recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Свята-Параскева-Пятніцкая царква** — мураваны праваслаўны храм у в. Альшаны Брэсцкай вобласці. Знаходзіцца ў цэнтры вёскі на вул. Савецкая, 1.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1997 годзе з цэглы на месцы драўлянага храма 1866 года, пры якім у 1884 годзе была адкрыта царкоўнапрыходская школа.

Архітэктура
-----------

Вырашана ў стылізаваных формах царкоўнага дойлідства 2-й пал. 19 ст. Развітую аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю фарміруюць прытвор-званіца (васьмярык на чацверыку), трапезная, кубападобны аб’ём малітоўнай залы, паўкруглая апсіда. Сілуэт храма фарміруюць пяцікупалле центральнага кубападобнага аб’ёму і 2-ярусны цыбулепадобны купал званіцы.

Асноўная архітэктурная тэма — арачны аконны праём разнастайнай трактоўкі: вялізны на бакавых фасадах, фланкіраваны вокнамі сярэдняй вялікасці і невялікімі на дугім ярусе. Выкарыстаны паўкруглыя вокны-люкарны. Уваход аформлены высокім 2-слуповым ганкам з 2-схільным пакрыццём. Драўляныя разныя царскія вароты 1767 года.

Зноскі
------

1. ↑  Параскева-Пятніцкая царква

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.
* Минские епархиальные ведомости. 1886. № 7-8. С.172.

Спасылкі
--------

* Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Альшаны) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Ігуанадонты** (*Iguanodontia*) — сямейства вымерлых арнітаподных дыназаўраў, якія жылі на ўсіх кантынентах планеты каля 164-65,5 мільёнаў гадоў таму.

Эвалюцыя
--------

Акамянеласці ігуанадонтаў вядомыя з юрскага перыяду, аднак на працягу мелавога перыяду дадзеная група траваедных зрабілася надзвычай паспяховай, рассяліўшыся па ўсім свеце. У цяперашні час складзены спіс таксонаў ігуанадонтаў, якія адносяцца да ранняга мелу з Азіі. Разнастайнасць і багацце гэтых формаў дае магчымасць выказаць здагадку, што раннія ігуанадонты ўпершыню з'явіўся ў Азіі, а затым перакінулася на іншыя часткі свету.

Нягледзячы на сваё шырокае распаўсюджванне, у Паўночнай Амерыцы рэшткі ігуанадонтаў гэтага перыяду сустракаюцца надзвычай рэдка. У асноўным яны сканцэнтраваныя ў фармацыі штата Юта, якая ахоплівае 40 млн.гадоў эвалюцыі (напрыклад *Hippodraco scutodens* і *Iguanacolossus fortis*).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | Fossilworks |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2781166029 |
**Уладзімір Бутрымовіч** (31 снежня 1922, в. Андрушы, цяпер Нясвіжскі раён — 27 чэрвеня 1987) — беларускі грамадскі дзеяч у Вялікабрытаніі.

Нарадзіўся ў в. Андрушы каля Нясвіжа. Цягам 3 гадоў служыў у Арміі Андэрса, разам з якой апынуўся ў Вялікабрытаніі. Тут далучыўся да ЗБВБ і ЗБК (з 1949). У пачатку 1950-х вучыўся ў Лювенскім універсітэце (Бельгія), па сканчэнні якога вярнуўся ў Брытанію. Жыў у Лондане. Уваходзіў у Галоўную ўправу ЗБВБ, а ў 1958, 1960—1965 гадах быў яго старшынём. Памёр у Лондане пасля доўгай хваробы.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Гардзіенка Н. Беларусы ў Вялікабрытаніі / пад рэд. А. Гардзіенкі. — Мн,, 2010.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Пакроўская царква.
**Свята-Пакроўская царква**  — мураваны праваслаўны храм у аграгарадку Тамашоўка Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

1 жніўня 1994 года была зарэгістравана рэлігійная грамада. 11 мая 1996 года храм быў асвячоны.

Пры храме дзейнічае нядзельная школа і дзіцячы хор.

Архітэктура
-----------

Пабудавана з цэглы. Вырашана прамавугольным у плане папярочным аб’ёмам пад 2-схільным дахам, завершаным 2-ярусным 4- гранным шатровым барабанам з макаўкай. Цэнтр франтальнага фасада вырашаны шырокай лоджыяй пад трохвугольным франтонам. Фасады прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі.

Зноскі
------

1. ↑  Д. ТОМАШОВКА. ХРАМ В ЧЕСТЬ ПОКРОВА ПРЕСВЯТОЙ БОГОРОДИЦЫ
2. ↑  Пакроўская царква

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Свята-Пакроўская царква (Тамашоўка) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ігуасу.
Аргенцінская частка вадаспадаў, від з боку Бразіліі

**Ігуасу** (парт.: Iguaçu, ісп.: Iguazú) — рака ў Паўднёвай Амерыцы працягласцю ў 1320 км. Яе назва паходзіць з мовы гуарані і азначае «вялікая вада».

Ігуасу ўтвараецца ў выніку зліцця рэк Іраі і Атуба паблізу Курыціба. У ніжнім цячэнні да самага ўпадзення ў раку Парана ўяўляе сабой натуральную мяжу паміж Аргенцінай і Бразіліяй.

Ігуасу стала знакамітай дзякуючы унікальным вадаспадам, якія знаходзяцца ў некалькіх кіламетрах ад месца ўпадзення ў Парана. Большая частка вадаспадаў размешчана на аргенцінскім боку, дзе знаходзіцца таксама ўваход у відовішчнае, так званае «горла д’ябла». Агульная шырыня вадаспадаў складае 2,7 км, штосекундна падаюць на 75 метраў уніз 1700 м вады, пасля доўгіх ападкаў нават 7000.

Вадаспады Ігуасу былі адкрыты ў 1542 годзе і прызнаныя ў 1984 сусветнай спадчынай ЮНЕСКА.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh87002257 · NKC: ge222900 |
Седанская крэпасць
Суверэннае княства **Седан і Ракур** (*Sedan et Raucourt*) — карлікавая дзяржава французскіх гугенотаў на франка-іспанскай (цяпер франка-бельгійскай) мяжы, у Ардэнах, утвораная ў самым пачатку Рэлігійных войнаў вакол Седанскай крэпасці, якая лічылася самай магутнай у сярэднявечнай Еўропе.

Цвярдыня гугенотаў
------------------

Гл. таксама: Дом Ламарк § Седанская галіна
Седан узнік у Сярэднявеччы як феод Музонскага абацтва. З XV стагоддзя Седанам валодала адна з галін Клеўскага дому, прычым паводле пагаднення з абацтвам сеньярыя лічылася незалежнай. У сярэдзіне XVI стагоддзя ў Седане панаваў Генрых Роберт дэ Ла Марк (1540-74) — унук маршала Фларанжа і Дыяны дэ Пуацье.

Пры вестцы пра расправу, учыненай герцагам дэ Гізам над пратэстантамі ў Васі непадалёк ад Седана (1562), гэты малады гугенот абвясціў сябе суверэнным князем Седанскім. Яго жонка, Франсуаза дэ Бурбон-Манпансье, была кузінай Генрыха Наварскага. Менавіта ў Седан меркавалі пераправіць Генрыха з Парыжа ўдзельнікі змовы Ла Молячы і Каканаса.

