recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Каралі (значэнні).

**Вера Аляксееўна Каралі** (руск.: Ве́ра Алексе́евна Кара́лли; 27 ліпеня [8 жніўня] 1889, Масква, Расійская імперыя — 16 лістапада 1972, Бадэн, Аўстрыя) — руская балерына, актрыса нямога кіно, балетны педагог. Эмігравала з Расіі, працавала ў Еўропе.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Маскве 27 ліпеня 1889 года ў артыстычнай сям’і: намінальны бацька (удачарыў Веру ў 1902 годзе; фактычна яе лічылі незаконнанароджанай дачкой яго бацькі, грэчаскага консула ў Маскве) — правінцыйны антрэпрэнёр, рэжысёр яраслаўскага тэатра А. М. Каралі-Тарцоў (1861 — пасля 1930), маці — драматычная актрыса В. Каралі (народж. Крушанкова, па сцэне Ольгіна; 1870—1928). У 1906 годзе Вера скончыла тэатральнае вучылішча пад кіраўніцтвам Аляксандра Горскага.

Гастралявала за мяжой у складзе «Рускага балета» Сяргея Дзягілева ў 1909 годзе, а таксама ў 1919 і 1920 гадах. Саліравала ў Вялікім тэатры, у тым ліку ў балетных пастаноўках «Дачка фараона», «Жыццё за цара», «Лебядзінае возера», «Саламбо» і іншых. Часта танчыла ў пары з Міхаілам Мордкіным. У 1914 годзе Каралі дэбютавала ў кіно ў драме Пятра Чардыніна «Ты памятаеш ці што?», дзе яе партнёрамі былі сам Чардынін і Іван Мазжухін. Неўзабаве стала адной з першых рускіх кіназорак, выпусціўшы ў 1915 годзе восем карцін. У асноўным актрыса здымалася ў Чардыніна і яшчэ аднаго піянера рускага кінематографа, Яўгена Баўэра.

У 1908—1915 гадах грамадзянская жонка Л. В. Собінава.

Пасля рэвалюцыі 1917 года Каралі эмігравала, жыла ў Літве, дзе ў Каўнасе выкладала мастацтва танца, працавала ў Румыніі, здымалася ў Францыі і Аўстрыі.

З 1942 года замужам за Барысам Аляксандравічам Шышкіным (памёр у Вене ў лютым 1972 года; нарадзіўся ў Мікалаеве, у 1920 г. у складзе Узброеных сіл Поўдня Расіі быў эвакуіраваны з Наварасійска на караблі «Афон»).

З 1956 года жыла ў Вене, дзе давала ўрокі балетнага майстэрства. Памерла ў аўстрыйскім Бадэне (ням. Baden bei Wien, Weilburg str. 95) 16 лістапада 1972 года ва ўзросце 83 гадоў.

Падавала прашэнне з просьбай вярнуцца на радзіму, 1 лістапада 1972 года атрымала савецкі пашпарт, але праз два тыдні яна памерла.

Зноскі
------



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 14844021v · GND: 136472559 · ISNI: 0000 0000 7844 7532 · LCCN: nr2004003762 · LNB: 000201545 · NKC: js2010576496 · SUDOC: 142503142 · VIAF: 64274402 |

 |
Нямецкі канцэрн Testo SE & Co. KGaA — найбуйнейшы еўрапейскі вытворнік кантрольна-вымяральнага абсталявання. Кампанія Testo з галаўным офісам у горадзе Ленцкирх, зямлі Баден-Вюртемберг была заснавана ў 1957 годзе. Сёння Testo Group аб'ядноўвае 33 кампаній-прадстаўніцтвы па ўсім свеце: у Еўропе (у тым ліку Беларусі, Расіі і Украіне), у краінах Азіі (Японіі, Кітаі, Карэі), Паўночнай Амерыкі (Канада, ЗША) і Аўстраліі.

Гісторыя
--------

Кампанія Testoterm (Testo — пачынаючы з 1993 года) была заснавана ў 1957 годзе былымі спецыялістамі медыка-тэхналагічнай кампаніі Atmos. Пачатак кампаніі паклала вынаходства першага ў міры электроннага медыцынскага тэрмометра са стрэлачным індыкатарам. Прыбор стаў сапраўдным прарывам у тэрмометрыі, аднак яго з'яўленне было ўспрынята многімі з вялікай доляй скепсісу, перш за ўсё-з-за высокага кошту.

Тады распрацоўшчыкі, канчаткова зацвердзіўшыся ў вырашэнні, што будучыня за дакладнымі і зручнымі электроннымі вымяральнымі прыборамі, засяродзіліся на стварэнні новых мадэляў тэрмометраў для іншых абласцей прымянення, што ўвянчалася ў пачатку 60-х гадоў стварэннем мадэляў тэрмометраў для прамысловага прымянення. Іх адметнай асаблівасцю стала наяўнасць зменных зондаў, пры выхадзе са строю якіх адпадала неабходнасць у куплі новага прыбора. У далейшым асартымент прадукцыі стаў пашырацца за кошт прыбораў для вымярэння іншых фізічных велічынь.

Асартымент прадукцыі
--------------------

Кампанія прапануе вымяральныя прыборы і вымяральныя рашэнні для халадзільнай, кліматычнай і экалагічнай тэхнікі, прамысловага прымянення, для аналізу выхлапных газаў і аналізу дымавых газаў або кантролю якасці паветра ў памяшканні і харчовых прадуктаў.

**Прадукцыя** кампаніі Testo сёння падзяляцца на 4 асноўныя групы:

* **Партатыўныя вымяральныя прыборы** для вымярэння тэмпературы, вільготнасці паветра, расходу паветра, ціску, рн, праводнасці, асветленасці, ўзроўню шуму, актыўнасці вады і прыборы для налады халадзільных сістэм.

* **Пiрометры і цеплавізары** — прыборы для бескантактавага вымярэння тэмпературы, якія рэгіструюць інфрачырвонае (цеплавое) выпраменьванне ад аб'екта і пераўтвараюць яго ў значэнне тэмпературы або ў цеплавы малюнак.

* **Газааналізатары** — прыборы для аналізу розных характарыстык дымавых газаў у сістэмах ацяплення або прамысловых гарэлках, з мэтай налады абсталявання ў адпаведнасці з экалагічнымі патрабаваннямі.

* **Вымяральныя сістэмы** стацыянарна размешчаных прыбораў, якія выконваюць бесперапынныя вымярэння вільготнасці і тэмпературы на вытворчасці, у халадзільных камерах, на складах, у музеях, лабараторыях, у агрэгатах і тэхнічных сістэмах.

Спасылкі
--------

* Сайт кампанії Testo :www.testo.de
**Пу́чынскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Пучын.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Брагінскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Савіцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Раманоўскі.
**Аляксандр Раманоўскі** (1915, Віцебск — 12 лістапада 1955) — беларускі і аўстралійскі мастак.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыў школу-дзесяцігодку (1932) і Віцебскі мастацкі тэхнікум (1938). Працаваў мастаком у тэатры і рэдакцыях газет. У 1940 прызваны ў Чырвоную Армію, з 1941 быў у нямецкім палоне. Пасля II сусветнай вайны эмігрыраваў у Аўстралію.

