recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Бухен* (**Бухан**) — старажытнаегіпецкія крэпасць і пасяленне, размешчаныя ў Паўночнай Нубіі (Ваваце) у раёне Другога парога Ніла. Старажытнае пасяленне Вадзі-Хальфа размяшчалася непадалёку, на іншым беразе ракі.

Гісторыя
--------

Бухен мог існаваць яшчэ ў перыяд II-й дынастыі (2840—2686 гады да н. э.). Пасяленне развівалася ў часы фараона Снофру, каля 2590 да н. э. які нападаў на Нубію; графіці і надпісы, знойдзеныя ў Бухене, пацверджваюць гэта.

У Бухене ішла выплаўка медзі. Тут было знойдзена шмат меднай руды, і каменныя ступы для яе таўчэння.

Паводле наяўных звестак, першае егіпецкае паселішча ў раёне Бухена магло праіснаваць два стагоддзі, пакуль егіпцяне не пакінулі гэта месца ў перыяд канца V дынастыі.

Крэпасць Бухена была ўзведзена ў перыяд Сярэдняга царства пры Сенусерце III (XII дынастыя) каля 1860 да н. э. для абароны ад нубійскіх нападаў і для забеспячэння далейшага прасоўвання Егіпта на поўдзень. Крэпасць Бухена ў свой час была вяршыняй інжынернай думкі. Яна дасягала 150 м у даўжыню, а яе плошча складала 13000 м2. Вялізныя сцены атачалі не толькі крэпасць, але і гарадок, які ўзнік блізу яе. У рэштках крэпасці археолагамі былі знойдзеныя парэшткі коней перыяду Сярэдняга царства, што абвяргае устоянае меркаванне аб тым, быццам конь быў завезены ў Егіпет гіксосамі. Нубійцы захапілі Бухен пасля падзення Сярэдняга царства і ўтрымлівалі яго аж да паходу Яхмаса I у Нубію. Царыца Хатшэпсут пабудавала ў Бухене храм Хора, які пасля ўзвядзення Асуанскай плаціны ў 1964 быў перанесены ў Хартум, каб не быць затопленным водамі возера Насер.

Вядомыя намеснікі
-----------------

* Хор-мосе (Ḥr-ms) — егіпецкі намеснік (ḥ3tj-c n Bhn) часоў Новага царства

Зноскі
------

1. ↑  Brian Yare, The Middle Kingdom Egyptian Fortresses in Nubia. 2001
2. ↑  Drower, Margaret 1970: *Nubia, A Drowning Land*, London, pp. 16-17

Літаратура
----------

* Белова Г. А. Египтяне в Нубии/ Главная редакция восточной литературы — Москва: Наука, 1988. Архівавана 11 жніўня 2011.
**Хранограф** — сярэдневяковы твор, прысвечаны сусветнай гісторыі.

Гісторыя
--------

Першыя хранографы з’явіліся ў Візантыі. На Русі яны былі распаўсюджаны з XI стагоддзя як, пераклады з еўрапейскіх моў, якія пастаянна перапісваліся і дапаўняліся. У XV стагоддзі на Русі былі складзены новыя спісы: «Хранограф 1442 г.» і «Рускі хранограф» сярэдзіны XV ст. Можна вылучыць «Аповесць пра ўзяцце туркамі Канстанцінопаля ў 1453 г.» Нестара-Іскандэра, які ў той час знаходзіўся ў турэцкім палоне і быў сведкам апісаных падзей.

На Русі хранографы былі падборкай перакладзеных грэчаскіх хронікаў Івана Малалы, Гамартола, Іосіфа Флавія, Бібліі і старажытнарускіх хронікаў. Сляды выкарыстання хранографу бачныя ў канцы Несцераўскага летапісу. У Галіцка-Валынскім летапісе таксама згадваецца хранограф.

Пазней былі вядомыя два тыпы хранографаў: так званы «элінскі», які быў заснаваны на грэчаскіх свецкіх летапісах, і «яўрэйскі», які быў заснаваны галоўным чынам на Бібліі. Цягам XVI—XVII стагоддзяў ствараліся новыя выданні хранографаў, якія рэгулярна ўключалі амаль усе нядаўна напісаныя і нядаўна перакладзеныя гісторыка-геаграфічныя працы. Яны былі асноўнай крыніцай ведаў пра антычнасць.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Мицик Ю. А.* Хронографи // Енциклопедія історії України[ru] : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій[ru] (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України[ru]. — К.: «Наукова думка[ru]», 2013. — Т. 10 : Т — Я.— С. 435. — ISBN 978-966-00-1359-9. (укр.)
Карбаніён
**Карбаніён** гэта аніён, у якім знаходзіцца трохвалентны вуглярод, які мае фармальны адмоўны набой па меншай меры, у адной рэзананснай структуры. Карбаніёны не маюць π дэлакалізацыі і іх малекулы маюць форму тэтраэдра, скажонай або лінейнай структуры, дзе карбаніёнавы вуглярод прымацаваны да трох (напрыклад, метылавы аніён), два (напрыклад, фенілавы аніён) або адзін (напрыклад, ацэтылід аніён) намеснікаў. Карбаніён - фармальна кан'югаваная аснова карбонавай кіслаты:

R 3 C-H + B - → **R 3 C -** + H-B
дзе B гэта аснова. Карбаніёны ўваходзяць у лік рэактыўных прамежкавых прадуктаў у арганічнай хіміі. У арганічным сінтэзы - арганалітычныя и рэагенты Грыньяра часта разглядаюць як карбаніёны, што з'яўляецца зручным набліжэннем, але гэтыя рэчывы амаль заўсёды ўтвараюць шмат'ядзерныя часціцы з палярнымі кавалентнымі сувязямі замест карбаніёнаў.
Порту-Велью на карце.
**По́рту-Ве́лью** (парт.: Microrregião de Porto Velho) — мікрарэгіён у Бразіліі, уваходзіць у штат Рандонія. З’яўляецца часткай мезарэгіёна Мадэйра-Гуапарэ. Насельніцтва станам на 2006 год складае 497 936 чалавек. Займае плошчу 65 651,18 км². Шчыльнасць насельніцтва — 7,6 чал./км².

Склад мікрарэгіёна
------------------

У складзе мікрарэгіёна знаходзяцца наступныя муніцыпалітэты:

1. Бурытыс
2. Кужубін
3. Ітапуан-ду-Уэсты
4. Нова-Мамарэ
5. Порту-Велью

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| Муніцыпалітэты мікрарэгіёна Порту-Велью |
| --- |
| 
Бурытыс ·  Кужубін ·  Ітапуан-ду-Уэсты ·  Нова-Мамарэ ·  Порту-Велью
 |
**Гемасорбцыя** (ад грэч. haema кроў + лац. sorbere паглынаць) або **гемаперфузія** — метад штучнага ачышчэння крыві ад таксічных рэчываў шляхам адсорбцыі таксінаў на паверхні адсарбенту. Выкарыстоўваецца для выдалення з крыві розных таксічных метабалітаў. У адрозенне ад гемадыялізу, пры якім выдаляюцца гідрафільныя рэчывы, гемасорбцыя выдаляе гідрафобныя таксіны. Пры гемасорбцыі з арганізма выдаляюць атрутныя рэчывы, прапускаючы кроў хворага праз матэрыялы, якія здольныя захопліваць і трывала ўтрымліваць змешчаныя ў крыві атрутныя рэчывы. У якасці адсарбентаў часцей выкарыстоўваюць актываваныя вуглі (гемакарбаперфузія), іёнаабменныя смолы, або т.з біяспецыфічныя адсарбенты. Гемасорбцыя ў асноўным прымяняецца пры атручваннях лекавымі прэпаратамі, а таксама ў хворых з цяжкімі пашкоджаннямі печані і нырак.