Пасля смерці Генрыха Роберта і яго халастога сына (1588) Седан перайшоў да яго сястры Шарлоты дэ Ла Марк (1574-94) і яе мужа, Генрыху дэ Цюрэну. Хоць шлюб быў бяздзетным і на ўладанне Седанам прэтэндавалі іншыя сваякі Ламаркаў (граф дэ Малеўр’е, герцаг дэ Манпансье), пасля смерці жонкі Цюрэн з дазволу караля ўтрымаў княства за сабой і сваімі нашчадкамі з роду Латур д'Авернь.

Гняздо здрады
-------------

*Падрабязней гл. таксама*: ***Латур д’Авернь***
П'ер Міньяр. Партрэт дзяцей апошняга князя Седанскага
Седанскія кіраўнікі не адрозніваліся вернасцю французскай кароне. Генрых Вялікі накіраваў супраць іх узброены атрад, калі, быўшы абвінавачаны ў крамольных сувязях з герцагам дэ Біронам і маркізай дэ Дакладней, Цюрэн бег з Францыі ў свае ардэнскія ўладанні. Менавіта там нарадзіўся яго вялікі сын. Латуры ахвотна падтрымалі паўстанні супраць каралеўскай улады, паднятыя прынцам Кандэ (1613), Гастонам Арлеанскім (1630) і графам Суасонскім (1641).

Пастаянныя здрады гэтага пратэстанцкага сямейства рабілі іх вельмі падазронымі для французскага ўрада на чале з кардыналам Рышэльё, які ставіў мэтай далучыць Седан да Францыі. Тым не менш у бітве пры Ла-Марфе (1641) французскія войскі пацярпець паражэнне ад седанцаў. Паводле мірнага дагавора французская армія зняла аблогу з Седана.

У наступным годзе імя князя Седанскага зноў усплыло ў сувязі са змовай Сен-Мара. Каб захаваць сваю галаву, Фрэдэрык-Марыс дэ Ла Тур заключыў з французскім урадам кантракт, паводле якога адмаўляўся ад правоў на Седан і Ракур у абмен на некалькі французскіх тытулаў — герцага Шато-Цьеры і Альбрэ, графа Эўро і Арманьяка і г.д. Акрамя таго, кароль абавязваўся садзейнічаць яму ў адваяванні ў іспанцаў Буёна. На гэтым гісторыя седанскага княжання падышла да канца.

Гл. таксама
-----------

* Герцагства Буён
**Медальён з выявамі Маці Божай Бялыніцкай і прарока Ільі** — каталіцкі двухбаковы медальён з выявамі Маці Божай Бялыніцкай і прарока Ільі. Прадстаўлены ў экспазіцыі залы «Матэрыяльная культура» музея «Замкавы комплекс „Мір"».

Гісторыя
--------

У XVIII—XIX стст. медальёны з выявай святых карысталіся папулярнасцю ў шляхты на тэтыторыі Беларусі. Іх насілі на шыі, каб здабыць Божую ласку ды індульгенцыі. Мяркуецца, што медальён быў выраблены ў Бялыніцкім кляштары, які стаў у XVIII ст. месцам паломніцтва ды пышных рэлігійных урачыстасцей, перш за ўсё на святкаванне іконы Бялыніцкай Божай Маці і прарока Ільі.

Апісанне
--------

Прарок Ілья на медальёне адлюстраваны ў мантыі, з мячом, на вастрыі якога гарыць полымя-маланка. Па краі адпаведным чынам размешчаны пачатковыя літары лацінскіх слоў, якія раскрываюць значэнне самога медальёна: «S ELIAS PR OF D CAR» («Святы Ілья-прарок, ордэн брацтва кармелітаў»).

На другім баку медальёна — выява Бялыніцкай Божай Маці. Выява належыць да тыпу Адзігітрыі: Маці Божая прадстаўлена па пояс, франтальна, галава злёгку павернута да Немаўляці; левай рукой яна падтрымлівае Дзіця, у правай — падоўжаны дэкаратыўны скіпетр. Галава Дзіцяці — ва ўзорыстай каралеўскай кароне; правая рука — бласлаўляе, у левай — дзяржава. Лацінскі надпіс «OV BIALYNIC BEN XIV CAD» на медальёне кажа пра урачыстую каранацыю абраза вянкамі, заказанымі Агінскім ды Сапегамі і асвечанымі ў Рыме папам Бенедыктам XIV.

Спасылкі
--------

* Каталіцкі медальён. Наталля КАВАЛЕВІЧ // Культура
**Еўрапейскі шпрот** (*Sprattus sprattus*) — від марскіх рыб з сямейства селядцовых (*Clupeidae*). 

Насяляе моры Еўропы ад Гібралтара да Лафатэнскіх астравоў, у т.л. Паўночнае і Нарвежскае мора (паўночны шпрот). Жыве ў Балтыйскім моры (балтыйскі шпрот, або кілька). Насяляе паўночную частку Міжземнага і Чорнае мора (паўднёваеўрапейскі, аб чарнаморскі шпрот).

Характарызуецца моцна развітымі кілепадобнымі лускавінкамі. Кіль пачынаецца ад горла і даходзіць да анальнага плаўніка, жывот сціснуты з бакоў.

Ежу складаюць у асноўным планктонныя ракападобныя (зоапланктон) і маляўкі рыб.

Прамысловая чародная рыба. Выкарыстоўваецца ў тым ліку для вырабу рыбных кансерваў, а таксама замарожанай і салёнай рыбнай прадукцыі.

Падвіды
-------

Большасць аўтараў вылучае тры слаба адрозных падвіда:

* *Sprattus sprattus balticus* — у Балтыйскім моры.
* *Sprattus sprattus phalericus* — у Міжземным, Адрыятычным і Чорным морах.
* *Sprattus sprattus sprattus* — у астатняй частцы арэалу.

Часам вылучалі таксама асобны падвід *Sprattus sprattus sulinus*, які жыве толькі ў Чорным моры.

Зноскі
------
**Качайскае** — возера ў Ганцавіцкім раёне Брэсцкай вобласці, за 5 км на паўднёвы захад ад горада Ганцавічы, за 10 км на паўночны ўсход ад вёскі Хатынічы, паміж балотам Качай і ўрочышчам Язвіно. Адносіцца да басейна ракі Цна.

Плошча паверхні 0,17 км², даўжыня 0,5 км, шырыня 0,45 км. Найбольшая глыбіня 2,3 м, сярэдняя 1,44 м. Даўжыня берагавой лініі 1,51 км. Аб’ём вады 0,24 млн м³.   

Возера правільнай круглай формы. Берагі пясчаныя, нізкія, параслі хмызняком і рэдкалессем. Праз возера цячэ рака Выдранка, якая злучае яго з возерам Горнае. Зарастае ўмерана.

У возеры водзяцца акунь, плотка, лешч, шчупак, лінь, карась і іншыя віды рыб.

Спасылкі
--------

* Ліст карты N-35-113 Архівавана 2 мая 2013.
* Агульная характарыстыка азёр Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)
* Морфаметрычныя параметры азёр Брэсцкай вобласці / Даведнік «Водныя аб’екты Рэспублікі Беларусь»  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мацвееў.
**Уладзімір Аркадзевіч Мацве́еў** (13 сакавіка 1956 г. Віцебск) — беларускі інфекцыяніст, доктар медыцынскіх навук, прафесар.