Найбольш плённа працаваў у жанрах палітычнай карыкатуры, скетча, плаката. Яго малюнкі друкаваліся ў беларускай і расійскай эмігранцкай перыёдыцы. Яго творы экспанаваліся на мастацкіх выстаўках у Аўстраліі. У 1955 у г. Сідней выдадзены альбом яго скетчаў.

Быў членам Аўстралійскага мастацкага таварыства і Беларускага інстытута навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку, якому завяшчаў некалькі сваіх малюнкаў.

Трагічна загінуў.

Літаратура
----------

* *Ляднёва А. С. Трыгубовіч В. А.* Раманоўскі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
**Ленінградскі** (руск.: Ленингра́дский) — пасёлак (былы пасёлак гарадскога тыпу) у Іульцінскім раёне Чукоцкай аўтаномнай акругі Расіі. Да 2008 года ўваходзіў у склад Шмітаўскага раёна. Пасёлак размешчаны паблізу ўзбярэжжа Паўночнага Ледавітага акіяна, на правым беразе ракі Рывеем. За 122 км ад райцэнтра, да бліжэйшага пасёлка Палярны (закінуты) — 30 км. У цяперашні час пастаяннага насельніцтва ў пасёлку няма. На ўскраіне пасёлка вахтавым метадам працуюць невялікія золатаздабывальныя арцелі.

Зноскі
------

1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
2. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17). — карта Чукоцкай аўтаномнай акругі
Артаклаз
**Артаклаз** — мінерал з групы палявых шпатаў, K(AlSi3O8).

Назва паходзіць ад грэчаскіх слоў, якія ў перакладзе азначаюць «прамыя» і «трэшчына», за прамы вугал паміж плоскасцямі спайнасці. Належыць да групы каліева-натравых палявых шпатаў.

Зярняты няправільнай формы. Прызматычныя, таблітчатыя крышталі, двайніковыя зросткі. Бясколерны, белы, шэры, ружовы, чырванаваты. Бляск шкляны, на плоскасцях спайнасці жамчужны або перламутравы. Рысы не дае. Спайнасць дасканалая ў двух напрамках пад вуглом 90°. Цвёрдасць каля 6. Шчыльнасць каля 2,5 г/см³. Сінгонія манаклінная.

Сустракаецца ў магматычных і метамарфічных пародах крышталічнага фундамента Усходне-Еўрапейскай платформы. Разнавіднасці: сонечны камень з залацістым бляскам, месячны камень — блакітнавата-серабрысты. Артаклаз — пародаўтваральны мінерал гранітаў, сіенітаў, гнейсаў і інш.

Прымяняецца ў керамічнай прамысловасці, вытворчасці фарфору, фаянсу, эмалей, палівы, у шкляной прамысловасці.

Літаратура
----------

* Мінералы, горныя пароды і глебы роднага краю: Кн. для настаўніка / У. Фядотаў, А. Цытленак. — Мн.: Нар. асвета, 1987.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12496135c · Microsoft: 2779514672 |
Нацыянальны парк Рэдвуд
**Нацыянальны парк «Рэдвуд»** — нацыянальны парк у штаце Каліфорнія, ЗША. Знаходзіцца на поўнач ад Сан-Францыска. Створаны 2 кастрычніка 1968 года, калі прэзідэнт Ліндан Джонсан падпісаў указ аб стварэнні Нацыянальнага парка «Рэдвуд» агульнай плошчай 23 500 га. У яго ўвайшлі тры паркі секвой узроўню штата — Джедэдзі-Сміт, Дэль-Нортэ і Прэры-Крык. У 1978 годзе Кангрэс ЗША прыняў рашэнне пашырыць плошчу нацыянальнага парку на 19 400 га. Пакрыты старажытнымі лясамі секвоі.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4477002-9 · LCCN: no97052941 · VIAF: 159753519 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Апанасенка.
**Аляксандр Рыгоравіч Апана́сенка** (23 лістапада 1911 — 2003) — балетмайстар, Заслужаны артыст УССР (1951), Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларускай ССР (1961).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Кіеве. У 1959—1971 гадах — заснавальнік, мастацкі кіраўнік і галоўны балетмайстар Дзяржаўнага ансамбля танца БССР. Таксама працаваў у вакальна-харэаграфічным ансамблі «Таўрыя» Крымскай дзяржаўнай філармоніі мастацкім кіраўніком і галоўным балетмайстрам.

Творчасць
---------

На аснове нацыянальных харэаграфічных традыцый стварыў сцэнічныя варыянты беларускіх танцаў «Лянок», «Мяцельца», «Лявоніха» і інш. Сярод значных пастановак: «Беларусь партызанская», «Беларуская сюіта», «Беларуская рапсодыя», «Малдаўская сюіта», «Маладзёжная сюіта».

Зноскі
------

1. 1 2  Беларусь, 1995

Літаратура
----------

* Апанасенка Аляксандр Рыгоравіч // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 39. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Государственное учреждение «Заслуженный коллектив Республики Беларусь Государственный академический ансамбль танца Беларуси»  (руск.)
* Вокально-хореографический ансамбль «Таврия» им. Л. Д. Чернышевой: История ансамбля  (руск.)
* Славянский форум искусств «Золотой Витязь»(недаступная спасылка)  (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Азёрны.

**Азёрны** (трансліт.: *Aziorny*, руск.: Озёрный) — аграгарадок у Жыткавіцкім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Юркевіцкага сельсавета.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 19 км на паўночны захад ад раённага цэнтра і чыгуначнай станцыі Жыткавічы (на лініі Лунінец — Калінкавічы), 248 км ад Гомеля.

Гідраграфія
-----------

На ўсходзе, поўначы і захадзе вадаёмы рыбгаса.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Лунінец — Калінкавічы. Планіроўка складаецца з кароткай вуліцы, арыентаванай з паўднёвага захаду на паўночны ўсход і забудаванай драўлянымі гаспадарчымі пабудовамі і жылымі дамамі.

Гісторыя
--------

Пачатак пасёлку паклалі некалькі сялянскіх сядзіб, якія змясціліся тут у 1920-х гадах. У лютым 1943 года нямецкія акупанты цалкам спалілі пасёлак і забілі 25 жыхароў. Цэнтр доследнай рыбнай гаспадаркі «Белае». Дзейнічаюць Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт.

Назва пасёлка зацверджана 21 студзеня 1969 года Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2004 год — 90 гаспадарак, 265 жыхароў.

### Дынаміка

* 1940 год — 28 двароў, 94 жыхара.
* 2004 год — 90 гаспадарак, 265 жыхароў.

