recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Берген (значэнні).

Афіцэр войскаў СС Фрыц Кляйн на гары трупаў у канцлагеры Берген-Бельзен.
**Берген-Бельзен** (ням.: Konzentrationslager Bergen-Belsen) — нацысцкі канцэнтрацыйны лагер у зямлі Ніжняя Саксонія, створаны паблізу вёскі Бельзен, за некалькі кіламетраў на паўднёвы захад ад г. Берген (Германія).

Быў створаны ў маі 1940 як Шталаг 311 (Stalag 311(XI C)) для ваеннапалонных з Бельгіі і Францыі, колькасць якіх складала каля 600 чалавек. У ліпені 1941 сюды даставілі каля 20 тысяч ваеннапалонных з СССР. Да вясны 1942 года 18 тысяч з іх памерлі ад голаду, холаду і хвароб (выжыла толькі 2097 чалавек). У красавіку 1943 лагер для ваеннапалонных быў зачынены і ператвораны ў канцэнтрацыйны лагер для часавага ўтрымання тых вязняў, якія валодалі замежнымі пашпартамі і якіх можна было абмяняць на палонных немцаў, што знаходзіліся ў лагерах саюзнікаў. Статус канцэнтрацыйнага лагер атрымаў 2 снежня 1944 года.

Канцлагер Берген-Бельзен адыграў важную ролю ў "маршах смерці" — эвакуацыі вязняў з розных канцлагераў падчас наступу войскаў кааліцыі. У 1945 годзе, калі ўжо стаў відавочным канец Другой сусветнай вайны, у Берген-Бельзен былі пераведзены вязні з іншых лагераў, хоць Берген-Бельзен не быў падрыхтаваны для прыёму такой колькасці зняволеных.

У лагеры не было газавых камер. Але за 1943-1945 гг. тут памерлі каля 50 тысяч зняволеных, звыш 35 тысяч з іх — ад тыфу за некалькі месяцаў да вызвалення лагера.

Лагер быў вызвалены 15 красавіка 1945 63-м палком супрацьтанкавай артылерыі брытанскай 11-й бранетанкавай дывізіі. Нягледзячы на ​​вялікія намаганні, каб выратаваць тых, хто выжыў, да канца красавіка памерлі 9000 вязняў, а да канца чэрвеня яшчэ звыш 4000 чалавек.

Спасылкі
--------

* Мемарыял Берген-Бельзен
* "Forget You Not": Bergen-Belsen Death Camp
* Relacja więźnia z wyzwolenia obozu Архівавана 12 сакавіка 2012.
* Foreword to The Belsen Trial of Joseph Kramer and 44 Others (Поўны рапарт з разгляду судовай справы, на якой судзілі катаў з канцлагеру Архівавана 4 красавіка 2006.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Смірноў.
**Ю́рый Пятро́віч Смірно́ў** (13 красавіка 1929, Дзеравягіна, Чэбсарскі раён, РСФСР) — дэпутат Вярхоўнага Савета Беларускай ССР VIII—XI скліканняў, загадчык аддзела навукі і навуковых устаноў ЦК КПБ, памочнік Першага сакратара ЦК КПБ БССР П. М. Машэрава.

Біяграфія
---------

Юрый Пятровіч нарадзіўся ў вёсцы Дзеравягіна, Чэбсарскага раёна РСФСР. Па рэкамендацыі Генеральнага пракурора СССР К. П. Гаршэніна быў прыняты ў Мінскі юрыдычны інстытут у 1948 годзе, які скончыў з адзнакай.

У 1952 годзе паступіў у аспірантуру Мінскага юрыдычнага інстытута, якую скончыў у 1954 годзе. У Маскоўскім дзяржаўным універсітэце 24 сакавіка 1960 года абараніў кандыдацкую дысертацыю па тэме «Роля савецкіх прафсаюзаў у галіне аховы працы». А 5 лютага 1964 года яму было прысвоенае вучонае званне дацэнта. Юрый Пятровіч быў першым на ўжо на юрыдычным факультэце БДУ і трэцім у юрыдычнай гісторыі Беларусі кандыдат юрыдычных навук і дацэнт па працоўным праве. Выкладаў працоўнае права на юрыдычным факультэце БДУ з 1954 па 1955 год.

Юрый Пятровіч быў адзіным з прававедаў, хто займаў пасаду памочніка П. М. Машэрава, а так сама з’яўляўся загадчыкам аддзела навукі і навуковых устаноў ЦК КПБ.

У 1971 годзе быў абраны ў Вярхоўны Савет БССР, дзе з’яўляўся дэпутатам на працягу амаль 20 гадоў і трох скліканняў. Працаваў у Федэрацыі прафсаюзаў Беларусі з 1992 па 2002 год на пасадах загадчыка юрыдычнага аддзела і саветніка старшыні.

У свой час з’яўляўся арбітрам Міжнароднага арбітражнага суда пры Беларускай гандлёва-прамысловай палаце. З’яўляецца адным з заснавальнікаў грамадскага аб’яднання «Супольнасць працоўнага права».

Узнагароды і званні
-------------------

Узнагароджаны:

* Двума ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга
* Ордэнам Дружбы Народаў
* Медалём «У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»
* Юбілейным знакам «Федэрацыя прафсаюзаў Беларусі: 100 гадоў прафсаюзнаму руху»

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Юрыдычны факультэт. Гісторыя. Сучаснасць. Імёны / рэдсавет : С. А. Балашэнка (старш.) і інш. ; рэдкал. : С. А. Балашэнка (адк. рэд.), А. В. Шыдлоўскі (нам. адк. рэд.) [і інш.]. — Мінск : БДУ, 2015. — 263 с. : іл.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Шаля (значэнні).

**Шаля** (славацк.: Šaľa, ням.: Schelle, венг.: Vágsellye) — горад у паўднёва-заходняй Славакіі на рацэ Ваг.

Геаграфія
---------

Горад размешчаны на Дунайскай нізіне з абодвух бакоў ракі Ваг прыкладна за 65 км ад Браціславы і за 30 км ад Нове-Замкаў. Шаля знаходзіцца ў цёплай кліматычнай зоне.

Гісторыя
--------

Горад упершыню згадваецца ў 1002 годзе. У 1252 Шалю спалілі татары, у гэтым ж годзе кароль Бела IV надаў Шалі гарадскія правы.

XVI—XVII стагоддзі прайшлі пад знакам пастаяннай вайны з туркамі. У XVII стагоддзі тут будуецца крэпасць. У XVIII стагоддзі Шаля пачынае развівацца дзякуючы сваёму порту Веча. Чыгунка, пракладзеная ў 1850 паміж Венай і Будапештам паскорыла развіццё гораду. У 1918 годзе стаў часткай Чэхаславакіі, за выняткам перыяду 1938—1945 гадоў, калі горад уваходзіў у склад Венгрыі.

Цяпер Шаля — раённы цэнтр Нітранскага края.

Дэмаграфія
----------

Паводле перапісу 2001 года колькасць насельніцтва горада налічвае 24 564 чалавек. Нацыянальны склад: 79,72 % — славакі, 17,88 % — венгры, 0,48 % — чэхі і 0,40 % — цыганы.

Рэлігійны склад: 66,63 % — рыма-каталікі, 23,62 % — людзі без прыналежнасці да рэлігіі і 4,00 % — лютэране.

