recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ковач.
**Ласла Ковач** (венг.: Kovács László, 4 мая 1933, Сесе, Венгрыя, — 21 ліпеня 2007, Беверлі-Хілз, ЗША) — амерыканскі кінааператар венгерскага паходжання, які аказаў вялікі ўплыў на развіццё новай хвалі амерыканскага кінематографа. Самымі вядомымі працамі з'яўляюцца фільмы «Бестурботны яздок» і «Пяць лёгкіх п'ес». Ковач быў ганараваны шматлікіх узнагарод, у тым ліку ад Амерыканскага таварыства кінааператараў (англ.: American Society of Cinematographers).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Cece, Венгрыя. Кавач вывучаў кіно ў Акадэміі драмы і кіно ў Будапешце з 1952 па 1956 год. Разам сваім аднакурснікам Вілмашам Жыгмандам, Ковач таемна штодня здымаў развіццё Венгерскага Паўстання 1956 года на чорна-белую 35-мм плёнку, выкарыстоўваючы камеры Arriflex, запазычаныя са школы. У лістападзе таго ж года яны кантрабандай вывезлі 9100 м плёнкі ў Аўстрыю, потым, у сакавіку 1957 года, пераехалі ў ЗША, каб прадаць гэту плёнку. Але да таго часу паўстанне ўжо не лічылася годным увагі прэсы. Толькі ў 1961 годзе яго кадры былі паказаны ў тэлевізійнай сетцы CBS, у дакументальным фільме Уолтэра Кронкайта.

Ковач пасяліўся ў Злучаных Штатах, натуралізаваўся, атрымаўшы грамадзянства ў 1963 годзе. Ён змяніў некалькі месцаў працы, быў кур'ерам, разносчыкам кляновага сіропу, займаўся друкам мікрастужак у страхавым офісе, перш, чым зрабіў некалькі небюджэтных і малабюджэтных фільмаў з Вілмашам Жыгмандам, у тым ліку «Неверагодна дзіўныя стварэнні, якія перасталі жыць і ператварыліся ў зомбі».

Зноскі
------

1. 1 2  László Kovács // filmportal.de — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>
2. ↑
3. 1 2  Bob Fisher, «Laszlo Kovacs, ASC… It's a Wonderful Life» Архівавана 10 сакавіка 2005. ICG Magazine, International Cinemaographers Guils, December 1998
4. ↑  Schaefer, Dennis; Larry Salvato (1986). "Vilmos Zsigmond". *Masters of Light: Conversations with Contemporary Cinematographers*. University of California Press. p. 311. ISBN 9780520053366.
5. ↑  Ray Zone, *New Wave King: The Cinematography of Laszlo Kovacs, ASC*, ASC Holding Corp (2002), pp9-11, ISBN 0-935578-19-6

Спасылкі
--------

* Ласла Ковач (кінематаграфіст) на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)
* Скончался голливудский оператор Ласло Ковач **(нявызн.)**.  // svobodanews.ru. Архівавана з першакрыніцы 17 мая 2012. Праверана 16 кастрычніка 2011.
* Ласло Ковач **(нявызн.)**.  // kinopoisk.ru. Архівавана з першакрыніцы 17 мая 2012. Праверана 16 кастрычніка 2011.
* Ласло Ковач **(нявызн.)**.  // kinokrug.ru. Архівавана з першакрыніцы 17 мая 2012. Праверана 16 кастрычніка 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNC: a11459943 · BNE: XX1085674 · BNF: 14111404t · GND: 133210456 · ISNI: 0000 0001 1556 566X · LCCN: n77006154 · NKC: xx0034095 · NUKAT: n01031206 · SUDOC: 119067714 · VIAF: 32204957 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Маар (значэнні).

**Дора Маар** (фр.: Dora Maar, сапраўднае імя *Генрыета Тэадора Марковіч*, фр.: Henriette Theodora Markovitch, 22 лістапада 1907, Тур — 16 ліпеня 1997, Парыж) — французская мастачка і фатограф.

Біяграфія і творчасць
---------------------

Дачка францужанкі з Турэні і архітэктара харвацкага паходжання, вырасла ў Аргенціне. У 1920 годзе прыехала ў Парыж, вучылася жывапісу, затым фатаграфіі, пазнаёмілася з Брасаем, Карцье-Брэсонам, зблізілася з сюррэалістамі (Брэтон, Батай і інш.). Была асістэнткай Мана Рэя, у 1935 годзе адкрыла ўласнае фотаатэлье. Яе фотамантаж «Папаша Убю» (1936) стаў свайго роду візітнай карткай сюррэалістычнага мастацтва.

У 1936 годзе ў парыжскім кафэ «Дэ маго» Поль Элюар пазнаёміў Маар з Пабла Пікаса, сяброўкай якога, мадэллю і музай яна стала на 9 гадоў. Маар шмат фатаграфавала Пікаса (асабліва ў перыяд яго працы над «Гернікай»), пад яго ўплывам звярнулася да жывапісу. Пікаса часта ствараў выявы сумнай Маар, у яго творчасці яна назаўжды засталася «жанчынай, якая плача».

У 1945 годзе, пасля разрыву з Пікаса, Маар перажыла цяжкі душэўны крызіс, лячылася ў псіхіятрычнай клініцы ў Жака Лакана. Пасля выставы жывапісных работ (1957) на доўгія гады зачынілася ў сваёй кватэры, пісала вершы і карціны, была амаль забытая.

У поўнай меры маляўнічая спадчына Маар, высока ацэненая публікай і крытыкай, была прадстаўлена толькі на пасмяротнай рэтраспектыўнай выставе (1999).

У 2019 годзе (5 чэрвеня — 29 ліпеня) у Цэнтры Пампіду была прадстаўлена найбуйнейшая выстава работ Доры Маар (больш за чатырыста фатаграфій і дакументаў), якая дазваляе прасачыць шлях мастачкі ад першых рэкламных фатаграфій і вулічнага перыяду да сюррэалістычных работ.

Зноскі
------

1. ↑  Dora Maar<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Dora Maar // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  Dora Maar // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
4. ↑  Museum of Modern Art online collection Праверана 4 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q73268604'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90715924 · BNE: XX906631 · BNF: 12167434z · CONOR: 58449251 · GND: 119167492 · ISNI: 0000 0000 7104 0924 · LCCN: n93016971 · LNB: 000124074 · NDL: 00817468 · NKC: jo2014847910 · NLP: A2237050X · NSK: 000364957 · NTA: 113126891 · NUKAT: n01092752 · LIBRIS: 313689 · SUDOC: 030210283 · VIAF: 4614149068452565730009 · ULAN: 500007694 |

 |
Скід вады на Краснаярскай ГЭС. Адкрыты толькі адзін затвор вадаскіднай плаціны
**Вадаскід**, **вадазліў** — гідратэхнічнае збудаванне, прызначанае для скіду залішняй (паводкавай) вады з вадасховішча, а таксама для карысных пропускаў вады ў ніжні бьеф. Скід вады ажыццяўляецца ў выпадку пагрозы перапаўнення вадасховішча з-за паводкі, моцных дажджоў і г.д. Выключэнне — вадазліўная плаціна, на якой сліў вады ажыццяўляецца пастаянна.

