recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
«**Сэ́рца на дало́ні**» — раман беларускага пісьменніка Івана Шамякіна.

Іван Шамякін працаваў над раманам у 1960—1963 гадах. Спачатку ён быў надрукаваны ў часопісе «Полымя», а ў 1964 годзе з’явілася яго асобнае выданне.

Па матывах рамана ў 1964 годзе на Беларускім тэлебачанні выйшла інсцэніроўка «Сэрца на далоні» (рэжысёр Віктар Карпілаў).

За раман «Сэрца на далоні» Іван Шамякін атрымаў у 1967 годзе літаратурную прэмію імя Якуба Коласа.

Падставы напісання
------------------

Другая палова 1950-х і першая палова 1960-х гадоў сталі ў Савецкім Саюзе часам перамен у грамадстве, часам выкрыцця культу асобы Іосіфа Сталіна, аднаўлення ленінскіх нормаў жыцця, якія на той час падаваліся дэмакратычнымі. Гэты час называюць «хрушчоўскай адлігай», бо ў 1956 годзе, пасля дакладу Мікіты Хрушчова «Аб кульце асобы і яго наступствах» на XX з’ездзе КПСС, у грамадстве «пацяплела»: адбывалася своеасаблівае «ўзвышэнне чалавека», зварот да паказу жыцця простых людзей, іх надзённых клопатаў, удзелу ў грамадскім жыцці. Многія тады пранікліся верай у магчымасць пабудовы ў краіне самага справядлівага камуністычнага грамадства, усе члены якога будуць жыць па прынцыпах маральнага кодэксу будаўніка камунізму. Пісьменнікі шмат пісалі пра тое, што быць будаўніком новага грамадства абавязаны кожны грамадзянін, што кожны чалавек варты ўвагі і павагі. Асуджэнне культу асобы павінна было прывесці да таго, каб рэпрэсіі і беззаконне не паўтарыліся ў будучым. Апісваючы тагачасны перыяд у жыцці грамадства, Іван Шамякін скіраваў увагу на найбольш вострыя праблемы: жаданне ведаць праўду пра недалёкае мінулае (ваеннае і пасляваеннае), надзеі на дэмакратызацыю сістэмы грамадскага жыцця.

Вобразы-сімвалы
---------------

Назва твору мае сімвалічнае значэнне. Сэрца на далоні — гэта сімвал пераасэнсавання жыцця, дэмакратычных змен у грамадстве, якое пазбаўляецца ад спадчыны часоў культуры асобы. Выздараўлівае не толькі хворае сэрца галоўнай гераіні Зосі Савіч, выздараўлівае і ўсё грамадства.

Вобраз Зосі Савіч з’яўляецца абагульненым вобразам усяго беларускага народа. Гэтая жанчына прайшла праз фашысцкі палон і высылку ў Сібір па ілжывым даносе, але тым не менш захавала чалавечнасць, дабрыню і веру ў людзей. Лёс гэтай жанчыны — гэта лёс народа, які выстаяў у гады вайны і часы сталінскіх рэпрэсій.

Цікавыя факты
-------------

Правобразам доктара Савіча ў рамане «Сэрца на далоні» быў Яўген Клумаў, беларускі акушэр-гінеколаг, Герой Савецкага Саюза (1965), кандыдат медыцынскіх навук, прафесар, удзельнік Мінскага падполля.

Зноскі
------

1. ↑  Доктар Клумаў. Сэрца на далоні
Карта Шчэцінскай лагуны
**Шчэцінская лагуна** або **Шчэцінскі заліў** (польск.: Zalew Szczeciński, ням.: Stettiner Haff) — лагуна ў эстуарыі ракі Одэр, па якой праходзіць мяжа паміж Польшчай і Германіяй. Часам яе завуць **Одэрскай лагунай** (ням.: Oderhaff). Гістарычная назва *Frisches Haff* у наш час ужываецца не ў дачыненні да гэтай лагуны, а да Калінінградскага заліва.

Ад Памеранскай бухты Балтыйскага мора лагуна аддзелена астравамі Узедам і Волін. У 1880 годзе праз востраў Узедам быў пракапаны канал Кайзерфарт, які адлучыў ад Узедама новы востраў Карсібур.

Лагуна падзяляецца на дзве часткі: заходнюю — Малую лагуну (ням.: Kleines Haff), і ўсходнюю — Вялікую лагуну (польск.: Wielki Zalew, ням.: Großes Haff).

На поўдні ў лагуну ўпадае некалькі рукавоў Одэра, а таксама невялікія рэчкі Цысэ, Пеенэ, Цараў і Іна. З Памеранскай бухтай лагуна злучаецца пралівамі Пеенештром, Свіна і Дзіўна.

Плошча лагуны складае 687 км², сярэдняя глыбіня — 3,8 м, максімальная глыбіня — 8,5 м (у суднаходных каналах глыбіня дасягае 10,5 м).

На ўзбярэжжы лагуны знаходзяцца гарады:

* польскія — Свінауйсце, Паліцы, Волін, Нове-Варпна
* нямецкія — Ікермюндэ, Узедам

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Шчэцінская лагуна**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Настольны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4335696-5 · VIAF: 241189021 |
**«Памі́ж жыццё́м і сме́рцю»** (руск.: Между жизнью и смертью) — беларускі мастацкі фільм, зняты ў 2002 годзе на кінастудыі «Беларусьфільм».

Сюжэт
-----

Прафесійны разведчык, Ян, які выконваў у гады ВАВ спецзаданне ў разведшколе Абвера, вяртаецца дадому. Па шляху трапляе ў засаду «лясных братоў», кіруе якімі яго аднакурснік па разведшколе. Ён і фабрыкуе доказы, па якіх Ян атрымлівае «вышку». Замест выканання прысуду Яна робяць «лялькай» для адпрацоўкі курсантамі НКУС баявых навыкаў. Яну ўдаецца не толькі выжыць у няроўных сутычках, але і бегчы. Бегчы, каб убачыць, нарэшце, жонку і дачку, каб аднавіць справядлівасць

Акцёры
------

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Яўген Сядзіхін[ru] |   |
| Анатоль Коцянеў |   |
| Генадзь Аўсяннікаў |   |
| Аляксандр Падабед |   |
| Анатоль Гур’еў  (руск.) (бел. |   |
| Арнольд Памазан |   |
| Аляксандр Кашпераў |   |
| Аляксандра Кацьер |   |
| Іван Мацкевіч |   |
| Ганна Маланкіна |   |

Здымачная група
---------------

* рэжысёр — Дзмітрый Зайцаў
* аператар — Анатоль Калашнікаў
* кампазітар — Міхаіл Чакаліна

Зноскі
------

1. ↑  Между жизнью и смертью (2002) (руск.).  kino-teatr.ru[ru]. Праверана 7 студзеня 2020.

Спасылкі
--------



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
**Машынны код** (таксама ўжываюцца тэрміны **ўласны код**, або **платформава-арыентаваны код**, або **родны код**, або **натыўны код** — ад англ.: native code) — сістэма каманд канкрэтнай вылічальнай машыны, якая інтэрпрэтуецца непасрэдна мікрапрацэсарам або прашыўкамі дадзенай вылічальнай машыны.

