recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Падсё́льскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Кіраўскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Падсёлы.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Чачэвіцкага раёна Магілёўскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чачэвіцкім раёне БССР. З 8 ліпеня 1931 года ў складзе Быхаўскага раёна, з 12 лютага 1935 года ў складзе Кіраўскага раёна. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Стайкаўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
GN-z11 у асяроддзі галактык у кірунку Вялікай Мядзведзіцы
**GN-z11** — галактыка ў сузор’і Вялікая Мядзведзіца (экватарыяльныя каардынаты: 12гадз 36мін 25,46с 62° 14′ 31,40″). Мае чырвонае зрушэнне z = 11,1, святло ішло ад галактыкі 13,4 мільярда гадоў, гэта значыць яна сфарміравалася праз 400 мільёнаў гадоў пасля Вялікага выбуху. З прычыны расшырэння сусвету, спадарожная адлегласць да галактыкі складае каля 32 мільярдаў светлавых гадоў. GN-z11 у 25 разоў меншая за Млечны Шлях па памеры і ў 100 разоў меншая паводле масы зорак. На гэты момант яна расце, утвараючы зоркі, з хуткасцю прыкладна ў 20 разоў хутчэй за Млечны Шлях.

Станам на 3 сакавіка 2016 года GN-z11 з’яўляецца самым аддаленым з вядомых аб’ектаў у Сусвеце. Раней найбольш аддаленай ад Зямлі галактыкай лічылася Egsy8p7 (адлегласць — 13,1 мільярда светлавых гадоў), якая была знойдзена ў абсерваторыі Кека на Гаваях улетку 2015 года.

Шырокавугольная камера 3 перад запускам STS-125 па праграме «Спейс Шатл»
GN-z11 была ідэнтыфікавана групай вывучэння даных касмічнага тэлескопа «Хабл» з дапамогай
Шырокавугольнай камеры-3.

Зноскі
------

1. 1 2  Oesch P. A. et al. (2016-03-01). "A Remarkably Luminous Galaxy at z=11.1 Measured with Hubble Space Telescope Grism Spectroscopy". *arXiv:1603.00461 [astro-ph]*. .
2. ↑  Amos, Jonathan.  Hubble sets new cosmic distance record **(нявызн.)**, *BBC News* (March 3, 2016). Праверана March 3, 2016.
3. ↑  *Shelton, Jim*. Shattering the cosmic distance record, once again(нявызн.).  Yale News (3 сакавіка 2016). Праверана 4 сакавіка 2016.


| Рэкорды |
| --- |
| Папярэднік**Egsy8p7** | **Найбольш аддалены астранамічны аб'ект**2016 — нашы дні | Пераемнік**—** |
| Папярэднік**Egsy8p7** | **Найбольш аддаленая галактыка**2016 — нашы дні | Пераемнік**—** |
**хларат** аніён
структурная формула хларат-аніёну
**Хлараты** — хларнаватай кіслоты HClO3, крышталічныя, большасць раствараецца ў вадзе і некаторых арганічных растваральніках. Раскладаюцца пры награванні або ў прысутнасці каталізатараў з выдзяленнем кіслароду. Аскісляльнікі; з рэчывамі, якія лёгка акісляюцца, утвараюць выбуховыя сумесі. Найбольш вядомы: берталетава соль, хлараты натрыю і магнію. Выкарыстоўваюцца як акісляльнікі, гербіцыды. Таксічныя.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хлараты
Члены племя возера Сітан блакіруюць чыгунку ў знак падтрымкі індзейцаў, якія супрацьстаяць пасёлку Ока.
**Крызіс Ока** (англ.: Oka Crisis) — сутыкненні індзейцаў-магаўкаў з насельніцтвам квебекскага пасёлка Ока ў 1990 г. Падчас крызісу, які доўжыўся 78 дзён, быў забіты 1 квебекскі паліцэйскі. Крызіс стаў кульмінацыяй сутыкненняў індзейскіх плямёнаў з уладамі Канады наконт правоў на зямлю ў другой палове XX стагоддзя.

Гісторыя
--------

Крызіс узнік у сувязі з планамі жыхароў пасёлка Ока пашырыць поле для гольфа за кошт зямлі, на якую прэтэндавалі магаўкі. У знак пратэсту магаўкі сталі рабіць барыкады. Праз 3 месяцы, 11 ліпеня 1990 г. квебекская паліцыя пачала атакаваць барыкады, якія ўвесь час ахоўваліся індзейцамі. У выніку перастрэлкі адзін з паліцэйскіх быў забіты.

Пасля гэтага магаўкі перайшлі ад абароны сваёй тэрыторыі да патрабавання прызнаць іх незалежнасць. Да індзейцаў далучыліся праваабаронцы. У гэтай сітуацыі прэм'ер-міністр Квебека звярнуўся па дапамогу да ўзброеных сіл Канады, якія разабралі частку барыкад. Толькі пасля працяглых перамоў 26 верасня 1990 г. былі разабраны апошнія барыкады і індзейцы спынілі супраціўленне. У 1997 г. канадскі ўрад набыў спрэчную зямлю і перадаў яе магаўкам.

Літаратура
----------

* Amelia Kalant: *National Identity and the Conflict at Oka*. Routledge, 2004, ISBN 0415947324.

Спасылкі
--------

* CBC Archives: The Oka Crisis — Radio/TV-Beitrage (englisch)
* Kanesatake.com: The Summer of 1990 (englisch)
**Хламідыі** (*Chlamydia*) — род мікраарганізмаў сямейства хламідыевых; унутрыклетачныя паразіты млекакормячых жывёл, птушак і чалавека. Выклікаюць хламідыёзы.

Біялагічнае апісанне
--------------------

Нерухомыя кокападобныя мікраарганізмы, утвараюць мікракалоніі, укрытыя агульнай мембранай. Цыкл развіцця ўключае 2 розныя па марфалогіі і біялагічных уласцівасцях формы існавання. Элементарнае цельца (стадыя спакою) — інфекцыйная форма. Унутры пашкоджаных клетак гаспадара яно павялічваецца і ператвараецца ў ініцыяльнае цельца (вегетатыўнае стадыя хламідый), якое дзеліцца драбленнем. Цыкл развіцця заканчваецца, калі даччыныя клеткі перабудоўваюцца, ушчыльняюцца і ператвараюцца ў элементарныя цельцы, якія выжываюць па-за клеткай і могуць заражаць іншыя клеткі гаспадара. Спор і капсул не ўтвараюць. Растуць, размнажаюцца і выспяваюць за 40 гадзін. Па-за арганізмам гаспадара хламідыі гінуць праз 1 хвіліну пры тэмпературы 90-100 °C.