Славутасці
----------

* Касцёл Св. Маргіты
* Замак сям’і Турзо

### Гарады-пабрацімы

* Сцяг Польшчы Конске, Польшча
* Сцяг Фінляндыі Кухма, Фінляндыя
* Сцяг Венгрыі Ораслань, Венгрыя
* Сцяг Чэхіі Тэлч, Чэхія

Зноскі
------

1. ↑  Mesto Šaľa Архівавана 23 ліпеня 2011.
2. 1 2  Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Statistical Office of the Slovak republic. Архівавана з першакрыніцы 17 снежня 2007. Праверана 27 кастрычніка 2014.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Шаля
* Афіцыйны сайт
* Карта Шалі
**Іахім Цеханавецкі** (? — 4 красавіка 1719) — грэка-каталіцкі царкоўны дзеяч, епіскап Пінскі і Тураўскі ў 1716—1719 гадах.

Біяграфія
---------

Пра ўніяцкага епіскапа Іахіма Цеханавецкага (ці Цехановіча) вядома не шмат. Пасля складання вечных абетаў, у 1710—1711 гг. ён вывучаў логіку і фізіку ў Віленскім езуіцкім калегіуме. У 1716 г. быў прызначаны Пінска-Тураўскім епіскапам. 15 верасня 1717 г. напісаў ліст літоўскаму канцлеру Каралю Станіславу Радзівілу з прапановай ад звальненні духавенства яго епархіі ад абавязку ваеннай кантрыбуцыі. Епіскапам быў тры з паловай гады гады. Памёр 4 красавіка 1719 г. у Пінску. Згодна з сваёй воляй, як базыльянін, быў пахаваны ў агульнай пахавальні Успенскага сабора ў Жыровіцкім манастыры.

Ацэнкі
------

Паводле Ігната Сцябельскага, Іахім Цеханавецкі *«вызначаўся вялікай богабаязню і святасцю жыцця. Епіскапам быў толькі тры з паловай гады, аднак у вачах людзей і Бога стаў святым»*.

Ушанаванне памяці
-----------------

Парэшткі ўладыкі Іяакіма былі перапахаваны ля галоўнага ўвахода ва Успенскі сабор у Жыровіцах, знутры з правага боку, у каплічцы, пад харамі ў склепе. У манастыры жыве паданне, што гэта зрабілі праваслаўныя ў 1870-я, калі ачышчалі склепы пад царквой ад пахаваных там законнікаў-базыльянаў і свецкіх людзей, а цела ўладыкі Іяакіма было знойдзена ў непарушным стане. Да пачатку 1990-х гг. грэка-каталіцкаму епіскапу праваслаўныя адпраўлялі паніхіду: штогод два разы — 4 красавіка (дзень смерці епіскапа) і 9 верасня (дзень імянін).

Зноскі
------

1. ↑  Wereda Dorota. Biskupi unickiej metropolii kijowskiej w XVIII wieku. Siedlce-Lublin, 2013. S. 43. 44.63. 339
2. 1 2  *Талочка Уладзіслаў.*. Уладыка Іяакім (Якім, Яўхім)  (бел.).  Наша слова № 30 (1441) (24 ліпеня 2019). Праверана 03.08.2019.

Літаратура
----------

* *Wereda Dorota*. Biskupi unickiej metropolii kijowskiej w XVIII wieku Архівавана 15 лютага 2016.. — Siedlce-Lublin 2013. — 375 S. — ISBN 978-83-63527-31-0
* Лаўрэш Леанід. Пра трываласць беларускай рэлігійнай традыцыі (пра біскупа Цеханавецкага) // Слонімскі край. 2019. № 10(44). С. 14–15.; 2019. № 11(45). С. 12–14.
**Ібагэ** (ісп.: Ibague) — горад у цэнтры Калумбіі. Заснаваны ў 1550 годзе. Цэнтр дэпартамента Таліма.

Гісторыя
--------

Ібагэ быў заснаваны Антоніа Лопесам Галарсай 14 кастрычніка 1550 г. пад назвай Вілья-дэ-Сан-Баніфача-дэ-Ібагэ-дэль-Валье-дэ-лас-Лансас у тым месцы, якое ў цяперашні час з'яўляецца часткай мястэчка Кахамарка дэпартамента Таліма. Гэта мястэчка знаходзіцца ў 42 км на захад ад сучаснага горада Ібагэ. З-за пастаянных набегаў індзейцаў піхаа, месцазнаходжанне горада было вырашана змяніць і горад быў нанова адбудаваны пачынаючы з 7 лютага 1551.

З красавіка па снежань 1854 года Ібагэ быў часовай сталіцай дзяржавы Рэспубліка Новая Гранада.

Пасля ўтварэння ў 1908 годзе дэпартамента Таліма горад Ібагэ стаў яго адміністрацыйным цэнтрам.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
**Догуш Дзер’я** (турэцк.: Doğuş Derya; нар. 1978, Паўночная Нікасія) — паўночнакіпрскі палітык.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1978 годзе ў Паўночнай Нікасіі. Вывучала паліталогію і міжнародныя адносіны ў Стамбульскім універсітэце, які скончыла ў 1999 годзе. Затым атрымала ступень магістра на кафедры сацыялогіі Басфорскага ўніверсітэта. Ступень доктара філасофіі атрымала ў кіпрскім універсітэце.

Прымала ўдзел у стварэнні Асацыяцыі прадстаўнікоў універсітэтаў і кіпрскай маладзёжнай платформы. У апошнія гады навучання ў Турцыі актыўна ўдзельнічала ў дзейнасці шэрагу асацыяцый па абароне правоў жанчын.

Пасля вяртання на Кіпр у 2007—08 гадах выкладала палітычную сацыялогію ў Блізкаўсходнім універсітэце.

### Палітычная кар’ера

У 2013 годзе балатавалася ў склад Асамблеі ад Рэспубліканскай турэцкай партыі, была 6-й у партыйным спісе. Атрымала 18175 галасоў, заняўшы 7-ае месца, і была абраная, у 2018 годзе пераабралася.