Кожная мадэль працэсара мае свой уласны набор каманд, хоць у шматлікіх мадэлях гэтыя наборы каманд падобныя між сабой. Кажуць, што працэсар *A сумяшчальны* з працэсарам *B*, калі працэсар *A* цалкам «разумее» машынны код працэсара *B*. Калі працэсар *A* ведае некалькі каманд, якіх не разумее працэсар *B*, то *B* несумяшчальны з *A*.

«Словы» машыннага кода называюцца **машынным інструкцыямі**. Кожная з іх апісвае элементарнае дзеянне, якое выконвае працэсар, такое як «пераслаць з памяці ў рэгістр». Праграма — гэта проста доўгі спіс інструкцый, што выконваюцца працэсарам. Раней працэсары проста выконвалі інструкцыі адну за другой, але новыя суперскалярныя працэсары здольныя выконваць некалькі інструкцый за раз. Прамы паток выканання каманд можа быць зменены інструкцыяй пераходу, якая пераносіць выкананне на інструкцыю з зададзеным адрасам. Інструкцыя пераходу можа быць умоўнай, г.зн. пераход адбываецца толькі пры выкананні некаторай умовы.

Таксама інструкцыі бываюць пастаяннай даўжыні (у RISC, MISC-архітэктурах) і дыяпазоннымі (у CISC-архітэктурах; напрыклад, для архітэктуры x86 каманда мае даўжыню ад 8 да 120 бітаў).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4037827-5 · Microsoft: 115168132 |
**Якуб Вадлейх** (чэшск.: Jakub Vadlejch; нар.10 кастрычніка 1990, Прага) — чэшскі кідальнік дзіды, сярэбраны прызёр Алімпійскіх гульняў 2020 года, трохразовы прызёр чэмпіянатаў свету. Удзельнік Алімпійскіх гульняў 2012, 2016 і 2020 гадоў.

Біяграфія і спартовая кар’ера
-----------------------------

Нарадзіўся 10 кастрычніка 1990 года ў Празе. Прыняў удзел у міжнародных спаборніцтвах дзіды з самага ранняга ўзросту, дасягаючы фінал на чэмпіянаце свету 2007 года моладзі па лёгкай атлетыцы, на Чэмпіянаце свету сярод юніёраў па лёгкай атлетыцы ў 2008 годзе і чэмпіянаце Еўропы па лёгкай атлетыцы сярод юніёраў у 2009 годзе.

Яго дэбют сярод дарослых адбыўся на чэмпіянаце Еўропы па лёгкай атлетыцы 2010 года, але далей за кваліфікацыю не прайшоў. Прыняў удзел у кіданні дзіды на Летніх Алімпійскіх гульнях 2012 года і заняў 25-е месца з адзнакай 77,61 метра.

Выбыў у кваліфікацыйным раундзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы 2011 года. Удзельнічаў у чэмпіянат Еўропы па лёгкай атлетыцы 2014 года і ў чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы 2015 года.

У 2016 годзе Якуб Вадлейх правёў свой самы паспяховы сезон. Ён дайшоў да фіналу летніх Алімпійскіх гульняў 2016 года, заняўшы восьмае месца і атрымаў перамогу ў серыі Брыльянтавай лігі ІААФ 2016 года з трыма перамогамі і асабістым рэкордам 88,02 метраў. На чэмпіянаце свету 2017 года ён устанавіў свой новы асабісты рэкорд — 89,73 метраў, выйграўшы сярэбраны медаль.

Якуб выйграў сярэбраны медаль у спаборніцтвах па кіданні дзіды сярод мужчын. Ён фінішаваў другім пасля індыйца Ніраджа Чопры.

На чэмпіянаце свету 2023 года, які адбыўся ў Будапешце, чэшскі спартсмен у кіданні дзіды заваяваў бронзавы медаль з вынікам 86,67 м.

Зноскі
------

1. ↑  Jakub Vadlejch // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>
2. 1 2  Olympedia — 2006. Праверана 22 ліпеня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>
3. ↑  Sports-Reference.com Праверана 30 жніўня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18002875'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Diamond League · Olympedia · Olympic Channel · TheSports.org · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics · МАК · Алімпійскі камітэт Чэхіі |
**Бруклін 9-9** (англ.: Brooklyn Nine-Nine) — амерыканскі гумарыстычны серыял, які выходзіў на экраны ў ЗША на каналах Fox (2013—2019) і NBC (з 2019). Прэм’ера адбылася 17 верасня 2013 года.

Серыял быў добра ўспрыняты амерыканскай тэлепрэсаю, публікай і крытыкамі, і быў уганараваны дзвюма прэміямі «Залаты глобус» у 2014 годзе ў намінацыях «Найлепшы камедыйны тэлесерыял» і «Найлепшая мужчынская роля ў камедыйным тэлесерыяле».

Сюжэт
-----

Сюжэт серыяла разгортваецца ў выдуманым 99-м аддзяленні паліцыі ў Брукліне, Нью-Ёрк, дзе каманду дэтэктываў ўзначальвае надзвычай сур’ёзны капітан Рэйманд Холт (Андрэ Браўэр). Сярод галоўных герояў серыяла: Джэйк Перальта (Эндзі Сэмберг) — таленавіты, але занадта жартаўлівы; Эмі Сант’яга (Меліса Фумэра) — скурпулёзная і занудлівая; Чарлз Бойл (Джо Ла Труліа) — дзівакаваты і аматар смачна пад'есці; Роза Дыяз (Стэфані Беатрыс) — сур’ёзная і таямнічая. Дэтэктывы аддаюць справаздачу сяржанту Тэры Джэфардсу — (Тэры Крус) — які характарызуецца празмернай прыхільнасцю да сям’і і нежаданнем вярнуцца да актыўнай паліцэйскай работы ад страху памерці ў час выканання сваіх службовых абавязкаў. Амаль усе падзеі разгортваюцца ў Бруклін і ўключаюць большасць з асабістага складу аддзялення паліцыі.

Вытворчасць
-----------

Будынак выдуманага 99-га паліцэйскага ўчастка і службовыя аўтамабілі належаць сапраўднаму ўчастку № 78 паліцыі горада Нью-Ёрка, што размешчаны на рагу Шостай авеню і Берген-стрыт, непадалёк ад спартыўнай арэны Барклайс-цэнтр у Брукліне.

Спіс эпізодаў
-------------

| Сезон | Эпізоды | Прэм’ера | Фінал |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | 22 | 17 верасня 2013 | 25 сакавіка 2014 |
| 2 | 23 | 28 верасня 2014 | 17 мая 2015 |
| 3 | 23 | 27 верасня 2015 | 19 красавіка 2016 |
| 4 | 22 | 20 верасня 2016 | 23 мая 2017 |
| 5 | 22 | 26 верасня 2017 | 20 мая 2018 |
| 6 | 18 | 10 студзеня 2019 | 16 мая 2019 |
| 7 | 13 | 6 лютага 2020 | 23 красавіка 2020 |
| 8 | 10 | 12 жніўня 2021 | 16 верасня 2021 |
Герб Маўрыкія **Герб Маўрыкія** ўяўляе сабой падзелены на чвэрці шчыт залатога і блакітнага колераў. У правай верхняй чвэрці намаляваны старажытны карабель залатога колеру на блакітным фоне. Гэта сімвал каланізацыі астравоў еўрапейцамі. У левай верхняй чвэрці намаляваны тры пальмы на залатым фоне. Яны адлюстроўваюць трапічную прыроду астравоў. У ніжняй частцы герба намаляваны чырвоны ключ на залатым фоне і серабрыстая зорка над гарой на блакітным фоне. Яны ўвасабляюць сабой дэвіз герба: Stella Clavisque Maris Indici (па-лацінску: Зорка і ключ Індыйскага акіяна). Шчыт апраўляюць два сцяблы цукровага трыснягу, які з'яўляецца галоўнай сельскагаспадарчай культурай Маўрыкія. Шчытатрымальнікамі герба з'яўляюцца дронт і алень. Дронт - буйная нелятаючая птушка, вымерлая ў XVII стагоддзі, сімвал вострава Маўрыкій. Алень сімвалізуе замбараў, завезеных галандцамі з Явы.

