**Ве́нскі Дыяскарыд** (лац.: Codex Vindobonensis ці лац.: Codex Aniciae Julianae) — Ілюмінаваны рукапіс сачынення Дыяскарыда «Аб лекавых рэчывах» (лац.: De materia medica), створаны ў пачатку VI стагоддзя ў Канстанцінопалі. Захоўваецца ў Вене ў Аўстрыйскай нацыянальнай бібліятэцы (каталожнае абазначэнне *Codex medicus Graecus 1*). У 1997 годзе ЮНЕСКА ўнесла Венскі Дыяскарыд у міжнародны рэестр «Памяць свету».

Рукапіс быў створаны па замове Анікіі Юліяны не пазней 512 года. Па іншай версіі, рукапіс паднеслі ёй як падарунак у падзяку за заснаванне царквы. Гэтая версія знаходзіць сваё пацверджанне ў надпісе, які суправаджае адну з мініяцюр, у якой змяшчаецца пахвала Анікіі Юліяне за пабудову ёю ў 512-513 гадах царквы ў раёне Канстанцінопаля Ганарата. У 1560-х гадах Дыяскарыд быў знойдзены ў Стамбуле і набыты паслом Свяшчэннай Рымскай імперыі дэ Бусбекам для імператарскай бібліятэкі.

Рукапіс напісаны на пергаменце, і ў цяперашнім выглядзе ўключае 491 ліст фарматам 37 × 30 см. Яго ўпрыгожваюць 435 старанна выкананых малюнкаў раслін (383 мініяцюры на поўным лісце) і жывёл, а таксама пяць фігурных мініяцюр у эліністычным духу, заключаных у арнаментальныя рамкі. На чатырох прадстаўлены чатырнаццаць знакамітых рымскіх і грэчаскіх лекараў, уключаючы аўтара рукапісу лекара Дыяскарыда (ён намаляваны ў момант адкрыцця магічных уласцівасцяў кораня мандрагоры, які яму працягвае жаночая фігура, што ўвасабляе адкрыццё). На пятай мініяцюры змешчаны партрэт Анікіі Юліяніі у асяроддзі алегарычных фігур Вялікадушнасці і Мудрасці. Адносна апошняй мініяцюры акадэмік В. М. Лазараў заўважае, што яна адлюстроўвае вытанчаныя густы візантыйскай арыстакратыі:

|  |
| --- |
| 

Фарбы, якія ўтвараюць найтанчэйшую каларыстычную гаму з далікатных ружовых, ліловых, сініх, зялёных, фіялетавых і залатых тонаў, накладзеныя з імпрэсіяністычнай лёгкасцю, якая дасягае асаблівай лёгкасці ў фігурках эскізна выкананых пуці.
 |

На яго думку, мініяцюра з'яўляецца арыгінальнай, хоць магчыма і створанай па ўзоры познеантычнай кніжнай мініяцюры III—V стагоддзяў.

Наадварот, мастацтвазнавец Галіна Калпакова піша, што Венскі Дыяскарыд гэта «„ходкая" антычнасць, арыентаваная на звычайны сярэдні ўзровень мастацкага ўспрымання». Адносна мініяцюры з выявай Анікіі Юліяны яна мяркуе, што ўзорам для яе быў нейкі твор дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва (напрыклад, чара або талерка). Пры гэтым у малюнку парушаная ізакефалія (цэнтральная фігура вышэй бакавых) і франтальнасць (бакавыя фігуры звернутыя да цэнтральнай як створкі дзверцаў), хоць «твары напісаны вельмі жыва і матэрыяльна, сакавітасць і жывое адчуванне плоці падкрэслены пяшчотнай пералівістасцю каларыту»

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Венскі Дыяскарыд на Вікісховішчы |

.

* Анікія ЮліянаАнікія Юліяна
* ПаўлінПаўлін
* СаваСава
* КанопліКаноплі
* КаралКарал

Зноскі
------

1. ↑  Vienna Dioscurides (англ.).  UNESCO. Архівавана з першакрыніцы 14 красавіка 2012. Праверана 8 студзеня 2010.
2. ↑  *Лазарев В. Н.* История византийской живописи.
3. ↑  Медицина в искусстве // *Фармацевтический вестник* : газета. — 10 лютага 2009. — № 5 (537). — С. 25.(недаступная спасылка)
4. ↑  *Захарова А. В. Орецкая И. А.* Византийская книжная миниатюра.
5. ↑  *Колпакова Г. С.* Искусство Византии. Ранний и средний периоды. — М.: Азбука, 2010. — С. 218. — (Новая история искусства). — ISBN 978-5-9985-0447-1.

Літаратура
----------

* Walther, Ingo F. and Norbert Wolf *Codices Illustres: The world's most famous illuminated manuscripts, 400 to 1600*. Köln, TASCHEN, 2005.
* Weitzmann, Kurt *Late Antique and Early Christian Book Illumination*. New York: George Braziller, 1977.
* Pedanius Dioscorides *Der Wiener Dioskurides: Codex medicus Graecus 1 der Österreichischen Nationalbibliothek, Graz: Akademische Druck und Verlagsanstalt (Glanzlichter der Buchkunst)* Band 8/1 ISBN 3-201-01699-3 und 8/2 ISBN 3-201-01725-6
* Hans Biedermann *Medicina Magica — Metaphysische Heilmethoden in spätantiken und mittelalterlichen Handschriften*. Graz — Akademische Druck - und Verlagsanstalt, 2. Aufl. 1978 S. 35-39 ISBN 3-201-01077-4
* Otto Mazal  (ням.) (бел. *Pflanzen, Wurzeln, Säfte, Samen: antike Heilkunst in Miniaturen des Wiener Dioskurides*. Graz Akadem. Druck - und Verlagsanst, 1981. ISBN 3-201-01169-X
* Leslie Brubaker  (англ.) (бел. *The Vienna Dioskorides and Anicia Juliana*, dans Byzantine Garden Culture, A. M. Littlewood, H. ; Wolschke-Bulmahn, J. (ed.), 2002, p. 189-214
* Bente Kiilerich  (нарв.) (бел. *The Image of Anicia Juliana in the Vienna Dioscurides: Flattery or Appropriation of Imperial Imagery?*, dans Symbolae Osloenses, vol. 76, 2001, p. 169-190

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: unn2015859470 |