Дзер’я вядомая як актыўная прыхільніца гендэрнай роўнасці, абароны правоў ЛГБТ, а таксама дэмакратычных каштоўнасцяў і свабоды ў сферы адукацыі. Бурныя абмеркаванні выклікаў той факт, што падчас прынясення прысягі ў Асамблеі яна адмовілася прамаўляць тэкст, у якім рабіўся акцэнт на «цэласнасці Турэцкай Рэспублікі Паўночнага Кіпра», заявіўшы, што клятва «занадта маскулінная». Дзер’я хацела зачытаць зменены варыянт прысягі, у якім рабіўся акцэнт на барацьбе за федэральны Кіпр і супраць любых формаў дыскрымінацыі, уключаючы заснаваную на сексуальнай арыентацыі. У 2014 годзе яна ініцыявала ўнясенне змяненняў у Крымінальны кодэкс, у тым ліку ў артыкулы аб сексуальных злачынствах. У 2015 годзе яна ўзначаліла камітэт, які займаўся падрыхтоўкай новай рэдакцыі Сямейнага кодэкса. У прапанаванай Дзер’яй рэдакцыі Кодэкса хлопчыкам прадастаўлялася магчымасць атрымаць гэтак жа моцную ступень абароны, як і дзяўчынкам, а таксама жанчынам давалася права вольнага выбару прозвішча пасля замужжа. Акрамя гэтага, у законе прапаноўвалася павялічыць меры па абароне жанчын, якія падвяргаюцца гвалту, або існуе пагроза яго прымянення.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Doğuş Derya Архівавана 1 мая 2016 года. (Assembly of the Republic) Accessed on 10 June 2015. Find the corresponding Word document on Derya on the right, across her name in the table.
2. ↑  CTP-BG adayları YSK'ya başvurularını gerçekleştirdi (тур.).  Kıbrıs Postası. Праверана 10 June 2015.
3. ↑  28 Temmuz 2013 Milletvekilliği Erken Genel Seçimi ile ilgili Bilgiler (тур.)(недаступная спасылка).  High Election Committee. Архівавана з першакрыніцы 30 красавіка 2015. Праверана 10 June 2015.
4. ↑  Derya: "Kadınların medyadaki görünürlükleri gözlenmeli" (тур.).  Kıbrıs Postası. Праверана 10 June 2015.
5. ↑  Kuir ve feminist örgütlerden seçim mesajı (тур.).  Kıbrıs Postası. Праверана 10 June 2015.
6. ↑  Meclis'te yemin şoku! (тур.).  Kıbrıs Postası. Праверана 10 June 2015.
7. ↑  Kadınların kendi soyadını kullanması gündemde (тур.).  Kıbrıs Postası. Праверана 10 June 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Іберыя**, **Iверыя**, **Iвiрыя** (грэч. Ἰβηρία, лац.: Hiberia, арм.: Վիրք) — экзаэтнонiм (вонкавая назва) старажытнагрузiнскай дзяржавы **Картлі** (груз. ქართლი), якая існавала на тэрыторыі гістарычнай Усходняй Грузіі. Межавала з Калхідай на захадзе, Каўказскай Албаніяй на ўсходзе, з Вялікай Арменіяй на поўдні. Згадвалася як грузінскімі, так і антычнымі, армянскімі, візантыйскімі аўтарамі. У антычныя часы і ў раннім Сярэднявеччы Іберыя была важнай і значнай манархіяй на Каўказе, альбо ў якасці незалежнай дзяржавы, альбо ў якасці залежнай ад больш буйных імпэрыяў, асабліва ад Сасанідскай і Рымскай.

Зноскі
------

1. ↑  *Меликишвили Г. А.* К истории Древней Грузии. — Тб.: Институт Истории имени И. А. Джавахишаили, 1958. — С. 284: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Центром возникшего на рубеже IV—III веков до н. э. | "|
2. ↑  *Меликишвили Г. А.* К истории Древней Грузии». — Тб.: Институт Истории имени И. А. Джавахишаили, 1959. — С. 16.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Любімаў.

**Юрый Пятровіч Любімаў** (30 верасня 1917, Яраслаўль — 5 кастрычніка 2014, Масква) — расійскі тэатральны рэжысёр, акцёр і педагог. Народны артыст Расійскай Федэрацыі (1992). Лаўрэат Сталінскай прэміі другой ступені (1952), Дзяржаўнай прэміі Расіі (1997). Адзін з рэфарматараў расійскага тэатра. Кіраўнік Тэатра на Таганцы (1964—1984, 1989—2011).

Біяграфія
---------

Юрый Любімаў нарадзіўся 30 верасня 1917 года ў Яраслаўлі. Бацька — Любімаў Пётр Захаравіч, скончыў рэальнае камерцыйнае вучылішча і быў купцом — трымаў краму ў Ахотным радзе ў Маскве, а маці была настаўніцай. Дзед па маці быў цыганом.

У 1922 годзе сям'я пераехала ў Маскву. Калі Юрый Любімаў быў дзіцем, яго бацькі былі арыштаваныя.

У 1934 годзе быў прыняты ў студыю пры МХАТ 2-м, на сцэне якога ў 1935 годзе сыграў сваю першую ролю ў спектаклі «Маленне аб жыцці».

У 1936 годзе МХАТ 2-і быў зачынены, і Любімаў перавёўся ў Тэатральнае вучылішча імя Б. В. Шчукіна пры Тэатры імя Вахтангава, якое скончыў у 1939 годзе.

Удзельнічаў у Савецка-фінскай вайне, у перыяд з 1941 па 1945 год у складзе Ансамбля песні і танца НКУС выступаў непасрэдна на лініі фронту.

У 1946 годзе Любімаў быў прыняты ў трупу Тэатра імя Вахтангава. Тут жа ў 1959 годзе ён дэбютаваў як рэжысёр, паставіўшы п'есу А. Галіча «Ці шмат чалавеку трэба». З 1953 года выкладаў у вучылішчы імя Шчукіна.

У 1963 годзе сіламі студэнтаў курса А. А. Арочка паставіў спектакль «Добры чалавек з Сезуана» па п'есе Б. Брэхта, выканаўцы якога ў 1964 годзе склалі ядро ​​трупы Тэатра на Таганцы.

Сярод лепшых пастановак — «Жыццё Галілея» Б. Брэхта, «Гамлет» У. Шэкспіра (1971), «А зоры тут ціхія…» па аповесці Б. Васільева. Бескампрамісныя пастаноўкі Любімава атрымалі вялікую вядомасць не толькі ў СССР, але і ва ўсім свеце, а яго тэатр назвалі «востравам свабоды ў несвабоднай краіне». Спектакль па рамане Дастаеўскага «Злачынства і пакаранне», паказаны ў 1983 у Лондане, быў удастоены прэміі Evening Standard.

Падчас спектакляў рэжысёр часта сядзеў у зале і, маніпулюючы уключаным трохкаляровым ліхтарыкам у руках, рабіў падказкі акцёрам і падтрымліваў дынаміку іх гульні.

Як рэжысёр Юрый Любімаў шмат працаваў і ў оперным тэатры. Першай пастаноўкай стала опера італьянскага авангардыста Луіджы Нона «Пад гарачым сонцам кахання» ў «Ла Скала» ў 1975 годзе. Таксама паставіў оперы «Дон Жуан» В. А. Моцарта, «Саламбо» М. Мусаргскага, «Енуфа» Л. Яначака, «Лэдзі Макбет Мцэнскага павета» Д. Шастаковіча, «Пікавая дама» П. Чайкоўскага (у рэдакцыі Альфрэда Шнітке), «Любоў да трох апельсінаў» С. Пракоф'ева, «Набука» Д. Вердзі і інш.





1. ↑  Умер режиссер Юрий Любимов
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гаўрыленка.

**Дзям’ян Аляксандравіч Гаўрыленка** (27 снежня 1925 — ?) — палкоўнік міліцыі, былы начальнік Мінскай вышэйшай школы МУС СССР. Доктар юрыдычных навук, прафесар, заслужаны юрыст Рэспублікі Беларусь, заслужаны работнік МААП.

Выведнік 258-га партызанскага атрада 8-й Рагачоўскай брыгады.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Працоўнага Чырвонага Сцяга, Айчыннай вайны II ступені, медалямі «За адвагу», «За баявыя заслугі», «Партызану Айчыннай вайны» II ступені, «За Перамогу над Германіяй у Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «За выдатную службу па ахове грамадскага парадку», «Ветэран працы».

За актыўную работу па ахове грамадскага парадку Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 9 лiстапада 1962 года узнагароджаны Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР. За шматгадовую працу ў органах унутраных спраў і ў сувязі з 50-гадовым юбілеем Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 26 снежня 1975 года узнагароджаны Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР. За добрасумленнае выкананне службовага абавязку, дасягнутыя поспехі ва ўмацаванні сацыялістычнага правапарадку і ў сувязі з 60-годдзем Савецкай міліцыі Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 4 кастрычніка 1977 года узнагароджаны Граматай Вярхоўнага Савета БССР.