| ⛭Маўрыкій паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Маўрыкій»**
 |
Герб Фарэрскіх астравоў Сучасны **герб Фарэрскіх астравоў** быў зацверджаны ў 2004 годзе. Ён складаецца з сіняга шчыта, на якім намаляваны авен (veðrur). Авечкі лічацца сімвалам Фарэрскіх астравоў, бо верагодна менавіта да іх узыходзіць іх назва. Таксама авечкі з'яўляюцца самымі распаўсюджанымі жывёламі на астравах. Прататыпам цяперашняга гербу быў царкоўны герб у горадзе Кіркьюбур XV стагоддзя.

Фарэрскі парламент Лёгцынг выкарыстоўваў авена на сваіх пячатках. Разам з роспускам Лёгцынга ў 1816 быў скасаваны і гэты неафіцыйны герб. Авен не стаў ужывацца і пасля ўзнаўлення парламента ў 1852 годзе, а таксама падчас дэ-факта незалежнасці Фарэр пад брытанскай акупацыяй падчас Другой сусветнай вайне.

Пасля таго, як у 1948 годзе быў прыняты закон аб уводзінах пасады прэм'ер-міністра (лёгмадура), той абраў сабе ў 1950 годзе авена ў якасці гербу. У 2004 годзе быў канчаткова прыняты цяперашні герб. На ім намаляваны серабрысты авен у абарончай паставе з залатымі капытамі і рогамі. Сіні колер (Merkið) задняга фону адпавядае сіняму колеру на сцягу Фарэрскіх астравоў. Герб выкарыстоўваецца главой урада, урадам і фарэрскімі замежнымі пасламі. Тым ня менш, некаторыя ўрадавыя ведамствы ўсё яшчэ выкарыстоўваюць старую версію гербу, якая ўжывалася з 1950 па 2004 год.

Глядзіце таксама
----------------

* Сцяг Фарэрскіх астравоў
* Гімн Фарэрскіх астравоў

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Герб Фарэрскіх астравоў

| ⛭Краіны Еўропы: Гербы |
| --- |
| * Азербайджан¹
* Албанія
* Андора
* Аўстрыя
* Балгарыя
* Беларусь
* Бельгія
* Боснія і Герцагавіна
* Ватыкан
* Венгрыя
* Вялікабрытанія
* Германія
* Грузія
* Грэцыя
* Данія
* Ірландыя
* Ісландыя
* Іспанія
* Італія
* Казахстан²
* Кіпр¹
* Латвія
* Літва
* Ліхтэнштэйн
* Люксембург
* Малдова
* Мальта
* Манака
* Нарвегія
* Нідэрланды
* Партугалія
* Паўночная Македонія
* Польшча
* Расія²
* Румынія
* Сан-Марына
* Сербія
* Славакія
* Славенія
* Турцыя²
* Украіна
* Фінляндыя
* Францыя
* Харватыя
* Чарнагорыя
* Чэхія
* Швейцарыя
* Швецыя
* Эстонія
 |
| Залежныя тэрыторыі |
| * Азорскія астравы
* Аландскія астравы
* Гернсі
* Гібралтар
* Джэрсі
* Востраў Мэн
* Фарэрскія астравы
* Шпіцберген
* Ян-Маен
 |
| Непрызнаныя і часткова прызнаныя дзяржавы |
| * Абхазія¹
* Косава
* Паўднёвая Асеція¹
* Прыднястроўе
 |
| ¹ Часткова або цалкам у Азіі, у залежнасці ад праведзенай мяжы (en)  ² У асноўным у Азіі |
Герб губерні
**Губерня Петсама** (фінск.: Petsamon lääni, шведск.: Petsamo län) - губерня Фінляндыі з 1921 па 1922 год.

Адміністрацыйным цэнтрам губерні быў горад Петсама.

Гісторыя
--------

Губерня была створана 14 лютага 1921, калі Савецкая Расія паводле Тартускаму мірнаму дагавору саступіла вобласць Петсама Фінляндыі. Але ўжо 1 студзеня 1922 губерня была далучана да губерні Оўлу, у якую губерня Петсама увайшла адзіным муніцыпалітэтам. А ў 1936 годзе тэрыторыя муніцыпалітэта стала часткай губерні Лапландыі, якую выдзелілі з Оўку. У 1944 годзе муніцыпалітэт быў пераданы СССР, што ў 1947 годзе было зацвержана Парыжскім мірным дагаворам. На большай частцы былой губерні быў створаны Печангскі раён Мурманскай вобласці РСФСР, меншая частка увайшла ў Кольскі раён.

Плошча муніцыпалітэта на 1941 год складала 10 480 кm². У 1941 годзе ў Петсама жыло 4750 чалавек.

Узглаўляў Петсама Ілмары Вейкка Хеленіус

Літаратура
----------

* Valitioneuvoston päätös Petsamon läänin hallinnon ja oikeudenhoidon järjestämisestä. Suomen asetkuskoelma 23/1921
* Valtioneuvoston päätös Petsamon alueen liittämisestä Oulun lääniin/ Suomen asetuskoelma 291/1921
**Scheme** — мова праграмавання з сямейства моў Лісп, створаная Гаем Сцілам і Джэральдам Сасмэнам.

Традыцыйна асноўнай рысай мовы Scheme быў мінімалізм, але стандарт R6RS быў значна большым за папярэднія, а новы стандарт R7RS будзе апісваць два варыянта мовы: «малы» варыянт (уключае толькі найбольш неабходныя ў мове праграмавання рэчы, на аснове якіх можна пабудаваць усе іншыя; ствараецца працоўнай групай 1) і «вялікі» (уключае тое, што неабходна для практычнага выкарыстання мовы; ствараецца працоўнай групай 2).

Фармальным стандартам мовы Scheme з’яўляецца стандарт IEEE 1178. Стандартамі дэ-факта з’яўляюцца дакументы RnRS (англ. *Revisedn Report on on the Algorithmic Language Scheme*, гэта значыць *Палепшаная n раз справаздача пра алгарытмічную мову Scheme*), якія ствараюцца спецыяльна абраным камітэтам і прымаюцца ў выніку галасавання. Стандарт R6RS быў прыняты ў 2007 годзе. 20 мая закончыцца галасаванне па «маленькаму» варыянту мовы з R7RS.

Стандарт апісвае толькі неабходны мінімум.

