recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Пярэдняя Аўстрыя ў 1780 годзе
**Пярэдняя Аўстрыя** (ням.: Vorderösterreich) — зборная назва для групы ўладанняў аўстрыйскай дынастыі Габсбургаў, размешчаных у паўднёва-заходняй частцы Германіі (галоўным чынам, у Швабіі, Эльзасе і Форарльбергу). У 1805 годзе гэтыя зямлі былі падзелены паміж саюзнікамі Напалеона каралеўствамі Баварыяй і Вюртэмберг і Вялікім Герцагствам Бадэн.

Першапачаткова ядро ўладанняў Габсбургаў знаходзілася ў паўночнай Швейцарыі (Ааргау). У XIII стагоддзі Габсбургам удалося далучыць тэрыторыю Брэйсгау ў паўднёва-заходняй Швабіі, Зундгау ў Эльзасе, а ў 1301 годзе Бургау паміж Аўгсбургам і Ульмам. З узыходжаннем Габсбургаў на прастол Аўстрыі ў 1278 годзе цэнтр манархіі перамясціўся на ўсход. Неўзабаве пасля бітваў пры Моргартэне ў 1315 годзе і Земпаху ў 1386  годзе былі страчаны швейцарскія ўладанні, якія атрымалі незалежнасць і ўтварылі Швейцарскі саюз. Гэта ператварыла Пярэднюю Аўстрыю ў далёкую перыферыю габсбургскай дзяржавы.

Тым не менш далучэнне зямель у гэтым рэгіёне не спынілася: у 1386 годзе пад уладу Габсбургаў патрапіў Фрайбург, затым Ортэнау ніжэй па Рэйне, у 1381 годзе было набыта графства Гогенберг у цэнтральнай Швабіі, у 1548 годзе — горад Канстанц.

Памежны камень у Швейцарыі з гербам Пярэдняй Аўстрыі
У 1648 годзе паводле Вестфальскага міру аўстрыйскія ўладанні ў Эльзасе (Зундгау) і крэпасць Брэйзах былі перададзены Францыі.

У XVIII стагоддзі было далучана графства Тэтнанг на ўсходзе Бодэнскага возера. Да канца стагоддзя колькасць насельніцтва Пярэдняй Аўстрыі ўзрасла да 400 тысяч чалавек.

У адміністрацыйным плане Пярэдняя Аўстрыя звычайна аб'ядноўвалася з Ціролем пад кіраваннем адзіных органаў дзяржаўнай улады. Граф Цірольскі з роду Габсбургаў з'яўляўся рэгентам Пярэдняй Аўстрыі.

Пасля пачатку войнаў з рэвалюцыйнай Францыяй і перамог Напалеона Пярэдняя Аўстрыя была акупавана войскамі французаў і іх саюзнікаў. У 1802 годзе Габсбургі былі вымушаны саступіць Фрыкталь Швейцарыі. Крах Аўстрыйскай імперыі ў бітве пад Аўстэрліцам у 1805 годзе вызначыў лёс Пярэдняй Аўстрыі: паводле Прэсбургскага міру аўстрыйскія ўладанні ў паўднёва-заходняй Германіі былі падзелены паміж саюзнікамі Напалеона Баварыяй, Бадэнам, Вюртэмбергам і Гесэнам-Дармштатам. У якасці кампенсацыі Габсбургі атрымалі Зальцбург.

Венскі кангрэс 1815 года пацвердзіў у дачыненні да Пярэдняй Аўстрыі ўмовы Прэсбургскага дагавора. Многія гарады былой Пярэдняй Аўстрыі адмаўляліся змяняць свае аўстрыйскія гербы на новыя. У Гюнцбургу і Цыметсгаўзене гэта ўдалося толькі пасля прыходу баварскай арміі.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пярэдняя Аўстрыя
* Карта паўднёва-заходняй Германіі ў 1789 г.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4063961-7 · VIAF: 245646641 |
**Марка Лудзага** (23 чэрвеня 1950, г. Брэшыя, Італія — 7 чэрвеня 2022) — кіраўнік Суверэннага Мальтыйскага ордэна.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў братоў францышканаў, потым вывучаў медыцыну ў Падуанскім і Пармскім універсітэтах. Быў прыняты ў Мальтыйскі ордэн у 1975 годзе Вялікім прыяратам Ламбардыі і Венецыі. У 2003 годзе прынёс урачыстыя манаскія абяцанні. Удзельнічаў у шматлікіх міжнародных пілігрымках Мальтыйскага ордэна ў Люрд і ў нацыянальных італьянскіх пілігрымках у Асізі і Ларэта.

З 2010 года цалкам прысвяціў сваё жыццё Мальтыйскаму ордэну, пераехаў у Маркэ, дзе ўзначаліў Камэнду ордэна ў Віле Чыкаліні. З 2011 года быў Камандорам юстыцыі ў Вялікім прыяраце Рыма, выконваў абавязкі Дэлегата паўночнага Маркэ і быў адказным за бібліятэку. З 2017 па 2020 год быў дарадцам Італьянскай асацыяцыі Мальтыйскага ордэна. 8 лістапада 2020 года быў абраны кіраўніком Суверэннага Мальтыйскага ордэна.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 8 чэрвеня 2022.
2. ↑
3. ↑  Адышоў у вечнасць Месцазахавальнік Вялікага магістра Мальтыйскага ордэна брат Марка Лудзага

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
**Сожын (Кагановіч) Рыгор Барысавіч** (руск.: Сожин Григорий Борисович 23 жніўня 1914, Гомель — 7 снежня 1976, Мурманск) — савецкі журналіст, сцэнарыст, пісьменнік. Заслужаны работнік культуры РСФСР (1966).

Біяграфія
---------

Скончыў Ленінградскі інстытут журналістыкі імя В. В. Вароўскага. Працаваў у ленінградскіх газетах, выпраўным карэспандэнтам Мурманскай газеты «Палярная праўда» (1934-1935). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. З 1949 у Мурманску. Працаваў у «Палярнай праўдзе»: заг. аддзелам, адказным сакратаром, нам. рэдактара газеты. З 1957 - першы дырэктар студыі тэлебачання (цяпер ГТРК «Мурман»). З 1961 - галоўны рэдактар ​​мастацкіх праграм абласнога тэлебачання. Аўтар шэрагу сцэнарыяў для тэлефільмаў, кніг «У кадры і за кадрам», «Аповесць пра героя», «Разведчыкі», «Людзі цікавых лёсаў» і інш.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

*
| **Кірылічны алфавіт** |
| --- |
|  |
| **Кірыліца** |
| А | Б | В | Г | Ґ | Д | Ђ |
| Ѓ | Е | (Ѐ) | Ё | Є | Ж | З |
| Ѕ | И | (Ѝ) | І | Ї | Й | Ј |
| К | Л | Љ | М | Н | Њ | О |
| П | Р | С | Т | Ћ | Ќ | У |
| Ў | Ф | Х | Ц | Ч | Џ | Ш |
| Щ | Ъ | Ы | Ь | Э | Ю | Я |
| Гістарычныя літары |
| (Ҁ) | (Ѹ) | Ѡ | (Ѿ) | (Ѻ) | Ѣ | Ꙗ |
| Ѥ | Ꙉ | ІѢ | Ѧ | Ѫ | Ѩ | Ѭ |
| Ѯ | Ѱ | Ѳ | Ѵ | (Ѷ) | Ын | Ꚉ |  |
| Літары неславянскіх моў |
| Ӑ | Ӓ | Ә | Ӛ | Ӕ | Ғ | Ӷ |
| Ҕ | Ӗ | Ҽ | Ҿ | Ӂ | Җ | Ӝ |
| Ҙ | Ӟ | Ӡ | Ӥ | Ӣ | Ӏ | Ҋ |
| Қ | Ҟ | Ҡ | Ӄ | Ҝ | Ԟ | Ӆ |
| Ӎ | Ҥ | Ң | Ӊ | Ӈ | Ӧ | Ө |
| Ӫ | Ҩ | Ҧ | Ҏ | Ҫ | Ҭ | Ӳ |
| Ӱ | Ӯ | Ү | Ұ | Ҳ | Һ | Ҵ |
| Ӵ | Ҷ | Ӌ | Ҹ | Ӹ | Ҍ | Ӭ |  |
| **Заўвага.** Знакі у дужках не маюць статусу (самастойных) літар. |