Класіфікацыя вадаскідаў
-----------------------

Адрозніваюць 2 тыпы вадаскідаў — кантраліруемыя і некантраліруемыя.

* вадаскід з засаўкай — прапускная здольнасць вадаскіда рэгулюецца спецыяльнымі затворными механізмамі.
* вадаскід аўтаматычнага дзеяння — прапускная здольнасць вадаскіда не рэгулюецца і залежыць толькі ад ўзроўню вады ў вадасховішчы. Скід вады праз гэты тып збудаванняў аўтаматычна пачынаецца пры перавышэнні ўзроўню вады ў вадасховішчы над вусцем вадаскіда.

Гл. таксама
-----------

* Гідравузел
* Плаціна
* Вадаспуск

Зноскі
------

1. ↑  Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)
**Пле́сна** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Тураўлянка. Знаходзіцца за 24 км на паўночны ўсход ад Ушачаў, каля вёскі Краснае.

Плошча Плесны складае 0,18 км². Найбольшая глыбіня возера — 9,5 м. Даўжыня возера — 0,64 км, найбольшая шырыня — 0,44 км. Даўжыня берагавой лініі — 2,07 км. Аб'ём вады ў возеры складае 0,78 млн. м³, плошча вадазбору 7 км².

Катлавіна возера тэрмакарставага тыпу. Схілы катлавіны маюць вышыню 8—10 м. На поўначы схілы сягаюць вышыні 12—14 м, на захадзе схілы невыразныя. Схілы разараныя, на поўначы знаходзяцца пад хмызняком. Берагі возера зліваюцца з схіламі катлавіны. На захадзе берагі нізкія, часткова забалочаныя, знаходзяцца пад хмызняком. На ўсходзе возера мае невялікі востраў. Дно вадаёма да глыбіні 3—3,5 м пясчанае, на глыбіні 4,5—5 м высланае апясчаненымі адкладаннямі, на большых глыбінях — сапрапелем.

Возера эўтрофнае, счлабапраточнае. Зарастае амаль траціна прошчы паверхні возера. Расліннасць пашыраная да глыбіні 3 м на адлегласці да 25 м ад берага возера. У Плесну ўпадае ручай з возера Астравіта.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі — Мн.: БелЭн, 1994.
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1985. — Т. 4. — 599 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Витебская область. Ушачский район: карта. Ушачи: план / Редактор: С. Н. Саратова. — Мн.: Белкартография, 2012. — 3 000 экз. (руск.)
Фібула VIII стагоддзя, знойдзеная археолагамі на месцы Дорэстада.
**Дорэстад** (*Dorestad*) — буйны гандлёва-рамесны цэнтр Паўночнай Еўропы эпохі ранняга Сярэднявечча. Размяшчаўся ў міжрэччы Рэйна і Лека на тэрыторыі Нідэрландаў, на поўдзень ад Утрэхта, каля сучаснага горада Вейк-бей-Дзюрстэдэ (нідэрл.: Wijk bij Duurstede).

Дорэстад служыў перавалачным пунктам для рэйнскіх суднаў, якія вывозілі з глыбінь кантынента збожжа і віны, якія адсюуль паступалі на рынкі, размешчаныя па берагах Балтыйскага і Паўночнага мораў. У Дорэстадзе меўся і ўласны манетны двор, дзе чаканілі манету спадчыннікі Хлодвіга і першыя Каралінгі.

У VII—VIII стст. за ўладанне Дорэстадам з франкамі часта спрачаліся фрызы, якія наравілі зрабіць яго сталіцай сваёй дзяржавы. У IX стагоддзі гандлёвы горад стаў аб'ектам нападаў з боку вікінгаў. Найбольш разбуральныя набегі пералічаны ў хроніках за 834—836, 844, 857 і 863 гг. Апошнія два набегі прыпадаюць на час, калі Дорэстад адпаў ад Франкскай дзяржавы і кіраваўся дацкім конунгам з роду Ск'ёльдунгаў. Клікалі яго Рорыкам.

Ваенныя трывогі і заглейванне Старога Рэйна падарвалі эканамічны дабрабыт Дорэстада. З сярэдзіны IX стагоддзя пачынаецца яго заняпад, а купцы перабіраюцца ў суседнія гандлёвыя цэнтры — Дэвентэр і Тыл. Адна з апошніх згадак — у дакуменце латарынгскага караля Цвентыбольда, выдадзеным біскупу ўтрэхцкаму Адальбольду 24 чэрвеня 896 года.

Частыя разлівы рэк мала што захавалі ад развалін старажытнага горада. Сляды раннесярэднявечнага паселішча, тым не менш, прасочваюцца на тэрыторыі ў 50 га.

Зноскі
------


́
Рымская правінцыя Ніжняя Германія каля 120 года
**Ніжняя Германія** (лац.: Germania Inferior) — правінцыя Рымскай імперыі з цэнтрам у горадзе Калонія Агрыпіны, размяшчалася на левым беразе Рэйна, на поўдзень і захад ад сучасных Нідэрландаў і цалкам утрымоўвала сучасную Бельгію і Люксембург, частку паўночна-ўсходняй Францыі і заходняй Германіі. На захадзе межавала з правінцыяй Белгіка, на поўдні — з Верхняй Германіяй, на ўсходзе — з тэрыторыяй варвараў. Асноўныя паселішчы: Кастра Ветэра і Калонія Ульпія Траяна, абодва каля Ксантэна, Неймегена (лац.: Ulpia Noviomagus Batavorum) , Утрэхта (лац.: Trajectum ad Rhenum), Тангерэна (лац.: Atuatuca Tungrorum), Турнэ (лац.: Tournai), Бона (лац.: Bona) і Кёльна (лац.: Colonia Agrippinensis).

Упершыню рымляне ўступілі на зарэйнскія тэрыторыі падчас гальскіх войн Юлія Цэзара. Легіёны Цэзара адначасова з карнай і разведвальнай мэтай пераправіліся праз Рэйн у 57 да н.э. Войскамі Цэзара былі знішчаны такія плямёны, як менапіі і эбуроны.

Першыя рымскія паселішчы ў Ніжняй Германіі з'явіліся ў 50-х гадах да н.э. Тады гэтыя землі адносіліся да правінцыі Белгіка. Статус рымскай правінцыі атрымала ў 90 годзе, пазней стала імператарскай правінцыяй.

У сувязі з пастаяннай пагрозай нашэсцяў варвараў у Ніжняй Германіі ўвесь час было размешчана некалькі легіёнаў. У прысвячэнні EX.GER.INF. (лац.: Exercitus Germania Inferior) указваюцца наступныя легіёны: легіён I «Мінервія» і легіён XXX «Ульпія Віктрыкс». Рымскі флот, які патруляваў Рэйн і Паўночнае мора, базіраваўся спачатку ў Кастра Ветэры (лац.: Castra Vetera), а затым у Калоніі Агрыпіны.