Асноўныя рысы мовы
------------------

Як і ўсе мовы з сямейства Ліспаў, Scheme выкарыстоўвае прэфіксную натацыю. У Scheme матэматычныя аператары +, -, /, \* разглядаюцца як функцыі і пішуцца перад іх аргументамі. Напрыклад, сума x і 1 запісваецца так:

```
   (+ x 1)
```

Выклік функцыі запісваецца такім жа чынам:

```
   (display "Hello, world")
```

Для схемы характэрная гомаіканічнасць — код і даныя выглядаюць аднолькава. Выклік функцыі ў той жа час з’яўляецца звязаным спісам. Вось так апісваецца спіс з двума элементамі — сімвалічным аб’ектам `display` і радком "Hello, world":

```
   '(display "Hello, world")
```

Гомаіканічнасць дазваляе ствараць макрасы — код, які пераўтварае іншы код.

У адрозненне ад іншых ліспаў (у першую чаргу ад Common Lisp), у Scheme ёсць толькі адна прастора імён. Гэта значыць, што імёны пераменных і функцый не могуць быць аднолькавымі.

Зноскі
------

1. ↑  Charter for working group 1. Scheme Steering Committee. 2007-08-13.
2. ↑  Charter for working group 2. Scheme Steering Committee. 2007-08-13.
3. ↑  R6RS Ratification Vote. Scheme Steering Committee. 2007-08-13.
4. ↑  Ліст extension of voting period Архівавана 21 ліпеня 2013. у спіску рассылкі Scheme-reports.

| ⛭Мовы праграмавання |
| --- |
| 
* Ada
* ActionScript
* ALGOL
* APL
* Асэмблер
* BASIC
* C
* C++
* C#
* COBOL
* Delphi
* Erlang
* Forth
* Fortran
* Go
* Haskell
* Java
* JavaScript
* Kotlin
* Lisp
* Logo
* Lua
* Modula-2
* Objective-C
* Pascal
* Perl
* PL/I
* PHP
* Prolog
* Python
* R
* Ruby
* Rust
* Scala
* SQL
* Scheme
* Smalltalk
* Swift
* Zig
* *больш...*

 |
| List-Class article Спіс паводле катэгорый |
**Джэлал ад-Дзін** (татар.: Cäläletdin; 1380—1412) — хан Залатой Арды ў 1411—1412 гадах, адзін з сыноў Тахтамыша.

Біяграфія
---------

Пасля захопу ўлады ў Залатой Ардзе Едыгеем сыны Тахтамыша перайшлі на бок вялікага князя маскоўскага Васіля Дзмітрыевіча, які жадаў выкарыстаць іх для адпору войску Едыгея. Патрабаванні Едыгея выдаць сыноў Тахтамыша вялікі князь ігнараваў. Хутка Джэлал ад-Дзін з братамі паехаў у Літву да Вітаўта, які аказаў братам вялікую падтрымку. Крымска-татарская конніца на чале з Джэлал ад-Дзінам прыняла ўдзел у Грунвальдскай бітве, якая адбылася ў 1410 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Bosworth, Clifford Edmund, The New Islamic Dynasties: A Chronological and Genealogical Manual, p. 252. Edinburgh University Press, 2004.  (англ.)
2. ↑  Победа Джэлял-эд-Дина в Грюнвальской битве  (руск.)
3. ↑  Stephen R. Turnbull, Richard Hook. *«Tannenberg 1410: Disaster for the Teutonic Knights»*, p.26  (англ.)


| ?Джэлал ад-Дзін — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Джэлал ад-Дзін |  | Тахтамыш |  | Tuli Kwadja[d] |  | Chimtay[d] |  | Ilbasan[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| Кансерватызм |
| --- |
|  |
| 
Ідэі |
| * Захаванне традыцый
* Захаванне нормаў
* Натуральнае права
* Тэорыя сацыяльнай стратыфікацыі
* Прыватная ўласнасць
 |
| 
Унутраныя плыні |
| * Ліберальны
* Лібертарны
* Нацыянал-кансерватызм
* Неакансерватызм
* Сацыяльны
 |
| * Г
* Р
* П
 |

**Сацыя́льны кансерваты́зм** — палітычная ідэалогія, якая засяроджваецца на захаванні таго, што лічыцца традыцыйнымі каштоўнасцямі. Сацыяльны кансерватызм з'яўляецца формай аўтарытарызму, і яго часта звязваюць з думкай аб тым, што ўрад ці дзяржава павінныя граць вялікую ролю ў сацыяльных і маральных справах сваіх грамадзян, у агульным выпадку падтрымліваць паводзіны, якія ўлады лічаць маральна правільным, і перашкаджаць ці проста забараняць тое, што ўлада лічыць маральна няправільным.

Азначэнне
---------

У Злучаных Штатах на працягу сярэдзіны і да канца XX стагоддзя паняцці захавання традыцыйных каштоўнасцей разглядалася сацыял-кансерватарамі як ідэал, які паступова разбураўся праз шэраг федэральных заканадаўчых актаў. З-за рашэння Вярхоўнага Суда ЗША, што прывяло да перавароту ў асноўнай плыні сацыяльнага кансерватызму, пачалася дзейнасць нізавых актывістаў і спробы лабіраваць законы ў абарону традыцыйных каштоўнасцей на федэральным узроўні. Гэтая ідэалогія звычайна з падазрэннем ставіцца да сацыяльных змен і выступае за вяртанне фундаментальных каштоўнасцей.

Другое значэнне тэрміну *сацыял-кансерватызм* развілося ў Скандынаўскіх краінах і кантынентальнай Еўропе. Там яно тычыцца ліберальнага кансерватызму, які выступае за еўрапейскія дзяржавы ўсеагульнага дабрабыту. Сацыяльны кансерватызм адрозніваецца ад культурнага кансерватызму, засяроджваецца на культурных аспектах, такіх як абарона культуры пэўнай нацыі, хоць гэтыя дзве ідэалогіі трохі перасякаюцца.

Характэрныя рысы
----------------

Прынятыя мэты і ідэалогіі, якія тычацца абароны традыцый і / або маральнасці, часта адрозніваюцца для розных груп сацыяльнага кансерватызму. Такім чынам, няма нейкай агульнай палітыкі або пазіцый, якія лічыліся б універсальнымі сярод сацыял-кансерватараў. Аднак ёсць шэраг прынцыпаў, якіх прынамсі большасць сацыяльных кансерватараў прытрымліваецца. Да такіх агульных ідэй і філасофій адносяцца: нуклеарная сям'я як базавы элемент грамадства, дзяржаўная абарона маральнасці і таго, што прыхільнікі сацыял-кансерватызму згадваюць як традыцыйныя сямейныя каштоўнасці; яны выступаюць супраць секулярызму і ваяўнічага атэізму. Прыкладное прымяненне гэтых агульных прынцыпаў у сацыял-кансерватараў розных краін выглядае так: выступы супраць легалізацыі абортаў, даследаванняў ствалавых клетак і эўтаназіі; выступы супраць еўгенікі (генных мадыфікацый, якія перадаюцца па спадчыне) і трансгуманізму, падтрымліваючы біякансерватызм; выступы за вызначэнне шлюбу як саюзу адной жанчыны і аднаго мужчыны, супраць аднаполых шлюбаў, супраць легалізацыі медыцынскіх неапраўданых наркотыкаў, прастытуцыі, дашлюбнага сексу і сексу па-за шлюбам; пратэсты супраць парнаграфіі і таго, што сацыял-кансерватары лічаць непрыстойным і непрымальным.
**Клавс Чаварс** (лат.: Klāvs Čavars) (нар. 11 лютага 1996, г. Вэнтспілс, Латвія) — латвійскі баскетбаліст, цэнтравы .