Біяграфія
---------

У 1979 годзе з адзнакай скончыў Віцебскі медыцынскі інстытут. З 1980 па 1982 год працаваў урачом рэаніматолагам ў Віцебскай інфекцыйнай клінічнай бальніцы, з 1982 па 1988 год — старэйшым лабарантам кафедры інфекцыйных хвароб Віцебскага дзяржаўнага медыцынскага ўніверсітэта. У 1983 годзе паступіў у завочную мэтавую аспірантуру Інстытута вірусалогіі імя Д. І. Іваноўскага АМН СССР, у 1987 годзе ў вучоным савеце названага інстытута абараніў кандыдацкую дысертацыю па спецыяльнасці «Інфекцыйныя хваробы» на тэму «Фарміраванне хранічнага гепатыту В і значэнне імуннага статусу хворага».

З 1988 па 1997 год паслядоўна працаваў у якасці асістэнта, дацэнта, прафесара кафедры педыятрыі ВДМУ па курсе дзіцячых інфекцыйных хвароб, з 1998 г. — загадчык названым курсам. У 1997 г. у навуковым савеце Санкт-Пецярбургскай акадэміі паслядыпломнай адукацыі абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Цытамегалавірусная інфекцыя ў дзяцей (клініка-эпідэміялагічныя і імунапатагенетычныя аспекты)» па спецыяльнасці «Інфекцыйныя хваробы». У 2003 г. ВАК Рэспублікі Беларусь прысвоена вучонае званне «Прафесар» па спецыяльнасці «Клінічная медыцына». З кастрычніка 2005 года — загадчык кафедры інфекцыйных хвароб БелМАПА.

«Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь». Аўтар 120 навуковых прац, навучальнага дапаможніка «Інфекцыйныя хваробы ў дзяцей». У цяперашні час асноўныя навуковыя інтарэсы сканцэнтраваныя ў галіне ВІЧ-інфекцыі, апартуністычных інфекцый, вакцынапрафілактыкі, прыроджаных і перынатальных інфекцый.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 228. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

Спасылкі
--------

* Мацвееў Уладзімір Аркадзьевіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Святога Іосіфа.
**Касцёл Святога Іосіфа** — рымска-каталіцкі храм у вёсцы Рубяжэвічы (Мінская вобласць, Стаўбцоўскі раён)

Гісторыя
--------

Касцёл пабудаваны ў 1907—1911 гг. у папулярным для таго часу неагатычным стылі. Дазвол улад на будаўніцтва касцёла ў Рубяжэвічах быў атрыманы ў 1905 г пасля шматлікіх хадайніцтваў мяшчаніна Антонія Тура. Участак пад будаўніцтва плошчай 6 дзесяцін быў ахвяраваны сялянамі Рубяжэвіцкай воласці. Значныя сродкі для будаўніцтва ахвяравалі памешчыкі Ленскія, уладальнікі маёнтка Сула, іншыя мясцовыя землеўладальнікі і прыхаджане. Духоўная кансісторыя выдаткавала на будаўніцтва 1000 рублёў. Праект касцёла не выяўлены. Вядома толькі, што ён быў узгоднены Будаўнічым аддзяленнем Мінскага губернскага праўлення 4 студзеня 1907 г.

Касцёл узведзены з часанага каменю. Завяршэнне будаўніцтва і асвячэнне касцёла адбылося 30 кастрычніка 1911 г. Працягвалася яшчэ работа па будаўніцтву трох прастолаў, спавядальні. Узвядзенне мураванай агароджы завершана ў 1924 г.

Архітэктура
-----------

Прамавугольны ў плане з васьміграннай апсідай, да якой сіметрычна прыбудаваны сакрысціi. Па баках галоўнага фасада ўзвышаюцца магутныя трох’ярусныя чацверыковыя вежы, умацаваныя па вуглах ступеньчатымі контрфорсамі і завершаныя востраканечнымі шатрамі. Тарэц нефа паміж вежамі завершаны двухсхільным зубчастым шчытом з круглым вітражным акном-ружай у цэнтры і бетонным лацінскім крыжам. Уваход вырашаны высокім гатычным парталам, фланкіраваным аналагічнымі аконнымі праёмамі. Высокія спічастыя аконныя праёмы рытмічна чляняць бакавыя фасады.

Інтэр’ер
--------

Унутраная прастора падзелена васьміграннымі слупамі на тры нефы, перакрытыя спічастымі скляпеннямі з нервюрамі. Драўляны алтар у выглядзе спічастай аркі з вімпергам, таксама ў неагатычным стылі выкананы спавядальні, амбон. У ін- тэр’еры 12 насценных рэльефных пано на тэму «Крыжовы шлях Хрыста».

Побач касцёла стаіць бела-чырвона-белы помнік салдатам Польскай Рэспублікі.

Літаратура
----------

* *Кулагін А. М.* Рубяжэвіцкі Іосіфаўскі касцёл // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 5. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Касцёл Святога Іосіфа (Рубяжэвічы)
* Здымкі на Radzima.org

| ⛭Стаўбцоўскі дэканат |
| --- |
| Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Волма) ·  Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Дзераўная) ·  Касцёл Святой Ганны (Дзяржынск) ·  Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Налібакі) ·  Касцёл Святых Пятра і Паўла (Новы Свержань) ·  Касцёл Святога Іосіфа (Рубяжэвічы) ·  Касцёл Святога Казіміра (Стоўбцы) ·  Касцёл Узвышэння Святога Крыжа (Узда) ·  Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Фаніпаль) ·  Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Хатава) |
**Cinnabon** (вымаўляецца *Сінабон*) — гэта сусветна вядомая сетка фастфуд кафэ-пякарань, дзе асноўнай стравай з’яўляюцца булачкі з карыцай і сметанковым сырам. Яна мае больш 1100 кафэ-пякарань па ўсім свеце. Прадстаўлена ў больш 50 краінах. Часткова развіваецца па прынцыпе франшызы.

Тыповая кафэ-пякарня Cinnabon у Каліфорніі
Першая пякарня Cinnabon была адкрыта ў 1985 годзе ў горадзе Сіэтл, Штат Вашынгтон, ЗША. Карыца сорта Макара вырошчваецца спецыяльна для Cinnabon у гарах Інданезіі.

Зноскі
------

1. ↑  Cinnabon Inc. -- Company History

Спасылкі
--------

* Cinnabon Афіцыйны сайт
* Каларыйнасць Сінабон, рэцэпт булачак

| ⛭Сеткі рэстаранаў хуткага харчавання і кафэ ў ЗША |
| --- |
| Рэстараны |  Burger King **·**  Carl’s Jr. **·**  City Wok **·**  Domino's Pizza **·**  Hardee’s **·**  McDonald’s **·**  KFC **·**  Pizza Hut **·**  Sbarro **·**  Subway **·**  Taco Bell  |
| Кафэ |  Dunkin' Donuts **·**  Cinnabon **·**  Starbucks  |
| Кафэ-марожанае |  Baskin Robbins **·**  Ben & Jerry's  |
**Кандукто́р** (лац.: Conduco — вядучы), воінскае званне у рускім ВМФ, якое прысвайвалася унтэр-афіцэрам, якія праслужылі вызначаны тэрмін і здалі экзамен. У парадку выключэння гэтае званне прысвойвалася ніжнім чынам, якія не маюць унтэр-афіцэрскага звання. Да сярэдзіны XIX ст. званне кандуктора прысвойвалася толькі унтэр-афіцэрам карпусоў флоцкіх штурманаў, карабельных інжынераў і інжынераў па марской будаўнічай частцы. З 2-й паловы XIX ст. званне прысвойвалася унтэр-афіцэрам карабельнай і берагавой службы асноўных флоцкіх спецыяльнасцяў: мінёрам, машыністам, рулявым, сігнальшчыкам, дальнамершчыкам, артылерыстам, трумным, качагарам і інш. Кандукторы былі бліжэйшымі памочнікамі афіцэраў, на іх ускладаліся абавязкі па навучанню ніжніх чыноў спецыяльнасці. Старэйшы боцман быў галоўным над карабельнымі кандукторамі. На флоце кандукторы карысталіся прывілеямі: мелі асобную кают-кампанію, атрымоўвалі падвышанае грашовае забеспячэнне, у тым ліку плату на выхаванне дзяцей, карысталіся бясплатным лячэннем, мелі водпуск з захаваннем грашовага забеспячэнне і г. д. Тэрмін службы ў званні кандуктора складаў 25 гадоў. Пасля 1917 г. гэтае званне было скасавана.
**Узбекскі лацінскі алфавіт** — алфавіт узбекскай мовы на аснове лацінскага алфавіту. Сённяшняя версія распрацавана і ўведзена ў 1993 годзе. Перыяд, адведзены для пераходу ўсёй узбекскай друкарскай справы на новы алфавіт скончыўся ў 2005 годзе, але і дагэтуль тэксты ўзбекскай мовы друкуюцца ў двух алфавітах: лацініцы і кірыліцы.

