Граф **П’етра-Паала Саварн’ян дзі Брацца** (італ.: Pietro Paolo Savorgnan di Brazzà), на французскі манер **П’ер Саварн’ян дэ Браза** (фр.: Pierre Paul François Camille Savorgnan de Brazza) (26 студзеня 1852 — 14 верасня 1905) — італа-французскі падарожнік, пачынальнік французскага панавання па верхнім цячэнні Агавэ і на Конга; заснавальнік горада Бразавіль.

Біяграфія
---------

П’етра-Паала Саварн’ян дзі Брацца нарадзіўся ў Рыме ў сям’і фрыўльскіх арыстакратаў (прозвішча Бразза паходзіць ад італьянскай назвы харвацкага вострава Брач). Вучыўся ў езуіцкай калегіі ў Парыжы, з 1868 па 1870 года наведваў Марскую школу ў Брэсце, у 1870 годзе паступіў у французскі флот. У 1875 годзе разам з урачом Ноель-Балэ даследаваў у гандлёва-палітычных адносінах верхняе цячэнне ракі Агавэ. Па заканчэнні гэтага прадпрыемства Браза адкрыў вярхоўі абодвух правых прытокаў Конга, Алімы і Ліконы.

У канцы снежня 1879 года Браза, па даручэнні французскага ўрада і на яго субсідыі, распачаў другое сваё падарожжа і заснаваў станцыю Франсвіль на рацэ Пасэ, недалёка ад упадзення яе ў Агавэ, а 3 верасня 1880 гады станцыю Бразавіль, на правым беразе Конга, прыняў вобласць караля Макока, паміж Лаўсонам і Стэнлі-Пулем, пад абарону Францыі, спусціўся ўніз па Конга і 7 лістапада 1880 года сустрэўся са Стэнлі ў Мдамбі-Мбонга.

Падчас трэцяга свайго падарожжа ў краіны, якія ляжаць па цячэнні Агавэ, і ў Французскае Конга, якое ён распачаў 18 снежня 1880 года са Сен-Марыі-дэ-Габон, ён заснаваў станцыю дэ л’Аліма на вярхоўях гэтай ракі і ў кастрычніку 1881 года з Франсвіля дабраўся да берага паблізу Ланданы.

У першыя месяцы 1882 года Браза вярнуўся ў Францыю і падахвочваў урад і парламент да больш энергічнай дзейнасці ў заходне-экватарыяльнай Афрыцы. У пачатку 1883 года французы, па патрабаванні Браза, занялі ў прыморскай вобласці Лаанга мясцовасць Лаанга і Понтэ-Негра, а 21 красавіка таго ж года Браза, прызначаны ўрадавым камісарам экватарыяльнай Францыі і атрымаўшы субсідыю ў 1 275 000 франкаў, высадзіўся на чале моцнай экспедыцыі у Лібрэвіле, у Габоне.

З Франсвіля ён арганізаваў новую калонію, заключыў трактаты з уладарамі вобласці Агавэ, да 1885 года заснаваў больш за 25 новых станцый на Агаве, Аліме, Куілам-Ніядзі і на ўзбярэжжы Лаанга, даследаваў «экватарыяльную Францыю» у геалагічным, біялагічным і антрапалагічным плане, у 1886 годзе атрымаў званне генеральнага камісара Французскага Конга. Незадоўга да смерці ездзіў у Конга для праверкі чутак пра жорсткае абыходжанне каланізатараў з тубыльцамі.

У 2006 годзе парэшткі графа дэ Браза былі перанесены з Алжыра ў спецыяльна пабудаваны для іх маўзалей у Бразавіле.

Зноскі
------

1. 1 2  Léonore database — ministère de la Culture.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2886420'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q384602'></a>
2. ↑  гісторыя чалавецтва<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q200325'></a>
3. ↑  Herodote.net — ISSN 2268-9354<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16641701'></a>
4. ↑  Pierre de Brazza // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
5. ↑  Brazza // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
6. ↑  Бразза Пьер Саворньян де // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
7. ↑  Pietro Paolo Savorgnan di Brazzà Праверана 3 кастрычніка 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV12141553 · BIBSYS: 90982354 · BNC: a11210667 · BNE: XX974187 · BNF: 11923861d · CiNii: DA09212802 · CONOR: 86197347 · GND: 117630004 · ICCU: MILV308029 · ISNI: 0000 0001 2123 586X · LCCN: n83033551 · NLP: A33863854 · NTA: 068546971 · NUKAT: n2016162180 · PTBNP: 117572 · SUDOC: 027671879 · VIAF: 22148544 |

 |