| Эфіопа-эрытрэйскі пагранічны канфлікт |
| --- |
| **Вайна 1998—2000 гадоў:** Напад Эрытрэі на Эфіопію • Аперацыя «Заход» • Паветраныя баі • Майска-чэрвеньскае наступленне • Аперацыя «Айдэр» • ✰ Авіяцыя • Расійскія ваенспецы • Украінскія ваенспецы

---

*Апасродкаваная вайна:* Канфлікт у Ароміі • Канфлікт у Афары • Вайна ў Агадэне • Грамадзянская вайна ў Самалі

---

*Памежная сітуацыя:* Місія ААН • Украінская місія • Сутыкненне 2010 года • Бой за Царону

---

*Пагадненні:* Алжырскае • Асмэрскае |

**Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі** — кантынгент ваенных саветнікаў УС РФ і наймітаў пры УС Эфіопіі. Расійскія вайскоўцы аказалі значную дапамогу краіне падчас эфіопа-эрытрэйскага канфлікту. Характэрна, што супрацьлеглы бок карыстаўся паслугамі ваенных спецыялістаў з Украіны.

Ні адзін з бакоў, абвінавачваючы праціўніка ў выкарыстанні наймітаў з былога СССР, наяўнасць такіх у сябе не прызнаў. Аднак у Эфіопіі пацвердзілі факт прысутнасці расійскіх грамадзян сярод авіятэхнікаў, але дзейнасць расійскіх афіцэраў у ролі саветнікаў і пілотаў адмаўлялася.

Гісторыя
--------

У маі 1998 года паміж Эрытрэяй і Эфіопіяй успыхнуў узброены канфлікт, выкліканы тэрытарыяльнай спрэчкай. Сутычкі пачаліся пасля памежнага здарэння, за якім рушыла ўслед уварванне УС Эрытрэі на тэрыторыю эфіопскіх штатаў Тыграй і Афар.

Бакі падчас баявых дзеянняў актыўна выкарыстоўвалі авіяцыю. Першы раўнд вайны ў паветры выявіў негатоўнасць варагуючых дзяржаў да поўнамаштабных баявых дзеянняў. Эфіопы, нягледзячы на колькасную і якасную перавагу сваіх ВПС, адчувалі недахоп падрыхтаваных пілотаў, тэхнікаў і збройнікаў, запасных частак і былі абмежаваны ў выбары аэрадромаў базавання, якія мелі неабходную інфраструктуру (гл. Авіяцыя эфіопа-эрытрэйскага канфлікту). Летам праз прадстаўніка кампаніі «Росвооружение» палкоўніка Уладзіміра Няфёдава ўлады краіны звярнуліся да Расіі з заяўкай аб закупцы адсутнай матэрыяльнай часткі і паслуг неабходных спецыялістаў, у тым ліку пілотаў-інструктараў.

Бакам канфлікту спатрэбіліся спецыялісты па эксплуатацыі армейскай авіяцыі. Можна было звярнуцца да заходніх спецыялістаў, але паслугі расіян былі куды танней. Так, напрыклад, згодна з французскім наймітам Бобам Дэнарам, калі брытанец браў за сваю работу чатыры тысячы долараў, то спецыялісты з Расіі былі згодны на дзве. Паколькі пасля 1991 года ў былых савецкіх рэспублік мноства вайсковых кадраў страцілі сваю работу ці ж знаходзіліся ў цяжкім матэрыяльным становішчы, то жадаючых паехаць у Эфіопію знайшлося шмат.

Неўзабаве чартарным рэйсам транспартнік Іл-76 даставіў на галоўную базу ВПС Эфіопіі ў Дэбры-Зэйт 80 спецыялістаў, камплекты бартавых РЛС, узбраенне, абсталяванне сувязі і іншую маёмасць, неабходную для правядзення аднаўленчага рамонту МіГ-21 і МіГ-23.

У рамках эфіопа-расійскага пагаднення афрыканскія лётчыкі прайшлі тэарэтычную і практычную падрыхтоўку пад кіраўніцтвам расійскіх інструктараў на авіябазе ў Дэбрэ-Зэйт. Частка лётнага і тэхнічнага складу была накіравана на стажыроўку ў Краснадарскае вышэйшае ваеннае авіяцыйнае вучылішча.

Кіраўніцтва
-----------

Генеральны Штаб Эфіопіі ўзначальваў генерал Анатоль Касьяненка, былы начштаба Уральскай ваеннай акругі, штаб ВПС курыраваў генерал Іван Фралоў, ягоны памочнік генерал Дзмітрый Яфіменка адказваў за бамбардзіровачную авіяцыю, а за боегатоўнасць сістэм супрацьпаветранай абароны – палкоўнік Яўген Абухоў, былы камандзір часці СПА з падмаскоўнай Кубінцы. Усіх гэтых людзей завербаваў у свой час генерал Якім Янакаў, які ажыццяўляў агульнае кіраўніцтва замежнымі сіламі.