**Ё** — сёмая літара беларускага і рускага алфавіта. Утворана спалучэннем літары «е» з дыякрытычнымі знакамі. У старабеларускай пісьменнасці гук «о» пасля мяккіх зычных абазначаўся літарай «е» («медъ»), спалучэннем «іо» («ліосъ»), а часам нават літарай «о» («всо»). У сучаснай беларускай мове абазначае лабіялязаваны галосны гук «о» задняга рада сярэдняга пад'ёму і мяккасць папярэдняга зычнага («вёска» — «в'оска»), а ў пачатку слова, пасля галосных, «еў» і «ы» і апострафа — спалучэннем гукаў «йо» («ёрш» — «йорш»). Літара «ё» бывае вялікая і малая, мае адпаведную рукапісную і друкаваную форму. Пры класіфікацыйным падзеле мае значэнне «сёмы» (група «ё»), пры лічбавай нумарацыі — дадатковае значэнне для адрознівання прадметаў пад адным абазначэннем.

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 18 снежня 2017.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2004005919 |
**Марка Хук** (ням.: Marco Huck), імя пры нараджэнні **Муамер Хукіч** (сербск.: Муамер Хукић/Muamer Hukić); нар. 11 лістапада 1984 года, Угаа, абшчына Сеніца, Югаславія) — нямецкі баксёр сербскага паходжання, які выступае ў першай цяжкай вагавой катэгорыі (англ. Cruiserweight).

Біяграфія
---------

Марка Хук, выхадзец з сям’і сербаў, да сямі гадоў жыў у абшчыне Нові-Пазар, вобласць Рашка, Сербія. У 1993 годзе ён пераехаў са сваёй сям’ёй з Югаславіі ў Германію, дзе жыў у горадзе Білефельд у сацыяльным каардынацыйным цэнтры. Марка вырас у беднай сям’і. У яго ёсць старэйшая сястра і дзве малодшых. У жніўні 2009 года атрымаў нямецкае грамадзянства.

Кікбоксінг
----------

Хук да бокса зрабіў кар’еру ў кікбоксінгу і трэніраваўся з Ульфам Шмітам ў палацы спорту горада Білефельд. Ва ўзросце 16 гадоў ён стаў чэмпіёнам Еўропы па кікбоксінгу, а ў 18 гадоў — самым маладым чэмпіёнам свету па кікбоксінгу сярод нямецкіх каманд.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Паслужны спіс Архівавана 26 красавіка 2006. (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | BoxRec |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1067836551 · VIAF: 315074094 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Быкаў.
**Міхаіл Нічыпаравіч Быкаў** (10 верасня 1914, в. Калікіна, Тамбоўская губерня — 13 верасня 1944, Мазавецкае ваяводства, Польшча) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

Мар’іна Горка. Мемарыял 8-ай танкавай дывізіі, памятная дошка
Да 1936 году жыў у горадзе Сярдобск (Пензенская вобласць), дзе скончыў 7 класаў, працаваў грузчыкам на заводзе «Союзформлитье». У 1936—1938 гадах праходзіў тэрміновую службу ў Чырвонай Арміі. Пасля дэмабілізацыі працаваў дыспетчарам гаража на заводзе «Свабодны Сокал» ў горадзе Ліпецк. А потым вярнуўся ў роднае сяло, быў намеснікам старшыні калгаса.

З 1940 года зноў у арміі. У тым жа годзе скончыў Тамбоўскае ваеннае пяхотнае вучылішча. Са снежня 1941 гады ў дзеючай арміі. Змагаўся пад Харкавам і Сталінградам. Да лета 1944 гады камандаваў 2-м мотастралковага батальёна 28-й гвардзейскай мотастралковай брыгады.

Асабліва вызначыўся ў баях за вызваленне Польшчы.

Быў пахаваны ў горадзе Мінск-Мазавецкі, пазней перапахаваны на вайсковых могілках у горадзе Варшава.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 3 чэрвеня 1944 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» гвардыі маёру Міхаілу Нічыпаравіч Быкаву прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (№ 3068).

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.

Спасылкі
--------

* Міхаіл Нічыпаравіч Быкаў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Марка Костаў Цэпенкаў** (па-балгарску i па-македонску *Марко Костов Цепенков*; 1829, Прылеп — 1920, Сафія) — балгарскі фалькларыст, найвыбітнейшы збіральнік македонскай вуснай народнай творчасці. Нарадзіўся ў Прылепе ў вельмі беднай сям'і. Праз нястачу не змог атрымаць сярэднюю адукацыю. Вывучыўся на краўца. У 1856 годзе пад уплывам дзейнасці Дзімітра Міладзінава пачаў збіраць вусную народную творчасць. Сярод усіх фалькларыстаў Марка Цэпенкаў мае найдаўжэйшую збіральніцкую практыку — больш за 40 гадоў. Фонд сабранай ім народнай творчасці з'яўляецца найбагацейшым сярод усіх македонскіх фалькларыстаў. Сабраў больш за 5500 прыказак і прымавак, 150 песень, 100 загадак, больш за 200 тлумачэнняў сноў, 67 дзіцячых гульняў. Свой матэрыял Марка Цэпенкаў збіраў у ваколіцах Прылепа, а таксама Біталы, Скоп'я, Штыпа, Велеса і Дэбара. Запісы публікаваў у *"Зборніку народнай творчасці, навукі і літаратуры"* ў Сафіі.

Акрамя збірання фальклору пісаў стылізаваныя пад фальклорную паэзію вершы.

Памёр Марка Цэпенкаў у нястачы, самотны і забыты 29 снежня 1920 у Сафіі, дзе і быў пахаваны.

Зноскі
------

1. ↑  *Swartz A.* Marko Cepenkov // Open Library — 2007. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q461'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1201876'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q302817'></a>
2. ↑  Marko Cepenkov // CONOR.SI Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16744133'></a>
3. ↑  A letter from 1917 signed by M. Tsepenkov as a "Bulgarian book-seller" in: Macedonia. Documents and materials, Sofia 1978, III, N 143
4. ↑  Facsimile from the last poem in his "Autobiography", where Cepenкov wrote: "*I will leave an etern remembrance to my kind Bulgarian nation*"

Спасылкі
--------

* Аўтабіяграфія
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пяткевіч.
**Міхаіл Пяткевіч** (? — 1946?) — беларускі грамадскі дзеяч, педагог.

Біяграфія
---------

У 1914 скончыў Віленскі настаўніцкі істытут. Выкладаў у Векшняцкім змяшаным вышэйшым пачатковым вучылішчы Шаўляўскага павета Ковенскай губерні.

Удзельнік І Усебеларускага з'езду ў 1917 годзе.

