recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Цзінь Юйчжан** (кіт. 金毓嶂, піньінь *jīn yùzhàng*; нар. 3 мая 1942) — нашчадак імператарскай дынастыі Айсіньгёро, якая кіравала ў Кітаі з 1644 па 1912 года. Патэнцыйны спадчыннік маньчжурскага прастола з 2015 года.

Біяграфія
---------

Згодна з правіламі аб пераемнасці дынастыі Айсінь Гёро, прынятым у 1937 годзе, успадкоўванне імператарскага трона павінна адбывацца па мужчынскай лініі роднымі і зводнымі братамі Пу І  (руск.) (бел.. Пасля смерці ў 1994 годзе малодшага брата Пу І — Пуцзэ  (руск.) (бел. які не меў сыноў, кіраўніком дынастыі Айсін Гёро стаў яго зводны брат Цзінь Ючжы  (руск.) (бел. Бацька Цзінь Юйчжана.

Юйчжан нарадзіўся ў маі 1942 года ў Пекіне, стаў першынцам у сям’і Цзінь Ючжы і гіпатэтычным спадчыннікам маньчжурскага прастола з 2015 года.

Цзінь Юйчжан вучыўся ў Пекінскім дзяржаўным універсітэце, пасля вучобы ў 1968 годзе быў пасланы на працу па Геолагаразведцы ў правінцыю Цынхай. У 1985 годзе ён стаў спецыялістам у бюро па ахове навакольнага асяроддзя ў раёне Чунвэнь у Пекіне.

З 1999 года Цзінь Юйчжан працаваў у якасці адзінага беспартыйнага намесніка губернатара раёна Чунвэнь, а таксама займаў пасаду намесніка дырэктара Пекінскага камітэта па справах нацыянальнасцяў.

Сям’я
-----

Юйчжан ажаніўся ў 1974 годзе з Люй Юймінь, ад шлюбу з якой у яго нарадзілася адзіная дачка Цзінь Сінь (нар. 1976) — аспірант па камп’ютарнай інфарматыцы.

Малодшы брат — Цзінь Юйцюань  (руск.) (бел. (род. 1946), прафесар і віцэ-прэзідэнт па энергетыцы і ахове навакольнага асяроддзя Пекінскага тэхналагічнага ўніверсітэта  (руск.) (бел..

Зноскі
------

1. ↑  La vie d’un neveu du dernier empereur de Chine (фр.) Le Quotidien du Peuple, Dec. 12, 2000.
2. ↑  «Law Governing Succession to the Imperial Throne» (англ.), March 1, 1937, *The Manchoukuo Year Book 1941*, Tōa Keizai Chōsakyoku (Japan).
3. ↑  *Christopher Buyers*, China (англ.), The Royal Ark


| ?Цзінь Юйчжан — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Міньнін |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Yixuan, Prince Chun[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Jin Yuzhang |  | Jin Youzhi[d] |  | Zaifeng, Prince Chun[d] |  |  |  |  | Imperial Noble Consort Zhuangshun[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Lady Lingiya[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n2014054067 · VIAF: 310616323 |
**Палац культуры і творчасці імя В. П. Чкалава** — дом культуры, размешчаны ў Дзяржынскім раёне Новасібірска. Пабудаваны ў 1970 годзе па праекце беларускага архітэктара Міхаіла Пірагова.

Гісторыя
--------

У 1965 годзе ў Дзяржынскім раёне Новасібірска пачалося ўзвядзенне ПК, ініцыяванае кіраўніцтвам Новасібірскага авіяцыйнага завода імя Чкалава.

У 1970 годзе адбылося адкрыццё палаца культуры.

Першапачаткова было арганізавана 4 аддзела: мастацкі, навукова-тэхнічны, культмасавы і дзіцячы. У ПК Чкалава з клуба імя Калініна былі пераведзены некаторыя самадзейныя калектывы: хор савецкай песні М. Т. Папова, духавы аркестр В. І. Парфіновіча, цырк на сцэне А. І. Гуліна, ансамбль песні і танца «Ваталінка».

11 красавіка 1987 года ў ПК Чкалава праходзіў першы новасібірскі рок-фестываль, на якім, у прыватнасці, выступаў гурт «Nautilus Pompilius». Першая частка альбома «Ні каму ні кабельнасць» — запіс выступу музычнага калектыву з гэтага канцэрта. На тым жа фестывалі, 12 красавіка 1987 года, упершыню выступіла «Грамадзянская абарона».

Зноскі
------

1. ↑  Вячеслав Бутусов о Новосибирске: «Металлурги били металлистов. Было душевно!». Комсомольская правда. **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 9 снежня 2011. Праверана 1 ліпеня 2018.

Спасылкі
--------

* Ламин В. А. Энциклопедия. Новосибирск. — Новосибирск: Новосибирское книжное издательство, 2003. — С. 250. — 1071 с. — ISBN 5-7620-0968-8.
**Цзіньвэнь** (кіт. 金文; піньінь: jīn wén) — выгравіраваныя надпісы на кітайскіх бронзавых сасудах разных эпох да нашай эры: ад дынастыі Шан (1.5 тыс гадоў да н. э.) да дынастыі Чжоў (11—3 ст. да н.э), часам сустракаюцца надпісы больш позніх перыядаў. 

Да нашага часу захаваліся 12000 бронзавых артэфактаў з надпісамі. З гэтых надпісаў прыкладна 3000 датуюцца дынастыяй Шан, 6000 — дынастыяй Чжоў, а апошнія 3000 — перыядамі дынастый Цынь і Хань. 

На ранніх знаходках перыяду Шан налічваецца ад 1 да 6 сімвалаў, на больш позніх сасудах на сходзе Шан ужо каля 40 знакаў, і больш за сотні ў перыядзе Чжоў. Самы доўгі надпіс налічвае 497 сімвалаў. 

Прыклады сімвалаў: злева направа, mǎ 馬 "конь"; hǔ 虎 "тыгр", shĭ 豕 "свіння", quǎn 犬 "сабака", xiàng 象 "слон", guī 龜 "чарапаха", wèi 為 "рабіць", jí 疾 "хвароба"
Гэтыя надпісы сустракаюцца на рэчах для ахвярапрынашэння: рытуальных музычных інструментах, званах «чжун» 鐘, трыножніках для маса «дзін» 鼎, посудзе для зерня «гуй» 簋, сасудах для віна і вады. Іерогліфы напісаны вертыкальнымі слупкамі зверху ўніз. У эпоху Заходняя Чжоў яны размяшчаюцца на дне альбо ўнутраных сценках сасудаў, такім чынам, пры запаўненні ахвярнай ежай надпісы не былі бачныя, то ёсць служылі сродкам камунікацыі паміж жывымі і духамі продкаў. У наступны перыяд, аднак, надпісы часта выносяцца на вонкавы бок матэрыяльнай рэчы і становяцца часткай эстэтычнага выгляду.