Дзейнасць
---------

У сферу дзейнасці расійскіх вайскоўцаў уваходзіла ажыццяўленне праверкі гатоўнасці войскаў да вядзення баявых дзеянняў, удзел у распрацоўцы плана супрацьпаветранай абароны краіны і прымянення авіяцыі.

У ходзе вайны з Эрытрэяй замежныя спецыялісты дапамаглі эфіопам падрыхтаваць транспартнікі Ан-12 да выкарыстання ў ролі начных бамбардзіроўшчыкаў ва ўмовах абмежаваных магчымасцяў па выкарыстанні спецыялізаваных ўдарных самалётаў МіГ-23БН. Як мінімум, двойчы ў апісваны перыяд эфіопскія Ан-12 бамбілі пазіцыі эрытрэйцаў у раёне Бадмэ.

Па дадзеных італьянскага часопіса Analisi Difesa, замежнікі ўдзельнічалі ў планаванні майскага наступлення 2000 года. Аперацыю рыхтавалі васемнаццаць расійскіх ваенных саветнікаў і спецыялістаў вышэйшага каманднага звяна, у тым ліку тры ад ВПС (акрамя Янакава, гэта — генерал-маёр Дзмітрый Міхайлавіч Яфіменка; да прыбыцця ў Эфіопію займаў пасаду камандзіра бамбардзіровачнай авіядывізіі; у Эфіопіі — саветнік камандуючага ВПС, генерал-маёр Іван Паўлавіч Фралоў, раней — камандзір знішчальнай авіядывізіі; у Эфіопіі — саветнік начальніка штаба ВПС) і адзін ад СПА (палкоўнік Яўген Пятровіч Абухоў, ранейшая пасада-начальнік аператыўнага аддзела 16-й ВА ВПС і СПА, Кубінка; у Эфіопіі — саветнік камандуючага СПА).

Аднак расіяне не толькі аказвалі паслугі кансультантаў, але і самі ўдзельнічалі ў баявых дзеяннях. Так, напрыклад, ваенныя спецыялісты пілатавалі эфіопскія Су-27 і Мі-24.

Паводле некаторай інфармацыі, расійскія спецыялісты маглі ўступаць у сутычкі з грамадзянамі былых савецкіх рэспублік, якія ваявалі на баку эрытрэйцаў, у прыватнасці, з украінцамі. Са слоў Аляксандра Мішына, сузаснавальніка ўкраінскага Цэнтра даследавання Афрыкі, фактычна ўсе лётчыкі варагуючых бакоў былі з Украіны і Расіі, уступаючы ў сутычкі адзін з адным. Ён нават назваў падзеі 1998—2000 гадоў *«першай расійска-ўкраінскай вайной»*. Журналіст Вадзім Андрухін згадваў, што амерыканская разведка тады нібыта перахапіла радыёперамовы, якія вялі паміж сабой пілоты варагуючых бакоў. Усе яны казалі на рускай мове і мацюкаліся. Як адзначалі іншыя крыніцы, гэта не першы падобны выпадак. Расійскія і ўкраінскія наёмныя спецыялісты ўжо сутыкаліся як адзін з адным, так і паміж сабой у Анголе.

Варта адзначыць, што і на баку Эфіопіі змагалася некаторая колькасць украінцаў, як і расіянаў на баку Эрытрэі, а сярод байцоў Янакава былі таксама беларусы.

Жалаванне лётчыка складала каля 5 тыс. долараў у месяц, разведчыкі зараблялі ў паўтара разы больш, а сярэдні ваенспец атрымліваў 3500 долараў.

Колькасць
---------

Па дадзеных выдання «Независимая газета», на сакавік 2000 года ў краіне знаходзілася каля 500 расіян. Газета «Собеседник» у маі 2001 года, ужо пасля вайны, паведаміла пра ўдзел у канфлікце на баку Эфіопіі мінімум 150 чалавек лётнага складу (пілоты знішчальнікаў, экіпажы верталётаў і ваенна-транспартных самалётаў), не менш за 200 спецыялістаў наземнага абслугоўвання, каля двух дзясяткаў штабных спецыялістаў і столькі ж тэхнічных — па артылерыі і электронных сістэмах. Выданне «Версия» ацаніла колькасць кантынгенту ў парадку тысячы ваенных спецыялістаў, паўтары сотні лётчыкаў і паўсотні спецыялістаў па тактычнай разведцы. У сваю чаргу ваенны аглядальнік і гісторык Іван Канавалаў назваў лічбу ў каля 100 чалавек.