Кар’ера
-------

Клавс Чаварс разам з заўзятаркай
Прафесійную кар’еру ў 2011 годзе ў студэнцкай камандзе «Вэнтспілса», якая выступала ў 2 дывізіёне чэмпіянату Латвіі. Пасля чаго цэнтравы перабраўся ў «Ліепаі/Трыабет», дзе замацаваўся ў стартавай пяцёрцы. У яго кар’еры таксама былі іспанская «Гран Канарыя», турэцкі «Генчлік» і 2 гады ў рыжскім ВЭФе.

Сезон 2019/20 правёў у родным для яго «Вэнтспілсе», дзе таксама пачынаў гульню з першых хвілін. У Латвійска-Эстонскай Лізе цэнтравы правёў 20 сустрэч з сярэдняй статыстыкай 9.7 ачкоў, 6.5. падбораў, 1.5 перадачы і 2.2 блок-шоты за 20 хвілін. У Кубку ФІБА-Еўропа — 12 гульняў з сярэднімі паказнікамі 11.3 ачкі, 7.4 падборы, 2.3 блок-шоты за 21 хвіліну. Пры гэтым у матчы супраць «Прышціны» гулец набраў 26 ачкоў, зрабіў 13 падбораў, 3 перадачы і 5 блок-шотаў.

Выступаў за моладзевыя каманды зборнай Латвіі U-16, U-18 і U-20. А ў 2017 і 2020 гадах выступаў і за галоўную каманду краіны.

У чэрвене 2020 года падпіса кантракт з баскетбольным клубам «Цмокі-Мінск».

Зноскі
------

1. ↑  Клавс Чаварс будзе бараніць колеры «Цмокаў» Архівавана 19 кастрычніка 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Basketball-Reference.com (Еўропа) · Eurobasket.com (ігрок) · EuroLeague (ігрок) · RealGM (ігрок) · Адзіная ліга ВТБ · ФІБА |
**Сульфаміламі́ды** — сінтэтычныя процімікробныя лекавыя сродкі, вытворныя аміду сульфанілавай кіслаты. Адкрыты нямецкім бактэрыёлагам Герхардам Домакам у 1934—1935 гадах.

Агульная формула тыпу:

H2N—C6H4—SO2NH—R,
дзе R — астаткі розных гетэрацыклічных злучэнняў.

Бясколерныя крышталі без паху, горкія на смак. Дрэнна раствараюцца ў вадзе, лепш — у арганічных растваральніках, растворах шчолачаў, у плазме крыві.

Сульфацэтамід
Падзяляюцца на прэпараты кароткага дзеяння (стрэптацыд, этазол, урасульфан і інш.), сярэдняга (напрыклад, сульфазін), працяглага дзеяння (напрыклад, сульфадыметаксін) і звышпрацяглага дзеяння. Характарызуюцца высокай процімікробнай актыўнасцю (напрыклад, норсульфазол, сульфадымезін, сульфазол і інш.).

Сульфаніламіды ўжываюцца пры бранхітах, пнеўманіях, цыстытах, урэтрытах, сальманелёзах і інш. Сульфамніламіды мясцовага ўжывання: альбуцын(пры хваробах вачэй), фталазол (пры кішэчных інфекцыях). Душаць рост і развіццё многіх відаў бактэрый (стрэптакокаў, ганакокаў і інш.), некаторых прасцейшых (напрыклад, узбуджальнікаў малярыі, таксаплазмозу), хламідый і інш.

Ўздзейнічаюць сульфаніламіды не толькі на мікраарганізмы, але і на арганізм чалавека. Некаторыя з іх (напрыклад, бутамід) здольныя зніжаць узровень цукру ў крыві, у сувязі з чым знайшлі прымяненне пры лячэнні цукровага дыябету. Могуць выклікаць пабочныя з’явы: алергічныя рэакцыі, млоснасць, ваніты, зніжэнне ўтрымання лейкацытаў у крыві, неўрыты, парушэнні функцыі нырак і інш.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002
2. 1 2  Хімічны слоўнік навучэнца, 2003

Літаратура
----------

* *Семяненя І. М.* Сульфаніламі́ды // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 263—264. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Сульфаніламідныя прэпараты // Хімічны слоўнік навучэнца: Дапаможнік для вучняў / Б. Н. Качаргін, В. М. Макарэўскі, Л. Я. Гарнастаева, В. С. Аранская. — Мн.: Народная асвета, 2003. — С. 224. — 287 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-12-0621-8.
* Сульфаниламидные препараты / Чурюканов В. В. // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

Спасылкі
--------

* Сульфаниламидные препараты // Справочниках MSD. Пользовательская версия (руск.)
* Сульфаниламиды // Сетевое издание PHARMEDU (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2006005547 · Microsoft: 2908595282 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Баравая.
**Барава́я** (трансліт.: *Baravaja*, руск.: Боровая) — вёска ў Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Юркевіцкага сельсавета.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

За 18 км на паўночны захад ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Жыткавічы (на лініі Лунінец — Калінкавічы), 247 км ад Гомелю.

Гідраграфія
-----------

На ўсходзе вадасховішча рыбгаса.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Лунінец — Калінкавічы. Планіроўка складаецца з крывалінейнай мерыдыянальнай вуліцы, забудаванай двухбакова, няшчыльна, драўлянымі сялянскімі сядзібамі.

Гісторыя
--------

Паводле пісьмовых крыніц вядомая з XIX стагоддзя як сяліба ў Жыткавіцкай воласці Мазырскага павета Мінскай губерні. У 1929 годзе арганізаваны калгас «Дзень ураджая», працавала гамарня. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў лютым 1943 года нямецкія карнікі цалкам спалілі вёску і забілі 3 жыхароў. 15 жыхароў загінулі на фронце. Паводле перапісу 1959 года ў складзе рыбгаса «Белае» (цэнтр — пасёлак Азёрны). Дзейнічае пачатковая школа.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2004 год — 67 гаспадарак, 184 жыхара.

### Дынаміка

* 1897 год — 33 жыхара (паводле перапісу).
* 1917 год — 41 жыхар.
* 1940 год — 34 двары, 172 жыхара.
* 1959 год — 231 жыхар (паводле перапісу).
* 2004 год — 67 гаспадарак, 184 жыхара.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Юркевіцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Юркевічы |
| Аграгарадкі | Азёрны |
| Вёскі | Баравая ·  Белае ·  Гулевічы ·  Лагвошчы ·  Падвосце ·  Пясчанікі |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Новы Свет, значэнні.

**Новы Свет** — былы пасёлак у Шырокаўскам сельсавеце Буда-Кашалёўскага раёна Гомельскай вобласці Беларусі.

У сувязі з радыяцыйным забруджваннем пасля Чарнобыльскай катастрофы жыхары (14 сем'яў) пераселены ў чыстыя месцы.

На поўначы мяжуе з лесам.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 20 км на ўсход ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Буда-Кашалёўская (на лініі Жлобін — Гомель), 30 км ад Гомеля.