Літаратура
----------

* *Лопухин Ю. М.* Гемосорбция. — М.: Медицина. — 1978. — 302 с.: ил.
* *Лопухин Ю. М.* Очищение крови при заболеваниях и отравлениях. — М.: Знание. — 1983. — 64 с.
* Деденко И. К. Эфферентные методы лечения острых отравлений. — М.: НОРА-ПРИНТ. — 1997. — 336 с.
**Вае́нна-паве́траныя сі́лы А́ўстра-Ве́нгрыі** (афіцыйная назва ням.: Kaiserliche und Königliche Luftfahrtruppen ці K.u.K. Luftfahrtruppen) — від узброеных сіл Аўстра-Венгерскай імперыі, які існаваў у 1893—1919 гадах.

Ваенна-паветраныя сілы
----------------------

Ваенна-паветраныя сілы Аўстра-Венгерскай імперыі былі створаны ў 1893 годзе. Напярэдадні Першай сусветнай вайны ў склад ваенна-паветранага флоту ўваходзіла больш за 30 самалётаў і 85 пілотаў. З усіх краін-удзельніц сусветнай вайны аўстра-венгерскія паветраныя сілы былі аднымі з самых слабых. Аўстра-венгерскія пілоты ваявалі на Усходнім фронце Першай сусветнай вайны супраць рускай авіяцыі і на Італьянскім — супраць італьянскіх, англійскіх і амерыканскіх войскаў.

Самалёты аўстра-венгерскіх ВПС
------------------------------

* Etrich Taube
* Fokker M.5
* Hansa-Brandenburg B.I
* Hansa-Brandenburg D.I
* Österreichische Aviatik D.I
* Albatros D.III
* Fokker D.VII

Апазнавальныя знакі
-------------------

З 1913 па, прыкладна, 1916 гады на аэропланах выкарыстоўваўся знак з колераў аўстрыйскага нацыянальнага сцяга. Прыкладна з 1915 года і да распаду Імперыі выкарыстоўваўся знак Жалезнага крыжа, ідэнтычны знаку Імперскіх ВПС Германіі ў перыяд з 1914 па 1918 гады.

Літаратура
----------

* *Дональд Д.* Полная энциклопедия мировой авиации: Самолеты и вертолеты XX столетия.
|  |
| --- |
| **Касмалогія** |
|
|   |
| **Аб'екты і працэсы, якія вывучаюцца** |
| * Сусвет
	+ Назіраемы Сусвет
	+ Узрост Сусвету
* Буйнамаштабная структура Сусвету
	+ Фарміраванне структуры
* Рэліктавае выпраменьванне
* Цёмная энергія
* Схаваная маса
 |
| **Назіраемыя працэсы** |
| * Касмалагічнае чырвонае зрушэнне
* Расшырэнне Сусвету
* Фарміраванне галактык
* Закон Хабла
* Нуклеасінтэз
 |
| **Тэарэтычныя пошукі** |
| * Касмалагічныя мадэлі
	+ Касмічная інфляцыя
	+ Вялікі выбух
		- Храналогія Вялікага выбуху
	+ Сусвет Фрыдмана
		- Спадарожная адлегласць
	+ Мадэль Лямбда-CDM
* Касмалагічны прынцып
* Касмалагічнае ўраўненне стану
* Крытычная шчыльнасць
* Храналогія касмалогіі
 |

**Хранало́гія Вялі́кага вы́буху** апісвае развіццё Сусвету ў адпаведнасці з тэорыяй вялікага выбуху – найпапулярнейшай на сёння гіпотэзай паходжання Сусвету.

У адпаведнасці з гэтай тэорыяй, Сусвет на пачатку свайго існавання меў надзвычай невялікія памеры, велічэзную шчыльнасць і тэмпературу. Цягам свайго развіцця, Сусвет пашыраўся ў памерах, адначасова робячыся халадзейшым і менш шчыльным. З аднароднага пачатковага стану Сусвет паступова перайшоў да структураванага, складаючыся з мноства макраскапічных аб'ектаў (зорак, планет і інш.) і іх скопішчаў.

Найбольш фундаментальныя змены адбыліся ў першыя долі секунды пасля Вялікага выбуху. На працягу першай трыльённай (10-12) часткі секунды стан Сусвету быў настолькі адрозны ад сучаснага, што фундаментальныя сілы прыроды мелі іншы выгляд, чым зараз. Гісторыя гэтага часу ў значнай ступені спекуляцыйная, бо энергіі, якімі ён характарызуецца, недасяжныя ў сённяшніх лабараторных умовах.
Апарат для гемадыяліза INNOVA
**Гемадыяліз** (ад гема ... і стар.-грэч.: διάλυσις — раскладанне, аддзяленне) — метад пазанырачнага ачышчэння крыві пры вострай і хранічнай нырачнай недастатковасці. Падчас гемадыялізу адбываецца выдаленне з арганізма таксічных прадуктаў абмену рэчываў, нармалізацыя парушэнняў воднага і электралітнага балансаў.

Варта адрозніваць гемадыяліз (пры якім ачышчэнне крыві ажыццяўляецца праз штучную мембрану з ужываннем апарата «штучная нырка») ад перытанеальнага дыяліза (пры якім ачышчэнне крыві ажыццяўляецца за кошт змены спецыяльных раствораў у брушной паражніне, а ў якасці мембраны выступае брушына пацыента) і кішачнага дыяліза (прамыванне слізістай абалонкі кішачніка умерана гіпертанічным растворамі).

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах, Т.5, Мн. 1997, С.146

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Гемадыяліз на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11932014n · LCCN: sh85060189 · Microsoft: 2778063415, 2909805025, 2911166503 · NKC: ph120666 |
Узаемаадносіны клетак тканіны мозгу і капіляра:   

1. Эпендыма  

2. Нейрон  

3. Аксон  

4. Шванаўская клетка  

5. Астрацыт  

6. Міэлін  

7. Мікраглія  

8. Капіляр
3D-мадэль гемата-энцэфалічнага бар'ера
**Гемата-энцэфалічны бар'ер (ГЭБ)** (ад стар.-грэч.: αἷμα, род. скл. αἵματος - «кроў» і стар.-грэч.: ἐγκέφαλος - «галаўны мозг») — фізіялагічны бар'ер паміж крывяноснай сістэмай і цэнтральнай нервовай сістэмай. ГЭБ маюць усе пазваночныя.

Галоўная функцыя ГЭБ - падтрыманне гамеастазу мозгу. Ён абараняе нервовую тканку ад цыркулюемых у крыві мікраарганізмаў, таксінаў, клетачных і гумаральных фактараў імуннай сістэмы, якія ўспрымаюць тканку мозгу як чужародную. ГЭБ выконвае функцыю высокаселектыўнага фільтра, праз які з крывяноснага рэчышча ў мозг паступаюць пажыўныя рэчывы, а ў адваротным кірунку выводзяцца прадукты жыццядзейнасці нервовай тканкі.

Разам з тым, наяўнасць ГЭБ абцяжарвае лячэнне шматлікіх захворванняў цэнтральнай нервовай сістэмы, бо ён не прапускае цэлы шэраг лекавых прэпаратаў.

Спасылкі
--------

* 

* На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Гемата-энцэфалічны бар’ер**
Схема дзеяння пузырковай камеры
**Пузырковая камера** - дэтэктар  трэкаў хуткіх зараджаных часціц, які выкарыстоўвае ўласцівасць іонаў быць цэнтрамі ўтварэння пузыркоў у перагрэтай вадкасці. 

Зараджаная часціца, пралятаючы праз вадкасць, іанізуе яе  малекулы ўздоўж сваёй  траекторыі. Іоны выконваюць ролю зародкаў пузыркоў у спецыяльна прыгатаванай перагрэтай вадкасці. Утвораны след фатаграфуюць.

Перагрэтую вадкасць падрыхтоўваюць рэзка зніжаючы ціск. 

Першыя трэкі, выяўленыя ў пузырковай камеры
Пузырковую камеру звычайна змяшчаюць у магнітным полі, што дазваляе ідэнтыфікаваць часціцы па іх  удзельных зарадах.

За вынаходства пузырковай камеры ў 1952 годзе Дональд Глейзер атрымаў  Нобелеўскую прэмію па фізіцы ў 1960 г.

Глядзіце таксама
----------------

* Камера Вільсана

Літаратура
----------

* Glaser D. A. Some effects of ionizing radiation on the formation of bubbles in liquids, «The Physical Review», 1952, v. 87, № 4.
* Пузырьковые камеры, М. 1963.
* Труды Международной конференции по аппаратуре в физике высоких энергий, т. 2, Дубна, 1971.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фрумін.
**Ілья Восіпавіч (Іосіфавіч) Фрумін** (руск.: Фрумин Илья Осипович; 1876, Бабруйск — 1945, Кіеў) — савецкі вучоны ў галіне артапедыі і траўматалогіі. Доктар медыцынскіх навук.

Біяграфія
---------

У 1897 паступіў на медыцынскі факультэт універсітэта ў Кіеве (у 1898 выключаны за рэвалюцыйную дзейнасць), які скончыў у 1905. У 1919 ініцыятар стварэння і дырэктар першай у Кіеве артапедычнай установы — Дома калечанай дзіцяці, ператворанага ў 1924 ва Усеўкраінскі дзяржаўны дзіцячы артапедычны інстытут (УДДАІ). У 1926 на базе інстытута была створана кафедра артапедыі і траўматалогіі Кіеўскага інстытута ўдасканалення ўрачоў, якую таксама ўзначаліў Фрумін. Пасля рэарганізацыі ў 1931 УДДАІ ва Украінскі інстытут артапедыі і траўматалогіі кіраваў ім да 1932.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* 
*
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Экерт.
**Герман Іванавіч Экерт** (ням.: Hermann Martin August Eckert; 10 лістапада 1835 — 19 жніўня 1871) — беларускі ўрач, доктар медыцыны.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1835 годзе. Пачатковую адукацыю атрымаў у Мітаўскай гімназіі  (руск.) (бел.. Пасля гэтага скончыў Дэрпцкі ўніверсітэт.

З 18 жніўня 1862 года звышштатны, пазней штатны ардынатар пры падведамных Прыказу Магілёўскіх богаўгодных установах.

З 19 сакавіка 1866 года выконваў абавязкі аператара (хірурга) у магілёўскай губернскай урачэбнай управе.

Адначасова выконваў абавязкі ўрача Магілёўскай духоўнай семінарыі і ардынатара пры яўрэйскім шпіталі.

Сям’я
-----

Быў жанаты з Лінай Кёрбер  (руск.) (бел. (Lina Körber; 1845—1930), дачкой Карла Эдуарда Кёрбера  (руск.) (бел..

Мели пяць дзяцей:

* Луіза (1865-?)
* Ядвіга (1867-69)
* Герман (1868-69)
* Марыя (1869-?)
* Аліса Эрміна (1871-?)

Зноскі
------

1. ↑  Hermann Martin August Eckert // *(unspecified title)* Праверана 9 кастрычніка 2017.
2. 1 2  Памятная книжка Могилёвской губернии на 1863 год. С. 75  (руск.)
3. ↑  Памятная книжка Могилёвской губернии на 1865 год. С. 32  (руск.)
4. ↑  Памятная книжка Могилёвской губернии на 1867 год. С. 69  (руск.)
5. ↑  Hermann\* Martin Eckert  (ням.)
**Гродзенская каралеўская друкарня** — адно з найбуйнейшых выдавецтваў на Беларусі ў канцы XVIII ст. Існавала ў Гродне ў 1775—96(?).

Створана на аснове друкарні Віленскай езуіцкай акадэміі, перавезенай у 1775 у Гродна падскарбіем надворным літоўскім А. Тызенгаўзам пасля скасавання ордэна езуітаў. У Гродзенскай друкарні працавала каля 30 чалавек, была ўласная майстэрня для адліўкі літар. Выдала каля 100 кніг навуковай, рэлігійнай, мастацкай літаратуры на польскай, лацінскай, царкоўнаславянскай, французскай, нямецкай, яўрэйскай мовах. Друкавала матэрыялы сесій сейма Рэчы Паспалітай і Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага. Выданні вызначаліся высокай якасцю друку, мастацкага афармлення, паперы, якая завозілася пераважна з Прусіі.

Спыніла дзейнасць у сярэдзіне 1790-х г. абсталяванне перададзена Віленскай дыяцэзіі. У Гродзенскай дыяцэзіі выдадзены «Кароткі збор карфагенскай і егіпецкай гісторыі» Г. Барэцкага (1776), «Флора Літвы» Ж. Э. Жылібера (1781), творы Вальтэра, Мальера, Ф. Карпінскага, І. Красіцкага, М. Карповіча і інш. У 1776—83(?) тут друкаваўся штотыднёвік «Gazeta Grodzieńska» («Гродзенская газета»), у 1796 — «Kurier Litewski» («Літоўскі веснік»).

Літаратура
----------

* Гродзенская друкарня/ Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
Дваццаць чацвертая папраўка да Канстытуцыі Злучаных Штатаў дазволіла грамадзянам краіны ўдзельнічаць у выбарах Прэзідэнта незалежна ад уплаты ці няўплаты падаткаў. Ратыфікавана 23 студзеня 1964 г.

Тэкст папраўкі
--------------

Раздзел 1. Права грамадзян Злучаных Штатаў удзельнічаць у галасаванні на кожных першасных ці іншых выбарах за Прэзідэнта ці Віцэ-прэзідэнта, за выбаршчыкаў Прэзідэнта ці Віцэ-прэзідэнта, або за сенатараў ці прадстаўнікоў у Кангрэсе, не павінна аспрэчвацца ці абмяжоўвацца Злучанымі Штатамі, або якім-небудзь штатам з прычыны няплаты якога-небудзь выбарчага ці іншага падатку.

Раздзел 2. Кангрэс мае права забяспечваць выкананне гэтага артыкулу праз прыняцце адпаведнага заканадаўства.

  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Section 1.

The right of citizens of the United States to vote in any primary or other election for President or Vice President, for electors for President or Vice President, or for Senator or Representative in Congress, shall not be denied or abridged by the United States or any state by reason of failure to pay any poll tax or other tax.
Section 2.
The Congress shall have power to enforce this article by appropriate legislation. | » |

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Папраўкі да Канстытуцыі ЗША
* А. Берастоўскі і інш. Гісторыя ЗША ў дакументах: Пераклады на беларускую Мн. 2014
* Андрэй Берастоўскі. Гісторыя ЗША ў апавяданнях і дакументах. Мінск: выдавец А.М. Вараксін, 2019 - 176 с. ISBN 978-985-7220-59-5

| ⛭Папраўкі да Канстытуцыі ЗША |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Біль аб правах | 
* 1-я (1791)
* 2-я (1791)
* 3-я (1791)
* 4-я (1791)
* 5-я (1791)
* 6-я (1791)
* 7-я (1791)
* 8-я (1791)
* 9-я (1791)
* 10-я (1791)

 |
| 
* 11-я (1795)
* 12-я (1804)
* 13-я (1865)
* 14-я (1868)
* 15-я (1870)
* 16-я (1913)
* 17-я (1913)
* 18-я (1919)
* 19-я (1920)
* 20-я (1933)
* 21-я (1933)
* 22-я (1951)
* 23-я (1961)
* 24-я (1964)
* 25-я (1967)
* 26-я (1971)
* 27-я (1992)

 |

 |
**Хмелягра́б** (*Ostrya*) — род лістападных дрэў падсямейства ляшчынавых.

Апісанне
--------

Невысокія аднадомныя дрэвы з густой шарападобнай кронай. Кара ствала з падоўжанымі трэшчынамі, парасткі бурыя, з апушэннем у маладым узросце. Лісце чаргаванае, па краі двойчы няроўнапілаватае. Тычынкавыя кветкі без калякветніка, па адной на восі доўгага цыліндрычнага каташка, песцікавыя — з калякветнікам, па дзве ў рэдукаваных дыхазіях, сабраных у шчыльныя кароткія катахападобныя суквецці. Шышкападобныя жаночыя каташкі хмеляграба падобныя на жаночыя суквецці хмеля (адсюль назва). Плод — аднанасенны арэшак.

Пашырэнне
---------

Пашыраны на Каўказе, у Малой Азіі, Паўночнай Амерыцы, Японіі.

Згодна дадзеным Каралеўскіх батанічных садоў К’ю род налічвае 9 відаў: У Цэнтральным батанічным садзе Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі інтрадукаваны хмеляграб звычайны і хмеляграб віргінскі. Цвітуць у маі, пладаноясць у жніўні—верасні.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Размнажаюцца насеннем. Растуць марудна. Непатрабавальныя да глеб, адносна зімаўстойлівыя расліны.

Выкарыстанне
------------

Дэкаратыўныя расліны, вырошчваюцца ў адзіночных і групавых пасадках.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  science.kew.org  (англ.) (Праверана 8 красавіка 2018)

Літаратура
----------

* *Бабарэка Я.* Хмеляграб // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* Хмелеграб — род Ostrya: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Гранат |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IPNI · ITIS TSN · NCBI · POWO · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776931321 |
**Агадэс** (фр.: Agadez) — найбуйнейшы горад на поўначы Нігера. Насельніцтва — 88 569 чалавек (2005). Знаходзіцца ў пустыні Сахара, адміністрацыйны цэнтр аднайменнай правінцыі Нігера. Існаваў як мінімум яшчэ да XIV стагоддзя. У 1449 годзе робіцца адміністрацыйным цэнтрам султаната. Каля 1500 года заваяваны імперыяй Сангай. На той момант насельніцтва горада ўжо складала каля 30 тысяч чалавек. У той перыяд быў адным з ключавых пунктаў на скрыжаванні гандлёвых маршрутаў сярэднявечнай Афрыкі. Мараканскае ўварванне нанесла значны ўрон гораду, у выніку якога насельніцтва горада скарацілася ўтрая. Каля 1900 года заняты французамі, супраць якіх у 1916 годзе ўспыхнула паўстанне пад правадырствам Каацэна Махамеда. У канцы XX стагоддзя горад стаў цэнтрам супраціву туарэгаў.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11). — карта Нігера
Тытульны аркуш
**«Лямант на смерць Лявона Карповіча»**, *Лямент у света убогих на жалосное преставление святобливого... отца Леонтия Карповича* — твор беларускай літаратуры XVII ст. паэма, напісаная невядомым аўтарам і апублікаваная Віленскай брацкай друкарняй у канцы 1620 г. 

Прысвечана памяці царкоўна-рэлігійнага дзеяча і пісьменніка-палеміста эпохі контррэфармацыі Лявонція Карповіча. Складаецца з «ляманту»-плачу па нябожчыку і маналога-суцяшэння ад імя Лявонція праваслаўнаму насельніцтву Вільні, дзе ён жыў і працаваў. Твор элегічна-панегірычны. Аплакванне смерці Лявонція перарастае ў паэме на ўслаўленне яго як чалавека высокіх маральных якасцей, дзейнага, мужнага і самаахвярнага змагара за веру сваіх продкаў. Аўтар падае вобраз галоўнага героя ў духу жыційнай літаратуры і ўзнімае яго да ўзроўню ідэальнага хрысціянскага святога. Заключная частка «Ляманту» мае выразны публіцыстычна-дыдактычны характар: паэт ад імя нябожчыка заклікае жыць сумленна і высакародна, свята берагчы нацыянальна-рэлігійныя традыцыі свайго народа. Паводле агульнай накіраванасці паэма была вельмі надзённай, сугучнай часу — перыяду цяжкай барацьбы беларускага народа з феадальна-каталіцкай рэакцыяй, што набліжае яе да твораў палемічнай літаратуры. Твор вызначаецца глыбокай эмацыянальнасцю і пранікнённым лірызмам, яркай, паэтычнай-вобразнай мовай. Яму ўласцівы некаторыя рысы барока: кантрастнасць (спалучэнне ўзвышанага і будзённага, кніжнага стылю з жывой беларускай мовай), вобразы антычнай і біблейскай міфалогіі, тыпова барочныя эпітэты, метафары і параўнанні. Напісана 13-складовым сілабічным вершам з выразнай тэндэнцыяй да танізацыі, якая выяўляецца ў прыкметнай харэічнай яго аснове.

Літаратура
----------

* Тэкст паэмы
* Чамярыцкі, В. «Лямант на смерць Лявона Карповіча» / Вячаслаў Чамярыцкі // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 т. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч / Рэдкал: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. З. Э. Герасімовіч. — 2-е выданне. — Мн.: БелЭн, 2007. — 792 с.: іл. — С. 236 — 237. — ISBN 978-985-11-0394-8.
**Залішні лік** — станоўчы цэлы лік *n*, сума станоўчых уласных дзельнікаў (выдатных ад n) якога перавышае *n*.

Любы натуральны лік адносіцца да аднаго з трох класаў:

* залішнія лікі,
* дасканалыя лікі,
* недастатковыя лікі.

Залішнія лікі (паслядоўнасць A005101 у OEIS):

12, 18, 20, 24, 30, 36, 40, 42, 48, 54, 56, 60, 66, 70, 72, 78, 80, 88, 90, 96, 100, 102, 104, 108, …
Лік 48, напрыклад, з’яўляецца залішнім, паколькі 1 + 2 + 3 + 4 + 6 + 8 + 12 + 16 + 24 = 76, 76 > 48.

Найменшым залішнім лікам з’яўляецца 12. Найменшым няцотным залішнім лікам з’яўляецца 945.

Існуе бясконца шмат як цотных, так і няцотных залішніх лікаў.
Больш таго, амаль кожны чацвёрты натуральны лік з’яўляецца залішнім. Больш дакладна, адвольна узяты натуральны лік з’яўляецца залішнім з верагоднасцю (гл. асімптатычная шчыльнасць), якая ляжыць паміж 0,2474 і 0,2480.

Індэксам залішнасці называецца велічыня {\displaystyle I(N)=\sigma (N)/N}, дзе {\displaystyle \sigma (N)} — сума дзельнікаў ліку (для дасканалых лікаў {\displaystyle I(N)=2} .

Існуюць лікі з калі заўгодна вялікім індэксам залішнасці. Паслядоўнасць {\displaystyle \{a\_{k}\}} мінімальных лікаў {\displaystyle N}, такіх што {\displaystyle I(N)>k} — паслядоўнасць A134716 у OEIS.

Савецкі матэматык Леў Шнірэльман даказаў, што любы натуральны лік, большы 28 123, можа быць прадстаўлена ў выглядзе сумы двух залішніх лікаў.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Новы · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 64144142 |
**Агапаўскі раён** (руск.: Ага́повский райо́н) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (раён) і муніцыпальнае ўтварэнне (муніцыпальны раён) у Чалябінскай вобласці Расіі. Адміністрацыйны цэнтр — сяло Агапаўка.

Геаграфія
---------

Раён размешчаны на паўднёвым захадзе Чалябінскай вобласці. На поўначы мяжуе з Верхнеўральскім муніцыпальным раёнам, на паўночным усходзе і ўсходзе з Нагайбацкім і Карталінскім муніцыпальнымі раёнамі, на поўдні з Кізільскім муніцыпальным раёнам, на захадзе з Магнітагорскай гарадской акругай і муніцыпальным раёнам Абзялілаўскі раён. Плошча — 2603,6 км², сельскагаспадарчыя ўгоддзі займаюць 232,4 тыс. га.

Раён размешчаны большай часткай у стэпавай, часткова ў лесастэпавай зонах. Рэльеф: узгорыстая раўніна. Па тэрыторыі раёна працякаюць рэкі Урал, Гумбейка, Зінгейка, Сухая, Ржаўчык, Янгелька. Размешчаны два буйныя вадасховішчы: Верхнеўральскае і Магнітагорскае.

Адлегласць ад Чалябінска 280 км, ад чыгуначнай станцыі Магнітагорск 20 км.

Карысныя выкапні
----------------

Тэрыторыя раёна мае значныя запасы прыродных рэсурсаў. На тэрыторыі Магнітнага сельскага паселішча разведаны запасы нярудных матэрыялаў (вермакуліт, чырвоная гліна, пясок, друз). Нетры паселішча багатыя золатам, нікелем, кобальтам, жалезнай рудой.

На тэрыторыі Чарнігаўскага сельскага паселішча разведаны запасы нярудных матэрыялаў (чырвоная гліна, пясок, друз). Крыніцы сталовай і лячэбнай мінеральнай вады, якая паказана пры лячэнні хвароб органаў стрававання, эндакрыннай і мочапалавой сістэм.

На тэрыторыі Жоўцінскага сельскага паселішча вядзецца распрацоўка радовішча граніту.

Заўвагі
-------

1. ↑  АКТМУ Праверана 13 сакавіка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4330203'></a>
2. ↑  26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года — Federal State Statistics Service. Праверана 23 студзеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2624680'></a>

| ⛭Чалябінская вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Агапаўскі
* Акцябрскі
* Аргаяшскі
* Ашынскі
* Брэдзінскі
* Варненскі
* Верхнеўральскі
* Еманжалінскі
* Еткульскі
* Карталінскі
* Каслінскі
* Катаў-Іванаўскі
* Кізільскі
* Коркінскі
* Краснаармейскі
* Кунашацкі
* Кусінскі
* Нагайбацкі
* Нязепятроўскі
* Пластаўскі
* Сасноўскі
* Саткінскі
* Троіцкі
* Увельскі
* Уйскі
* Чабаркульскі
* Часменскі

 |  |
| Гарады | 
* Азёрск
* Аша
* Бакал
* Верхнеўральск
* Верхні Уфалей
* Еманжалінск
* Златавуст
* Капейск
* Карабаш
* Карталы
* Каслі
* Катаў-Іванаўск
* Коркіна
* Куса
* Кыштым
* Магнітагорск
* Міньяр
* Міяс
* Нязепятроўск
* Пласт
* Сатка
* Сім
* Снежынск
* Троіцк
* Трохгорны
* Усць-Катаў
* Чабаркуль
* **Чалябінск**
* Южнаўральск
* Юрузань

 |
| Пгт | 
* Бярдзяуш
* Вішневагорск
* Заўральскі
* Крапачова
* Краснагорскі
* Лакаматыўны
* Магнітка
* Межавой
* Міжазерны
* Первамайскі
* Роза
* Сулея
* Южны

 |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | 
* Агапаўка
* Акцябрскае
* Аргаяш
* Брэды
* Варна
* Доўгадзеравенскае
* Еткуль
* Кізільскае
* Кунашак
* Міяскае
* Увельскі
* Уйскае
* Фершампенуаз
* Часма

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: n96066227 · VIAF: 129171947 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бабаловіч.
**Аляксандр Сяргеевіч Бабаловіч** (нар. 24 верасня 1964, р.п. Рэчыца, Столінскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі дзяржаўны дзеяч, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI і VII склікання.

Біяграфія
---------

Скончыў Ленінградскі ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга сельскагаспадарчы інстытут, інжынер-механік.

Працаваў старшым дыспетчарам аўтатранспарту Столінскай райсельгастэхнікі; загадчыкам абменным пунктам адкрытага акцыянернага таварыства «Столінскае райагразабеспячэнне»; начальнікам перасоўнай механізаванай калоны адкрытага акцыянернага таварыства «Столінрайаграсэрвіс»; начальнікам філіяла камунальнага ўнітарнага прадпрыемства «Брэстаблдарбуд» Столінскага дарожнага рамонтна-будаўнічага ўпраўлення № 141.

Выбіраўся дэпутатам Столінскага раённага Савета дэпутатаў дваццаць шостага, дваццаць сёмага скліканняў.

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае трох дачок.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь  (бел.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Зюскінд.
**Ян Вальтэр Зюскінд** (англ.: Jan Walter Susskind; 1 мая 1913, Прага — 25 сакавіка 1980, Берклі, Каліфорнія) — брытанскі дырыжор чэшскага паходжання (грамадзянін Вялікабрытаніі з 1946 г.).

Біяграфія
---------

Сын музычнага крытыка і піяністкі, Зюскінд вучыўся ў Пражскай кансерваторыі ў Іозефа Сука (кампазіцыя) і Карэла Гофмайстэра (фартэпіяна), а таксама ў Георга Села (дырыжыраванне) у Нямецкай акадэміі музыкі ў Празе. У 1934 г. Зюскінд дэбютаваў як дырыжор у Нямецкай оперы Прагі. Адначасова з 1933 г. ён канцэртаваў як піяніст, асабліва ў складзе Чэшскага трыа. Сярэдзінай 1930-х гг. датуецца і кампазітарскі досвед Зюскінда — у прыватнасці, чатыры песні для голасу і струннага квартэта (1935).

У 1939 г. Зюскінд паспеў пакінуць Чэхію за некалькі дзён да гітлераўскай акупацыі і апынуўся ў Лондане, дзе аднавіў Чэшскае трыа і пачаў выступаць з ім, першапачаткова ў прадстаўніцтве чэхаславацкага ўрада ў выгнанні. На адным з такіх канцэртаў Зюскінд пазнаёміўся з віяланчэлісткай Элеанор Уорэн, на якой у 1943—1953 гг. быў жанаты. У 1943—1945 гг. Зюскінд кіраваў аркестрам аднаго з другасных лонданскіх оперных тэатраў. У 1946—1952 гг. ён узначальваў Шатландскі нацыянальны аркестр (адначасова нямала выступаючы і запісваючыся з аркестрам Філармонія). У 1953—1955 гг. Зюскінд працаваў у Аўстраліі, кіруючы сімфанічным аркестрам штату Вікторыя, а затым адправіўся ў Амерыку, дзе ў 1956—1965 гг. быў музычным кіраўніком Таронцкага сімфанічнага аркестра і Мендэльсонаўскага хору. Наступным прыкметным ангажэментам Зюскінда стала кіраўніцтва Сент-Луіскім сімфанічным аркестрам у 1968—1975 гг. Нарэшце, у 1978—1979 гг. Зюскінд узначальваў Сімфанічны аркестр Цынцынаці.

Сярод прыкметных запісаў Зюскінда — «Планеты» Густава Голста і «Так казаў Заратустра» Рыхарда Штрауса з Сент-Луіскім аркестрам.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. 1 2  Databáze Vojenského historického archivu Праверана 30 лістапада 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q103989905'></a>
3. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
4. ↑
5. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Spotify |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · Discogs · Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Канадская · Notable Names Database |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 3052202, 6020294 · BNE: XX871104 · BNF: 13900191j · CiNii: DA09103523 · CONOR: 45141859 · GND: 124832229 · GTAA: 157038 · ISNI: 0000 0001 1033 1098 · LCCN: n81058231 · LNB: 000282926 · NKC: jk01121803 · NLA: 35812429 · NSK: 000144607 · NTA: 074377922 · NUKAT: n2005095695 · SUDOC: 080539173 · VIAF: 114367841 |

 |
Тамерланавы вароты. Карціна рускага мастака В. В. Верашчагіна, 1871
**Тамерланавы Вароты** — найбольш вузкая частка цясніны ракі Санзар — праход у гарах, які падзяляе хрыбты Мальгузар і Нуратаў у заходняй частцы Паміра-Алая (Узбекістан). Здаўна праз праход ішла дарога з Самарканда і Бухары ў Ферганскую даліну.

Цяпер па цясніне праходзяць шаша і чыгунка з Ташкента ў Самарканд. Шырыня цясніны складае 120—130 м; месцамі цясніна звужаецца да 35-40 м. У верхняй частцы скал маюцца надпісы, у тым ліку старадаўнія, на персідскай мове. Адна з іх зроблена па загадзе Улугбека — астранома і кіраўніка Самарканда, унука Тамерлана.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Анікеева.
**Людміла Аляксандраўна Анікеева** (нар. 31 студзеня 1955, Орша Віцебскай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыла Віцебскі дзяржаўны педагагічны інстытут, настаўнік біялогіі і хіміі. Працавала выкладчыкам біялогіі і хіміі, завучам Волкавіцкай школы Талачынскага раёна Віцебскай вобласці, інспектарам Талачынскага раённага аддзела народнай адукацыі, настаўнікам, дырэктарам сярэдняй школы № 2 горада Оршы Віцебскай вобласці. Займала пасаду начальніка аддзела адукацыі Аршанскага гарвыканкама Віцебскай вобласці.

Выбіралася дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, знакам «Выдатнік адукацыі».

Зноскі
------

1. ↑  АНИКЕЕВА ЛЮДМИЛА АЛЕКСАНДРОВНА Архівавана 29 жніўня 2019.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Алфімава.

**Людміла Іванава Алфімава** (дзявочае прозвішча — Кадыгроб; нар. 4 верасня 1935, Харкаў) — украінская актрыса тэатра і кіно, заслужаная артыстка Украіны (2003).

Біяграфія
---------

У дзяцінстве Людміла Алфімава марыла стаць лётчыцай, навучалася ў Харкаўскім аэраклубе. Лётала на самалёце Як-18. Але стаць пілотам рэактыўнага самалёта было не наканавана — дзяўчат у лётныя вучылішчы не прымалі.

Паступіла ў Харкаўскі тэатральны інстытут, які скончыла ў 1958 годзе (майстэрня Л. Сердзюка і М. Пакатыла). Пасля заканчэння інстытута пачала працаваць у Кіеўскім тэатры юнага гледача. У 1960—1963 гадах была актрысай Кіеўскага тэатра юнага гледача. З 1963 года — актрыса кінастудыі ім. А. Даўжэнкі.

Упершыню яна сыграла ў фільме «Яго пакаленне» Карла Гакеля, а затым у камедыі «За двума зайцамі». Аднак сапраўдную славу акторцы прынесла галоўная роля ў савецкім фільме «Вяселле ў Малінаўцы». За ўсю сваю працяглую кар’еру Людміла Іванаўна знялася ў больш як 40 фільмах, а агучыла каля 170 фільмаў.

Першы муж — Фелікс Міхайлавіч Алфімаў, ваенны лётчык. Пасля няўдалага катапультавання быў спісаны з лётнай працы. Скончыў акадэмію грамадзянскай авіяцыі і працаваў лётчыкам-інжынерам у КБ Антонава.

У шлюбе з Алфімавым нарадзіліся дочкі Лізавета і Алена.

Са сваім другім мужам, Іванам Сяргеевічам Кальніцкім, Людміла Іванаўна пазнаёмілася ў 1974 годзе падчас здымак фільма «Бывайце, фараоны!». Ён быў старшынём калгаса імя XXII з’езда КПСС у сяле, дзе праходзілі здымкі. У той час актрыса ўсё яшчэ была замужам, быў жанаты і Кальніцкі. Распісаліся і пачалі жыць разам праз 20 гадоў з дня першай сустрэчы, пасля смерці першай жонкі Кальніцкага.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 10 студзеня 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
**Ко́мікс** — апавяданне, якое распавядаецца з дапамогай серыі малюнкаў у якіх ужываюцца кароткія тэксты.

Назва «*комікс*» утварылася ад англійскага слова «*comic*» — «*смешны*», у выніку таго, што першыя коміксы, друкаваныя ў газетах былі, звычайна, гумарыстычнымі.

Прыклад комікса
У наш час коміксы малююцца як на падставе кніжных гісторый, мультфільмаў ці мастацкіх фільмаў, так і з дапамогай уласных персанажаў. Кароткія коміксавыя гісторыі, звычайна друкуюцца ў часопісах, а вялікія серыі, ці гісторыі могуць выдавацца асобнымі альбомамі.
У апошнія гады, акрамя папяровых коміксаў, з'явіліся сеткавыя коміксы, якія распаўсюджваюцца выключна з дапамогай Інтэрнэту.

Першыя коміксы з'явіліся ў канцы ХІХ стагоддзя ў амерыканскіх газетах, але ўжо ў сярэдзіне ХХ стагоддзя яны сталі адным з самых папулярных жанраў масавай культуры. У савецкія часы коміксы ў Беларусі лічыліся «*уплывам гнілога Захаду*». Сучасныя коміксы, у асноўным, страцілі гумарыстычны характар, большую папулярнасць атрымалі коміксы жахаў, вайсковыя, злачынныя і г.д.

Першым, самым папулярных негумарыстычным коміксамі лічацца коміксы аб Супермэне (*Superman*), якія пачалі выдавацца з 1938 года. Пасля гэтага пачалася «мода» на стварэнне коміксавых супергерояў, самымі папулярнымі з якіх сталі *Бэтмэн, Капітан Амерыка, Халк, Жалезны Чалавек* і г.д.

Галоўны цэнтр вытворчасці коміксаў застаўся ў ЗША, дзе яны і ў нашыя дні карыстаюцца велізарнай папулярнасцю. Шмат з іх было экранізавана, а фільмы створаныя на падставе коміксаў атрымалі папулярнасць ва ўсім свеце.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Комікс

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Ларуса · Brockhaus · Treccani · Universalis · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 119310194 · GND: 4010427-8 · LCCN: sh85028863, sh99001401 · Microsoft: 529099274 · NDL: 00567438 · NKC: fd131978, ph114952 |

 |
**«Конадні»** — ілюстраваны літаратурна-мастацкі часопіс беларускай эміграцыі ў ЗША. Выдаваўся Беларускім інстытутам навукі і мастацтва ў Нью-Ёрку на беларускай мове ў 1954—1955, 1958 і 1963 гадах. Выйшла 8 нумароў (№ 5—6 здвоеныя).

Друкаваў паэзію, прозу, літаратурную крытыку, публіцыстыку беларускіх эмігранцкіх пісьменнікаў, хроніку літаратурнага і навуковага жыцця. Друкаваліся пераклады з нямецкай, украінскай, польскай літаратур, рэпрадукцыі карцін М. Сеўрука, П. Мірановіча, М. Навумовіча і інш.

Літаратура
----------

* «Конадні» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1997. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2. — С. 229.
**Людзікоўская мова** (*lyydin kiel', l'yyd'ikiel*) — мова прыбалтыйска-фінскай падгрупы фіна-волжскай групы фіна-ўгорскай галіны ўральскай моўнай сям'і, на якой размаўляе лакальная група карэлаў людзікі. Часта разам з уласнакарэльскай, лівікоўскай карэльскай і цвярской карэльскай мовамі лічыцца адной з гаворак агульнай карэльскай мовы. Як і іншыя карэльскія мовы, людзікоўская карэльская мова мае свой уласны літаратурны стандарт.

На людзікоўскай мове размаўляюць на ўсходнім поўдні рэспублікі Карэлія, у раёне заходняга ўзбярэжжа Анежскага возера — на тэрыторыі Кандапожскага, Пражынскага і Прыанежскага раёнаў.

Агульная характарыстыка
-----------------------

### Пісьмовасць

Да XIX ст. кнігавыданне на карэльскай мове практычна не вялося, пакуль у 1820 годзе кірылічным шрыфтам не было выдадзена Евангелле паводле Мацвея. У гэтыя часы не існавала адзінага літаратурнага стандарту і арфаграфіі мовы, у выніку чаго алфавіты розных выданняў адрозніваліся адзін ад аднаго.

У савецкія часы, у 1931 годзе для карэльскай мовы быў створаны лацінскі алфавіт, але ў 1937 годзе ён быў зноў пераведзены на кірылічную аснову.

### Дыялекты

Людзікоўская мова падзяляецца на 3 гаворкі: кандапожскую, міхайлаўскую і пражынскую.

Грамадскае жыццё
----------------

Паводле закона рэспублікі Карэлія аб дзяржаўнай падтрымцы карэльскай, вепскай і фінскай моў карэльскія мовы маюць магчымасць на атрыманне дапамогі з боку дзяржавы, а таксама могуць ужывацца ў дзяржаўных, навучальных установах і сродках масавай інфармацыі, гарантуецца права на атрыманне адукацыі на карэльскіх мовах. Але нягледзячы на гэта, ніводная з карэльскіх моў не мае статусу дзяржаўнай у рэспубліцы Карэлія.

На людзікоўскай мове выходзіць газета «Lyydilaine» («Людзікі»).

Зноскі
------

1. ↑  Атлас моў свету Праверана 24 чэрвеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q925553'></a>
2. ↑  гл. п. 1 артыкулу 11 Канстытуцыі рэспублікі Карэлія

Спасылкі
--------

Wikimedia IncubatorWikimedia Incubator
У Інкубатары Wikimedia ёсць **тэставы раздзел** Вікіпедыі ***на мове***   

* Sanakirju-Словарь-Sanakirja (руск.),  (фін.) — карэльска-руска-фінскі слоўнік
* Портал «Финно-угорские библиотеки России». Электронная коллекция изданий на карельском языке (руск.)

  


| ⛭Фіна-ўгорскія мовы |
| --- |
| Пермскія | 
* комі • комі-пярмяцкая (комі-язьвінская*) • удмурцкая*

 |
| Фіна-волжскія | 
* марыйскія: лугава-ўсходняя марыйская • горнамарыйская • паўночна-заходняя марыйская
* мардоўскія: макшанская • эрзянская
* вымерлі: мяранская † • мяшчэрская † • мурамская †

 |
| Прыбалтыйска-фінскія | 
* вепская • водская (*кравінскі †*) • іжорская • карэльская (*цвярскі карэльскі* • *лівікоўскі дыялект* • *людыкоўскі дыялект*) • ліўская † • фінская (*квенская • меянкіелі*) • эстонская (*паўднёваэстонскі* • *вырускі*)

 |
| Саамскія | 
* бабінская † • інары • яканьгская • кімі † • кільдзінская • колта • луле • пітэ • паўночнасаамская • умэ • паўднёвасаамская

 |
| Венгерскія | 
* венгерская

 |
| Обска-ўгорскія | 
* мансійская • хантыйская

 |
| **†** — мёртвыя мовы |
**Туз, Туз-Гёлю** (турэцк.: Tuz Gölü, літар. *Салёнае возера*; у старажытнасці — *Tatta*; стар.-грэч. Λιμνοθαλασσα εν Φρυγιη — «Фрыгійскае салёнае возера») — другое па велічыні возера ў Турцыі. Салёнасць возера складае 340 ‰. Размешчана ў цэнтры правінцыі Анатолія, за 105 км на паўночны ўсход ад Коньі і за 150 км на паўднёвы ўсход ад Анкары.

Вялікую частку года гэта дробнае (1—2 м) і салёнае возера мае плошчу 1500 км². Яно звычайна мае даўжыню 80 км і шырыню 50 км, узровень зрэзу вады — 905 м над узроўнем мора.

Возера напаўняе тэктанічную ўпадзіну на цэнтральным плато Турцыі. У Туз упадаюць два буйных ручая, таксама возера сілкуецца ад падземных крыніц і ападкаў, бяссцёкавае. Там дзе ў Туз упадаюць каналы і ручаі, утварыліся саланаватыя балоты. Улетку з-за выпарэння Туз губляе большую частка сваёй вады, на перасохлым дне ўтвараецца пласт солі сярэдняй таўшчынёй 30 см. Узімку соль ізноў раствараецца ў прэснай вадзе, якую возера атрымлівае ў відзе ападкаў і сцёку з навакольных земляў.

Тры саляныя шахты на возеры здабываюць парадку 70 % ад усёй солі, якая спажываецца Турцыяй. Здабыча солі вызначае кірунак прамысловай дзейнасці ў рэгіёне, якая, галоўным чынам, звязана з ачысткай і перапрацоўкай солі. Возера атачаюць апрацоўваемыя землі, толькі на поўдні і паўднёвым захадзе апрацоўка зямлі немагчымая з прычыны затаплення засоленых глеб.

У 2001 годзе возера Туз разам з прылеглымі стэпамі было абвешчана асабліва ахоўнай тэрыторыяй. На групе астравоў у паўднёвай частцы возера гняздуецца вялікая папуляцыя фламінга. Акрамя таго, тут гняздуецца белалобы гусак, а ў навакольных вёсках — стэпавая пустальга[*крыніца?*].

Гл. таксама
-----------

* Чылдыр

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 22. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0263-6 (Т. 16).

Спасылкі
--------

* Фатаграфіі возера Туз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh2018000861 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сцефановіч.

**Людміла Іосіфаўна Сцефановіч** (нар. 21 мая 1958, Мінск) — беларускі эканаміст. Доктар эканамічных навук (2013), дацэнт (2009), прафесар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава (спецыяльнасць «Бухгалтарскі ўлік», 1980), Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь (спецыяльнасць «Дзяржаўнае кіраванне», 2002), Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт (спецыяльнасць «Англійская мова», 2005), Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт (аспірантура, спецыяльнасць «Бухгалтарскі ўлік, статыстыка», 2005; дактарантура, 2013).

Працавала ў Нацыянальным банку Рэспублікі Беларусь (1980—2015), Беларускім дзяржаўным універсітэце (эканамічны факультэт, кафедра банкаўскай эканомікі, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: банкаўская справа; фінансы і крэдыт; бухгалтарскі ўлік і справаздачнасць у банках; фінансавая справаздачнасць; аналіз дзейнасці банкаў; безнаяўныя разлікі; рознічныя плацяжы; лічбавы банкінг.

Узнагароды
----------

Нагрудны знак «Ганаровы работнік банкаўскай сістэмы Беларусі» (2008), ганаровыя граматы Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь (2010), Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь (1997, 2005, 2015), падзякі Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь (1997, 1999, 2000).

Бібліяграфія
------------

* Стратегия развития бухгалтерского учета и отчетности в банках в условиях глобализации международных рынков капитала : диссертация … доктора экономических наук : 08.00.12 : защищена 10.04.2013 : утверждена 30.10.2013 / Стефанович Людмила Иосифовна. — Минск, 2012.
* Реформирование системы бухгалтерского учета и отчетности в банках Республики Беларусь / Л. И. Стефанович. — Минск, 2006.
* Карточный рынок Беларуси: карточки, инфраструктура, операции / Людмила Стефанович // Банкаўскі веснік. — 2014. — № 8. — С. 64—71.

Зноскі
------
**Комплекснае плаванне** — індывідуальная плавальная дысцыпліна, падчас якой спартсмены па чарзе плывуць чатырма рознымі стылямі.

Парадак стыляў у комплексным плаванні:

* Батэрфляй
* Плаванне на спіне
* Брас
* **Вольны стыль** (дэ-факта кроль)

У праграму Алімпійскіх гульняў уваходзяць дзве дыстанцыі комплекснага плавання, як у мужчын, так і ў жанчын — 200 метраў і 400 метраў. На дыстанцыі 200 метраў удзельнікі праплываюць у 50-метровым басейне па 50 метраў кожным стылем, у заплыве ўдвая даўжэй — па 100 метраў кожным стылем.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт ФІНА - міжнароднай федэрацыі плавання

| ⛭Спартыўнае плаванне |
| --- |
| Стылі і дысцыпліны | Вольны стыль | Батэрфляй | Брас | Плаванне на спіне | Комплекснае плаванне |  |
| Экіпіяванне | Капялюшык | Ачкі | Плаўкі (мужчыны) | Купальнік (жанчыны) |
| Трэніравальны інвентар і абсталяванне | Плавальны басейн | Дошка для плавання | Лапаткі | Калабашка | Ласты |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Семяняка.

**Людміла Іванаўна Семяняка** (руск.: Людми́ла Ива́новна Семеня́ка; нар. 16 студзеня 1952, Ленінград, СССР) — савецкая і расійская балерына, балетмайстар, харэограф, балетны педагог, актрыса; народная артыстка СССР (1986). Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі СССР (1977) і прэміі Ленінскага камсамола (1976).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 16 студзеня 1952 года ў Ленінградзе. Бацька — Семяняка Іван Якаўлевіч, працаваў гравёрам у выдавецтве «Праўда». Маці — Семяняка Марыя Мітрафанаўна, апаратчыца хімічнай лабараторыі. Танцавальныя здольнасці і артыстызм упершыню выявіліся ў харэаграфічным гуртку Палаца піянераў імя Жданава. У 10 гадоў паступіла ў Ленінградскае харэаграфічнае вучылішча (цяпер Акадэмія рускага балета імя А. Я. Ваганавай) у клас Н. В. Белікавай, у 12 — дэбютавала на сцэне Ленінградскага тэатра оперы і балета імя С. М. Кірава ў сольнай партыі маленькай Машы ў балеце «Шчаўкунок» П. І. Чайкоўскага.

У 1969 годзе на Першым Міжнародным конкурсе артыстаў балета ў Маскве была ўдастоена ІІІ прэміі.

З 1970 па 1972 год працавала ў Ленінградскім тэатры оперы і балета імя С. М. Кірава. Працягвала займацца пад кіраўніцтвам І. А. Калпаковай.

У 1972 годзе Ю. М. Грыгаровіч запрасіў яе ў Вялікі тэатр. У тым жа годзе артыстка паспяхова дэбютавала ў спектаклі Вялікага тэатра «Лебядзінае возера». Яе настаўнікам стала легендарная Г. С. Уланава, якая аказала значны ўплыў на творчасць балерыны. Акрамя пастаяннай працы з Г. С. Уланавай, балерына працавала з М. Ц. Сямёнавай, М. В. Кандрацьевай, М. Р. Сімачовым, займалася ў класе А. М. Месерэра.

У 1976 годзе заваявала 1-ю прэмію і залаты медаль I Міжнароднага конкурсу артыстаў балета ў Токіа, а ў Парыжы С. Ліфар уручае ёй Прэмію імя Ганны Паўлавай Парыжскай акадэміі танца.

У Вялікім тэатры выступала з 1972 па 1998 год (у 1972—1992 — у штаце, у 1992—1998 — па кантракце), выканаўшы цэнтральныя партыі ў многіх балетах.

Зноскі
------

1. 1 2  The International Who's Who of Women 2006 — Routledge, 2005. — ISBN 978-1-85743-325-8<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q88012245'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1508259'></a>