Віды
----

* *Chlamydia pneumoniae*
* *Chlamydia psittaci*
* *Chlamydia muridarum*
* *Chlamydia trachomatis*

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 124653294 · LCCN: sh87005330 · LNB: 000139603 · Microsoft: 2910544293 |
**Курт Крэньц** (в.-луж.: Kurt Krjeńc, 7 ліпеня 1907, Мальшвіц, Германія — 28 лістапада 1978, Баўтцэн, Германія) — камуністычны дзеяч ГДР і лужыцкі грамадскі дзеяч. Старшыня лужыцкага культурна-грамадскага таварыства «Домавіна» (1951-1973).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 7 ліпеня 1907 года ў горадзе Мальшвіц. У 1923 годзе ўступіў у Камуністычную партыю Германіі. Прымаў актыўны ўдзел у дзейнасці лужыцкага спартыўнага таварыства «Сербскі Сокал». У 1933 годзе пасля прыходу да ўлады нацыстаў быў інтэрнаваны ў канцэнтрацыйны лагер «Hohnstein». З 1939 года па 1945 год служыў у Вермахце на Усходнім фронце. У 1945 годзе трапіў у савецкі палон. Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны быў раённым сакратаром Камуністычнай партыі Германіі. У 1949 годзе быў прызначаны намеснікам устаноўчай Народнай палаты ГДР. З 1948 па 1953 год працаваў у лужыцкім аддзеле Упраўлення адукацыі Саксоніі.

У 1951 годзе быў абраны старшынёй лужыцкай культурна-асветніцкай арганізацыі «Домавіна». Пад яго кіраўніцтвам «Домавіна» была інтэграваная ў сістэму дзяржаўнай улады ГДР. Па яго ініцыятыве галоўнай мэтай «Домавіны» было абвешчана прыцягненне лужычанаў да ідэяў сацыялізму. Быў старшынёй «Домавіны» на працягу 22 гадоў. У 1973 годзе падаў у адстаўку па стане здароўя.

Пасля яго выхаду на пенсію пасада старшыні «Домавіны» была адменена і замест старшыні арганізацыяй кіраваў сакратар. Пасада старшыні «Домавіны» была зноў адноўлена толькі ў 1990 годзе.

Узнагароды
----------

* Прэмія імя Якуба Чышынскага (1957);
* Ордэн Карла Маркса;
* Залаты ордэн «За заслугі перад Айчынай».

Зноскі
------

1. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 26 красавіка 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 31 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

Літаратура
----------

* Гугнин А. А. Введение в историю серболужицкой словесности и литературы от истоков до наших дней, Российская академия наук, Институт славяноведения и балканистики, научный центр славяно-германских отношений, М. 1997, стр. 155, 169, ISBN 5-7576-0063-2
* Krenz, Kurt: DOMOWINA — die nationale Organisation der Lausitzer Sorben, Schriftenreihe über die Sorben, Heft 3, Ministerium für Volksbildung der DDR, 1954
* Elle, Ludwig: Die Domowina in der DDR, Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 2010
* Elke Reuter, Helmut Müller-Enbergs: Kurt Krjeńc. In: Wer war wer in der DDR? 5. Ausgabe. Band 1, Ch. Links, Berlin 2010, ISBN 978-3-86153-561-4.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гаас.
Яго Высокапраасвяшчэнства архібіскуп **Вольфганг Гаас** (ням.: Wolfgang Haas, 7 верасня 1948) — ліхтэнштэйнскі прэлат. Каад'ютар біскупа Кура з 25 сакавіка 1988 па 22 мая 1990. Біскуп Кура з 22 мая 1990 па 2 снежня 1997. Архібіскуп Вадуца са 2 снежня 1997.

Біяграфія
---------

Пасвечаны ў святары 7 красавіка 1974 года ў швейцарскім горадзе Кур. 25 сакавіка 1988 года па просьбе біскупа гэтага горада Іаханеса Фондэраха быў прызначаны на пасаду каад'ютара. 22 мая 1990 года ён сам стаў біскупам горада Кур. 

2 снежня 1997 года Папа Рымскі Ян Павел II прызначыў яго на пасаду новаўтворанай архідыяцэзіі Вадуца. Гаас вядомы сваімі сяброўскімі адносінамі і падтрымкай кансерватыўнага брацтва Св. Пятра.

Зноскі
------

1. ↑  Wolfgang Haas // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. ↑  Wolfgang Haas // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 119008734 · ISNI: 0000 0000 7860 8869 · LCCN: n96057385 · NTA: 146746147 · VIAF: 70658385 |
**Медаль Свабоды** (англ.: Medal of Freedom) — грамадзянскі медаль Злучаных Штатаў Амерыкі, заснаваны прэзідэнтам Гары Трумэнам у 1946 годзе для ўзнагароджання ўсіх грамадзян, якія аказалі дапамогу Злучаным Штатам Амерыкі і іх саюзнікам у пераможным завяршэнні Другой сусветнай вайны. Узнагароджанне дэ-юрэ ажыццяўляў Дзяржаўны сакратар ЗША, Ваенны міністр ЗША або Міністр ваенна-марскіх сіл ЗША, аднак дакладна вядома, што ўзнагароды ўручалі і прэзідэнты ЗША Дуайт Эйзенхаўэр і Джон Кенэдзі.

Апісанне
--------

Медаль уяўляе сабой бронзавы дыск, на аверсе якога намаляваны накіраваны налева (ад гледача) профіль чалавека з галаўным уборам, вонкава нагадвае белагаловага арлана, упрыгожанага зоркамі; у ніжняй частцы дыска напісана загалоўнымі літарамі FREEDOM. На рэверсе медаля намаляваны Звон Свабоды, вакол якога вялікімі літарамі напісана UNITED STATES OF AMERICA. Стужка медаля — чырвоная з чатырма тонкімі белымі палосамі.

Згодна з загадам № 9586, якім быў заснаваны медаль, узнагароджанне аднаго чалавека можа адбывацца толькі адзін раз, але за істотны акт, які дапамог завяршыць вайну і быў удастоены ўзнагароджання медалём. Для зручнасці былі ўведзеныя планкі з бронзавай, сярэбранай і залатой пальмавымі галінамі. Дастаткова шмат грамадзян замежных дзяржаў былі ўзнагароджаны гэтым медалём, аб узнагароджанні амерыканскіх грамадзян звестак няма.

З 22 лютага 1963 года замест гэтага медаля грамадзянам стаў прысуджацца Прэзідэнцкі медаль Свабоды.

