recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Каталог Ты́ха**, астраметрычны (зорны) каталог, складзены ў Еўрапейскім касмічным агенцтве на падставе даных, сабраных касмічнай місіяй «Гіпарх». Каталог складаўся паралельна з каталогам Гіпарха, але на падставе пашыранага зместу даных, якія паступалі ад КА Гіпарх з 1982.

Каталог утрымлівае астраметрычныя даныя зв. 1 млн зорак (даныя большасці зорак каталогу Гіпарха існуюць паралельна і ў каталогу Тыха): іх пазіцыі, гадавы ўласны рух і абсалютныя трыганаметрычныя паралаксы з сярэдняй астраметрычнай дакладнасцю 7 вугл. мсек. для зорак мацнейшых за 9-ю зорную велічыню, і 25 вугл.мсек. для зорак 10—11 зорнай велічыні.

фотаметрычныя даныя ўлучаюць фотаметрыю ў двух колерах *амаль для ўсіх аб'ектаў* каталогу.

Дакладнасць вымярэння зорных велічыняў звычайна складае 0,012m для аб'ектаў, мацнейшых з 9-ю зорную велічыню, і 0,06m для слабейшых аб'ектаў.

Літаратура
----------

* The Hipparcos and Tycho Catalogues. Volume 1. Introduction and Guide to the Data. — Noordwijk: ESA Publications Division, 1997. — [vol1\_all.pdf vol1\_all.pdf]

| ⛭Астранамічныя каталогі |
| --- |
| Гістарычныя | Шы Шэня  • Гіпарха  • Альмагест  • Ас-Суфі  • Аль-Біруні  • Амара Хаяма  • Ат-Тусі  • Гурганскі зідж  • Уранаграфія  • Уранаметрыя  • Тыха Браге  • Галея  • Гевелія  • Джона Флемстыда  • Лакайля  • Месье  • Вольфа |
| Сучасныя | 2MASS  • Abell  • AC  • BD  • C  • CCDM  • CD  • COROT  • CPD  • DDO  • FK4/FK5  • GC  • GCVS  • Gl/GJ  • GSC  • HD  • HIP  • HR  • IC  • IDS  • KIC  • MCG  • NGC  • NHICAT  • NSV  • OGLE  • PD  • PGC  • RCW  • RECONS  • RNGC  • ROSAT  • SAO (CAO)  • SDSS  • STF  • TYC  • UGC  • WDSC |
Кампанія Піра
**Пірава перамога** — перамога, якая дасталася занадта дарагім коштам; перамога, раўнасільная паражэнню.

Паходжаннем гэты выраз абавязаны бітве пры Аўскуле ў 279 годзе да н.э. Тады эпірская армія цара Піра на працягу двух дзён вяла наступ на войскі рымлян і зламала іх супраціўленне, але страты былі такімі вялікімі, што Пір заўважыў: «*Яшчэ адна такая перамога, і я застануся без войска*».

Да Піра ва ўжытку быў выраз «Кадмейская перамога», заснаваны на старажытнагрэчаскім эпасе «Сямёра супраць Фіваў» і сустракаемы ў Платона ў яго «Законах».

Зноскі
------

1. ↑  Плутарх. Параўнальныя жыццяпісы: Пір

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 195035870 |
**Пі́пы** (*Pipinae*) — падсямейства бясхвостых земнаводных падатрада без'языкіх. Адзіны род (*Pipa*) аб'ядноўвае 5-7 відаў.

Апісанне
--------

Даўжыня да 20 см; самкі буйнейшыя за самцоў. Цела шырокае, пляскатае. Морда завостраная. Вочы без павекаў. Пярэднія ногі з 4 доўгімі пальцамі без плавальных перапонак, заднія даўжэйшыя, з 5 пальцамі, злучанымі перапонкай.

Пашырэнне
---------

Пашыраны ў тропіках Паўднёвай Амерыкі. Жывуць у прэсных вадаёмах і каля іх. Кормяцца дробнымі беспазваночнымі.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Размнажэнне найбольш вывучана ў піпы сурынамскай: яйцы (да 114) з дапамогай самца трапляюць у ячэйкі яйцаклада, які самка выварочвае сабе на спіну. Ячэйкі глыбынёю да 15 мм прыкрыты скурыстымі вечкамі, пад якімі ідзе развіццё яец і фарміраванне апалонікаў, пасля чаго з ячэек выходзяць сфарміраваныя жабяняты, а самка ліняе, мяняючы скуру.

Віды
----

* *Pipa arrabali*
* *Pipa aspera*
* *Pipa carvalhoi*
* *Pipa myersi*
* *Pipa parva*
* *Pipa pipa*
* *Pipa snethlageae*

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776544073 |
**Дзмітрый Анатольевіч Горчаў** (27 верасня 1963, Цалінаград, Казахская ССР — 25 сакавіка 2010, Гасцілава, Невельскі раён, Пскоўская вобласць, Расія) — расійскі празаік, мастак, ілюстратар.

Біяграфія
---------

Скончыў Алма-Ацінскі педагагічны інстытут замежных моў. Працаваў токарам, настаўнікам замежнай мовы, сістэмным адміністратарам, тэхнічным перакладчыкам. У 1999 годзе пераехаў у Санкт-Пецярбург. Да 2005 года працаваў галоўным мастаком выдавецтва «Геликон Плюс» і часопіса Барыса Стругацкага «Полдень. XXI век».

З 2007 года пражываў у Невельскім раёне Пскоўскай вобласці. Член Саюза пісьменнікаў Санкт-Пецярбурга.

Набыў вялікую папулярнасць у інтэрнэце, стаў адным з першых «тысячнікаў» у Жывым Часопісе. Творчасць Горчава прадстаўлена ў Бібліятэцы Машкова. Удзельнічаў у тэлеперадачы «Школа зласлоўя».

Апавяданні Горчава — дасціпныя і рознабаковыя мініяцюры са смелымі моўнымі эксперыментамі. Горчаў парадзіраваў «народную» апісальную рыторыку, гарадскія легенды; працаваў са стылістыкай сказу і нарыса, сюжэтным абсурдам і алагізмам, успадкоўваючы традыцыі Міхаіла Зошчанкі і Данііла Хармса.

25 сакавіка 2010 года знойдзены мёртвым каля свайго дома ў Невельскім раёне Пскоўскай вобласці. Прычынай смерці стала шырокае ўнутранае крывавыліванне, як паведаміла ў блогу пісьменніка яго жонка Кацярына. Пісьменнік пахаваны ў вёсцы, у якой жыў.

Бібліяграфія
------------

* Расказы. — СПб.: Гелікон Плюс, 1999.
* Прыгажосць. — СПб.: Гелікон Плюс, 2000.
* Прыгажосць — Брыдота. — СПб.: Гелікон Плюс, 2001.
* Сволачы. — СПб.: Амфара, 2002. Перавыданне: СПб.: Red Fish, Амфара, 2005.
* Асенняя Жаба. — СПб.: Гелікон Плюс, 2004.
* План выратавання. — СПб.: Амфара, 2005.
* Жыццё ў каструлі. — СПб.: Гелікон Плюс, 2006.
* 13 рублёў. — СПб.: Гелікон Плюс, 2007.
* Міліцэйскае танга. — СПб.: Амфара, 2007.
* Дзікае жыццё Гандваны. — М.: CheBook, 2008.