Галерэя
-------

* Трыножнік з Шанхайскага музеяТрыножнік з Шанхайскага музея
* Злева: рытуальны сасуд для віна, каля 1000 г. да н. э. Зправа: рытуальны кантэйнер для ежы з надпісам у 180 сімвалаўЗлева: рытуальны сасуд для віна, каля 1000 г. да н. э. Зправа: рытуальны кантэйнер для ежы з надпісам у 180 сімвалаў
* Бронзавыя рытуальныя званыБронзавыя рытуальныя званы
* Бронзавыя надпісы ўнутры трыножніка, дынастыя Чжоў, каля 9-7 ст. да н. э.Бронзавыя надпісы ўнутры трыножніка, дынастыя Чжоў, каля 9-7 ст. да н. э.

Літаратура
----------

* Chen Zhaorong 陳昭容 (2003) Qinxi wenzi yanjiu: cong hanzi-shi de jiaodu kaocha 秦系文字研究：从漢字史的角度考察 (Research on the Qin Lineage of Writing: An Examination from the Perspective of the History of Chinese Writing). Taipei: Academia Sinica, Institute of History and Philology Monograph. ISBN 957-671-995-X (кіт.).
* Qiu Xigui (2000). Chinese Writing. Translated by Gilbert Mattos and Jerry Norman. Early China Special Monograph Series No. 4. Berkeley: The Society for the Study of Early China and the Institute of East Asian Studies, University of California, Berkeley. ISBN 1-55729-071-7. (англ.)
* Rawson, Jessica (1980). Ancient China: Art and Archaeology. London: British Museum Publications. (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4246668-4 |
Пекінскі палац спорту «Пралетарый»
**Пекінскі палац спорту «Пралетарый»** (кіт. спр. 北京工人体育馆, піньінь *Běijīng Gōngrén Tǐyùguǎn*) знаходзіцца ў пекінскім раёне Чааян, на захадзе ад стадыёна «Пралетарый». Умяшчальнасць — 13.000 чалавек.

Палац спорту быў пабудаваны да 1961 годзе для правядзення 26-га чэмпіянату свету па настольным тэнісе. Да 2008 годзе ён быў падвергнуты рэканструкцыі, і падчас Летніх Алімпійскіх гульняў 2008 года ў ім праходзілі спаборніцтвы па боксе, а падчас Летніх Параалемпійскіх гульняў 2008 года — спаборніцтвы па дзюдо.

Спасылкі
--------

*北京工人体育馆* — артыкул з Байдупедыі (кіт.)
**Атанасіа Эчэверыя-і-Гадой** (ісп.: Atanasio Echeverría y Godoy) — мексіканскі мастак і натураліст XVIII стагоддзя.

Біяграфія
---------

Выява Атанасіа Эчэверыі
Ілюстраваў кнігі па батаніцы і, у прыватнасці, «Флору Мексікі». Падарожнічаў разам з даследчыкамі Марцінам Сэсе  (укр.) (бел. (1751—1808) і Хасэ Марыяна Масінья  (руск.) (бел. (1763—1819) па Мексіцы з мэтай даследавання і далейшага вывучэння флоры і фаўны гэтай краіны. З-за нестабільнай палітычнай абстаноўкі ў Новай Іспаніі (Напалеонаўскія войны) гэтая праца не была даведзена да канца. Аднак захавалася шмат прац А. Эчэверыі. У тэхнічным і мастацкім плане працы Атанасіа Эчэверыі выгадна адрозніваюцца ад любых іншых у гісторыі біялагічнай ілюстрацыі.

У гонар Атанасіа Эчэверыі Альфонс Дэкандоль у 1828 годзе назваў род паўночнаамерыканскіх сукулентных раслін *Echeveria*.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Атанасіо Ечеверрія на Київському сайті про кактуси і кактусистів [Архівовано 14 березня 2016 у Wayback Machine.] (руск.)
* Ілюстрації метеликів, зроблені Атанасіо Ечеверрією [Архівовано 17 грудня 2007 у Wayback Machine.] (ісп.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1047289199 · LCCN: no2005057270 · SUDOC: 180249894 · VIAF: 19412113 |
**Усходне-Сахалінскія горы**, **Усходні хрыбет** — горы ва ўсходняй частцы вострава Сахалін. Даўжыня 280 км, шырыня да 85 км.

Горы моцна падзеленыя падоўжанымі і папярочнымі далінамі; на вышыні 400, 800 і 1100—1250 м захаваліся старажытныя выраўнаваныя паверхні, ва ўсходніх перадгор’ях — марскія тэрасы. Усходне-Сахалінскія горы — антыклінорый, складзены метамарфічнымі пародамі, інтрузіямі і эфузівамі палеазоя і мезазоя. На ўсходзе і поўдні развіты марскія адклады (алеўраліты і інш.) верхнямелавога і неагенавага ўзросту. Сейсмічнасць 6, на ўсходзе да 7 балаў. Клімат марскі мусонны. Зіма суровая. Па прычыне астуджальнага ўплыву Ахоцкага мора лета прахалоднае. Сярэдняя тэмпература студзеня −14 ° С, жніўня 14-16 ° С. Ападкаў выпадае ад 600 да 1000 мм, найбольшая колькасць — летам і ў верасні.
**Шасто́віцкая ступе́нь**, **Петрыкаўска-Шастовіцкая ступень** — тэктанічная структура ў Петрыкаўскім, Мазырскім і Калінкавіцкім раёнах Гомельскай вобласці, у Цэнтральнай структурнай зоне Прыпяцкага прагіну. Выдзелена па паверхні фундамента і падсалявых дэвонскіх адкладах. На поўначы сучляняецца з Петрыкаўскім пахаваным выступам, на поўдні з Мазырскай ступенню. Шастовіцкая ступень абмежавана на поўначы Шастовіцкім, на поўдні — Скалодзінскім разломамі.

Распасціранне шыротнае, даўжыня каля 150 км, шырыня 10—15 км. Паверхня фундамента на адзнаках ад -2500 да -4500 м. У разрэзе чахла асадкавых парод устаноўлены верхнепратэразойскія і дэвонскія (падсалявыя тэрыгенныя, падсалявыя карбанатныя, ніжнесаляносныя, міжсалявыя, верхнесаляносныя, надсалявыя) і каменнавугальныя, пермскія, мезазойска-кайназойскія адклады. У цэнтральнай частцы ступені па паверхні фундамента і падсалявых адкладах выдзелена некалькі блокаў, якія апускаюцца на поўдзень. Па верхнесаляносных дэвонскіх адкладах выяўлены шэраг брахіантыкліналяў (Мышанская і інш.).

Літаратура
----------

* Шастовіцкая ступень // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Усход.
**Камбінат «Усход»** — буйное беларускае сельскагаспадарчае прадпрыемства, якое спецыялізуецца на вырошчванні гародніны, развядзенні буйной рагатай жывелы, вытворчасці малочных прадуктаў і рыбаводстве.

Гісторыя
--------

КСУП «Камбінат «Усход» быў створаны ў 1985 годзе. Першым яго кіраўніком быў Данцэвіч В. Н.

У гэты перыяд было пабудавана 268 кватэр для работнікаў комплексу, грыбны і швейны цэхі, разбіты сад плошчай 10 га на карлікавых падвоях, створаны ягаднікі, уведзены ў эксплуатацыю 7 га абароненага грунта, возера для развядзення рыбы.

Віды дзейнасці
--------------

* Вырошчванне гародніны, насенння і расады;
* Развядзенне буйной рагатай жывелы;
* Раслінаводства ў спалучэнні з жывёлагадоўляй (змяшаная сельская гаспадарка);
* Рыбавоства.