Вядомыя асобы
-------------

* Ф. П. Алексяевіч (1934—) — Герой Сацыялістычнай Працы

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць / С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — 632с.: іл. — 4000 экз. — ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Юркевіцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Юркевічы |
| Аграгарадкі | Азёрны |
| Вёскі | Баравая ·  Белае ·  Гулевічы ·  Лагвошчы ·  Падвосце ·  Пясчанікі |
**Артабан** (стар.-перс.: Artabanu, па-эламску: *Irdabanuš*; пасля 550 да н.э. — пасля 480 да н.э.) — персідскі царэвіч з роду Ахеменідаў, сын Гістаспа, брат Дарыя І.

Узгадваецца паміж 513 да н.э. і 480 да н.э. Згодна з персепальскімі таблічкамі, быў сатрапам Бактрыі, вельмі важнага рэгіёна. Гэта дазваляе меркаваць, што быў галоўным прэтэндэнтам на пасаду будучага караля ў малалецтва сына Дарыя І Ксеркса I. Яго ўзгадваюць таксама Герадот і Ктэсій Кнідскі, апошні пад імем Артапан, як мудрага дарадніка, якія папярэджваў супраць непрадуманых ваенных выпраў.

Меў некалькі сыноў: Артыпія, Арыямарда, Басака, Тыграна, Трытантэхма. Усе яны ўдзельнічалі ў няўдалым паходзе Ксеркса на Грэцыю ў 480 да н.э. супраць якога папярэджваў Артабан.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Artabanus Архівавана 18 красавіка 2009.
**Ганзі** - горад на захадзе Батсваны, адміністрацыйны цэнтр акругі Ганзі, вядомы як сталіца Калахары. Назва горада паходзіць з мовы Нара, якое азначае, прыкладна, тоўстыя шынкі, маючы на ўвазе статкі антылоп, якія збіраюцца на мясцовыя вадапоі.

Першыя пасяленцы - буры прыбылі ў раён Ганзі ў 1897-1898 гадах, спачатку пасёлак насіў назву Камп. У горадзе дзейнічае аддзяленне банка Барклайз, працуюць тры гандлёвыя цэнтры.

Ганзі з'яўляецца адпраўной кропкай для падарожнікаў, якія жадаюць наведаць дэльту ракі Акаванга, для гэтага ў раёне ёсць шмат кемпінгаў і адна аўтазапраўная станцыя на 500 км.


| ⛭Батсвана Гарады Батсваны |
| --- |
| Сталіца | Габаронэ |
| Гарады | 
* Арапа
* Бакаа
* Габанэ
* Ганзі
* Джваненг
* Канг
* Кан’е
* Капонг
* Касанэ
* Лабаце
* Магадзітшанэ
* Малепалоле
* Манкгодзі
* Масунга
* Маўн
* Махалап’е
* Мачудзі
* Муканэ
* Палап’е
* Раматламбама
* Рамоцва
* Сялебі-Пхіквэ
* Сяровэ
* Тамага
* Тлаквенг
* Тутумэ
* Удзі
* Франсістаўн
* Хукунцы
* Чабонг

 |
**Плотка, плотка звычайная** (*Rutilus rutilus*) — від рыб сямейства карпавых.

Назва
-----

Народныя назвы *плаціца, плоць, вобліца, караваха, альхоўка*.

Апісанне
--------

Даўжыня да 30—35 см, маса да 300—400, часам да 700 г. Звычайнымі з’яўляюцца асобіны даўжынёй 15—18 см і масай 100—150 г. Цела прадаўгаватае, сціснутае з бакоў. Галава адносна кароткая. Рот касы, паўніжні, яго верхавіна знаходзіцца на ўзроўні ніжняга краю вока. Радужына аранжавая, з чырвонай плямай у верхняй частцы. Спінны плаўнік невялікі, цёмна-шэры, усечаны, анальны — аранжавы ці чырвоны, крыху выемчаты. Хваставы плаўнік цёмна-шэры, грудныя — бледна-жаўтаватыя, брушныя — аранжавыя ці чырвоныя. Спіна цёмна-бурая або цёмна-зеленаватая, бакі і бруха серабрыстыя. Афарбоўка зменлівая і залежыць ад экалагічных умоў вадаёма. У перыяд нерасту самцы пакрываюцца эпітэляльнымі бугаркамі.

Пашырэнне
---------

Плотка пашырана ў прэсных і саланаватых водах Еўропы на ўсход ад Паўднёвай Англіі і Пірэнеяў і на поўнач ад Альпаў. У рэках і азёрах Сібіры, Сярэдняй Азіі і Закаўказзі ўтварае шэраг падвідаў. У басейнах Каспійскага і Чорнага мораў жывуць паўпрахадныя падвіды — вобла і таран. На Беларусі адна з найбольш шматлікіх рыб. 

Водзіцца ў рэках, поймавых вадаёмах і азёрах, вадасховішчах. Трымаецца ўскраін зараснікаў і вялікіх прагалін паміж імі. Пазбягае заіленых мясцін і хуткага цячэння.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Чародная рыба. Вясной выходзіць на залітую пойму. Пасля нерасту разыходзіцца па ўсім вадаёме. Харчовы спектр вельмі шырокі, корміцца зоапланктонам, водарасцямі, ракападобнымі бентаса, лічынкамі насякомых. 

Маляўкі плоткі ў возеры Пейпсі, Эстонія
Полавая спеласць наступае на 3-4-м годзе. Нерастуе ўвесну пры тэмпературы вады 8-10°С. Нераст кожны год адбываецца ў адных і тых жа месцах: каля берагоў, зарослых жорсткай расліннасцю, у поймавых старыцах і азёрах, захламленых месцах вадаёмаў. Клейкую ікру адкладвае на раслінныя рэшткі і смецце. Плоднасць у залежнасці ад узросту ад 700 да 75000 ікрынак. Інкубацыйны перыяд працягваецца 1—2 тыдні. Моладзь спачатку трымаецца на нерасцілішчы, улетку выходзіць у адкрытыя вадаёмы на глыбіню.

Увосень моладзь і дарослая рыба адыходзіць у глыбокія зімавальныя ямы.

Промысел
--------

Прамысловая рыба. Малакаштоўная з-за нізкага тэмпа росту. Папулярны аб’ект аматарскага лову.

Літаратура
----------

* *Фёдараў В. А.* Плотка // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* Плотва(недаступная спасылка) Вялікая савецкая энцыклапедыя  (руск.)
* Плотва Архівавана 20 красавіка 2013. // Проект «Вся биология»  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2779430376, 2910280171 |
Унутранае возера на Ціхані
**Нацыянальны парк Прыбалатанскага ўзвышша** (венг.: Balaton-felvidéki Nemzeti Park) — нацыянальны парк у паўднёва-заходняй частцы Венгрыі, у Цэнтральна-Задунайскім краі на тэрыторыі медзье Зала і Веспрэм. Плошча нацыянальнага парку складае 570 км². Парк заснаваны ў 1997 годзе.