У Заходняй Беларусі — выкладчык Віленскай беларускай гімназіі. Член Беларускага нацыянальнага камітэта, Беларускай цэнтральнай школьнай рады і Беларускага таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны.

У канцы 1920-х — член Галоўнай управы ТБШ.

Паводле некаторых звестак, забіты супрацоўнікамі НКВД падчас допыту. Як загадваў Адам Станкевіч: «*Забойства Пяткевіча (у канцы лютага ці пачатку сакавіка) сапраўды жудаснае, макабрычнае — „сотрудники" падчас „беседы" палажылі яго*».

Зноскі
------

1. ↑  Кароткі нарыс беларускага пытання, Мінск, 2009
2. ↑  Адам Станкевіч «Каляндарныя нататкі» — 1 красавіка 1946 с. 853 //З Богам да Беларусі, Вільня 2008 Інстытут беларусістыкі
кроквы адной з веж ў крэпасці Арэшак
**Кроквы** — апорныя канструкцыі страхі і даху; брусы, верхнімі канцамі злучаныя пад вуглом, а ніжнімі прымацаваныя да бэлек або да верхняга вянка падоўжных сцен. Больш даўнія ў беларускім народным дойлідстве канструкцыі стрэх (на сохах, «на казлах», «на дзядках», закотам) былі пашыраны і ў манументальнай архітэктуры.

Тыпы крокваў
------------

Кроквы падзяляюць на нахіленыя, якія выкарыстоўвалі ў жылых дамах з пралётам 5-8 м, і вісячыя, якія выкарыстоўвалі ў манументальных збудаваннях з пралётамі 8-20 м і высокім дахам. У архітэктуры Беларусі найбольш пашыраны кроквенна-рыгельныя фермы, якія даюць магчымасць ствараць разнастайныя формы даху, узбагачаць кампазіцыю збудаванняў.

Канструкцыя
-----------

Канец кроквеннай нагі з шыпам
Канец зацяжкі з выемкай пад шып кроквеннай нагі
Злучэнне верхніх канцоў кроквенных ног
Кроквы складаюцца з:

* нахільных кроквенных ног,
* вертыкальных стоек,
* нахільных подкосаў.

Апора крокваў вырабляецца:

* у драўляных брусчатых або рубленых будынках — на верхнія вянкі;
* у каркасных — на верхнюю абвязку;
* у каменных дамах — на маўэрлат брусы таўшчынёй 140—160 мм.

Мауэрлат можа размяшчацца па ўсей даўжыні будынка або падкладвацца толькі пад кроквенную нагу. У тым выпадку, калі кроквенныя ногі ў сячэнні маюць невялікую шырыню, яны могуць з часам правіснуць. Каб пазбегнуць гэтага, неабходна ўжываць адмысловую рашотку, складаючую з стойкі, падкосаў і рыгеля. Для вырабу стоек і падкосаў выкарыстоўваюць дошкі шырынёй 150 мм і таўшчынёй 25 мм або драўляныя пласціны, атрымліваемыя з бервяна, дыяметрам не менш 130 мм.

Для замацавання кроквеннай нагі прымяняецца зацяжка, звязваючая ніжнія канцы кроквенных ног кожнай кроквы. Пры слізгаценні па зацяжцы кроквенны канец можа парушыць яе цэласнасць. Каб папярэдзіць слізгаценне, усякаць кроквеннаю нагу ў зацяжку рэкамендуецца зубам, шыпам або тым і другім адначасова. Кроквы устанаўліваюцца на адлегласці 300—400 мм от краю.

* **Кабы́лка** — адрэзак дошкі, які падаўжае ніжні канец кроквеннай нагі для размяшчэння на ім навісі даха або суцэльнага лачання, ляжачага на карнізе.
* **Наро́жнік** — элемент кровельнай сістэмы будынка, скарочаная кроквенная нага, што падтрымлівае ўчастак ската паміж нахільнай кроквеннай нагой і навіссю даха.

Літаратура
----------

* Слоўнік дойліда. Архітэктура Беларусі. — Мн.: БелЭн, 1993. — 75 с.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778161503 |
**Міхась (Міхаіл Паўлавіч) Кенька** (8 лютага 1947, в. Верацеі, Пастаўскі раён) — беларускі літаратуразнавец, перакладчык. Кандыдат філалагічных навук (1983).

Біяграфія
---------

Закончыў Магілёўскі педагагічны інстытут (1969). Працаваў журналістам, настаўнікам. 3 1973 — аспірант, з 1976 — навуковы супрацоўнік Інстытута літаратуры імя Я. Купалы АН Беларусі, з 1983 — намеснік галоўнага рэдактара выдавецтва «Юнацтва», з 1988 — дацэнт кафедры беларускай літаратуры Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. У 1988 прыняты ў Саюз пісьменнікаў СССР.

Друкуецца з 1974. Даследуе сучасную беларускую прозу і паэзію, тэорыю і практыку мастацкіх перакладаў, творчасць беларускіх пісьменнікаў. Аўтар кніг па літаратуразнаўстве: «Майстэрства Аркадзя Куляшова — перакладчыка» (1983), «Міхась Лынькоў: Летапіс жыцця і творчасці» (1987). Пераклаў з польскай мовы раман «Крыжакі» Г. Сянкевіча, апавяданні С. Гродзенскай, аповесці Ю. Крашэўскага, з чэшскай — «Клапзубава каманда» Э. Баса, апавяданні І. Кліма і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Верабей А.* Шматграннасць яго асобы / А. Верабей // Роднае слова. — 2007. — № 2. — С. 7-8.
* Кенька Міхаіл Паўлавіч // Памяць : гісторыка-дакументальная хроніка Пастаўскага раёна / рэдкал.: Г. Кісялёў [і інш.]. — Мн. 2001. — С. 519.
* Міхась Кенька // Беларускія пісьменнікі (1917—1990) : даведнік / склад. А. Гардзіцкі. — Мн. 1994. — С. 274.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Міхаіл Паўлавіч Кенька
**.name** — агульны дамен верхняга ўзроўню для персанальных сайтаў. Дамен быў выдзелены ў 2001 годзе, у нармальную працу запушчаны ў студзені 2002 года. Могуць быць зарэгістраваныя як дамены другога ўзроўню (john.name — такія рэгістрацыі дазволеныя са студзеня 2004 года), так і трэцяга ўзроўню (john.doe.name). Калі дамен зарэгістраваны на трэцім узроўні, то адпаведны дамен другога ўзроўню (doe.name у прыведзеным прыкладзе) ужо заняты і не можа быць зарэгістраваны асобна.

Дамен выкарыстоўваецца як для сайтаў рэальных, так і выдуманых персаналій.

Спасылкі
--------

* Звесткі whois для дамена .name на сайце IANA
* Сэрвіс рэгістрацыі даменаў .name Архівавана 5 лістапада 2012.

| ⛭Агульныя дамены верхняга ўзроўню |
| --- |
| Неспансуемыя | .biz ·  .com ·  .edu ·  .gov ·  .info ·  .mil ·  .name ·  .net ·  .org |
| Спансуемыя | .aero ·  .asia ·  .cat ·  .coop ·  .int ·  .jobs ·  .mobi ·  .museum ·  .pro ·  .tel ·  .travel ·  .xxx |
| Інфраструктура | .arpa |
| Прапанаваныя | .eco |
| Выдаленыя | .nato ·  .root |
| Зарэзерваваныя | .example ·  .invalid ·  .localhost ·  .test |
| Псеўда-дамены | .bitnet ·  .csnet ·  .ip ·  .local ·  .onion ·  .exit ·  .uucp  ·  .i2p  ·  .zet |
| Гл. таксама: **Нацыянальныя дамены верхняга ўзроўню ·  Альтэрнатыўныя каранёвыя серверы DNS** |
Дараманская царква Святога Даната ў Задары, 9 стагоддзе.
**Культура Харватыі** мае глыбокія гістарычныя карані: харваты засялялі гэтыя тэрыторыі каля 14 стагоддзяў, аднак важныя помнікі папярэдніх эпох захаваліся да сённяшняга дня.

