***Урок анатоміі доктара Тульпа*** — карціна працы Рэмбранта, напісаная алеем на палатне ў 1632 годзе. Захоўваецца ў музеі Маурыцхёйс ў Гаазе, Нідэрланды. Карціна разглядаецца як адзін з ранніх шэдэўраў Рэмбранта.

Карціна ўяўляе сабой групавы партрэт амстэрдамскай гільдыі хірургаў. Цэнтральная постаць — доктар Нікалас Тульп, які тлумачыць калегам будову мускулатуры рукі. Некаторыя з дактароў-гледачоў сплочвалі адмысловы ўнёсак за ўключэнне ў карціну.

Карціна падпісана ў левым верхнім вуглу *Rembrandt. f[ecit] 1632*. Верагодна, гэта першы выпадак, калі Рэмбрант падпісаў карціну поўным іменем (у яго першапачатковым выглядзе) у адрозненне ад манаграмы *RHL* (Rembrandt Harmenszoon of Leiden), што з’яўляецца прыкметай яго ўзрастаючай мастацкай упэўненасці.

Перадгісторыя
-------------

Адлюстраваная падзея можа быць датавана 31 студзеня 1632 года: гільдыя хірургаў Амстэрдама, афіцыйным гарадскім анатомам якога быў Тульп, дазваляла праводзіць толькі адну публічную аўтапсію ў год, а анатамавацца магло толькі цела пакаранага смерцю злачынца.

Урокі анатоміі былі даволі звыклай падзеяй у XVII стагоддзі і праходзілі ў лекцыйных залах, якія былі ўласна тэатрамі, для студэнтаў, калег і шырокай публіцы, якой дазвалялася наведваць урокі за асобную плату за ўваход. На карціне гледачы адпаведным чынам апранутыя. Лічыцца, што самы верхні (не трымае паперы) і першы злева гледачы былі дададзеныя да малюнка пазней.

Кожныя 5-10 гадоў Гільдыя хірургаў замаўляла партрэт вядучым партрэтыстам; Рэмбранту гэта задача была даручана, калі яму было ўсяго 26 гадоў, і ён толькі прыбыў у Амстэрдам. Гэта была яго першая буйная замова ў Амстэрдаме. Кожны з людзей, якія ўваходзяць у партрэт, павінен быў заплаціць пэўную суму грошай, каб быць уключаным у твор, а цэнтральныя постаці (у дадзеным выпадку доктар Тульп) верагодна плацілі нават удвая больш. У сваёй працы Рэмбрант кардынальна пайшоў насуперак жанравым ўмоўнасцям, уласцівым выяўленчаму мастацтву таго часу. Так, ён змясціў ў цэнтры карціны труп цалкам (падобна як у іканаграфіі Хрыста), стварыў не проста партрэт, але і драматычную мізансцэну.

Вобраз Рэмбранта з’яўляецца выдумкай: на тыповым уроку анатоміі хірург пачынаў з адкрыцця грудной клеткі і паражніны, паколькі ўнутраныя органы найбольш хутка разлагаюцца.
Таксама на карціне адсутнічае *падрыхтоўшчык*, задачай якога было падрыхтаваць цела да ўрока. У XVII стагоддзі такі важны навуковец, як доктар Тульп, не займаўся б сам разразаннем і ўскрыццём трупа. Гэтая праца лічылася крывавай і лакейскай, таму такія задачы пакідаліся іншым. Менавіта з гэтай прычыны на здымку няма рэжучых інструментаў. Замест гэтага мы бачым у правым ніжнім куце велізарны адкрыты падручнік па анатоміі, магчыма, *De humani corporis fabrica* (*Аб будове чалавечага цела*) 1543 года Андрэаса Везалія.

Труп
----

Труп на стале — злачынца Арыс Кінт (псеўданім Адрыян Адрыянзун), які быў асуджаны за ўзброены грабеж і прысуджаны да смерці праз павешанне. Ён быў пакараны смерцю раней у той жа дзень перад урокам. Твар трупа часткова заценены — намёк на *umbra mortis* (цень смерці). Гэты прыём Рэмбрант нярэдка выкарыстоўваў у сваіх працах.

 Пупок трупа ў форме літары *R* 
Французскі гісторык мастацтва Жан-Мары Кларк адзначае, што пуп трупа мае форму вялікай літары R, і звязвае гэта назіранне з тым, што ў 1632 годзе Рэмбрант інтэнсіўна працаваў над сваім подпісам, паслядоўна выкарыстоўваючы тры розныя яго тыпы, перш чым ў 1633 годзе канчаткова спыніўся на подпісе ў выглядзе свайго першага імя.

Медыцынскія спецыялісты адзначаюць дасканалую адпаведнасць цягліц і сухажылляў, намаляваных 26-гадовым Рэмбрантам. Невядома, адкуль ён атрымаў такія веды. Не выключана, што ён скапіраваў дэталі з анатамічнага падручніка. Аднак у 2006 годзе галандскія даследчыкі ўзнавілі сцэну з трупам мужчыны і выявілі некалькі разыходжанняў у левым перадплеччы ў параўнанні з сапраўдным трупам.

У межах даследаванняў 2007 года амерыканскі мастак і анатам Дэвід Дж. Джакоў і яго калегі прадэманстравалі, што загадкавы белы шнур, які праходзіць ад локця да мезенца трупа і доўгі час лічыўся альбо варыянтам локцевага нерва, альбо мастацкай памылкай, хутчэй за ўсё ёсць сухажылле анамальнай мышцы перадплечча — дадатковай мышцы разгінальніка мезенца.

Звязаныя творы
--------------

 *Урок анатоміі доктара Дэймана, Рэмбрант* (1656 г.) 
* Карціна *Урок анатоміі доктара Дэймана*, напісаная Рэмбрантам у 1656 годзе, прызначалася для паказу ў Анатамічнай Зале ў Амстэрдаме разам з *Урокам анатоміі доктара Тульпа*. Дэйман быў непасрэдным пераемнікам Тульпа на пасадзе *praelector chirugic et anatomie*. Карціна была пашкоджана агнём у 1723 годзе, і захаваўся толькі яе цэнтральны фрагмент.

* Каля 1856 года Эдуард Манэ наведаў Гаагу і зрабіў невялікую дакладную копію *Урока Анатоміі*, якую перадаў свайму лекару доктару Сірэдзі.

 *Урок анатоміі доктара Нікаласа Тульпа* (Універсітэт Эдынбурга) 
* Менш падрабязная копія *Урока анатоміі доктара Нікаласа Тулпа* невядомага мастака знаходзіцца ў калекцыі твораў выяўленчага мастацтва ва Універсітэце Эдынбурга.

У папулярнай культуры
---------------------

* Відэагульня *Deus Ex: Human Revolution* (2011) спасылаецца на карціну як у гульнявых партрэтах, якія можна знайсці на сцяне, так і ў асобным кінематаграфічным трэйлеры, у якім доктар Нікалас і яго студэнты вывучаюць галоўнага героя Адама Джэнсена ў якасці мерцвяка, абвугленыя скалечаныя рукі якога ў самой гісторыі ампутуюцца і замяняюцца механічнымі канечнасцямі.

Гл. таксама
-----------

* *Урок анатоміі доктара Дэймана*, малавядомая карціна Рэмбранта, цяпер фрагментарная, таксама паказвае анатамічную лекцыю.

Нататкі
-------

1. ↑   Праверана 26 студзеня 2020.
2. 1 2  Rachlin, Harvey (2007). *Scandals, Vandals and Da Vincis*. Chrysalis Books. pp. 55–61. ISBN 978-1-86105-878-2.
3. ↑  Delaney, Samuel R. (2011). *Silent Interviews: On Language, Race, Sex, Science Fiction, and Some Comics--A Collection of Written Interviews*. Wesleyan University Press.
4. ↑  O'Bryan, C. Jil (2005). *Carnal Art*. University of Minnesota Press. pp. 64–67. ISBN 978-0-8166-4322-6.
5. ↑  Michiel Koolbergen, «De R van Rembrandt. Waarheen wijst de tang van dokter Tulp?» *Trouw*, 31 January 1992, 13; this article appeared on the 360th anniversary of the original anatomy lesson by Dr. Tulp. See also,  Архівавана 2 красавіка 2012.
6. ↑  IJpma, Frank F.A.; Van De Graaf, Robert C.; Nicolai, Jean-Philippe A.; Meek, Marcel F. (2006). "The Anatomy Lesson of Dr. Nicolaes Tulp by Rembrandt (1632): A Comparison of the Painting With a Dissected Left Forearm of a Dutch Male Cadaver" (PDF). *J Hand Surg [Am]*. **31** (6): 882–891. doi:10.1016/j.jhsa.2006.02.014. Архівавана 26 верасня 2007. Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 26 верасня 2007. Праверана 11 лістапада 2019.
7. ↑  IJpma FF, van de Graaf RC, Nicolai JP, Meek MF. "[The anatomy lesson of Dr Nicolaes Tulp by Rembrandt (1632) and the findings during dissection of the forearm of a cadaver: anatomical discrepancies]". *Ned Tijdschr Geneeskd*. **150** (50): 2756–65.`{{cite journal}}`: Папярэджанні CS1: розныя назвы: authors list (link)
8. ↑  Jackowe DJ, Moore MK, Bruner AE, Fredieu JR (Nov 2007). "New insight into the enigmatic white cord in Rembrandt's The Anatomy Lesson of Dr. Nicolaes Tulp (1632)". *J Hand Surg Am*. **32** (9): 1471–6. doi:10.1016/j.jhsa.2007.07.006.`{{cite journal}}`: Папярэджанні CS1: розныя назвы: authors list (link)
9. ↑  Choulant, Ludwig; Frank, Mortimer; Garrison, Fielding Hudson; Streeter, Edward Clark (1852). *History and bibliography of anatomic illustration in its relation to anatomic science and the graphic arts*. The University of Chicago press.(недаступная спасылка)
10. ↑  *Christie’s Impressionist & Nineteenth Century Art*. Catalog, p. 62, 24 June 1988.

Літаратура
----------

* *Урок анатоміі доктара Тульпа* у базе дадзеных Літаратуры, Мастацтва і Медыцыны
* Хеллер, Джозэф (1988), *Намалюй гэта,* ISBN 0-684-86819-9

| ⛭✰ Рэмбрант |
| --- |
| Карціны | 
* Партрэт Якаба дэ Гейна III (1632)
* Урок анатоміі доктара Тульпа (1632)
* Саскія ў вобразе Флоры (1634)
* Блудны сын у карчме (1635)
* Каменны мост (1638)
* Партрэт Марыі Трып (1639)
* Аўтапартрэт (1640)
* Начны дазор (1642)
* Даная (1636—1647)
* Арыстоцель з бюстам Гамера (1653)
* Адрачэнне Пятра (1660)
* Артаксеркс, Аман і Эсфір (1660)
* Змова Юлія Цывіліса (1661)
* Сіндыкі (1662)
* Яўрэйская нявеста (1665)
* Вяртанне блуднага сына (1666—1669)
* Укрыжаваны вол (1655)

 |  |
| Гравюры | 
* Млын (1641)
* Тры дрэвы (1643)
* Хрыстос, які вылечвае хворых (1643—1649)
* Фаўст (1652)
* Тры крыжы (1653)
* Хрыстос перад народам (1655)

 |