recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Помнік ахвярам грамадзянскай вайны** — помнік у горадзе Паставах.

Гісторыя
--------

Помнік-стэла салдатам і афіцэрам, якія загінулі падчас ваенных дзеянняў 1920 года. Быў усталяваны ў 1934 годзе. Аўтар — Пінскі. Старажылы сцвярджаюць, што гэта інтэрнацыянальнае пахаванне польскіх, нямецкіх і рускіх салдат.

У першыя пасляваенныя гады паступіў загад знішчыць помнік на магіле, але мясцовыя жыхары выступілі супраць гэтага. У выніку было прынята рашэнне так арганізаваць забудову тэрыторыі вакол помніка, каб закрыць яго ад вачэй. З помніка былі збіты арол і мемарыяльная таблічка з надпісам на польскай мове: *«Загінуўшым салдатам, абараняўшым Айчыну»*, магілы разрыты, значную частку астанкаў воінаў вывезлі, астатнія былі зацэментаваны — на гэтым месцы быў пабудаваны двухпавярховы будынак.

Неаднойчы рабіліся спробы канчаткова разбурыць помнік. Да нашых дзён захаваўся толькі пастамент.

Зноскі
------

1. ↑  Помнік ахвярам грамадзянскай вайны. Пастаўскі раён, г. Паставы

Літаратура
----------

* *Бынькоў, А.* Памяць пра польскіх жаўнераў / А. Бынькоў // Народнае слова. — 2011. — 14 чэрв. — С. 7.
* *Ластоўская, Р.* Памяць загінуўшых воінаў варта ўвекавечыць па-людску / Р. Ластоўская // Пастаўскі край. — 2004. — 24 снеж. — С. 3.

Спасылкі
--------

* Помнік ахвярам грамадзянскай вайны (Паставы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Палаца-паркавы ансамбль Мержыеўскіх** — помнік архітэктуры класіцызму, пабудаваная ў в. Грозава (Капыльскі раён). Да 1863 г. належала Мержыеўскім, пазней — Вітгенштэйнам.

Сядзіба на акварэлі Н. Орды
У палацы размяшчалася школа. На 2012 год будынак закрыты на рэканструкцыю.

Архітэктура
-----------

Стан маёнтка на 2012 г.
Палац — мураваны двухпавярховы будынак з вальмавым дахам. Цэнтр сіметрычна-восевай кампазіцыі падкрэслены чатырохкалонным порцікам з пандусам на галоўным і глыбокім рызалітам на дваровым фасадах (на акварэлі Н. Орды 1864—76 гг. таксама меў чатырохкалонны порцік). Да заходняга тарца палаца далучаная аднапавярховая службовая прыбудова. Пластыка фасадаў ствараецца прафіляванымі цягамі, ліштвамі прамавугольных акон і дзвярэй, лапаткамі і рустам па вуглах будынку. Планіроўка анфіладна-калідорная з цэнтральнай групай парадных памяшканняў і вялікім вестыбюлем з двухбаковай лесвіцай. Пад будынкам скляпеністыя сутарэнні.

З боку дваровага фасада на схіле ўзгорку быў разбіты парк (не захаваўся).

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Палаца-паркавы ансамбль (Грозава)
* Палаца-паркавы ансамбль (Грозава) на сайце Radzima.org
* Палаца-паркавы ансамбль (Грозава) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Браманціна**, сапр. імя **Барталамеа Суардзі** (італ.: Bartolommeo Suardi; Мілан або Бергама, каля 1465 — 1530) — італьянскі мастак і архітэктар.

Біяграфія і творчасць
---------------------

Барталамеа Суардзі нарадзіўся каля 1465 года ў Мілане (па іншай версіі — у Бергама).

У Мілане, дзе «валадарыў» Леанарда, Браманціна стварыў яркі, востры стыль. Браманціна сфармаваўся пад уплывам Буцінонэ і графічнага стылю Падуі і Ферары. Пазней ён шмат чаму навучыўся ў Даната Брамантэ, у якога доўгі час быў памочнікам (чым і тлумачыцца яго мянушка Браманціна — літар. «Маленькі Брамантэ») і ў якога пераняў любоў да манументальных формаў і драматызму. Некаторыя мастацтвазнаўцы мяркуюць, што Брамантэ даручаў Браманціна, як жывапісцу, ажыццяўленне сваіх задум.

У спелы перыяд сваёй творчасці, калі былі выкананы шпалеры для створанага ім маўзалея Трывульцы, мастак прытрымліваўся строгай кампазіцыйнай ураўнаважанасці.

Пераехаўшы ў Рым у 1508 годзе, дзе ён распісваў лоджыі ў Ватыкане, Браманціна пачаў працаваць у новай манеры, блізкай да маньерысцкага стылю.

Браманціна памёр у 1530 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Suardi, Bartolommeo // CERL Thesaurus — Consortium of European Research Libraries. Праверана 20 верасня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q60909659'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1127581'></a>
2. ↑  Bartolommeo Suardi // CERL Thesaurus — Consortium of European Research Libraries. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q60909659'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1127581'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10070087, ADV11120224, ADV11120223 · BNE: XX1447793 · BNF: 14650568s, 14970465d · CiNii: DA07832522 · CONOR: 177878371 · GND: 118780891 · ICCU: CFIV016140 · ISNI: 0000 0001 1810 1895, 0000 0004 4473 6589 · LCCN: n86861305 · LNB: 000215808 · NKC: xx0300845 · NLA: 35870960 · NLP: A36879605 · NSK: 000226122 · NTA: 115737944 · NUKAT: n2009150504 · LIBRIS: 178915, 94765 · SUDOC: 098973495 · VIAF: 100168678, 241729517 · ULAN: 500005572 |

 |
**Палацавы парк** — 600 летні паркавы ландшафт у Штутгарце. Ён пачынаецца ў цэнтры горада і распасціраецца ўздоўж цячэння Незенбахa да Некара. У рамках праекта Штутгарт 21 запланаваны вялікія перайначванні парку звязаныя з будаўнічымі працамі і даданнем тэрыторый, занятых у гэты момант чыгуначнымі паведамленнямі.

Структура парку
---------------

Афіцыйна парк падзяляецца на тры часткі звязаныя паміж сабой пешаходнымі мастамі:

* Верхні палацавы парк (ням.: Obere Schlossgarten)
* Сярэдні палацавы парк (ням.: Mittleren Schlossgarten)
* Ніжні палацавы парк (ням.: Untere Schlossgarten)

Панарама верхняга палацавага парку*Панарама верхняга палацавага парку*
**Гляк**, лакальныя назвы **глёк** — на ўсходзе, **агляк**, **ляк** — на поўначы і паўночным захадзе, **бунька**, **банька** — на паўднёвым захадзе, **лагун** — ганчарны выраб; гліняная пасудзіна для захоўвання і транспарціроўкі рэчываў — алею, квасу, вады і інш. Шарападобная, радзей крыху падоўжаная пасудзіна з плоскім дном, кароткім вузкім горлам з дзюбкай або без яе, 1 — 2 ручкамі, вядомы таксама глякі і з пляскатымі бакамі, без ручак, з 4 гарызантальна пастаўленымі вушкамі ўверсе і ўнізе тулава, праз якія прасоўвалі вяроўку. Памеры ад цацачных (0,1 л) да вялікіх (8 — 10 л).