Дзякуючы свайму геаграфічнаму становішчу, Харватыя ўяўляе сумесь чатырох розных тыпаў культур. Яна была на раздарожжы ўплыву заходняй і ўсходняй культуры (з часоў падзелу Рымскай імперыі на Заходнюю і Усходнюю), а таксама Цэнтральнай Еўропы і Міжземнамор'я. Ілірыйскі рух, які зарадзіўся ў 19 стагоддзі, быў найбольш значным перыядам нацыянальнага і культурнага ўздыму. 19 стагоддзе мела вырашальнае значэнне ў станаўленні харвацкай мовы, беспрэцэдэнтнага росквіту усіх абласцей культуры і мастацтва, з'яўлення многіх новых гістарычных постацяў. Харватыя ўзбагацілі сусветную культуру. Гэтая краіна мае месца ў гісторыі адзення як радзіма гальштука, папярэдніка сучаснага гальштука.
**Міхаіл Пліс** (15 жніўня (27 жніўня) 1858, Гродзенская губерня — 29 красавіка 1924, Вільня) — праваслаўны святар, грамадска-культурны дзеяч, педагог.

Біяграфія
---------

Скончыў Віленскую духоўную праваслаўную семінарыю (1879), рукапаложаны ў сан святара. З 1879 г. настаяцель праваслаўнага прыхода ў Ашмянскім павеце і ў Вільні. З 1.9.1903 выкладаў царкоўнаславянскую мову ў Віленскім жаночым вучылішчы духоўнага ведамства. Працаваў законавучыцелем Узорнай царкоўна-прыходскай школы пры жаночым вучылішчы. У 1903—1907 г. — старшыня праўлення Дапамогавай касы праваслаўнага духавенства Літоўскай епархіі. 21.9.1907 на з’ездзе пры выбарах праўлення Дапамогавай касы абраны яе старшынёй на 1908—1912 г. Удзельнік беларускага хрысціянскага і культурна-асветнага руху.

Пасля Лютаўскай рэвалюцыі (1917) знаходзіўся ў Маскве. У час працы Маскоўскага царкоўнага сабора (1917—1918) быў даверанай асобай будучага патрыярха Ціхана. З вясны 1919 г. — у Вільні, сябра Віленскай духоўнай праваслаўнай кансісторыі, ключар Віленскага кафедральнага сабора. У 1919—1920 г. уваходзіў у склад Цэнтральнай беларускай рады Віленшчыны і Гродзеншчыны, Віленскага беларускага нацыянальнага камітэта. У 1919—1923 г. — выкладчык Віленскай беларускай гімназіі, выкладаў Закон Божы на беларускай мове. Адзін з ініцыятараў стварэння ў 1921 г. у Вільні Святатроіцкага беларускага праваслаўнага таварыства. Быў у ліку заснавальнікаў Таварыства беларускай школы. У 1923 г. удзельнічаў у 1-м з’ездзе выкладчыкаў заходнебеларускіх гімназій. У міжваенны час выступаў за беларусізацыю праваслаўнай царквы ў Заходняй Беларусі. У справе беларусізацыі царкоўна-рэлігійнага жыцця супрацоўнічаў з беларускім праваслаўным святаром М. Галянкевічам.

Аўтар працы па гісторыі праваслаўнай царквы (захоўваецца ў аддзеле рукапісаў Цэнтральнай бібліятэкі Акадэміі навук Літвы).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны / Уклад. Ю. Гарбінскі. — Мн.-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3
	+ LMABRS, ф. 21, спр.465;
	+ Литовские епархиальные ведомости (Вільня). 1907. № 1, 19-20;
	+ Krynica (Вільня). 1921. № 29;
	+ Сын Беларуса (Вільня). 1924. № 16;
	+ ЭГБ, т.5.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Культура (значэнні).
**Канал «Культура»** Беларускага радыё ўваходзіць у структуру Белтэлерадыёкампаніі. Пачаў вяшчанне 1 студзеня 2002 года. 

У аснове канцэпцыі канала — ідэя папулярызацыі дасягненняў нацыянальнай і сусветнай культуры.

Радыёканал прапануе агляды культурных падзей, радыёпастаноўкі, дыскусіі, аўтарскія праграмы, акадэмічную і эстрадную музыку, віншавальныя перадачы.

Выходзіць у эфір на сярэдніх і на ўльтракароткіх хвалях, у FM-дыяпазоне.

Запісы канцэртаў з Вялікай студыі Дома радыё, Белдзяржфілармоніі, Вялікага тэатра Беларусі канал «Культура» рэгулярна накіроўвае ў сусветны абменны канцэртны фонд, арганізаваны Еўрапейскім вяшчальным саюзам.

Кіраўнікі
---------

* Кацярына Іванаўна Агеева

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 27 лютага 2022.

| ⛭Белтэлерадыёкампанія |
| --- |
| Тэлебачанне | 
* Беларусь 1
* Беларусь 2
* Беларусь 3
* Беларусь 4
* Беларусь 5
* Беларусь 24
* НТБ-Беларусь

 |
| Радыё | 
* Радыёстанцыя Беларусь
* Радыёканал Культура
* Першы Нацыянальны канал Беларускага радыё
* Радыус-FM
* Радыё Сталіца

 |
| Абласныя ТРК | 
* Брэст
* Віцебск
* Гомель
* Гродна
* Магілёў

 |
| Зачыненыя СМІ | Беларусь-ТБ |
**Міхаіл (Майсей) Навумавіч Калік** (29 студзеня 1927, Архангельск, РСФСР — 31 сакавіка 2017, Іерусалім, Ізраіль) — савецкі і ізраільскі кінарэжысёр.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і акцёра яўрэйскага, а пазней лялечнага тэатра і аднаго з заснавальнікаў архангельскага Тэатра працоўнай моладзі Навума Майсеевіча Каліка. Маці, Лея-Ліба, паходзіла з заможнай кіеўскай сям’і.

Вучыўся на факультэце тэатразнаўства ГІТІСа, пакінуў вучобу ў 1949 годзе, паступіўшы ва УДІК (майстэрня Рыгора Аляксандрава).

У 1951 годзе разам з некалькімі іншымі студэнтамі быў арыштаваны паводле абвінавачання ў «яўрэйскім буржуазным нацыяналізме» і «тэрарыстычных намерах», асуджаны на 10 гадоў папраўча-працоўных лагераў па артыкуле 58—17. Прайшоў некалькі турмаў і лагераў, у тым ліку Ляфортава і Азярлаг. У лагеры пазнаёміўся з акцёрам Лейбу Левіным. Вызвалены і рэабілітаваны ў 1954 годзе, адноўлены на трэцім курсе інстытута.

Працягнуў вучобу і ў 1958 годзе скончыў рэжысёрскі факультэт ужо як выпускнік майстэрні Сяргея Юткевіча.

Рэжысёр-пастаноўшчык фільмаў «Калыханка», «Чалавек ідзе за сонцам», «Да спаткання, хлопчыкі» і іншых.