Нацыянальны парк размешчаны на поўнач ад возера Балатан, у горах Бакань, і цягнецца вузкай паласой уздоўж усяго возера ад Балатанфюрэда да Кестхея. Шырыня парку складае ад 1 да 15 кіламетраў. Найбольш цікавымі месцамі парку з'яўляюцца паўвостраў Ціхань, пячоры Тапальцы, басейны рэк Тапальца і Калі, горы Паўднёвага Баканя і забалочаная тэрыторыя ў вусце Залы — Кіш-Балатан (Малы Балатан).

Тэрыторыя парку гарыстая, ландшафт — вулканічны. Тут размешчана мноства патухлых вулканаў, былых гейзераў, кратараў, выхадаў лавы, што маюць парой вельмі мудрагелістыя формы. Самы вялікі базальтавы «арган» размешчаны на гары Сент-Дзьёрдзь. За гэтай гарой, побач з горадам Тапальца знаходзіцца ўваход у пячоры з падземнымі азёрамі, выяўленыя толькі ў 1903 годзе.

У парку расце мноства рэдкіх раслін, з іх дзвесце відаў знаходзяцца пад аховай, а дзевяць пад узмоцненай аховай. Жыве вялікая колькасць птушак і рэдкіх жывёл. Унутраныя азёры паўвострава Ціхань і Кіш-Балатан адыгрываюць важную ролю ў сезонных міграцыях пералётных птушак, якія выкарыстоўваюць іх для адпачынку.

Запаведны луг Шашдзі з'яўляецца адзіным у Венгрыі месцам, дзе расце рэліктавая расліна ледавіковага перыяду — *Primula farinosa*.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нацыянальны парк Прыбалатанскага ўзвышша
* Афіцыйная старонка парку (венг.) (англ.)
* Пра парк на сайце hungary-ru

| Нацыянальныя паркі Венгрыі |
| --- |
| 
Агтэлек · 
Бюк · 
Дунай-Драва · 
Дунай-Іпай · 
Кёрэш-Мараш · 
Кішкуншаг · 
Прыбалатанскае ўзвышша · 
Ферцё-Ханшаг · 
Хортабадзь · 
Эршэг
 |
Нацыянальны парк Бандай-Асахі
**Бандай-Асахі** — нацыянальны парк у Японіі, на поўначы вострава Хансю. 4 асобныя ўчасткі знаходзяцца ў сумежных раёнах прэфектур Ямагата, Фукусіма і Ніігата. Плошча 189.661 га. Заснаваны 5 верасня 1950 годзе. Размешчаны ў вулканічных гарах, пакрытых шырокалісцевымі і іглічнымі лясамі (на вяршынях — лугі і хмызнякі). У парку жывуць палятухі, чорны мядзведзь і інш. На тэрыторыі Бандай-Асахі створана 10 запаведнікаў агульнай плошчай звыш 17 тыс. га.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 257572506 |
**Марафо́н** (таксама **супермарафон**) — від біятлоннай гонкі на 40 км у мужчын і 30 км у жанчын з васьмю агнявымі рубяжамі. Праводзіцца ў рамках Чэмпіянату Расіі па біятлоне з 2008 года і з'яўляецца адным з самых маладых відаў біятлонных спаборніцтваў.

Рэгламент гонкі
---------------

На сённяшні дзень адзіных правілаў правядзення гэтай гонкі пакуль няма. Так, на Чэмпіянаце Расіі 2008 года дыстанцыя марафону складала 27 км у мужчын і 21,6 км у жанчын, а ў 2009 годзе — 34 км і 25,5 км, адпаведна. Марафон праводзіцца з агульнага старту, спартсмены праходзяць 17 кругоў, даўжыня якіх залежыць ад агульнай даўжыні дыстанцыі. Першыя чатыры стрэльбы праводзяцца са становішча лежачы, астатнія чатыры — са становішча стоячы. Па праходжанні першага круга вядуць стральбу першыя 30 біятланістаў паводле старт-лісту (так як колькасць стралковых установак абмежавана колькасцю дадзеных), астатнія працягваюць гонку. Па праходжанні другога круга стральбу вядуць біятланісты, якія засталіся, а страляўшыя на першым крузе працягваюць гонку. Гэты цыкл паўтараецца на працягу ўсёй гонкі: першыя 30 спартсменаў старт-ліста страляюць пры праходжанні няцотных кругоў дыстанцыі, астатнія — па праходжанні цотных кругоў. Біятланісты займаюць месца на агнявых рубяжах у адпаведнасці з іх парадкавым нумарам. За кожны промах прадугледжана праходжанне штрафнога круга, роўнага 100 м. Першы спартсмен, які перасёк фінішную рысу, становіцца пераможцам марафону.

Зноскі
------

1. ↑  Архив новостей (руск.).  www.allsportinfo.ru. Праверана 4 жніўня 2017.
2. ↑  Чемпионат России (жен). Соколова стала победительницей в марафоне, Биатлон - Биатлон - Sports.ru(руск.), *Sports.ru*. Праверана 4 жніўня 2017.(руск.) , *Sports.ru*. Праверана 4 жніўня 2017.
3. ↑  Результаты мужского марафона в рамках Чемпионата России по биатлону 2009 года
4. ↑  Вынікі жаночага марафона ў рамках Чэмпіяната Расіі па біятлоне 2009 года

| ⛭Віды біятлонных гонак |
| --- |
| У рамках чэмпіянату і Кубка свету | 
* Індывідуальная гонка
* Спрынт
* Пасьют
* Мас-старт
* Эстафета
* Змешаная эстафета
* Адзіночная змешаная эстафета

 |
| У рамках іншых спаборніцтваў | 
* Суперспрынт
* Суперпасьют
* Марафон
* Мега-мас-старт

* Камандная гонка
	+ *камандны спрынт*
	+ *уласна камандная гонка*
	+ *гонка патрулёў*
	+ *патрульная гонка*

 |
**Этоша** (англ.: Etosha) — нацыянальны парк у Намібіі. Уключае аднайменную западзіну, якая сезонна ператвараецца ў возера. Агульная плошча парка - 22 270 км².

Гісторыя
--------

Да прыходу еўрапейцаў у 1851 г. сучасная тэрыторыя парка была населена народам авамба. На іх мове Этоша значыла "вялікі белы пляц". Так называлі саланчакі, што фарміраваліся ў сухі сезон на месцы бяссцёкавага возера. У 1886 г. мясцовыя землі былі далучаны да Германскай Паўднёва-Заходняй Афрыкі. 22 сакавіка 1907 г. створана ахоўваемая тэрыторыя, межы і статус якой некалькі разоў пераглядаліся. У 1964 г. Этоша быў абвешчаны нацыянальным паркам. Сучасныя межы ўсталяваны ў 1970 г. Да 1973 г. уся тэрыторыя парка была абгароджана.

Геаграфія
---------

План нацыянальнага парка на аснове спадарожнікавага здымка
Агульная плошча парка ў нашы дні - 22 270 км². Яна ўключае пустынныя і паўпустынныя тэрыторыі, саванны і западзіну Этоша, якая дала назву нацыянальнага парка. 