Зноскі
------

1. ↑  *Peters, Gerhard; Woolley, John T.*. Interview With the President Responses to Written Questions Submitted by the EFE Spanish News Agency **(нявызн.)**. *The American Presidency Project*.  University of California, Santa Barbara (24 чэрвеня 1980). Архівавана з першакрыніцы 19 жніўня 2016. Праверана 24 June 2015.
2. ↑  Executive Orders Harry S. Truman 1945-1953 **(нявызн.)**.  Trumanlibrary.org. Архівавана з першакрыніцы 3 сакавіка 2016. Праверана 15 лістапада 2011.
3. ↑  The OMSA Medal Database - WWII Medal of Freedom **(нявызн.)**.  OMSA (21 лістапада 2010). Архівавана з першакрыніцы 27 ліпеня 2011. Праверана 15 лістапада 2011.
4. ↑  The OMSA Medal Database - Medal of Freedom with Gold Palm **(нявызн.)**.  OMSA. Архівавана з першакрыніцы 27 ліпеня 2011. Праверана 15 лістапада 2011.
5. ↑  *Kennedy, John F.*. The Presidential Medal of Freedom **(нявызн.)**. *Executive Order 11085*.  United States Government (22 лютага 1963). — «The Medal of Freedom is hereby reestablished as the Presidential Medal of Freedom, with accompanying ribbons and appurtenances.»  Архівавана з першакрыніцы 9 лютага 2017. Праверана 24 June 2015.

Спасылкі
--------

* U.S. Medal of Freedom Recipients, 1954—1961
* U.S. Medal of Freedom Recipients, 1949
* U.S. Medal of Freedom Recipients, 1948
* U.S. Medal of Freedom Recipients, 1947
* U.S. Medal of Freedom Recipients, 1946
* U.S. Medal of Freedom Recipients, 1945
**Вольны каралеўскі горад** (лац.: libera regiae civitas) — былыя гарады ў каралеўстве Венгрыя, якія не падпарадкоўваліся жупным органам сталіцы, мелі сваё ўласнае самакіраванне і заканадаўчую ўладу, іх жыхары пераважна самі абіралі рыхтара (войта) і органы кіравання. Гэтыя гарады мелі ў Венгрыі т. зв. чацверты статус і ў тагачасным феадальным грамадстве з'яўляліся астравамі дэмакратыі.

У Славакіі
----------

Паводле двух дэкрэтаў караля Уладзіслава II 1498 і 1514 гадоў у Славакіі атрымалі статус вольных каралеўскіх гарадоў:

* Карчмарскія
	+ Бардзеёў
	+ Браціслава
	+ Кошыцы — другі горад у шэрагу пасля Буды паводле прывілея Людавіта Вялікага для горада Кошыцы 1347 года
	+ Прэшаў
	+ Трнава

* Персанальныя:
	+ Левача
	+ Скаліца
	+ Трэнчын
	+ Сабінаў

* Шахцёрскія:
	+ Банска-Бела
	+ Банска-Бістрыца
	+ Банска-Шцьяўніца
	+ Крэмніца
	+ Любетава
	+ Нова-Баня
	+ Пуканец
	+ Зволен

Некаторыя гарады, асабліва ў XVI стагоддзі, маглі атрымліваць прывілеі, падобныя каралеўскім горадам, вызваляліся ад розных падаткаў і мытаў і мелі права валодаць прыгоннымі вёскамі. Гарадскі статус мелі ў Славакіі прыкладна 110 населеных пунктаў. Тым не менш, вольныя каралеўскія гарады былі адзінымі, якім дазвалялася ўзводзіць муры.

У 1608 годзе права надання прывілеяў горадам перайшло ад караля да ўрада Венгерскага каралеўства. Паводле закону 1687 манарх меў права надаць гораду статус вольнага каралеўскага толькі паводле згоды сойма.

У XVI—XVIII стагоддзях гэты статус атрымалі:

* + Брэзна (1650)
	+ Кежмарак (1405, у XV стагоддзі трапіў у падданства Кежмарскага замка, у 1655 атрымаў паўторна)
	+ Комарна (16 сакавіка 1745)
	+ Крупіна
	+ Модра (1607)
	+ Пезінак (1647)
	+ Светы Юр (1647)

Правы і абавязкі гарадоў
------------------------

Вольныя каралеўскія гарады атрымлівалі наступныя прывілеі:

* выбар уласнага войта, гарадской рады, кіраўніцтва і святара
* заканадаўчай моцы на тэрыторыі, належачай гораду
* права на вызваленне ад выплаты мыта, robotovania, выплаты трыдзесяціны
* вольная перадача маёнткаў нашчадкам з боку асобных мяшчан
* права гандлю
* памешчыцкае права
* вызначэнне мераў і вагаў для разлікаў
* эканамічныя пытанні

У выпадку судовае цяжбы не было магчымасці абскарджвання ў вышэйстаячых судах, рашэнні выносіліся канчатковыя. Адзінай магчымасцю змены прысуду быў зварот пра памілаванне да караля.

Сярод абавязкаў былі:

* выплата каралю падатку
* у выпадку наведвання каралём — забавы для яго
* навагоднія падарункі
* напачатку існаваў абавязак і пастаўляць салдат у каралеўскае войска

Гл. таксама
-----------

* Вольны каралеўскі шахцёрскі горад

Літаратура
----------

* *Anton Špiesz.* Slobodné kráľovské mestá na Slovensku v rokoch 1680-1780. — Košice: Východoslovenské vydavateľstvo, 1983. — ISBN 93-003-83.
* *Anton Špiesz.* Bratislava v stredoveku. — Turany: Perfekt, 2008. — ISBN 978-80-8046-397-7.
**Вольны горад**, **Свабодны горад** (ням.: Freie Stadt) — самастойнае тэрытарыяльна-палітычнае ўтварэнне.

Гісторыя
--------

У Свяшчэннай Рымскай імперыі ў адрозненне ад імперскага горада быў вызвалены ад платы падатакаў імператару (кайзеру), але таксама быў абавязаны браць удзел у абароне краіны і выстаўляць салдатаў для ўдзелу ў крыжовых паходах.

Такія гарады набылі амаль усе правы дзяржаўнай улады: фарміраваць войскі, спаганяць падаткі, часам вышэйшага суда. Вольныя гарады знаходзіліся ў залежнасці ад імператара і па прававым становішчы набліжаліся да імперскіх гарадоў.
Вольнымі гарадамі былі ці афіцыйна з'яўляюцца, напрыклад: Кёльн, Майнц (да 1462 года), Аўгсбург і Базель.

Пасля распаду I Рэйха некалькі такіх гарадоў — Любек, Гамбург, Брэмен і Франкфурт-на-Майне — заставаліся вольнымі (суверэннымі ў сэнсе міжнароднага права) гарадамі.

XX стагоддзе
------------

У XX стагоддзі вольнымі гарадамі былі Данцыг (1920—1939) і Фіумэ (1920—1924), якія кіраваліся Лігай Нацый, Мемель (1922), Парыж (лета 1940 г.).

Некаторыя з сярэднявечных свабодных гарадоў, як, напрыклад, Гамбург, да гэтага часу захоўваюць гэту назву. Гарады Гамбург і Брэмен (разам з Брэмерхафен), як найбольш буйныя сярод сучасных «вольных» гарадоў, маюць палітыка-прававы статус землі ФРГ.

Гл. таксама
-----------

* Горад-дзяржава
* Імперскі горад
* Статуя Раланда
* Порта-франка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 00574911 |
**Гура́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Бераставіцкага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Гураны  (польск.) (бел..

