*Гэта артыкул пра візантыйскага імператара. Гл. таксама Леў VI, Папа Рымскі*

**Леў VI Мудры**, або **Філосаф** (грэч. Λέων ΣΤ' ο Σοφός, Leōn VI) (19 верасня 866 — 11 мая 912) — візантыйскі імператар (з 886 да 912) з Македонскай дынастыі. Сваю мянушку атрымаў за сачыненне трактатаў (у тым ліку пра ваенную справу *«Тактыка Льва»*), вершаў і прамоў, а таксама за завяршэнне распачатага яшчэ яго бацькам Васілём I Македанянінам збору законаў на грэчаскай мове, званых *«Базілікі»*, каментарыяў і дадаткаў да яго.

Біяграфія
---------

### Прыход да ўлады

Маці Льва VI, Еўдакія Інгерына, была палюбоўніцай імператара Міхаіла III і жонкай кесара Васіля Македаняніна. Хто быў бацькам Льва не вядома — Васіль прызнаў яго сваім сынам, але адносіўся да яго стрымана і недабразычліва, падазраючы ў ім незаконнанароджанага сына Міхаіла III. У ноч з 23 на 24 верасня 867 года Васіль Македанянін зрынуў Міхаіла III і захапіў прастол. У 879 годзе памёр Канстанцін, старэйшы сын Васіля I Македаняніна, і Леў стаў спадчыннікам прастола. Скарыстаўшыся падазронасцю ўзурпатара, прыдворны Сантаварын данёс на Льва, быццам той збіраецца забіць бацьку і носіць для гэтага нож за ботам. На паляванні Васіль I папрасіў кінжал, і Леў выняў з бота свой. Васілеўс загадаў пасадзіць спадчынніка пад варту і асляпіў бы яго, але саветнікі адгаварылі імператара ад гэтага.

29 жніўня 886 года Васіль I Македанянін загінуў на паляванні, сказаўшы на божай пасцелі, што паў ахвярай змовы.

### Унутраная палітыка

Манета-фоліс Льва VI з выявай імператара
Леў падае Васілю кінжал. Мініяцюра з «Агляду гісторыі» Іаана Скіліцы
Перш за ўсё Леў VI перапахаваў рэшткі імператара Міхаіла III у Канстанцінопалі, паколькі быў незаконнанароджаным сынам Міхаіла III ці жадаў такім славіцца. У пошуках палітычнай падтрымкі і імкнучыся падпарадкаваць царкву, ён зрынуў патрыярха Фоція і ўзвёў на патрыяршаства свайго 18-гадовага брата Стэфана. Паколькі Стэфан I памёр у 893 годзе, Леў VI замяніў яго стаўленікам роду Заутца Антоніем II, а пасля смерці апошняга ў 901 годзе — сваім саноўнікам Мікалаем I Містыкам.

Сярэдневяковы гісторык паведамляе пра армянафілію Льва VI.

### Знешняя палітыка

#### Войны з балгарамі і арабамі

Леў VI не быў такім удачлівым у вайне як Васіль I Македанянін. Ён пачаў вайну з балгарскім царом Сімяонам I (894) і пацярпеў паражэнне. У 894 годзе Леў VI запрасіў мадзьяр напасці на балгараў з поўначы, але ў вырашальнай бітве пры Булгарафігу быў разбіты і яму прыйшлося аднавіць выплату штогадовай даніны Балгарыі.

У 902 годзе арабы захапілі апошнюю апору імперыі ў Сіцыліі — Таўраменій. У 904 годзе Леў Трыпалійскі, які перайшоў у іслам, з арабскімі піратамі разрабаваў Фесалонікі.

#### Вайна з Руссю

Асноўны артыкул: **Руска-візантыйская вайна 907 года**
Паводле Аповесці мінулых гадоў, у 907 годзе рускі князь Алег аблажыў Канстанцінопаль і прыбіў свой шчыт на варотах Царграда, але візантыйскія хронікі, якія падрабязна апавядаюць пра паходы русі 860 і 941 гадоў, не згадваюць пра паход Алега, таму многія гісторыкі схільныя лічыць гэты паход легендай.