### Этоша

Западзіна Этоша займае 4 760 км² і ўяўляе сабою цэнтр буйнога бясцёкавага рэгіёна, які складае агульную тэрыторыю разам з Калахары. 

Западзіна сфарміравалася ў выніку тэктанічных зрухаў і ціску старажытнага ледавіка каля 20 млн гадоў таму. Нізіна перыядычна напаўнялася вадою рэк, так што ўтваралася возера да 70 000 км². 

У нашы дні Этоша ўяўляе сабою саланчакі, забалочаныя і сухія гліністыя нізіны, што сезонна жывіцца вадою ракі Экума. Акрамя таго, існуюць выхады артэзіянскіх вод. Узровень вады ў час паводкі можа дасягаць 10 см. На поўдзень ад западзіны берагі старажытнага возера ператварыліся ў даламітавыя пагоркі. Тут знойдзены страматаліты — выкапнёвыя карбанатныя адкладанні на месцы плыткаводдзяў.

### Клімат

Для клімата нацыянальнага парка Этоша характэрны значныя сезонныя ваганні. З мая да жніўня доўжыцца прахалодны сухі сезон, калі сярэдняя тэмпература складае +18°C. Вільготны спякотны сезон доўжыцца з верасня да красавіка, калі сярэдняя дзённая тэмпература складае +25°C — +30°C.

Прырода
-------

На тэрыторыі нацыянальнага парка Этоша дамінуюць саланчакі і сухія саванны, аднак флора адрозніваецца пэўнай разнастайнасцю. Батанікі вылучаюць 31 раслінную супольнасць, у тым ліку лугі, чаргаванне травы і нізкіх хмызнякоў, высокае разнатраўе, гаі акацый і г. д. Распаўсюджаны метлюжковыя, спараболус, тэрміналія, дрэва мапанэ, марынга, афрыканскі спірактакіс, некалькі відаў акацый і інш.

Нацыянальны парк Этоша вядомы багаццем жывёльнага свету. У ім сустракаюцца 340 відаў птушак, 50 відаў змей, 114 відаў сысуноў.

* СаланчакСаланчак
* Зараснікі марынгіЗараснікі марынгі
* ВадапойВадапой
* Чорны насарогЧорны насарог
* АкацыяАкацыя

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Інфармацыя для наведвальнікаў Архівавана 31 кастрычніка 2020.
* Экарэгіён Паўночная Намібія
Гандлёвы цэнтр «Гіпа» ў Мінску
**Гандлёвы цэнтр** (ням.: Einkaufszentrum, галерэя, пасаж, гандлёва-забаўляльны комплекс, мол) — група прадпрыемстваў гандлю, якія кіруюцца як адзінае цэлае і знаходзяцца ў адным будынку або комплексе будынкаў, злучаных крытым пераходам. Па вызначэнні Міжнароднага савета гандлёвых цэнтраў, гандлёвым цэнтрам можна лічыць групу архітэктурна аб'яднаных рознічных прадпрыемстваў, якія кіруюцца адзінай кампаніяй, забяспечаных паркоўкай і размешчаных на спецыяльна спланаваным участку. 

Першыя гандлёвыя цэнтры такога тыпу сталі з'яўляцца ў XIX стагоддзі. У іх лік уваходзяць «Пасаж» у Санкт-Пецярбургу (1848), «ГУМ» (1893) і «Пятроўскі пасаж» (1906) у Маскве.

Найбуйнейшым гандлёвым цэнтрам у свеце па агульнай плошчы з'яўляецца Дубаі Молі. У дачыненні да памеру гандлёвай плошчы з'яўляецца шостым па велічыні ў свеце. Дубаі Молі знаходзіцца ў Аб'яднаных Арабскіх Эміратах у Дубаі. 

Сучасны гандлёвы цэнтр можа ўяўляць сабой вялікі гандлёва-забаўляльны комплекс - шматпавярховы будынак у стылі хай-тэк, у якім акрамя крам могуць знаходзіцца таксама кафэ, бары, казіно, кінатэатр. Як правіла, комплекс абсталяваны эскалатарамі, забяспечаны паркоўкай для асабістага транспарту пакупнікоў і размешчаны каля станцый метро і прыпынкаў грамадскага транспарту.

Такі гандлёва-забаўляльны комплекс можа ўяўляць сабой узор засяродку сучаснай масавай культуры. У Беларусі многія гандлёвыя комплексы з'явіліся ў канцы 1990-х - пачатку 2000-х гг.

Галерэя
-------

* «Пасаж» у Санкт-Пецярбургу, фота 1902 «Пасаж» у Санкт-Пецярбургу, фота 1902
* Гандлёвы цэнтр «Grand Canal Shoppes» у Лас-Вегасе Гандлёвы цэнтр «Grand Canal Shoppes» у Лас-Вегасе
* Прыклад Мола з натуральным асвятленнем праз шкляны купал Прыклад Мола з натуральным асвятленнем праз шкляны купал
* ГЗЦ «РЫА». Від на цэнтральны атрыум ГЗЦ «РЫА». Від на цэнтральны атрыум
* Навагодняе афармленне аднаго з гандлёвых цэнтраў Нью-Ёрка Навагодняе афармленне аднаго з гандлёвых цэнтраў Нью-Ёрка
* Афармленне гандлёвага цэнтра ў Стакгольме Афармленне гандлёвага цэнтра ў Стакгольме

Гл. таксама
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Гандлёвы цэнтр на Вікісховішчы |

* Універмаг
* Універсам
* Супермаркет
* Гіпермаркет

Літаратура
----------

* Нагаеў Р. Т. «Энцыклапедычны слоўнік „Нерухомасць"» // — Казань: Выд. ГУП «Идеал-Пресс», 2001. — 896 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Юркавіцкі сельсавет.
**Ю́ркавіцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Веткаўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Юркавічы.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Веткаўскага раёна Гомельскай акругі БССР. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Шарсцінскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ману.

**Нацыянальны парк Ману** (ісп.: Parque Nacional del Manú) — нацыянальны парк у Перу. Парк быў арганізаваны ў 1977 годзе на тэрыторыі рэгіёнаў Мадрэ-дэ-Дыёс і Куска, а ў 1987 годзе быў прызнаны аб'ектам Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Плошча Ману — 19098 км², з іх нацыянальны парк займае 15 328 км², астатняе — рэзервовая зона. Асноўная частка тэрыторыі — амазонскія лясы, але некаторая частка знаходзіцца ў Андах на вышыні да 4200 м.