У гляку заварвалі чай, рабілі настой зёлак, з-за чаго захадзе Віцебшчыны яго называлі **зелянік**.
Выраблялі глякі чорна-задымленыя, паліваныя, зрэдку гартаваныя. Упрыгожвалі іх глянцаваным і лінейна-хвалістым контррэльефным арнаментам, часам ангобнай размалёўкай.

Літаратура
----------

* Гляк. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

Спасылкі
--------

* ГЛЯК
**Тrichiida** — адзін з пяці парадкаў слізевікоў класу Міксаміцэты (*Myxogastria*).

Апісанне
--------

Прадстаўнікі парадку маюць светлыя, часта жоўтыя або чырвоныя, радзей шэрыя або светла-карычневыя споравыя масы. Заўсёды прысутны і часта добра развіты. Капіліцый  (руск.) (бел. звычайна мае выразныя плямы на паверхні. Ён складаецца з суцэльных або трубчастых, гладкіх або скульптурных ніткападобных элементаў. калумела  (ням.) (бел. заўсёды адсутнічае. Пладовыя целы не ўтрымліваюць вапнавых клубянькоў.

Сістэматыка
-----------

Парадак быў упершыню апісаны ў 1922 годзе Томасам Х’юстанам Макбрайдам і ўключае 14 родаў у двух сямействах з каля 100 відамі:

* Сямейства *Dianemidae*
	+ Calomyxa
	+ Dianema

* Сямейства *Trichiaceae*
	+ Arcyodes
	+ Arcyria — Арцырыя
	+ Arcyriatella
	+ Calonema
	+ Cornuvia
	+ Hemitrichia
	+ Metatrichia
	+ Minakatella
	+ Oligonema
	+ Perichaena
	+ Prototrichia
	+ Trichia

Прадстаўнікі родаў *Trichia*, *Hemitrichia*, *Arcyria* асабліва шырока распаўсюджаны ў Цэнтральнай Еўропе.

Зноскі
------

1. 1 2  Heinrich Dörfelt  (ням.) (бел. Gottfried Jetschke (Hrsg.): *Wörterbuch der Mycologie.* 2. Auflage. Spektrum Akademischer Verlag, Heidelberg/Berlin 2001, ISBN 3-8274-0920-9.
2. 1 2 3  Henry Stempen, Steven L. Stevenson: Myxomycetes. A Handbook of Slime Molds. Timber Press, 1994, ISBN 0-88192-439-3, S. 77–78

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | iNaturalist · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778489944 |
Трыпутнік сярэдні (*Plantago media*) — расліна-анемафіл
**Ветраапыленне**, ці **анемафілія** (ад грэчаскага ανεμος — вецер, φιλια — любоў, сяброўства) — перанос пылку з адной расліны на іншую з дапамогай ветру, выгляд перакрыжаванага апылення.

Да ветроопыляемых належыць каля 15-20 % відаў покрытанасенных раслін (амаль усе збожжавыя, асака, бяроза, бук, крапіва, трыпутнік). Яны часта растуць на адкрытых месцах, утвараючы зараснікі аднаго віду (чарот, кавыль). Ляшчына, вольха, бяроза квітнеюць вясной, да распускання лісця. У ветраапыляльных раслін кветкі дробныя, малапрыкметныя, з спрошчаным несамастойным калякветнікам. Вялікія пыльнікі на доўгіх тычынкавых нітках далёка высунуты з калякветніка, песцікі адкрытыя, з вялікімі лычыкамі. Пылку ўтвараецца шмат, ён дробны, лёгкі, з гладкай паверхняй. Такі пылок цягам паветра часам падымаецца на кіламетр і больш уверх і на адлегласць у 50-60 км.

Самаапыленне папярэджвае: дыхагамія, раздзельнаполасц.

Прыстасаванне кветак да ветраапылення: пылок сухі, ліпкі, лычыкі песцікаў вылучаны з кветкі, пылавікі звісаюць разгойдваючыся.

Зноскі
------

1. ↑  *Самигуллина Н. С.* Практикум по селекции и сортоведению плодовых и ягодных культур: Учебное издание. — Мичуринск: Мичуринский государственный аграрный университет, 2006. — 197 с.

Літаратура
----------

* *Л. К. Полищук, П. М. Береговой.* Ботаника. — Киев: Издательство «Советская школа», 1974.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 22882571 |
**Адар** (іўр.: אֲדָר) — у яўрэйскім календары дванаццаты месяц, калі лічыць ад нісана, як прынята ў Бібліі і шосты месяц, калі лічыць з тышрэя. 

У высакосным годзе дадаецца 13-ы месяц пад назвай Адар-Шэні або Адар Бэт («Другі Адар»). Папярэдні Адара месяц Шват мае працягласць у 30 дзён. Трыццаты дзень Швата з'яўляецца першым днём Рош-Хадэшы месяца Адар. Другі Адар пачынаецца з трыццатага дня першага Адара, Рош-Хадэш другога Адара. Згодна з яўрэйскай традыцыі, год, калі Аман вырашыў знішчыць яўрэйскі народ, быў высакосны, і цудоўнае выратаванне адбылося ў другім Адары. У месяцы Адар бывае ў яўрэяў пост Эсфір і свята Пурым.

| ⛭Месяцы яўрэйскага календара |
| --- |
| Нісан ·  Іяр ·  Сіван ·  Тамуз ·  Аў ·  Элул ·  Тышрэй ·  Хешван ·  Кіслеў ·  Тэвет ·  Шват ·  Адар |
Гродзенскі Фарны касцёл
**Касцёл** (ад лац.: *castellum* «умацаванае месца, невялікая крэпаць») — традыцыйная назва храма рымска-каталіцкай царквы ў Цэнтральнай і Усходняй Еўропе, у тым ліку ў Беларусі. У іншым значэнні — Рымска-Каталіцкая Царква як арганізацыя.

Пачаткі касцельнага будаўніцтва адносяцца да 4 ст. раней існавалі толькі хатнія касцёлы.

У акце асвячэння (кансекрацыі), які адпраўляе біскуп, касцёл атрымлівае імя патрона — у каталіцкай царкве гэта часцей за ўсё імя святога альбо Маці Божай.

У Каталіцкай царкве паводле значнасці адрозніваюцца наступныя касцёлы: базіліка, кафедра, калегіят, парафіяльны касцёл, фара, дапаможны касцёл i кляштарны касцёл.

Гл. таксама
-----------

* Царква
* Кірха
* Мячэць
* Сінагога
* Ступа

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1997. — С. 142. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000078667 |
**Алімпійская клятва** - традыцыйны рытуал на цырымоніі адкрыцця Алімпійскіх гульняў, адзін з найважнейшых атрыбутаў Алімпійскіх гульняў, які адлюстроўвае ідэю аб'яднання моладзі на спартыўным мерапрыемстве.

Алімпійская клятва спартсменаў
------------------------------

Тэкст алімпійскай клятвы распрацаваны ў 1913 годзе П'ерам дэ Кубертэнам, які прапанаваў Міжнароднага алімпійскага камітэту (МАК) адрадзіць рытуал алімпійскай клятвы, якую прымалі на Алімпійскіх гульнях у Старажытнай Грэцыі (клятва гонару на стадыёне ў Алімпіі каля алтара Зеўса).