Асаблівасці
-----------

Асаблівасць цяперашняй версіі ўзбекскага алфавіту ў тым, што ён не выкарыстоўвае дыякрытыкаў — толькі стандартныя 25 літар з базавага лацінскага алфавіту + апостраф, які выкарыстоўваецца як мадыфікатар літар «o» і «g», а таксама абазначае ʔ (glottal stop).

Алфавіт
-------

| Лацінскі алфавіт | IPA |
| --- | --- |
| A a | /a, æ/ |
| B b | /b/ |
| D d | /d/ |
| E e | /e/ |
| F f | /ɸ/ |
| Gg | /g/ |
| H h | /h/ |
| I i | /i, ɨ/ |
| J j | /dʒ/ |
| K k | /k/ |
| L l | /l/ |
| M m | /m/ |
| N n | /n/ |
| O o | /ɒ/ |
| P p | /p/ |
| Q q | /q/ |
| R r | /r/ |
| S s | /s/ |
| T t | /t/ |
| U u | /u, y/ |
| V v | /w/ |
| X x | /χ/ |
| Y y | /j/ |
| Z z | /z/ |
| O’ o’ | /o, ø/ |
| G’ g’ | /ʁ/ |
| Sh sh | /ʃ/ |
| Ch ch | /tʃ/ |
| ' | /ʔ/ |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карпаў.
**Уладзімір Барысавіч Карпаў** (26 лютага 1912, г. Хвалынск, цяпер Саратаўская вобласць, Расія — 6 жніўня 1977) — беларускі пісьменнік, крытык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і земскага ўрача. Падчас голаду на Паволжы (1921) пераехаў разам з маці на Гомельшчыну ў вёску Ёлча (цяпер Брагінскі раён). З 1929 г. працаваў рабочым на лесапільным заводзе ў Рэчыцы, затым настаўнічаў на Брагіншчыне, у Сіроцінскім раёне. Скончыў завочна Мінскі педагагічны інстытут (1941). У Вялікую Айчынную вайну ўдзельнічаў у падпольным і партызанскім руху, быў намеснікам камандзіра спецгрупы Мінскага абкома КПБ, старшым разведчыкам глыбокага тылу. Пасля вызвалення Мінска выкладаў мову і літаратуру, загадваў навучальнай часткай сярэдняй школы № 42, працаваў у газеце «Советская Белоруссия», у 1945 г. быў адказным сакратаром газеты «Літаратура і мастацтва», у 1947—1960 г. загадваў аддзелам прозы і крытыкі ў часопісе «Полымя». Член Саюза пісьменнікаў СССР (з 1946).

Выступаў у друку з рэцэнзіямі і артыкуламі з 1945 г. Аўтар кніг літаратурна-крытычных артыкулаў «Па шляху сталасці» (1952) і «Крылаты ўзлёт» (1966). З 1948 г. пачаў выступаць як празаік. Выйшлі аповесць «Без нейтральнай паласы» (1950), раманы «За годам год» (1957), «Вясеннія ліўні» (1961), «Нямігі крывавыя берагі» (1962), «Сотая маладосць» (1971, усе чатыры раманы склалі цыкл «На перавале стагоддзя»), кніга апавяданняў і ўспамінаў «Прызнанне ў нянавісці і любві» (1976). Укладальнік і адзін з аўтараў кнігі «Мы раскажам пра Мінск» (1964), аўтар тэксту да фотаальбома «Мінск» (1965). Склаў кнігі «Горад і годы» (1967) і «Сквозь огонь и смерть» (1970). У 1983—1985 г. выйшаў Збор твораў у 5 тамах.

Узнагароды
----------

* ордэн Чырвонай Зоркі,
* Працоўнага Чырвонага Сцяга,
* медаль за баявыя заслугі і іншымі медалямі.

Памяць
------

Імем У. Б. Карпава названа вуліца ў Мінску.

Зноскі
------

1. ↑  Карпов Владимир Борисович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Літаратура
----------

* Карпаў Уладзімір // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X.
* Карпаў Уладзімір // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Кароткая літаратурная |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 120902788 · ISNI: 0000 0001 0964 9736 · LCCN: n84114776 · NKC: jx20050511004 · NUKAT: n2007010709 · VIAF: 37759852 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Святога Айца Піо.
**Касцёл Святога Айца Піо** — мураваны каталіцкі храм у горадзе Маладзечна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Парафія заснавана ў 1919 г. У час Другой сусветнай вайны касцёл быў разбураны. Парафія адроджана ў 2003 г. калі айца-капуцына Тадэвуша Кавальскага кардынал Казімір Свёнтак прызначыў пробашчам аднайменнай новастворанай парафіі, і быў атрыманы дазвол на будаўніцтва касцёла. У 2003 годзе перад скверам на перакрыжаванні вуліц Вялікі Гасцінец і Міра быў пастаўлены крыж, пасля з’явілася вялікая вайсковая палатка, у якой адпраўляліся Святыя Імшы.

На Божае Нараджэнне ў 2004 годзе адбылася першая Імша ў пабудаванай цаглянай капліцы. А ў 2005 годзе былі закладзеныя падушкі пад фундамент новага касцёла.

Гл. таксама
-----------

* Маладзечанскі дэканат

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 28 верасня 2019.

Спасылкі
--------

* Маладзечна — парафія Св. Казіміра на Catholic.by

| ⛭Маладзечанскі дэканат |
| --- |
| Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Беніца) ·  Касцёл Божага Цела (Беразінскае) ·  Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Краснае) ·  Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Лебедзева) ·  Касцёл Святога Айца Піо (Маладзечна) ·  Касцёл Святога Юзафа (Маладзечна) ·  Касцёл Святога Роха (Палачаны) ·  Троіцкі касцёл (Радашковічы)  ·  Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Хоўхлава) |
**Choreutidae** — сямейства лускакрылых насякомых. Налічвае каля 420 відаў.

Сістэматыка
-----------

Спачатку віды сямейства ўключалі ў склад сямейства Ліставёрткі (*Tortricidae*), а з 1929 года ў сямейства *Glyphipterigidae*. У 1971 годзе было вылучана асобнае сямейства, спачатку ў надсямействе *Sesioidea*, а пазней у манатыпным надсямействе **Choreutoidea**. У 2011 годзе падсямейства *Millieriinae* з чатырма відамі ў трох родах (*Millieria*, *Phormoestes*, *Nyx*) было ўзведзена ў ранг сямейства *Millieriidae*.