У Ману жыве вялікая колькасць відаў флоры і фауны. На яго тэрыторыі знойдзена больш за 15 тысяч відаў раслін і каля тысячы відаў птушак. На тэрыторыі парку ахоўваецца папуляцыя інкскіх жаб — эндэміка Перу.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нацыянальны парк Ману

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Перу |
| --- |
| Мачу-Пікчу | 
Горад Куска ·  Гістарычны запаведнік Мачу-Пікчу ·  Археалагічны помнік Чавін-дэ-Уантар ·  Нацыянальны парк Уаскаран ·  Археалагічная зона Чан-Чан ·  Нацыянальны парк Ману ·  Гістарычны цэнтр Лімы ·  Нацыянальны парк Рыа-Абісеа ·  Геогліфы Наскі ·  Гістарычны цэнтр горада Арэкіпа ·  Свяшчэнны горад Караль-Супе ·  Кхапак-Ньян — дарожная сістэма ў Андах
 | Сцяг Перу |
Крысціян Галагер, «Элізабэт Сьюэл Солсберы» (1789). Светлая хустка на шыі — фішу.
**Фішу** (фр.: fichu) — тонкая трохкутная або складзеная па дыяганалі квадратная хустка з лёгкай тканіны (мусліна, батыста) або карункаў, якая прыкрывала шыю і дэкальтэ. З'явілася ў вопратцы французскіх жанчын ніжніх і сярэдніх слаёў грамадства ў XVII стагоддзі. Фішу прыкрываў папулярны ў той час глыбокі выраз на дамскай сукенцы, грэючы і забяспечваючы прыстойнасць аблічча. Аднак часта дамы карысталіся фішу так, што хустка хутчэй адкрывала ці выгадна перабольшвала жаночыя прыгажосці, чым хавала іх.

Не варта блытаць фішу з канзу, касынкай або хусткай большага памеру, якая таксама закрывала шыю і дэкальтэ, але канцы якога скрыжоўваліся на грудзях і завязваліся на стане.

Літаратура
----------

* Кирсанова Р. М. Сценический костюм и театральная публика в России XIX века. — М. Калининград : Артист. Режиссер. Театр; Янтарный сказ, 1997. — С. 143. — ISBN 5-87334-015-3.
**Алякса́ндр Фра́нцавіч Раго́за** (8 чэрвеня 1858, Віцебск — 29 чэрвеня 1919, Кіеў) — расійскі генерал ад інфантэрыі.

Біяграфія
---------

Паходзіў з сям’і праваслаўнага святара ва Украіне. Адукацыю атрымаў у Міхайлаўскім артылерыйскім вучылішчы. Патрапіў у 3-ю гвардзейскую грэнадзёрскую артылерыйскую брыгаду. Удзельнічаў у руска-турэцкай вайне 1877—1878 гадоў. У 1883 скончыў Мікалаеўскую акадэмію Генеральнага штаба. З 22 лістапада 1883 — старэйшы ад’ютант штаба 5-й пяхотнай дывізіі, з 11 студзеня 1888 — памагаты старэйшага ад’ютанта штабу Прыамурскай ваеннай акругі, з 1 ліпеня 1888 — старэйшы ад’ютант ваеннай канцылярыі пры ваенным губернатарстве Прыморскай вобласці. З 28 студзеня 1891 — начальнік страявога аддзела штабу Керчанскай крэпасці.

З 4 верасня 1896 — начальнік штабу 32-й, з 10 сакавіка 1898 — 5-й пяхотных дывізій. З 27 красавіка 1900 — камандзір 18-га пяхотнага Валагодскага палка, з 2 сакавіка 1904 — 1-й брыгады 27-й пяхотнай дывізіі. З 22 кастрычніка 1904 начальнік штабу 3-га армейскага корпуса, з 16 чэрвеня 1906 камендант Усць-Дзвінскай крэпасці.

З 17 сакавіка 1909 — начальнік 19-й пяхотнай дывізіі, у якой служыў калі распачалася Першая сусветная вайна. З 27 верасня 1914 — камандзір XXV Армейскага Корпуса. З 30 жніўня 1915 — камандуючы 4-й арміяй.

Адзін з камандуючых пад час няўдалай Скробава-Гарадзішчанскай аперацыі 1916 года.

21 лістапада 1917 года адхілены ад камандавання арміі.

Ва ўрадзе Украінскай Дзяржавы Скарападскага, з 30 красавіка да 13 снежня 1918 займаў пасаду ваеннага міністра. Пасля паражэнні гетмана і захопу ўлады войскам Пятлюры, з’ехаў у Адэсу. Збіраўся перабрацца на Кубань ці эміграваць, але не здолеў гэта зрабіць. Пасля захопу гораду бальшавікамі — арыштаваны.

Пасля адмовы далучыцца да Чырвонай арміі — расстраляны.

Гл. таксама
-----------

* Скробава-Гарадзішчанская аперацыя

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Біяграфія Рагозы
Гандлёвая плошча ў Пружанах
Плошча Рынак у Навагрудку
**Гандлёвая плошча** — адна з галоўных плошчаў старажытнага горада ці мястэчка, на якой вёўся гандаль і адбываліся кірмашы. Узнікалі і фарміраваліся з развіццём гарадскіх паселішчаў як цэнтраў рамяства і гандлю.

Звычайна гандлёвыя плошчы размяшчаліся ў гістарычным цэнтры горада, часам — каля прыстані ці каля замка. У некаторых гарадах і мястэчках, спланаваных па падоўжна-восевай сістэме, гандлёвая плошча арганізоўваліся ў цэнтральнай частцы галоўнай вуліцы. Гандлёвая плошча з'яўлялася кампазіцыйным цэнтрам сялібнай тэрыторыі гарадоў і мястэчак.

Мела прамавугольны, радзей трохвугольны і шматгранны план, ад яе ў радыяльных напрамках адыходзілі вуліцы, што вялі да гарадскіх брам. У цэнтры плошчы гарадоў, якія мелі магдэбургскае права, размяшчаліся ратушы, нярэдка аб'яднаныя з гандлёвымі радамі, гасціныя двары, у мястэчках — крамы. Перыферыйныя часткі займалі культавыя будынкі, корчмы і аўстэрыі, важніцы, каморы, жылыя дамы рамеснікаў і гандляроў.

Літаратура
----------

* Слоўнік дойліда. Архітэктура Беларусі. — Мн.: БелЭн, 1993. — 75 с.
**Гандлёвыя рады** — будынкі ў цэнтры г. Мсціслава Магілёўскай вобласці. Размешчаны па адрасах вуліца Калініна, 27 і вуліца Пірагоўская, 5. Пабудаваны ў пачатку XX стагоддзя з цэглы.

Архітэктура
-----------

Ансамбль гандлёвых радоў — помнік эклектычнай архітэктуры. У ix выкарыстаны элементы стыляў мадэрн i неакласіцызму.

Гандлёвыя рады ўяўляюць сабой аднапавярховыя прамавугольныя ў плане будынкі злучаныя паміж сабой. Галоўныя фасады выходзяць на вуліцы Пірагоўскую, Красную i Камсамольскую. У архітэктурным дэкоры выкарыстаны паясы з сухарыкамі, атыкі, аркатурныя паяскі. Вонкавыя сцены члянёны плоскімі лапаткамі, прарэзаны прамавугольнымі вокнамі без ліштваў.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл. — С. 303

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гандлёвыя рады (Мсціслаў)
**Полацкія вежы** — два абарончыя збудаванні тыпу данжонаў на Верхнім Полацкім замку, якія існавалі паміж 1563—1579 гг. Размяшчаліся асобна ад лініі замкавых умацаванняў у цэнтры дзядзінца. Былі пабудаваныя з дрэва, чатырох-, васьмігранныя ў плане, мелі па тры баявыя ярусы з перакрыццямі на бэльках, былі накрытыя шатровымі дахамі. Зруйнаваныя ў час штурму замку войскамі Стэфана Баторыя.