### Гідраграфія

На поўдні меліярацыйны канал.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай дарозе, затым па шашы Доўск — Гомель. Планіроўка складаецца з двух кароткіх, паралельных паміж сабой вуліц, арыентаваных з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаваных драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

Гісторыя
--------

Заснаваны напачатку XX стагоддзя перасяленцамі з суседніх вёсак. У 1926 годзе ў Ліпскім сельсавеце Уваравіцкага раёна Гомельскай акругі. У 1929 годзе жыхары пасёлка ўступілі ў калгас. У 1959 годзе ўваходзіў у склад саўгаса «Камінтэрн» (цэнтр — вёска Шырокае).

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2010 год — жыхароў няма.

### Дынаміка

* 1926 год — 14 двароў 63 жыхара.
* 1959 год — 78 жыхароў (паводле перапісу).
* 1990-я — жыхары (14 сем'яў) пераселены.

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: Белэн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
**Музеі Ватыкана**  — сукупнасць музеяў, размешчаных на тэрыторыі дзяржавы Ватыкан. Калекцыі музеяў збіраліся рымскімі папамі на працягу гісторыі і ўтрымліваюць мастацкія работы класічных майстроў, уключаючы творы эпохі Адраджэння.

Музей быў заснаваны Папам Юліем II у пачатку XVI стагоддзя. У маршрут па музеях Ватыкана ўваходзяць Сіксцінская капэла са столевымі роспісамі Мікеланджэла і станцы Рафаэля. У 2013 годзе музеі Ватыкана наведала 5,5 млн турыстаў, дзякуючы чаму яны апынуліся на пятым месцы сярод самых наведвальных музеяў. Музеі налічваюць 54 галерэі, сярод якіх апошняй з’яўляецца Сіксцінская капэла.

Гісторыя
--------

Гісторыя калекцыі музеяў Ватыкана пачынаецца з мармуровай скульптуры «Лаакоан і яго сыны», знойдзенай 14 студзеня 1506 года ў вінаградніках Эсквіліна. Папа Юлій II, даведаўшыся пра знаходку, адразу ж паслаў за ёй архітэктара Джуліяна да Сангала і скульптара Мікеланджэла Буанароці. Сангала пацвердзіў сапраўднасць працы, а Мікеланджэла рэкамендаваў набыць яе ва ўладальніка. Юлій II усталяваў скульптуру для публічнага доступу ў спецыяльнай нішы ў Ватыканскім Бельведэры роўна праз месяц.

Карцінныя галерэі
-----------------

Ватыканская пінакатэка — збор твораў жывапісу. Да 1932 гады карціны размяшчаліся ў апартаментах Борджыя. Калекцыя ўключае ў сябе такія вядомыя творы, як трыпціх Джота дзі Бандонэ; «Мадона дзі Фаліньё», «Праабражэнне», «Каранацыя Марыі» Рафаэля; «Св. Еранім» Леанарда да Вінчы; «Палажэнне ў труну» Караваджа; «Мадона з дзіцем і святымі» і «Уваскрасенне» П’етра Перуджына; «Шлюб Маці Божай» Філіпа Ліпі.
У 1973 годзе была адкрыта калекцыя сучаснага рэлігійнага мастацтва.

Гістарычны музей
----------------

Скульптуры выстаўлены для агляду ў музеях, якія акружаюць Бельведэрскі палац: Музей Пія-Клімента, Музей К’ярамонці, Этрускі і Егіпецкі музеі.

Музеі скульптур
---------------

У 1973 годзе быў адкрыты Гістарычны музей. У яго калекцыі сабраны транспартныя сродкі, прадметы ўжытку, фатаграфіі, дакументы і іншыя экспанаты, якія ілюструюць шматвекавую гісторыю Ватыкана і рымскіх папаў.

Заўвагі
-------

1. ↑  Top 100 Art Museum Attendance **(нявызн.)**.  The Art Newspaper. Праверана 13 ліпеня 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90152943 · BNE: XX128142 · BNF: 12312427s · GND: 235092-0 · ISNI: 0000 0001 0807 3165 · LCCN: n81003002 · NDL: 00629518 · NKC: kn20090306029 · NLG: 224084 · NSK: 000229333 · SUDOC: 032013795 · VIAF: 141443926, 309159477909327990008 · ULAN: 500356366 |

 |
Пячатка Цэнтральнага нацыянальнага камітэта
**Цэнтральны нацыянальны камітэт** (ЦНК; польск.: Komitet Centralny Narodowy, Centralny Komitet Narodowy, KCN) — тайны орган «чырвоных» па падрыхтоўцы да паўстання 1863—1864 гадоў. Ён быў павінны: пашырыць заканспіраваную сетку паўстанцаў, усталяваць нацыянальны падатак, склікаць нацыянальную паліцыю. 12 жніўня 1862 ЦНК абяцаў сялянам права ўласнасці на зямлю за выкуп, а таксама звярнуўся да яўрэяў — прызнаючы іх раўнапраўнымі чальцамі вольнага польскага грамадства. Заснаваны ў чэрвені 1862 на базе мэрыі горада Варшавы, з мэтай узяць пад кантроль усю падрыхтоўку да паўстання ў Царстве Польскім. Адозвай ад 1 верасня 1862 абвясціў сябе рэальнай уладай нацыі і патрабавала падпарадкавання з боку ўсяго грамадства.

Дзейнасць ЦНК
-------------

Друкаваны орган ЦНК — газета «Ruch».
Згодна з Маніфестам 22 студзеня 1863 Цэнтральны Нацыянальны Камітэт абвясціў сябе Часовым нацыянальным урадам, дэкляраваў пачатак паўстання і вызваленне ад прыгону тых сялян, якія падтрымаюць паўстанне. Пасля падзення ў красавіку 1863 дыктатуры Марыяна Лангіевіча і пераходу ўлады ў рукі «белых» з 10 мая афіцыйна называецца Нацыянальны Урад (польск.: Rząd Narodowy).

Члены камітэту
--------------

* Оскар Авейдэ польск.: Oskar Awejde (з 3 студзеня 1863).
* Стэфан Баброўскі (польск.: Stefan Bobrowski) (з 3 студзеня 1863 па 19 студзеня 1863).
* Уладзіслаў Данілоўскі (польск.: Władysław Daniłowski).
* Яраслаў Дамброўскі (польск.: Jarosław Dąbrowski), мэр горада Варшава.
* Агатон Гілер (польск.: Agaton Giller), замежныя справы і пытанні друку да 3 студзеня 1863.
* Юзаф Каятан Яноўскі (польск.: Józef Kajetan Janowski), унутраныя справы, справы Літвы і Русі.
* Зігмунт Падлеўскі (польск.: Zygmunt Padlewski), ваенны камендант Варшавы, справы ваенныя.
* Вітольд Марчэўскі (польск.: Witold Marczewski).
* кс. Кароль Мікашэўскі (польск.: Karol Mikoszewski), справы духоўныя і пытанні апекі.
* Ян Майкоўскі (польск.: Jan Maykowski), пытанні скарбу, а з 3 студзеня 1863 і пытанні друку.
* Браніслаў Шварц (польск.: Bronisław Szwarce).

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8. — С. 123.
* Kizwalter T. Nałęcz T.: *Historia Polski. Polska 1831—1939* («Historia» — Biblioteka Gazety Wyborczej t. 11), wyd. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007, ISBN 978-84-9819-818-8;
* Maroń J. Piotrowski J. Czapliński M. Rosik S. Fras Z.: *Słownik Encyklopedyczny. Historia*, wyd. Europa, 1999, ISBN 83-85336-95-8.
**Э́ршэг** (венг.: Őrségi Nemzeti Park) — нацыянальны парк у заходняй частцы Венгрыіі, у Заходне-Задунайскім краі на тэрыторыі мед'е Ваш. Парк размяшчаецца ў самым заходнім раёне Венгрыі. Тэрыторыя парку распасціраецца на поўдні ад ракі Раба, непасрэдна прымыкае да межаў Аўстрыі і Славеніі. уйнейшыя гарады побач з паркам — Кёрменд і Сентготхард.