Зноскі
------

1. ↑  Памёр пісьменнік і мастак Дзмітрый Горчаў
2. ↑  Памёр Дзмітрый Горчаў

Спасылкі
--------

* Сайт Дзмітрыя Горчава
* Дзмітрый Горчаў на сайце «Сеткавая Славеснасць»
* Дзмітрый Горчаў у бібліятэцы Максіма Машкова
* LJ-аўтар dimkin — блог у ЖЖ, які вёў Дзмітрый Горчаў
* Школа Зласлоўя з Дзмітрыем Горчавым. Выпуск 154, 27.10.2008
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Уільямс.

**Эван Уільямс** (англ.: Evan Williams) — амерыканскі прадпрымальнік, які заснаваў некалькі інтэрнэт-кампаній, у тым ліку Pyra Labs (распрацоўка Blogger) і Twitter, дзе ён раней быў генеральным дырэктарам.

Кар’ера
-------

### Пачатак кар’еры

Пасля заканчэння школы Уільямс працаваў на розных пасадах, звязаных з інтэрнэт-тэхналогіямі, у гарадах Кі-Уэст, Далас, Осцін (штат Тэхас), і зноў на яго сямейнай ферме ў штаце Небраска. У 1996 годзе Уільямс пераехаў у Севастопаль (штат Каліфорнія), каб працаваць у высокатэхналагічнай кампаніі O’Reilly Media. Кар’еру ў O’Reilly ён пачаў з маркетынгавых пазіцый, але ў рэшце рэшт стаў нанятым незалежным праграмістам-фрылансерам.

### Pyra Labs і Blogger

Эван Уільямс разам з Meg Hourihan сазаснавалі ІТ-кампанію Pyra Labs. Галоўным яе прадуктам стаў Blogger, адно з першых вэб-прыкладанняў для стварэння і кіравання блогамі. Уільямс вынайшаў тэрмін «блогер» і сыграў важную ролю ў папулярызацыі тэрміна «блог». Кампанія Pyra Labs праіснавала яшчэ некаторы час пасля сыходу Meg Hourihan і іншых супрацоўнікаў, пакуль урэшце не была набыта Google 13 люты 2003 года. Часопіс PC Magazine ў 2004 годзе назваў Уільямса «Чалавекам года», нароўні з Hourihan і Paul Bausch за іх працу па стварэнні Blogger.

### Odeo

Уільямс пакінуў Google у кастрычніку 2004 года і заснаваў кампанію Odeo. У канцы 2006 года Уільямс стаў сузаснавальнікам Obvious Corp. разам з Бізам Стоўнам і іншымі былымі супрацоўнікамі Odeo, каб набыць усё яе актывы. У красавіку 2007 года Odeo была набыта кампаніяй Sonic Mountain.

### Twitter

Сярод праектаў карпарацыі Obvious Corp. быў Twitter, бясплатная служба мікраблогінгу. Twitter стаў самастойнай кампаніяй у красавіку 2007 года, і Уільямс, як сазаснавальнік, стаў членам савета дырэктараў і інвестарам. У кастрычніку 2008 года Эван Уільямс стаў генеральным дырэктарам Twitter, заняўшы месца Джэка Дорсей, які стаў старшынёй савета дырэктараў. 4. кастрычніка 2010 Уільямс сышоў з пасады галоўнага выканаўчага дырэктара (які зойме Дзік Костала).

### Маёмасць

У рэйтынгу часопіса Forbes у 2015 годзе яго маёмасць ацэньваецца ў $ 2,9 млрд.

Асабістае жыццё
---------------

Уільямс з’яўляецца вегетарыянцам. Жыве ў Сан-Францыска з жонкай Sara Morishige. У іх ёсць двое дзяцей.

Зноскі
------

1. ↑  How Ev Williams failed Medium - The Verge Праверана 25 ліпеня 2022.

Спасылкі
--------

* Evan Williams' weblog
* Эван Уільямс ў сацыяльнай сетцы «Twitter»

| ⛭Твітэр |
| --- |
| Кліенты | Спіс Twitter-кліентаў · Adium · Flock · fring · Gwibber · ICQ · Nimbuzz · Pidgin · QIP Infium · Seesmic · Trillian · TweetDeck · Twitterrific |  |
| Людзі | Джэк Дорсі (заснавальнік і CEO) · Эван Уільямс (былы CEO) · Біз Стоўн (крэатыўны дырэктар) · Дзік Костала (былы CEO і COO) |
| Іншае | TwitPic |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Notable Names Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: nb2012022176 · VIAF: 171837479, 269399461 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ліс.

**Іаган (Ян) Ліс**, **Джавані Ліс** (ням.: Johann Liss, Jan Lis, італ.: Giovanni Liss; каля 1597, Ольдэнбург — 5 лістапада 1631, Верона) — нямецкі жывапісец, малявальшчык і гравёр, які значную частку жыцця працаваў у Італіі; разам з сучаснікамі Даменіка Феці і Бернарда Строцы — вядомы прадстаўнік венецыянскай школы.

Жыццё і творчасць
-----------------

Сын і цёзка Іагана Ліса, жывапісца пры двары герцагаў Гальштэйнскіх. Здзейсніў падарожжа ў Нідэрланды, дзе зведаў уплыў шэрагу галандскіх і фламандскіх майстроў: Хендрыка Гольцыуса (у якога таксама вучыўся гравіраванню), Дзірка Халса, Карэла ван Мандэра, Пітэра Паўля Рубенса, Якаба Іорданса і іншых.

Прыкладна ў 1620 годзе Ліс прыбыў у Венецыю, дзе неўзабаве ўвайшоў у круг Даменіка Феці. У венецыянскую традыцыю Ліс прыўнёс сюжэты і матывы, характэрныя для нідэрландскага жанравага жывапісу. У 1622 годзе Ліс на тры гады пераязджае ў Рым, дзе ён блізка знаёміцца ​​з традыцыямі караваджызму і адчувае ўплыў творчасці Анібале Карачы, якім адзначаны працы Ліса на міфалагічныя сюжэты. Па вяртанні ў Венецыю ў 1625 годзе рымска-фламандскі рэалізм яго ранніх работ становіцца ўраўнаважаны традыцыямі венецыянскага жывапісу, якія ўзыходзяць да спадчыны Тыцыяна і Тынтарэта. Познія працы Ліса адрозніваюцца свабодным мазком і барочнай складанасцю кампазіцыі, якія апярэджваюць дасягненні венецыянскага ракако ў XVIII стагоддзі.

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 14 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
2. 1 2   — Netherlands Institute for Art History.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q758610'></a>
3. 1 2 3  *Waterhouse E.* Italian Baroque Painting — Лондан: Phaidon Press, 1962. — С. 120.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q928675'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q84'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3051533'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15136486'></a>
4. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists · ECARTICO |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Кругасвет · Allgemeine Deutsche Biographie · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX900816 · BNF: 169075071 · BPN: 39260062 · CONOR: 152328547 · GND: 118728571 · ISNI: 0000 0003 9177 9330 · LCCN: n50043059 · NTA: 070676941 · NUKAT: n2011210213 · SUDOC: 078009421 · VIAF: 120783881 · ULAN: 500024913 |

 |
**Літоўскі конь** — парода коней, якая існавала на тэрыторыі Беларусі (Гродзенская і Мінская губерні) са старажытных часоў па XVIII ст. Паходзіла ад дзікага продка — ляснога тарпана. Паўплываў на вывядзенне пароды беларускага запражнога каня.