Інцыдэнты
---------

* 6 студзеня 1999 года палкоўнік Вячаслаў Мызін і лейтэнант Абайнэх, пілатуючы Су-27 СК падчас дэманстрацыйнага палёту на авіябазе Дэбрэ-Зэйт, адцягнуліся пры выкананні фігуры вышэйшага пілатажу і страцілі хуткасць. Машына ўвайшла ў штопар. Расіянін паспяхова катапультаваўся, а яго напарнік-эфіоп загінуў. Катастрофа адбылася на вачах у прэзідэнта краіны Негаса Гідады.

Ветэранскі статус
-----------------

Першапачаткова ў расійскіх саветнікаў, якія вярнуліся з Эфіопіі, не было статусу ўдзельніка баявых дзеянняў. Ветэранам канфлікту прыйшлося доўга чакаць гэтага. Разам з удзельнікамі войнаў у Анголе і Мазамбіку пры падтрымцы Мінабароны РФ яны дамагліся выдання Федэральнага закона № 166 ад 2.10.2008 г. «Аб унясенні змяненняў у ФЗ "Аб ветэранах„». Паводле паправак ветэранамі баявых дзеянняў пачалі лічыцца і вайскоўцы, якія ўдзельнічалі ў эфіопа-эрытрэйскіх падзеях, але толькі з мая па снежань 2000 года (ужо пасля завяршэння канфлікту).

Зноскі
------

Каментарыі

1. ↑  Пазней Няфёдаў з’едзе ў Эрытрэю, дзе будзе займацца найманнем ваенных спецыялістаў і заключэннем зброевых кантрактаў у інтарэсах яе арміі.

Крыніцы

1. ↑  *Анатолий Бортник.* К 75-летию ААК "Прогресс": в небе и на земле – во имя Отчизны // Бизнес-Арс : газета. — 31 августа 2011.
2. 1 2 3 4 5 6  *Владимир Воронов, Павел Мороз.* Слуги смерти: Русские наёмники в Африке // Собеседник : газета. — 28 мая 2001.
3. 1 2 3 4 5 6  *Михаил Жирохов.* Война в воздухе на Африканском Роге // Уголок неба : авиационная энциклопедия. — 2004.
4. 1 2 3  Русские наёмники — от Африки до Сирии
5. ↑  *Игорь Рожин.* Как Су-27 воевали против МиГ-29 в небе Африки // Russia Beyond : международный мультимедийный проект. — 14 января 2022.
6. 1 2  *Александр Пинчук.* Командировка в Африку // Красная звезда : газета. — 11 апреля 2009.
7. ↑  Analisi Difesa, 2000, Nr 6
8. ↑  *Ростислав Буняк.* Война Эфиопии и Эритреи: первая российско-украинская Архівавана 26 кастрычніка 2020. // Факты ICTV : информационный портал. — 14 апреля 2016.
9. 1 2  *Георгий Филин*. Гусь в лампасах : Бывшие российские военные признаны лучшими в мире наёмниками // Версия : газета. — 13 декабря 2014.
10. ↑  Алексей Андреев. АФРИКАНСКИЙ РОГ: ЗАТИШЬЕ ПЕРЕД БУРЕЙ // Независимая газета : газета. — 29 марта 2000.
11. ↑  *Коновалов И.П.* Войны Африканского Рога. — Пушкино: Центр стратегической конъюнктуры, 2014 — 192 с. ISBN 978-5-906233-77-6.
12. ↑  *А. Иванович.* ЭФИОПИЯ - ЭРИТРЕЯ: УРОКИ ВОЗДУШНОЙ ВОЙНЫ // Авиация и время : журнал. — 2009. — № 4. — стр. 40—46.

| ⛭Найміты з былога СССР у Афрыцы |
| --- |
| асноўны артыкул: Наёмніцтва ў Афрыцы пасля 1960 года |
| Групы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Па краінах | Ангола Ангола • Сьера-Леонэ Сьера-Леонэ • Дэмакратычная Рэспубліка Конга ДР Конга • Лівія Лівія |
| Па нацыянальнасці | Расія Расіяне ў Эфіопіі • Расія Дзейнасць ПВК «Вагнер» (у ЦАР • у Лівіі) • Украіна Украінцы ў Эрытрэі і Эфіопіі • Беларусь Беларусы ў Кот-д’Івуары • Беларусь Беларусы ў Лівіі |
| Іншыя | Авіяцыйныя спецыялісты • Белы легіён • Верталётная эскадрылля EO |

 |
| Інцыдэнты | Паланенне экіпажа Сапожнікава (1997) • Паланенне лётчыкаў «Транс-чартар» • Паветраныя баі (1999) • Інцыдэнт у Буаке (2004) • Паланенне беларусаў у Трыпалі (2011) • Катастрофа ў Рутшуру (2017) |
| Постаці | Я. І. Янакаў • Ю. Л. Сушкін • В. М. Качура |