Прадукцыя і паслугі
-------------------

Пад гародніну на Гомельскім кабінаце «Усход» занята 272 гектараў, пад бульбу — 270.

У цэлым выручка прадпрыемства ад вытворчай дзейнасці за 2008 год склала 17 092 мільёна беларускіх рублеў.

У 2009 годзе прадпрыемства ўвяло ў эксплуатацыю комплекс па прадпродажнай падрыхтоўцы гародніны. Новае абсталяванне дазваляе ў аўтаматычным рэжыме мыць, сушыць, калібраваць, фасаваць і ўзважваць моркву, цыбулю, бульбу і буракі для пастаўкі ў рознічную сетку. Гародніну фасуюць у дробнаячэістыя паліэтыленавыя пакеты. Уся прадукцыя прадаецца пад брэндам «Восточные грядки».

Камбінат «Усход» першым у Беларусі зрабіў закладку вінаграда на плошчы ў 10 гектараў. Плануецца атрымаць першы ураджай у 2012 годзе.

Апісанне прадпрыемства
----------------------

* **Назва** — Камунальнае сельскагаспадарчае ўнітарнае прадпрыемства «Камбінат «Усход»
* **Форма ўласнасці** — дзяржаўная
* **Прыналежнасць** — Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь
* **Размяшчэнне** — Гомельскі р-н, н.п. Урыцкае

Спасылкі
--------

* Комитет по сельскому хозяйству и продовольствию Гомельского областного исполнительного комитета
* КСУП Комбинат «Восток» От картофеля до винограда(недаступная спасылка)
**Эртхо́льмен** (дацк.: Ertholmene) — архіпелаг з трох астравоў у паўднёва-заходняй частцы Балтыйскага мора. Уваходзіць у склад Даніі. Агульная плошча — 0,39 км². Адзіны населены пункт — Крысціянсё. Насельніцтва (2012 г.) — 103 чал.

Геаграфія
---------

Архіпелаг Эртхольмен знаходзіцца ў 17,9 км на паўночны ўсход ад вострава Борнхальм і ў 812 км на паўночны захад ад Мінска. Складаецца з трох астравоў:

* Востраў Крысціянсё (22,3 га)
* Востраў Фрэдэрыксё (4 га)
* Востраў Грасхольм (11 га)

Акрамя таго, у склад архіпелага ўваходзіць некалькі бязлюдных скал, якія разам з Грасхольмам утвараюць птушыны запаведнік.

Найвышэйшы пункт — узгорак Мёльбакен — знаходзіцца на востраве Крысціянсё.

Гісторыя
--------

У старажытнасці архіпелаг меў назву *Kierkeholmen* (Царкоўныя астравы), што можа сведчыць пра пасяленне на ім хрысціянскіх манахаў. Аднак ніякіх дакладных звестак пра сталае насельніцтва да XVII ст. няма.

У 1684 г. датчане пабудавалі на астравах крэпасць Крысціянсё. Гэта назва, а таксама назва Фрэдэрыксё паходзяць ад імёнаў дацкіх манархаў. Крэпасць выкарыстоўвалася ў ваенных мэтах, а таксама як турма да 1855 г. Згодна перапісу 1810 г. у ёй месцілася 829 чал.

Кіраванне
---------

Астравы Эртхольмен з’яўляюцца ў некаторай ступені анамаліяй рэгіянальнага падзелу Даніі. У 1970—2003 гг. архіпелаг уваходзіў у склад муніцыпалітэта Борнхальм. Але ў далейшым выйшаў з яго складу і наогул з сістэмы муніцыпальнага падпарадкавання. Астравы (найчасцей у дакументах значацца як Крысціянсё) афіцыйна з’яўляюцца ўладаннем дацкай дзяржавы і кіруюцца міністэрствам абароны.

Турызм
------

Галоўная галіна эканомікі — абслугоўванне турыстаў. Сюды ўязджае некалькі дзясяткаў тысяч наведвальнікаў у год. Найчасцей яны прыбываюць на пароме праз суседні востраў Борнхальм або на асабістых яхтах. Турыстаў вабяць добра захаваныя крэпасць, касцёл, а таксама ізаляваны лад жыцця астравіцян.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка
* Экскурсія Архівавана 29 чэрвеня 2016.
**Эруш Вежай** (эрз.: Erüš Vežaj, Эрюш Вежай; 7 сакавіка 1955 года, сяло Ірэкла, Арэнбургская вобласць) — эрзянскі паэт і грамадскі дзеяч, каардынатар фонду «Руца».

Біяграфія
---------

Дзіцячыя гады прайшлі ў Самарскай вобласці. У сувязі са знікненнем вёскі сям’я Вежая пераехала ў Пензенскую вобласць на ст. Пачелма. Там скончыў 8 класаў агульнаадукацыйнай школы. У 15 гадоў выехаў у Свярдлоўск на вучобу ў Сувораўскае вучылішча, якое скончыў з залатым медалём (1972). У тым жа годзе з’ехаў у Кіеў, дзе прайшоў навучанне ў ваенна-марскім палітычным вучылішчы (1976). У званні лейтэнанта быў накіраваны на службу ў Севастопаль, дзе на вайсковым караблі адслужыў 6 гадоў. Скончыў Ваенна-палітычную акадэмію імя У. І. Леніна (1985). Быў адпраўлены на Паўночнаморскі флот, дзе праслужыў на караблі і ў штабе да 1994 г. Скончыў службу капітанам другога рангу. Пачаў займацца прадпрымальніцкай дзейнасцю, адкрыў кнігарню «Эрзіяна».

Эрзянскі нацыянальны рух
------------------------

З 1994 года актыўна ўдзельнічае ў эрзянскім нацыянальным руху. Вядомы сваімі нацыяналістычнымі і антыімперскімі поглядамі, а таксама вострай крытыкай Рускай праваслаўнай царквы.

Выступаў супраць удзелу эрзян у Другой чачэнскай вайне. У сваім артыкуле «Каланізацыя Эрзянь Мастор» назваў гэтую вайну каланіяльнай.

Аўтар вершаў і казак на эрзянскай мове. Асобныя яго вершы пакладзены на музыку, а казкі агучаны.

Зноскі
------

1. ↑  Кшуманцянь Пірґужа відзначили Зіркою Ерзя Народу **(нявызн.)**.
2. ↑  Две правды «независимой» мордовской газеты и Эрюша Вежая | Эрзянь ки. Культурно-образовательный портал. **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 7 красавіка 2017. Праверана 18 лютага 2023.
3. ↑  Колонизация Эрзянь Мастор | Эрзянь ки. Культурно-образовательный портал. **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 29 мая 2018. Праверана 18 лютага 2023.
4. ↑   (in uk-UA)*Koda Ineškipazoś Lomanenteń lem kočkaś (neeń škań ěrzäń evks)*.. Retrieved on 2021-03-13.
Фрэя ва ўяўленні Ёна Баўэра.
**Ваны** — у скандынаўскай міфалогіі невялікая група багоў урадлівасці. Жылі яны ў Ванахейме, далёка ад Асгарду, мясціны багоў-асаў. Ваны валодалі дарам прадбачання, вяшчунства, а таксама валодалі мастацтвам Вядзьмарства. Акрамя гэтага, ім прыпісваліся кровазмяшальныя сувязі паміж роднымі братамі і сёстрамі. Да ванаў адносілі Ньёрда і яго нашчадства - Фрэра і Фрэю.