Вышыня ў карку да 140 см, маса да 350 кг. Масць шэрая, мышастая, радзей буланая, гнядая, з цёмнай паласой уздоўж спіны. Галава вялікая, тулава каржакаватае, моцнае, ногі сухія. Пры бегу жвавы, нястомны, трывалы; жыццяздольны, неўспрымальны да хвароб, але без добрых цяглавых якасцей. Выкарыстоўваўся ў ваенных і бытавых мэтах.

Літаратура
----------

* Літоўскі конь. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
Скорасць хімічнай рэакцыі знаходзіцца ў непасрэднай залежнасць ад канцэнтрацыі рэагентаў, што тлумачаць тэорыя сутыкненняў і закон дзеючых мас.
**Хімі́чная кінетыка**, **кінетыка хімічных рэакцый** — раздзел фізічнай хіміі, які вывучае заканамернасці працякання хімічных рэакцый у часе, залежнасці гэтых заканамернасцей ад вонкавых умоў, а таксама механізмы хімічных пераўтварэнняў.

Скорасць хімічнай рэакцыі
-------------------------

Асноўны артыкул: **Скорасць хімічнай рэакцыі**
Скорасць хімічнай рэакцыі знаходзіцца ў непасрэднай залежнасці ад умоў рэакцыйнага асяроддзя, у якім праходзіць рэакцыя. 

### Прырода рэагентаў і агрэгатны стан

Скорасць хімічнай рэакцыі залежыць ад прыроды рэагуючых рэчываў. Хуткімі рэакцыямі з'яўляюцца рэакцыі кіслот, асноў и солей металаў, а таксама рэакцыі іоннага абмену. Рэакцыі з малекуламі з кавалентнай сувяззю і масіўнымі малекуламі як правіла больш павольныя.

Агрэгатны стан (цвёрдае цела, вадкасць ці газ) таксама моцна ўплывае на скорасць хімічных пераўтварэнняў. Калі рэагуючыя рэчывы знаходзяцца ў адной фазе, напрыклад, у водным растворы, цеплавы рух прыводзіць малекулы рэагентаў у кантакт. Калі ж рэагенты знаходзяцца ў розных фазах, то праходзіць гетэрагенная хімічная рэакцыя, непасрэднае ўзаемадзеянне кампанентаў у якой адбываецца толькі на граніцы раздзелу фаз. Адсюль выцякае, што чым большая плошча для правядзення рэакцыі, тым скарэй яна працякае. Напрыклад, рэакцыя карбанату кальцыю ў выглядзе крэйды і мармуру ў першым выпадку будзе працякаць хутчэй за другі з-за порыстай, і таму большай велічыні паверхні.

### Канцэнтрацыя

Канцэнтрацыя моцна ўплывае на скорасць хімічнай рэакцыі, бо часціцы могуць зрэагаваць толькі сутыкнуўшыся. Чым большая канцэнтрацыя рэчываў у рэакцыйнай прасторы, тым большая імавернасць сутыкнення ў ёй часціц рэагентаў, што тлумачыцца тэорыяй сутыкненняў. Скорасць рэакцыі пры гэтым выражаецца законам дзеючых мас.

### Тэмпература

### Каталізатары

### Ціск

Хімічная раўнавага
------------------

Зноскі
------

1. ↑  Химия: лаб. практикум для студ. 1-га курса БГУИР / сост. И. А. Забелина [и др.]. — Минск: БГУИР, 2010. — 58 с.

| ⛭**Раздзелы фізічнай хіміі** |
| --- |
| Калоідная хімія ·  Крышталяхімія ·  Радыяхімія ·  Тэрмахімія ·  Вучэнне пра будову атама ·  Вучэнне пра карозію металаў ·  Вучэнне пра растворы ·  Хімічная кінетыка ·  Фотахімія ·  Хімічная тэрмадынаміка ·  Фізіка-хімічны аналіз ·  Тэорыя рэакцыйнай здольнасці хімічных злучэнняў ·  Хімія высокіх энергій ·  Лазерная хімія ·  Радыяцыйная хімія ·  Ядзерная хімія ·  Электрахімія ·  Гукахімія ·  Структурная хімія |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Юркевіч.

**Алена Раманаўна Юркевіч** (3 снежня 1903, в. Азярычына, Пухавіцкі раён — 1986) — Герой Сацыялістычнай Працы (1950).

Біяграфія
---------

У 1944—1960 гадах у калгасе імя 10-годдзя БССР Рудзенскага раёна (з 1953 года калгас «Кастрычніцкі» Пухавіцкага раёна), да 1953 звеннявая звяна па вырошчванні кок-сагыза.

У 1949 годзе звяно Алены Юркевіч сабрала з кожнага гектара ў сярэднім па 85,5 цэнтнераў каранёў кок-сагыза. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 27 чэрвеня 1950 года ўдастоена звання Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат».

Абіралася дэпутатам Вярхоўнага Савета Беларускай ССР (1951—1959).

У 1960 годзе выйшла на пенсію. Памерла ў 1986 годзе.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Юркевич Елена Романовна // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 712. — 737 с.

Спасылкі
--------

* ЮРКЕВИЧ Елена Романовна Архівавана 28 жніўня 2016.  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шаўцова.

**Алена Мікалаеўна Шаўцова** (нар. 26 сакавіка 1970) — беларуская футбалістка. Выступала за зборную Беларусі.

Клубная кар’ера
---------------

У 1992 годзе выступала за бабруйскую «Трыкатажніцу». У 1996 годзе выступала за магілёўскі клуб «Надзея-Спартак».

Выступала за тальяцінскую «Ладу». Разам з камандай здабывала перамогу ў чэмпіянаце і тройчы заваёўвала срэбра гэтага ж турніру, двойчы перамагала ў Кубку Расіі.

У 2005 годзе была прызнана лепшай футбалісткай Беларусі.

У 2006 годзе з’яўлялася гульцом нагінскай «Надзеі», разам з якой стала бронзавым прызёрам чэмпіянату. Перад пачаткам сезона 2007 года перайшла ў «СКА-Растоў-на-Дону», які дэбютаваў у вышэйшым дывізіёне. У наступным годзе вярнулася ў «Ладу», з якой дамаглася выйсця ў вышэйшы дывізіён.

Зноскі
------

1. ↑  D1. ЖЕНСКАЯ ВЫСШАЯ ЛИГА 1992
2. ↑  Russia 2003 Women
3. ↑  В Беларуси определили лучших

Літаратура
----------

* Женский футбол: чемпионат Белоруссии // Спортивная панорама. — 1996. — 14 мая (№ 53). — С. 2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | playmarkerstats.com (ігрок) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шарыпа.

**Алена Пятроўна Шарыпа** (25 верасня 1973, Мінск, БССР) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і мастака Пятра Пятровіча Шарыпы і настаўніцы матэматыкі, Лазарук Людмілы Анатольеўны, пляменніцы доктара філалагічных навук, прафесара Міхася Лазарука.

Першыя ўрокі жывапісу атрымала ад бацькі.

Паўтары гады наведвала Дзіцячую мастацкую школу № 1 імя В. К. Цвіркі. З 1987 па 1991 год вучылася ў Рэспубліканскай школе-інтэрнаце па музыцы і выяўленчаму мастацтву імя I. В. Ахрэмчыка (цяпер ДУА «Гімназія-каледж мастацтваў імя І. В. Ахрэмчыка»).