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Крынкаўскага раёна Беластоцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Бераставіцкага раёна Гродзенскай вобласці. 16 жніўня 1945 года перададзены ў склад Польскай Народнай Рэспублікі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Медаль «У памяць 100-годдзя Айчыннай вайны 1812 года»** — юбілейны медаль Расійскай імперыі ў гонар 100-годдзя перамогі рускай арміі над французамі.

Гісторыя
--------

Медаль заснаваны у 1912 годзе — у год 100-годдзя Айчыннай вайны — «…в память славных подвигов предков, принесших в жертву Отечеству свою жизнь и достояние». Было выраблена каля 442 тысяч юбілейных медалёў.

Такой узнагародай былі адзначаны ўсе ўдзельнікі святкаванняў — воінскія чыны ад салдата да генерала, якія служылі «…в тех войсковых частях…, которые участвовали в Отечественной войне 1812 года, от начала ее до окончательного изгнания неприятеля из пределов России, с 12 июня по 25 декабря 1812 г.». Узнагарождваліся гэтым медалём не толькі ваенныя, але і грамадзянскія служачыя, асобы духоўнага звання, якія афіцыйна прымалі «…участие в парадах на Бородинском поле и под Москвою», а таксама служачыя імператарскай канцылярыі, продкі якіх «…по случаю военного времени… следовали в походе за Императором Александром I».

Акрамя таго, яе ўручалі «…всем лицам, принимавшим деятельное участие в подготовке и по устройству юбилейных празднеств», а таксама «…всем прямым потомкам по мужской линии не только воинского звания, но и гражданских ведомств, а также духовенства, участвовавших в Отечественной войне 1812 года…, потомкам по женской линии генерал-фельдмаршала князя М. И. Кутузова».

Цікавы факт — той хто атрымаў права на ўзнагароду, павінны былі «…приобретать медаль за свой счет».

Апісанне
--------

Узнагароду выраблялі са светлай бронзы. На яе правым баку — пагрудная выява Аляксандра I без імператарскіх атрыбутаў. На адваротным баку — шматслоўны надпіс у сем радкоў: «1812 СЛАВНЫЙ ГОД СЕЙ МИНУЛЪ, НО НЕ ПРОЙДУТЪ СОДЕЯННЫЕ ВЪ НЕМЪ ПОДВИГИ 1912». Надпіс для гэтага медаля быў пераняты са старога «Высочайшего приказа войскам…», падпісанага імператарам Аляксандрам I. Медаль прызначаны для нашэння на грудзях на Уладзімірскай стужцы.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Медаль «У памяць 100-годдзя Айчыннай вайны 1812 г.»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вялікі Лес.
**Вялі́кі Лес** — лясны масіў у Горацкім раёне Магілёўскай вобласці Беларусі ў міжрэччы Басі і Проні на поўдзень ад в. Жавань. Плошча каля 800 га.

Рэльеф узгорысты. Пераважаюць яловыя лясы (кіслічныя, радзей імшыстыя і чарнічныя) і вытворныя асіннікі і бярэзнікі на дзярнова-падзолістых пылавата-сугліністых глебах. Паніжэнні пад асакова-сфагнавымі бярэзнікамі. Сярод ельнікаў невялікія ўчасткі кіслічна-сніткавых дуброў.

Літаратура
----------

* Вялікі Лес // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз.
Медаль Лінея
**Медаль Лінея** (англ.: The Linnean Medal) - ганаровая навуковая ўзнагарода Лонданскага Лінееўскага таварыства, заснаваная ў 1888 годзе, якая ўручаецца штогод выдатнаму батаніку або заолагу (або двум адразу, пачынаючы з 1958 года). Медаль быў залатым да 1976 года і таму раней часта называўся «*the Gold Medal of the Linnean Society*».

Медаль названы ў гонар шведскага натураліста Карла Лінея.

Лаўрэатаў таксама называюць «Лінееўскімі медалістамі» (англ.: Linnean Medalists).

Надпіс на медалі: аверс - CAROLUS LINNÆUS, рэверс - SOCIETAS LINNÆANA OPTIME MERENTI.

Спіс узнагароджаных
-------------------

### XIX стагоддзе

* (1888) Рычард Оўэн (1804—1892)
* (1889) Альфонс Дэкандоль (1806—1893)
* (1890) Томас Генры Хакслі (1825—1895)
* (1892) Альфрэд Расэл Уолес (1823—1913)
* (1894) Эрнст Генрых Гекель (1834—1919)

### XX стагоддзе

* (1905) Эдуард Страсбургер (1844-1912)
* (1929) Гуга дэ Фрыз (1848—1935)
* (1948) Агнес Арбер (1879—1960)
* (1974) Вілі Хеніг (1913-1976) і Жозіяс Браўн-Бланке (1884-1980)

### XXI стагоддзе

Гл. таксама
-----------

* Міжнародная прэмія па біялогіі
* Медаль Левенгука

Спасылкі
--------

* Лінееўскі Медаль на сайце www.linnean.org
**Orgyia antiqua** — від матылькоў падсямейства ваўнянкі (*Lymantriinae*), шырока распаўсюджаны ў Еўропе і Канадзе. У прадстаўнікоў гэтага віду вельмі ярка выяўлены палавы дымарфізм.

Апісанне
--------

Здольнасць да палёту ў гэтых матылькоў назіраецца толькі ў мужчынскіх асобін. Размах крылаў самцоў ад 2,5 да 3,5 см; крылы жаўтлява-карычневага колеру з белымі плямамі. Самкі не маюць здольнасці да палёту, але ў іх захоўваюцца маленькія крылцы (як рудыменты) белага колеру. Самі самкі буйней самцоў, шэрага колеру і пакрытыя белымі валасінкамі.

У перыяд размнажэння самка адкладае 200—400 яек, і гіне адразу пасля кладкі. Вусені цёмнага колеру, з чырвонымі плямамі; маюць 4 жоўтых чубка на спіне, і адзін рыжаватага колеру на галаве. Знешні выгляд вусеняў адпужвае патэнцыйных драпежнікаў, папярэджваючы іх аб уласнай неядомасці. Звычайна самцы ў гэты перыяд дасягаюць даўжыні да 3 см, самкі — да 4,5.

Экалогія
--------

Першапачаткова від быў шырока распаўсюджаны па ўсёй Еўропе, аднак у наш час калоніі гэтых матылькоў былі выяўленыя ў Паўночнай Афрыцы, Сібіры і Канадзе.

Практычна не маюць ворагаў у жывой прыродзе.

Паколькі гусеніцы гэтых насякомых сілкуюцца лісцем дрэў, яны з'яўляюцца шкоднікамі раслін. Сродкамі барацьбы з'яўляецца ручны збор вусеняў і інсектыцыраванне.