Тэкст Алімпійскай клятвы спартсменаў:

> *«Ад імя ўсіх спартсменаў я абяцаю, што мы будзем удзельнічаць у гэтых Алімпійскіх гульнях, паважаючы і выконваючы правілы, па якіх яны праводзяцца, у шчырым спартыўным духу, у славу спорту і ў імя гонару сваіх каманд».*
> 
>
**Касцяныя пласціны з Мсціслава** — касцяныя пласціны для калчана, знойдзеныя ў Мсціславе.

Апісанне
--------

Касцяныя пласціны ўпрыгожаны дасканала выкананай пляцёнкай і іншым дэкорам геаметрычнага характару, зробленым у нізкім рэльефе. Такі дэкор мог быць выкананы толькі майстрам высокай кваліфікацыі. Гэта больш працаёмкая тэхніка, чым гравіраванне. Акрамя ўжо згаданай пляцёнкі на адной з пласцін выгравіравана нейкая двухгаловая пачвара — характэрны ўзор тэраталагічнага («звярынага») стылю, які атрымаў пашырэнне ў XI—XIII стст. у дэкоры прадметаў побыту пануючых класаў. Адлюстраванне розных пачвар, жывёл і птушак з'яўлялася асаблівай адзінкай храбрасці, моцы і сілы ўладальніка, таму і атрымала такое распаўсюджанне.

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
* Міралюбаў Б. В. Пінская віслая пячатка. - Помнікі гіст. і культ. Беларусі, 1975, №4.
Алімпійская вёска ў Ванкуверы (2010)
**Алімпійская вёска** — комплекс збудаванняў гасцінічнага тыпу, у якіх на час Алімпійскіх гульняў размяшчаюцца дэлегацыі краін-удзельніц. Мае шэраг дапаможных памяшканняў (сталовыя, крамы, аддзяленні сувязі, трэніровачныя залы і пляцоўкі, культурны цэнтр і г.д.) Упершыню пабудавана да IX Алімпійскіх гульняў у Парыжы (1924), складалася з драўляных будынкаў, таму і атрымала назву «вёска». Алімпійская вёска — абавязак алімпійскага горада.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
**Дама́наўскае** — вадасховішча ў Івацэвіцкім раёне Брэсцкай вобласці Беларусі, у басейне ракі Шчара і яе прытока Грыўды, каля перакрыжавання аўтамабільных дарог М11 (E85) і Р2.

Вадасховішча створана ў 1954 годзе ў мэтах энергетыкі і рыбагадоўлі. Знаходзіцца за 16 км у напрамку на паўночны ўсход ад Івацэвічаў, прыкладна за 0,5 км на паўднёвы ўсход аграгарадка Даманава, за 1,4 км уверх па цячэнню ад месца ўпадзення Грыўды ў Шчару.

Плошча паверхні вадасховішча 1,82 км². Даўжыня 2 км, найбольшая шырыня 1,5 км. Найбольшая глыбіня 3,5 м. Аб'ём вады ў вадасховішчы 1,82 млн м³. Плошча вадазбору 4160 км². Ваганні ўзроўню на працягу года 1,1 м. Сярэдні шматгадовы сцёк 523 млн м³. Чаша вадасховішча займае частку поймы рэк Шчара і Грыўда, агароджана дамбай даўжынёй 6,75 км. Напаўняецца вадой са Шчары праз сістэму шлюзаў з Чамялоўскага вадасховішча.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — С. 24. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

Спасылкі
--------

* Блакітная кніга Беларусі — Мн.: БелЭн, 1994. // Сайт «Белорусский Посейдон» Архівавана 16 верасня 2014.
**Брама Святога Пятра** (лац.: Porta Aurelia Sancti Petri) — брама сцяны Аўрэліяна ў Рыме.

Брама таксама зваліся *Porta Aurelia* як і старая брама, якая пазней стала брамай Св. Панкрація. Яны знаходзіліся ва ўсходняй частцы Эліява моста (сёння мост Св. Анёла) і, магчыма, з’яўляліся *порта Карнеліа* (пабудаваныя ў III стагоддзі). Пазней брама атрымала назву брама Св. Пятра, па размешчанай недалёка раннехрысціянскай базіліцы Святога Пятра.

Зноскі
------

1. ↑  Porta\_Aurelia (англ.). — в Samuel Ball Platner, Thomas Ashby. A topographical dictionary of ancient Rome.

Літаратура
----------

* Mauro Quercioli, *«Le mura e le porte di Roma»*. Newton Compton Ed. Roma, 1982
* Laura G. Cozzi, *«Le porte di Roma»*. F.Spinosi Ed. Roma, 1968
**Алізары́н** (**1,2-дыгіраксіантрахінон**, **1,2-дыгідраксі-9,10-антрахінон**) — араматычнае злучэнне, фарбавальнік, C14H8O4.

Крышталічнае рэчыва аранжава-чырвонага колеру. Малекулярная маса 240,23 а.а.м. Тэмпература плаўлення 289 °C. Тэмпература кіпення 430 °C. Добра раствараецца ў гарачым метаноле. Раствараецца ў бензоле, воцатнай кіслаце, растворах шчолачаў. Умерана раствараецца ў этаноле і дрэнна ў вадзе.

Паходжанне і выкарыстанне
-------------------------

Алізарын у выглядзе гліказіду маецца ў каранях марэны фарбавальнай (*Rubia tinctorium*), з якой здабываўся са старажытнасці і выкарыстоўваўся ў якасці фарбавальніка. У 1869 годзе атрыманы штучна з антрацэну.

Нерастваральныя ў вадзе солі алізарыну выкарыстоўвюцца ў якасці фарбавальнікаў тканіны(солі алюмінію — чырвоны колер, хрому — карычневы колер, жалеза — фіялетавы колер). Выкарыстоўваецца ў якасці прамежкавай сыравіны ў вытворчасці іншых фарбаў і лакаў, у тым ліку, мастацкіх і паліграфічных фарбаў. Алізарын з’яўляецца аналітычным рэагентам у хімічным аналізе (вызначэнне алюмінію і іншых металаў).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1.
2. 1 2 3 4 5  Ализарин // ХиМиК.ру (руск.)

Літаратура
----------

* Алізарын // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1). — С. 256.

Спасылкі
--------

* Ализарин // ХиМиК.ру (руск.)
Зашпількі «Брандэнбургс» на гусарскім даламане
**Брандэнбургс** (ад ням.: Brandenburg, фр.: brandebourg) — від зашпількі для адзення, доўгая падвойная пятля з гузікам-цурачкай (радзей са звычайнай гузікам). Такія зашпількі выконваюць адначасова і ўтылітарную, і дэкаратыўную функцыю.

Паходзяць з вугорскага нацыянальнага касцюма. Увайшлі ў моду ў XVII стагоддзі, атрымалі назву па імені герцага Брадэнбургскага, які любіў насіць вопратку з такімі зашпількамі. Брандэнбургсы выкарыстоўваліся ў ваеннай форме XVII—XIX стагоддзяў, у прыватнасці, на гусарскіх атылах  (укр.) (бел. даламанах і менціках  (укр.) (бел. (адкуль і іх нямецкая назва *Husarentressen*). Цяпер такія зашпількі з’яўляюцца характэрнай дэталлю дафлкота  (укр.) (бел..