Леў VI заключыў з Алегам гандлёвы дагавор ад 2 верасня 911 года, які з’яўляецца першай згадкай пра Русь, як дзяржаву. У больш ранніх крыніцах гэта слова служыла толькі абазначэннем купцоў і воінаў з Поўначы.

### Чатыры шлюбы Льва VI і спрэчкі з царквой з-за спадчынніка

У першы раз Лёваў VI ажаніўся пасля агляду нявест у 882 годзе з Феафанай. Шлюб гэты быў абумоўлены толькі воляй Васіля I, аднак Льву VI прыйшлося пражыць з ёй да 895 ці 896 года, калі Феафана памёрла і была прылічана да ліку святых. Пасля яе смерці Леў VI ажаніўся ў 898 годзе з Зояй Заутцай, якая памерла ў 899 годзе. Не маючы спадчыннікаў, імператар ажаніўся ў трэці раз з Еўдакіяй Ваян, але яна сканала пры родах у 901 годзе. Народжаны ёю сын, Васіль, таксама неўзабаве памёр.

Леў стаў жыць разам з Зояй Карбанапсінай (што значыць *«Вуглявокая»*), шлюб (4-ы) з якой быў немагчымы па законам царквы). Пасля гэта прывяло да адлучэння імператара ад Царквы.

У маі 905 года ў іх нарадзіўся сын Канстанцін Парфірародны, якога патрыярх Мікалай Містык пагадзіўся ахрысціць толькі 6 студзеня 906 года, а яшчэ праз некалькі месяцаў прыдворны святар Фама супраць волі патрыярха абвянчаў Льва VI і Зою. За гэта патрыярх забараніў Льву VI уваходзіць у царкву і таму прыйшлося прысутнічаць на службе ў мітаторыі — памяшканні на паўднёвым баку храма Св. Сафіі, дзе імператары адпачывалі пасля службы. Мікалай абяцаў зняць епітым’ю на Ражство, але так і не зрабіў гэта. Нарэшце, 1 лютага 907 года імператар доўга пераконваў патрыярха на банкеце прызнаць яго шлюб. Пераканаўшыся, што ўсё марна, ён саслаў яго і паставіў патрыярхам ігумена Яўфімія, які, нарэшце, прызнаў шлюб законным.

У 908 годзе Леў VI каранаваў трохгадовага Канстанціна як суімператара, каб умацаваць пазіцыі свайго юрыдычна незаконнанароджанага сына.

Паміраючы ў 912 годзе ад хваробы страўніка, Леў VI перадаў трон брату Аляксандру.

Сачыненні
---------

Леў VI быў вучнем патрыярха Фоція і вядомы як царкоўны аратар і паэт. Ім напісаны 11 евангельскіх стыхір на тыднёвых ютранях, створаных на аснове перафразавання ранішніх евангельскіх чытанняў; стыхір на Лазараву суботу і шэраг іншых. Адным з самых выдатных яго твораў з’яўляецца стыхіра: «*Прыйдзіце, людзі, Трыіпастаснаму Бажаству паклонімся…*», якая выкладае ў кароткай форме галоўны змест трынітарнага дагмату.

Льву VI прыпісваюцца прароцкія вершы і некаторыя кароткія варажбітныя тэксты, так званыя «Аракулы Льва Мудрага» (*Oracles of Leo the Wise*; *Oracula Leonis*), які прадказвалі будучыню свету.

