**«Дэкало́г, пяць»** (польск.: Dekalog, pięć) — пятая частка дзесяцісерыйнага тэлецыкла «*Дэкалог*», прысвечанага Дзесяці запаведзям. Фільм зняты ў 1988 годзе польскім кінарэжысёрам Кшыштафам Кеслёўскім. Прэм’ера фільма на польскім тэлебачанні адбылася 1 чэрвеня 1990 года.

Фільм «*Дэкалог, пяць*» адпавядае пятай з Дзесяці запаведзяў: «*Не забівай*».

Поўнаметражная версія была выпушчана асобным фільмам у 1988 годзе пад назвай «*Кароткі фільм пра забойства*».

Сюжэт
-----

|  |
| --- |
| Пятая запаведзь паводле каталіцкай традыцыі: «*Не забівай*». |

Варшава, 16 сакавіка 1987 года.

Пётр Баліцкі (Кшыштаф Глобіш) здае экзамен на права займацца адвакацкай практыкай. Ён малады і поўны ідэалістычных ідэй. Падчас экзамена ён выказвае думку, што пакаранне — гэта не толькі ўздзеянне на абвінавачанага, але і акт запужвання іншых. Аднак з часоў Каіна яшчэ не адно пакаранне не выправіла свет і не адпужвала яго ад здзяйснення злачынстваў.

Яцэк Лазар (Мірослаў Бака) — дваццацігадовы вясковы хлопец. Ён бессэнсоўна швэндаецца па вуліцах Варшавы. Яцэк распытвае, дзе бліжэйшая стаянка таксі. Прыйшоўшы на месца, ён знаходзіць, што там чакае шмат людзей.

Вальдэмар Рэкоўскі (Ян Тэсаж) — грузны чалавек сярэдніх гадоў, кіроўца таксі. Ён карыстаецца свабодай, якую дае яму яго прафесія. Ён груба абыходзіцца з непрыемнымі яму людзьмі і адмаўляецца іх падвозіць, клапоціцца аб сваім таксі і знаёмым сабаку, заігрывае з дзяўчатамі.

Бадзяючыся па горадзе, Яцэк чыніць зламысныя і бессэнсоўныя рэчы. Ён з абыякавасцю назірае, як два чалавекі даганяюць і збіваюць іншага, у грамадскім туалеце спіхвае чалавека ў пісуар, скідвае камень з моста на праязджаючыя аўтамабілі, ганяе галубоў, якіх корміць старая жанчына. Дарогай Яцэку на вочы не раз трапляюцца малыя дзяўчынкі. У Яцэка і самога ёсць з сабой крыху прымяты фотаздымак з дзяўчынкай, убранай у белае. Ён заходзіць у фотаатэлье і пакідае там фотаздымак, каб яго павялічылі. Ён цікавіцца ў работніцы фотаатэлье, ці можна па фотаздымку вызначыць, жывы чалавек ці не.

Таксіст ездзіць па горадзе, шукаючы кліента. Яцэк заходзіць у кафэ, купляе каву і пірожнае. Седзячы ў кафэ, Яцэк намотвае на руку вяроўку, але спыняецца, калі бачыць, як дзве дзяўчынкі гуляюць за акном кафэ. Ён жартуе з імі. Затым ідзе да стаянкі і ловіць таксі. На таксі спяшаюцца яшчэ некалькі чалавек, але Яцэк адмаўляецца саступіць ім, хлусячы, што яму з імі не па дарозе. Таксі належыць Вальдэмару. Яцэк называе яму аддалены раён горада. У бязлюдным месцы ён накідвае вяроўку на шыю Вальдэмара і цягам доўгага часу жорстка душыць яго. Калі задушыць Вальдэмара не атрымоўваецца, Яцэк праломвае яму галаву кавалкам арматуры, але і гэтага аказваецца недастаткова. Вальдэмар стогне, з апошніх сіл просячы аб літасці, але Яцэк не слухае. Ён дабівае таксіста, скрышыўшы яму галаву цяжкім каменем. Затым скідвае цела ў раку. Вярнуўшыся ў таксі, Яцэк дастае бутэрброд, зроблены жонкай таксіста, і ўключае радыё. Па радыё гучыць дзіцячая песенька, у якой малады леў вучыцца быць адважным. Узлаваны Яцэк выдзірае аўтамагнітолу і шпурляе яе ў раку.

Суд прыгаворвае Яцэка да смерці, нягледзячы на пранікнёную прамову Пятра супраць смяротнага пакарання. Для Пятра гэта першая справа, і пасля працэсу ён гутарыць з дасведчаным суддзёй, які гэтую справу вёў. Пётр пытаецца, ці магло б нешта змяніцца, калі б замест яго быў больш вопытны адвакат. Суддзя адказвае, што Пётр зрабіў усё, што можна было зрабіць у такой сітуацыі, і што гэта была найлепшая на яго памяці прамова супраць смяротнага пакарання, але прысуд не мог быць іншым.