Ілюстрацыі
----------

* Самец і самкаСамец і самка
* ВусеньВусень

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Brockhaus |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777012090 |
**Конфікс** (цыркумфікс, бімарфема) — састаўная службовая марфема, якая складаецца з прэфікса і суфікса, якія ў адзіным фармальным комплексе далучаюцца да асновы слова. Выдзяляюцца толькі на словаўтваральным узроўні. Выконваюць толькі дэрывацыйную функцыю.

У структурным плане конфіксы складаюцца толькі з тых элементаў, якія існуюць як асобныя прэфіксы і суфіксы. Успрымаюцца як адзін фармальны кампанент і з'яўляюцца толькі спрадвечнабеларускімі па сваім паходжанні. У акадэмічных граматыках конфіксныя ўтварэнні называюць прыставачна-суфіксальнымі ўтварэннямі.

Хоць і аддзеленыя адзін ад аднаго коранем, яны выступаюць як адзіны словаўтваральны комплекс толькі ў словаўтваральным акце. У структурным плане не існуюць як самастойныя элементы (заморскі). Далучаюцца толькі да ўтваральнай асновы.

Літаратура
----------

* Беларуская граматыка: У 2 ч. — Мінск: Навука і тэхніка. — Ч. 1. Фаналогія Арфаэпія. Марфалогія. Словаўтварэнне. Націск, 1985.
* Шакун Л. М. Словаўтварэнне. Мінск: Вышэйшая школа, 1978.
* Шуба П. П. Сучасная беларуская мова. Марфаналогія. Марфалогія. Мінск, 1987.
**Урыэль (Уры) Разенталь** (нідэрл.: Uriel (Uri) Rosenthal; нар. 19 ліпеня 1945, Мантро, Швейцарыя) — нідэрландскі палітык, міністр замежных спраў Нідэрландаў ва ўрадзе Марка Рутэ з 14 кастрычніка 2010 года. Член Народнай партыі за свабоду і дэмакратыю.

Нарадзіўся ў сям’і яўрэяў-бежанцаў з акупіраваных Нідэрландаў, якія ў 1942 годзе збеглі ў Швейцарыю праз Францыю. Неўзабаве пасля нараджэння Уры сям’я вярнулася ў Нідэрланды. Скончыў ліцэй у Гаазе і Амстэрдамскі ўніверсітэт, дзе вывучаў паліталогію. У 1978 годзе абараніў доктарскую дысертацыю ва Універсітэце Эразма  (англ.) (бел. у Ротэрдаме. З 1980 года — прафесар паліталогіі і дзяржаўнага кіравання ва Універсітэце Эразма, у 1987—2011 — прафесар дзяржаўнага кіравання Лейдэнскага ўніверсітэта. У 1999 годзе быў выбраны ў Сенат ад Народнай партыі за свабоду і дэмакратыю, у 2005 годзе ўзначаліў яе фракцыю ў Сенаце. Пасля парламенцкіх выбараў 2010 года каралева Беатрыкс даручыла яму вядзенне перамоў аб фарміраванні новага ўрада. Пасля фарміравання новага ўрада на чале з Маркам Рутэ апошні папрасіў яго стаць міністрам замежных спраў.

Разенталь — адзін з першых еўрапейскіх афіцыйных асоб, хто заклікаў да пашырэння санкцый супраць Аляксандра Лукашэнка і яго паплечнікаў пасля падзей 19 снежня 2010 года. Разенталь назваў галоўнай умовай далейшага збліжэння Сербіі з ЕС супрацоўніцтва з Гаагскім трыбуналам. Таксама ён выступае за мірныя перамовы паміж Ізраілем і Палесцінскай нацыянальнай адміністрацыяй. У СМІ яго завуць «*вядомым сваімі моцнымі праізраільскімі настроямі*».

Зноскі
------

1. ↑  Leidse Hoogleraren Праверана 19 чэрвеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23667505'></a>
2. ↑  Беларусь — ЕС: можно ли изолировать диалог? // *Белорусские новости*. — 25.12.2010.
3. ↑  Розенталь: арест Младича — лучшее решение («Blic», Сербия)
4. ↑  Аббас призывает Израиль признать палестинское государство
5. ↑  Обама заставит евреев поддержать его ещё раз: Израиль сегодня


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12279638r · GND: 118165577 · GTAA: 224677 · ISNI: 0000 0001 0932 1749 · LCCN: n82004892 · NTA: 068471513 · NUKAT: n99041988 · SUDOC: 031615341 · VIAF: 108876789 |

 |
**Oxytropis tyttantha** — від двухдольных раслін роду Вастралодачнік (*Oxytropis*) сямейства Бабовыя (*Fabaceae*). Упершыню апісаны расійскім батанікам Мікалаем Фёдаравічам Ганчаровым.

Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання
-------------------------------------

Эндэмік поўдня Узбекістана, вядомы з Кашкадар'інскай і Сурхандар'інскай абласцей. Сустракаецца на Гісарскім хрыбце і ў басейнах рэк Кашкадар'я, Сангардак і Тупаланг.

Расце на камяністых і дробназемістых участках на схілах, радзей на выхадзе чырвоных глін ў гарах.

Батанічная апісанне
-------------------

Святлалюбная шматгадовая травяністая расліна вышынёй 10-12 см.

Сцябло адсутнічае.

Лісце складанае, авальнай або даўгаватай формы, ліст складаецца з 15-25-парных шурпатых лісточкаў шырокаланцэтнай або яйкападобна-даўгаватай формы.

Суквецце — амаль круглявая або яйкападобная гронка, нясе па 10-15 кветак.

Плод — даўгаваты боб.

Цвіце ў жніўні і верасні, плоданасіць у верасні.

Значэнне
--------

Вырошчваецца як дэкаратыўная расліна.

Ахоўны статус
-------------

Занесены ў Чырвоную кнігу Узбекістана. Мер па захаванні папуляцыі не прадпрымаецца.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  Oxytropis tyttantha Gontsch.
4. ↑  Tropicos | Name — Oxytropis tyttantha Gontsch
5. 1 2  Oxytropis tyttantha — ILDIS LegumeWeb
6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9   Архівавана 27 красавіка 2015.
7. 1 2 3  Oxytropis tyttantha: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)
**Будынак Магілёўскага кадэцкага вучылішча** — будынак у Магілёве, размешчаны сярод гістарычнай забудовы цэнтральнай часткі горада, на скрыжаванні Пажарнага завулка (№ 27) і вуліцы Карла Маркса. Пабудаваны ў 1985 годзе па праекце архітэктараў У. Кузняцова і Н. Кузняцовай як навучальны корпус Магілёўскага педагагічнага вучылішча. Да апошняга часу ў будынку размяшчалася Магілёўскае абласное кадэцкае вучылішча.