Зноскі
------

1. ↑  Лазука, Барыс Андрэевіч. Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. ― Мінск : Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.
2. ↑  *Singer 101 Sewing Secrets* by The Editors of Cy DeCosse Incorporated, ISBN 0-86573-249-3.
**Бра́ндберг** (англ.: Brandberg) — найвышэйшая гара Намібіі. Вяршыня дасягае 2606 м над ўзроўнем акіяну. 

Уяўляе купалападобны гранітны масіў вулканічнага паходжання, які ўзнік каля 120 млн гадоў таму. Кальцыты на схілах утрымоўваюць магнетыты. Падчас заходу сонца гранітныя слюды выдатна адлюстроўваюць чырвонае святло, з-за чаго падаецца, быццам бы гара палае. Лічыцца, что менавіта з-за гэтага набыла сваю назву (ад ням.: Brand berg — "вогненная гара"). 

У 1955 г. на схілах Брандберга былі знойдзены петрогліфы, застаўленныя каля 4000 - 2000 гадоў таму. Усяго налічваецца 50 000 наскальных малюнкаў.

Спасылкі
--------

* Brandberg Intrusion, Namibia
* The Brandberg Massif
* Brandberg and the White Lady Архівавана 20 лютага 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2002004510 · VIAF: 19145067004866630069 |
**Мазут** — рэшта пасля адгонкі з нафты або прадуктаў яе другаснай перапрацоўкі светлых фракцый (бензіну, газы, дызельнага паліва).

Густая цёмная-карычневая вадкасць. Уяўляе сабой сумесь вуглевадародаў, нафтавых смол, асфальтэнаў, карбенаў, арганічных злучэнняў, утрымліваючых металы. Склад мазуту залежыць ад складу зыходнай сыравіны і ступені адгонкі фракцый. Шчыльнасць 0,89—1 г/см³ пры тэмпературы 20 °С. Ніжэйшая цеплата згарання 39,4—40,7 МДж/кг. Вязкасць 8—80 мм²/с (пры тэмпературы 100 °С).

Мазут выкарыстоўваецца ў якасці кацельнага паліва і сыравіны ў вытворчасці змазачных матэрыялаў.

Літаратура
----------

* Хімічны слоўнік навучэнца: Дапам. для вучняў / Б. Н. Качаргін, В. М. Макарэўскі, Л. Я. Гарнастаева, В. С. Аранская. — Мн.: Народная асвета, 2003. — С. 139—140. — 287 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-12-0621-8.

Спасылкі
--------

* Інфармацыя на сайце ХиМиК.ру (руск.)
* Мазут // Большой Энциклопедический словарь — 2000. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Новы · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 165319722 |
**Мазырская прыватная жаночая прагімназія** — колішняя навучальная ўстанова ў Мазыры. Падпарадкоўвалася Віленскай навучальнай акрузе.

Гісторыя
--------

Мазырская прыватная жаночая прагімназія заснавана 18 ліпеня 1908 года на базе прыватнага жаночага вучылішча 1-га разраду, мела 5 асноўных і 1 падрыхтоўчы класы (у 1909 адкрыты 6-ы, у 1910 — 7-ы класы). Утрымлівалася А. Тадароўскай-Еўдакімавай за кошт платы за навучанне. Працавалі 3 законанастаўнікі і 9 выкладчыкаў з Беластоцкага інстытута, Мінскай духоўнай семінарыі, Пецярбургскіх і Маскоўскіх вышэйшых жаночых курсаў. Выкладаліся: руская мова і літаратура, матэматыка, чыстапісанне, прыродазнаўства, французская і нямецкая мовы, рукадзелле, маляванне, спевы. У 1908 годзе было 146 навучэнак. Закрыта ў 1913 годзе.

Літаратура
----------

* *В. С. Болбас (мужчынская гімназія), А. Ф. Самусік.* Мазырскія гімназіі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Эрык.
**Эрык VII Стэнкільсан** (ст.-ісл. *Erik Stenkilsson*) — шведскі кароль, які кіраваў у 1066—1067 гадах. Пасля смерці караля Стэнкіля ён ваяваў з Эрыкам Язычнікам за шведскі прастол. Абодва прэтэндэнты загінулі ў гэтай барацьбе. У абодвух праціўнікаў вядомыя толькі імёны, і пра іх існаванне гаворыць толькі Адам Брэменскі. Такім чынам сувязь Эрыка VII з дынастыяй Стэнкіляў вельмі ўмоўная.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Эрык VII і Эрык VIII Архівавана 12 лютага 2009.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Стэнкіль** | **Кароль Швецыі**1066-1067 | Пераемнік**Хальстэн** |
**Светлагорская ЦЭЦ (ЦЭЦ-24)**  — цеплаэлектрацэнтраль, размешчаная ў Мазырскім раёне Гомельскай вобласці, забяспечваюцца электрычнай і цеплавой энергіяй Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод і горад Мазыр. Спажыўцамі цеплавой энергіі, якая адпускаецца ЦЭЦ, таксама з’яўляюцца ГП «Мазырская агароднінная фабрыка», пасёлак Крынічны і дзіцячы аздараўленчы цэнтр.

Гісторыя
--------

Заданне на праектаванне ЦЭЦ было зацверджана загадам Міністэрства электрыфікацыі СССР ад 10 верасня 1965 гады, праект станцыі выканаў Мінскі філіял інстытута «Промэнергопроект».

4 студзеня 1974 году былі ўведзеныя ў эксплуатацыю котлаагрэгат № 1 прадукцыйнасцю 420 т/ч і турбаагрэгат № 1 магутнасцю 60 МВт. Другі котлаагрэгат уведзены ў лістападзе 1974 года, праектнай магутнасці станцыя дасягнула ў 1975 годзе.

У 2001 годзе была пабудавана цеплатраса да горада Мазыр, размешчанага ў 17 км ад ЦЭЦ, што дазволіла перайсці на цэнтралізаванае цеплазабеспячэнне горада.

На станцыі рэалізуецца праект рэканструкцыі адной з турбін з устаноўкай новага цыліндру высокага ціску і павелічэннем магутнасці на 10 МВт.

Асноўныя характарыстыкі
-----------------------

Устаноўленая электрычная магутнасць ЦЭЦ — 195 МВт. Цеплавая магутнасць турбаагрэгатаў — 435 Гкал / гадзіну. На электрастанцыі ўстаноўлены:

* два турбаагрэгата:
	+ ТГ-1 у складзе паравой турбіны ПТ-60-130/13 і электрагенератара ТВФ-63-2,
	+ ТГ-2 у складзе паравой турбіны ПТ-135/165-130/13 і электрагенератара ТВВ-165-2;
* пяць энергетычных котлаагрэгатаў.