У 1991 годзе паступіла ў Беларускую дзяржаўную акадэмію мастацтваў на аддзяленне станковага жывапісу. Вучылася ў Міхаіла Меранкова, Уладзіміра Пасюкевіча, Аляксандра Казлоўскага, Барыса Аракчэева, Віктара Грамыкі. Дыпломнай працай кіраваў Аляксей Марачкін.

Скончыла акадэмію ў 1997 годзе. З 1998 па 2004 год выкладала ў Гімназіі-каледжы мастацтваў імя І. В. Ахрэмчыка.

У выставах удзельнічае з сярэдзіны 1990-х гадоў. У 1999 годзе стала сябрам Беларускага саюза мастакоў.

Працуе ў розных жанрах станковага жывапісу.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n2005051095 · VIAF: 38785019 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзянісава.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фурс.

**Алена Рыгораўна Дзянісава** (дзявочае прозвішча **Фурс**; нар. 24 снежня 1971, Пінск) — беларускі гісторык. Спецыяліст па гісторыі Турава-Пінскай праваслаўнай епархіі ў XI—XVII стагоддзях. Кандыдат гістарычных навук (2009), дацэнт (2012).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 24 снежня 1971 года ў Пінску. Скончыла ў 1995 годзе гістарычны факультэт БДУ, у 2002 годзе — аспірантуру. У 2009 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю па тэме «Праваслаўныя манастыры Турава-Пінскай епархіі ў грамадскім жыцці на беларускіх землях у XI—XVII стст.».

У 1995—1996 гадах працавала настаўнікам Нарачанскай СШ. З 2003 года выкладчык, дацэнт кафедры гісторыі Беларусі Старажытнага часу і Сярэдніх вякоў БДУ.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Напрамкі даследаванняў: канфесійная гісторыя Беларусі канца X — XVIII стагоддзяў, праваслаўныя манастыры, гісторыя адукацыі і культуры беларускіх зямель у часы Вялікага Княства Літоўскага.

Бібліяграфія
------------

* Гісторыя Беларусі: дапаможнік: у 4 ч. Ч. 1. Мінск, 2018.
* Да сваёй гісторыі: Сярэднявечча і Ранні Новы час: зборнік навуковых артыкулаў, прысвечаных памяці Паўла Лойкі. Смаленск, 2013.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4  Марозаў, 2022

Літаратура
----------

* ДЗЯНІСАВА Алена Рыгораўна // Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага : біябібліяграфічны даведнік / С. П. Марозаў. — Гродна-Каўнас: ЮрСаПрынт, 2022. — 290 с. — ISBN 978-985-7257-57-7, 978-609-96340-1-2.

Спасылкі
--------

* Алена Рыгораўна Дзянісава на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-1423247 · БАП: 154316 |
**Эвакуацыя** (лац.: evacuatio, ад evacuare - спаражняць, выдаляць) — комплекс мерапрыемстваў па арганізаваным вывазе (вывадзе) з гарадоў персаналу аб'ектаў эканомікі, што спынілі сваю працу ва ўмовах надзвычайнай сітуацыі, а таксама астатняга насельніцтва. Эвакуяваныя людзі пастаянна пражываюць у загараднай зоне да асобага распараджэння. Эвакуацыю варта адрозніваць ад разгрупавання і адсялення.

Эвакуацыя - працэс арганізаванага самастойнага руху людзей непасрэдна вонкі або ў бяспечную зону з памяшканняў, у якіх маецца магчымасць ўздзеяння на людзей небяспечных фактараў пажару. 

Згодна з ваеннай дактрынай баяздольных дзяржаў, на першым месцы стаіць эвакуацыя ваенных частак, на другім ваеннай маёмасці, дакументаў і г. д. і ў апошнюю чаргу грамадзянскага насельніцтва.
**Рэнга** — форма ланцужковага вершаскладання, узнікла ў Японіі ў Сярэднявеччы. У стварэнні рэнгі ўдзел прымае не адзін паэт, а некалькі.

Складаецца з чаргавання танка, што таксама ўзніклі ў Сярэднявеччы. Танка можа аб’ядноўвацца ў твор да 100 строф, верхнія слупкі (хоку) маюць 5:7:5 складоў, ніжнія слупкі (мацуку) маюць 7:7 складоў. Пазней з хоку вылучыўся самастойны жанр паэзіі хайку.

Літаратура
----------

* Franz, Gisela (Hrsg.): So spätschön das Jahr : Mehrfach-Renga. — Goldenstedt : Dt. Haiku-Gesellschaft, 1996
* Haas-Rupp, Gabriele (Hrsg.): Die Feder schreibt kratzend. — Offenbach : Otto, 1995. — ISBN 3-9803923-5-X

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5307712 · BNF: 11975055s · GND: 4177767-0 · LCCN: sh85112845 · NDL: 00569392 · SUDOC: 027782026 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кныш (значэнні).

**Рэнальд Іванавіч Кныш** (10 верасня 1931, Капыль — 19 красавіка 2019, Гродна) — савецкі трэнер па спартыўнай гімнастыцы.

Трэнер алімпійскіх чэмпіёнак Алены Валчэцкай і Вольгі Корбут. Апошняя ў канцы 1990-х напісала кнігу, у якой распавяла пра сэксуальныя дамаганні свайго трэнера падчас гульняў у Мюнхене; Кныш называў гэта паклёпам.

Заслужаны трэнер СССР (1960), заслужаны трэнер БССР (1964) па спартыўнай гімнастыцы. Заслужаны дзеяч фізічнай культуры БССР (1971).

Ганаровы грамадзянін горада Гродна.

3 красавіка 2018 года ў перадачы «Няхай гавораць»[ru] на расійскім Першым канале гімнастка Вольга Корбут заявіла, што яе згвалціў трэнер Рэнальд Кныш:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Не ведаю, як гэта назваць па-руску. Molesting… дамаганні. У выніку перад Алімпійскімі гульнямі ў Мюнхене ён мяне проста згвалціў. Гэта праўда. Я жыву з гэтым. Гэта вельмі цяжка. Я хавала гэта ўсё. Гэта было вельмі сорамна. ... Гэта адбылося ў Мінску ў гасцініцы «Юбілейная». Проста перад Алімпійскімі гульнямі, калі мне споўнілася 17 гадоў. | "|

Памёр 19 красавіка 2019 года. Пахаваны на гродзенскіх могілках «Сакрэт».

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  nashaniva.by
3. ↑  Легендарная гімнастка Вольга Корбут: Мяне згвалтаваў трэнер перад Алімпіядай. Кныш: Корбут — дура дурай
4. ↑  Ушел из жизни легендарный тренер Ренальд Кныш
**Рэ́мус фон Войрш** (ням.: Martin Wilhelm Remus von Woyrsch; 4 лютага 1847, замак Пільсніц пад Брэслау, Каралеўства Прусія — 6 жніўня 1920, замак Пільсніц пад Брэслау) — прускі афіцэр пяхоты, каралеўскі генерал-фельдмаршал (1917). Доктар Honoris causa Брэслаўскага ўніверсітэта.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкай прускай сям’і.