У старажытных легендах распавядалася пра вайну, якая паклала канец залатому веку. Падставай да першай вайны паслужыў учынак злой вядзьмаркі Хейды, якая прыйшла ў паселішча асаў, якія забілі вядзьмарку дзідамі і спрабавалі тройчы спаліць яе на вогнішчы, але ліхадзейка зноў уваскрасала з попелу. Пачатак вайне было пакладзена правадыром асаў Одзінам, які шпурнуў сваё дзіда ў кірунку ванаў. Багі ўрадлівасці пайшлі ў наступ на нябеснае паселішча асаў, але асы апынуліся мацней, і супрацьстаянне скончылася абменам закладнікамі. Вайну асаў і ванаў можна інтэрпрэтаваць як змаганне за святы мёд, які ўвасабляў у сабе нейкі касмічны прынцып усведамлення жыцця. Паводле паддання, ваны лічыліся захавальнікамі святога мёду.

Ваны паслалі ў Асгард бога мора Ньёрда і яго дзяцей, двайнят Фрэра і Фрэю, а разам з імі Квасіра, мудрага чалавечка, створанага з сліны багоў, якія ў знак прымірэння паміж асамі і ванамі плявалі ў гарлач.

Асы таксама адправілі ў Ванахейм закладнікаў: Хеніра, брата бога Одзіна, які дараваў першым людзям пачуцця, і мудрага Міміра. Спачатку Хенір і Мімір былі ветліва прыняты ванамі, але неўзабаве тыя дашлі да высновы, што на абмене з асамі яны прайгралі. Нерашучы Хенір не мог і слова сказаць, калі побач не было Міміра. Ваны вырашылі, што Мімір з'яўляецца не толькі голасам Хеніра, але і яго розумам. Угневаныя, яны адсеклі Міміру галаву і адправілі яе асам. Одзін забальзамаваў галаву няшчаснага, затым прачытаў над ёй загавор, які вяртаў дар мовы. Пасля Одзін даручыў галаве Міміра пільнаваць чарадзейную крыніцу пад каранямі сусветнага дрэва Ігдрасіль. Жадаючы атрымаць частку ведаў Міміра, Одзін аддаў яму адно вока за дазвол папіць з крыніцы мудрасці. Перад апошняй бітвай багоў і пачвар, Рагнарок, Одзін павінен пайсці да крыніцы і там папытаць парады ў галавы Міміра.

| Ваны |
| --- |
| 
Ньёрд ·  Фрэйр ·  Фрэя ·  Гульвейг
 |
**Шастовіцкая зона падняццяў**, **Петрыкаўскі выступ**, **Петрыкаўска-Шастовіцкі вал** — тэктанічная структура ў Петрыкаўскім і Мазырскім раёнах Гомельскай вобласці, у прыўзнятай частцы Шастовіцкай тэктанічнай ступені Прыпяцкага прагіну. Выдзелена па паверхні фундамента і падсалявых дэвонскіх адкладах.

Даўжыня 80—90 км, шырыня 3—7 км, распасціранне субшыротнае. Паверхня фундамента ў межах зоны залягае на абсалютных адзнаках ад -2500 да -4000 м, паніжаецца на поўдзень. Па гэтай паверхні і па падсалявых адкладах выдзяляецца некалькі блокавых структур. У больш вывучанай усходняй частцы зоны па міжсалявых адкладах выяўлены Скрыгалаўская і Прудоцкая антыкліналі, у заходняй частцы вылучаецца Найдоўскае падняцце. Дыслакаванасць паверхні верхнесаляносных адкладаў ва ўсходняй частцы значна больш, чым у заходняй. У межах зоны выяўлена Петрыкаўскае радовішча калійных і каменнай солей.

Літаратура
----------

* Шастовіцкая зона падняццяў // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Урбан.

**Эрома Пятровіч Урбан** (нар. 30 ліпеня 1954, в. Бурбаўшчына, Валожынскі раён, Мінская вобласць) — беларускі навуковец-селекцыянер. Доктар сельскагаспадарчых навук (2006), дацэнт (2003), член-карэспандэнт НАН Беларусі (2017).

Біяграфія
---------

У 1973 годзе скончыў Мар’інагорскі саўгас-тэхнікум. Скончыў агранамічны факультэт Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі (1980).

З 1980 года ў Беларускім НДІ земляробства, з 2011 года першы намеснік генеральнага дырэктара па навуковай працы Навукова-практычнага цэнтра НАН Беларусі па земляробстве.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследаванні ў галіне селекцыі, насенняводства і вырошчвання сельскагаспадарчых раслін. Вызначыў прыярытэтныя кірункі па стварэнні гатункаў азімага жыта, распрацаваў і ўкараніў у селекцыйны працэс азімага жыта эфектыўныя спосабы выкарыстання метаду эксперыментальнай поліплаідыі, донараў дамінантнай і рэцэсіўнай кароткасцябловасці, зімаўстойлівасці, скараспеласці, ўстойлівасці да хвароб, якасці збожжа. Распрацаваў, эксперыментальна праверыў і ўкараніў у селекцыйны працэс метад складаных гібрыдных папуляцый, які дазваляе павысіць эфектыўнасць селекцыі і ствараць канкурэнтаздольныя адаптыўныя гатункі азімага жыта з высокай прадуктыўнасцю (10 т/га збожжа і вышэй), устойлівасцю да палягання, вынослівасцю да хвароб, якасцю збожжа. Упершыню ў Беларусі даследаваў сістэмы цытаплазматычнай мужчынскай стэрыльнасці ў азімага жыта, стварыў гетэразісныя лінейна-папуляцыйныя гібрыды F1 (Галінка, Пліса, Лобел 103) з патэнцыялам ураджайнасці больш за 10,0 т/га. Распрацаваў метадычныя рэкамендацыі па селекцыі і насенняводстве гетэрозісных гібрыдаў F1 азімага жыта, галіновыя рэгламенты вырошчвання азімага жыта на зерне і зялёны корм. Аўтар 24 гатункаў і гібрыдаў азімага жыта.

Аўтар больш за 160 навуковых прац, у тым ліку 3 манаграфій, 15 патэнтаў на сарты.

### Бібліяграфія

* Система земледелия на суглинистых и супесчаных, подстилаемых моренным суглинком почвах. Минск, 2001 (в соавт.).
* Озимая рожь в Беларуси (селекция, семеноводство, технология возделывания). Минск, 2009.
* Генетические основы селекции растений. Минск, 2010 (в соавт.).

Узнагароды
----------

* Медаль «За працоўныя заслугі» (2022)

Зноскі
------

1. ↑  ЭРОМА ПЕТРОВИЧ УРБАН
2. ↑  УРБАН Эрома Пятровіч
3. ↑  Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь 9 верасня 2022 г. № 318 «Аб узнагароджанні»

Спасылкі
--------

* Эрома Пятровіч Урбан у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Казура.
**Эдуард Пятровіч Казура** (нар. 2 мая 1949, в. Сяргеевічы Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Ленінградскі сельскагаспадарчы інстытут (інжынер-механік сельскай гаспадаркі), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (дзяржаўнае і мясцовае кіраванне).