У дзень, на які назначана смяротнае пакаранне, Яцэк просіць аб размове з Пятром, бо Пётр адзіны, па яго словах, не быў супраць яго. Пётр спрабуе патлумачыць, што людзі не супраць яго, але супраць яго ўчынку; аднак Яцэк не знаходзіць розніцы. У размове Яцэк распавядае, што пяць гадоў таму памерла яго ўлюбёная малодшая сястра. Гэта было ў вёсцы. Яе пераехаў на трактары сябра Яцэка, з якім Яцэк перад гэтым піў. Яцэк да гэтага часу вінаваціць сябе. Ён гаворыць, што ўсё магло б быць іначай, калі б гэтага не здарылася. Яцэк просіць перадаць яго бацькам просьбу, каб маці саступіла яму месца на могілках побач з сястрой і бацькам. Яшчэ ён просіць Пятра забраць у фотаатэлье здымак, дзе яго сястра выяўлена ў сукенцы для Першага Прычасця, і перадаць здымак маці.

Набліжаецца час выканання прысуду. Ахоўнік пытаецца ў Пятра, ці скончылі яны гутарку, Пётр жа адказвае, што ён ніколі не згодзіцца яе скончыць па сваёй волі. Тады Яцэка сілай адводзяць і з захаваннем усіх працэдур — абвяшчэння прысуду, апошняй цыгарэты, наказаў святара — вешаюць. У апошні момант Яцэк у адчаі спрабуе вырвацца з рук турэмшчыкаў. Пётр, прысутны пры гэтым, ледзь стаіць на нагах.

У апошняй сцэне Пётр сядзіць у машыне ў сельскай мясцовасці і ў бяссільнай злосці паўтарае «*Ненавіджу! Ненавіджу!*»

Акцёрскі склад
--------------

* Мірослаў БакаМірослаў Бака
* Кшыштаф ГлобішКшыштаф Глобіш
* Артур БарчышАртур Барчыш
* Крыстына ЯндаКрыстына Янда
* Ольгерд ЛукашэвічОльгерд Лукашэвіч
* Збігнеў ЗапасевічЗбігнеў Запасевіч

  


|  |  |
| --- | --- |
|    Мірослаў Бака[pl]    | –   *Яцэк Лазар* |
|    Кшыштаф Глобіш[pl]    | –   *Пётр Баліцкі, адвакат* |
|    Ян Тэсаж[pl]    | –   *Вальдэмар Рэкоўскі, таксіст* |
|    Артур Барчыш[pl]    | –   *рабочы з мерай* |
|    Крыстына Янда[pl]    | –   *Дарота Гелер, гераіня фільма «Дэкалог, два»* |
|    Ольгерд Лукашэвіч[pl]    | –   *Анджэй Гелер, герой фільма «Дэкалог, два»* |
|    Мацей Шары[pl]    | –   *домакіраўнік, сусед таксіста* |
|    Збігнеў Запасевіч[pl]    | –   *старшыня калегіі адвакатаў* |
|    Збігнеў Борэк[pl]    | –   *святар пры пакаранні смерцю Яцэка* |
|    Уладыслаў Берды    | –   *памочнік ката* |
|    Аляксандр Беднаж[pl]    | –   *кат* |
|    Барбара Дзекан[pl]    | –   *касірка ў кінатэатры* |
|    Івона Гленбіцка[pl]    | –   *супрацоўніца фотаатэлье* |
|    Эльжбета Хельман[pl]    | –   *Беатка, супрацоўніца прадуктовай крамы* |
|    Хелена Кавальчыкава[pl]    | –   *старая, што корміць галубоў ля Зыгмунтавай калоны* |
|    Борыс Марыноўскі[pl]    | –   *ахоўнік* |
|    Мацей Мацяеўскі[pl]    | –   *пракурор* |
|    Сільвестр Мацяеўскі[pl]    | –   *брат Яцэка* |
|    Анджэй Масталеж[pl]    | –   *брат Яцэка* |
|    Здзіслаў Рыхтэр[pl]    | –   *мастак на Рыначнай плошчы Старога горада* |
|    Караль Стэпкоўскі[pl]    | –   *урач пры пакаранні смерцю Яцэка* |
|    Здзіслаў Тобяш[pl]    | –   *суддзя* |
|    Ежы Зас[pl]    | –   *начальнік турмы* |
|    Леанард Анджэеўскі[pl]    | –   *прыяцель п’янага на стаянцы таксі (у цітрах не ўказаны)* |
|    Хенрык Лапіньскі[pl]    | –   *сябра калегіі адвакатаў (у цітрах не ўказаны)* |

Саўндтрэк
---------

Асноўны артыкул: **Дэкалог (саўндтрэк)**
Музыка, што гучыць у фільме «*Дэкалог, пяць*» увайшла ў склад першага альбома Збігнева Прайснера — «*Дэкалог*» (1991), у якім прадстаўлена музыка са ўсяго тэлецыкла. Пазней музыка з фільма «*Дэкалог, пяць*» з’яўлялася ў канцэртных альбомах Прайснера «*Музыка Прайснера*» (1995), «*Чатыры колеры Лодзі*» (2014), а таксама ў альбоме «*Кеслёўскі*» (2003), які ўяўляе сабой кампіляцыю твораў Прайснера да фільмаў кінарэжысёра.