Пасля сканчэння сярэдняй школы пайшоў у войска. 5 красавіка 1866 года трапіў да 1-га гвардэйскага пяхотнага палка. У тым самым годзе атрымаў чын лейтэнанта на сямітыднёвай вайне з Аўстрыяй. Удзельнічаў у франка-прускай вайне (1870—1871), пасля служыў у Генеральным штабе (1878—1879 і 1882—1889). У 1896 — палкоўнік Гвардзейскага фузілернага палка. Праз год атрымаў чын генерала. У 1901 годзе камандуючы 12-й Дывізіі. У 1903—1904 гадах камандзір VI Корпуса у Брэслау, у 1905 — генерал пяхоты. У 1911 годзе пасля 45 гадоў службы быў звольнены з арміі.

### Першая сусветная вайна

У сувязі з пачаткам Першай сусветнай вайны 2 жніўня 1914 года прызначаны камандзірам Сілезскага ландвернага корпуса (*Landwehrkorps Woyrsch*, пазней *Armee-Abteilung Woyrsch*; 2 ландверныя дывізіі і 72 гарматы), што дзейнічаў на Усходнім фронце пад аўстра-венгерскай камандаю. Яго мэтай было захаванне Сілезыі ад нападу расійскага войска.

25 кастрычніка 1914 года ўзнагароджаны ордэнам Pour le Mérite.

У 1915 годзе адзначыўся пад час аперацыі пад Равай-Рускай, забеспечваючы адыход аўстрыйскага войска. 23 ліпеня 1915 атрымаў дубовыя галінкі да ордэна *Pour le Merite*.

Корпус пераназваны ў 1916 на Групу армій Войрш (*Heeresgruppe Woyrsch*). Атрымаў шмат перамогаў, напрыклад пад Торунем.

У 1916 падчас Скробава-Гарадзішчанскай аперацыі пад Баранавічамі стрымаў наступ расійскіх войскаў, чым не даў развіць поспех Брусілаўскага прарыву.

У 1917 за Скробава-Гарадзішчанскую аперацыю атрымаў чын генерал-фельдмаршала. Група арміі была распушчана ў снежні 1917 года, пасля Кастрычніцкага перавароту. Войрш быў звольнены з войска па ўласнай просьбе.

Цикавыя факты
-------------

У падмурку аднаго з дамоў в. Лінова Пружанскага раёна Брэсцкай вобласці знойдзены камень з надпісам Woyrsch Stem 1916. Хутчэй за ўсё гэты камень мае дачыненне да генерал-фельдмаршала Рэмуса фон Войрша. Магчыма, гэты камень пастаўлены ў гонар нейкай ваеннай аперацыі на тэрыторыі в. Лінова або прыезду генерал-фельдмаршала ў 1916 годзе. Пытанне, адкуль і якім чынам гэты камень трапіў у падмурак дома, застаецца адкрытым.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рэмус фон Войрш

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Filmportal |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 117665096 · ISNI: 0000 0000 1063 2141 · NLP: A27787540 · VIAF: 74636058 |
**Будынкі папяровай фабрыкі** — помнік архітэктуры эклектыкі. Пабудаваныя ў левабярэжнай частцы Добруша (сучасны пр-т Луначарскага, 8) у 1870 годзе.

Фабрыка заснавана нашчадкамі князя І. Ф. Паскевіча як завод драўніннай масы, з 1871 года папяровая фабрыка. У 1913 годзе па аб’ёму вытворчасці і тэхнічнаму абсталяванню лічылася адным з лепшых прадпрыемстваў у Еўропе.

Фабрычны комплекс — значная па плошчы замкнёная тэрыторыя з адна- і двухпавярховымі будынкамі. Цэнтральны, у якім размешчаныя адміністрацыйныя службы, мае нерэгулярную сістэму планіроўкі і асіметрычную аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю. Сцены будынка ўмацаваныя плоскімі лапаткамі, па вуглах — невялікія зубчастыя вежы (матыў, тыповы для прамысловай архітэктуры другой паловы XIX ст.). Астатнія пабудовы кампазіцыйна падпарадкаваныя цэнтральнаму будынку. Аднапавярховыя карпусы, пастаўленыя па перыметры тэрыторыі фабрыкі, — своеасаблівая агароджа комплексу, дамінантай кампазіцыі якога з’яўляецца высокая вуглавая вежа з паўцыркульнымі вокнамі. Фасады пабудоў лаканічныя па дэкору, расчлянёныя плоскімі лапаткамі, пад карнізамі праходзяць паясы сухарыкаў. Дэкаратыўнае афармленне прахадной, размешчанай у адным з такіх будынкаў, больш насычанае (рэльефны арнамент, лучковыя аконныя праёмы з ліштвамі і замковым каменем).

З 1976 года папяровая фабрыка «Герой працы».

Гл. таксама
-----------

* Добрушская папяровая фабрыка

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1993.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

* Будынкі папяровай фабрыкі (Добруш) на сайце Radzima.org
* Будынкі папяровай фабрыкі (Добруш) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Будынкі папяровай фабрыкі (Добруш) на сайце «Архіварта»
**Будынак фабрыкі «Вікторыя»** — будынак у Мінску, размешчаны па вуліцы Кірава, 23.

Гісторыя
--------

Двухпавярховы мураваны будынак пабудаваны ў 1913—1914 гг. мінскім прадпрымальнікам Шаламой Данішэўскім. У 1914—1920 гадах будынак займала ягоная парфумерная фабрыка «Вікторыя».

Дом № 2 БДУ (другі на здымку) на Універсітэцкай вуліцы (цяпер Кірава). 1927
З утварэннем БДУ разбураны будынак фабрыкі «Вікторыя» перадалі ў распараджэнне ўніверсітэта. У гэты час ён вядомы як *дом № 2 БДУ*. Пасля рамонту, на працягу 1922—1930 гг. тут знаходзіўся анатамічны тэатр (пазней Інстытут анатоміі, з 1929 г. — кафедра нармальнай анатоміі) медфака БДУ.

Са справаздачы рэктара У. І. Пічэты ў 1922 годзе:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Медфак адкрыў свае заняткі афіцыйна 1 лістапада, фактычна заняткі пачаліся раней, бо зноў залічаныя студэнты займаліся анатоміяй пад кіраўніцтвам празектара доктара Перэльмана. Са спыненнем лекцый на канікулярны час не спыніліся практычныя заняткі ў анатамічным тэатры … анатамічны тэатр абсталяваны даволі добра і пры тым настолькі, што заняткі могуць ісці цалкам нармальна і далейшае паляпшэнне яго абсталявання можа быць цалкам планамерна. | "|

Вядома, што на першым паверсе знаходзілася прасторная секцыйная зала, у якой праводзіліся практычныя заняткі са студэнтамі (у анатамічным тэатры праходзілі заняткі па аператыўнай хірургіі[ru] і тапаграфічнай анатоміі[ru]). Тут жа знаходзілася 15 сталоў. Мелася некалькі пакояў для заняткаў па астэалогіі[ru]. На другім паверсе знаходзілася аўдыторыя-амфітэатр, у якой чыталіся лекцыі па анатоміі. Там жа знаходзіўся невялікі пакой для анатамічнага музея, у шафах якога экспанаваліся шкілеты чалавека і жывёл. У падвале знаходзілася сховішча для трупаў, якія падаваліся на першы паверх з дапамогай пад’ёмніка. Быў там і ляднік, запоўнены лёдам, дзе захоўваўся спецыяльна апрацаваны анатамічны матэрыял. Цікава, што, пачынаючы з 1925 г. у Інстытуце па нядзелях праводзіліся экскурсіі і чыталіся лекцыі для насельніцтва.