Вежы замаляваў С. Пахалавіцкі, апісаў гісторык XVI ст. Р. Гейдэнштэйн.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мінск : Беларус. энцыкл. 1993.— 620 с.: іл. ISBN 5-85700-078-5.

| ⛭Абарончыя вежы ў Беларусі |
| --- |
| Берасце ·  Гродна ·  Камянец ·  Новагародак ·  Нясвіж ·  Полацк ·  Тураў |
**Полацкая дзяржаўная гімназія № 1 імя Францыска Скарыны** — установа адукацыі ў горадзе Полацку Віцебскай вобласці.

Гісторыя
--------

Будынак школы быў пабудаваны ў 1938 годзе. Новай школе быў прысвоены № 12, а так як будынак быў пабудаваны ў часы сталінскай пяцігодкі, школу сталі называць «12-ай сталінскай».

У часы Вялікай Айчыннай вайны будынак школы быў разбураны. Захавалася толькі левая сцяна будынка і 2 лесвіцы. Будынак школы быў цалкам адноўлены 19 жніўня 1946 года. Навучэнцы школы часова вучыліся ў невялікім 2-павярховым будынку на вуліцы Леніна. У горадзе на той момант было 6 школ, таму зноў адноўленай школе быў прысвоены № 7.

У 1962 годзе была зроблена прыбудова да старога будынка. У ёй размясціліся спартыўная зала, класы для працоўнага навучання. У школе з’явілася паравое ацяпленне, вадаправод, на школьнай тэрыторыі размясціўся маленькі сад.

У верасні 1966 года школа была рэарганізавана ў сярэднюю школу № 7 з выкладаннем шэрагу прадметаў на англійскай мове. Пачатковыя класы былі падзелены на тры групы і прыступілі да вывучэння англійскай мовы. Выпускалася радыёгазета на англійскай мове «The Voice of School». Пры школе існаваў свой вакальна-інструментальны ансамбль.

30 снежня 1983 года адкрыўся музей гісторыі школы.

1 верасня 1992 года рашэннем Полацкага гарвыканкама на базе СШ № 7 была адкрыта першая ў горадзе Полацкая нацыянальная гімназія.

У 2008 годзе гімназіі было прысвоена імя вялікага беларускага першадрукара і асветніка Францыска Скарыны, і з таго часу яна носіць назву «Полацкая дзяржаўная гімназія № 1 імя Францыска Скарыны».

Дырэктары
---------

* Васіль Дзмітрыевіч Ларуцін (1938—1941).
* Данііл Кузьміч Градоўкін (1946—1962).
* Аленай Андрэеўнай Каранзей (1962—1966).
* Павел Іванавіч Фядоценка (1966—1974).
* Тамара Пятроўна Гарэлікава (1992—1996).
* Галіна Маркаўна Козел (1996—2011).
* Ларыса Сяргееўна Уласевіч (2011—?).
* Святлана Міхайлаўна Валюшкіна.

Былыя назвы
-----------

* Полацкая дзяржаўная гімназія № 1 (2005)
* Полацкая дзяржаўная гімназія (1999)
* Полацкая нацыянальная гімназія (1992)
* Сярэдняя школа № 7 (1966)
* 12-я сталінская школа (1938)

Вядомыя выпускнікі
------------------

* Аляксандр Ануфрыевіч Савіцкі (1924—2015) — беларускі пісьменнік, грамадскі дзеяч.
* Аляксандр Міхайлавіч Гурэвіч — беларускі мастак.

Зноскі
------

1. ↑  Гімназія дзяржаўная № 1 імя Францыска Скарыны
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Салдаценка.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сідарэнка.
**Савелій Герасімавіч Сідарэнка-Салдаценка** (2 снежня 1905, вёска Красны Бераг Быхаўскага раёна — 26 кастрычніка 1980) — адзін з кіраўнікоў партыйнага падполля і партызанскага руху на Беларусі.

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1928 года. Скончыў Маскоўскі педагагічны інстытут імя Леніна, Ваенную акадэмію імя Фрунзэ (1938). З 1928 года ў Чырвонай Арміі, з 1938 года начальнік штаба дывізіі, памочнік начальніка аператыўнага аддзела штаба БВА, начальнік разведвальнага, аператыўнага аддзелаў штаба арміі. Удзельнік Польскага паходу Чырвонай Арміі (1939), Савецка-фінляндскай вайны 1939—1940 гадоў. У партызанах са жніўня 1941 года, з лістапада 1942 года начальнік штаба 6-й Магілёўскай партызанскай брыгады, з красавіка 1943 года — начальнік штаба, у жніўні 1943 — чэрвені 1944 камандзір Магілёўскай (абласной) ваенна-аператыўнай групы пры Магілёўскім падпольным абкоме КП(б)Б, адначасова ў жніўні 1943 — чэрвені 1944 член Магілёўскага падпольнага абкома КП(б)Б. З 1944 года намеснік Народнага камісара асветы БССР. У 1946—1962 гадах на гаспадарчай рабоце ў Мінску.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
* Сідарэнка-Салдаценка Савелій Герасімавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 369. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Сідарэнка-Салдаценка Савелій Герасімавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* Савелий Герасимович Солдатенко  (руск.) // Праект «Партизаны Беларуси»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 138904 |
**Heckler & Koch GmbH** — нямецкая кампанія па вытворчасці стралковай зброі, заснаваная ў 1949 годзе. Адзін з галоўных пастаўшчыкоў войска і паліцыі Германіі і іншых краін свету. Штаб-кватэра кампаніі размешчаная ў горадзе Оберндорф-на-Некаре.
Heckler und Koch GmbH — адзін з найболей пладавітых сярод сучасных вытворцаў стралковай зброі; акрамя штурмавых вінтовак, пісталетаў-кулямётаў і пісталетаў яна выпускае мноства мадэляў кулямётаў. Кампанія выпускае кожную мадэль у версіях істужачнага і магазіннага боязабяспячэння і некаторыя маюць калібры: 7,62 — мм або 5,56-мм.