Зноскі
------


| ⛭Цеплавая энергетыка Беларусі |
| --- |
| Цеплаэлектрацэнтралі | 
* Аршанская
* Бабруйская 1
* Бабруйская 2
* Баранавіцкая
* Брэсцкая
* Віцебская
* Гомельская 1
* Гомельская 2
* Гродзенская
* Жлобінская
* Жодзінская
* Лідская
* Магілёўская 1
* Магілёўская 2
* Мазырская
* Мінская 2
* Мінская 3
* Мінская 4
* Мінская 5
* Наваполацкая
* Пінская
* Полацкая
* Светлагорская

 |
| Дзяржаўныя раённыя электрастанцыі | 
* Беларуская
* Бярозаўская
* Лукомская

 |
| Мясцовыя цеплаэлектрацэнтралі | 
* Асіповіцкая
* Вілейская
* Заходняя (Пінск)
* Маладзечанская
* Паўночная (Гродна)
* Салігорская
* Шчучынская

 |
| Энергетыка Беларусі |
**Гаўрыіл Якімавіч (Іакімавіч) Ламакін** (25 сакавіка [6 красавіка] 1812, слабада Барысаўка, Курская губерня — 9 [21] мая 1885, Гатчына) — рускі харавы дырыжор і музычны дзеяч.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 25 Сакавіка (6 красавіка) 1812 года ў сям’і прыгоннага селяніна, быў адпушчаны на волю графам Д. М. Шарамецевым. З 1822 года спяваў у харавой капэле графа Д. М. Шарамецева, дзе навучаўся таксама спевам і харавому мастацтву ў А. Сапіенцы-сына. З 1830 года выкладаў спевы, а ў 1850—1872 — кіраўніком гэтай жа капэлы. У 1874 годзе пасля роспуску капэлы, кіраваў мужчынскім хорам графа С. Д. Шарамецева. З яго хорам выступалі В. М. Самойлаў, П. А. Барценева, Л. А. Лаўроўская, Джавані Батыста Рубіна.

З 1830 года адначасова выкладаў спевы ў многіх навучальных установах Санкт-Пецярбурга: Імператарскай Прыдворнай пеўчай капэле (1848—1859), Екацярынінскім інстытуце, Імператарскім вучылішчы правазнаўства, Аляксандраўскім ліцэі, Пажаскім корпусе і інш.

18 сакавіка 1862 года сумесна з М. А. Балакіравам заснаваў Бясплатную музычную школу, якая складалася пад імператарскім заступніцтвам, і кіраваў ёю да 28 студзеня 1868.

Вядомыя вучні Г. Я. Ламакіна — А. Бюдэль-Адамі, М. Вярдзераўская, Ю. Н. Галіцын, Л. І. Кармаліна, А. і К. Лядаў, А. А. Ляраў, І. А. Мельнікаў, А. Я. Пятрова-Вараб’ёва, А. А. Папова.

Памёр 9 (21) траўня 1885 года. Яго сын — Уладзімір — стаў мастаком, быў дырэктарам Мікіцкага батанічнага саду.

Зноскі
------

1. ↑  Ломакин Гавриил Якимович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · Праваслаўная · Рускі біяграфічны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 13896761d · GND: 122693493 · ISNI: 0000 0000 5514 7764 · LCCN: n86063712 · LNB: 000077576 · SUDOC: 244079021 · VIAF: 61732445 |

 |
**Мазырская партызанская брыгада імя Аляксандра Неўскага** — партызанская брыгада, створаная ў 1943 годзе на базе 2 партызанскіх атрадаў, якія дзейнічалі ў Мазырскім раёне (арганізаваны ў лютым і чэрвені 1943 года). Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Мазырскага, Петрыкаўскага, Ельскага раёнаў. 8 студзеня 1944 года брыгада (500 партызан, тры атрады) злучылася з Чырвонай Арміяй.

Склад
-----

* 1-ы партызанскі атарад;
* 2-і партызанскі атрад;
* 3-і партызанскі атрад.

Камандаванне
------------

### Камандзір

* Аляксанр Лукіч Жыльскі (верасень 1943 — студзень 1944).

### Камісары

* Міхаіл Кузьміч Ільінкоўскі (верасень — снежань 1943);
* Мікалай Сяргеевіч Кірушкін (снежань 1943 — студзень 1944).

Начальнік штаба
---------------

* Міхаіл Аляксеевіч Забораў (верасень 1943 — студзень 1944).

Гісторыя
--------

Партызаны 30 верасня 1943 года разграмілі нямецкі гарнізон у вёсцы Шчакатава Мазырскага раёна (Нараўлянска-Шчакатоўская аперацыя). 3 кастрычніка 1943 года знішчылі асабовы склад хойніцкага і брагінскага гарнізонаў у час іх перадыслакацыі ў горад Петрыкаў. У ноч на 19 верасня 1943 года на перагоне Ельск — Мытва падарвалі 560 рэек. З часцямі Чырвонай Арміі ў студзені 1944 года ўдзельнічалі ў вызваленні горада Мазыра і вёсак Козенкі, Дразды, Бабры, Скрыгалаў.

Памяць
------

У 1968 годзе каля вёскі Буда Казіміраўская Мазырскага раёна ў гонар брыгады быў пастаўлены абеліск.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.:І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.

Спасылкі
--------

* Мозырьская бригада им. Александра Невского
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бараноўскі.

**Гаўрыіл Васілевіч Бараноўскі** (25 сакавіка [6 красавіка] 1860, Адэса — 1920, Келамакі) — рускі архітэктар, грамадзянскі інжынер, мастацтвазнаўца і выдавец.

Біяграфія
---------

Гаўрыіл Васілевіч Бараноўскі нарадзіўся 25 сакавіка (6 красавіка) 1860 года ў Адэсе ў сям’і калежскага сакратара Васіля Іванавіча Бараноўскага. Вучыўся ў рэальным вучылішчы ў Адэсе, пасля заканчэння якога ў 1880 годзе паступіў вольнаслухачом на архітэктурнае аддзяленне Санкт-Пецярбургскай Акадэміі Мастацтваў. Быў адлічаны па палітычных матывах і працягнуў адукацыю ў Інстытуце грамадзянскіх інжынераў, які скончыў у 1885 годзе з Сярэбраным медалём і чынам калежскага сакратара.

Г. В. Бараноўскі пачаў сваю архітэктурную дзейнасць у 1883—1885 гадах пад кіраўніцтвам П. Ю. Сюзора. Першы самастойны праект — Галоўная дварцовая канцылярыя. З 1888 — галоўны архітэктар Балтыйскага завода.

Выкладаў у Інстытуце грамадзянскіх інжынераў у 1897—1905 гг.

Быў членам праўлення Таварыства грамадзянскіх інжынераў, членам Савета па горнапрамысловых справах пры Міністэрстве земляробства і дзярж. маёмасцяў (з 1904), служыў у Тэхнічна-будаўнічым камітэце (ВСК МУС) (з 1885 г. — тэхнік, з 1902 г. — звышштатны член ТСК МУС, з 1907 г. — штатны член ТСК МУС). З 1907 года — сапраўдны стацкі саветнік.

Пасля рэвалюцый 1917 года Бараноўскі прадаў у снежні 1917 года сваю арыгінальную вілу «Арфа» у Келамакі, пабудаваную ім у 1907 годзе. Але застаўся жыць у Келамякі на іншым участку з домам. Г. В. Бараноўскі памёр у Келамякі на сваёй дачы ад «паралічу сэрца» ў 1920 годзе і быў пахаваны на мясцовых могілках.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Богарт.