Працоўную дзейнасць пачаў брыгадзірам трактарнай брыгады калгаса «Радзіма» Пастаўскага раёна. Пасля службы ў радах Узброеных Сіл працаваў галоўным інжынерам калгаса «Радзіма», намеснікам старшыні калгаса імя Мічурына, старшынёй калгаса «Кастрычнік» Пастаўскага раёна. Быў інструктарам арганізацыйнага аддзела Пастаўскага райкама КПБ, начальнікам перасоўнай механізаванай
калоны Пастаўскай райаграпрамтэхнікі, дырэктарам адкрытага акцыянернага таварыства «Пастаўскі малочны завод». Займаў пасады першага намесніка старшыні, старшыні Пастаўскага райвыканкама.

Выбіраўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

Мае Падзячнае пісьмо Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. Узнагароджаны медалём «За воінскую доблесць. У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна», юбілейным медалём «60 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва
**Шатаны** — беларускія міфалагічныя персанажы, якія не нясуць зла, але і не славяцца ніякімі добрымі справамі.

Апісанне
--------

Шатаны — гультаі і дармаеды.

У народным фальклоры Беларусі Шатаны выступаюць як сімвалы гультайства і назойлівасці. У беларускай міфалогіі Шатаны вядомы як істоты, вядучыя зусім бесталковы лад жыцця. Карысці ад гэтых істот ніякай. Шатаны могуць цэлымі днямі хадзіць па дарогах, палях, лясах, не робячы нічога карыснага.

Характары ў Шатаноў кепскія. Паміж сабой яны не кантактуюць, а ў выпадку бяды не прыходзяць адзін аднаму на дапамогу. Яны паляць смуродны тытунь і гыркаюць адзін на аднаго. Ні ўсмешкі, ні добрага слова ад іх не дачакаешся. Адна толькі панурая буркатня.

Лад жыцця
---------

Гэтыя міфалагічныя персанажы пастаянна адцягваюць іншых ад працы. Яны могуць прычапіцца да чалавека і схіляць яго да такога ж дурнога бадзяння. У беларускім фальклоры гаворыцца, што злыя міфалагічныя персанажы (напрыклад, Ведзьма) дражняць Шатаноў. Так як Шатаны яшчэ і баязлівыя істоты — яны хаваюцца або ўцякаюць ад сваіх крыўдзіцеляў.

Здараецца, што Шатаны гінуць ад свавольства і нападаў злых духаў і істот. Калі Шатаны стамляюцца ад пастаяннага хаджэнні, яны часам плятуць лапці і робяць сабе кіі. Лапці хутка сціраюцца, а кіі ламаюцца ад пастаянна бескарыснага бадзяння.

Зноскі
------

1. ↑  Чароўны свет: з беларускіх міфаў, паданняў і казак / рэд. Г. П. Пашкоў; маст. В. П. Славук — Мінск: Беларус. Энцыкл. імя П.Броўкі, 2008
2. ↑  Чароўны свет: з беларускіх міфаў, паданняў і казак / рэд. Г. П. Пашкоў; маст. В. П. Славук — Мінск: Беларус. Энцыкл. імя П.Броўкі, 2008
**Шатландскае каралеўства** (шатл. гэл.: Rìoghachd na h-Alba, скотс: Kinrick o Scotland) — незалежная дзяржава Паўночнай Еўропы ў перыяд з 843 па 1707 гады. Яно ахоплівала паўночную частку вострава Брытанія і мела агульную мяжу з Каралеўствам Англія. Шатландыя была аб'яднана з Англіяй у 1707 годзе, утварыўшы т. з. Каралеўства Вялікабрытанія. З 1482 года, калі англічане захапілі прыбярэжны горад Бервік, межы каралеўства Шатландыі ў цэлым супадалі з сучаснай Шатландыяй. У 1700 годзе насельніцтва каралеўства налічвала каля 1.1 мільёна жыхароў.

Сталіцы
-------

* Эдынбург
* Скун
* Данфермлін
* Стэрлінг

Гісторыя
--------

Асноўны артыкул: **Гісторыя Шатландыі**

Кіраванне
---------

Палітычны лад каралеўства адрозніваўся значнай складанасцю. У каралеўстве прызнаваўся адзіны манарх — кароль Шатландыі, які абапіраўся на правадыроў кланаў і ваенна-адміністрацыйны апарат. Вялікая частка пасад перадавалася або па спадчыне, або па завяшчанні дзеючай службовай асобы (мэнск.: tànaiste).

У каралеўстве існаваў уласны парламент (упершыню згадваецца ў 1235 годзе), які ўяўляў тры саслоўя (духавенства, дваранства і бюргерства).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карпачоў.
**Эдуард Маркавіч Карпачоў** (нар. 27 студзеня 1937 г. Рагачоў) — беларускі празаік
 і перакладчык.

Біяграфія
---------

Пісаў на беларускай і рускай мовах. У час вайны з бацькамі быў у партызанскім атрадзе. Пасля вызвалення сям’я жыла ў горадзе Гомелі, затым у Рэчыцы, дзе будучы пісьменнік скончыў школу.

У 1955—1960 гадах вучыўся на факультэце журналістыкі БДУ, затым супрацоўнічаў з рэдакцыямі часопісаў і газет. З 1965 года жыве ў Маскве. Аўтар кніг «Палесская навіна: нарыс» (1962), «Флот на весеннем дворе: рассказы» (1962), «Паруса, наполненные ветром: маленькие повести» (1963), «Отцы не возвратились с войны: повести» (1964), «Башня командора» (1965) і інш. Перакладаў творы беларускіх пісьменнікаў на рускую мову.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
**Шатландска-нарвежская вайна** — узброены канфлікт паміж Шатландскім і Нарвежскім каралеўствамі з-за спрэчнай тэрытарыяльнай прыналежнасці шэрагу астравоў ля ўзбярэжжа Шатландыі, які меў месца ў 1262—1266 гадах.

Прычыны і перадумовы
--------------------

Права нарвежскай кароны на Гебрыдскія астравы пачаў аспрэчваць яшчэ ў 1240-х гадах шатландскі кароль Аляксандр II, які на працягу доўгага часу прапаноўваў купіць Гебрыды ў нарвежцаў. На ўсе прапановы шатландцаў нарвежскі кароль Хокан Хокансан нязменна адказваў адмовай, у выніку чаго Аляксандр III, які ўзыйшоў на шатландскі прастол у 1262 годзе, прад'явіў яму ультыматум, заявіўшы, што калі Хокан не пагодзіцца прадаць яму астравы, то ён адбярэ іх сілай.