Фільм «Любіць…» быў зняты ў 1968 годзе і выйшаў на экраны невялікім тыражом пасля таго, як быў перамантаваны без ведама і згоды аўтара. Рэжысёр і сцэнарыст Міхаіл Калік звярнуўся ў суд, але суд не адбыўся, а ў дачыненні да самога рэжысёра была ўзбуджаная крымінальная справа, і пры ператрусе была рэквізаваная аўтарская копія фільма. У 1990 годзе ён часткова аднавіў і дапрацаваў фільм, бо аўтарская копія так і не была знойдзена.

  

Зорка Міхаіла Каліка на Алеі акцёрскай славы ў Выбаргу.
У 1971 годзе рэпатрыяваўся ў Ізраіль.

Пахаваны ў Іерусаліме.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 19 чэрвеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · КиноПоиск |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Кароткая яўрэйская · Кругасвет |
| Нарматыўны кантроль | GND: 137271239 · ISNI: 0000 0000 7884 4589 · LCCN: nr2001043783 · VIAF: 81485286 |
**Інстытут імя Гётэ** (Нямецкі культурны цэнтр імя Гётэ, ням. Goethe-Institut) — германская няўрадавая арганізацыя, задачай якой з’яўляецца папулярызацыя нямецкай мовы за мяжой і садзейнічанне міжнароднаму культурнаму супрацоўніцтву. Найбольш важнай задачай з’яўляецца навучанне нямецкай мове ў якасці замежнай. Таксама мэтай Інстытута імя Гётэ з’яўляецца ўзмацненне міжкультурнага ўзаемадзеяння з Германіяй, якое ўключае не толькі абмен фільмамі, музыкай, літаратурай, але таксама і грамадскімі каштоўнасцямі. Арганізацыя названая ў гонар выбітнага нямецкага паэта Іагана Вольфганга фон Гётэ.

Гл. таксама
-----------

* Нямецкая мова ў кубе

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Інстытут імя Гётэ на Вікісховішчы |

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · LinkedIn · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · TikTok · YouTube · YouTube |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 15024536 · BNC: a19157101 · CiNii: DA04680814 · GND: 10068828-7 · ICCU: TSAV007047 · ISNI: 0000 0001 2221 4585 · LCCN: n50061362 · Microsoft: 1336375059 · NDL: 00533423 · NKC: ko2002109976 · NLG: 284168 · NUKAT: n2004011985 · SUDOC: 231369050 · VIAF: 140853974, 148375138 · ULAN: 500303306 |

 |
Тадж-Махал — адзін з сімвалаў Індыі
**Культура Індыі** была складзена з розных эпох гісторыі, звычаяў, традыцый і ідэй, як захопнікаў, так і імігрантаў. Шматлікія культурныя звычаі, мовы і помнікі прыводзяцца ў прыклады такога змешвання на працягу стагоддзяў.

У сучаснай Індыі існуе культурнае і рэлігійнае разнастайнасць. Многае залежыць ад раёна Індыі. Паўднёвая, Паўночная і Паўночна-Усходняя частцы маюць свае адметныя асаблівасці, а практычна ўсе штаты выкраілі сваю ўласную культурную нішу. Нягледзячы на гэтую ўнікальную культурную разнастайнасць, уся краіна адзіна як цывілізацыя з-за сваёй агульнай гісторыі, тым самым захоўваючы нацыянальную самабытнасць.

Індыя з'яўляецца месцам нараджэння рэлігійных сістэм, такіх, як індуізм, джайнізм, будызм і сікхізм, якія аказваюць сур'ёзны ўплыў не толькі на Індыю, але і ўвесь свет. Пасля Ісламскага ўварвання і наступнага замежнага панавання з дзясятага стагоддзя, на культуру Індыі моцна паўплывалі персідская, арабская і цюркская культуры. У сваю чаргу, розныя рэлігіі і традыцыі Індыі паўплывалі на Паўднёва-Усходнюю Азію і іншыя часткі свету. Марк Твен пісаў:

> 
> 
> «Індыя — калыска чалавечай расы, калыска чалавечай гаворкі, маці гісторыі, бабуля легенды, і прабабуля традыцый. Нашы самыя каштоўныя і найбольш важныя з матэрыялаў у гісторыі чалавецтва захоўваюцца толькі ў Індыі!»
> 
> 
> 
> *Арыгінальны тэкст* (англ.)  
> 
> *«India is the cradle of the human race, the birthplace of human speech, the mother of history, the grandmother of legend, and the great grand mother of tradition. Our most valuable and most astrictive materials in the history of man are treasured up in India only!»*
> 
> 
> 
> 

| ⛭Індыя паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Індыя»**
 |

| ⛭Краіны Азіі: Культура |
| --- |
| - ААЭ

- Азербайджан

- Аман

- Арменія

- Афганістан

- Бангладэш

- Бахрэйн

- Бруней

- Бутан

- В’етнам

- Грузія

- Егіпет¹

- Емен

- Ізраіль

- Індыя

- Інданезія

- Іарданія

- Ірак

- Іран

- Казахстан²

- Камбоджа

- Катар

- Кіпр

- Кыргызстан

- Кітай

- КНДР

- Кувейт

- Лаос

- Ліван

- Малайзія

- Мальдывы

- Манголія

- М’янма

- Непал

- Пакістан

- Рэспубліка Карэя

- Расія²

- Саудаўская Аравія

- Сінгапур

- Сірыя

- Таджыкістан

- Тайланд

- Туркменістан

- Турцыя²

- Узбекістан

- Усходні Тымор

- Філіпіны

- Шры-Ланка

- Японія
 |
| Непрызнаныя дзяржавы |
| - Абхазія

- Кітайская рэспубліка (Тайвань)

- Нагорны Карабах

- Палесцінская аўтаномія

- Паўднёвая Асеція

- Турэцкая Рэспубліка Паўночнага Кіпра
 |
| ¹  У асноўным у Афрыцы ² Часткова ў Еўропе |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Яркоў.
**Міхаіл Міхайлавіч Яркоў** (5 чэрвеня 1947, Мінск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1970 годзе. Працаваў у Белдзіпрагандлі, кіраўніком групы архітэктараў у Белжылпраекце, галоўным архітэктарам праектаў у Белкалгаспраекце, з 1982 года — у Мінскім мастацка-вытворчым камбінаце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1975 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Праект рэстарана ў Бранску
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): рэканструкцыя магазіна «Сталічны», ТЮГа (1978) у Мінску, гасцініца «Дзвіна» ў Полацку (1977), рэстаран «Дубрава» ў Бранску (1978, у сааўтарстве з А. Жалдаковым), клуб з адміністрацыйным будынкам у в. Занарач Мядзельскага раёна (1980).

Зноскі
------

1. ↑  Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Ярков Михаил Михайлович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Культура курганных пахаванняў** — археалагічная культура, пашыраная ў Цэнтральнай Еўропе ў сярэдні перыяд бронзавага веку (1450 — 1250 гг. да н.э.). Назву атрымала ад рытуалу насыпаня курганоў спачатку над трупапалажэннямі, потым над трупаспаленнямі.

Распаўсюджана на тэрыторыі ад р. Рэйн да Прыкарпацця. У скдазе культуры вылучаюць больш дробныя культуры:

* сярэднееўрапейскую;
* камароўскую;
* тшцінецкую.

Іх аб'ядноўваюць падобныя формы посуду (амфары, міскі, чашы, кубкі, глячкі) са штампаваным і наразным арнаментам. Насельніцтва шырока выкарыстоўвала бронзавыя вырабы — зліткі, брускі, шыйныя абручы, разнастайныя шпількі з галоўкамі, падвескі, круглаватыя брытвы, шылы, сякеры, наканечнікі стрэл і коп'яў, сярпы, нажы, кінжалы, мячы, часам з літымі дзяржаннямі.