Архітэктура
-----------

Аб’ёмна-прасторавая кампазіцыя будынка вырашана з улікам асіметрыі ўчастку, маштабу і вышыні навакольных будынкаў. Будынак складаецца з двух аб’ёмаў: 4-павярховага навучальнага корпуса і 2-павярховага корпуса сталовай, якія функцыянальна ўзаемазлучаныя паміж сабой і з будынкам інтэрната № 5 МДУ імя А. А. Куляшова. Дзякуючы плоскаснаму рашэнню фасадаў, іх гарызантальнаму і вертыкальнаму чляненню, дэталіроўцы, своеасабліва выкананаму даху будынак арганічна ўпісаўся ў існы архітэктурны ансамбль забудовы, не руйнуючы мастацкага вобраза асяроддзя.

Літаратура
----------

* Педагогическое училище // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Будынак Марыінскай жаночай гімназіі.
**Будынак былой жаночай Марыінскай гімназіі** па вул. Падгорнай (цяпер вул. К. Маркса, № 29) узведзены ў 1879 годзе. Помнік архітэктуры эклектыкі. Занесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэгіянальнага значэння.

Гісторыя
--------

Мінская марыінская жаночая гімназія
Мінская марыінская жаночая гімназія
Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі ў будынку размяшчаўся політэхнікум, у 1925-32 — Камуністычны ўніверсітэт Беларусі імя Леніна, з 1933 — Дзяржаўнай карціннай галерэі. У 1930-я рэканструяваны, надбудаваны трэці паверх, завершаны атыкам. У 1960-х зроблена прыбудова да тарцовай часткі з боку двара.

Цяпер у будынку — паштовая служба і Музей сувязі.

Архітэктура
-----------

План 2-га паверха
Спачатку мураваны двухпавярховы прамавугольны ў плане будынак з цокальным паверхам, выцягнуты ў глыбіню двара.

Рэканструяваны ў 1930-я гады (надбудаваны трэці паверх, завершаны атыкам) і 1960-я гады (зробленая прыбудова да тарцовай часткі з боку панадворку). Галоўны фасад вылучаны рызалітам з нязначным выступам і галаўным уваходам. Сцены прарэзаныя высокімі лучковымі вокнамі, паміж імі руставаныя пілястры. Па восі будынку на першым паверсе знаходзіліся вестыбюль, на другім — актавая зала, у бакавых частках абапал калідораў — класы.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  «Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік». Мінск, «Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі», 1993 год. 620 стар. ISBN 5-85700-078-5.
2. ↑  Будынак Марыінскай жаночай гімназіі (Мінск) на сайце Глобус Беларусі (руск.)

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Будынак Марыінскай жаночай гімназіі (Мінск)
**Будынак Брэсцкага гарадскога выканаўчага камітэта** — будынак у цэнтры Брэста, размешчаны па адрасе вул. Энгельса, 3. Узведзены ў 1977 г. (арх. Р. Шылай, Б. Школьнікаў, інж. Г. Кароль, І. Дунайка) як будынак абкама КПБ.

Архітэктура
-----------

Аб'ёмна-прасторавая кампазіцыя ствараецца на кантрастным проціпастаўленні высокага 6-павярховага Г-падобнага ў плане корпуса і нізкага шасціграннага аб'ёму залы пасяджэнняў на 320 месцаў. Галоўны фасад з высокім абліцаваным цёмным паліраваным гранітам цокалем арыентаваны ў бок плошчы Леніна. Яго рытм ствараецца пілонамі з алюмініевымі рэбрамі на ўсю вышыню будынка, чаргаваннем аконных праёмаў. Асноўны корпус мае калідорную сістэму планіроўкі. Зала пасяджэнняў далучана да кароткага крыла, мае выхад ва ўнутраны дворык адпачынку. У дэкаратыўнай аздобе інтэр'ера выкарыстаны граніт, мармур, мастацкі паркет, дэкаратыўная тынкоўка. У парадным вестыбюлі першага паверха ўстаноўлены бюст У. І. Леніна.

Зноскі
------

1. ↑  Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Брэсцкая вобласць. — 368 с. іл.
**Ornithogalum narbonense** — від шматгадовых травяністых раслін сямейства Спаржавыя (*Asparagaceae*).

Батанічнае апісанне
-------------------

Шматгадовая травяністая цыбульная расліна, вышынёй звычайна ад 40 да 60 (80) см. Цыбуліны 2-4 см у дыяметры, ад яйкападобнай да даўгавата-яйкападобнай формы. Лісце ў ліку (2) 3-4 (-6), памерам 30-50 (-60) х (0,3) 0,6-2 см. Кветаножкі 1,5-3 см. Суквецці 25 да 75-кветкавыя. Пялёсткі 10-16 (-18) х (2) 3-4 мм, зваротналанцэтападобныя, часам даўгаватыя, вострыя. Пялёсткі ўнутры малочна-белыя, звонку маюць раўнамерна зялёныя палосы. Плод — каробачка 1-1,3 х 0,6-0,8 (-1) см, насенне круглявае. Цвіце з красавіка па май.

Арэал
-----

Від распаўсюджаны ў Паўночнай Афрыцы (Алжыр, Лівія, Марока, Туніс), Заходняй Азіі (Кіпр, Іран, Ізраіль, Іарданія), Паўднёвай Еўропе (Албанія, Балгарыя, Грэцыя, Італія, Францыя, Іспанія [у тым ліку Канарскія астравы]). Расце пераважна на гліністых глебах.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісванай у гэтым артыкуле групы раслін да класа аднадольных гл. раздзел «Сістэмы APG» артыкула «Аднадольныя».

Спасылкі
--------

* Flora Vascular  (ісп.)
* United States Department of Agriculture  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780442246 |
**Будынак Вярхоўнай Рады Украіны** (укр.: Будинок Верховної Ради) — будынак у Кіеве (вуліца Міхаіла Грушэўскага, 5) пабудаваны ў 1939 годзе па праекце архітэктара Уладзіміра Забалотнага. Будынак украінскага парламента выкарыстоўваецца для правядзення паседжанняў Вярхоўнай Рады Украіны.

Гісторыя будаўніцтва
--------------------

У пачатку 1934 года пасля пераносу сталіцы УССР з Харкава ў горад Кіеў быў распрацаваны і зацверджаны генеральны план будаўніцтва і рэканструкцыі гораду над Дняпром.

У лютым 1936 года быў абвешчаны конкурс на лепшы праект будынку Вярхоўнага Савета УССР, да якога былі прыцягнуты вядучыя спецыялісты, вядомыя ва Украіне архітэктары В. Рыкаў, У. Забалотны, С. Грыгор’еў і Я. Штэйнберг. Журы спыніла свой ​​выбар на праекце, прапанаваным Уладзімірам Забалотным.

Будынак украінскага парламента ўзводзіўся на працягу 1936—1939 гадоў і ў пачатку лета 1939 года быў прыняты дзяржаўнай камісіяй з ацэнкай «выдатна».

З 25 ліпеня 1939 годзе ў будынку Вярхоўнага Савета Украіны па вуліцы Грушэўскага, 5, праходзяць пасяджэнні ўкраінскага парламента.