Літаратура
----------

* Livius.org: Germania inferior Архівавана 7 чэрвеня 2020.

|  Правінцыі Рымскай імперыі ў 120 годзе |
| --- |
| 
Азія · 
Аквітанія · 
Асірыя · 
Афрыка · 
Ахея · 
Балеары · 
Белгіка · 
Бетыка · 
Брытанія · 
Верхняя Германія · 
Віфінія · 
Галатыя · 
Дакія · 
Далмацыя · 
Егіпет · 
Італія · 
Іўдзея · 
Камяністая Аравія · 
Кападокія · 
Кілікія · 
Кіпр · 
Камагена · 
Корсіка і Сардзінія · 
Коцкія Альпы · 
Крыт і Кірэнаіка · 
Лікаонія · 
Лікія · 
Лугдунская Галія · 
Лузітанія · 
Маўрэтанія · 
Македонія · 
Малая Арменія · 
Мёзія · 
Нарбонская Галія · 
Ніжняя Германія · 
Норык · 
Нумідыя · 
Асраена · 
Памфілія · 
Панонія · 
Пенінскія Альпы · 
Прыморскія Альпы · 
Пісідыя · 
Понт · 
Рэцыя · 
Сірыя · 
Сіцылія · 
Месапатамія · 
Цопк (Сафена) · 
Тараконская Іспанія · 
Фракія · 
Эпір
 |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4107441-5 |
**Вадаліў** — адзінаццаты знак задыяка, адпаведны сектару экліптыкі ад **300°** да **330°**, лічачы ад кропкі вясновага раўнадзенства; пастаянны знак трыгона Паветра. Звычайна паказваецца ў выглядзе чалавека з гарлачом, які ліе ваду.

У заходняй астралогіі лічыцца, што Сонца знаходзіцца ў знаку Вадаліва прыблізна з 21 студзеня па 19 лютага, у ведыйскай — з 15 лютага па 14 сакавіка. Не трэба блытаць знак Вадаліва з сузор’ем Вадаліва, у якім Сонца ў наш час знаходзіцца з 16 лютага па 11 сакавіка.

Кіруючыя планеты Вадаліва — Уран і Сатурн.

| Знакі задыяка |
| --- |
| 
Авен · Цялец · Блізняты · Рак · Леў · Дзева · Шалі · Скарпіён · *Змеяносец* · Стралец · Казярог · Вадаліў · Рыбы
 |
**Ёўня** (*асець*) — традыцыйная гаспадарчая пабудова для прасушкі збожжавых культур, канапель і лёну.

Звычайна квадратная зрубная пабудова з імшанымі сценамі, насыпной столлю і шчыльна падагнанымі дзвярамі. Мае печ (без коміна), прыстасаванні для прасушкі снапоў — жэрдкі, якія перамяшчаюцца па дзвюх бэльках, умацаваных на вышыні каля 1 м ад падлогі.

Ёўню часцей будавалі каля гумна або ўнутры яго (без страхі).

Пашырана на Віцебшчыне, Магілёўшчыне і часткова Гомельшчыне.

Літаратура
----------

* Ёўня // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. С. 408.
**Ёэнсуская духоўная семінарыя** (фінск.: Ortodoksinen seminaari Joensuussa) — спецыяльная навучальная ўстанова Фінляндскай праваслаўнай царквы, якая размяшчаецца ў горадзе Ёэнсу.

Гісторыя
--------

26 верасня 1917 года ў Сортавале былі заснаваны багаслоўскія курсы. У 1940 годзе, пасля заняцця горада савецкімі войскамі, семінарыя пераехала ў Хельсінкі.

У 1957 годзе семінарыя пераехала ў Хумалярві. У 1961 годзе семінарыя пераехала ў Куапіа.

31 ліпеня 1988 года семінарыя была закрыта, а замест яе ў 1988 годзе быў адкрыты факультэт праваслаўнага багаслоўя пры ўніверсітэце Ёэнсу. Пазней у Ёэнсу былі пабудаваны будынак семінарыі з царквой.

Зноскі
------

1. ↑  Финская православная церковь

Спасылкі
--------

* Семінарыя ў Ёэнсу  (фін.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Марачэўскі.
**Юзаф Марачэўскі** (польск.: Józef Moraczewski; ? — ?) — дзяржаўны службовец.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Марачэўскіх.

Маршалак шляхты Лідскага павета ў 1850—1855 гадах. Губернскі сакратар.

Валодаў маёнткаў Уніхоўшчына Лідскага павета.

Сям’я
-----

У шлюбе з Аляксандрай з Бародзічаў.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Czesław Malewski.* Rodziny szlacheckie na Litwie w XIX wieku. Powiaty lidzki, oszmiański i wileński. — Warszawa: Instytut Historii PAN, 2016. — P. 143. — ISBN 978-83-63352-75-2.


| ?Юзаф Марачэўскі — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Юзаф Марачэўскі |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Манюшка.
**Юзаф Станіслававіч Манюшка** (1789—1840) — дзяржаўны служачы.

Біяграфія
---------

Прадстаўнік старажытнага беларускага шляхецкага роду Манюшкаў герба «Крыўда», сын Станіслава (1734—1807) і Евы з Вайніловічаў. Меў братоў Казіміра (1795—1836), Ігнацыя (1787—1869), Дамініка (1788—1848), Аляксандра (1801—1836), камер-юнкера.

У 1820 г. — барысаўскі харунжы. Лічыўся ў акрузе «вольнадумцам», на любіцельскія спектаклі запрашаў не толькі памешчыкаў, але і сялян; сядзеў са сваімі падданымі за адным сталом, спяваў беларускія песні.

Член масонскай ложы «Паўночная паходня» ў Мінску, масон 2-й ст. у 1820 годзе.

Літаратура
----------

* *Швед, В. В.* Манюшка Юзэф Станіслававіч // Масоны і ложы на землях Беларусі (канец XVIII — першая чвэрць XIX ст.) : біябібліягр. слоўн.. — Гродна: ГрДУ, 2007. — 275 с. — ISBN 978-985-417-866-0.


| ?Юзаф Манюшка — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Юзаф Манюшка[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Станіслаў Манюшка[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Марыяна з Урачынскіх[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  | Юзаф Манюшка |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Антон Вайніловіч[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Ева з Вайніловічаў[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Ганна з Бжазоўскіх[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |
**Джон Лэтэм** (таксама **Латам** англ.: John Latham; 27 чэрвеня 1740 — 4 лютага 1837) — брытанскі урач, арнітолаг, натураліст і аўтар.

Жыццё і дзейнасць
-----------------

Лэтэма звалі «дзядулем» аўстралійскай арніталогіі. Ён вывучаў аўстралійскіх птушак, якіх у апошнюю чвэрць 18 стагоддзя прывозілі ў Англію, і прысвойваў ім навуковую назву. Сярод іх былі эму (*Dromaius novaehollandiae*), вялікі белахохлы какаду (*Cacatua alba*), аўстралійскі клінахвосты арол (*Aquila audax*), вялікі ліра-птах (*Menura novaehollandiae*) і варона-свістун (*Gymnorhina tibicen*). Ён першым апісаў таксама гыяцынтавага ара (*Anodorhynchus hyacinthinus*). Як урач Лэтэм практыкаваў у Дартфардзе ў англійскім графстве Кент, дзе ён прэпараваў правансальскую валасянку (*Sylvia undata*). У 1796 годзе ён сышоў у адстаўку і абгрунтаваўся ў Хэмпшыры. Яго галоўнымі працамі былі *A general synopsis of birds* (1781—1801) і *A general history of birds* (1821—1828).