Невялікія паселішчы і курганныя могільнікі, наяўнасць касцей свойскіх жывёл сведчаць пра асноўны занятак плямён — жывёлагадоўлю, а таксама пра адносна рухомы спосаб жыцця. У адрозненне культуры курганных пахаванняў ў стэпавай зоне Еўропы ўтварыліся іншыя культурна-гістарычныя агульнасці: катакомбавая, якая распаўсюдзілася на тэрыторыі ад р. Днестр да р. Волга, пазней — зрубная, што дасягнула Урала. Для культу стрэпавай зоны таксама характэрна насыпанне курганоў. Аднак пахаванні над курганамі рабілі па іншаму абраду, адрозніваўся і пахавальны інвентар.

Літаратура
----------

* *Ісаенка, У. Ф.* Курганная культура / У. Ф. Ісаенка // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 358. — ISBN 5-85700-077-7.
* История Европы с древнейших времен до наших дней: В 8 т. / Гл. редкол.: З. В. Удальцова (пред.) и др.; [АН СССР, Ин-т всеобщей истории и др.]. Т. 1: Древняя Европа / [Е. С. Голубцова, Г. С. Кошеленко, В. С. Титов и др.]; Редкол.: Е. С. Голубцова (гл. ред.) и др. — М.: Наука, 1988. — 703 с. [16] л. ил. — ISBN 5-02-008937-0.
* *Монгайт, А. Л.* Археология Западной Европы: Бронзовый и железный века / [АН СССР. Ин-т археологии]. — М.: Наука, 1974. — 408 с. с ил. и карт.; 9 л. ил.
**Таўрахенадэзоксіхолевая кіслата** — адна з жоўцевых кіслот, якая ўтвараецца ў печані большасці біялагічных відаў, уключаючы чалавека, шляхам кан’югацыі хенадэзоксіхолевай кіслаты з таўрынам. Сакрэтуецца ў жоўць, а затым у кішэчнік. Звычайна іанізуецца пры фізіялагічных значэннях pH, хоць можа крышталізавацца ў выглядзе натрыевай солі.

Дзейнічае як дэтэргент для растварэння тлушчаў у тонкай кішцы і ўсмоктваецца за кошт актыўнага транспарту ў тэрмінальным аддзеле падуздышнай кішкі.

Прымяняецца як жоўцегонны сродак.

Заўвагі
-------

1. ↑  Hofmann AF (1999). "The continuing importance of bile acids in liver and intestinal disease". *Arch. Intern. Med.* **159** (22): 2647–58. doi:10.1001/archinte.159.22.2647. PMID 10597755.
2. ↑  "Characterization of fasted-state human intestinal fluids collected from duodenum and jejunum". *The Journal of Pharmacy and Pharmacology* **58** (8): 1079–89. August 2006. doi:10.1211/jpp.58.8.0009. PMID 16872555.
3. ↑  "Micelle formation by bile salts. Physical-chemical and thermodynamic considerations". *Archives of Internal Medicine* **130** (4): 506–27. October 1972. PMID 4562149.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780534580 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ляхавіцкі сельсавет.
 
**Ля́хавіцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Жыткавіцкага раёна Гомельскай вобласці. Адміністрацыйны цэнтр — вёска Пухавічы.

Створаны 20 жніўня 1924 года ў складзе Жыткавіцкага раёна Мазырскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговага падзелу 26 ліпеня 1930 года ў складзе Жыткавіцкага раёна БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Жыткавіцкім раёне Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. 

Скасаваны 16 ліпеня 1954 года. Тэрыторыя сельсавета ўвайшла ў новаствораны Марохараўскі сельсавет.

У 1925 годзе ў склад сельсавета ўваходзілі сяло Ляхавічы, вёска Пухавічы, хутары Адзёнава, Алексіна, Арлова Гняздо, Баран, Бая, Боркі, Бяседкава, Ванькова Ніва, Вазок, Валобка, Вароніна, Відошын, Ворат, Воўчая Галава, Высокі Востраў, Вялікае Дворышча, Вярхі, Галяняцішча, Гараваха, Гарохавішча, Гарохева, Грачышча, Дзедава Калоддзе, Дзярэнічы 1-я, Дзярэнічы 2-я, Дуброва, Забай-Балота, Завялікі Лес, Задуб, Зарыкованне, Зарэчка, Затапіла, Затычын, Зімовішчы 1-я, Козін Праход, Колаўскае, Кунішча, Ласчын Лясок, Левун-Чарцяж, Ліпнікі, Марохарава, Мужынка, Мядзвежае, Наваслед, Навіна, Паграбішча, Падбай-Балота, Паддзярэвішча, Паддубінне, Падмарохарава Балота, Палом, Паросля, Парскі, Пласток, Пляцішча, Подзішча, Пражка, Расошша, Садкі, Сбішча, Сецішча, Стар’е, Стаўпішча, Стая, Сцяпандраўшчына, Ускліца, Ушок, Хвоя, Храпялёўская, Цес, Цісцец, Чаўновішча, Шырынаў Лес, Яблань, Язвінка, Язвінка 2-я, Ялец, Ястрабішча, Ятніца. Насельніцтва 3644 чалавекі, 597 гаспадарак (з іх 373 хутарскія).

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.
2. ↑  Справочник Мозырского округа. — Мозырь: издание Мозырского окружного исполнительного комитета, 1925. — 147, LXXXVIII с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Europa Nostra** (лац.: Наша Еўропа) — агульна Еўрапейская федэрацыя па ахове па культурнай спадчыны, створаная на падставе руху грамадзян на захаванне культурнай і прыроднай спадчыны Еўропы. Арганізацыя мае кансультатыўны статус пры ЮНЕСКА і прызнаецца ў якасці партнёра-грамадскай арганізацыі.

Europa Nostra ахоплівае амаль 50 краін па ўсёй Еўропе і за яе межамі. Яна складаецца з больш чым 250 арганізацый-членаў (асацыяцыямі і фондамі па ахове спадчыны з агульным сяброўствам больш чым 5 мільёнаў чалавек), 150 асацыіраваных арганізацый (дзяржаўных органаў, мясцовых уладаў і карпарацый), а таксама 1500 індывідуальных членаў, непасрэдна падтрымліваць місію Europa Nostra.

Асноўная мэта Europa Nostra з’яўляецца: паставіць ахову спадчыны ў рэчышчы грамадскай свядомасці і зрабіць яе ахову на больш высокі прыярытэт дзяржаўнай палітыкі як на еўрапейскім, дык і нацыянальным узроўнях. Канкрэтнымі задачамі з’яўляюцца: забяспячэнне на еўрапейскім узроўні высокіх стандартаў якасці ў галіне захавання культурнай спадчыны, архітэктуры, гарадскога і сельскага планавання, збалансаванае і ўстойлівае развіццё гарадскога і сельскага, забудаванага ці прыроднага асяроддзя. Europa Nostra таксама імкнецца падкрэсліць важнасць культурнай спадчыны ў якасці будаўнічага блока еўрапейскай ідэнтычнасці і такім чынам зрабіць унёсак да ўмацавання пачуцця еўрапейскага грамадзянства.

Europa Nostra быў заснавана ў 1963 годзе па ініцыятыве Italia Nostra, у адказ на сур'ёзную пагрозу для існавання Венецыі, што было выклікана рэгулярнымі паводкамі. У 1991 годзе яна аб’ядналася з Internationales Burgen Institut (Міжнародны інстытут замкаў), створаным ў 1949 годзе.