Зноскі
------

1. ↑  Гаўрыленка Дзям’ян Аляксандравіч

| ⛭Начальнікі Акадэміі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь |
| --- |
| 
* Уладзімір Умнягін (1958—1966)
* Пётр Ляднёў (1966—1971)
* Дзям’ян Гаўрыленка (1971—1976)
* Міхаіл Зырын (1976—1987)
* Уладзімір Савічаў (1987—1995)
* Уладзімір Данько (1995—1999)
* Віталь Апанасевіч (1999—2002)
* Юрый Яфімчык (2002—2005)
* Юрый Мелехавец (2005—2007)
* Іван Сяргей (2008—2009)
* Уладзімір Бачыла
* Сяргей Дарошка (2019—2021)
* Аляксандр Васільеў (з 2021)

 |
**До́га** (яп.: 島後) — востраў на поўдні Японскага мора, найбуйнейшы ў групе астравоў Окі. Тэрыторыя — 241,58 км². Насельніцтва (2013 г.) — 14849 чал.

Востраў До́га разам з суседнімі малымі астравамі і скаламі звычайна вылучаюць у асобную падгрупу астравоў Окі. Ён знаходзіцца ў 65 км на поўнач ад ўзбярэжжа Хонсю, у 575 км на паўночны захад ад Токіа. З поўначы на поўдзень востраў цягнецца на 21 км, з захаду на ўсход — на 18,4 км.

До́га мае вулканічнае паходжанне, уяўляе сабою рэшткі старажытнага стратавулкана. Тут знойдзены адны з найбольш старажытных адкладанняў горных парод на Японскіх астравах. Канчаткова востраў аддзелены ад суседніх астравоў і Хонсю каля 10 тысяч гадоў таму. Рэльеф скалісты. Найвышэйшы пункт — гара Даймандзі (608 м).

Асноўныя галіны мясцовай эканомікі — рыбалоўства, сельская гаспадарка, турызм. Звязаны паромнай і авія- пераправамі з востравам Хонсю.

Востраў До́га, самы буйны з астравоў Окі, часам памылкова называюць Догадзіма, ці «востраў Окіносіма». Самы вялікі горад Окіносіма названы ў гонар «Окіносіма», традыцыйнай назвы для групы астравоў, што азначае астравы Окі.

Спасылкі
--------

* Okinoshima Town
* Oki Islands Geopark

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85094458 |
**Юрый Рагацінец** (пам. пасля 1605 года) — багаты львоўскі мяшчанін, выдатны дзеяч Львоўскага Успенскага брацтва, абаронца праваслаўя.

Біяграфія
---------

Паходзіў з галіцкага гарадка Рагацін. Быў у добрых узаемаадносінах з князем Канстанцінам Астрожскім і кіеўскім мітрапалітам Іпаціем Пацеем. У лістах да Львоўскага (1596) і Віленскага (1599) брацтваў раіў умеранасць у рэлігійнай барацьбе. У 1604 годзе супраць Юрыя Рагацінца як багацея выступаў Іаан Вішэнскі. Некаторыя літаратуразнаўцы, у прыватнасці Іван Франко і Мікалай Васіленка, прыпісвалі яму аўтарства палемічнага твора «Перасцярога» (укр.: Пересторога).

Адзін з заснавальнікаў Львоўскай брацкай школы.

Зноскі
------

1. ↑  Jurij Rohatyniec // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>

Спасылкі
--------

* Капраль М. Рогатинці Юрій та Іван // Довідник з історії України. — 2-е видання. — К. 2001. — С. 659.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: jurij-rohatyniec · Sejm-Wielki.pl |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Яо.

**Яо** (яп.: 八尾市 *Яо-сі*) — горад у Японіі, які знаходзіцца ў прэфектуры Осака. Плошча горада складае 41,71 км ², насельніцтва — 270.887 чалавек (1 чэрвеня 2010), шчыльнасць насельніцтва — 6.494,53 чал. / км ².

Горад быў заснаваны 1 красавіка 1948 года.

Горад вядомы фестывалем японскай песні *Kawachi ondo* (河内音頭). У першы дзень адбываецца парад танцораў па вуліцы ў маляўнічых касцюмах. На другі дзень сотні людзей збіраюцца разам каля сярэдняй школы Яо на *Бон Адоры* (яп.: 盆踊り), каб танцаваць і святкаваць свае гістарычныя песні і танца.

Геаграфія
---------

Горад размешчаны на востраве Хонсю ў прэфектуры Осака рэгіёна Кінкі. З ім мяжуюць горада Осака, Хігасіосака, Касівара, Фудзіідэра, Мацубара і пасёлкі Хегуры, Санга.

Насельніцтва
------------

Насельніцтва горада складае 270.887 чалавек (1 чэрвеня 2010), а шчыльнасць — 6.494,53 чал. / км ². Змена колькасці насельніцтва з 1980 па 2005 гады:

* 1980—272 706 чал.
* 1985—276 394 чал.
* 1990—277 568 чал.
* 1995—276 664 чал.
* 2000—274 777 чал.
* 2005—273 487 чал.

Прамысловасць
-------------

Машынабудаванне, каляровая металургія, хімічная, тэкстыльная і харчасмакавая прамысловасці. Ёсць аэрапорт.

Сімволіка
---------

Дрэвам горада лічыцца гінкга, кветкай — хрызантэма.

Зноскі
------

1. ↑  国土数値情報　行政区域データの詳細 (яп.)  **(нявызн.)**?.  Counsellor, National and Regional Planning Bureau. — Лічбавыя карты з адміністрацыйным падзелам Японіі. Архівавана з першакрыніцы 30 красавіка 2012. Праверана 23 ліпеня 2010.
2. ↑  八尾市の概要 (яп.)  **(нявызн.)**?.  Адміністрацыя горада Яоа. Архівавана з першакрыніцы 7 мая 2012. Праверана 20 жніўня 2010.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 224. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18 Кн. 1).

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Яо**
* Афіцыйны сайт (яп.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Трубнікаў.

**Юрый Валянцінавіч Трубнікаў** (нар. 18 сакавіка 1946, г. Ташкент, Узбекістан) — беларускі матэматык, спецыяліст у галіне тэорыі функцый і функцыянальнага аналізу. Доктар фізіка-матэматычных навук (2004), дацэнт (1982), прафесар.

Біяграфія
---------

Скончыў Варонежскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ленінскага камсамола (спецыяльнасць «Матэматыка. Фізіка», 1969; аспірантура, 1973).

Працаваў у Віцебскім дзяржаўным тэхналагічным універсітэце (1986—2001, у 1986—1998 — загадчык кафедры вышэйшай матэматыкі), Віцебскім дзяржаўным універсітэце імя П. М. Машэрава (з 2001, факультэт матэматыкі і інфармацыйных тэхналогій, кафедра геаметрыі і матэматычнага аналізу, адначасова кафедра інжынернай фізікі, прафесар, у 2004—2006 — дэкан фізічнага факультэта, у 2008—2014 — загадчык кафедры тэарэтычнай фізікі).

Навуковыя інтарэсы: матэматычны аналіз; дыферэнцыяльныя ўраўненні; метады аптымізацыі.

Бібліяграфія
------------

* Метод чебышевской аппроксимации потенциала в задаче многих тел / Ю. В. Трубников, А. М. Воронов. — Витебск, 2009.
* Оптимальные итерационные процессы : монография / Ю. В. Трубников, О. В. Пышненко, И. А. Орехова. — Витебск, 2011.
* Экстремальные конструкции в негладком анализе и операторные уравнения с аккретивными нелинейностями : диссертация … доктора физико-математических наук : 01.01.01 : защищена 26.03.2004 : утверждена 13.10.2004 / Трубников Юрий Валентинович. — Витебск, 2004.