*A general synopsis of birds* было першай арніталагічнай працай Лэтэма, якая змяшчала 106 ілюстрацый аўтара. У кнізе было апісана шмат новых відаў, якіх ён выявіў у розных музеях і калекцыях. Таксама як і Леклерк дэ Бюфон (1707—1788) ён не надаваў значэнне наменклатуры гэтых відаў. Пазней, тым не менш, Лэтэм заўважыў, што толькі бінамінальная наменклатура, якую выкарыстоўваў Карл Ліней (1707—1778), прынесла б яму неабходную павагу і прызнанне. У 1790 годзе ён апублікаваў *Index ornithologicus*, дзе ён прысвоіў бінамінальную назву кожнаму апісанаму ім віду птушак. Але, да яго шкадавання, Іаган Фрыдрых Гмелін (1748—1804) быў хутчэйшым за яго і прысвоіў у сваёй уласнай версіі *Linnes Systema Naturæ* гэтым відам навуковыя назвы.

Лэтэм быў абраны ў 1775 годзе ў Лонданскае каралеўскае таварыства, а таксама выступіў сузаснавальнікам Лонданскага Лінееўскага таварыства. У 1812 годзе ён быў абраны замежным членам Шведскай каралеўскай шведскай акадэміі навук.

Працы
-----

* *A general synopsis of birds, with a suppl.* White, Leigh & Sothebys, London 1781—1802.
* *Index ornithologicus sive Systema ornithologiæ.* London, Paris 1790—1809.
* *Allgemeine Übersicht der Vögel.* Weigel, Nürnberg 1793.
* *Faunula Indica id est Catalogus animalium Indiae orientalis.* Gebauer, Halle 1795.
* *A general history of birds.* Jacob & Johnson, Winchester 1821-28.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Wright, N.: *John Latham, the naturalist of Kent and father of British ornithology.* in *Bygone Kent.* 1980, vol. 1:231-235.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Аўстралійскі біяграфічны · Бракгаўза і Эфрона · Dictionary of National Biography · Оксфардскі біяграфічны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 15515326n · CONOR: 266290531 · GND: 117605824 · ICCU: TO0V482252 · ISNI: 0000 0001 2138 3299 · LCCN: n86844451 · NKC: mzk2010577428 · NLG: 253446 · NLP: A28344601 · NTA: 130641065 · NUKAT: n2015143719 · LIBRIS: 171254 · SUDOC: 077049691 · VIAF: 69237380 |

 |
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Іпуць (значэнні).

**Іпуць** (руск.: Ипуть) — пасёлак у Гардзееўскім раёне Бранскай вобласці Расіі. Уваходзіць у склад Тварышынскага сельскага паселішча.

Гісторыя
--------

Узнік у канцы XIX стагоддзя як *хутар Іпуцкі* ў складзе Суражскага павета Чарнігаўскай губерні. 20 лістапада 1917 года пасёлак абвяшчаўся часткай Севершчыны Украінскай Народнай Рэспублікі. 25 снежня 1917 года пасёлак уключаны ў склад Украінскай рэспублікі Саветаў.

25 сакавіка 1918 года згодна з Трэцяй Устаўной граматай пасёлак абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 года згодна з пастановай I з’езда КП(б) Беларусі ён ўвайшоў у склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала пасёлак разам з іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад Гомельскай губерні РСФСР, а пасля ліквідацыі губерні ў 1926 годзе ў Бранскую губерню.

З 1929 года ў складзе Клінцоўскай акругі, а з 1932 года ў Заходняй вобласці, у 1937 годзе перададзены ў склад Арлоўскай вобласці. У 1944 годзе ўвайшоў у склад Бранскай вобласці.

Пасля аварыі на ЧАЭС пасёлак аднесены да зоны радыеактыўнага забруджвання і мае статус зоны пражывання з правам на адсяленне.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ГКНП 13-012-2011 «Тэхнічная інструкцыя па перадачы найменняў геаграфічных аб’ектаў з рускай мовы на беларускую мову»
2. ↑  Постановление Правительства РФ от 08.10.2015 № 1074 «Об утверждении перечня населенных пунктов, находящихся в границах зон радиоактивного загрязнения вследствие катастрофы на Чернобыльской АЭС».

| ⛭ Населеныя пункты Гардзееўскага раёна |
| --- |
| Сёлы | 
* Вялікі Бор
* **Гардзееўка**
* Гліннае
* Жоўнец
* Кажаны
* Казарычы
* Кузняцы
* Пярэцін
* Пятрова Буда
* Смяльч
* Стругава Буда
* Тварышына
* Унашава
* Шыраеўка

 |  |
| Вёскі | 
* Алісаўка
* Антонаўка
* Дзмітрыеўка
* Завод-Карэцкі
* Калыбелі
* Малаўдзёбнае
* Міхайлаўка
* Наваселле
* Нежча
* Нованавіцкая
* Паконь
* Папоўка
* Петракаўка
* Рудня-Вараб’ёўка
* Старанавіцкая
* Старая Палана
* Стругаўка
* Удзел
* Фёдараўка 1-я
* Фёдараўка 2-я
* Хармынка
* Чарнетаўка
* Чорны Ручай
* Ямнае

 |
| Пасёлкі | 
* Барэц
* Беліца
* Дуброўка
* Заліпоўе
* Зялёны Клін
* Іпуць
* Крашчэнскі
* Мірны
* Мядзведаўка
* Смелы
* Сугродаўка
* Уладзіміраўка
* Шамры

 |
Птушыныя пёры
Металічныя пёры
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пяро (значэнні).
**Пяро** ў графіцы — інструмент для малявання ці пісання вадкім фарбавальным рэчывам, такім, як туш, бістр, сепія, чарніла. У старажытнасці найчасцей выкарыстоўвалі птушыныя пёры, якія дазвалялі мякка змяняць таўшчыню лініі і вар’іраваць метады штрыхоўкі; у народаў Усходу пераважалі трысняговыя пёры (калам), якія давалі гнуткую, пластычную лінію, энергічны штрых. З XIX ст. пашырыліся металічныя пёры, што даюць тонкую роўную лінію, з XX ст. — пёры рознай формы і таўшчыні.

Літаратура
----------

* Пяро // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пяро (пісьмовая прылада)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4348438-4 |
Папа Урбан II старшынствуе на Клермонскім саборы. Кніжная мініяцюра XV стагоддзя.
**Клермонскі сабор** — царкоўны сінод, скліканы Папай Рымскім Урбанам II у французскім горадзе Клермон (сучасны Клермон-Феран) і распачаты 18 лістапада 1095 года для рашэння царкоўна-адміністрацыйных і царкоўна-палітычных пытанняў. На Клермонскім саборы прысутнічалі прадстаўнікі каталіцкага духавенствы і свецкія асобы (пераважна французскіх дваран і рыцараў). Клермонскі сабор пацвердзіў абавязковасць для ўсіх хрысціян «Свету Божага», адлучыў ад царквы караля Францыі Філіпа I, які паўторна ажаніўся ў 1092 годзе.