Цяпер старшынёй Europa Nostra з’яўляецца сусветна вядомы оперны спявак Пласіда Дамінга (Іспанія), а выканаўчым прэзідэнтам Дэні дэ Кергорлай (Францыя). Былыя прэзідэнты арганізацыі былі Інфанта Донна Пілар дэ Бурбон (Іспанія, 2007-2009), Прынц-консорт Даніі Генрык (1990-2007) і Ханс дэ Костэр з Нідэрландаў (1984-1990).

Дзейнасць арганизацыи каардынуецца Міжнародным Сакратарыятам ў Гаазе (Нідэрланды) на чале з генеральным сакратаром Europa Nostra. У шэрагу краін Міжнароднаму Сакратарыяту дапамагаюць ў выкананні задач прадстаўнікі краін.

Europa Nostra Асноўнымі напрамкамі дзейнасці з’яўляюцца:

* выступленне ў якасці лобі для захавання культурнай спадчыны ў Еўропе;
* абвяшчэнне і прасоўванне перадавога вопыту ў рамках прэміі Еўрапейскага саюза па культурнай спадчыне / прэміі Europa Nostra;
* выратаванне Еўрапейскіх гістарычных помнікаў, аб’ектаў і культурных ландшафтаў, якія знаходзяцца ў небяспецы;
* павелічэнне кольвасці зацікаўленых бакоў па захаванні культурнай спадчыны ў Еўропе.
**Культура Морбю** - археалагічная культура, распаўсюджаная ў перыяд бронзавага і жалезнага веку на паўднёвым захадзе Фінляндыі, цэнтральнай Швецыі, Аландскіх астравах і ў Латвіі. Ідэнтыфікуецца па сваёй кераміцы.

На тэрыторыі Эстоніі дадзеная культура называецца «культура Асва». Адна са стаянак выяўленая на востраве Саарэмаа. Асва з'яўляецца стаянкай эпохі ранняга бронзавага веку. У перыяд позняга бронзавага веку паселішча было агароджанае шырокай каменнай сцяной з драўляным палісаднікам. Унутры агароджы выяўленыя прастакутныя падмуркі з земляной падлогай, а таксама патопленыя ў зямлі агмені. Таксама выяўлена каля 32000 аскепкаў керамікі, розныя каменныя прылады і нешматлікія дробныя бронзавыя вырабы. Жыллё праіснавала да рымскага жалезнага веку.

Часта сустракаюцца прадметы з косці і рога. У халоднай глебе захавалася каля 500 вырабаў з косці, у прыватнасці, гарпуны, наканечнікі стрэл, лыжкі, дзяржальні нажоў, іголкі, зашпількі і прылады для пражы.

Кераміка культуры Асва характарызуецца як кераміка, дзе асноўным з'яўляецца паласаты ўзор, і зрэдку сустракаецца тэкстыльная кераміка. Многія сасуды арнаментаваныя адным ці некалькімі радамі ямак. Падобная кераміка, аднак без арнаменту, сустракаецца таксама ў Літве і Латвіі.

Зноскі
------

1. ↑  *Finlands historia, 1*. 1993, s. 148

Літаратура
----------

* *Wiik, Kalevi, Eurooppalaisten juuret* (2002)
* *Sten-och bronsålderns ABC* (1991)
**«Республика — деловое обозрение»** — аналітычная апазіцыйная штотыднёвая казахстанская газета, вядомая крытычнымі артыкуламі ў адрас кіраўніцтва Казахстана і пра карупцыю ў вышэйшых эшалонах улады. Выходзіць пад назвай «Голос Республики». Заснавальнік і галоўны рэдактар — Ірына Патрушава.

Агульная інфармацыя
-------------------

Газета арыентавана на дзелавую і палітычную эліту, менеджараў, дзяржслужбоўцаў, прадстаўнікоў буйнага, сярэдняга і малога бізнесу.

Тыраж — больш 23 тысяч асобнікаў.

Галоўны офіс у Алма-Аце.

Цікавыя факты
-------------

Газета ў 2002 годзе была ганаравана Міжнароднай прэміі за свабоду прэсы Камітэта па Абароне Журналістаў.

10 красавіка 2002 года — Алмацінскім міжраённым эканамічным судом было вынесена рашэнне пра ліквідацыю фірмы «PR-Consulting», якая выпускала газету за адміністрацыйныя парушэнні. А дакладней за адсутнасць даты рэгістрацыі і нумара сертыфіката на яе старонках. Тады газета была змушана змяніць назву на «Асандзі-Таймс».

22 мая 2002 года нехта закінуў бутэлькі з запальнай сумессю ў акно рэдакцыі газеты «Деловое обозрение Республика».

14 мая 2005 Міністэрства інфармацыі ліквідавала газету «Рэспублика. Деловое обозрение». 

### Газеты з падобнай назвай

Супрацоўнікі КНБ Караганды прыходзілі на пункты да пашыраннікаў газеты і патрабавалі ад прадаўнікоў, каб яны не шырылі газету «Голос республики».

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  СВОБОДНАЯ АЗИЯ — Нашли крайних
2. ↑  Газета «Республика — деловое обозрение» Архівавана 12 чэрвеня 2016.
3. ↑  МЕДИА-ПАРТНЕРЫ
4. ↑  Арестованный тираж «Республики» в тот же день вышел под другим названием "Газета Диапазон :: новости Актобе, Казахстана и мира Архівавана 6 сакавіка 2016.
5. ↑  РЕСПУБЛИКА — ДЕЛОВОЕ ОБОЗРЕНИЕ(недаступная спасылка)
6. ↑  По информации Интерньюс-Казахстан
7. ↑  КНБ не отличает «Голос Республики» от «Республика — деловое обозрение» / Масс-медиа / Интернет-газета. Казахстан

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 20 ліпеня 2020.
**Таўрыэль** (англ.: Tauriel) — персанаж экранізацыі аповесці Дж. Р. Р. Толкіна «Хобіт», знятае рэжысёрам Пітэрам Джэксанам. У кнізе Толкіна гэты персанаж адсутнічае, а ў Джэксана ўпершыню з'яўляецца ў другім фільме трылогіі, «Спусташэнне Цмока». Таўрыэль — лясны эльф, кіраўніца варты ў Ліхалессі. Яе ролю выконвае артыстка Эванджэлін Лілі.

У фільме
--------

Аддзел лясных эльфаў на чале з Легаласам і Таўрыэль дапамагаюць Більба і трынаццаці гномам уратавацца ад гіганцкіх павукоў, што напалі на іх у Ліхалессі. Таўрыэль у прыватнасці ўратоўвае Кілі, і пазней, калі гномы трапляюць у вязніцу караля эльфаў, Таўрыэль і Кілі фліртуюць. Утвараецца своеасаблівы любоўны трохвугольнік, бо Легалас таксама захапляецца ёю, аднак яго бацька, Трандуіл, рашуча супраць сувязі свайго сына са звычайнай эльфійкай.

Пазней Таўрыэль яшчэ раз ратуе Кілі, калі на іх нападае ватага оркаў. У гэтай сутычцы Кілі паранены оркавай стралой, і на допыце Таўрыэль даведваецца ад схопленага орка, што Кілі паволі сканае ад моргульскае зброі. Яна выпраўляецца на яго пошукі, і Легалас спрабуе яе адгаварыць. Аднак Таўрыэль адмаўляецца, кажучы, што эльфы — частка Міжзем'я, і гэтая вайна закране і іх. Пасля гэтага Легалас вырашае рушыць разам з ёй.