Зноскі
------
**Мапед** — двух-або трохколавы транспартны сродак з рухавіком аб'ёмам не больш за 50 см³ і максімальнай канструктыўнай хуткасцю не больш за 50 км/гадз. 

Размежаванне матацыклаў і мапедаў ў Правілах дарожнага руху звязана з тым, што матацыкл можа ехаць у агульным патоку аўтамабіляў, а мапед едзе істотна павольней, і таму правілы загадваюць яму рухацца толькі ля правага краю дарогі, разам з веласіпедамі. 

Папулярнасць мапедаў вызначаецца ў першую чаргу тым, што яны не патрабуюць дзяржаўнай рэгістрацыі, тэхаглядаў і абавязковага страхавання; для кіравання мапедам не патрабуецца вадзіцельскага пасведчання (ёсць краіны, дзе гэта не так). Акрамя таго, мапеды каштуюць даволі танна і расходуюць мала бензіну.

Гл. таксама
-----------

* Матацыкл
* Ровар з маторам
* Скутар

Літаратура
----------

* Мапед // Беларуская энцыклапедыя. У 18 т. Т. 10. Мінск, 2000. С. 101

| ⛭Мапеды |
| --- |
| *Класічныя мапеды* | **Рыжскі мотазавод:** «Рыга-5»  ·  «Рыга-7»  ·  «Рыга-11»  ·  «Рыга-13» 
**Мінскі мотазавод:** «Кроха»  |
| *Мапеды з педалямі  і пераключэннем  перадач* | **Рыжскі мотазавод:** «Рыга-1»  ·  «Рыга-3»  ·  «Рыга-4» 
**Львоўскі мотазавод:** «Верхавіна-3»  ·  «Верхавіна-4»  ·  «Верхавіна-5»  ·  «Верхавіна-6»  |
| *Макікі* | **Рыжскі мотазавод:** «Рыга-16»  ·  «Рыга-22»  ·  «Дэльта» 
**Львоўскі мотазавод:** «Карпаты»  ·  «Верхавіна-7» 
**Іжэўскі мотазавод:** «Іж 2.673 Карнет» 
**Завод ім. В.А. Дзегцярова (Каўроў):** «ЗІД-50»  ·  «Птаха» |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4123527-7, 4125867-8 · LCCN: sh85087186 · NKC: ph453995 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Багушэвіч.

**Юрый Багушэвіч** (Георгій Канстанцінавіч; 5 мая 1917, Орша — 18 мая 1983) — беларускі пісьменнік і перакладчык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і чыгуначніка. Скончыў факультэт мовы і літаратуры Мінскага педагагічнага інстытута (1941), адначасова працаваў у газеце «Сталинская молодежь». У час Вялікай Айчыннай вайны знаходзіўся ў дзеючай арміі на Калінінскім і Беларускім франтах, з 1943 — ваенны карэспандэнт. З 1945 — у ваеннай газеце на Далёкім Усходзе (Карэя, Кітай). Пасля дэмабілізацыі (1949) працаваў у рэдакцыях газет «Піянер Беларусі», «Мінская праўда», «Фізкультурнік Беларусі», быў карэспандэнтам газеты «Советский спорт», літкансультантам СП БССР, галоўным рэдактарам Мінскай кінастудыі навукова-папулярных і дакументальных фільмаў. Сябра СП СССР (1954).

Творчасць
---------

Дэбютаваў у 1938 годзе. Пісаў пераважна на рускай мове. Выйшлі аповесці «Побратимы» (1955), «Дерево дружбы» (1959), «Повести и рассказы» (1970), «В городке над Неманом» (1973), «Дырэктар „зялёнай школы"» (1975), «Юность пришла» (1977, 1987). Прымаў удзел у напісанні гісторыі мінскіх станкабудаўнічага і аўтамабільнага заводаў.

Напісаў некалькі сцэнарыяў кароткаметражных кінафільмаў, у сааўтарстве з В. Зубам — п'есу «Сябры» (1960, пастаўлена ў 1958).

Пераклаў на рускую мову асобныя творы П. Пестрака, А. Рылько, П. Кавалёва, аповесць Р. Няхая «Сарочы лес», зборнік «Піянеры-героі» (з Б. Бур'янам).

Узнагароды
----------

* Ордэн Айчыннай вайны II ступені,
* Ордэн Чырвонай Зоркі,
* медалі СССР і КНДР.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Богушевич Юрий // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 67. — 737 с.

Літаратура
----------

* Багушэвіч Юры // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X.
* Багушэвіч Юры // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
**Марабу** (*Leptoptilos*) — род птушак з сямейства буслоў, у які ўваходзяць тры віды.

Апісанне
--------

Птушкі з роду марабу ў памерах вагаюцца ад 110 да 150 см, размах крылаў складае ад 210 да 250 см. Верхняя частка цела і крылы ў марабу чорныя, ніжняя частка - белая. Ля пачатку шыі - белае жабо. Галава ў марабу лысая, з буйной і тоўстай дзюбай. У дарослых птушак на грудзях звісае скураны мяшок. Маладыя птушкі менш стракатыя, чым дарослыя. У адрозненне ад астатніх буслоў, марабу ў палёце не выцягвае шыю, а выгінае яе, быццам чапля.

Паводзіны
---------

Марабу жывуць вялікімі калоніямі, засяляюць адкрытыя саваны, хмызняковую мясцовасць і марскія берагі, з'яўляюцца таксама ў вёсках у месцах скіду адходаў, каб знайсці там ежу. У іх харчаванне ўваходзіць падалка, а таксама жабы, насякомыя, маладыя птушаняты, яшчаркі і грызуны. Магутная дзюба дазваляе забіваць невялікіх жывёл, а жабо абараняе апярэнне ад гною і крыві з трупа.

Марабу можа адабраць здабычу ў некаторых драпежнікаў, напрыклад, арланаў. Таксама марабу можа есці яйкі і дзіцянятаў кракадзілаў.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Марабу** ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.10. Мн. 2000, С.101
**Вышаслаў Уладзіміравіч** (да 978—1010-1013/1014, Ноўгарад) — князь наўгародскі (987—1010).

Найстарэйшы сын наўгародскага і пазней кіеўскага князя Уладзіміра Святаславіча і яго першай жонкі, паводле В. Тацішчава, імем Алава. Упершыню згадваецца «Аповесцю мінулых часоў» пад 980 годам. У канцы 980-х гадоў, падчас раздачы Уладзімірам валасцей сынам, атрымаў Наўгародскую воласць. Трымаў Наўгародскую воласць да смерці, паводле Тацішачава, у 1010 годзе. Па смерці Вышаслава, Уладзімір перавёў у Ноўгарад іншага сына — Яраслава.

Зноскі
------

1. 1 2  Рапов, 1977, с. 35
2. ↑  Рапов, 1977, с. 36

Літаратура
----------

* *Рапов О. М.* Княжеские владения на Руси в X — первой половине XIII в. — М.: Изд-во МГУ, 1977. — 268 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Быкаў.
**Ю́рый Бы́каў** (нар. 21 ліпеня 1964, Мінск) — ксёндз-магістр.

Біяграфія
---------

Вышэйшую адукацыю атрымаў у Беларускай політэхнічнай акадэміі па спецыяльнасці эканоміка і арганізацыя. Працаваў журналістам Дзяржтэлерадыёкампаніі — радыёстанцыі «Беларуская маладзёжная», «Радыё-2». У 2003 скончыў семінарыю[pl] ў Драгічыне (Польшча). Навуковую магістэрскую працу па тэалогіі маральнай абараніў у Папскім каталіцкім універсітэце Стэфана Вышынскага ў Варшаве (тэма: «Годнасць чалавека ў працах кс. Адама Станкевіча»).