На санітарны стан будынка неаднаразова скардзіліся. У 1926 г. сустракаецца інфармацыя, што «жыхары атручваюцца вельмі дрэнным пахам», які ішоў ад «анатамічкі», а ў газеце «Звязда» за 1928 г. з’явілася нататка, аб антысанітарных умовах у раёне Ляхаўкі, звязаныя з тым, што бруд з Інстытута проста зліваўся ў вулічны вадасцёк і сцякаў па 1-ай вуліцы Лекерта (цяпер спуск з вул. Кірава на вул. Ульянаўскую).

У 1930 г. кафедра нармальнай анатоміі пераехала ў новы будынак ва ўніверсітэцкім гарадку.

У пачатку Вялікай Айчыннай вайны ад бамбардзіроўкі нямецкай авіяцыяй дом моцна пацярпеў — быў адноўлены і перабудаваны ў канцы 1940-х — пачатку 1950-х як жылы дом.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  *Тамковіч Ю. В.* Спроба рэканструкцыі карты Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта ў 1921-1941 гг. // *Беларускі гістарычны часопіс*. — 2021. — № 10 (267), кастрычнік. — С. 18-27.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Будынак фабрыкі «Вікторыя» (Мінск)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пружаны (значэнні).
**Гміна Пружаны** (польск.: Gmina Prużana) — колішняя вясковая гміна, якая існавала ў 1926—1939 гадах у Палескім ваяводстве Польскай Рэспублікі (цяпер тэрыторыя Беларусі). Сядзіба размяшчалася ў Пружанах, якія з’яўлялася асобнай гарадской гмінай.

Гміна Пружаны была ўтворана ў Пружанскім павеце ў Палескім ваяводстве 22 студзеня 1926 года з частак тэрыторый скасаваных гмін Дабучын, Шані, Мікіцічы і Носкі, а таксама з часткі (нескасаванай) гміны Лінава. 18 красавіка 1934 года частка гміны Пружаны (частка маёнтка Губерня i фальварка Аўгусціноўка) уключана ў склад горада Пружаны.

1 красавіка 1932 года ў склад гміны Пружаны перададзена частка тэрыторыі скасаванай гміны Лінава, у той час як частка тэрыторыі гміны Пружаны перададзена гмінам Малеч і Руднікі.

У лістападзе 1939 года павет уключаны ў склад БССР, скасаваны 15 студзеня 1940 года разам з гмінамі.

Зноскі
------

1. ↑  Główny Urząd Statystyczny w Warszawie: Województwa centralne i wschodnie Rzeczypospolitej Polskiej — *podział na gminy według stanu z dnia 1.IV 1933 roku*, Książnica-Atlas, Lwów 1933.
2. ↑  Dz. U. z 1926 r. Nr 7, poz. 46.
3. ↑  Dz. U. z 1934 r. Nr 33, poz. 306.
4. ↑  Dz. U. z 1932 r. Nr 17, poz. 109.

| ⛭Пружанскі павет (1919—1939) |
| --- |
| Гарады | 
* Бяроза-Картузская
* Пружаны
* Шарашова (да 1934)

 |
| Вясковыя гміны | 
* Байкі (да 1926)
* Белавежа (да 1920)
* Бяроза-Картузская (да 1932)
* Гарадзечна
* Дабучын (да 1926)
* Котра (да 1932)
* Лінава (да 1932)
* Малеч
* Масева (да 1920)
* Мацвеевічы (да 1926)
* Мацясы (да 1925)
* Міжлессе (1926—1932)
* Мікіцічы (да 1926)
* Носкі (да 1926)
* Пружаны (з 1926)
* Равяцічы (да 1932)
* Руднікі
* Сігневічы (з 1932)
* Сухопаль (да 1920, з 1926)
* Сялец
* Чарнякава (да 1926)
* Шані (да 1926)
* Шарашова

 |
Ландшафт Жамойці — вёска Лопайчай (Рэтаўскае самакіраванне). 2009 г.
**Жамайцкае ўзвышша** (літ.: Žemaičių aukštuma) знаходзіцца на захадзе Літвы, у басейнах рэк Вянта, Юра, Мінія і Дубіса. Найвышэйшы пункт — гара Мядзвегаліс  (літ.) (бел. (234,6 м).

Складзенае з глін, пяскоў, мергеляў. Характэрны згладжаны марэнна-ўзгорысты рэльеф. Заходнія схілы адрозніваюцца хвалістай паверхняй і паступова ўзнімаюцца над прыморскай нізінай. Цэнтральная, водападзельная частка мае ўзгорыстую паверхню, з марэннымі градамі, выцягнутымі з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход, катлавінамі з азёрамі і балотамі. На ўсходзе паверхня пераходзіць у Сярэднелітоўскую нізіну.

Клімат вільготны. Сярэднегадавая колькасць ападкаў на заходніх (наветраных) схілах найбольшая ў Літве — 800—900 мм у год, на ўсходніх схілах — каля 600 мм ападкаў.

Распаўсюджаны хвойныя і мяшаныя лясы, лугі, паша, ралля. Лясістасць складае 10—15%, дасягае 30% у флювіягляцыяльнай катлавіне і ваколіцах возера Плацялей.

Літаратура
----------

* Жэмайцкае ўзвышша // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

Спасылкі
--------

* vle.lt
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Малер.

**Ганс Малер** (каля 1490, Ульм — каля 1530, Швац) — нямецкі жывапісец, аўтар партрэтаў і алтарных абразоў. Пра яго станаўленне няма звестак; упершыню згадваецца як кіраўнік майстэрні ў Швацы. З 1517 года стварыў шэраг партрэтаў (у тым ліку партрэт Ганны Венгерскай, 1520, Музей Саламона Гугенгайма, Нью-Ёрк), самы прыкметны з іх — Партрэт Вольфганга Ронера, 1529, Старая пінакатэка, Мюнхен). У стылі Малера спалучаліся рысы готыкі і маньерызму.

Зноскі
------

1. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 16 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | RKDartists |
| Нарматыўны кантроль | GND: 134104919 · NTA: 362748896 · VIAF: 310526037, 95829544 · ULAN: 500024047 |
Тамагочы
**Тамагочы** (яп.: たまごっち) — віртуальны хатні гадаванец. Ідэя належала кампаніі *Bandai* — трэцяму па велічыні цацачнаму гіганту планеты.

Слова паходзіць ад (яп.: 卵 [тамаго] - «яйка» і склада ち [ці], што можа азначаць пачуццё блізкасці. Таксама магчыма канчатак узяты ад (яп.: ウォッチ [Уот] (ад англ. Watch - назіранне, нагляд) або (яп.: 友 达 [тамадаці] — сябар. Таму тамагочы можа азначаць «сябар-яйка».

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Тамагочы

* Афіцыйны сайт Тамагочы для еўрапейскіх краін Архівавана 3 кастрычніка 2009.
* Афіцыйны сайт Тамагочы ў ЗША
* Афіцыйны сайт Тамагочы ў Японіі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | GameFAQs · Gaming-History · MobyGames · MobyGames |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph117146 |
**Пётр Іванавіч Ніканчык** (20 красавіка 1932, Пудзіцкая Слабада, Пухавіцкі раён — 30 студзеня 2018, Жодзіна, Мінская вобласць) — беларускі вучоны ў галіне аграноміі, член-карэспандэнт акадэміі аграрных навук Беларусі (1992), доктар сельскагаспадарчых навук (1987). Прафесар (2005).