Ход ваенных дзеянняў
--------------------

У адказ на патрабаванні Аляксандра Шатландскага Хокан сабраў буйны флот (каля 120 ваенных караблёў) і з дванаццацітысячнай (паводле прыкладных ацэнак) арміяй адплыў з Нарвегіі, каб абараніць свае шатландскія ўладанні. Прыбыўшы на востраў Аран, ён пачаў перамовы з Аляксандрам III, які спадзяваўся зацягнуць іх да пачатку сезона штармоў. Зразумеўшы план праціўніка, нарвежскі кароль атакаваў першым, аднак яго флот патрапіў у моцную буру і панёс значныя страты, у выніку чаго Хокану прыйшлося адступіць.
У 1263 годзе нарвежцы зноў распачалі спробу напасці на Шатландыю, аднак пацярпелі паражэнне ў бітве пры Ларгсе. Гэта бітва, не самая буйная і кровапралітная, тым не менш, азначала фактычную перамогу Шатландыі ў вайне. Хокан з войскам адплыў на Аркнейскія астравы, дзе раптам памёр у снежні 1263 года.
Пераемнік Хокана вымушаны быў саступіць Аляксандру III востраў Мэн і Гебрыдскія астравы, аднак захаваў за сабой Аркнейскія і Шэтландскія астравы.

Завяршэнне вайны
----------------

Нягледзячы на тое, што да 1264 годзе шатландцы ўжо фактычна заваявалі Гебрыды, афіцыйна вайна завяршылася заключэннем мірнага дагавора ў Перце ў 1266 годзе. Паводле яго ўмоў, шатландцы куплялі Гебрыды за 4 тысячы марак адначасовай выплатай і сістэматычныя выплаты па 100 марак у год на працягу некалькіх гадоў.

Гл. таксама
-----------

Бітва пры Ларгсе

Зноскі
------

1. ↑  Артыкул, прысвечаная бітве пры Ларгсе
2. ↑  Тэкст Перцкага дагавора (на англійскай мове)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзямідаў.
**Эдуард Міхайлавіч Дзямідаў** (17 кастрычніка 1932, Арол — 1993, Ялта) — савецкі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Сярэднеазіяцкі політэхнічны інстытут у Ташкенце ў 1956 годзе. Працаваў у Курані, галоўным архітэктарам праектаў у Белдзяржпраекце, начальнікам аддзела Дзяржбуда БССР, начальнікам ГалоўАПУ, з 1972 года — у Ялце. Быў галоўным архітэктарам Ялты.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1961 года. Старшыня Саюза архітэктараў Беларусі ў 1964—1966 гадах. Член КПСС з 1960 года. Пражываў у Ялце.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (самастойна і ў аўтарскім калектыве): генпланы Баранавічаў (1959), Жодзіна (1961), забудова мікрараёна і жылога раёна (1961—1964), комплекс НДІ Міністэрства сельскай гаспадаркі БССР (1963) у Жодзіне, Палац культуры і добраўпарадкаванне плошчы ў Светлагорску (1966—1972), праект спальнага корпуса са сталовай і курзалай БТО[*удакладніць*] ў Астрашыцкім Гарадку пад Мінскам (1973).

Зноскі
------

1. ↑  Создавать красоту из камня
2. ↑  Анатолий Студеникин: В Ялте будет четыре новых жилых района

Літаратура
----------

* Демидов Эдуард Михайлович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Куапа́у**, або **арканза́с** (саманазва: *Okáxpa*, *Ugahxpa*, англ.: Quapaw, Arkansas) — індзейскі народ, карэнныя жыхары ЗША. У нашы дні жывуць пераважна ў Аклахоме. Агульная колькасць (2012 г.) — 3240 чал.

Куапау паходзяць ад сіўанскіх плямён даліны ракі Агая. Да прыходу еўрапейцаў яны мігрыравалі ўздоўж ракі Місісіпі на поўдзень да зліцця з ракой Арканзас. Першая вядомая саманазва *Okáxpa* значыла «людзі ніжняй плыні». Назву *Arkansea* атрымалі ад індзейцаў-ілінойс. Асноўнымі заняткамі з'яўляліся земляробства, рыбалоўства і паляванне. Ведалі апрацоўку медзі, выраб тканін і керамікі.

У 1541 г. мелі кантакты з экспедыцыяй Эрнанда дэ Сота. З 1673 г. падтрымлівалі зносіны з французскімі гандлярамі і ваеннымі. Сярод іх вялі місіянерскую дзейнасць езуіты. У канцы XVII ст. налічвалася 5 вёсак, населеных куапау, аднак у выніку занесеных еўрапейцамі эпідэмічных захворванняў іх колькасць у гэты перыяд значна скарацілася.

Пасля пераходу Луізіяны да ЗША заключылі ў 1818 г. і 1824 г. мірныя дагаворы, паводле якіх перадавалі частку тэрыторый амерыканскаму ўраду для будаўніцтва крэпасці і дарогі. У 1834 г. былі пераселены на паўночны ўсход сучаснай Аклахомы.

У нашы дні захоўваюць ва ўласнасці 53 км² племянных тэрыторый. Згодна дагавору 1956 г. з ЗША карыстаюцца аўтаноміяй, маюць асабісты ўрад і паліцыю. Асноўны сучасны занятак — абслугоўванне турыстаў. Куапау трымаюць казіно і палі для гольфу. Існуе багатая вусная гістарычная традыцыя.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Куапау
* Quapaw Tribe
* Quapaw Indian Culture and History
Артыкул пра традыцыйную назву рымска-каталіцкіх святароў у Польшчы, Беларусі і Украіне. Пра каталіцкіх святароў увогуле гл. Каталіцкі святар.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ксёндз (значэнні).
**Ксёндз** (польск.: Ksiądz) — рымска-каталіцкі святар у Польшчы, на Беларусі і Украіне.

Польскае слова (чэшскае *kněz* і славацкае *kňaz* — «святар») германскага паходжання, роднаснае слову князь, паходзіць з эпохі заходнеславянскіх уяўленняў пра адзінства духоўнай і свецкай улады. *Князь* пазначаецца сучасным польскім словам *książę*, літаральна «княжонак», г.зн. першапачаткова «сын князя», «княжыч». У ЭСБЭ падаецца, што «У старажытнасці гэтай назвай абазначаўся ў палякаў правадыр, ваявода, наогул прадстаўнік племя. Да XVI ст. слова ksiądz пазначала і князя, і ксяндза».

Вобраз ксёндза неаднаразова сустракаецца ў беларускай літаратуры («Хрыстос прызямліўся ў Гародні» Ул. Караткевіча і інш.)

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 1 : А-Л. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0152-4, С.684
2. ↑  Ксендз // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Літаратура
----------

* Gloger Z. Ksiądz // Encyklopedia staropolska. Ilustrowana, t. 2. — Warszawa, 1958.  (польск.)
* Kuropatnicki Е. А. O Xiązętach // Wiadomosci o kleynocie szlacheckim, oraz herbach domów szlacheckich w Koronie Polskej i Wielkim Xięstwie Litewskim …, cz. 1. — Warszawa, 1789.  (польск.)
* Любавский М. К. История западных славян. — М. 1918. С. 473  (руск.)

Спасылкі
--------

* Літоўскі акцёр Д. Баніоніс і У. Караткевіч ў ролі ксёндза. 1968 год // Архівы Беларусі
**Размеркаваныя вылічэнні** (англ. distributed computing) або **паралельныя вылічэнні** (англ. parallel computing) або **вылічэнні высокай магутнасці** (англ. high performance computing): спосаб арганізацыі вылічэнняў, пры якім прадукцыйнасць разлікаў павышаецца за кошт адначасовага выкарыстання множных вылічальных прыстасаванняў (напрыклад, мноства працэсараў або частак аднаго працэсара).