26 лістапада 1095 года, пасля заканчэння паседжанняў Клермонскага сабора перад тварам знаці і духавенства Папа Урбан II прамовіў гарачую прамову, заклікаўшы тых, хто сабраўся адправіцца на Усход і вызваліць Іерусалім ад валадарства мусульман, абяцаўшы ўдзельнікам крыжовага паходу адпушчэнне грахоў, вызваленне ад даўгоў і г. д. Гэты заклік лёг на благодатную глебу, бо ідэі крыжовага паходу ўжо былі папулярныя сярод народа заходнееўрапейскіх дзяржаў, і паход мог арганізавацца ў любы момант. Прамовы Папы толькі пазначыла памкненні вялікай групы каталікоў у заходнееўрапейскіх дзяржавах.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Курманава.
**Курма́нава** — вадасховішча ў Мсціслаўскім раёне Магілёўскай вобласці.

Плошча паверхні 0,68 км². Найбольшая глыбіня 4 м, Даўжыня 2,4 км. Найбольшая шырыня 0,34 км, Аб’ём вады 1,08 млн м³. Плошча вадазбору 73 км². Наліўное. У даліне ракі Рамясцвянка за 27 км ад вусця, за 24 км на паўночны захад ад горада Мсціслаў, каля аграгарадка Курманава. Створана ў 1987 годзе ў мэтах арашэння зямель і рыбагадоўлі. Ваганні ўзроўню на працягу года нязначныя.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
**Пярну-Саарэмааская епархія** — епархія аўтаномнай Эстонскай апостальскай праваслаўнай царквы ў юрысдыкцыі Канстанцінопальскага патрыярхату з цэнтрам у горадзе Пярну ў Эстоніі.

Гісторыя
--------

Пярну-Саарэмааская епархія ўтворана 21 кастрычніка 2008 года ў складзе Эстонскай апостальскай праваслаўнай царквы пастановай Свяшчэннага Сінода Канстанцінопальскага Патрыярхату.

Благачынні (Дабрачынні)
-----------------------

* Пярнускае
* Саарэмааскае

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Страница Пярну-Сааремской епархии (эст.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Беры.
Сцяг Беры
Размяшчэнне Беры на карце Францыі
**Беры** (фр.: Berry, лац.: Bioturica) — гістарычная правінцыя ў Францыі. Некалі герцагства Берыйскае, цяпер утварае дэпартаменты Эндр і Шэр і славіцца тонкай воўнай. Галоўны горад — Бурж.

Беры — гэта край, вядомы не толькі як краіна замкаў, але і як жытніца Францыі. Гэта адзін з галоўных французскіх раёнаў па вырошчванні збожжавых і вытворчасці мяса, малака і малочных прадуктаў. Не выпадкова тут размешчаны Санкуэн — самы буйны ў Францыі рынак па аптовым продажы буйной і дробнай рагатай скаціны. Тут кожны дзень на плошчы 17 гектараў здзяйсняюцца здзелкі куплі-продажы тысяч галоў скаціны.

Канал Беры пачынаецца ніжэй Невера на Луары, ідзе да Буржа, адсюль уздоўж ракі Шэры да Сент-Эньяна, утвараючы водны шлях у 322 км, які злучае каменнавугальны басейн ракі Алье з далінамі рэк Шэры і Луары.

Гл. таксама
-----------

* Герцагства Берыйскае

Літаратура
----------

* Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Курлоўскі расстрэл.
**Курлоўскі расстрэл** — карціна беларускага мастака Гаўрылы Віера, напісаная ў 1924 годзе.

Апісанне
--------

У карціне мастак раскрывае трагедыю рэвалюцыі 1905 года, калі царскія войскі і паліцыя 18 (31) кастрычніка 1905 расстралялі мітынг у Мінску. На першы план ён высоўвае паўстаўшы народ, які пахіснуўся над яраснай атакай коннай наліцыі. Разгубленасць, бездапаможнаснь людзей у трагічнай сітуацыі паказана схематычна ў розных варыяцыях. Як сведка гэтых баёў Гаўрыла Віер убачыў у ёй толькі цяжкую драму і не змог раскрыць гістарычнае значэнне першых выступленняў узброенага пралетарыяту.

Зноскі
------

1. 1 2  Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 4: 1917-1941 гг. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. т. Л. М. Дробаў, В. Ф. Шматаў] ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1990. — 352 с. : іл. ISBN 5-343-00157-2

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 4: 1917-1941 гг. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. т. Л. М. Дробаў, В. Ф. Шматаў] ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1990. — 352 с. : іл. ISBN 5-343-00157-2
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пярну (значэнні).

**Пя́рну** (эст.: Pärnu jõgi) — рака ў Эстоніі.

Даўжыня ракі 144 км, плошча вадазбору 6910 км². Сярэдні расход вады ў ніжнім цячэнні 48,2 м³/с. Упадае ў Пярнускі заліў Рыжскага заліва Балтыйскага мора. На рацэ гарады Цюры, Сіндзі, у вусці — Пярну. Прытокі: Навесці, Саўга.

Гідраграфія
-----------

Жыўленне змяшанае, у вярхоўях з перавагай падземнага, у нізоўях — дажджавое. Сярэдні расход вады за 26 км ад вусця 48,2 м³/сек. Замярзае не штогод (звычайна ў сярэдзіне снежня, раскрываецца ў канцы сакавіка). У прывусцевай частцы суднаходная. На Пярну маецца 11 плацін і малых ГЭС.

Літаратура
----------

* Географический энциклопедический словарь: Географические названия / Гл. ред А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев, А. Г. Воронов и др.. — М.: Сов. энциклопедия, 1983. — С. 348. — 538 с. — 100 000 экз. (руск.)
Каменяломня ў Карары
**Карарскі мармур** (лац.: marmor lunensis) — мармур, які здабываецца ў Апуанскіх Альпах на тэрыторыі Карары. Лічыцца адным з найкаштоўных сартоў мармуру.

Карарскі мармур
Карарскія каменяломні выкарыстоўваліся ўжо ў медным веку. У рымскую эпоху здабыча мармуру набыла вялікія маштабы. Пачынаючы з кіравання Юлія Цэзара карарскі белы мармур выкарыстоўваўся для пабудовы грамадскіх будынкаў і хат патрыцыяў. Транспартаванне ў Рым ажыццяўлялася праз порт Луні, дзякуючы якому мармур і атрымаў сваю лацінскую назву «marmor lunensis». Сярод захаваных з тых часоў аб'ектаў з карарскага мармуру — Пантэон і калона Траяна.