**Брам Богарт** (12 ліпеня 1921 — 2 мая 2012) — бельгійскі мастак-экспрэсіяніст, звязаны з групай COBRA.

Абрагам ван дэн Бугаарт нарадзіўся ў Дэлфце, Нідэрланды, у сям’і Абрагама ван дэн Бугаарта, каваля. Вучыўся ў тэхнічным вучылішчы, падрыхтаваўся да кар’еры дэкаратара, пры гэтым вучыўся ў завочным класе малявання.

У 1961 годзе ён пераехаў у Бельгію, а ў 1969 годзе ён стаў бельгійскім грамадзянінам. Тут ён пачаў эксперыментаваць з трохмерным асяроддзем, сумессю раствора, сікатыву, парашкападобнага мелу, лаку і сырога пігмента, нанесеных на вялікія цяжкія драўляныя падкладкі. Богарт часта выстаўляўся ў Антверпене і Генце. У 1971 годзе ён прадстаўляў Бельгію на Венецыянскай біенале.

Зноскі
------

1. 1 2   Праверана 21 жніўня 2017.
2. 1 2  Bram Bogart<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑   Праверана 16 кастрычніка 2016.
4. ↑  RKDartists Праверана 18 лістапада 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
**Аданталогія** (ад па-старажытнагрэчаску: odus, родны склон odontos — зуб і …логія) — навука, якая вывучае будову, варыяцыі і эвалюцыю зубасківічнай сістэмы.

Аданталогія разглядае пытанні, звязаныя з анатоміяй, фізіялогіяй, паталогіяй і прафілактыкай захворванняў органаў жавання і падзі, разглядаючы іх у сувязі з агульным станам арганізму чалавека і сацыяльнымі ўмовамі яго існавання. Тэрапеўтычная аданталогія — састарэлы сінонім стаматалогіі, разглядае пытанні лячэння і прафілактыкі зубных захворванняў.

Антрапалагічная аданталогія
---------------------------

Антрапалагічная аданталогія — кірунак антрапалогіі, які вывучае эвалюцыйную, расавую і этнічную зменлівасць будовы зубной сістэмы сучаснага і выкапнёвага чалавека. Карыстаецца вымяральнымі і апісальнымі метадамі. Метады антрапалагічнай аданталогіі дазваляюць выпрацаваць крытэрыі расавых і ўзроставых адрозненняў, рэканструяваць асноўныя заканамернасці расагенезу і старажытных міграцый чалавека.

Методыку вымярэння зубоў у антрапалагічнай аданталогіі распрацаваў англійскі вучоны У. Г. Флаўэр, які падзяліў расы на буйназубых (аўстралійцы, тасманійцы), драбназубых (еўрапейцы, індыйцы) і сярэднязубых (кітайцы, амерыканцы, індзейцы, малайцы). Методыка некаторых апісальных расавых прыкмет структуры зубоў прапанавана амерыканскім антраполагам А. Грдлічкай, савецкі вучоны А. А. Зубаў удакладніў методыку і праграму даследаванняў. 

Раследаванні зменлівасці зубной сістэмы старажытнага чалавека ў Беларусі праводзяць В. В. Гатальскі, Л. І. Цягака, В. В. Цягака і інш.

Гл. таксама
-----------

* Стаматалогія

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці са Слоўнікам іншамоўных слоў у 2-х тамах. — Мн.: 1999. — Т. 1. — С. 27.

Літаратура
----------

* *Цягака, Л. І.* Аданталогія / Л. І. Цягака // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 20. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* *Цягака, Л. І.* Аданталогія / Л. І. Цягака // Археалогія і нумізматыка Беларусі: энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 26. — ISBN 5-85700-077-7.

Спасылкі
--------

* Одонтология // Вялікая савецкая энцыклапедыя (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аданталогія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Малы Бракгаўза і Эфрона |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Брандэнбург (значэнні).
Граніцы зямлі Брандэнбург у 1947 годзе (сінім) і ў 1990 годзе (чырвоным)
**Зямля Брандэнбург** (ням.: Land Brandenburg) — адміністрацыйная адзінка на тэрыторыі савецкай зоны акупацыі Германіі і пазней у складзе Германскай Дэмакратычнай Рэспублікі. Была ўтворана ў 1946 годзе на тэрыторыі былой прускай правінцыі Брандэнбург. У ліпені 1952 года ў выніку адміністрацыйнай рэформы ў ГДР зямля Брандэнбург была рэарганізавана і ператворана ў тры акругі ў складзе ГДР: Котбус, Патсдам і Франкфурт.

Утварэнне
---------

У 1946 годзе ў склад зямлі Брандэнбург на тэрыторыі савецкай зоны акупацыі Германіі ўвайшлі акругі Патсдам і Франкфурт, якія ўваходзілі ў прускі Брандэнбург на заходнім беразе Одэра. Землі Ноймарка на ўсходнім беразе Одэра былі перададзены ў склад Польшчы. З ліквідацыяй Вольнай дзяржавы Прусіі законам Кантрольнага савета № 46 ад 25 лютага 1947 года Брандэнбург афіцыйна перастаў быць часткай Прусіі. Зямля Брандэнбург захавалася і пасля ўтварэння ГДР у 1949 годзе.

Урад
----

У маі 1945 года Вальтэр Ульбрыхт даручыў фарміраванне правінцыйнай адміністрацыі Бернхарду Бехлеру, некалі члену НСДАП, які ўступіў у савецкім палоне ў Саюз германскіх афіцэраў. 29 чэрвеня новы склад адміністрацыі правінцыі, зацверджаны маршалам Г. К. Жукавым, прыступіў да працы. У склад Прэзідыума правінцыі Брандэнбург увайшлі Карл Штайнгоф (СДПГ), Эдвін Гёрнле (КПГ) і Бернхард Берхлер (КПГ) у якасці намеснікаў, а таксама Фрыц Рукер (СДПГ) і беспартыйны Георг Рэмак.

Першыя змены ў складзе ўрада адбыліся ўжо ў верасні 1945 года. Камуніст Генрых Рау змяніў у Прэзідыуме Гёрнле, Рэмак, які адмовіўся падпісаць распараджэнне аб правядзенні зямельнай рэформы ад 6 верасня 1945 года, быў зняты загадам Савецкай ваеннай адміністрацыі ў Германіі, на яго месца быў прызначаны Франк Шляйзенер (ХДС).

У 1946 годзе СВАГ склікаў Кансультатыўны сход, закліканы стаць парламентам у Брандэнбургу. Дэпутаты новага ландтага Брандэнбурга сабраліся на першае пасяджэнне пасля выбараў восенню 1946 года. Пасля выбараў у ландтаг Прэзідыум замяніў зямельны ўрад, у склад якога ўвайшлі сем міністраў, якімі сталі члены Прэзідыума за выключэннем Франка Шляйзенера.

У 1949 годзе ўрад Брандэнбурга ўзначаліў Рудальф Ян. Пачынаючы з 1948 года землі ў савецкай зоне акупацыі паслядоўна страчвалі свае кампетэнцыі, і значэнне зямельнага ўрада змяншалася. Апошні склад ландтага Брандэнбурга ў складзе ГДР быў выбраны ў 1950 годзе па адзіным спісе Нацыянальнага фронту ГДР.