Апроч таго, музыка з фільма «*Дэкалог, пяць*» была выкарыстана ў фільме Вонга Карвая «*2046*».

Выхад
-----

Прэм’ера фільма адбылася 9 верасня 1989 года на Венецыянскім кінафестывалі. Пазней фільм дэманстраваўся на Кінафестывалі ў Чыкага 20 кастрычніка 1989 года. Прэм’ера фільма на польскім тэлебачанні адбылася 1 чэрвеня 1990 года.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Dekalog (польск.).  Інтэрнэт-база польскага кіно. Праверана 17 чэрвеня 2021.
5. 1 2 3  Dekalog, piec (TV Episode 1989) — Release Info (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 17 чэрвеня 2021.
6. 1 2  Агульны катэхізіс  (бел.).  Афіцыйны інтэрнэт-партал Каталіцкага Касцёла ў Беларусі. Праверана 17 чэрвеня 2021.
7. ↑  Zbigniew Preisner — Preisner's Music (англ.).  Сайт «*Discogs*». Праверана 12 верасня 2019.
8. ↑  Zbigniew Preisner — The Four Colors Of Łódź (англ.).  Сайт «*Discogs*». Праверана 12 верасня 2019.
9. ↑  Zbigniew Preisner — Kieślowski (англ.).  Сайт «*Discogs*». Праверана 12 верасня 2019.
10. ↑  2046 — Original Soundtrack (англ.).  Сайт «*AllMusic*». Праверана 12 верасня 2019.
11. ↑  Various — 2046 (Original Soundtrack From Wong Kar Wai's Film) (англ.).  Сайт «*Discogs*». Праверана 12 верасня 2019.
12. ↑  More of the 25th Chicago International Film Festival (англ.).  Сайт «*Chicago Reader*» (19 кастрычніка 1989). Праверана 17 чэрвеня 2021.

Літаратура
----------

* *Joseph G. Kickasola.* The Films of Krzysztof Kieślowski:The Liminal Image. — A&C Black, 2004. — 332 p. — ISBN 978-0-826-41559-2.

Спасылкі
--------

* Дэкалог, пяць на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Filmportal · Internet Movie Database |

| ⛭✰ Кшыштаф Кеслёўскі |
| --- |
| 
* Фільмаграфія Кшыштафа Кеслёўскага
* Кандыдат у выдатныя спісыСпіс узнагарод і намінацый Кшыштафа Кеслёўскага

 |
| Дакументальныяфільмы | 
* Установа (1966)
* Здымак (1968)
* З горада Лодзь (1969)
* Фабрыка (1970)
* Я быў жаўнерам (1970)
* Перад ралі (1971)
* Рабочыя ’71: Нічога пра нас без нас (1972)
* Рэфрэн (1972)
* Прынцыпы бяспекі і гігіены ў медным рудніку (1972)
* Між Уроцлавам і Зялёнай Гурай (1972)
* Муляр (1973)
* Рэнтген (1974)
* Першае каханне (1974)
* Біяграфія (1975)
* Легенда (1975)
* Хлапушка (1976)
* Шпіталь (1977)
* З пункту гледжання начнога вартаўніка (1977)
* Не ведаю (1977)
* Сем жанчын рознага веку (1978)
* Вакзал (1980)
* Гаворачыя галовы (1980)
* Сем дзён тыдня — Варшава (1988)

 |
| Мастацкія фільмы | 
* Трамвай (1966)
* Канцэрт па заяўках (1967)
* Падземны пераход (1973)
* Персанал (1975)
* Шнар (1976)
* Спакой (1976)
* Аматар (1979)
* Кароткі працоўны дзень (1981)
* Выпадак (1981)
* Без канца (1985)
* ✰ Кароткі фільм пра забойства (1988)
* Кароткі фільм пра каханне (1988)
* Дэкалог (1988)
* ✯✰ Падвойнае жыццё Веранікі (1991)
* ✰✰ Тры колеры: Сіні (1993)
* Тры колеры: Белы (1993)
* ✯ Тры колеры: Чырвоны (1994)

 |
| Тэлецыкл «Дэкалог» | 
* Дэкалог, адзін
* Дэкалог, два
* Дэкалог, тры
* Дэкалог, чатыры
* Дэкалог, пяць
* Дэкалог, шэсць
* Дэкалог, сем
* Дэкалог, восем
* Дэкалог, дзевяць
* Дэкалог, дзесяць

 |


| ⛭«Дэкалог» Кшыштафа Кеслёўскага i Кшыштафа Пясевіча |
| --- |
| 
*Дэкалог, адзін* •
*Дэкалог, два* •
*Дэкалог, тры* •
*Дэкалог, чатыры* •
*Дэкалог, пяць* •
*Дэкалог, шэсць* •
*Дэкалог, сем* •
*Дэкалог, восем* •
*Дэкалог, дзевяць* •
*Дэкалог, дзесяць*
 |