Магчымасць праводзіць разлікі такім спосабам вызначаецца згодна з паралелізмам наяўнай вылічальнай задачы, між іншым: уваходных даных задачы, алгарытму яе вырашэння і яго праграмнага ўвасаблення.

Магчымасць праводзіць разлікі адначасова можа быць выкарыстана у выглядзе: 1) адначасовага выканання аднолькавых разлікаў над часткамі масіва ўваходных даных агульнай задачы (напр. задачы транспарту, метэаралогіі); 2) адначасовага выканання розных разлікаў над масівам уваходных даных (напр. задачы малекулярнай дынамікі, астрафізікі); 3) выканання канвеерных разлікаў, пры якіх кожнае прыстасаванне ў канвееры апрацоўвае даныя па частках і перадае вынік такой апрацоўкі іншаму прыстасаванню (напр. унутранае ажыццяўленне аперацый з рэальнымі лікамі ў працэсарах).

Размеркаваныя (паралельныя) вылічэнні ажыццяўляюцца на базе звычайных або адмысловых вылічальных машын (кластараў, масіўна-паралельных сістэм; гл. таксама класіфікацыя Фліна, суперкамп’ютар).

Гл. таксама
-----------

NUMA; CUDA; MPI; POSIX threads; OpenMP; грыд-вылічэнні; клаўд-камп'ютынг.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX545920 · BNF: 11932111w · GND: 7545389-7 · LCCN: sh85042293 · Microsoft: 120314980 · SUDOC: 027234908 |

 |
Прыморскія Альпы
**Прыморскія Альпы** (фр.: Alpes Maritimes, італ.: Alpi Marittime) — паўднёвая частка Заходніх Альпаў у Італіі і Францыі.

Працягнуліся ў выглядзе выпуклай на поўдзень дугі. Даўжыня каля 150 км, вышыня да 3297 м (гара Арджэнтэра). На захадзе — вузкія кароткія хрыбты са скалістымі вяршынямі, на ўсходзе абрысы хрыбтоў больш згладжаныя. Складзены пераважна вапнякамі і крышталічнымі пародамі (на захадзе) і флішам (на ўсходзе).

Паўднёвыя адгор'і стромка апускаюцца да Лігурыйскага мора, уздоўж якога працягваецца вузкая паласа маляўнічага ўзбярэжжа — Рыўера. У ніжніх частках схілаў у раслінным покрыве характэрны міжземнаморскія хмызнякі, рэдкастойныя дубовыя і хваёвыя лясы, вышэй — мяшаныя і хвойныя лясы, субальпійскія лугі. Нацыянальны парк Меркантур (Францыя).

Літаратура
----------

* Прыморскія Альпы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 73. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Спасылкі
--------

* Большая советская энциклопедия
* Большая российская энциклопедия Архівавана 30 кастрычніка 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
**Разлівайкі** (руск.: Разливайки) — вёска ў Ніжагародскай вобласці Расіі, уваходзіць у склад Ліндаўскага сельскага савета гарадской акругі Бор. За 40 км на паўночны ўсход ад Ніжняга Ноўгарада. Каля чыгункі Ніжні Ноўгарад--Кіраў, за 1,5 км на поўдзень ад чыгуначнага прыпынку Лінда, за 1 км на паўднёвы захад ад Астрэева.

Размешачана на рацэ на ўскрайку буйнога ляснога масіва. Забудова ў асноўным драўляная савецкага часу. У Разлівайках няма школы і прадпрыемстаў.

Дэмаграфія
----------

Большасць жыхароў беспрацоўныя, жывуць за кошт пенсій па ўзросце, агародаў і палявання.

* 2002 год — 35 чалавек (перапіс)
* 2010 год — 40 чалавек.

Зноскі
------

1. ↑  Карта деревни Разливайки **(нявызн.)**.
2. ↑   Праверана 30 ліпеня 2014.
**Зіндэр** (фр.: Zinder) — горад у паўднёвай частцы Нігера. Размешчаны недалёка ад мяжы з Нігерыяй, за 861 км на ўсход ад горада Ніямей і за 240 км на поўнач ад нігерыйскага горада Кано. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам рэгіёна Зіндэр.

Насельніцтва па дадзеных на 2012 год складае 253.766 чалавек; па дадзеных перапісу 2001 яно налічвала 170.574 чалавекі (другі па велічыні горад краіны). Да 1927 г. Зіндэр быў сталіцай французскай калоніі Нігер, а раней, да сярэдзіны XIX стагоддзя — сталіцай султаната Дамагарам і важным гандлёвым пунктам для плямёнаў хаўса, туарэгаў, фульбэ і кануры.

Горад адрозніваецца незвычайнай архітэктурай. У найстарэйшым квартале Бірні — квадратныя дамы з геаметрычным арнаментам і роспісам. У горадзе ёсць былы палац султана з рэльефнымі ўпрыгожаннямі. Таксама ў горадзе ёсць квартал Зенгу, населены пераважна племем хаўса, і Новы горад — у цяперашні час эканамічны цэнтр Зіндэра.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

Зноскі
------

1. ↑  *Getty Research Institute* Zinder (inhabited place) — LA: Getty Research Institute, 1997. Праверана 18 лютага 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q65'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11203476'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1520117'></a>
**Зінаіда Мікалаеўна Дзехцярова** (укр.: Зінаїда Миколаївна Дехтярьова; 30 кастрычніка 1927, Адэса, УССР — 19 ліпеня 2004, Львоў, Украіна) — украінская актрыса тэатра і кіно. Народная артыстка Украінскай ССР (1968). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі імя Т. Г. Шаўчэнкі (1996).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Адэсе. Пасля заканчэння Адэскага музычнага вучылішча ў 1950 годзе была прынята ў тэатр музычнай камедыі, які тады знаходзіўся ў Львове. Пасля пераводу тэатра ў Адэсу, засталася ў Львове. На працягу паўстагоддзя да 2004 года іграла на сцэне Львоўскага рускага драматычнага тэатра Прыкарпацкай ваеннай акругі (ПрыКВА).

Зінаіда Дзехцярова была «прымай», зоркай тэатральнага Львова, легендарнай актрысай тэатра ПрыкВА. Зінаіда Дзехцярова карысталася шырокай папулярнасцю не толькі ва Украіне, але і далёка за яе межамі.

Муж — рэжысёр, заслужаны дзеяч мастацтваў Украіны Анатоль Аляксандравіч Ратэнштэйн.

Пахаваная на Лычакоўскіх могілках у Львове.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 17 ліпеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Личаківський некрополь — С. 189.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q62416080'></a>
**Прыморскі ўніверсітэт** (славенск.: Univerza na Primorskem) — славенская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта і з сядзібай у горадзе Копер.