З V стагоддзя здабыча мармуру практычна спыняецца з-за набегаў варвараў. Пазней, дзякуючы паўсюднаму распаўсюджанню хрысціянства, мармур у вялікіх колькасцях выкарыстоўваўся для рэлігійных збудаванняў і аздаблення іх інтэр'ера. З карарскім мармурам працавалі шматлікія італьянскія архітэктары і скульптары, у прыватнасці Нікола Пізана і Джавані Пізана. Мікеланджэла асабіста выбіраў блокі для сваіх твораў, яго «Давід» высечаны менавіта з карарскага мармуру. З яго таксама выкананы фасад Сіенскага сабора і Мармуровая арка ў Лондане.

Літаратура
----------

* Aldus Casa di Edizioni in Carrara (Hrsg.): *Carta Tematica delle Cave di Carrara, 1:8000*. italienisch, englisch, deutsch, französisch, o.A.
* Karlfried Fuchs: *Natursteine aus aller Welt, entdecken, bestimmen, anwenden*. Callwey, München 1997.
* Luciana und Tiziano Mannoni: *Marmor, Material und Kultur.* Callwey, München 1980, ISBN 3-766-70505-9.
* Mario Pinzari: *Methods, techniques and technologies for quarrying ornamental stones.* In: Marble in the world, hrsg. v. Società Editrice Apuana S.r.l. Carrara 1990.
* Dietmar Reinsch: *Natursteinkunde. Eine Einführung für Bauingenieure, Architekten, Denkmalpfleger und Steinmetze*. Enke, Stuttgart 1991, ISBN 3-432-99461-3.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Карарскі мармур**
* Карарскія кар'еры Архівавана 27 верасня 2007. (італ.)
* Група радовішчаў «Карара» на сайце «Горнай энцыклапедыі»
**Віцебскае права** — сістэма юрыдычных норм, якая замацавала аўтаномныя правы Віцебскай зямлі ў складзе Вялікага Княства Літоўскага, а таксама рэгламентавала прававое становішча насельнікаў гэтай зямлі. 

Было зафіксавана прывілеем 1503 года вялікага князя літоўскага і караля польскага Аляксандра, выдадзеным у сувязі з тым, што ранейшыя віцебскія прывілеі вялікіх князёў літоўскіх былі ўкрадзены. Нормы Віцебскага права выпрацаваны яшчэ ў часы Віцебскага княства. Князі, якія ўступалі на Віцебскі прастол, абавязаны былі выказаць згоду правіць паводле віцебскага права, што фіксавалася дагаворам. Пасля далучэння Віцебскага княства да Вялікага Княства Літоўскага нормы віцебскага права без значных змен гарантаваліся вялікімі князямі ВКЛ. Многія нормы прывілея 1503 года замацавалі статус Віцебскай зямлі як адасобленай аўтаномнай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай адзінкі. Напрыклад, ваяводу можна было прызначыць толька са згоды віцяблян, судзіць і караць апошніх належала ў Віцебску. Значнае месца ў прывілеі адведзена нормам, якія забяспечвалі маёмасныя і іншыя правы віцяблян. Віцебскае права мела істотнае значэнне ў прававой рэгламентацыі жыцця мясцовага насельніцтва. Прывілей 1503 года разам з іншымі абласнымі прывілеямі стаў крыніцай Статутаў ВКЛ.

Літаратура
----------

* Віцебскае права // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0. — С. 321.
**Легітымі́зм** (ад лац.: legitimus, фр.: légitime, «законны») — палітычная тэорыя ў Заходняй Еўропе (пераважна ў Францыі), якая прызнае гістарычнае права дынастый на рашэнне асноўных прынцыпаў дзяржаўнага ладу.

Высунута Талейранам на Венскім кангрэсе ў мэтах абгрунтавання і абароны тэрытарыяльных інтарэсаў Францыі, якія складаліся ў захаванні межаў, якія існавалі на 1 студзеня 1792, і недапушчэнні тэрытарыяльнага пашырэння Прусіі.

Прынцып легітымізму не быў прыняты Венскім кангрэсам, бо ён супярэчыў анексіянісцкім планам Прусіі і Расіі.

Тэрмін «легітымізм» ужываецца таксама ў іншым значэнні: прыхільнасць «законнай» (легітымнай) старэйшай лініі дынастыі Бурбонаў у Францыі. Узнік і зацвердзіўся пасля Ліпеньскай рэвалюцыі 1830 года, у выніку якой на французскі прастол узыйшоў Луі Філіп Арлеанскі. Пасля згасання старэйшай лініі французскіх Бурбонаў у 1883 частка легітымістаў прызнала Арлеанскую дынастыю, але частка стала падтрымліваць прэтэнзіі на французскі прастол іспанскіх прынцаў з дому Бурбонаў; да 1939 карлістаў, а затым старэйшую лінію нашчадкаў Альфонса XIII. Сучасны легітымісцкі прэтэндэнт на французскі прастол — праўнук Альфонса Луіс, герцаг Кадыскі, якога яны завуць Людовікам XX.

У шырэйшым сэнсе легітымістам завуць усякага прыхільніка зрынутых манархій. Так у сучасным расійскім манархічным руху легітымістамі завуць прыхільнікаў аднаўлення Дынастыі Раманавых у асобе нашчадкаў т.зв. «Імператара ў выгнанні Кірыла I».

Зноскі
------
**Кара́ра** (па-кельцку *каменяломня*) — горад у італьянскай правінцыі Маса-Карара. Насельніцтва — 65,3 тыс. жыхароў (2004).

Размешчаны ў Апуанскіх Альпах (належыць рэгіёну Таскана), у 100 км на паўночны ўсход ад Фларэнцыі, за 6 км ад берага Лігурыйскага мора.

Гісторыя
--------

Горад узнік у 1235 годзе. У розны час належаў Пізе, Генуі і Мілану, з XV стагоддзя — уладанне княжацкага сямейства Маласпіна.

Горад Карара знакаміты пакладамі белага мармуру, які здабываецца ў каменяломнях у наваколлі горада. Карарскі мармур вядомы яшчэ з антычных часоў (Рымскі Пантэон складзены з мармуру Карары). Шэраг вядомых скульптур часоў Адраджэння, у прыватнасці, «Давід» Мікеланджэла таксама выкананы з карарскага мармуру.

Эканоміка
---------

У горадзе маюцца малаважныя прадпрыемствы хімічнай, металаапрацоўчай, нафтаперапрацоўчай прамысловасці.

Славутасці
----------

Асноўныя славутасці горада: кафедральны сабор XII стагоддзя, палац XVI стагоддзя (цяпер у ім размешчана акадэмія вытанчаных мастацтваў). Таксама ў горадзе маецца акадэмія скульптуры, музей скульптуры і старажытнасцяў.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Інгальштат, Германія (2 чэрвеня 1962)
* Аполе, Польшча (11 лістапада 2000)
* Асунсьён, Парагвай
* Брэй[d], Ірландыя
* Грас, Францыя
* Ерэван, Арменія
* Крагуевац, Сербія
* Навельда[d], Іспанія
* Ронэ, Данія

Зноскі
------

1. ↑

| Камуны правінцыі Маса-Карара |
| --- |
| 
* Аўла
* Бан’ёнэ
* Вілафранка-ін-Луніджана
* Казола-ін-Луніджана
* Камана
* Карара
* Лічана-Нардзі
* Маса
* Манцін’ёза
* Мулацца
* Падэнцана
* Пантрэмолі
* Трэзана
* Фаздзінова
* Фівіццана
* Філатыера
* Цэры

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Камінская.
**Валянціна Валянцінаўна Камінская** (нар. 5 жніўня 1987, Магілёў) — беларуская лыжніца. Двойчы ўдзельнічала ў Алімпіядах, Трохразовая чэмпіёнка Беларусі. Майстар спорту Рэспублікі Беларусь міжнароднага класа.