Працаваў вікарыем мінскага архікафедральнага касцёла Імя Найсвяцейшай Дзевы Марыі. 18 кастрычніка 2005 года прызначаны пробашчам касцёла Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі ў Бабруйску. Шмат зрабіў для адбудовы і рэстаўрацыі касцёла.

З 3 жніўня 2014 прызначаны пробашчам кафедральнага касцёла і парафіі Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і Святога Станіслава ў Магілёве, дэканам магілёўскага дэканата. Даручана душпастырская апека парафіі Найсвяцейшай Дзевы Марыі Бялыніцкай у Бялынічах.

Творы
-----

* Жыў для Беларусі. // Наша вера. № 1 (27) 2004
* Праўда на службе годнасці чалавека. // Наша вера. № 2 (32) 2005

Спасылкі
--------

* Біяграфія
* Чалавек Божай справы — Інтэрв’ю з ксяндзом Юр’ем Быкавым
* Святыня павінна быць бачнай — Інтэрв’ю з ксяндзом Юр’ем Быкавым(недаступная спасылка)
**Маніякальнай сіндром** (стар.-грэч. μανία - запал, вар'яцтва, цяга) - псіхапаталагічны сіндром, які характарызуецца трыядай сімптомаў: падвышаны настрой па тыпу гіпертыміі, ідэаторнае і псіхічнае узбуджэнне ў выглядзе паскарэння мыслення і маўлення (тахіпсіхія), рухальная ўзрушанасць.

Для маніякальнага сіндрому таксама характэрна, але выяўляецца не заўсёды: узмацненне інстыктыўнай дзейнасці (павышэнне апетыту, сексуальнасці, узмацненне самаахоўных тэндэнцый), падвышаная адвлекаемасць, пераацэнка ўласнай асобы (дасягае часам вар'яцкіх ідэй велічы). Найбольш часта маніякальны сіндром назіраецца ў рамках біпалярнага афектыўнага разладу.

Гл. таксама
-----------

* Гіпаманія
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гразноў.
**Валерый Уладзіміравіч Гразноў** (1 снежня 1946, г. Хабараўск) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут у 1970 годзе. Працаваў у Мінскпраекце, з 1975 года — кіраўнік групы архітэктараў у Белмясцпрампраекце, з 1978 года — галоўны архітэктар праектаў у Белжылпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1974 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Студгарадок Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта па вул. Кастрычніцкай
Крыты каток
Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): інтэрнаты Мінскага педінстытута замежных моў па вул. Чарвякова (1972), БДУ па вул. Кастрычніцкай (1976), крыты каток[d] у парку імя М. Горкага, завод пластмасавых вырабаў па вуліцы Гусоўскага (1976), лазнева-аздараўленчы комплекс па вул. Кабушкіна (1985) у Мінску, будынак райканторы Дзяржбанка СССР у Слуцку (1979), фізкультурна-аздараўленчы камбінат у Новаполацку (1987).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Грязнов Валерий Владимирович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Кадыскі хлеб
**Кадыскі хлеб** (ісп.: Pan de Cádiz; таксама сустракаецца назва **Кадыскі турон**, ісп.: turrón de Cádiz, і транслітарацыя **пан дэ Кадыс**) — дэсерт іспанскай кухні, паходзіць з паўднёва-іспанскага горада Кадыс.

Дэсерт уяўляе сабой «буханку» з запечанага марцыпана з начынкай з цукатаў. Па сваім памеры, метаду падрыхтоўкі (выпяканне, ці, дакладней, абпальванне ў печы) і вонкавым выглядзе нагадвае хлеб. На паверхню кадыскага хлеба перад выпяканнем часам наносіцца які-небудзь узор.

Лічыцца, што ў сучасным выглядзе страва з’явілася ў 1950-х гадах у кадыскай кандытарскай «Вена», уладальнікам і шэф-кухаром якой быў Антоніа Вальс Гарыда (ісп.: Antonio Valls Garrido). Тым не менш, інфармацыя аб марцыпанавых «булачках» з цукатамі ў Кадысе фіксуецца з XIX стагоддзя, але яны, верагодна, былі меншага памеру. На сённяшні дзень кадыскі хлеб з’яўляецца своеасаблівай візітнай карткай горада і папулярнай стравай мясцовага каляднага стала.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кокаш.
**Валерый Уладзіміравіч Кокаш** (7 лістапада 1951, в. Білоб, Асіповіцкі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 7 лістапада 1951 года ў в. Білоб Асіповіцкага раёна Магілёўскай вобласці.

Скончыў Ленінградскі Працоўнага Чырвонага Сцяга сельскагаспадарчы інстытут, эканаміст-арганізатар сельскагаспадарчай вытворчасці.

Працаваў інструктарам Астравецкага раённага камітэта ЛКСМБ Гродзенскай вобласці; майстрам міжкалгаснай будаўнічай арганізацыі г.п. Астравец Гродзенскай вобласці; майстрам, прарабам будаўнічай перасоўнай механізаванай калоны № 151 Гродзенскага аблміжкалгасбуда г.п. Астравец; інжынерам-будаўніком, намеснікам старшыні калгаса «Радзіма» Астравецкага раёна Гродзенскай вобласці; начальнікам дарожнага рамонтна-будаўнічага ўпраўлення № 159 г.п. Астравец Гродзенскай вобласці; дырэктарам Астравецкага камбіната будаўнічых матэрыялаў Гродзенскай вобласці; начальнікам дарожнага рамонтна-будаўнічага ўпраўлення № 134 г. Смаргоні Гродзенскай вобласці; начальнікам дарожнага рамонтна-будаўнічага ўпраўлення № 47 ААТ «Аўтамагістраль» г. Гродна; галоўным інжынерам, генеральным дырэктарам абласнога ўнітарнага прадпрыемства «Гроднааблдарбуд»; генеральным дырэктарам камунальнага праектна-рамонтна-будаўнічага ўнітарнага прадпрыемства «Гроднааблдарбуд».

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае дзвюх дачок.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)
**Каетур** — сістэма вадаспадаў на рацэ Патара ў заходняй Гаяне, недалёка ад мяжы з Венесуэлай. 

Вышыня найбольшага вадаспада складае 226 метраў. Гэта адзін з самых буйных, самых высокіх і самым магутных вадаспадаў у свеце. Кожную секунду ён траціць больш за 1263 м³ вады, што амаль у два разы больш, чым Ніягара. 

Вадаспады размешчаны ў аднайменным нацыянальным парку, з'яўляюцца папулярным турыстычным аб'ектам.

Спасылкі
--------

* KAIETEUR FALLS
* Kaieteur Park Архівавана 9 студзеня 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Фокін.

**Валерый Уладзіміравіч Фокін** (руск.: Вале́рий Влади́мирович Фо́кин; нар. 28 лютага 1946, Масква, СССР) — савецкі і расійскі рэжысёр, акцёр і педагог. Мастацкі кіраўнік Нацыянальнага драматычнага тэатра Расіі (Александрынскага тэатра) з 2003 года.

Народны артыст Расійскай Федэрацыі (1996). Поўны кавалер ордэна «За заслугі перад Айчынай». Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі РСФСР ім. Станіслаўскага (1987) і трох Дзяржаўных прэмій РФ (1994, 2000, 2003).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 28 лютага 1946 гады ў Маскве. У 1970 годзе скончыў Тэатральнае вучылішча імя Б. В. Шчукіна (курс Б. Я. Захавы і М. Р. Тэр-Захаравай).