Гісторыя
--------

Першыя спробы заснаваць славенскі ўніверсітэт у Прымор’і былі ў пачатку XX стагоддзя, а першыя канкрэтныя крокі да стварэння новага славенскага ўніверсітэта былі зроблены пасля таго, як краіна стала незалежнай. Так, у 1992 годзе была падрыхтавана экспертная работа па развіцці вышэйшай адукацыі ў Прымор’і, а праз год быў падпісаны ліст аб намерах, які прадугледжваў стварэнне Цэнтра ўніверсітэцкіх навук. У 1995 годзе быў заснаваны Славенскі навукова-даследчы цэнтр з мэтай назапашвання інтэлектуальнага патэнцыялу будучага ўніверсітэта, а ў 1996 годзе быў створаны Коперскі ўніверсітэцкі цэнтр, які спрыяў развіццю вышэйшай адукацыі ў рэгіёне і падрыхтаваў прававую асновай для заснавання ўніверсітэта. Праз два гады ліст аб намерах падпісалі таксама прадстаўнікі рэгіянальнага сектара эканомікі і рэгіянальных гандлёва-прамысловых палат. Нарэшце, 29 студзеня 2003 года парламент Славеніі прыняў Хартыю Прыморскага ўніверсітэта. Праз два месяцы, 17 сакавіка 2003 года, Прыморскі ўніверсітэт быў унесены ў рэестр юрыдычных асоб. Новаствораны ўніверсітэт першапачаткова складаўся з трох факультэтаў, двух каледжаў і двух навукова-даследчых інстытутаў.

Структура
---------

* Педагагічны факультэт
* Гуманітарны факультэт
* Факультэт менеджменту
* Факультэт матэматыкі, прыродазнаўства і інфармацыйных тэхналогій
* Факультэт турызму
* Факультэт аховы здароўя
* Каледж дызайну

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Прыморскі ўніверсітэт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 101716460 · CONOR: 137815395 · GND: 16012773-7 · ISNI: 0000 0001 0688 0879 · LCCN: no2009198358 · Microsoft: 118905719 · NKC: ko2017947941 · NUKAT: n2012027227 · SUDOC: 127477942 · VIAF: 132404511 |

 |

| ⛭Універсітэты Славеніі |
| --- |
| 
* Еўра-Міжземнаморскі ўніверсітэт
* Люблянскі ўніверсітэт
* ‎Марыбарскі ўніверсітэт
* Нова-Горыцкі ўніверсітэт
* Нова-Месцкі ўніверсітэт
* Новы ўніверсітэт
* ‎Прыморскі ўніверсітэт

 |
**Размеркава́льны вал** — дэталь механізма машын, прылад, апаратаў, якая забяспечвае пэўны парадак выканання аперацый і цыклічнасць работы.
Асноўная дэталь газаразмеркавальнага механізму (ГРМ), якая служыць для сінхранізацыі ўпуску, выпуску і тактаў працы рухавіка. Таксама ўваходзіць у склад сістэм кіравання розных аўтаматызаваных сітсэм.

Першае падабенства размеркавальнага вала з’явілася ў Старажытнай Грэцыі, прыкладна ў III стагоддзя да нашай эры. Пазней быў апісаны ў Месапатаміі ў 1206 годзе. Валы як часткі механізмаў і машын з’явіліся ў Еўропе прыкладна з XIV стагоддзя.

Сёння размеркавальныя валы знайшлі найбольшае ўжыванне ў рухавіках унутранага згарання ў газаразмеркавальных механізмах. У сучасных аўтамабільных рухавіках, як правіла, размешчаны ў верхняй частцы галоўкі блока цыліндраў і злучаны са шківом ці зубчастай зоркай коленвала рамянём ці ланцугом ГРМ.

Камп’ютарная анімацыя размеркавальнага вала, кіраўніка рухам клапанаў
Асноўнай часткай размеркавальнага вала з’яўляюцца яго кулачкі, колькасць якіх адпавядае колькасці ўпускных і выпускных клапанаў рухавіка. Такім чынам, кожнаму клапану адпавядае індывідуальны кулачок, які і адкрывае клапан, набягаючы на рычаг штурхача клапана. Калі кулачок «збягае» з рычага, клапан зачыняецца пад дзеяннем магутнай зваротнай спружыны.

Гл. таксама
-----------

* Газаразмеркавальны механізм
* IV TEC

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2001

Літаратура
----------

* Размеркавальны вал // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 261. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Размеркавальны вал

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4120808-0 · LCCN: sh85010302 · Microsoft: 138027316 |
**Жамойцкая харугва** (польск.: Chorągiew Żmudzka) — геральдычны сцяг паспалітага рушэння Жамойцкага староства Вялікага княства Літоўскага.

Апісанне
--------

Белае палотнішча з дзвюма косамі, на пярэднім баку мае выяву Пагоні — герба Вялікага княства Літоўскага на чырвонай тарчы, на адваротным — паўсталага чорнага мядзведзя ў срэбным (белым) ашыйніку на чырвонай тарчы — герба Жамойцкага княства (староства).

На харугве часоў рэчыпаспалітаўска-маскоўскай вайны 1609—1618 гадоў, вакол выяў гербаў, прамавугольнікам напісана імя і тытул караля Жыгімонта Вазы — Sigismundus III Dei gratia rex Poloniae magnus dux Lithuaniae.

Гісторыя
--------

Для яўнага адрознення ад каронных і пазначэння належнасці ваяводстваў да Вялікага княства Літоўскага, Статутам 1566 года было вызначана, што ўсе ваяводскія харугвы на пярэднім баку маюць выяву вялікакняжацкага герба «Пагоні». Аляксандр Гваньіні паведамляе, што ў ваяводства на белым сцягу з дзвюма косамі звычайна выяўлены герб Вялікага княства Літоўскага Пагоня на чырвоным шчыце. Марцін Бельскі сваёй «Хронікі польскай» (1597) і Барталамей Папроцкі ў сваёй кнізе «Гербы польскага рыцарства»[pl] (1584) паведамляюць, што на адным баку харугвы выяўлена Пагоня, на другім — паўсталы чорны мядзведзь у белым ашыйніку, у чырвонай тарчы, як сімвал сваёй зямлі. Аналагічнае апісанне сцяга ў XVIII стагоддзі паўтарыў Каспар Нясецкі.

Узнікненне герба Жамойцкага княства (староства) звязваюць са старажытным паданнем, што арыстакратычныя сям’я Урсінаў (ад лац.: ursus — мядзведзь або мядзведжы) перасялілася з Італіі ў Літву.

На аснове сцяга староства ў 1994 годзе Эдмундасам Рымшам[lt] (літ.: Edmundas Rimša) створаны сцяг гістарычнага рэгіёну Жамойць — белае палотнішча з дзвюма касіцамі, якое мае вузкую чырвоную аблямоўку і поўны герб Жамойці.

Зноскі
------

1. ↑  Žemaitijos vėliava (svarbiausia informacija)  (літ.)
2. ↑  *Дубенецкий Н.* Витебский герб: культурный фетиш или напоминание Архівавана 13 мая 2015. (geraldika.ru)
3. ↑  *Аляксандр Гваньіні* Апісанне Еўрапейскай Сарматыі, 1570-я
4. ↑  Флаги этнокультурных регионов Литвы (vexillographia.ru)
5. ↑  *Марцін Бельскі* Хроніка польская[pl] (польск.: Kronika polska), 1597
6. ↑  *Барталамей Папроцкі* «Гербы польскага рыцарства»[pl], 1584
7. ↑  Žemaitijos vėliava (svarbiausia informacija)  (літ.)
8. ↑  Исторические области Литвы (heraldicum.ru)

Спасылкі
--------

* *Edmundas Rimša*[lt] Atrėbutika (Атрыбутыка Жамойці)  (літ.)