Гл. таксама
-----------

* Heckler & Koch MP5
* HK UMP
* HK G3
* Heckler & Koch USP

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Нарматыўны кантроль | GND: 2179797-3 · LCCN: n98000213 · VIAF: 151447948 |

| ⛭Зброя фірмы Heckler & Koch |
| --- |
| Пісталеты | 
* HK4
* HK VP70
* HK P9S
* HK SP89
* HK P7
* HK USP
* HK P8
* HK P10
* HK P12
* HK MK23
* HK P11
* HK P2000
* HK P30
* HK UCP
* HK SFP9
* HK SP89
* HK SP5K

 |  |
| Пісталет-кулямёты | 
* HK MP5
* HK MP7
* HK UMP

 |
| Аўтаматы і аўтаматычныя вінтоўкі | 
* HK G3
* HK G11
* HK32
* HK 33
* HK G36
* HK41/HK91
* HK G41
* HK43/HK93
* HK53
* HK XM8
* HK416
* HK417
* HK XM29
* M27 IAR
* HK433

 |
| Кулямёты | 
* MG36
* HK MG4
* HK MG5
* HK11
* HK13
* HK21
* HK23

 |
| Снайперскія вінтоўкі | 
* HK PSG1
* HK MSG90
* HK G3 SG1
* HK33 SG1
* HKSL9SD

 |
| Спартовыя і грамадзянскія вінтоўкі | 
* HK270
* HK300
* HK630
* HK7700
* HK940
* HK SL6
* HK SL7
* HK SL8
* HK SR9
* HK USC
* MR223
* MR308
* MR556
* MR762
* G28Z

 |
| Гранатамёты | 
* HK69
* HK GMW
* HK P2A1
* HK AG36
* HK GLM
* HK269
* HK169
* HK XM25

 |
**Калейдаскоп** (ад грэч. Καλός — прыгожы, εἶδος — від, σκοπέω — гляджу, назіраю) — аптычны прыбор-цацка, часцей за ўсё ў выглядзе трубкі, якая змяшчае ўнутры тры (часам два ці больш трох) падоўжных, складзеных пад кутом кавалкі люстранога шкла; пры паварочванні трубкі вакол падоўжнай восі каляровыя элементы, якія знаходзяцца паміж люстэркамі, адлюстроўваюцца і ствараюць зменлівыя сіметрычныя ўзоры. Рознае ўзаемнае размяшчэнне люстэркаў дазваляе атрымаць розную колькасць дубляваных малюнкаў: 45 ° — 8, 60 ° — 6, 90 ° — 4.

У пераносным сэнсе — хуткая змена з'яў, асоб, падзей.
**Савет Нацыянальнай Бяспекі** (англ.: National Security Council, скарочана **СНБ**) — кансультатыўны орган пры прэзідэнце ЗША для вырашэння найбольш важных пытанняў нацыянальнай бяспекі і знешняй палітыкі, і каардынацыі дзеянняў усіх асноўных ведамстваў, звязаных з названымі пытаннямі.

Гісторыя
--------

Савет нацыянальнай бяспекі быў створаны ў 1947 годзе законам аб нацыянальнай бяспецы. Яго стварэнню паслужыла перакананасць уплывовых амерыканскіх палітыкаў у тым, што дыпламатыя Дзяржаўнага дэпартаменту ЗША больш не была здольная стрымліваць СССР пры напружаных адносінах паміж СССР і ЗША. Канчатковай мэтай яго стварэння было забеспячэнне ўзгодненасці дзеянняў паміж ваенна-марскімі сіламі, Корпусам марской пяхоты, сухапутнымі войскамі і ваенна-паветранымі сіламі ЗША.
**Мутаз Эса Баршым** (араб. معتز عيسى برشم‎‎; нар. 24 чэрвеня 1991, Доха) — катарскі скакун у вышыню, алімпійскі чэмпіён і двухразовы прызёр Гульняў (2012 і 2016), двухразовы чэмпіён свету 2017 і 2019 гадоў, пераможца Азіяцкіх гульняў 2014 года. Нароўні з Джанмарка Тамберы стаў чэмпіёнам Алімпійскіх гульняў 2020 у Токіа. Упершыню ў гісторыі Алімпійскіх гульняў стаў алімпійскім чэмпіёнам разам з супернікам.

Да 15 гадоў ён таксама выступаў у скачках у даўжыню, але затым канчаткова перайшоў на вышыню. На міжнародных спаборніцтвах пачаў выступаць у 2009 годзе. Чэмпіён свету сярод юніёраў 2010 года. На чэмпіянаце свету 2011 года заняў 7-е месца. Заняў 9-е месца на чэмпіянаце свету ў памяшканні 2012 года. Бронзавы прызёр алімпійскіх гульняў 2012 года з вынікам 2.29 м. З’яўляецца адным з 4-х алімпійскіх прызёраў Катара за ўсю гісторыю.

Уладальнік рэкорду Азіі і нацыянальнага рэкорду — 2,43 м. Пераможца спаборніцтваў Europa SC High Jump 2013 года з вынікам 2,36 м.

Зноскі
------

1. ↑  World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Diamond League · Olympedia · Olympic Channel · Red Bull · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
| Нарматыўны кантроль | GTAA: 240101 |
**Сутыкняльнае ўзбуджэнне** — адзін з працэсаў, у выніку якога ў спектры эмісійных туманнасцей — планетарных туманнасцей або абласцей H II — узнікаюць лініі выпускання.

У гэтых астранамічных аб'ектах большая частка атамаў іанізуецца фатонамі, якія выпраменьваюцца гарачымі зоркамі, размешчанымі ўнутры туманнасці. Ад атамаў пры гэтым аддзяляюцца электроны (званыя фотаэлектронамі), якія могуць сутыкацца з іншымі атамамі ці іонамі, прыводзячы іх ва ўзбуджаны стан. Калі ж узбуджаныя атамы вяртаюцца ў асноўны стан, яны выпраменьваюць фатон.

Такія лініі могуць назірацца толькі ў газах вельмі нізкай шчыльнасці (звычайна меншай за некалькіх тысяч часціц на кв. см). Пры больш высокіх шчыльнасцях адбываецца адваротны працэс сутыкняльнага дэўзбуджэння (тушэння), і атамы не паспяваюць выпраменьваць фатоны. Нават самы разрэджаны газ, атрыманы ў зямных умовах, занадта шчыльны, каб у яго спектры з'явіліся гэтыя лініі (таму пазней яны атрымалі назву забароненых ліній). Калі Уільям Хагінс упершыню вывучыў спектр туманнасці Кацінае Вока і выявіў лініі, якія не належалі ніводнаму вядомаму элементу, ён прыпісаў іх новаму элементу — небулію. Урэшце апынулася, што гэтыя лініі належаць двойчы іанізаванаму кіслароду, які знаходзіўся ў вельмі разрэджаным стане.

Лініі, выкліканыя сутыкняльным узбуджэннем, маюць важнае значэнне для даследаванняў газавых туманнасцей, таму што з іх дапамогай можна вымерыць шчыльнасць і тэмпературу газу.

Працэс сутыкняльнага ўзбуджэння падобны да катодалюмінесцэнцыі. І ў тым, і ў іншым працэсе атамы ўзбуджаюцца з-за сутыкнення з электронамі, аднак катодалюмінесцэнцыя выклікаецца штучна (прамым апрамяненнем электронамі, а не святлом), яна не з'яўляецца спантаным працэсам, можа назірацца ў (адносна) шчыльных газах.