З 1970 па 1985 гады — рэжысёр МДТ «Сучаснік». Паралельна з працай у «Сучасніку» ставіў спектаклі ў іншых маскоўскіх тэатрах: «Вечары на хутары каля Дзіканькі» паводле Гогаля (ЦДТ, 1976), «З вясной я вярнуся да цябе» А. М. Казанцава (студыя А. П. Табакова, 1978). З 1985 па 1991 год узначальваў Маскоўскі драматычны тэатр імя М. Н. Ярмолавай.

У 1991 годзе стаў мастацкім кіраўніком і генэральным дырэктарам Творчага цэнтру ім. Ус. Меерхольда, з верасня 2011 года з’яўляецца Прэзідэнтам ЦІМ.

З 2003 года — мастацкі кіраўнік Александрынскага тэатра ў Санкт-Пецярбургу.

Ставіў спектаклі ў Польшчы, Венгрыі, Германіі, Швейцарыі, Фінляндыі, ЗША.

Са студзеня 2012 г. сябра «Народнага штаба» (па Маскве) кандыдата ў прэзідэнты Уладзіміра Пуціна. 6 лютага 2012 года быў афіцыйна зарэгістраваны як давераная асоба кандыдата ў Прэзідэнты РФ і дзейнага прэм’ер-міністра Уладзіміра Пуціна.

11 сакавіка 2014 г. падпісаў зварот дзеячаў культуры Расійскай Федэрацыі ў падтрымку палітыкі прэзідэнта РФ У. У. Пуціна ва Украіне і ў Крыме.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бабук.

**Валерый Уладзіміравіч Бабук** (нар. 20 жніўня 1956, Бор, Пухавіцкі раён, Беларусь) — беларускі спартсмен i трэнер (гiравы спорт, армрэстлiнг, паўэрлiфтынг), суддзя міжнароднай катэгорыі (2000), майстар спорту СССР, майстар спорту Беларусi мiжнароднага класа, заслужаны трэнер Беларусi.

Біяграфія
---------

Маці, Бабук Ганна Максімаўна, працавала ў калгасе «Іскра» і выхоўвала 7 дзяцей. Бацька, Бабук Уладзімір Ільіч, працаваў кіроўцам. У 1973 г. скончыў 10 класаў Бор-Слабадской сярэдняй школы.

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт у 1994 г. і Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры у 2003 г.

З 1993 г. па 2005 г. на Мінскам заводзе халадзільнікаў «Атлант». З 2005 г. па 2007 г. трэнерам па спорце Рэспубліканскі цэнтр фізічнага выхавання і спорту. З 2007 г. па 2014 г. дырэктар ДЮСШАР адзінаборстваў г. Мінск.

З 2014 г. дырэктар ДУ «Фізкультурна-аздараўленчы комплекса „Энергія"» у п. Дружны (Пухавіцкі раён).

Сям’я
-----

У шлюбе з Аленай Паслядовіч. Мае двух дзяцей: сына Сяргея і дачку Юлію.

Узнагароды
----------

* Медаль «За працоўныя заслугі» (15 красавіка 2013).

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
Руслан Салей, беларускі хакеіст, абаронца.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Абаронца.
**Абаро́нца** ў хакеі — ігрок, асноўная задача якога на пляцоўцы перашкодзіць камандзе саперніка забіць гол. Звычайна ў звяне выходзяць два абаронцы. Абаронцы — універсальныя ігракі, хоць першачарговымі для іх з'яўляюцца абарончыя функцыі. Абавязковая якасць абаронцаў — уменне весці асабістыя адзінаборствы. Як правіла, сучасныя абаронцы высакарослыя, дужыя спартоўцы, якія валодаюць значным хуткасна-сілавым патэнцыялам.

Пры пераходзе ў сярэднюю зону асноўная задача абароны — прыціснуць іграка, які валодае шайбай, да борту, і ня даць правесці нападаючым распасоўку. У чужой зоне абаронцы займаюць пазіцыі каля сіняй лініі, іхняя асноўная задача — не даць шайбе выйсці з гэтай зоны.

Літаратура
----------

* Хоккей. Большая энциклопедия. — М.: Терра-Спорт, Олимпия Пресс, 2006.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Абаронца (хакей)

| Пазіцыі хакеістаў на пляцоўцы |
| --- |
| *Нападаючыя:* |  | Левы крайні | Цэнтральны | Правы крайні |
| *Абаронцы:* | Левы абаронца | Правы абаронца |
| *Варатар:* | Варатар |
| Форвард | Тафгай | Зачэпа | Капітан | Трэнер | Суддзі |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каржынскі.
**Васіль Рыгоравіч Каржынскі** (1841 — ?) — інжынер-архітэктар.

Біяграфія
---------

### Дзяцінства і адукацыя

Нарадзіўся ў 1841 годзе. Першапачатковую адукацыю атрымаў у Чарнігаўскай мужчынскай гімназіі. У 1856 годзе паступіў у Пецярбургскае будаўнічае вучылішча, дзе і скончыў курс у 1861 годзе па першым разрадзе.

### Прафесійная дзейнасць

Адразу пасля вучылішча быў прызначаны на службу архітэктарскім памочнікам у падольскую будаўнічую і дарожную камісію. Потым быў справаводам праўлення, а ў 1869 годзе прызначаны малодшым архітэктарам падольскай губерні. Праз год прылічыўся да Тэхнічна-будаўнічага камітэта  (руск.) (бел. і быў камандзіраваны ў распараджэнне Галоўнага таварыства расійскіх чыгунак  (руск.) (бел.. На працягу 14 гадоў быў начальнікам участка Пецярбургска-Варшаўскай чыгункі па рамонту пуцей і будынкаў. З 1884 па 1887 год быў віцебскім губернскім архітэктарам, а потым адкамандзіраваны для пабудовы казарм кавалерыйскага глухаўскага палка  (руск.) (бел..

Пабудова гэта скончана ў 1891 годзе. З 1892 года кіраваў пабудовай казарм для 10-га сапёрнага батальёна ў г. Астралэнцы.

Творчасць
---------

Будынак казармаў у Астраленцы
* Пры пабудове кавалерыйскіх казармаў для 16-га драгунскага глухаўскага палка:
	+ тры мураваных трохпавярховых эскадронных флігеля
	+ афіцэрскі флігель
	+ трохпавярховы будынак для вучэбнай і нестраявой каманды
	+ двухпавярховы будынак афіцэрскага сходу з гаўпвахтай і канцылярыяй
	+ двухпавярховы будынак бальніцы
	+ шэсць эскадронных стайняў
	+ ветэрынарны лазарэт
	+ палкавая баня, пральня, пякарня
	+ цэйхгаўз і абозны сарай
	+ двухпавярховы будынак майстэрняў
	+ мураваная царква  (польск.) (бел. на 500 чалавек
* пры пабудове казармаў для 10-га сапёрнага батальёна ў г. Астралэнцы:
	+ батальённы трохпавярховы флігель
	+ два афіцэрскіх флігеля
	+ прыёмны пакой і гаўпвахта
	+ двухпавярховы будынак майстэрняў
	+ пякарня, баня, кузня, стайня і іншае
	+ службы, паграбы, цэйхгаўз, абоз і іншае.

Агульны выгляд казармаў 16-га драгунскага глухаўскага палка ў Астралэнцы

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Барановский Г. В. Юбилейный сборник сведений о деятельности бывших воспитанников Института гражданских инженеров (Строительного училища) 1842—1892. С. 164
**Васіль Сцяпанавіч Серафімаў** (нар. 19 студзеня 1897, в. Забелле, Полацкі раён, Віцебская вобласць — 1972) — беларускі эканаміст, палітычны дзеяч і дзяржаўны дзеяч, арганізатар адукацыі, краязнавец. Кандыдат эканамічных навук (1952), дацэнт (1952). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (педагагічны факультэт, гістарычнае аддзяленне, 1925), курсы дысертантаў Акадэміі грамадскіх навук пры ЦК УКП(б) (1951).

Працаваў у Бабруйскім акруговым аддзеле адукацыі (1925—1926), Мінскім акруговым палітпрасвеце (1926—1927), Мсціслаўскім педагагічным тэхнікуме (1927—1930), АН БССР (1930—1933), Дзяржаўным навукова-даследчым аўтадарожным інстытуце Галоўнага ўпраўлення шашэйных і грунтавых дарог і аўтатранспарту БССР, Горацкай МТС (1933—1935), Горацкім райкаме КПБ (1935—1937), Народным камісарыяце асветы БССР (1937), СШ № 27 г. Віцебска (1939), Віцебскім абкаме КПБ (1939—1941, 1946—1952), Брэсцкім дзяржаўным педагагічным інстытуце імя А. С. Пушкіна (1952—1972, дацэнт, загадчык кафедры марксізму-ленінізму, кафедры філасофіі і палітэканоміі, у 1952—1958 — дырэктар інстытута).

Навуковыя інтарэсы: эканамічная тэорыя; краязнаўства.

Друкаваўся ў часопісе «Наш край». У 1960-х гадах напісаў успаміны пра Янку Купалу (друкаваліся ў часопісе «Полымя»).

Узнагароды
----------

Ордэны Чырвонай Зоркі (1942, 1967), Айчыннай вайны II ступені (1944), «Знак Почета» (1949) і інш.

Бібліяграфія
------------

* Вопросы социалистической индустриализации в трудах И. В. Сталина : автореферат диссертации … кандидата экономических наук / Серафимов В. С. — Москва, 1951.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Серафімаў Васіль Сцяпанавіч // Выкладчыкі Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта: 1945—2014 : біябібліяграфічны даведнік. — Брэст, 2015. — С. 10—11.
* Серафімаў Васіль Сцяпанавіч // Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991 : энцыклапедычны даведнік : у 3 т. / Леанід Маракоў. — Мінск, 2003. — Т. 2. — С. 216—217.
* Кандыбовіч С. Разгром нацыянальнага руху ў Беларусі. Мн. 2000.

| ⛭Рэктары Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна‎  |
| --- |
| 
* Пётр Дзема (1946—1948)
* Міхаіл Кірылаў (1948—1952)
* Васіль Серафімаў (1952—1958)
* Мікалай Івашэнка (1958—1964)
* Васіль Доркін (1964—1968)
* Сяргей Гусак (1968—1969)
* Георгій Андраюк (1970—1989)
* Васіль Сцепановіч (1989—1999)
* Уладзімір Плецюхоў (1999—2002)
* Мечыслаў Часноўскі (2002—2014)
* Ганна Сендзер (з 2014)

 |
**Бленарэя** (ад стар.-грэч.: βλέννος — слізь + ῥέω — цяку) — вострае гнойнае запаленне слізістай абалонкі (кан'юнктывы) вока інфекцыйнага паходжання. Адрозніваюць бленарэю нованароджаных, дзіцячую і дарослых.

Заражэнне бленарэяй нованароджаных адбываецца пры родах, калі галоўка плода праходзіць праз родавыя шляхі хворай на ганарэю маці. Хвароба праяўляецца на 2—3-і дзень ацёкам і зацвярдзеннем павекаў абодвух вокаў, гіперэміяй  (руск.) (бел. кан'юнктывы, серозна-крывяністымі выдзяленнямі. Праз З—4 дні з'яўляюцца густыя гнойныя выдзяленні (найбольш небяспечны перыяд, цягнецца 2—З дні). У цяжкіх выпадках пашкоджваецца рагавіца.

Пры заражэнні дзяцей бленарэяй ад маці (дзіцячая бленарэя) хвароба прымае больш цяжкую форму, чым у нованароджаных. Працэс звычайна аднабаковы.

Бленарэя ў дарослых пачынаецца звычайна з аднаго павека пры занясенні ў яго інфекцыі самім хворым на ганарэю мочапалавых шляхоў. Клінічна падобная на бленарэю нованароджаных, але з больш цяжкім цячэннем і частым пашкоджаннем урэтры. Лячэнне тэрапеўтычнае.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
**Васіль Сямёнавіч Гігевіч** (3 студзеня 1947, в. Жыцькава, Барысаўскі раён Мінскай вобласці) — беларускі пісьменнік.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і. У 1969 скончыў фізічны факультэт Харкаўскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Працаваў выкладчыкам фізікі ў Новааляксандраўскай сярэдняй школе Сахноўшчынскага раёна Харкаўскай вобласці. З 1970 — карэспандэнт-радыёарганізатар ашмянскай раённай газеты «Красное знамя». У 1970-77 г. — інжынер Барысаўскага шклозавода. Скончыў Вышэйшыя літаратурныя курсы ў Маскве (1979). З 1979 па 1981 працаваў на кінастудыі «Беларусьфільм», з 1981 — у часопісе «Маладосць», з 1988 — загадчык аддзела прозы часопіса. Член Саюза пісьменнікаў СССР з 1977.

Творчасць
---------

Першае апавяданне надрукаваў у 1972 у часопісе «Полымя». Аўтар зборнікаў прозы «Спелыя яблыкі» (апавяданні, 1976), «Калі ласка, скажы» (аповесць і апавяданні, 1978), «Жыціва» (аповесці, 1980), «Астравы на далёкіх азёрах» (аповесці, апавяданні, 1984), «Доказ ад процілеглага» (раман, 1985), «Мелодыі забытых песень» (аповесці, раман, апавяданні, 1988), «Карабель» (аповесці, раман, 1989), «Марсіянскае падарожжа» (аповесць, раман, 1990), раманаў «Не забывай пра дом свой, грэшнік» (1990), «Кентаўры» (1993). У 2011 годзе ў часопісе «Полымя» выйшла аповесць «Страчанае шчасце».

Для яго творчасці характэрны псіхалагізм, філасафічнасць, умоўна-абагуленая форма мастацкага асэнсавання жыцця. Аўтар, выкарыстоўваючы своеасаблівыя мастацкія формы, даследуе сучасныя праблемы існавання цывілізацыі ў Сусвеце: паводзіны звычайнага чалавека, які па няволі апынуўся ў чужым грамадстве; магчымасці найноўшых тэхналогій стварыць штучны розум, каб устанавіць дыктат над людзьмі; рэакцыя зямлян на незвычайныя бытавыя праявы, якія выкліканы кантактамі з іншапланецянамі.

Прэміі і ўзнагароды
-------------------

Лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола Беларусі (1982) за аповесць «Жыціва».

Зноскі
------

1. ↑  БЭ, Т. 5. С. 218.

Літаратура
----------

* Беларускія пісьменнікі (1917—1990): даведнік / склад. А. Гардзіцкі. — Мн. 1994.

Спасылкі
--------

* старонка Васіля Гігевіча Архівавана 17 мая 2014. на сайце Барысаўскага дзяржаўнага каледжа