Падчас Вялікай айчыннай вайны будынку былі нанесены значныя пашкоджанні. У працэсе рэканструкцыі ў 1948—1952 гадах па праекце У. Забалотнага да галоўнага будынка была дабудавана трохпавярховая паўночна-заходняя частка для службовых памяшканняў, што мае ў плане паўколцавую замкнёную форму з унутраным дваром.

Падчас рэстаўрацыйных работ 1985 года, якія ажыццяўляліся пад кіраўніцтвам Н. Чмутавай, перад рызалітамі цэнтральнага ўваходу былі ўсталяваны чатыры скульптурныя групы (скульптар В. Зноба), што прадугледжвалася праектам У. Забалотнага. Гэтыя скульптуры прадстаўляюць розныя пласты насельніцтва Украіны: рабочых, сялян, вучоных, інтэлігенцыю.

25 лютага 2014 года са шпіля будынку Вярхоўнай Рады Украіны зрэзалі камуністычную зорку.

Зноскі
------

1. ↑  Са шпіля будынка Вярхоўнай Рады Украіны зрэзалі камуністычную зорку

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Будынак Вярхоўнай Рады Украіны
* Будынак Вярхоўнай Рады Украіны (укр.)
**Медаль «У памяць 300-годдзя царавання дома Раманавых»** — узнагарода Расійскай імперыі ў гонар 300-годдзя царавання Дома Раманавых.

Гісторыя
--------

Медаль «У памяць 300-годдзя царавання Дома Раманавых» быў заснаваны 21 лютага 1913 года па загадзе імператара Мікалая II (у той дзень у 1613 года Вялікі Земскі Сабор абраў на валадаранне Міхаіла Фёдаравіча Раманава).

Усе чыны арміі, флоту, асобнага корпуса паліцыі, якія знаходзіліся да 21 лютага 1913 года на службе, а таксама прадстаўнікі сельскага насельніцтва, што прымалі ўдзел ва ўрачыстасцях у прысутнасці імператара, медаль атрымлівалі бясплатна. Астатнім узнагароджаным выдавалі спецыяльныя пасведчанні на права нашэння медалёў, а саму ўзнагароду трэба было набываць за плату.

Апісанне
--------

Круглы бронзавы медаль дыяметрам 28 мм трэба было насіць на бела-жоўта-чырвонай стужцы.

На адным боку ўзнагароды змешчаны два пагрудных партрэты: імператар Мікалай II у ваеннай форме і заснавальнік дынастыі — цар Міхаіл Фёдаравіч у шапцы Манамаха і бармах (шырокім каўняры).

На адваротным боку зроблены гарызантальны надпіс у пяць радкоў: «въ памяць // ЗОО-лљтія // царствованія // ДОМА РОМАНОВЫХЪ // 1613—1913».

Некаторыя ўзнагароды выпускаліся з надпісам на рэверсе ў 6 радкоў. У асобных выпадках медалі выраблялі з пазалочанага срэбра і вельмі рэдка з золата.

З 1913 года па 1914 год на Санкт-Пецярбургскім манетным двары было выраблена больш за 1,5 мільёны экзэмпляраў.

Зноскі
------

1. ↑  Медаль «У памяць 300-годдзя царавання Дома Раманавых»
Антоні ван Левенгук
**Медаль Левенгука** (англ.: Leeuwenhoek Medal) — галандская ўзнагарода за выдатныя даследаванні ў вобласці мікрабіялогіі, якую ўручае Нідэрландская каралеўская акадэмія навук.

Гісторыя
--------

Прэмія заснавана ў 1877 годзе і носіць імя галандскага натураліста, канструктара мікраскопаў і заснавальніка навуковай мікраскапіі Антоні ван Левенгука. Прэмія ўручаецца вучоным розных краін адзін раз у 10 гадоў.

Лаўрэаты
--------

* 1877 Хрысціян Готфрыд Эрэнберг, Германія
* 1885 Фердынанд Кон, Польшча
* 1895 Луі Пастэр, Францыя
* 1905 Марцін Беерынк, Нідэрланды
* 1915 Дэвід Брус, Вялікабрытанія
* 1925 Фелікс Д’Эрэль, Егіпет
* 1935 Сяргей Вінаградскі, Францыя
* 1950 Зельман Абрахам Ваксман, ЗША
* 1960 Андрэ Львоў, Францыя
* 1970 Карнеліс ван Ніль, ЗША
* 1981 Роджэр Стэйніер, Францыя
* 1992 Карл Вёзэ, ЗША
* 2003 Карл Стэтэр, Германія

Спасылкі
--------

* Медаль Левенгука(недаступная спасылка)
Джозеф Томсан першым атрымаў медаль Х'юза ў 1902 годзе «за вялікі ўнёсак у навуку аб электрычнасці»
**Медаль Х'юза** (англ.: Hughes Medal) — узнагарода Лонданскага каралеўскага таварыства, прысуджаецца «за арыгінальныя адкрыцці ў галіне фізічных навук, асабліва звязаных з вытворчасцю, захоўваннем і выкарыстаннем энергіі». Заснавана ў гонар вынаходніка Дэвіда Х'юза.

Упершыню медаль быў уручаны ў 1902 годзе, яго атрымаў Джозеф Томсан «за вялікі ўклад у навуку аб электрычнасці». З тых часоў медаль ўручаўся штогод, толькі ў 1924 і 2009 гадах па невядомай прычыне ніхто не быў удастоены медаля. У адрозненне ад іншых узнагарод Лонданскага каралеўскага таварыства, медаль Х'юза ніколі не прысуджаўся двойчы аднаму і таму ж лаўрэату.

Бывалі выпадкі, калі медаль прысуджаўся адначасова некалькім навукоўцам: у 1938 годзе Джону Кокрафту і Эрнесту Уолтану, у 1981 годзе Пітэру Хігсу і Томасу Кіблу, у 1982 годзе яго атрымалі Драманд Мэт'юз і Фрэдэрык Вайн, а ў 1988 годзе Арчыбальд Хоўі і М. Уілан.

Узнагарода прысуджаецца грамадзянам краін Садружнасці нацый і Ірландыі, ці замежным навукоўцам, якія працуюць у іх не менш за тры гады. Медаль выкананы з срэбра з пазалотай і суправаджаецца грашовай прэміяй у памеры 1000 фунтаў.