Біяграфія
---------

Дэбютавала ў Кубку свету 2 лютага 2012 года, усяго стартавала ў пяці гонках у рамках Кубка свету, але не падымалася ў іх вышэй за 38-е месца і кубкавых ачкоў не заваёўвала. Двойчы перамагала ў чэмпіянатах Беларусі ў спрынце і адзін раз у гонцы на 30 км. За сваю кар’еру прымала ўдзел у адным чэмпіянаце свету 2013 года, заняла 45-е месца ў спрынце і 17-е месца ў камандным спрынце.

На Алімпійскіх гульнях 2014 года ў Сочы стала 47-й у спрынце вольным стылем.

Уключана ў беларускую зборную на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018 года.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | FIS (лыжныя гонкі) · Olympedia |
**Віцебскае кадэцкае вучылішча** — дзяржаўная сярэдняя спецыялізаваная навучальная ўстанова з ваенна-прафесійнай накіраванасцю навучання і выхавання у вёсцы Лужасна Віцебскага раёна. У вучылішчы навучаюцца юнакі і дзяўчаты 8—11 класаў.

Гісторыя
--------

Дзяржаўная ўстанова адукацыі «Віцебскае кадэцкае вучылішча» створана на падставе рашэння Віцебскага аблвыканкама № 223 ад 12 красавіка 2011 года. Адкрыццё адбылося 1 верасня 2011 года. Вучылішча сфармавана шляхам рэарганізацыі Лужаснянскай школы-інтэрната-гімназіі для здольных і таленавітых дзяцей Віцебскай вобласці.

Кадэцкае вучылішча выконвае задачы атрымання навучэнцамі (кадэтамі) базавай адукацыі, сярэдняй адукацыі, а таксама першасных ведаў і навыкаў, неабходных для службы ва Узброеных Сілах, органах памежнай службы, унутраных войсках, Следчым камітэце, Дзяржаўным камітэце судовых экспертыз, органах унутраных спраў, органах і падраздзяленнях па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь. Віцебскае кадэцкае вучылішча мае Знамя (уручана 1 верасня 2011 года) і геральдычны знак. Воінскім навучаннем кадэтаў займаюцца афіцэры запасу.

Вучылішча размяшчаецца ў адасобленым гарадку, тэрыторыя якога аб’ядноўвае ўсе навучальныя, спартыўныя, бытавыя і адміністрацыйныя аб’екты, паміж лясным масівам і Заходняй Дзвіною. Вучылішча мае ўласны транспарт, які забяспечвае выезд кадэтаў на спартыўныя спаборніцтвы і экскурсіі ў абласны цэнтр і іншыя гарады.

У вучылішчы добрая матэрыяльна-тэхнічная база. У навучальных кабінетах устаноўлена сучаснае абсталяванне, кадэты забяспечаны класамі для самападрыхтоўкі, у іх распараджэнні бібліятэка з кніжным і мультымедыйным фондамі, доступ да сеткі Інтэрнэт. Працуюць факультатывы па прадметах навучання, праводзяцца заняткі па стральбе, рукапашным баі, парашутным спорце, крыміналістыцы, бальных танцах і іншыя. Дзейнічае спарткомплекс, які быў пабудаваны ў 2009 годзе, футбольнае поле са штучным пакрыццём, хакейная каробка. Маюцца тыр, страявы пляц, а таксама танцавальная зала і «кадэцкае кафэ».

Зноскі
------

1. ↑  Віцебскае кадэцкае вучылішча

Літаратура
----------

* *Александрова, Т.* Служить Отчизне суждено тебе и мне / Т. Александрова // Жыццё Прыдзвіння. — 2018. — 23 лют. — С. 1.
* *Бакевич, Э.* Сменили форму / Э. Бакевич // Витебские вести. — 2014. — 20 мая. — С. 7.
* *Грэчка, І.* Разам, адной камандай / І. Грэчка // Настаўніцкая газета. — 2018. — 2 чэрв. — С. 13.
* *Камлёва, Н.* Дело чести / Н. Камлёва // Витебские вести. — 2018. — 22 февр. — С. 1, 5.
* *Кутынко, А.* Приглашаем в кадеты! / А. Кутынко // Витебские вести. — 2014. — 27 марта. — С. 3.
* *Петрова, Е.* У витебских кадетов — «бронза» / Е. Петрова // Витебские вести. — 2017. — 24 янв. — С. 5.
* *Сахарова, С.* Кадеты молодцы! / С. Сахарова // Твой город (Витебск). — 2016. — 10 нояб. — С. 7.
* *Сырамаха, А.* Вандруем разам / А. Сырамаха, М. Півавар // Витебские вести. — 2018. — 17 мая. — С. 20.
* *Шпаковская, Г.* Возрождается кадетство / Г. Шпаковская // Народнае слова. — 2011. — 3 верас. — С. 2.
**Ледавік Фокса** (англ.: Fox Glacier; маары: Te Moeka o Tuawe) — ледавік у Нацыянальным парку Вэстленд на Паўднёвым востраве Новай Зеландыі.

Назву атрымаў у 1872 годзе ў гонар тагачаснага прэм’ер-міністра Вільяма Фокса ў час яго візіту. На працягу прыкладна 100 год ледавік паступова адступаў, пачынаючы з 1985 года кожны дзень спаўзае на 40 сантыметраў. Як і яго сусед, ледавік Франса-Іосіфа, ледавік Фокса бярэ свой пачатак у Новазеландскіх Альпах (Паўднёвыя Альпы). Выцякае праз раку Фокс у мора. Ледавік лёгкадасягальны для турыстаў праз пасёлак Фокс Гласіер.

Відэаматэрыялы
--------------

* **YouTube**: Ледавік Фокса, панарамны агляд  (Даўжыня 0:36)
* **YouTube**: Панарама з вышыні птушынага палёту  (Даўжыня 3:18)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 312880225 |
**Валянціна Вітальеўна Ражанец** (нар. 14 студзеня 1964, Слуцк Мінскай вобласці) — беларускі журналіст і палітык.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна, журналіст.

Працавала мастацкім кіраўніком Слуцкага раённага дома культуры, настаўнікам беларускай мовы і літаратуры СШ № 12 г. Слуцка, карэктарам рэдакцыі Любанскай раённай газеты «Будаўнік камунізму», загадчыкам сельскагаспадарчага, аграпрамысловага аддзела, адказным сакратаром рэдакцыі газеты «Слуцкі край», рэдактарам тэлепраграмы «Слуцк ТБ» адкрытага акцыянернага таварыства «СлуцкАблГарант», галоўным рэдактарам дзяржаўнай установы «Рэдакцыя газеты „Слуцкі край"» і праграмы радыёвяшчання «Весткі Случчыны».