Плошча парку — 44 000 гектараў. Парк Эршэг — самы малады з нацыянальных паркаў Венгрыі, быў заснаваны ў 2002 годзе.

Назву парк атрымаў па імяні гістарычнай вобласці Эршэг, на тэрыторыі якой ён размешчаны. У Эршэге, памежным венгерскім раёне, гістарычна пражывалі ахоўнікі памежных пераходаў (венг.: Őrség — гвардыя, варта), сфармаваўшыя самабытную сялянскую культуру.

Апісанне
--------

Больш за 60 % тэрыторыі парку займаюць некранутыя лясы, галоўным чынам, хвойныя. У лясах Эршэга захаваліся значныя папуляцыі дзікіх звяроў. Азёры парку вядомы сваёй крыштальна-чыстай вадой. У Эршэге бяруць пачатак рэкі Зала і Керка, а таксама мноства невялікіх прытокаў Рабы.

Ахове экалогіі некранутай прыроды парку надаецца шмат увагі.

У 18 вёсках, размешчаных на тэрыторыі парку, захоўваюцца і аднаўляюцца традыцыі, характэрныя для ахоўнікаў-пасяленцаў Эршэга. Паколькі мясцовыя жыхары маглі разлічваць толькі на сябе і забяспечвалі сябе самі, тут былі развіты самыя разнастайныя рамёствы — выраб драўлянага посуду, інструментаў, мэблі, пляценне кошыкаў, пчалярства, збор і сушэнне грыбоў, прыгатаванне палінкі. Найбольш было развіта ганчарства, традыцыі якога захавалісь да нашых дзён.

У невялікіх паселішчах Эрысенпетер і Велемер захаваліся старажытныя гатычныя цэрквы. Царква ў Велемеры ўпрыгожана насценнымі роспісамі 1378 года.

Штогод з 13 па 16 мая ў Эршэге праходзіць фальклорнае свята «Дні Цвіцення», у ходзе якога даюць прадстаўленні фальклорныя калектывы і ўстройваюцца вялікія кветкавыя базары.

У 2007 годзе на штогадовым Еўрапейскім турыстычным форуме Эршэг стаў адным з пераможцаў конкурсу «Лепшыя месцы падарожжаў».

Банк Венгрыі 22 красавіка 2010 года выпусціў у абарачэнне памятную манету «Эршэг».

Зноскі
------

1. ↑  Национальный парк Эршег в Венгрии / Блог / Нумизматика вместе с Global Coins **(нявызн.)**.  www.gcoins.net. Праверана 12 верасня 2018.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка парку  (венг.)

| Нацыянальныя паркі Венгрыі |
| --- |
| 
Агтэлек · 
Бюк · 
Дунай-Драва · 
Дунай-Іпай · 
Кёрэш-Мараш · 
Кішкуншаг · 
Прыбалатанскае ўзвышша · 
Ферцё-Ханшаг · 
Хортабадзь · 
Эршэг
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Раш.
**Брыён Раш** (нар. 15 лістапада 1984, Шрыўпарт, ЗША) — амерыканскі баскетбаліст.

Кар’ера
-------

Пачынаў сваю баскетбольную кар’еру ў камандзе ўніверсітэта Грамбліна. У 2003 годзе быў прызнаны лепшым навічком паўднёва-заходняй атлетычнай канферэнцыі (SWAC), чатыры гады падрад уключаўся ў сімвалічную зборную, а ў 2006 годзе быў прызнаны лепшым гульцом. У сезоне 2005-06 ў коледжы Раш у сярэднім за гульню набіраў 25,8 ачкоў і рабіў 7 падбораў. У агульнанацыянальным студэнцкім рэйтынгу ён займаў трэцяе месца, аднак з-за пералому нагі, атрыманага ў лютым 2006 года, ён змушаны быў прапусціць канцоўку сезону, а таксама зборы перад драфтам 2006 года, у выніку чаго ніводны з клубаў НБА яго не выбраў.

Прафесійную кар’еру Раш пачаў у Еўропе ў складзе клуба другога італьянскага дывізіёна «Джэзі». З 2007 па 2009 гады выступаў у Францыі ў складзе «Роана» і «Страсбура», двойчы браў удзел у матчы ўсіх зорак французскай лігі, а ў 2008 годзе дапамог «Роану» стаць віцэ-чэмпіёнам Францыі. Затым у кар’еры амерыканца былі расійскія «Трыумф» і «Чырвоныя крылы». З апошнімі ён выйграў Кубак Расіі і быў прызнаны самым каштоўным гульцом Фіналу чатырох.

У 2012 годзе невялікі адрэзак быў у французскім «Шалоне», і да 2014 года быў у «Астане».

У снежні 2018 года падпісаў кантракт баскетбольнм клубам «Цмокі-Мінск».

Зноскі
------

1. ↑  College Basketball at Sports-Reference.com Праверана 28 ліпеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q100311335'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18002875'></a>
2. ↑  Брыён Раш — новы гулец «Цмокаў»! Архівавана 18 ліпеня 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | ACB (ігрок) · Basketball-Reference.com (Еўропа) · Eurobasket.com (ігрок) · EuroLeague (ігрок) · RealGM (ігрок) · Sports-Reference.com (каледж) · Адрыятычная ліга · Адзіная ліга ВТБ · РФБ |
**Уладзімір Кірылавіч Віннічэнка** (укр.: Володимир Кирилович Винниченко; 28 ліпеня 1880, Елісаветград, Херсонская губерня, Расійская імперыя — 6 сакавіка 1951, Мужэн, Праванс — Альпы — Лазурны Бераг, Францыя) — украінскі грамадска-палітычны дзеяч, празаік, драматург і художнік.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Пасля заканчэння школы і паспяховай здачы экзаменаў паступіў на юрыдычны факультэт Кіеўскага ўніверсітэта. У 1902 г. уступіў у лавы Украінскай рэвалюцыйнай партыі. Займаўся ў ёй прапагандысцкай працай сярод сялянства і рабочых. У 1903 г. быў арыштаваны і выключаны з універсітэта, арыштаваны. Двойчы яму ўдалося бегчы з турмы. Пасля чаго — у эміграцыі. У 1914 г. вярнуўся ў Расійскую імперыю і пад чужым імем жыў у Маскве да 1917 г.

Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 г. і звяржэння царызму быў абраны намеснікам старшыні Украінскай Цэнтральнай Рады. З 15 чэрвеня 1917 па 22 кастрычніка 1918 гг. быў начальнікам Генеральнага сакратарыята Украінскай Народнай Рэспублікі — органа выканаўчай улады Цэнтральнай Рады. 22 студзеня 1918 г. у сваім чацвёртым універсале Рада абвясціла поўную незалежнасць Украіны. 30 студзеня 1918 г. ён пайшоў у адстаўку разам з усім сваім кабінетам.