Ліквідацыя
----------

У рамках адміністрацыйнай рэформы ў ГДР 1952 года зямля Брандэнбург была распушчана з фарміраваннем на яе тэрыторыі трох акруг: Котбус, Патсдам і Франкфурт-на-Одэры. Раён Перлеберг увайшоў у склад акругі Шверын, а раёны Прэнцлау і Тэмплін — да акругі Нойбрандэнбург. Пасля аб’яднання Германіі ў 1990 годзе новая зямля Брандэнбург у цэлым захавала граніцы 1952 года.

Прэм’ер-міністры зямлі Брандэнбург у ГДР
----------------------------------------

* 1946—1949 Карл Штайнгоф (САПГ)
* 1949—1952 Рудальф Ян (САПГ)

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Martin Broszat, Gerhard Braas, Hermann Weber: *SBZ-Handbuch.* 1993, ISBN 3-486-55262-7, S. 85 ff.
**Мацей Канапацкі** (польск.: Maciej Kanapacki; 1926, Вільня) — беларускі і татарскі грамадскі дзеяч у Польшчы. Сын Гасана Канапацкага.

Сям’я
-----

Маці, Алена, нарадзілася 25 мая 1888 года ў Вільні, але, неўзабаве асірацеўшы, выхоўвалася бабуляй у маёнтку Тэадарова пад Каўнасм. Паводле радавой легенды яе продак быў перакладчыкам у Ягайлы ў яго адносінах з татарскімі дзяржавамі. Апроч яго ў сям’і была яшчэ дачка Тамара (нарадзілася ў 1913 у Калузе).

Навучанне і кар’ера
-------------------

У 1933—1939 навучаўся ў пачатковай школе імя Шымана Канарскага ў Вільні, у 1939—1941 у гімназіі імя Адама Міцкевіча, у 1941—1943 у Віленскай беларускай гімназіі. У 1946 з бацькамі пераехаў у Польшчу ў горад Быдгашч, дзе паступіў у I Ліцэй. У 1948 паступіў на юрыдычны факультэт Торуньскага ўніверсітэта, але ў 1950 праз хваробу мусіў быў пакінуць універсітэт. Пасля паступіў на рускую філалогію Ягелонскага ўніверсітэта. У 1953 перайшоў у Варшаўскі ўніверсітэт, які скончыў у 1955. Працу пачаў у Польскім прэсавым агенцтве.

Ад 1957 працаваў у Беластоку. У 1964 пераехаў у Сопат і працаваў выкладчыкам рускай мовы ў школе, а ў 1966—1972 — прэс-сакратаром дырэктара Гданьскай суднаверфі імя У. Леніна. Ад 1970 працаваў у Ваяводскім доме культуры ў Беластоку. У 1977 зноў пераехаў у Сопат, дзе 2 гады арганізаваў імпрэзы ў Балтыйскім артыстычным агенстве. У 1979 арганізаваў Універсітэт III Узросту, у 1995 адышоў на пенсію.

Дзейнасць па адраджэнні беларускай культуры
-------------------------------------------

У 1956 абараніў магістарскую працу на тэму «*Янка Купала як перакладчык паэзіі Адама Міцкевіча, Уладзіслава Сыракомлі і Марыі Канапніцкай*» (першая праца ў гісторыі варшаўскай русістыкі на беларускую тэму). У гэты ж час стаў адным з арганізатараў Варшаўскага аддзела Беларускага грамадска-культурнага таварыства. 15 ліпеня 1956 пачаў друкавацца ў беластоцкай беларускай газеце «Ніва» (часам пад псеўданімам Саевіч). Даследуе творчасць беларускіх паэтаў і пісьменнікаў. У 1958—1959 рэдагаваў беларускія праграмы на беластоцкім радыё. У 1993 быў дэлегатам Першага з’езду Згуртавання беларусаў свету «Бацькаўшчына».

Дзейнасць па адраджэнні татарскай культуры
------------------------------------------

Даследаваў культуру беларускіх татараў. Працаваў на штаце Ваяводскага асяродку культуры ў Беластоку, стварыў татарскую экспазіцыю пры Доме культуры ў Саколцы. Выдаў даведнікі «Беластоцкі шлях татарскі» (Варшава, 1977) i «Пад беластоцкімі мінарэтамі».
**Брана** (ад мем**брана**) у тэорыі струн (М-тэорыі) — гіпатэтычны фундаментальны шматмерны фізічны аб'ект размернасці, меншай, чым размернасць прасторы, у якім ён знаходзіцца (працяглая {\displaystyle p}-мерная мембрана, дзе {\displaystyle p} — колькасць прасторавых вымярэнняў). Матэрыяльны пункт — 0-брана, струна — 1-брана, мембрана — 2-брана, лакалізаваная ў (эўклідавай) прасторы-часу, інстантон — (-1)-брана і т. п. Стабільныя {\displaystyle p}-браны захоўваюць барыённы зарад і задавальняюць абагульненым умовам квантавання Дзірака. Асноўнымі відамі стабільных {\displaystyle p}-бран з'яўляюцца D-браны, M-браны і NS5-браны.

Літаратура
----------

* Стывен Хокінг. «Свет у арэхавай шкарлупіне». ISBN 978-5-367-00614-8
* Стывен Хокінг. «Вышэйшая задума»

Гл. таксама
-----------

* Тэорыя струн

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 68249636 |
**Га́ўсава гравітацы́йная пастая́нная** *k* — велічыня, звязаная з універсальнай гравітацыйнай пастаяннай суадносінамі

{\displaystyle G=k^{2}.}
Служыць для вызначэння астранамічнай адзінкі, у сістэме фундаментальных астранамічных пастаянных[ru] прынятая ў якасці адзінай асноўнай (умоўна нязменнай) пастаяннай (1976).

Лікавае значэнне (у сістэме, дзе за адзінкі ўзятыя астранамічная адзінка, суткі і сонечная маса)

*k* = 0,01720209895 а. а.3/2 × суткі−1 × *M*☉−1/2
вызначана К. Гаўсам (1809) на аснове 3-га закона Кеплера (гл. законы Кеплера) для сістэмы Сонца—Зямля і зацверджана Міжнародным астранамічным саюзам у якасці абсалютна дакладнай канстанты (1938).

Літаратура
----------

* Гравітацыйная пастаянная // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. С. 383.

Спасылкі
--------

* Gaussian Gravitational Constant // World of Science  (англ.)
Статуя Гудеа ў форме адаранта
**Адарант** (ад лац. *«захоплены»*) — у Міжрэччы фігурка чалавека, якую вырабляюць з мяккіх парод каменя, а пазней — гліны, якую ўсталёўваюць ў храме для таго, каб маліцца за чалавека, які яе паставіў.

Статуя адаранта прадстаўляла чалавека, які сядзіць або калі ён моліцца са складзенымі на грудзях рукамі. Твар звычайна выконваўся дбайней, чым тулава, хоць і павінен быў адпавядаць пэўным ўмоўнасцям, што пазбаўляла скульптуру індывідуальных рысаў.