Распаўсюджанне
--------------

Сямейства распаўсюджана на ўсіх кантынентах, акрамя Антарктыды. Найбольшая відавая разнастайнасць выяўляецца ў Палеарктыцы, Індамалаі і Аўстраліі.

Некаторыя віды

* Anthophila abhasica Danilevsky, 1969
* Anthophila fabriciana Linnaeus, 1767
* Choreutis nemorana Hübner, 1799
* Choreutis pariana Clerck, 1759
* Prochoreutis myllerana Fabricius, 1794
* Prochoreutis pseudostellaris Budashkin, 2003
* Prochoreutis sehestediana Fabricius, 1776
* Prochoreutis stellaris Zeller, 1847
* Tebenna bjerkandrella Thunberg, 1784
* Tebenna chingana Danilevsky, 1969

Апісанне
--------

Малыя і сярэднія матылі. Размах крылаў 9-20 мм. Галава пакрыта ляжачай луской на лбе і прыпаднятай у вобласці цемені і патыліцы, з вочкамі. Ніжнегубныя шчупікі загнутыя ўверх. Хабаток добра развіты. Вусікі ніткападобныя. Крылы шырокія. Заднія крылы часта шырэй пярэдніх. Агульны фон крылаў цёмны. Узор утвараюць выгнутыя папярочныя перавязі, плямы і кропкі, а таксама металічныя бліскучыя рыскі і плямы.

Спосаб жыцця
------------

Вусені шкілетуюць лісце травяністых і драўняных раслін. Яны развіваюцца групамі пад агульнай сеткай з шоўку, або ў лісці, згорнутым у трубачку. У некаторых відаў маладыя вусені ядуць лісце. Кукалкі з радамі шыпоў на тэргітах брушка. Матылі актыўныя днём.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Tree of Life Архівавана 14 лютого 2019.
* UK Moths Choreutidae
* LepIndex list of species and genera in family Choreutidae Архівавана 16 травня 2018.
* Larvae and cocoons
* Representative genera
* Choreutinae resting postures Архівавана 30 вересня 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776499400 |
**Міжнародны аэрапорт імя міністра Пістарыні** (ісп.: Aeropuerto Internacional Ministro Pistarini) або **Міжнародны аэрапорт Эсейсы** — адзін з аэрапортаў камерцыйнага карыстання, які абслугоўваецца ў зоне Вялікага Буэнас-Айрэса ў горадзе Эсейса. З’яўляецца найбуйнейшым міжнародным аэрапортам Аргенціны і хабам для авіяперавозчыкаў Aerolíneas Argentinas і LAN Argentina.

Гісторыя
--------

Аэрапорт носіць імя генерала Хуана Пістарыні (1882—1956). Першы грамадзянскі палёт з яго быў здзейснены ў Лондан у 1946 годзе. Аэрапорт цалкам спраектаваны і пабудаваны аргенцінскімі архітэктарамі і інжынерамі ў перыяд з 1945 па 1949 гг. Яго будаўніцтва было галоўным праектам пяцігадовага плана падчас першага прэзідэнцтва Хуана Перона.

Зноскі
------

1. ↑  Aeropuertos Argentina 2000 Афіцыйны сайт
2. ↑  World Aero Data (англ.)
БелАЗ-75570
**Самазвал** — грузавы спецыялізаваны аўтамабіль, прычэп або паўпрычэп з кузавам (часцей бункернага тыпу), механічна (як правіла, гідраўлічны) ненахіляемы для выгрузкі грузу або з прымусовай разгрузкай (напрыклад, шнекам). Таксама існуюць самазвалы, для выгрузкі якіх прымяняецца нахіл усяго аўтамабіля пры дапамозе тэлескапічных пад'ёмнікаў. Самазвалы прымяняюцца для перавозкі навалочных, або сыпкіх, ці іншых грузаў, прыдатных для такой выгрузкі, якая робіцца з дапамогай іх перакульвання з кузава. Самазвалы класіфікуюцца:

* Па тыпу выгрузкі (нахілам або прымусова)
* Па накіраванні выгрузкі (убок, назад)
* Па тыпу кузава (бункер, платформа, ролерны бункер, ролерная платформа)

Хоць грузападымальнасць самазвала менш, чым у аналагічнага грузавіка з фіксаванай грузавой платформай, тым не менш самазвалы выгадныя з-за скарачэння часу на разгрузку. Самазвалы адрозніваюць па спосабе разгрузкі - задняя, бакавая, двухбаковая і універсальная разгрузка на ўсе бакі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Самазвал на Вікісховішчы |
**Вуліца Таманяна** (арм.: Թամանյան փողոց) — пешаходная вуліца ў Ерэване, Арменія. Размешчана ў Цэнтральным раёне Кентрон і злучае Ерэванскі Каскад на поўначы з вуліцай Маскавян на поўдні. Сваю назву вуліца атрымала ў гонар галоўнага архітэктара Ерэвана Аляксандра Таманяна. Помнік Таманяну стаіць у пачатку вуліцы з 1974 года.

Палажэнне вуліцы
----------------

Вуліца Таманяна фактычна ўяўляе сабою працяг Паўночнага праспекта. 

Яна адыходзіць на поўнач ад вуліцы Московян, перасякае вуліцу Ісаакяна і сканчаецца ў Ерэванскага Каскада. Вуліца Таманяна мае даўжыню каля 200 м і шырыню каля 55 м.

Гісторыя
--------

Вуліца Таманяна была запраектавана яшчэ ў генеральным плане 1924 года, як частка Паўночнага каскада, які павінен быў звязаць цэнтральную і паўночную часткі горада. Вуліца была сфармавана да 1960-х гадоў, ансамбль Каскада быў завершаны пазней. Вуліца была вырашана ў выглядзе бульвара з басейнамі, фантанамі і кветнікамі. У яе пачатку з боку Тэатральнай плошчы былі пабудаваны два 9-павярховыя дамы-вежы (архітэктары А. Бабаджанян і В. Гусян).

Славутасці
----------

Помнік Таманяну.
У самым пачатку вуліцы знаходзімся помнік архітэктару Аляксандру Таманяну, выкананы ў 1974 годзе па праекце скульптара А. Аўсепяна і архітэктара С. Петрасяна. Аляксандр Таманян намаляваны такім, што абперся на доўгі прамавугольны каменны блок, што стаіць на двух невялікіх блоках. Па словах скульптара помніка, «*левы камень — гэта старая архітэктура, правы — новая, а вялікі архітэктар перакідае мост паміж гэтымі двума перыядамі і з яго дапамогай стварае новую архітэктуру і чыніць нашу сталіцу*».

Уздоўж вуліцы размешчаны сад «скульптуры Гафесчана» пры Цэнтры мастацтваў Гафесчана. Сканчаецца вуліца ўсходамі комплексу Каскада.

Сад скульптур быў адкрыты на вуліцы ў 2009 годзе. У ім выстаўлены працы многіх вядомых мастакоў. Сярод іх некалькі твораў калумбійскага скульптара Фернанда Батэра: «Котка», «Рымскі воін» і «Жанчына, што курыць цыгарэту».

На вуліцы Таманяна таксама знаходзіцца «Музей рускага мастацтва».

На вуліцы размешчана мноства кафэ, крам, бараў, рэстаранаў і пабаў.