Выбіралася дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га і 7-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Ражанец Валянціна Вітальеўна
**Карапуна** (ісп.: Nevado Coropuna) — вулкан у горнай сістэме Цэнтральных Андаў, Перу. Размешчаны за 150 км на паўночны захад ад горада Арэкіпа і за 110 км ад узбярэжжа Ціхага акіяна.

Паводле новых крыніц вышыня Карапуна складае ўсяго толькі 6377 м. Тым самым ён застаецца найвышэйшым вулканам Перу, але толькі яго пятай па вышыні вяршыняй.

Геалогія
--------

Карапуна — гэта стратавулкан, які ўзнік прыкладна ад 1 да 3 млн гадоў назад у пліяцэне. Геолагі ідэнтыфікавалі галацэнавыя патокі лавы, якія цяклі на адлегласць да 8,5 км. Таксама ёсць адклады попелу і лапілі ў радыусе 7 км вакол гары. Карапуна прылічаецца да патухлых вулканаў. Часовая актыўнасць абмяжоўваецца нешматлікімі тэрмальнымі крыніцамі ў наваколлі вулкана, тэмпература вады якіх складае ад 20 °C да 51 °C. Па словах геолагаў, верагоднасць новага вывяржэння на працягу бліжэйшых год амаль роўная нулю.

Аснаванне вялізнага вулкана мае дыяметр прыкладна 20 км і знаходзіцца на вышыні 4200 м.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 55. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Цяплова.
**Валянціна Анатольеўна Цяплова**; (3 жніўня 1940) — беларускі гісторык, педагог. Кандыдат гістарычных навук (1966), прафесар царкоўнай гісторыі Мінскай духоўнай сэмінарыі і духоўнай акадэміі(2000).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў горадзе Горкі (цяпер — Ніжні Ноўгарад), РСФСР. Скончыла па спецыяльнасці «Гісторыя» гісторыка-філалагічны факультэт Горкаўскага дзяржаўнага ўніверсітэта (1962). У 1966 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю («Грамадска-палітычныя погляды і палітычная дзейнасць І. І. Мартынава ў канцы XVIII — пачатку XIX стагоддзя»).

Выкладала ў Горкаўскім дзяржаўным універсітэце. З 1975 года — дацэнт. З 1976 года — у Беларускім дзяржаўным універсітэце. З 2000 года — прафесар кафедры царкоўнай гісторыі Мінскай духоўнай акадэміі. Таксама выкладае ў Мінскай духоўнай семінарыі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Займаецца даследаваннем пытанняў палітычнай і царкоўнай гісторыі Усходняй Еўропы. Апублікавана больш за сто навуковых і вучэбна-метадычных прац. З’яўляецца складальнікам зборніка «Унія ў дакументах» (Мінск, 1997). Супрацоўнічае ў якасці аўтара з «Праваслаўнай Энцыклапедыяй» (Масква).

Узнагароды
----------

Узнагароджана ордэнам святой роўнаапостальнай княгіні Вольгі III ступені Рускай праваслаўнай царквы; ордэнам Крыжа прападобнай Ефрасінні Полацкай, ордэнам святой праведнай Сафіі, княгіні Слуцкай (2018), медалём ордэна свяціцеля Кірылы Тураўскага Беларускай праваслаўнай царквы.

Узнагароджвалася Ганаровай Граматай Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, Ганаровай Граматай Нацыянальнай акадэміі навук Рэспублікі Беларусь, а таксама Дыпломам і Каляднай прэміяй «Хрысціянскія традыцыі ў культуры і адукацыі» Міжнароднага грамадскага аб’яднання «Хрысціянскі Адукацыйны Цэнтр імя Св. Мяфодзія і Кірыла».

Зноскі
------

1. ↑  Свидетельство № 5-02/166 от 20 декабря 2018 года (руск.)(недаступная спасылка).  Минская епархия (20 снежня 2018). Архівавана з першакрыніцы 16 кастрычніка 2021. Праверана 18 лістапада 2020.

Літаратура
----------

* Цяплова Валянціна Анатольеўна// Корзенко Г. В. Историки Беларуси в начале ХXI столетия: биобиблиографический справочник. — Мн.: Беларуская навука, 2007. — С. 415—416.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: js20191030389 · NUKAT: n02084369 · VIAF: 311210774 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Даўцян.
**Араксія Ашотаўна Даўцян** (22 красавіка 1949, Мілан — 28 ліпеня 2010, Масква) — армянская оперная спявачка (сапрана).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў звычайнай сям'і — бацька быў вайсковым лётчыкам, маці — медычны працаўнік. Пасля адстаўкі бацькі сям'я вяртаецца з Расіі ў Ерэван, дзе будучая спявачка паступае ў музычную школу імя Сараджава ў клас фартэпіяна. Дырэктар школы — вядомая спявачка Малання Чалахян адкрыла ў дзяўчынкі выдатныя вакальныя дадзеныя і стала займацца з ёй.

* 1975 г. скончыла Ерэванскую кансерваторыю (клас Р. І. Гулабян).
* 1975—1980 гг. — ілюстратар Ерэванскай кансерваторыі.
* 1980—1986 гг. — салістка Опернай студыі кансерваторыі,
* 1986—1992 гг. — салістка сімфанічнага аркестра Дзяржтэлерадыё Арменіі.

У 1984 г. пасля перамогі на конкурсе ім. Виотти у Верчэлі, была запрошана ў Вялікі тэатр, дзе яна дэбютавала ў партыі Віялеты («Травіята» Вердзі). Наступны сур'ёзны поспех прынесла ёй канцэртнае турнэ ў ЗША і па краінах Еўропы з аркестрам «Віртуозы Масквы» пад кіраваннем Уладзіміра Співакова.

Выступала больш за ў 120 аўтарытэтных канцэртных залах свету: «Карнэгі Хол» (Нью-Ёрк), «Гаво» (Парыж), «Канцэрт Гебау» (Амстэрдам), «Сентр Хол» (Токіа) і г.д. супрацоўнічала з такімі вядомымі артыстамі, як Рыкарда Шаі, Генадзь Раждзественскі, Клаўс Петэр Флор, Алена Абразцова, Тамара Сіняўская і інш.

Выкладала вакал у Дзяржаўнай кансерваторыі ім. Камітаса (з 1997 г. — прафесар кансерваторыі), а таксама ў Маскве, дзе працавала да канца жыцця.

Была аднадумцам апазіцыйнага руху Арменіі і змагалася за свабоду палітвязняў.

Узнагароды і званні
-------------------

* Народная артыстка Рэспублікі Арменія (2004)
* Заслужаная артыстка Армянскай ССР (1987)
* Заслужаная артыстка Расійскай Федэрацыі
* Лаўрэат Усесаюзнага конкурсу вакалістаў ім. Глінкі (1979)
* Лаўрэат Міжнароднага конкурсу музыкі і танца ім. Віёці ў Верчэлі (1984)

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Скончалась всемирно известная певица Аракс Давтян(недаступная спасылка)  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |