У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сапега.
Князь **Леан Людвік Сапега** (18 верасня 1803, Варшава — 1 верасня 1878, Красічын) — польскі, галіцкі палітык і грамадскі дзеяч з літоўска-польскага роду Сапегаў. Патомны член аўстрыйскай Палаты Паноў  (польск.) (бел. першы маршалак Галіцкага Сейма  (руск.) (бел. (1861-75), уладальнік Красічынскага замка (з 1835). Заснавальнік сельскагаспадарчай акадэміі ў Дублянах.

Быў адным з кіраўнікоў Паўстання 1830—1831 гадоў, азначаны ордэнам Virtuti Militari. Пазней займаўся палітычнай, эканамічнай і грамадскай дзейнасцю ў Галіцыі, быў прыхільнікам арганічнай працы  (англ.) (бел..

Бацька Адама Станіслава Сапегі  (руск.) (бел. і дзед кардынала Адама Стафана Сапегі.

Біяграфія
---------

### Паходжанне і дзяцінства

Леан Сапега. Мастак І. Аляшкевіч, XIX стагоддзе
Прадстаўнік коданьскай лініі літоўскага магнацкага роду Сапегаў герба «Ліс». Другі сын мечніка Варшаўскага княства, шамбеляна і ад’ютанта Напалеона I, польскага навукоўца і палітыка князя Аляксандра Антонія Сапегі (1772—1812) і Ганны  (польск.) (бел. з Замойскіх (1780—1859), швагер знакамітага князя Адама Чартарыйскага. Дзяцінства з маці і сястрой правёў у Парыжы.

### Адукацыя і маладыя гады

Літаграфія працы Ёзафа Крыхубера  (руск.) (бел.
Атрымаўшы хатнюю адукацыю, Леан паступіў у Першы варшаўскі ліцэй. Пасля яго заканчэння з 1820 па 1824 год Леан Людвік Сапега вывучаў права і эканоміку ў Парыжы і Эдынбургу. Па заканчэнні навучання пачаў працу чыноўнікам у Міністэрстве фінансаў Царства Польскага.

У лістападзе 1827 года Леон разам з міністрам Францыскам Друцкім-Любецкім  (руск.) (бел. адправіўся ў Пецярбург. 24-гадовага князя прыкмеціў Мікалай I і надаў яму чын камергера. Сапегу чакала бліскучая кар’ера пры двары расійскага імператара.

У пачатку вызваленчага паўстання (1830—1831) у Царстве Польскім Народны Савет адправіў Леана ў Францыю і Вялікабрытанію з дыпламатычным даручэннямі, спрабуючы атрымаць як маральную, так і матэрыяльную дапамогу. Але, не атрымаўшы, акрамя славеснай, ніякай дапамогі, ён вярнуўся ў мяцежную Варшаву і ўступіў афіцэрам у кавалерыйскі корпус Двярніцкага  (руск.) (бел. ў званні капітана артылерыі. 14 лютага адбылася бітва пад Сточакам  (руск.) (бел. дзе царскі генерал барон Фрыдрых Каспар фон Гейсмар  (руск.) (бел. са сваёй 3000-най 2-й конна-егерскай брыгадай быў разбіты атрадам Юзафа Двярніцкага ў 2500 чалавек. Пры гэтай бітве эскадрон Леана Сапегі адбіў у егераў 11 гармат. У напад яго ўланы ляцелі не з крыкамі «Ура!», а з песняй «Мазуркі Дамброўскага», напісанай сябрам яго бацькі — Юзафам Выбіцкім  (руск.) (бел. у 1797 годзе:

Jeszcze Polska nie zginęła,  

Kiedy my żyjemy.  

Co nam obca przemoc wzięła,  

Szablą odbierzemy.

За адвагу ў гэтым баі Л. Сапега ўзнагароджаны ордэнам за вайсковую доблесць Virtuti Militari.

Таксама быў сярод абаронцаў Варшавы  (руск.) (бел. ад рускіх войскаў (6/7 верасня 1831).

Па здушэнні паўстання расійскія ўлады канфіскавалі ўсе маёнткі князя Леана Сапегі, якія знаходзіліся на расійскай тэрыторыі, у тым ліку Тэафіпаль у 1835 годзе. Страціўшы даўнюю рэзідэнцыю Сапегаў у Кодні на Берасцейшчыне, мусіў перабрацца на Галічыну, якая знаходзілася пад уладай Аўстрыі.

### Сталыя гады

Леан Людвік Сапега
Набыў Красічын  (бел. (тар.)) (бел. куды перанёс сядзібу роду, і іншыя маёнткі пад Пшэмыслем. Леан Людвік быў выдатным палітыкам і гаспадаром. Клапаціўся пра развіццё рэгіёну, пачаў будаўніцтва ткацкіх майстэрняў. Яго дзейнасць зрабіла вялікі ўнёсак у палёгку галечы і паляпшэнне побыту навакольнага насельніцтва. Займаўся асветай мясцовых жыхароў. У 1864 годзе яго жонка Ядвіга запрасіла ў Красічын Сясцёр служак  (польск.) (бел. якія заняліся працай сярод беднага і неадукаванага насельніцтва. Таксама яны апекавалі над школай і прыютам для сірот.

У 1836 на Галіцкім саслоўным сейме атрымаў галіцкі «індыгенат», пазней тытул «вялікага стражніка срэбра кароннага» (ням.: Oberstandsilberkämmerer).

У 1839 годзе разам з Аляксандрам Фрэдрам  (руск.) (бел. прапанаваў аўстрыйскаму ўраду пабудаваць чыгунку Бохня — Львоў — Беражаны. Гэта звязала б саляныя здабычы Татраў са збожжавым Падоллем. Аднак у Вене ідэю не падтрымалі.

У 1848 годзе Сапега падпісаў петыцыю да імператара Фердынанда з патрабаваннем адмяніць усе сялянскія павіннасці і абвясціць ўсіх грамадзян краіны роўнымі перад законам. Каб падаць прыклад, Сапега вызваліў усіх сваіх сялян — больш за 20 000 чалавек — ад павіннасцяў. У тым жа годзе ён стаў ініцыятарам стварэння польскай Цэнтральнай нацыянальнай рады  (укр.) (бел. а ў наступным — адным з заснавальнікаў «Народнага дома» ў Львове.

У студзені 1856 года князь Леан Людвік Сапега заснаваў сельскагаспадарчую акадэмію ў сяле Дубляны, пада Львовам, якая з часам вырасла ў Львоўскі нацыянальны аграрны ўніверсітэт.

У 1861 годзе Леан Людвік Сапега кантактаваў з польскімі эмігрантамі, членамі парыжскага клуба — Гатэль Ламберт  (руск.) (бел.. У 1863—1864 гадах князь не ўдзельнічаў у новым польскім паўстанні, але аказваў паўстанцам фінансавую дапамогу.

З 1861 па 1875 год князь Леан Людвік Сапега был маршалкам Сейма  (руск.) (бел. Каралеўства Галіцыі і Ладамерыі, таксама з’яўляўся членам Рускага сабору  (руск.) (бел. старшынёй шэрагу фінансавых устаноў.

У 1862 годзе з дапамогай глобуса і шнуроўкі пераконваў англійскіх капіталістаў, што для іх выгодным з’яўляецца будаўніцтва транскантынентальнай чыгункі ад Англіі ў Індыю праз Львоў. Улетку 1863 года сумесна з англічанамі заснаваў «Англа-аўстрыйскі банк». 11 студзеня 1864 года імператар Франц Іосіф I ухваліў кансорцыум Л. Л. Сапегі — Томаса Брэсі на будаўніцтва чыгункі Львоў — Чарнаўцы — Ясы. Быў першым прэзідэнтам «Таварыства Львоўска-Чарнавецка-Яскай чыгункі  (укр.) (бел.» (назва — з 15 кастрычніка 1868 года; да гэтага, з 1 чэрвеня 1864 года — «Таварыства Львоўска-Чарнавецкай чыгункі»)

Партрэт працы Леапольда Гаровіца
У 1867 годзе пабудаваў ва Львове ўласны палац (захаваўся да нашых дзён). Быў адным з ініцыятараў будаўніцтва чыгункі  (руск.) (бел. Львоў — Кракаў.

У 1869 годзе Юльян Лаўрыўскі  (руск.) (бел. ў згодзе з князем Л. Л. Сапегам, з якім зблізіўся падчас польскага паўстання 1863 года, і міністрам замежных спраў графам Фрыдрыхам Фердынандам фон Бейстам  (руск.) (бел. (асноўным натхняльнікам акцыі, абраным у Галіцкі Сейм Гандлёва-прамысловай палатай Бродаў) выступіў у Сейме з рэзананснай прамовай аб польска-ўкраінскім супрацоўніцтве на аснове каталіцкай духоўнасці.

Леан Людвік многа разоў абіраўся старшынёй шматлікіх фінансавых арганізацый, уключаючы Зямельнае крэдытнае таварыства, Галіцкую касу ашчаднасці  (польск.) (бел. і Галіцкае сельскагаспадарчае таварыства  (польск.) (бел.. Арганізоўваў будаўніцтва чыгунак і розных прамысловых прадпрыемстваў.

Толькі часам перадаваў свае паўнамоцтвы намеснікам: Юльяну Лаўрыўскаму  (руск.) (бел. Івану Ступніцкаму  (укр.) (бел. часам — мітрапаліту Спірыдону Літвіновічу  (руск.) (бел.. Ва ўспамінах сцвярджаў моцны (спачатку — поўны) уплыў духавенства на паслоў-сялян.

23 сакавіка 1875 быў вызвалены ад пасады маршалка Галіцкага Сейма на падставе ўласнай заявы аб адстаўцы з 1869 года і адмовіўся ад палітычнай дзейнасці.

Памёр 11 верасня 1878 года ў Красічыне, быў пахаваны ў падзямеллі замкавай капліцы 14 верасня. Пахаванне было пышным з удзелам многіх заможных уласнікаў і прадстаўнікоў грамадскасці.

Уласнасць
---------

Палац Сапегаў ва Львове
Валодаў маёнткамі ў Журавіцы  (укр.) (бел. (каля Пярэмышля, набыў у 1834 годзе Журавіцу  (укр.) (бел. Рускую і Ляцкую з 3-ма фальваркамі), Азяранах  (укр.) (бел. Ланаўцах  (укр.) (бел. Більчэ-Залатым  (укр.) (бел. — на Падоллі (набыў на імя маці), Красічын  (бел. (тар.)) (бел. — сваю асноўную рэзідэнцыю — з пяццю маёнткамі набыў у 1835 годзе.

Венам жонкі былі Старае Сяло  (укр.) (бел. і Запалаў  (укр.) (бел. з пяццю фальваркамі. Пазней валодаў панадворкам на вул. Шырокай (цяпер Каперніка  (укр.) (бел.) у Львове, маёнткам у Раве-Рускай (1874). У 1873 годзе ўласнасць ацэньваў у 3 млн залатых гульдэнаў  (укр.) (бел..

У 1866 годзе набыў папяровую фабрыку ў Чарлянах  (укр.) (бел. якую затым ператварыў ў Акцыянернае таварыства, што праз некалькі гадоў абанкруцілася; страціў на гэтым 300 000 залатых гульдэнаў. Падобны лёс — у рафінерыі нафты ў Пярэмышлі, ільняной мануфактуры ў Красічыне.

Радавод і сям’я
---------------

### Сям’я і дзеці

Леапольд Гаровіц. «Партрэт Ядвігі Сапега» (1882)
9 снежня 1825 года ў Пулавах ажаніўся са сваёй стрыечнай сястрой графіняй Ядвігай Клемянцінай Замойскай  (польск.) (бел. (1806—1890), дачкой ардыната графа Станіслава Косткі Замойскага  (руск.) (бел. (1775—1856) і Соф’і Адамаўны Чартарыйскай (1778—1837). Падчас лістападаўскага паўстання жыла ў Парыжы, пасля з мужам у Кракаве. У Львове складалася на чале многіх дабрачынных арганізацый. У сваім маёнтку Красічын у 1863 годзе зладзіла шпіталь для параненых паўстанцаў. У лютым 1864 года дапамагала сыну здзейсніць уцёкі з турмы ў Львове. Пасля смерці мужа яна паступова адышла ад грамадскага жыцця, перадаўшы клопат аб дабрачынных установах нявестцы. Памерла ў Красічыне і пахавана ў сямейным магільным склепе.

Дзеці:

* Сесілія Цэлестына Сапега (памерла ў 7 гадоў)
* Адам Станіслаў Сапега  (руск.) (бел. (1828—1903), кавалер ордэна Залатога Руна
* Ядвіга Сапега (памерла ў 7 гадоў)
* Марыя Соф’я Сапега (памерла ў 4 гады)
* Уладзімір Сапега (памёр у 1 год)
* Соф’я Сапега (памерла ў 16 гадоў)
* Леан Сапега (памёр у 1 год)
* Тэрэза Сапега (памерла ў 20 гадоў)
* Уладзіслаў Сапега (памёр у 3 гады)

### Патомкі

Эпітафія Л. Л. Сапегі ў Лацінскім кафедральным саборы  (руск.) (бел. Львова
Нягледзячы на тое, што Леан Людвік меў адзінага сына, які дажыў да сталага ўзроста, спіс яго нашчадкаў дастаткова шырокі. Многія з іх былі выбітнымі ваеннымі і грамадскімі дзеячамі. Між іншым, сярод іх:

* Уладзіслаў Леан Сапега  (руск.) (бел. — польскі землеўладальнік і грамадскі дзеяч
* Адам Стафан Сапега — кардынал Польшчы
* Адам Зыгмунт Сапега  (руск.) (бел. — польскі лётчык
* Леан Аляксандр Сапега  (руск.) (бел. — польскі землеўладальнік, падарожнік і лётчык
* Павел Сапега  (руск.) (бел. — першы старшыня Польскага Чырвонага Крыжа  (руск.) (бел.
* Мацільда д’Удэкем д’Акоз — каралева Бельгіі

Памяць
------

Імя Леана Людвіка Сапегі ў 1886—1940 гадах насіла адна з галоўных вуліц Львоўскага раёна Новый Свет  (укр.) (бел. якая абмяжоўвала гэту гістарычную мясцовасць з усходу. З 1991 года вуліца носіць імя Сцяпана Бандэры  (укр.) (бел..

Ганаровы грамадзянін Львова  (руск.) (бел..

Бібліяграфія
------------

* Sapieha Leon. Wspomnienia z lat 1803—1863. — Lwów, 1914.
* Мемуары князя Л. Сапеги: пер. с пол. — Пг. 1915. — 316 с.

Зноскі
------

1. ↑  *Dr. Constant v. Wurzbach* Sapieha-Kodeński, Leo Fürst // *Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich*: *enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt haben* — Wien: 1856. — Т. 28. — S. 232.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67923164'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q25856'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q665807'></a>
2. ↑  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.
3. ↑  *Lundy D. R.* The Peerage<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q67129259'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21401824'></a>
4. ↑  Сапіга Лев // Енциклопедія історії України[ru] : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій[ru] (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України[ru]. — К.: «Наукова думка[ru]», 2012. — Т. 9 : Прил — С.— С. 452. — ISBN 978-966-00-1290-5. (укр.)
5. ↑  Sapiehowie (05) Архівавана 21 верасня 2013.  (польск.)
6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  Князь Леон Сапега открыл одно из старейших учебных заведений Галиции и построил первую в Украине железную дорогу  (руск.)
7. 1 2 3  Львовский Лев Сапега  (руск.)
8. ↑  *Ю. Томін, Ю. Романишин, Р. Коритко, І. Паращак.* Перша колія: до 150-річчя Львівської залізниці. — Львів: ТзОВ «Західноукраїнський Консалтинговий Центр» (ЗУКЦ), 2011. — 496 с.; іл. — С. 52. — ISBN 978-617-655-000-6
9. ↑  Англійскі інжынер: будаваў чыгункі па ўсім свеце — ад Канады да Аўстраліі, атрымаў ўзнагароды ў Англіі, Італіі, Аўстрыі
10. ↑  Ralf Roth, Günter Dinhobl. Across the borders: Financing the world’s railways in the nineteenth and twentieth centuries. — Ashgate, 2008. P. 53.
11. 1 2  *Чорновол І.* 199 депутатів Галицького Сейму. — Львів : «Тріада плюс», 2010. — 228 с. іл. — (Львівська сотня). — ISBN 978-966-486-089-2.

Літаратура
----------

* Сапега // Русский биографический словарь : в 25-ти томах. — СПб.—М. 1896—1918. (руск.)
* Сапеги // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* *Чорновол І.* 199 депутатів Галицького Сейму. — Львів : «Тріада плюс», 2010. — 228 с. іл. — (Львівська сотня). — ISBN 978-966-486-089-2.
* *Ярема Г.* Князь Леон Сапєга не дозволив доньці вийти заміж за бідного. А тепер у замку одружуються наречені // Високий замок. — 2017. — № 6 (5555) (17 січ.). — С. 12. — (Подорожі).
* *Kieniewicz S.  (польск.) (бел.* Sapieha Leon h. Lis (1803—1878) // Polski Słownik Biograficzny. — Warszawa — Kraków : Polskia Akademja Nauk, 1994. — T. XXXV/1, zeszyt 144. — S. 76—81.  (польск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Леан Людвік Сапега


| ?Леан Людвік Сапега — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Уладзіслаў Юзафат Сапега |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Ігнацы Сапега |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Крысціна з Сангушкаў[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Юзаф Сапега[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Караль Аляксандр Красіцкі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Ганна з Красіцкіх[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Ганна (Элеанора) з Жавускіх[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Аляксандр Антоні Сапега |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Аляксандр Ян Ябланоўскі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Юзаф Аляксандр Ябланоўскі |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Тэафіла з Сяняўскіх[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Тэафіла Стрэжыслава з Ябланоўскіх[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Караль Станіслаў Радзівіл |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Караліна Тэрэза з Радзівілаў[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Ганна Кацярына з Сангушкаў |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  | Леан Сапега |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Марцін Замойскі[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Міхал Здзіслаў Замойскі[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Ганна Францішка з Гнінскіх[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Андрэй Замойскі[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Томаш Дзялынскі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Ганна з Дзялынскіх[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Тэрэза з Бялінскіх[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Ганна Ядвіга з Замойскіх[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Юзаф Чартарыйскі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Станіслаў Костка Чартарыйскі[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Тэрэза з Дэнгафаў[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Канстанцыя з Чартарыйскіх[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Якуб Зыгмунт Рыбінскі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Ганна з Рыбінскіх[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Гелена Іаана з Патоцкіх[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны Аўстрыйскай імперыі |
| Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate · IPSB: leon-sapieha-marszalek · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1029137447 · ISNI: 0000 0000 7150 8443 · LCCN: n88116145 · NUKAT: n2005095162 · SUDOC: 074250493 · VIAF: 48316802 |

 |