Галерэя
-------

* Вуліца Таманяна ўначыВуліца Таманяна ўначы
* Работы ў садзе скульптурРаботы ў садзе скульптур
* «Рымскі воін» Батэра«Рымскі воін» Батэра
* «Котка» Батэра«Котка» Батэра
* «Жанчына, што курыць цыгарэту» Ботэра«Жанчына, што курыць цыгарэту» Ботэра

Зноскі
------

1. 1 2  Ереванский Каскад — живая история // «Ереван. XX век»
2. 1 2  Ереван. Стройздат, 1968
3. ↑  Сад «Скульптуры Гафесчяна» откроется 7 ноября // panorama.am
4. ↑  Cat, CCA
5. ↑  Roman warrior, CCA

Літаратура
----------

* Երևան քաղաքի հասցեների տեղեկատու, Երևան, 1983, էջեր 369—506, Երևան քաղաքի փողոցների անվանումները
* Սերգեյ Ավագյան, Երևանի փողոցները, Երևան, «ՎՄՎ-ՊՐԻՆՏ», 2010—272 էջ։
Дыякан чытае Exsultet
**Exsultet**, *Exultet*, *Абвяшчэнне Вялікадня* — заходні хрысціянскі гімн, выкананы на набажэнстве Пасхальнай Вігіліі. Назва паходзіць ад пачатковых слоў гімна лац.: Exsultet — «Хай лікуюць». Гімн уваходзіць у склад пасхальнага набажэнства ў лацінскім абрадзе Каталіцкай царквы, англіканстве, шэрагу лютэранскіх цэркваў. Гімн выкарыстоўваецца таксама ў амврасіянскім абрадзе, дзе мае шэраг тэкставых адрозненняў ад рымскага. Exsultet звычайна чытае дыякан, пры яго адсутнасці святар або чытальнік.

Набажэнства
-----------

У каталіцкім набажэнстве гімн абвяшчаецца на Літургіі Святла, першай частцы пасхальнага набажэнства, адразу пасля працэсіі з запаленай велікоднай свечкай. Падчас працэсіі ўсе прысутныя ў храме запальваюць ад пасхал а свечкі і падчас спеваў Exsultet стаяць з запаленымі свечкамі. Па заканчэнні працэсіі дыякан устанаўлівае пасхал на адмысловы падсвечнік у прэзбітэрыі і просіць у святара благаславення на абвяшчэнне Вялікадня. Святар адказвае: «Гасподзь хай будзе ў сэрцы тваім і ў вуснах тваіх, каб годным і належным чынам абвясціў ты Абвяшчэнне Вялікадня Яго: у імя Айца, і Сына, і Святога Духа». Дыякан адказвае «Амэн» і падыходзіць да амбону, з якога абвяшчае гімн. Як правіла, Exsultet абвяшчаецца нараспеў, у форме рэчытатыва.

Гісторыя
--------

Асвячэнне велікоднай свечкі ў набажэнстве Пасхальнай Вігіліі і спевы пасхальнага гімна практыкуюцца на Захадзе як мінімум з V ст.. Liber Pontificalis прыпісвае ўвядзенне гэтага абраду ў рымскае набажэнства Папе Зосіме. Нягледзячы на тое, што сучасная форма гімна Exsultet вядомая з старажытнасці, існаваў і шэраг іншых аналагічных гімнаў, якія пасля былі выцесненыя дадзеным песнапеннем. Так у сакраменталіі Папы Геласія (канец V стагоддзя) прысутнічае велікодная малітва «Deus mundi conditor», якая не сустракаецца дзе-небудзь яшчэ. Адметна што гэтая зніклая малітва змяшчае тэкст аб маці-пчале, фрагмент мае, як відаць, найстаражытнае паходжанне і прысутны ва ўсіх гістарычных варыянтах «Абвяшчэння Вялікадня», уключаючы Exsultet. У сярэднявечнай Італіі існавала традыцыя запісваць тэкст гімна на доўгіх, багата ўпрыгожаных пергаментных скрутках, якія паступова разгортваліся перад дыяканам па меры чытання.

У першай частцы гімна маналог чытальніка перарываецца на дыялог, вядомы як Sursum corda і ўваходзіць у склад анафоры. Хоць Exsultet не мае ніякага дачынення да еўхарыстычнай літургіі, уключэнне ў яго Sursum corda падкрэслівае яго ўрачысты характар.

Аналіз метрычнага ладу гімна Exsultet кажа аб яго стварэнні ў прамежак паміж V і VII стагоддзем. Самыя раннія з захаваных манускрыптаў з тэкстам гімна датуюцца канцом VII — пачаткам VIII стагоддзя (Імшала Бобіа, Missale Gothicum і Missale Gallicanum Vetus).

C VII па XII стагоддзе ў тэкст гімна ўносіліся змены. Зафіксавана яго форма была пры Папе Інакенціі III, пасля чаго застаецца нязменнай да нашых дзён, за выключэннем невялікіх правак у XX стагоддзі (у прыватнасці, была выдаленая малітва за імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі).

Гл. таксама
-----------

* Пасхальнае набажэнства
* Пасхал

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* «Exultet» //Catholic Encyclopedia  (англ.)
**Exsurge Domine** (літар. «Паўстань, Госпадзе!»; выдадзена 15 чэрвеня 1520 г.) — папская була, якая асуджае дзеянні Марціна Лютэра і пагражае яму адлучэннем ад царквы. Адзін з зыходных пунктаў Контррэфармацыі. 10 снежня 1520 г. сам Лютэр і група нямецкіх студэнтаў у Вітэнбергу публічна спалілі перад Эльстэрнскімі варотамі папскую булу і іншыя кананічныя законы

У п. 33 дадзенай булы Папа Леў X аб’яўляе меркаванне аб тым, што «спаленне ерэтыкоў не супярэчыць волі Духа» так як яны нясуць ў сабе «згубны яд», «чыняць ганьбу хрысціянскай рэлігіі і шкоду артадаксальнай веры», і таму «ні пры якіх абставінах іх нельга больш цярпець або абыходзіць увагай». У гэтым жа дакуменце Папа падтрымлівае дзеянні верных яму германскіх правіцеляў, якія праводзяць палітыку «знішчэння нямецкіх ерэтыкоў», а таксама станоўча ацэньвае спаленне на Канстанцкім саборы (1414—1418 гг.) Ераніма Пражскага.

Зноскі
------

1. ↑  16 стагоддзе: Храналагічны ўказальнік Архівавана 5 снежня 2009.
2. ↑  О догматах и человекоубийстве - КАТОЛИЧЕСКИЙ ФОРУМ У ЗАГЛОБЫ(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Тэкст булы на рускай
**Viverricula indica** належыць да сямейства віверавых, атрада драпежных. Адзін з самых маленькіх прадстаўнікоў роду. Даўжыня яго цела не больш 55 см, вага — 2 кг. Яго адрознівае даволі вузкая галава з шырокімі вушамі. Мех яе жорсткі шэра-бурага колеру, на якім шмат цёмна-бурых плям. Хвост са шматлікімі кольцамі.

Месцы пражывання
----------------

Жыве ад падножжа Гімалаяў па ўсёй Індыі, акрамя абласцей, прылеглых да Інда, і заходняй частцы Раджастхана: на Цэйлоне, у Асаме, Паўднёвым Кітаі, на Малакскім паўвостраве, Суматры, Яве і, верагодна, на іншых паўднёваазіяцкіх астравах. Водзіцца ён і на Сакотры, куды, верагодна, завезены, на Каморскіх астравах і на Мадагаскары. Жыве яна ў норах або паміж скаламі, у лясах, часам каля чалавечых жылля, а часам нават у іх. Мясцовыя жыхары кажуць, што яна лёгка лазіць па дрэвах і блукае нярэдка і днём.