У перыяд Гетманата ён стаяў у апазіцыі да гетмана Паўла Скарападскага. Пасля яго звяржэння, з 14 снежня 1918 г. быў старшынёй Дырэкторыі УНР. Захоп Кіевам Чырвонай Арміяй 5 лютага 1919 г. і канфлікт з Сымонам Пятлюрам прывёў да адстаўкі Віннічэнкі 13 лютага 1919 г.

Ён эміграваў да Аўстрыі. У Вене арганізаваў эмігранцкую палітычную групу ўкраінцаў. У траўні 1920 г. ён адправіўся ў Маскву, дзе яму прапанавалі пасаду намесніка старшыні Савета Народных Камісараў УССР, разам з пасадай народнага камісара па знешняй палітыцы, аднак ён адмовіўся. Пасля капітуляцыі Францыі і яе акупацыі гітлераўскай Германіяй трапіў у канцэнтрацыйны лагер. Памёр у 1951 г. у французскім Правансе.

Зноскі
------

1. 1 2  метрычная кніга Праверана 17 чэрвеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q932420'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q34544468'></a>
2. ↑  Volodomyr Vynnyčenko // The Fine Art Archive — 2003.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Лабараторыя Фантастыкі |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Новы · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 119243318 · ISNI: 0000 0001 2275 6376 · LCCN: n79137096 · NKC: jn19992001394 · NLA: 36055724 · NTA: 071502440 · NUKAT: n97037020 · РДБ: 000007542 · SUDOC: 095075682 · VIAF: 817403 |

 |
**Марыго́** — самы вялікі горад і сталіца французскага заморскага дэпартамента Сен-Мартэн, які знаходзіцца ў Карыбскім моры. Насельніцтва горада складаецца з 5,7 тыс. чалавек.

Невялікая рыбалавецкая вёска, якую потым назвалі Марыго, атрымала статус сталіцы пад час кіравання караля Луі XVI, які пабудаваў *форт Сен Луі*, у заліве Марыго. Сёння гэта самы значны будынак горада.

Марыго тыповы карыбскі горад, з лёгкімі драўлянымі дамамі. Кірмашы праходзяць кожную сераду і суботу, на іх можна знайсці какосы, авакада, розныя гатункі рыбы і іншыя разнастайныя тавары.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Марыго

1. ↑  база даных аб французскіх камунах — Institut national de l'information géographique et forestière. Праверана 26 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1665102'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q20894925'></a>
**Pinanga subterranea** — від кветкавых раслін з сямейства Пальмавыя (*Arecaceae*). Гэта першая апісаная пальма, якая цвіце і пладаносіць пад зямлёй.

Асяроддзе пражывання
--------------------

*Pinanga subterranea* шырока распаўсюджаная ў першасных трапічных лясах на захадзе Барнеа, ахопліваючы Саравак (Малайзія) і Калімантан (Інданезія). У асноўным рэгіструецца ў нізінных змешаных двукрылых лясных далінах і на схілах ля ручаёў. На гліністых глебах на крэйдах, чырвоных глебах або пясчана-гліністых глебах да вышыні 650 метраў.

Біялогія
--------

Падземнае цвіценне і плоданашэнне *Pinanga subterranea* з’яўляюцца сур’ёзнымі праблемамі для апылення і распаўсюджання насення. Кветкі, закапаныя пад зямлёй, недаступныя для большасці тыповых апыляльнікаў пальмаў, такіх як пчолы або жукі. Тым не менш, завязванне пладоў і насення ў падземнай мясцовасці Пінанга звычайна высокае, што паказвае на існаванне эфектыўнага спосабу апылення. Суквецці ў *Pinanga* аднадомныя, такім чынам можа адбывацца самаапыленне. Аднак дробныя насякомыя ўсё яшчэ могуць гуляць ролю ў апыленні. Гэтыя здагадкі аб апыленні і самаапыленні патрабуюць абгрунтавання палявымі данымі назіранняў. Што тычыцца распаўсюджання насення, палявыя назіранні паказваюць, што свінні віду *Sus barbatus* з’яўляюцца эфектыўнымі рассейвальнікамі насення падземных раслін роду *Pinanga*. Цікава, што плады ярка-чырвоныя, хоць яны знаходзяцца пад зямлёй.

Выкарыстанне
------------

Хоць плод схаваны пад зямлёй, іх актыўна шукаюць у якасці лясной закускі жыхары Цэнтральнага Калімантан (Інданезія), калі сустракаюць пальму. Салодкі сакавіты мякіш пладоў разжоўваюць, а цвёрдае насенне выплёўваюць. Пры тым што пальма шырока вядомая карэнным народам, від *Pinanga subterranea* да апошняга часу не быў навукова апісаны батанікамі.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».
3. 1 2 3 4  *Benedikt G. Kuhnhäuser, Agusti Randi, Peter Petoe, Paul P. K. Chai, Sidonie Bellot and William J. Baker* Hiding in plain sight: The underground palm Pinanga subterranea // *Plants, People, Planet*. — 2023. — DOI:10.1002/ppp3.10393

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | IPNI |
**Акшардха́м** (гудж.: દિલ્હી અક્ષરધામ અક્ષરધામ, Дэванагары: दिल्ली अक्षरधाम) — індуісцкі храмавы комплекс у г. Дэлі. Увайшоў у Кнігу рэкордаў Гінеса як самы грандыёзны індуісцкі храм у свеце. Адкрыццё храма адбылося ў 2005 годзе. Яго будаўніцтва вялося на працягу 5 гадоў з удзелам 7 тысяч майстроў з Раджастхана, Арысы і Бенгаліі. Будаўніцтва абышлося ў 500 млн долараў ЗША, сабраных за кошт добраахвотных ахвяраванняў.

Вышыня храма складае 42 м, шырыня і даўжыня 94 і 106 метраў. Ён упрыгожаны 234 калонамі, 9 купаламі, 20 чатырохграннымі шыхкарамі і больш за 20 тыс. фігур. Па перыметры будынка размяшчаюцца фігуры 148 сланоў. У цэнтры размешчана трохметровая статуя Нілкантха Вармі, ушанаванага як увасабленне Свамінараяна.
У храм забаронены ўваход з любой фота-відэа апаратурай і мабільнымі тэлефонамі, перад уваходам ёсць бясплатныя камеры захоўвання. На ўваходзе ў храм стаяць рамкі металадэтэктара, пасля іх праходжання адбываецца ручны догляд.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Акшардхам**
* akshardham.com — афіцыйны сайт Акшардхама

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 305338789 |
**Селемон Барэга** (англ.: Selemon Barega Shirtaga; нар. 20 студзеня 2000) — эфіопскі лёгкаатлет, спецыялізуецца ў бегу на доўгія дыстанцыі. Чэмпіён Алімпійскіх гульняў 2020 года на дыстанцыі 10 000 метраў.

Біяграфія
---------

У 2016 годзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы сярод спартсменаў, не старэйшых за 20 гадоў, заваяваў залаты медаль на дыстанцыі 5000 метраў з вынікам 13.21,21. На чэмпіянаце свету 2017 года, які праходзіў у Лондане, ён стаў пятым, паказаўшы вынік 13.35,34. 30 верасня 2019 года Селемон Барэга ў Досе стаў віцэ-чэмпіёнам свету ў бегу на 5000 метраў, паказаўшы вынік 12.59,70.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Selemon Barega // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Diamond League · Olympedia · Olympic Channel · Tilastopaja · World Athletics |