Біяграфія
---------

У 1952 годзе скончыў на выдатна Мар’інагорскі сельскагаспадарчы тэхнікум і ў 1957 годзе Беларускую сельгасакадэмію. Працаваў аграномам калгаса «Перамога» Рудзенскага раёна Мінскай вобласці.

3 1963 года ў Беларускім навукова-даследчым інстытуце земляробства, з 1968 года загадчык лабараторыі земляробства і кармоў у гэтым інстытуце. З 1988 года — загадчык аддзела. З 1990 года — загадчык лабараторыі. З 2003 года — галоўны навуковы супрацоўнік.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя працы ў галіне земляробства. Распрацаваў і рэалізаваў на практыцы эканамічна і экалагічна абгрунтаваныя сістэмы выкарыстання зямлі ў дачыненні да спецыялізаванага земляробства на аснове прынцыпаў біялагізацыі, адаптыўнай інтэнсіфікацыі і рэсурсаэнергазберажэння, удасканалення і рацыянальнага спалучэння глебава-экалагічных севазваротаў, структуры пасяўных плошчаў з сістэмамі угнаенняў і абароны раслін. Абгрунтаваў і ўкараніў у вытворчасць адаптыўныя контурна-экалагічныя севазвароты для гаспадарак рознай спецыялізацыі на прынцыпах ландшафтнага землекарыстання. Эксперыментальна даследаваў біялагічны кругазварот пажыўных рэчываў, баланс арганічнага рэчыва і элементаў харчавання ў розных відах севазваротаў і распрацаваў на іх базе тэарэтычныя асновы ўдасканалення структуры пасяўных плошчаў, сістэмы севазваротаў, угнаенняў у іх, узнаўлення ўрадлівасці глебы. Распрацаваў сістэмы землекарыстання і спецыялізаваных севазваротаў, якія забяспечваюць высокую прадуктыўнасць раллі (70-85 ц/га к. адз.), пашыранае ўзнаўленне ўрадлівасці глебы, паляпшэнне фітасанітарнага стану пасеваў, ахову навакольнага асяроддзя.

Аўтар больш за 160 навуковых прац, у тым ліку 6 манаграфій і кніг.

Асноўныя працы
--------------

* Продуктивность и химический состав полевых культур БССР. Мн. 1974 (в соавт.).
* Интенсивное использование пашни. Мн. 1995.
* Адаптивные системы земледелия в Беларуси. Мн. 2001 (в соавт.).

Узнагароды
----------

* Ганаровая грамата Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Пётр Іванавіч Ніканчык

Спасылкі
--------

* Никончик Петр Иванович(недаступная спасылка)
* Ніканчык Пётр Іванавіч
* Пётр Іванавіч Ніканчык у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Тама.

Службовы офіс

**Тама** (29 красавіка 1999 — 22 чэрвеня 2015) — котка, станцыйны наглядчык і выканаўчы дырэктар станцыі Кісі ў японскім горадзе Кінакава прэфектуры Вакаяма.

У красавіку 2006 года чыгуначная кампанія Вакаямі звольніла ўсіх супрацоўнікаў станцый для скарачэння выдаткаў. Станцыйныя наглядчыкі былі набраныя за невялікую зарплату з супрацоўнікаў мясцовых прадпрыемстваў паблізу кожнай станцыі, якія займаліся гэтым адначасова з асноўнай працай. Для станцыі Кісі на пасаду станцыйнага наглядчыка была абрана Тасіка Каяма, бакалейшчыца, што жыла паблізу. Каяма карміла на станцыі бяздомных катоў сярод якіх была Тама.

У студзені 2007 года чыгуначныя чыноўнікі вырашылі афіцыйна назваць Таму станцыйным наглядчыкам. Яе асноўны абавязкам на пасадзе станцыйнага наглядчыка было прывітанне пасажыраў. Пасада прадугледжвала нашэнне фуражкі наглядчыка; «працоўны дзень» доўжыўся з 9 да 17 гадзін; замест зарплаты чыгунка давала Таме бясплатна каціны корм.

Рэкламнае прызначэння Тамы выклікала павелічэнне пасажырапатоку за месяц на 17% у параўнанні з студзенем 2006 года; статыстыка перавозкі пасажыраў за сакавік 2007 года паказала 10% рост у параўнанні з папярэднім фінансавым годам. Даследаванні паказалі, што агалоска прызначэння Тамы спрыяла прытоку 1,1 мільярда іен у мясцовую эканомікі. У студзені 2008 года Тама была павышана да «старэйшага станцыйнага наглядчыка»: у цырымоніі прынялі ўдзел прэзідэнт кампаніі і мэр; у выніку свайго прасоўвання па службе яна стала «адзінай жанчынай на кіруючай пасадзе» ў кампаніі. На сваёй новай пасадзе яна мела «офіс» — перапрацаваную будку для продажу квіткоў, абсталяваную каціным туалетам. У студзені 2010 года чыгуначныя чыноўнікі спрыялі прасоўванню Тамы на пасаду «выканаўчага дырэктара» (*Operating Officer*) у знак прызнання яе ўкладу ў пашырэнне кліенцкай базы кампаніі. Тама - першая котка, якая стала адным з кіраўнікоў чыгуначнай карпарацыі.

Яе штат складаўся з двух каціных станцыйных наглядчыкаў-памочнікаў: ката Цібі і маці Тамы, рудой паласатай коткі Мііка. Тама з'явілася ў дакументальным фільме пра котак пад назвай «Зорны шлях» (*La Voie du chat*) на французскай мове і «Каціныя ўрокі» (*Katzenlektionen*) на нямецкай італьянскага рэжысёра Мірыям Танелота.

* Наглядчык-памочнік Цібі ў лістападзе 2007Наглядчык-памочнік Цібі ў лістападзе 2007
* Наглядчык-памочнік Мііка ў лістападзе 2007Наглядчык-памочнік Мііка ў лістападзе 2007

Спасылка
--------

* У Японіі ўзвялі ў статус бажаства памерлую котку, якая была начальнікам вакзала // 5 канал. — 2015. — 29 чэрвеня.
* У Японіі пахавалі котку, якая служыла начальнікам вакзала // BBS. — 2015. — 28 чэрвеня. (руск.)
**Пяят-Хя́мэ** (фінск.: Päijät-Häme, шведск.: Päijänne-Tavastland) — вобласць Фінляндыі.

Мяжуе з абласцямі Уусімаа, Канта-Хямэ, Пірканмаа, Кескі-Суомі, Паўднёвае Сава, Кюменлаакса і Усходняя Уусімаа.

У межах Пяят-Хямэ размешчана возера Весіярві і паўднёвая частка возера Пяянэ.

Гісторыя
--------

Назва Пяят-Хямэ замацавалася ў 1950-я гады. Да 1997 года большая частка абшчын сучаснай вобласці ўваходзіла ў губерню Хямэ, акрамя размешчаных на ўсход ад возера Пяянэ абшчын Хейнала, Сюсмя і Хартала, якія ўваходзілі ў губерню Мікелі.

З 1997 года па 2009 год тэрыторыя вобласці ўваходзіла ў губерню Паўднёвая Фінляндыя.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4440853-5 · VIAF: 247369290 |
Каралеўскі сад
**Каралеўскі сад** — сад каля Пражскага Граду ў Градчанах у Празе. Плошча 3,6 Га. Аддзелены ад Граду Аленевым ярам. Заснаваны каралём Фердынандам I у стылі рэнесанс у 1534 годзе на месцы сярэднявечных вінаграднікаў.