Спасылкі
--------

* Медаль Х'юза  (англ.) на сайце Лонданскага каралеўскага таварыства

| ⛭Медалі і прэміі Лонданскага каралеўскага таварыства |
| --- |
| 
Медаль Б'юкенена[en] •
Медаль Габара •
Медаль Дарвіна •
Медаль Дэві •
Медаль Коплі •
Каралеўскі медаль •
Медаль Леверхалма[en] •
Медаль Румфарда •
Медаль Сільвестра •
Медаль Х’юза
 |
**Беатус з Осмы** — ілюмінаваны рукапіс, які змяшчае, у прыватнасці, Каментарый на Апакаліпсіс  (англ.) (бел. Беата Ліебанскага, створаны ў 1086 годзе. Ён змяшчае 71 ілюстрацыю, якія змешваюць стыль Беатуса з раманскай мініяцюрай  (ням.) (бел.. У цяперашні час рукапіс захоўваецца ў казначэйстве Кафедральнага сабора Бурга-дэ-Осма  (англ.) (бел. ў іспанскай правінцыі Кастылія і Леон (Cod.1).

Гісторыя
--------

У рукапісе пазначана, што ён быў завершаны 3 чэрвеня 1086 года перапісчыкам з імем Петрус (Педра), аб чым паведамляецца ў фоліа 138v, і ілюмінаваны майстрам з імем Марцінус (Марцін), аб чым паведамляецца ў фоліа 163r. Згодна стылю ўпрыгажэнняў, яму мог дапамагаць яшчэ нехта. Стыль Беатуса з Осмы вельмі блізкі да фрагментаў Беатуса, якія захаваліся ў Архівах Канцылярыі Вальядаліда, таму кніга, без сумневу, была створана ў Каралеўскім манастыры Сан-Беніта  (ісп.) (бел. ў Саагуне (Кастылія і Леон  (руск.) (бел..

У той час манастыр узначальваў абат Бернард дэ Сэдзірак  (ісп.) (бел. манах-клюніец  (руск.) (бел. французскага паходжання. У хуткім часе ён стаў архіепіскапам Таледа  (польск.) (бел.. З прыбыццём на новую пасаду Бернард дэ Сэдзірак прызначыў архідыяканам  (руск.) (бел. яшчэ аднаго французскага манаха-клунійца П'ера дэ Буржэ  (фр.) (бел.. У 1101 годзе П’ера дэ Буржэ зрабілі епіскапам Осмы  (руск.) (бел. для аднаўлення епархіі. Гэтая сувязь паміж двума мужчынамі можа растлумачыць перадачу рукапіса з Саагуна ў Осму. Таксама існавала былая сувязь паміж Осмай і Беатам Ліебанскім: ён быў настаўнікам Этэрыя, епіскапа горада, якому ён прысвяціў апошнюю версію «Каментарыя да Апакаліпсіса».

Апісанне
--------

У рукапісе ўтрымліваецца першая версія Каментарый на Апакаліпсіс  (англ.) (бел. Беата Ліебанскага. Карта свету з манускрыпта вельмі блізкая да меркаванай арыгінальнай версіі Карты свету Беата  (англ.) (бел. ён не ўтрымлівае ні старонак евангелістаў, ні генеалагічных табліц, ні мініяцюр да кнігі прарока Данііла. Стыль ілюмінавання вельмі падобны на больш стары Леонскі Беатус (у прыватнасці выкарыстаннем колераў), але толькі часткова: у ім упершыню глыбока адзначыўся новы стыль раманскага ілюмінавання  (фр.) (бел. які, верагодна, прыйшоў з Францыі і асабліва праявіўся ў драпіроўках персанажаў. Манастыр, дзе ён быў выраблены, несумненна, з’яўляецца вельмі важным пунктам для ўкаранення і развіцця раманскага мастацтва ў Іспаніі.

Зноскі
------

1. ↑  «The Art of Medieval Spain», p.159
2. ↑  «The Art of Medieval Spain», p.159
3. ↑  John W. Williams, 2002

Літаратура
----------

* John W. Williams, «The illustrated Beatus. A corpus of the illustrations of the commentary on the Apocalypse», tome IV, «The 11th and 12th centuries», 2002, notice 14
* «The» Art of Medieval Spain: A. D. 500—1200, Metropolitan Museum of Art, 1993, 358 p. (ISBN 9780810964334, lire en ligne [archive]), p. 159—160 (notice 82)

Спасылкі
--------

* Старонка рукапісу на сайце выдаўца факсіміле
* Беатус на сайце encyclopedie-universelle.com
**p-n пераход** уяўляе сабой вобласць кантакту паўправаднікоў p і n тыпу. Часцей за ўсё ствараюць p-n пераход на аснове адзінага крышталя шляхам увядзення ў яго пасродкам дыфузіі донарнага і акцэптарнага дамешкаў у розных канцэнтрацыях (*плаўны пераход*). Стварэнне p-n пераходу злучэннем двух адасобленых паўправаднікоў (*рэзкі пераход*) прыводзіць да дэфекту тыпу «Мяжа зерняў», што можа прывесці да значнага пагаршэння яго ўласцівасцей. Адрозніваюць *металургічны* і *фізічны пераход*. Металургічны рэзкі пераход уяўляе сабой паверхню сутыкнення паміж паўправаднікамі розных тыпаў. Металургічны плаўны пераход — паверхня, на якой шчыльнасці донараў і акцэптараў аднолькавыя. Фізічны пераход — паверхня, на якой узровень Фермі перасякае сярэдзіну забароненай зоны.

P-n пераход валодае пэўнымі цікавымі ўласцівасцямі, якія маюць карысныя дастасаванні ў сучаснай электроніцы і фізіцы. Паўправаднік з p-дамешкам мае адносна вялікую электрычную праводнасць, бо ў ім маецца вялікая колькасць дзірак. Тое самае можна сказаць і аб паўправадніку з n-дамешкам, бо ў ім маецца вялікая колькасць электронаў праводнасці. Аднак вобласць пераходу паміж паўправаднікамі мае нізкую электрычную праводнасць, бо яна збедненая носьбітамі зараду. Гэтае абумоўлена тым, што ў гэтай вобласці носьбіты зараду рэкамбінуюць. А з-за гэтага прыкантактныя вобласці становяцца электрычна зараджанымі (зарад гэтых абласцей — ёсць нескампенсаваны зарад іонаў дамешку), узнікае электрычнае поле, якое супрацьстаіць прыходу ў гэту вобласць асноўных носьбітаў зараду. Гэтай збедненай вобласцю можна маніпуляваць, што і робіцца ў паўправадніковым дыёдзе, што прапускае ток у адным кірунку і супрацьстаіць яму ў адваротным кірунку. Гэтая ўласцівасць тлумачыцца эфектамі *прамога* і *зваротнага зруху*, дзе паняцце *зрух* азначае прыкладанне напружання да p-n пераходу. Яшчэ адным дастасаваннем p-n пераходу з'яўляецца біпалярны транзістар, які складаецца з двух паслядоўна размешчаных p-n пераходаў. Самы распаўсюджаны тып сонечных элементаў таксама пабудаваны на p-n пераходзе (Фотавальтаічны эфект): пад уздзеяннем святла генеруюцца пары электрон — дзірка, якія падзяляюцца на p-n пераходзе і ствараюць электрычны ток.

Вынаходніцтва p-n пераходу прыпісваюць Раселу Олу.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме P-n пераход