Размнажэнне
-----------

Прыносіць тры-пяць дзіцянятаў.

Від і людзі
-----------

На радзіме карыстаецца вялікай пашанай дзякуючы цыбету, ужыванне якога вельмі папулярна сярод мясцовых жыхароў. Гэтым рэчывам малайцы апырскваюць сваё жылле, але гэты пах невыносны для еўрапейцаў.

Сілкуючыся кававымі зернямі, «удзельнічае» ў падрыхтоўцы самага дарагога гатунка кавы ў свеце «Kopi Luwak» або «Кава цыветы». Жывёлы наядаюцца спелымі зернямі, але яны не пераварваюцца і выходзяць з экскрэментамі. Гэты працэс адбываецца на астравах Суматра, Ява і Сулавесі інданезійскага архіпелага, Філіпінах (дзе канчатковы прадукт называецца *Kape Alamid*), у В'етнаме і ў кававых правінцыях Паўднёвай Індыі. Фермеры збіраюць гэтыя зерні і прадаюць перакупнікам. Лічыцца, што энзімы (ферменты) у страўніку цыветы паляпшаюць смак кавы, расшчапляючы бялкі, якія надаюць кавы яго горкі смак. Вычышчанае зерне злёгку абсмажваюць, каб не знішчыць складаны водар, які атрымліваюць у выніку гэтага працэсу. У 2004 годзе ў выніку віруса SARS былі знішчаны тысячы цывет, але з-за гэтага попыт на каву не змяніўся.

Харчаванне
----------

Трымаюць жывёл клетках, кормяць рысам, бананамі і птушкамі. Праз пэўныя прамежкі збіраюць у яе цыбет. Малайцы кажуць, што пасля багатага кармлення жывёлы бананамі цыбет становіцца найбольш духмяным.

Зноскі
------
***Chrysophyta*** — тып водарасцей.

Апісанне
--------

Пераважна фотатрофы (маюцца і бясколерныя формы), з рознай арганізацыяй талома, а таксама адзіночныя і каланіяльныя пратысты. Большасць з іх рухомыя, але ёсць і прымацаваныя асобіны разнастайнага выгляду і памераў.

Жгуцікавыя клеткі звычайна маюць рухомы пярэдні жгуцік з трубчастымі мастыганемамі і задні гладкі жгуцік, які часта прылягае да паверхні клеткі, фарміруючы фотарэцэптарны апарат. У пераходнай зоне жгуціка размешчана спіраль. Хларапласты афарбаваны ў жоўта-зялёны або залаціста-буры колер, звычайна маюць абалонку з трох мембран і ўтрымліваюць хларафілы *a* і *c*, а таксама караціноіды. Мітахондрыі з трубчастымі ці пузыркападобнымі крыстамі. Рэзервныя рэчывы — хрызаламінарын і ліпіды.

Рзмнажэнне бясполае, палавы працэс апісаны ў нямногіх відаў.

Пашырэнне
---------

Распаўсюджаны сусветна. Сістэматыка тыпа шматразова змянялася і працягвае распрацоўвацца. Выдзяляецца 3 класы, якія аб’ядноўваюць каля 1000 відаў.

Зноскі
------

1. ↑  Протисты: Руководство по зоологии / под ред. академика РАН А. Ф. Алимова. — СПб.: Наука, 2000. — Т. 1. — 679 с. ISBN 5-02-025864-4

Літаратура
----------

* Протисты: Руководство по зоологии / под ред. академика РАН А. Ф. Алимова. — СПб.: Наука, 2000. — Т. 1. — 679 с. ISBN 5-02-025864-4

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · IRMNG · ITIS TSN · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780733677 |
**Салі́сітар** (англ.: solicitor) — катэгорыя адвакатаў у Вялікабрытаніі, вядучых падрыхтоўку судовых матэрыялаў для вядзення спраў барыстарамі — адвакатамі вышэйшага рангу.

Салісітары таксама працуюць юрысконсультамі ў розных арганізацыях і маюць права весці судовыя справы ў судах ніжэйшых інстанцый (магістратных судах графстваў і гарадоў-графстваў).

Наяўнасць двух катэгорый адвакатаў не адпавядае сучаснай сусветнай практыцы і тлумачыцца ў асноўным гістарычнымі прычынамі, кансерватызмам англійскай судовай сістэмы, складанасцю вядзення судовых спраў у краінах англа-саксонскай сістэмы права (неабходнасцю ўжывання значнай колькасці судовых прэцэдэнтаў і адсутнасцю строгай сістэмы прававых актаў), а таксама нежаданнем барыстараў страчваць прывілеяванае палажэнне і звязаныя з гэтым матэрыяльныя выгады.

Для параўнання, у многіх іншых краінах любое раздзяленне адвакатаў на катэгорыі адсутнічае.
Самагонны агрэгат **Самаго́н** (*Самаго́нка*) — моцны спіртавы напой самаробнай вытворчасці, выраблены шляхам перагонкі праз самаробныя агрэгаты спіртаўтрымліваючай масы (брагі), атрыманай у выніку закісання зерневых прадуктаў, цукру, бульбы, буракоў, садавіны і іншых прадуктаў, якія змяшчаюць крухмальныя рэчывы. У шматлікіх краінах свету вырабленне самагону забаронена дзяржавай. У якасці сыравіны для вытворчасці самагону могуць быць выкарыстаныя практычна любая садавіна, што змяшчае цукар, або сам цукар у чыстым выглядзе. Асноўным этапам працэсу падрыхтоўкі самагону з'яўляецца выраб брагі шляхам закісання. Ад таго, як адбываецца зброджванне, залежыць якасць гатовага прадукту і яго выхад. Пасля заканчэння зброджвання робяць перагонку атрыманай брагі пры дапамозе перагоннага куба.

* У Польшчы і Беларусі самагон яшчэ мае другую назву — Бімбр.

| ⛭Алкагольныя напоі |
| --- |
| Высокаалкагольныя (66—96 %) | Абсент • Спірт • Штро |
| Моцныя (31—65 %) | Акавіта • Арак • Арманьяк • Аруха • Бальзам • Баравічка • Бехераўка • Брэндзі • Бумба • Бурбон • Буха • Віскі • Гарэлка • Грапа • Джын • Егермайстар • Зуброўка • Кальвадос • Каньяк • Кіршвасэр • Крупнік • Крамбамбуля • Маотай • Мескаль • Метакса • Настойка • Палінка • Ракія • Ром • Самагон • Самбука • Сівуха • Слівавіца • Тутавая гарэлка • Тэкіла • Уза • Чача • Шнапс |
| Сярэднеалкагольныя (9—30 %) | Вермут • Віно • Глінтвейн • Грог • Кагор • Крушон • Лікёр • Мадэра • Марсала • Медавуха • Мёд • Наліўка • Пачаран • Партвейн • Пунш • Сакэ • Сангрыя • Херас • Шампанскае • Кава • Шэрыданс |
| Слабаалкагольныя (1,5—8 %) | Брага • Збіцень • Квас • Кумыс • Перы • Піва • Пульке • Сідр • Тэсгуіна • Тодзі • Чайны грыб |
**Сегнетаэлектрычнасць** — фізічная з’ява, якая назіраецца ў некаторых крышталях — сегнетаэлектрыках, у пэўным інтэрвале тэмператур, выяўляецца ва ўзнікненні спантаннай палярызацыі крышталя нават пры адсутнасці вонкавага электрычнага поля. Сегнетаэлектрыкі адрозніваюцца ад піраэлектрыкаў тым, што пры пэўнай тэмпературы (так званай дыэлектрычнай кропцы Кюры) іх крышталічная мадыфікацыя змяняецца і спантанная палярызацыя знікае.