На плячы адаранта звычайна быў выбіты надпіс, які паведамляў, хто быў яго ўладальнікам. Вядомыя знаходкі, калі першы надпіс быў сцёрты і пазней заменены іншым.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Церахава.
**Маргарыта Барысаўна Церахава** (руск.: Маргари́та Бори́совна Те́рехова; нар. 25 жніўня 1942, Турынск, Свярдлоўская вобласць) — савецкая і расійская актрыса, рэжысёр тэатра і кіно. Народная артыстка Расійскай Федэрацыі (1996), лаўрэат тэатральнай прэміі імя Канстанціна Станіслаўскага (1992).

На рахунку актрысы мноства роляў у такіх кінафільмах, як «Маналог» (1972), «Сабака на сене» (1977), «Д’Артаньян і тры мушкецёры» (1978), «Набожная Марта» (1980) і іншых. Стрыманы лірызм, багацце нюансаў адрозніваюць выкананне Церахавай яе лепшых роляў (Маці і Наталлі) у кінадраме «Люстра» (1974), якая лічыцца адной з лепшых кінакарцін усіх часоў.

У 1965 годзе адбыўся дэбют Церахавай у кіно — роля Тані ў карціне «Добры дзень, гэта я!» рэжысёра Фрунзэ Даўлацяна. Вядомасць актрысе прынеслі ролі ў кінадраме Паўла Любімава «Бягучая па хвалях» паводле аднайменнага рамана Аляксандра Грына, Наташы Шыпілавай у «Беларускім вакзале», Марыі і Наталлі ў «Люстры» Андрэя Таркоўскага.

Асаблівую папулярнасць Маргарыта Церахава набыла ў канцы 1970-х гадоў, пасля выхаду на экраны касцюміраваных музычных тэлефільмаў «Сабака на сене», «Д’Артаньян і тры мушкецёры» і «Набожная Марта».

Зноскі
------

1. ↑  Margarita Terehova // filmportal.de — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · Česko-Slovenská filmová databáze · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4940749 · BNF: 14046293c · GND: 139756302 · ISNI: 0000 0001 1695 0463 · LCCN: no2001102565 · NKC: xx0165166 · NLP: A24054148 · NTA: 241446368 · NUKAT: n2013183149 · SUDOC: 051624958 · VIAF: 102606921 |

 |
Брамід медзі (I)
**Браміды** — хімічныя злучэнні, солі бромавадароднай кіслаты HBr.

Знаходжанне ў прыродзе
----------------------

Браміды прысутнічаюць у марской вадзе, у канцэнтрацыі каля 65 мг/л, што складае каля 0,2 % ад масы марской солі. Морапрадукты, як правіла, утрымліваюць павышаную канцэнтрацыю брамідаў. Асабліва шмат брамідаў марскіх водарасцях, некаторыя з якіх могуць быць крыніцай прамысловага атрымання.

Таксама сустракаюцца мінералы галагенідаў срэбра - брамаргірыт AgBr, ёдабраміт Ag(Br, Cl, I), эмбаліт Ag(Cl, Br).

Выкарыстанне
------------

### У медыцыне

Гл. таксама: Гісторыя супрацьсутаргавых сродкаў
У медыцыне браміды натрыю і калію ўжываюць як седатыўныя сродкі.

### У навуцы і тэхніцы

* Брамід срэбра AgBr выкарыстоўваецца ў фатаграфіі як святлоадчувальнае рэчыва.
* Растворы брамідаў выкарыстоўваюцца ў нафтаздабычы.
* Растворы брамідаў цяжкіх металаў выкарыстоўваюцца як «цяжкія вадкасці» пры ўзбагачэнні карысных выкапняў метадам флатацыі.
* Раствор брому ў вадзе (бромная вада) выкарыстоўваецца ў арганічнай хіміі для вызначэння ненасычаных вуглевадародаў.
Герб маркграфства Мараўскага
**Мараўская марка** (**Мараўскае маркграфства**) — марка, якая існавала на тэрыторыі Маравіі (у сучаснай Чэхіі).

Перадгісторыя
-------------

Першапачаткова Мараўская марка — як і Усходняя марка, Карніёльская марка і Карантанская марка — была ўтворана на былых славянскіх землях, якія раней уваходзілі ў склад Вялікай Маравіі, калі гэта дзяржава напачатку X стагоддзя пала пад націскам венграў. Пасля таго, як у 955 годзе чэшскі князь Баляслаў I Грозны ў саюзе з усходне-франкскім каралём Атонам I у бітве на рацэ Лех разграміў венграў, Маравія была далучана да Чэшскага княства. У 955 годзе польскі князь Баляслаў I Храбры заваяваў Маравію і ўключыў яе ў склад сваёй дзяржавы, пакуль напачатку XI стагоддзя чэшскі князь Бржэціслаў I не адваяваў яе назад.

Мараўскія княствы
-----------------

У 1054 годзе князь Бржэціслаў I пастанавіў, што старэйшы ў родзе павінен кіраваць у Празе, а малодшыя атрымліваюць Маравію і павінны падпарадкоўвацца старэйшаму князю. Паводле гэтага старэйшы сын Бржэціслава, Спытыгнеў II, стаў у 1055 годзе князем Чэхіі, а Маравія была падзелена на 2 часткі, якія атрымалі другі і трэці сын Бржэціслава. Ураціслаў атрымаў частку Маравіі са сталіцай у Оламаўцы (Оламаўцкае княства), Конрад у выніку частку Маравіі са сталіцай у Брно, якая склала Брненскае княства. Пазней з яго вылучылася Зноемскае княства.

Утварэнне маркграфства
----------------------

Створаны ў 1182 годзе імператарам Фрыдрыхам I Барбаросай тытул маркграфа Маравіі атрымаў Конрад II Ота, які аб'яднаў у сваіх руках 3 мараўскія княствы. Паводле Сіцылійскай Залатой булы, якую даў у 1212 годзе імператар Фрыдрых II, маркграф Маравіі Уладзіслаў Індржых, брат караля Пржэмысла Отакара I, атрымаў шэраг прывілеяў. Маравія пры гэтым лічылася ленам караля Чэхіі, які пры адсутнасці спадчыннікаў у маркграфа пасля яго смерці вярталася да караля.

Пад уладай Габсбургаў
---------------------

Афіцыйны герб Маравіі ў 1848—1915 гг.
Пасля таго, як у 1526 годзе чэшскі трон атрымаў у спадчыну Фердынанд I Габсбург, Маравія стала часткай Габсбургскай манархіі. Апошні раз Маравія кіравалася асобна ад Чэхіі ў 1608 годзе, калі яна падтрымала Мацвея ў яго барацьбе супраць імператара Рудольфа II. Пасля таго, як у 1611 годзе Рудольф саступіў трон Мацвею, Маравія стала кіравацца непасрэдна з Вены, а тытул маркграфа Маравіі быў далучаны да тытулатуры караля Багеміі.

З 1867 годзе маркграфства Маравія стала кароннай зямлёй у складзе Цыслейтаніі — аўстрыйскай часткі Аўстра-Венгрыі.

Гл. таксама
-----------

* Спіс кіраўнікоў Маравіі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: ge745340 |