная армія (ЦУПВ) • Сцяг В'етконга В’етконг (ЧРУРПВ) • Сцяг СССР Савецкі кантынгент • Карэйская Народна-Дэмакратычная Рэспубліка Паўночнакарэйскія лётчыкі • Сцяг Кампучыі (1975-1979) Чырвоныя кхмеры • Сцяг Лаоса Патэт Лаа •  АФВПН |
| Тактыка і стратэгія | Партызанская вайна • Праграма «Фенікс» • Экалагічная вайна (Блю • Оранж • Грын • Пінк • Пурпур • Уайт) • Знайсці і знішчыць • Дывановыя бамбардзіроўкі • В’етнамізацыя |
| Ваенныя злачынствы | Аперацыя «Работнік ранча» • Інцыдэнт на вышыні 192 • Масавае забойства ў Біньхоа • Масавае забойства ў Дакшон • Масавае забойства ў Хюэ • ✰ ✰ Масавае забойства ў Сангмі • Масавае забойства ў Хамі • Катаванні амерыканскіх ваеннапалонных у Паўночным В’етнаме • Праблема пакінутых амерыканскіх ваеннапалонных у В’етнаме • Палёты смерці • Лай Дайхан |
| Лакацыі | Сцежка Ха Шы Міна • Пашча Дракона • Ваенная зона C • Ваенная зона D • Кандаа • Ханой Хілтан • Тунэлі Куці • Жалезны трохвугольнік • Дэмілітарызаваная зона • Лінія Макнамары |
| Транспартныя здарэнні | Катастрофа C-130 у Кхамдыку • Катастрофа Convair 880 пад Плейку • Катастрофа C-5 пад Таншанятам • Інцыдэнт з «Маягуэс» |
| Гл. таксама | Людскія страты • Амерыканскія ваеннапалонныя • Палкоўнік Тун • Грамадзянская вайна ў Лаосе • Грамадзянская вайна ў Камбоджы • Знішчыць горад, каб выратаваць яго |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85040598 |