Крышталічная мадыфікацыя, у якой назіраецца спантанная палярызацыя, называецца палярнай фазай, а ў якой не назіраецца — непалярнай фазай.

З’ява сегнетаэлектрычнасці аналагічная з’яве ферамагнетызма і ў англамоўнай літаратуры носіць назву фераэлектрычнасці (англ.: ferroelectricity). Для фенаменалагічнага апісання фазавых пераходаў у сегнетаэлектрыках выкарыстоўваецца тэорыя Ландау.

Гл. таксама
-----------

* Сегнетава соль
* Антысегнетаэлектрычнасць

Літаратура
----------

* *Пупкевіч П. А.* Сегнетаэлектрычнасць // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 293. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 121266918 · LCCN: sh85047880 · Microsoft: 79090758 · NDL: 00567301 · NKC: ph503038 |
**Самаапыленне** (аўтагамія) — тып апылення ў вышэйшых раслін. Пры самаапыленні пылок з пылавікоў пераносіцца на рыльца песціка той жа самай кветкі або паміж кветкамі адной расліны. Да самаапыляемых раслін адносяцца гарох, фіялкі, пшаніца, памідоры, ячмень, фасоль, нектарыны. Самаапыленне у некаторых раслін ажыццяўляецца ў нераскрытых кветках: напрыклад, у арахіса, некаторых відаў фіялак, гусманіі. Такі тып самаапылення называецца клейстагаміяй. Ч. Дарвін лічыў, што самаапыленне - не асноўны, а вымушаны сродак вырошчвання раслінамі насення пры адсутнасці ўмоў для перакрыжаванага апылення. Самаапыленне распаўсюджана галоўным чынам у відаў, якія растуць у неспрыяльных умовах, напрыклад, у высакагорных абласцях, дзе недастаткова насякомых-апыляльнікаў.

Гл. таксама
-----------

* Апыленне

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4308832-6 · LCCN: sh2007003907 · Microsoft: 32317807 |
Вокладка выдання «Спрэчак» Сенекі Старэйшага ў серыі Loeb Classical Library.
**Loeb Classical Library** (т.з. **Лёбаўская серыя**) — кніжная серыя, якая на сённяшні дзень выдаецца выдавецтвам Гарвардскага ўніверсітэта і ў якой прадстаўлены найбольш вядомыя творы старажытнай грэчаскай і лацінскай літаратуры. Гэта серыя ставіць мэтай зрабіць антычныя тэксты даступнымі для самай шырокай аўдыторыі. У кожнай кнізе прадстаўлены арыгінальны грэчаскі ці лацінскі тэкст з паралельным перакладам на англійскую мову.

Асаблівасцю знешняга выгляду кніг, якія выходзяць у серыі Loeb Classical Library, з'яўляецца тое, што творы грэчаскіх аўтараў публікуюцца ў кнігах пад зялёнай вокладкай, лацінскіх — пад чырвонай.

Серыя была задумана і першапачаткова фінансавалася яўрэйска-нямецка-амерыканскім банкірам і філантропам Джэймсам Лёебам (1867—1933). Першы том Loeb Classical Library быў выдадзены ў 1912 годзе. Да нашага часу выдадзена больш за 500 тамоў.

Спасылкі
--------

* The Loeb Classical Library — афіцыйны сайт серыі (поўны каталог, інфармацыя пра гісторыю серыі і новых публікацыях).
**Востраў Се́драс** (ісп.: Isla de Cedros) — востраў у Ціхім акіяне на поўдні мексіканскага штата Ніжняя Каліфорнія. Плошча — 348,3 км². Насельніцтва (2010 г.) — 2696 чал.

Геаграфія
---------

Востраў Седрас месціцца ў паўночна-заходняй частцы Ціхага акіяна ў 23,3 км ад заходняй ускраіны паўвострава Каліфорнія. Даўжыня з поўначы на поўдзень — 38,34 км. Найбольшая шырыня — 16,48 км.

Седрас утвораны ў выніку вулканічнай дзейнасці, якая пачалася ў Юрскі перыяд. Суша сфарміравана магматычнымі, метамарфічнымі і асадкавымі пародамі. Дамінуюць горныя пейзажы. Найвышэйшы пункт — гара Монтэ-Седрас (1205 м). Карысныя выкапні — галіт, золата і медзь.

Клімат трапічны засушлівы. Дзякуючы прахалодным паветраным масам і плыням з Ціхага акіяна тут не так спякотна, як на суседнім паўвостраве Каліфорнія. Сярэдняя гадавая тэмпература +22°C. У ліпені слупок тэрмометра можа падвышацца да 28,6°C. На ўзбярэжжы часцяком здараюцца ранішнія туманы, аднак сутачнае надвор'е пераважна сухое. Высокія горы затрымліваюць вільготныя паветраныя масы, таму на іх схілах выпадае больш асадкаў.

Прырода
-------

Для прыроды вострава Седрас характэрны высокі паказчык эндэмічнай флоры і фаўны. Прыбярэжныя і нізкія часткі на працягу года атрымліваюць мала вільгаці, таму тут дамінуюць ксерафітныя травы і хмызнякі. У гарах захаваліся хваёвыя і ядлаўцовыя гаі. У мінулым іх плошча была значна большай, дзякуючы ім востраў атрымаў сваё сучаснае найменне (ісп.: Cedros — "кедры"). Жывёльны свет прадстаўлены рознымі відамі птушак, яшчарак, казурак, грызуноў, ластаногімі і здзічэлымі козамі. Воды каля Седраса адрозніваюцца багаццем рыбных запасаў.

Гісторыя
--------

Індзейцы насялілі востраў Седрас болей за 10 тысяч гадоў таму. Выяўлена болей за 70 археалагічных помнікаў дакалумбавай эпохі. У 1539 г. ён быў адкрыты іспанскімі канкістадорамі. У 1732 г. па патрабаванні манахаў-дамініканцаў, якія апекавалі мясцовае карэннае насельніцтва, тубыльцы пакінулі востраў і перасяліліся ў суседнюю Каліфорнію. Седрас наведваўся піратамі, рыбакамі, кітабоямі і кантрабандыстамі. 

У канцы XIX — пачатку XX з'явілася сталае насельніцтва, прадстаўленае здабытчыкамі золата і медзі. У 1917 г. прамысловая здабыча спынілася, аднак жыхары Седраса асвоілі рыбалоўства. У 1920 г. была пабудавана кансервавая фабрыка. Рыбалоўства і перапрацоўка рыбы, а таксама здабыча солі і турызм адыгрываюць значную ролю ў эканоміцы вострава і ў нашы дні.

Спасылкі
--------

* Cedros, la isla en la niebla (Baja California)
* Tectonic history of a Jurassic backarc-basin sequence
* The Flora of Cedros Island, Mexico Архівавана 7 кастрычніка 2015.
* The Butterﬂies of Isla de Cedros Архівавана 5 сакавіка 2016.
* CEDROS VILLAGE Архівавана 4 сакавіка 2016.