Зноскі
------

1. ↑  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.
2. ↑  *Вардан Великий.* Часть // Всеобщая история Вардана Великого.. — М. 1861. — С. 110.:
> Леў быў муж шчодры ў дарах і ніколькі не быў падобным на Грэка, які, як кажуць, ніколі не бывае шчодры, ды і на мове (грэчаскай) слова шчодры не існуе Ён быў сын армяніна і вельмі любіў Армян.
3. ↑  *Gregory, Timothy, E.* A History of Byzantium. — Blackwell Publishing, 2005. — P. 226. — ISBN 0-631-23512-4.
4. ↑  Les oracula Leonis

Літаратура
----------

**Сачыненні Льва:**

* Краткое собрание Льва Миротворца, августейшего греческого кесаря, показующее дел воинских обучение. / Пер. И. Ф. Копиевского. Амстердам, 1700.
* *Лев VI Мудрый.* Тактика Льва / Изд. подготовил д-р ист. наук, проф. В. В. Кучма(†); Отв. ред. Н. Д. Барабанов. — СПб.: Алетейя, 2012. — 368 с. — (Византийская библиотека. Источники). — 1 000 экз. — ISBN 978-5-91419-747-3. (у пер.)

| Візантыйскія імператары |
| --- |
| Усходняя Рымская імперыя395—476 (да падзення Рыма) | 
* Аркадзій
* Феадосій II
* Маркіян
* Леў I
* Леў II
* Зянон
* Васіліск
* Зянон

 |
| Візантыйская імперыя476—1204(пасля падзення Рыма) | 
* Зянон
* Анастасій I
* Юстын I
* Юстыніян I
* Юстын II
* Тыберый II
* Маўрыкій
* Фока
* Іраклій I
* Іраклій II
* Канстанцін III
* Канстант II
* Канстанцін IV
* Юстыніян II
* Лявонцій
* Тыверый III
* Філіпік
* Анастасій II
* Феадосій III
* Леў III
* Артавазд
* Канстанцін V
* Леў IV
* Канстанцін VI
* Ірына
* Нікіфар I
* Стаўракій
* Міхаіл I
* Леў V
* Міхаіл II
* Феафіл
* Міхаіл III
* Васілій I
* Канстанцін
* Леў VI
* Аляксандр
* Канстанцін VII
* Раман I
* Хрыстафор
* Стэфан
* Канстанцін
* Раман
* Міхаіл
* Раман II
* Васілій II
* Нікіфар II
* Іаан I
* Васілій II
* Канстанцін VIII
* Раман III
* Зоя
* Феадора
* Міхаіл IV
* Міхаіл V
* Канстанцін IX
* Міхаіл VI
* Ісаак I
* Канстанцін X
* Раман IV
* Міхаіл VII
* Нікіфар III
* Аляксей I
* Іаан II
* Мануіл I
* Аляксей II
* Андронік I
* Ісак II
* Аляксей III
* Аляксей IV
* Ісак II
* Аляксей V

 |
| Лацінская імперыя (1204—1261) | 
* Балдуін I Фландрскі
* Генрых I Фландрскі
* П'ер II дэ Куртэнэ
* Іаланта дэ Куртэнэ
* Роберт дэ Куртэнэ
* Балдуін II

 |
| Нікейская імперыя (1205—1261) | 
* Феадор I
* Іаан III
* Феадор II
* Іаан IV
* Міхаіл VIII

 |
| Візантыйская імперыя (1261—1453) | 
* Міхаіл VIII
* Андронік II
* Міхаіл IX
* Андронік III
* Іаан V
* Іаан VI
* Матфей
* Андронік IV
* Мануіл II
* Іаан VII
* Андронік V
* Іаан VIII
* Канстанцін XI (XII)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage · The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ларуса · Праваслаўная · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10925091, ADV11364851 · BIBSYS: 90573284 · BNE: XX1280695 · BNF: 12086746s · CiNii: DA04541567 · CONOR: 164836707 · GND: 118901486 · ICCU: TO0V024424 · ISNI: 0000 0001 2120 1790 · LCCN: n90633911 · LNB: 000191979 · NKC: jn20011024163 · NLA: 52243985 · NLG: 248642, 47108 · NLP: A26991366 · NSK: 000388675 · NTA: 068638922 · NUKAT: n2005114540 · PTBNP: 1729646 · LIBRIS: 70846 · SUDOC: 02918892X · VIAF: 9873664, 7120159477968827990000, 2393159477685127990006, 4463151304660249460004, 1069154380897730290088, 418159474334427662534 · ULAN: 500256555 |

 |