Таўрыэль знаходзіць параненага Кілі, яго брата Філі, а таксама Бофура і Оіна ў Эсгароце акурат у момант, калі туды набягаюць оркі. Супольнымі намаганнямі гномаў, эльфаў і Барда ворагі адкінуты, і Таўрыэль выратоўвае Кілінава жыццё трэцім разам, выкастаўшы сваё веданне лекавых зёлак.

Спасылкі
--------

* IMDb
* Tolkien gateway  (англ.)
**Харда Аасмяэ** (эст.: Hardo Aasmäe; 11 лютага 1951 — 29 снежня 2014) — эстонскі дзяржаўны і палітычны дзеяч. Мэр Таліна і народны дэпутат СССР (1989—1991). Кандыдат геаграфічных навук.

Атрымаў вышэйшую адукацыю ў Тартускім дзяржаўным універсітэце, кандыдат геаграфічных навук. Працаваў намеснікам дырэктара тэрытарыяльнага вытворча-гандлёвага аб’яднання «Эстлегпрам». Член КПСС у 1974—1989 гадах. Удзельнік Народнага фронту Эстоніі. У 1989 годзе абраны народным дэпутатам СССР па Пайдэскай нацыянальна-тэрытарыяльнай акрузе № 470. У 1990 годзе абраны мэрам Таліна.

Кіраваў выданнем «Эстонская энцыклапедыя». Быў членам Талінскага Савета па развіццю. Удзельнічаў у эстонскай асацыяцыі Рымскага клуба.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1098195094 · ISNI: 0000 0000 6798 4260 · VIAF: 99054582 |
Асноўны артыкул: **Пандэмія COVID-19**
Першы выпадак заражэння новым каранавірусам у Сербіі быў зафіксаваны 6 сакавіка 2020 года. Гэта быў 43-гадовы мужчына, які вярнуўся з Будапешта.

З 18 сакавіка ў краіне быў уведзены каменданцкі час днём для грамадзян старэйшых за 65 гадоў і 70 гадоў у сёлах. Па даных на 28 сакавіка закрыты школы, спартыўныя і культурныя ўстановы і дзіцячыя сады. Улады рэспублікі закрылі межы для ўезду замежнікаў, без рэгістрацыі ў краіне. Таксама, за ўсімі грамадзянамі, якія вярнуліся з-за мяжы, улада ўсталявала асаблівы кантроль. Яны павінны былі праходзіць самаізаляцыю, у адваротным выпадку іх чакаў штраф ці да 12 гадоў турмы. З 21 сакавіка забаронена наведванне паркаў.

Па словах эксперта, які ўваходзіў у «Крызісны штаб па супрацьдзеянні распаўсюду эпідэміі каранавіруса», сітуацыя ў краіне не крытычная і не выклікала сур’ёзных боязі, таму што лекарам атрымалася знізіць інтэнсіўнасць распаўсюджвання COVID-19. Таксама ён заклікаў людзей заставацца дома.

17 сакавіка прэзідэнт Аляксандр Вучыч заявіў, што ў Сербіі лепшая сітуацыя ў плане харчавання, таму дзяржава гатовая экспартаваць тавары ў такія краіны як Чарнагорыя, Паўночная Македонія і Рэспубліка Сербская (частка Босніі і Герцагавіны).

26 сакавіка адна з казахстанскіх кампаній унесла ўнёсак у якасці дапамогі Сербіі на суму 3 мільёны сербскіх дынараў. Па даных пасольства сродкі накіраваны на куплю медыцынскіх масак, абсталявання і дапамогу неабароненай часткі насельніцтва. Таксама Расія адправіла ў краіну 15 000 тэст-сістэм. Таксама Кітай, як эпіцэнтр пандэміі, накіраваў у Сербію 1000 тэстаў на вірус.

На 2023 год у краіне зафіксавана 2 544 228 выпадкаў заражэння, у тым ліку 18 057 смерцяў.

Заўвагі
-------

1. ↑  *.*
2. ↑  *.*
3. ↑  *.*
4. ↑  *.*
5. ↑
6. ↑  *.*
7. ↑  *.*
8. ↑  *.*
9. ↑  Коронавирус в Сербии - Статистика и карта заражений коронавирусом в Сербии. **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 24 студзеня 2021. Праверана 15 лютага 2021.

| ⛭Пандэмія COVID-19 |
| --- |
| Інфекцыя | COVID-19 • SARS-CoV-2 |
| Распаўсюджванне | Абхазія • Азербайджан • Аргенціна • Арменія • Аўстралія • Балівія • Беларусь • Бельгія • Бразілія • Буркіна-Фасо • Бурундзі • Ватыкан • Венесуэла • В’етнам • Вялікабрытанія • Гаяна • Германія • Грузія • Егіпет • Емен • ЗША • Іарданія • Індыя • Іран • Іспанія • Італія • Казахстан • Канада • Калумбія • Кітай • Кыргызстан • КНДР • Латвія • Ліхтэнштэйн • ЛНР • Маўрытанія • Манака • Мексіка • Нагорны Карабах • Нідэрланды • Новая Зеландыя • Папуа — Новая Гвінея • Паўночная Македонія • Парагвай • Партугалія • Польшча • Перу • Расія • Рэспубліка Карэя • Рэспубліка Косава • Сан-Марына • Сербія • Славакія • Славенія • Сурынам • Тога • Турцыя • Украіна • Уругвай • Фінляндыя • Французская Гвіяна • Французская Палінезія • Францыя • Харватыя • Чарнагорыя • Чылі • Чэхія • Швейцарыя • Эстонія |
| Звязаныя падзеі | Дэзінфармацыя • Тэставанне • Сацыяльна-эканамічныя наступствы • Абвал фондавага рынку • Пратэсты ў Новых Санжарах • Расійска-саудаўская цэнавая вайна |
**«Нямецкая фізіка»** (**«арыйская фізіка»**; ням.: Deutsche Physik, Arische Physik) — нацыяналістычны рух у колах нямецкіх фізікаў пачатку 1930-х гадоў, які ўзнік у выніку неразумення і непрымання новых фізічных тэорый, цяпер вядомых як тэорыя адноснасці і квантавая механіка, гэта значыць перш за ўсё прац Альберта Эйнштэйна, на якія быў навешаны ярлык «яўрэйская фізіка» (ням.: Jüdische Physik). Тэрмін, уведзены Філіпам Ленардам (лаўрэатам Нобелеўскай прэміі па фізіцы за 1905 год) у загалоўку яго падручніка «Нямецкая фізіка ў чатырох тамах», быў падхоплены меней значнымі нямецкімі навукоўцамі ў гэтым акадэмічным супрацьстаянні, якое адбывалася на фоне і з выкарыстаннем нарастаючага ў грамадстве нацыяналізму і антысемітызму. Яшчэ адным значным навукоўцам, які прымаў актыўны ўдзел у дзейнасці «нямецкіх фізікаў», быў Іаганес Штарк, нобелеўскі лаўрэат па фізіцы за 1919 год.

У сучасным кантэксце тэрмін «арыйская фізіка» і яго разнавіднасці могуць ужывацца як эўфемізм паняцця «лжэнавука» — у выпадках з адпаведнай сегрэгацыйнай ці ізаляцыянісцкай атрыбутыкай.

Гл. таксама
-----------

* Кібернетыка ў СССР
* Лысенкоўшчына
* Макартызм
* Мічурынская аграбіялогія
* Новае вучэнне пра мову

Зноскі
------

1. ↑  Нобелевские лауреаты — Штарк Йоханнес **(нявызн.)**.  Sonkol.ru. Праверана 15 жніўня 2014.