Сад прызначаўся для гадоўлі дрэў, не тыповых для Сярэдняй Еўропы. Так у Празе з'явіўся каштан, клён, ляшчына.

З часам у садзе было пабудавана мноства вядомых аб'ектаў. Гэта і летні палац каралевы Ганны, памяшканне для гульні ў мяч, скульптуры аўтарства Максіміліяна Брокафа і М. Бендла, віла Эдуарда Бенеша  (чэшск.) (бел..

Галерэя
-------

* Від на фантан побач з вілай Эдуарда Бенеша і відам на ГрадВід на фантан побач з вілай Эдуарда Бенеша і відам на Град
* СкульптурыСкульптуры
* Віла Эдуарда БенешаВіла Эдуарда Бенеша

Гл. таксама
-----------

* Летні палац каралевы Ганны
* Парахавы мост

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Каралеўскі сад (Прага) на Вікісховішчы |
**Міліца Сербская** (сербск.: Кнегиња Милица; каля 1335 — 11 лістапада 1405) — жонка сербскага князя Лазара Хрэбелянавіча. Паходзіць з княжацкай дынастыі Няманічаў. Яе бацька — князь Вратка, у народнай традыцыі вядомы як Юг-Богдан. Вратка быў праўнукам сына Няманіча Вукана і ўнукам сына Вукана, Дзмітрыя  (руск.) (бел. (у манастве — Давіда). Давід узвёў манастыр Давідавец (манастир Давидовицa).

Княгіня Міліца, фрэска з манастыра Любасцінія, 1402-1405 гады
Міліца нарадзілася каля 1335 года, а прыкладна ў 1353 годзе выйшла замуж за Лазара Хрэбелянавіча. Пасля смерці цара Стэфана Ураша Лазар стаў князем Рашкі са сталіцай у Крушавацы.

У князя Лазара і княгіні Міліцы было восем дзяцей: тры сыны (Дабрывой (памёр пры нараджэнні), Стэфан і Вук  (серб.) (бел.) і пяць дочак (Алена  (серб.) (бел. Мара  (серб.) (бел. Драгана  (серб.) (бел. Тэадора  (серб.) (бел. і Алівера  (серб.) (бел.). Мара была выдадзена за Вука Бранкавіча, Алена — за Джурджа II Балшыча, Драгана — за балгарскага цара Івана Шышмана, Тэадора (Алена) — за бана Ніколу II Гаранскага, а самая малодшая, Алівера — за турэцкага султана Баязіда I.

Калі муж Міліцы ў 1389 годзе загінуў на Косаўскім поле ў бітве з туркамі, яна стала кіраваць Сербіяй пры маленстве яе сыноў. Вяла дыпламатычныя перамовы з Асманскай імперыяй, у 1398 годзе разам з блізкай сяброўкай Аленай (у манастве — Яўфімія), удавой дэспата Углеша Мрняўчэвіча, адправілася да султана Баязіда і прадстаўляла інтарэсы свайго малалетняга сына Стэфана. Пры яе ўдзеле ў Бялград былі перанесены мошчы прападобнай Параскевы Сербскай.

Пасля паўналецця яе сына Стэфана сышла з Аленай у манастыр Любасцінію, які сама ж і заснавала. У ім пастрыглася ў манашкі і атрымала імя Яўгенія. Перад смерцю прыняла схіму з імем Ефрасіння. Сканала 11 лістапада 1405 года і была пахавана ў манастыры.

Сербская праваслаўная царква прылічыла Міліцу да ліку святых, дзень яе памяці - 19 ліпеня (па юліянскім календары).

Міліца займалася літаратурай. Вядомыя яе творы «Малітва маці» (сербск.: Молитва матере) і «Удаўству майму жаніх» (сербск.: Удовству мојему женик). Лічыцца што яе літаратурны дар атрымалі ў спадчыну яе дачку Алена Балшыч і сын Стэфан. Дзеці Лазара і Міліцы завуцца Лазаравічамі.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Міліца Сербская
* Агіяграфічныя матэрыялы


| ?Міліца Сербская — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Міліца Сербская |  | Vratko Nemanjić[d] |  | Q20631598? |  | Dmitar Nemanjić[d] |  | Вукан Неманіч |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate · Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | GND: 131684922 · VIAF: 28209913 |
Срэбраная лыжка
**Лыжка** — сталовы прыбор, аддалена нагадвае невялікую лапатку ў выглядзе невялікай плоскай пасудзіны (чэрпала), злучанай перамычкай з трымалам (дзяржальніца). Выкарыстоўваецца для зачэрпвання і пераносу (напрыклад, у рот пры ежы) вадкай або напаўвадкай ежы, такі, як суп, варэнне ці марожанае, а таксама сыпкіх, парашкападобных цвёрдых прадуктаў, напрыклад, цукру, солі або зялёнага гарошку.

Гл. таксама
-----------

* Лжыца

Зноскі
------

1. ↑  Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы. Мн.:БелЭн, 2002, С.323.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лыжка
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Роша.

**Луіш Роша** (парт.: Luís Carlos Rocha Rodrigues; нар. 13 жніўня 1986, Гімарайнш) — партугальскі футбаліст, абаронца клуба «Шавіш».

Клубная кар’ера
---------------

Выхаванец клуба «Вікторыя» Гімарайнш, з 2005 года выступаў за розныя каманды ў ніжэшых дывізіёнах Партугаліі. Спачатку гуляў у чацвёртым дывізіёне, з 2008 года гуляў у трэцім дывізіёне за «Мірандэлу», пазней за «Мерэліненсі», «Лазаду» і «Візелу». У 2013 года перабраўся ў клуб другога дывізіёна «Спортынг» Кавілья, на наступны год перайшоў у «Фрэамунды». У 2016 годзе папоўніў склад клуба «Фейрэнсі» з Прымейра-лігі, у сезоне 2017/18 быў трывалым іграком асновы і забіў 5 галоў у чэмпіянаце Партугаліі.

У маі 2018 года прыбыў у склад беларускага клуба «Дынама» з Мінска і ў чэрвені падпісаў кантракт. Спачатку гуляў у стартавым складзе каманды, пазней нярэдка стаў заставацца на лаўцы запасных. У студзені 2019 года па пагадненні бакоў разарваў кантракт з дынамаўцамі і неўзабаве вярнуўся ў Партугалію, стаўшы іграком клуба «Фамалікан».

Па выніках сезона 2018/19 дапамог «Фамалікану» выйсці ў Прымейра-лігу, пасля чаго ў жніўні 2019 года быў аддадзены ў арэнду ў «Фарэнсі». У ліпені 2020 года перайшоў у «Шавіш», дзе стаў капітанам каманды.

Зноскі
------

1. ↑  Luís Rocha // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Минское "Динамо" официально объявило о подписании Луиша Роши
3. ↑  Минское "Динамо" объявило о расторжении контракта с Луишем Рошей
4. ↑  Покинувший минское "Динамо" Роша подписал контракт с португальским клубом

Дасягненні
----------

* Беларусь 03Бронзавы прызёр Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2018

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballFacts.ru · ForaDeJogo (ігрок) · Soccerway · teams.by · playmarkerstats.com (ігрок) · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |