recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бялінскі.
**Франці́шак Бялі́нскі** (1742 — 24 кастрычніка 1809, Варшава) — генерал-маёр войска кароннага, пісар вялікі каронны, асветнік, педагог, прыхільнік усеагульнай адукацыі. З шляхецкага роду Бялінскіх герба Юноша, сын Міхала Бялінскага.

Староста асецкі ад 1757, чэрскі ад 1760, падкаморы надворны Аўгуста III ад 1761, у 1765—1795 староста штумскі, у 1780 кандыдат у мазавецкія ваяводы, у 1784—1793 пісар вялікі каронны. Ад 1776 сябар Адукацыйнай камісіі. Прыхільнік асветы для ўсіх станаў і таксама для жанчын. Спрыяў увядзенню новых праграм адукацыі на польскай мове. Першым у Рэчы Паспалітай прапанаваў стварэнне адукацыйнае сеткі для кожнага стану (парафіяльныя школы — для сялян і мяшчан, ваяводскія — для шляхты; семінарыі для святароў). У 1780—1782 — сябар Пастаяннай Рады. У 1760 атрымаў Ордэн святога Станіслава, у 1785 — Ордэн Белага арла.

Падчас паўстання 1794 года генеральны камісар правіянту і фуражу з рангам генерал-маёра. Арганізоўваў забеспячэнне і ўзбраенне войска, фактычна быў галоўным кватармайстрам войска. Пазней узначаліў Генеральны Камісарыят, створаны 6 верасня 1794 Касцюшкам для кантролю забеспячэння ўсіх дывізій, раскватараваных пад Варшавай.

Быў жанаты з Крысцінай з князёў Сангушкаў, маршалкаўнай вялікай літоўскай. З ёй меў трое дачок і два сыны.

Літаратура
----------

* H. P. Kosk, *Generalicja polska* t. 1, wyd. Oficyna Wydawnicza «Ajaks», Pruszków


| ?Францішак Бялінскі (1742—1809) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Казімір Людвік Бялінскі |  | Ян Францішак Бялінскі[d] |  | Войцех Бялінскі[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Міхал Бялінскі[d] |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Ян Анджэй Морштын |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Людвіка Марыя Морштын[d] |  |  |  | Джордж Гордан, 2-і маркіз Хантлі[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Францішак Бялінскі |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Катажына Гордан[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Ганна Кэмпбел[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Тэкля з Пяплоўскіх[d] |  | Соф’я з Рэяў |  | Караль Рэй[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 166597574 · GND: 1066477744 · ISNI: 0000 0001 1277 4036 · LCCN: n2015006608 · NUKAT: n2005132033 · SUDOC: 166156485 · VIAF: 164457029 |

 |
**Даро́слы** — чалавек, які дасягнуў пэўнага ўзросту, і ў дачыненні якога ёсць падставы меркаваць, што ён валодае цялеснай і ментальнай сталасцю. Дарослы індывід мае тыя неабходныя веды і ўменні, якія дазваляюць яму прымаць рашэнні, важныя на яго жыццёвым шляху.

У параўнанні з падлеткамі, дарослыя надзеленыя большымі правамі і большай адказнасцю. Як правіла, дарослыя ў стане самі сябе забяспечваць. Уваходжанне ў дарослы век, у залежнасці ад заканадаўства, суправаджаецца атрыманнем такіх правоў, як кіраванне аўтамабілем, ужыванне алкаголю, паленне, самастойны выезд за мяжу, удзел у палітычнай жыцці (атрыманне правоў абіраць і быць абраным), палавыя адносіны і шлюб.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дарослы
**Антоні Юзаф Салагуб** (? — 6 верасня 1759) —
дзяржаўны дзеяч Вялікага княства Літоўскага,
генерал літоўскай артылерыі (з 1746).

Раннія гады
-----------

Вычыўся ў калегіуме Навадворскага ў Кракаве, Кракаўскім універсітэце. Падарожнічаў па Францыі.

У часе вайны за польскую спадчыну 1733—1738 у шэрагах французскіх войскаў ваяваў у Галандыі і Італіі, за баявыя заслугі прызначаны палкоўнікам, быў двойчы цяжка паранены.

Палітычная дзейнасць
--------------------

Пасол на соймы 1740, 1744, 1746, 1748, 1750, 1752, 1754. На сойме 1740 падтрымаў пасэсараў Нойбургскіх маёнткаў у барацьбе супраць Радзівілаў. У час працы Трыбуналаў ВКЛ 1740 і 1741 разам з бацькам падтрымліваў Сапегаў супраць Радзівілаў. Потым перамяніў свае пазіцыі, ажаніўся з Брыгітай Петранеляй Радзівіл.

У 1747 абраны ковенскім дэпутатам на Трыбунал ВКЛ, стаў трыбунальскім віцэ-маршалкам і фактычна кіраваў пасяджэннямі Трыбунала. Праяўляў малую актыўнасць у 1755—1756 у канфлікце сваіх саюзнікаў Радзівілаў з Чартарыйскімі. У ліпені 1756 пагадзіўся на фінансавыя выдаткі на трыбунальскую кампанію 1757. Французскі пасол Дзюран беспаспяхова намагаўся перацягнуць яго ў прафранцузскую групоўку.

У 1757 атрымаў ордэн Белага Арла.

Памёр па дарозе ў Вільню.

Сям’я
-----

З роду Салагубаў, сын вялікага літоўскага падскарбія Яна Міхала Салагуба і Алены з Шамоўскіх, брат Юзафа Антонія. Быў жанаты з Брыгітай Петранеляй Радзівіл, дачкой Мікалая Фаўстана Радзівіла.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Мацук А.* Салагуб Антоній Юзаф // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — С. 390. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2.


| ?Антоні Юзаф Салагуб — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Геранім Салагуб[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Ян Міхал Салагуб |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Кацярына з Гротгусаў[d] |  |
|  | Антоні Юзаф Салагуб |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  | Алена з Шамоўскіх[d] |  | Ян Шамоўскі[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl · Rodovid |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мардвілка.
**Аркадзь Пятровіч Мардвілка** (псеўданімы: *В.Армак* (разам з В.Мараковым); *В.Армар* (разам з В.Мараковым); *А.Вясковы*; *Аркадзь Лясны*; крыптанімы: *А. Л.*; *А. М.*; *А.М-ка*; 24 жніўня 1905, в. Языль, Бабруйскі павет, Мінская губерня, цяпер Старадарожскі раён, Мінская вобласць — 27 кастрычніка 1986, Ташкент) — беларускі лінгвіст, празаік, крытык, перакладчык.

Біяграфія
---------

Падчас 1-й сусветнай вайны сям’я была ў бежанстве ва Уладзіміры. Там Мардвілка паступіў у гімназію. Вярнуўшыся ў Беларусь, працягнуў вучобу ў Слуцкай гімназіі. Першы верш апублікаваў у 1924 годзе, пасля выступаў як празаік і крытык. Быў членам «Маладняка», потым БелАПП. У 1926—27 гадах вучыўся на Фанетычных курсах новых моў у Ленінградзе; у 1927—29 гадах на педагагічным факультэце БДУ; у 1929—30 гадах на Вышэйшых курсах новых моў пры 2-м Маскоўскім дзяржаўным універсітэце. З 1931 годзе выкладаў англійскую мову ў Беларускім аўтадарожным інстытуце. Арыштаваны 15 мая 1933 года; прыгавораны да 3 гадоў высылкі. Працаваў перакладчыкам англійскай тэхнічнай літаратуры ў тэхнічным аддзеле Маскваволгабуда. З 1935 года жыў у Ташкенце. Выкладаў англійскую мову ў розных навучальных установах. У 1950 годзе экстэрнам скончыў Сярэднеазіяцкі ўніверсітэт. У 1956 абараніў дысертацыю на ступень кандыдата філалагічных навук. Падрыхтаваў працы па методыцы выкладання англійскай мовы і рускай фразеалогіі. Перакладаў на рускую мову з англійскай і ўзбекскай. Пасля вымушанага перапынку ў 1930-х г. да творчасці па-беларуску ўжо не вярнуўся.

Творы
-----

* Вялікае нараджэнне: Эскізы. Мн. 1932;
* Очерки по русской фразеологии. М. 1964;
* Как скорее усвоить значение английских слов. М. 1968.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 22145601979001321841 |
Сфера ўплыву Расійскай імперыі ў 1866 годзе: Шпіцберген, Румынія, Паўночны Іран (Паўднёвы Азербайджан) , Афганістан і Кітай
**Сфера ўплыву** — рэгіён, які фактычна знаходзіцца пад безумоўным палітычным, эканамічным і культурным уплывам іншай дзяржавы. Краіны, якія трапляюць у сферу ўплыву моцнай дзяржавы, завуцца «сатэлітамі». Фактычна катэгорыя сфер уплыву з'яўляецца своеасаблівай эвалюцыяй палітыкі каланіялізму: прысваенне прыродных рэсурсаў, несправядлівая эксплуатацыя працоўнай сілы, захоп рынка.

Халодная вайна
--------------

У эпоху халоднай вайны сферы ўплыву толькі дзвюх краін — СССР і ЗША набылі глабальны маштаб. Так, пад уплыў Савецкага Саюза пасля Другой сусветнай вайны патрапілі практычна ўсе дзяржавы Усходняй Еўропы, а таксама сацыялістычныя краіны на Блізкім Усходзе, ва Усходняй і Паўднёва-Усходняй Азіі, Афрыцы і Лацінскай Амерыцы. ЗША мелі шырокі ўплыў на краіны Заходняй Еўропы, багатыя нафтай краіны Персідскага заліва, Японію, Паўднёвую Карэю, Аўстралію і іншыя. Сферы ўплыву супрацьстаялых бакоў былі замацаваны ваеннымі блокамі: НАТА (1949) і Варшаўскім дагаворам (1955).

Зноскі
------

Гл. таксама
-----------

* Імперыялізм
* Неакаланіялізм

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12330111h · LCCN: sh85126593 · Microsoft: 117981818 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Паплаўская.

**Марына Францаўна Паплаўская** (укр.: Марина Францівна Поплавська; 9 сакавіка 1970, Наваград-Валынскі, Жытомірская вобласць, Украінская ССР — 20 кастрычніка 2018 года, каля в. Мілая, Кіева-Святошынскі раён, Кіеўская вобласць, Украіна) — украінская актрыса, прадзюсар, комік, педагог. Прыма праектаў «Дызель Студыё». Кавалер Ордэна «За заслугі» III ступені (2018, пасмяротна), Ганаровы грамадзянін Жытоміра (2018, пасмяротна).

Біяграфія
---------

Марына Паплаўская нарадзілася 9 сакавіка 1970 года ў горадзе Наваград-Валынскі ў сям’і Франца Пятровіча Паплаўскага і Ніны Аляксандраўны Філіпавай. Мела сястру Людмілу. Скончыла філалагічны факультэт Жытомірскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Івана Франко па спецыяльнасці «украінская мова і літаратура».

Пасля заканчэння ўніверсітэта пачала працаваць у Жытомірскай школе № 26, а потым № 33. Прапрацавала там настаўніцай украінскай мовы і літаратуры больш за 20 гадоў. Таксама Марына вяла мясцовы драмгурток.

У 1993 годзе Марыну запрашаюць у каманду КВЗ «Дзяўчынкі з Жытоміра».

У 1998 годзе яны выступаюць у Вышэйшай лізе КВЗ. Пазней каманда неаднаразова прымае ўдзел у музычным фестывалі «Галасісты КіВіН», атрымлалі ўзнагароды ў 1997 і 2011 гадах. Пасля паспяховых выступаў Марыну запрашаюць на НТВ для ўдзелу ў скетч-шоў «На траіх».

З 2015 года яна брала ўдзел у гумарыстычнай перадачы «Дызель-шоу».

20 кастрычніка 2018 года каля 06:43 раніцы загінула на 49-м годзе жыцця ў аўтакатастрофе ў Кіеўскай вобласці каля вёскі Мілая, калі аўтобус з акцёрамі з Дызель-шоу урэзаўся ў грузавік.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · КиноПоиск |
**Петраградскі ваенна-рэвалюцыйны камітэт (ВРК)** — орган Петраградскага савета рабочых і салдацкіх дэпутатаў, які быў створаны для аховы рэвалюцыі ад яе праціўнікаў 12 кастрычніка 1917 года.Фактычна падрыхтаваў і кіраваў Кастрычніцкай рэвалюцыяй.Першае пасяджэнне ВРК прайшло ў ноч з 18 на 19 кастрычніка.У яго склад уваходзілі бальшавікі, а таксама шэраг левых эсэраў і анархістаў.Камітэт меў аддзелы прыёму данясенняў,агітацыі,ўзбраення,аўтамабільны,забеспячэння і харчавання;даведачны стол і аддзел ўнутранай і знешняй сувязі;Бюро.На чале Бюро ВРК і самога ВРК стаяў эсер Павел Яўгенавіч Лазімір, але часцяком рашэнні прымаліся бальшавікамі.

ВКР падчас Кастрычніцкай рэвалюцыі
----------------------------------

21 кастрычніка сход прадстаўнікоў палкавых камітэтаў Петраградскага гарнізона прызнала Петрасавет адзінай уладай у горадзе, пасля чаго ВРК пачаў замяняць у вайсковых частках камісараў Часовага ўрада сваімі.Днём 22 кастрычніка ВРК падпарадкаваў сабе гарнізон Петраграда.

У ноч з 24 на 25 кастрычніка працоўныя дружыны, рэвалюцыйныя салдаты і матросы, пад кіраўніцтвам ВРК, сталі захопліваць стратэгічна важныя кропкі Петраграда.Раніцай 25 кастрычніка ВРК выдаў зварот «Да грамадзянаў Расеі», дзе гаварылася аб звяржэнні Часовага ўрада.Раніцай 26 кастрычніка Камітэт перадаў вышэйшую ўладу Другому Усерасійскаму з'езду Саветаў рабочых і салдацкіх дэпутатаў.

Садзейнічанне ВРК ўсталяванню савецкай улады
--------------------------------------------

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі савецкая ўлада сутыкнулася з усеагульным байкотам старых дзяржслужачых.

ВРК садзейнічаў усталяванню Савецкай улады i ўмацаванню яе ў краіне, і перш за ўсё ў Маскве. 29 кастрычніка УЦВК Саветаў вылучыў 13 прадстаўнікоў у склад ВРК, што пацвярджала яго ўсерасійскае значэнне. Камісары і эмісары ВРК (каля 1 тыс. чалавек), агітатары ВРК (некалькі сотняў чалавек), пасланыя ў кастрычніку - снежні 1917 на месцы, стваралі мясцовыя ВРК, тлумачылі дэкрэты Савецкага ўрада і пастановы ВРК, змагаліся за дэмакратызацыю арміі.

Спыненне дзейнасці ВРК
----------------------

Па меры арганізацыі апарата наркаматаў і УЦВК ВРК скарачаў свае функцыі. 25 лістапада (8 снежня) 1917 Ленін на пасяджэнні СНК ўнёс прапанову «аб разгрузцы Ваенна-рэвалюцыйнага камітэта». 5 снежня 1917 года ВРК апублікавана паведамленне аб выкананні задач і спыненні сваёй дзейнасці, аб перадачы камісараў, апарата аддзелаў у вядзенне адпаведных наркаматаў і аддзелаў УЦВК, Петраградскі i раённым Саветам.

Крыніцы
-------

1. ↑  Большевики,партия большевиков,Октябрьская революция,РСДРП
2. ↑
3. 1 2  Петроградский военно-революционный комитет
**Мікола (Мікалай Міхайлавіч) Гры́нчык** (1 жніўня 1923, Быцень, Слонімскі павет — 12 кастрычніка 1999, Мінск) — беларускі літаратуразнавец, крытык, фалькларыст, педагог. Доктар філалагічных навук (1970). Прафесар (1971). Заслужаны дзеяч навукі Беларускай ССР (1977).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. 

У Другую сусветную вайну, з сакавіка 1943 года — агентурны разведчык партызанскага атрада «Савецкая Беларусь» Брэсцкага злучэня, з ліпеня 1944 года — у Савецкай Арміі, на фронце. Быў цяжка паранены. 

Пасля вайны працаваў загадчыкам Быценьскага раённага аддзела сацыяльнага забеспячэння. У 1952 годзе скончыў літаратурны факультэт Гродзенскага педагагічнага інстытута. Настаўнічаў на Гродзеншчыне. Скончыў аспірантуру пры Інстытуце літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР (1957), затым — навуковы супрацоўнік гэтага інстытута. З 1970 года — загадчык кафедры беларускай літаратуры Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта. Адначасова ў 1973—1985 гадах — галоўны рэдактар рэспубліканскага навуковага міжведамаснага зборніка «Беларуская літаратура». З 1980 года — загадчык кафедры літаратуры Мінскага інстытута культуры.

Узнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны I ступені.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Выступаў як крытык і літаратуразнавец з 1957 года. Аўтар манаграфій «Максім Багдановіч і народная паэзія» (1963), «Фальклорныя традыцыі ў беларускай дакастрачніцкай паэзіі» (1969), «Шляхі беларускага вершаскладання» (1973), крытыка-біяграфічнага нарыса «Аркадзь Куляшоў» (1964), адзін з аўтараў «Гісторыі беларускай савецкай літаратуры» (1966), «Гісторыі беларускай дакастрычніцкай літаратуры» (1969), «Истории белорусской дооктябрьской литературы» (1977), падручнікаў для студэнтаў філфака педінстытутаў «Гісторыя беларускай савецкай літаратуры. 1917—1940» (1981), «Гісторыя беларускай літаратуры. XIX — пачатак XX ст.» (1981) і «Гісторыя беларускай літаратуры. Старажытны перыяд» (1985).

Літаратура
----------

* Гры́нчык Мікола (Мікалай Міхайлавіч) // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 253. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Грынчык Мікола (Мікалай Міхайлавіч) на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»
* Грынчык Мікалай Міхайлавіч, доктар філалагічных навук, літаратуразнаўства на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 128545 |
**Мандарынка** (*Aix galericulata*) — птушка сямейства качыныя.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Мандарынка — невялікая качка масай 0,4-0,7 кг. Даўжыня цела 41-49 см, размах крылаў 68-74 см. Шлюбны ўбор самца мандарынкі вылучаецца сярод іншых качак. Самец у шлюбным уборы вельмі прыгожы, ярка ўбраны: на галаве чуб і ўпрыгожваючыя пёры па баках цела, накшталт веера, чырвоная дзюба. Самка і маладыя шэра-бурыя з шэрай дзюбай, вакол вока белае аблямаванне, якое пераходзіць у брыво. Самец у негнездавы час падобны да самкі, але з чырванаватай дзюбай.

Распаўсюджанне
--------------

Мандарынка распаўсюджаная ва Усходняй Азіі: Кітай, Японія, Тайвань. У Расіі мандарынка гняздуе ў Амурскай і Сахалінскай вобласці, у Хабараўскім і Прыморскім краях. Спарадычна трапляецца ва ўсходняй Манголіі. Паўднёвыя папуляцыі аселыя, паўночныя — пералётныя. Зімуе ў паўднёва-ўсходнім Кітаі, Японіі, на Тайвані.

Насяляе вялікія кантынентальныя вадаёмы, гняздуе сярод дрэў або за травамі, якія параслі лесам; узімку жыве ў прыморскай зоне.

Інтрадуцыравана ў Англіі і Германіі, гняздзіцца ў апошні час таксама ў Галандыі, Бельгіі, Францыі, Даніі, Аўстрыі і Ірландыі. Птушкі, якіх адзначаюць у розных еўрапейскіх краінах, хутчэй за ўсё раней захоўваліся ў заасадах або качуюць.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гэтая качка жыве на зарослых лясамі горных рэчках са звісаючымі над вадой галінамі дрэў і ў прырэчных горных лясах. Мандарынка добра плавае, пры гэтым высока сядзіць на вадзе з крыху прыўзнятым хвастом. Нырае рэдка, толькі калі параненая. Яе палёт хуткі і манеўраны, яна лёгка ўзлятае, часам амаль прама ўверх. У адрозненне ад большасці качак, мандарынку часта можна бачыць седзячую на галінах дрэў або на прыбярэжных скалах. 

Яйкі *Aix galericulata*
Гняздо ладзіць на рознай вышыні ў дуплах нахіленых над вадой дрэў у лясах з густым падлескам. Значна радзей гняздуе на зямлі ў паглыбленні пад прыкрыццем ствалоў дрэў або іншай густой расліннасці. Яйкі (9-12, да 14), ад чыста белых да крэмавых (колеру слановай косці).

Развядзенне і ахова
-------------------

Мандарынка ўнесена ў Чырвоную кнігу Расіі як рэдкі від. Гэтую качку разводзяць у парках як дэкаратыўную птушку.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Мандарынка** ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.10. Мн. 2000, С.76
2. ↑  Птушкі Еўропы **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 19 красавіка 2015. Праверана 29 кастрычніка 2014.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
| Таксанамія | Avibase · eBird · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
**Зэльвенскае вадасховішча** — найбуйнейшы вадаём Гродзенскай вобласці. Размешчаны ў цэнтральнай частцы Зэльвенскага раёна, паміж вёскамі Бярэжкі, Каралін. Створаны на рацэ Зэльвянка ў 1983 г. у мэтах арашэння зямель, воднага добраўпарадкавання прылеглых вёсак, рыбагадоўлі.

Плошча вадасховішча складае каля 12 км² (18-е месца па плошчы ў Беларусі). Найбольшая глыбіня — 7,5 м, сярэдняя — 2,6 м. Даўжыня — 9 км. Найбольшая шырыня — 2 км. Аб’ём вады ацэньваецца ў 28 млн м³. Сярэднегадавы сцёк вады — 207 млн м³.

Правы бераг больш высокі, амаль цалкам пад лесам; левы нізкі, заняты сенажацямі і пашай, у час веснавога разводдзя заліваецца вадой.

З поўначы да вадасховішча падыходзіць гарадскі пасёлак Зэльва. Каля пасёлка ўздоўж берага цягнецца лесапарк плошчай 47 га.

У паўднёвай частцы праз вадасховішча пабудаваны мост, які злучае вёскі Каралін і Расцевічы. У правы бок ад вадасховішча знаходзіцца рэспубліканскі біялагічны заказнік "Мядухова". На захадзе ў вадасховішча ўпадае рака Вольшына.

Дно пясчана-сугліністае, ілістае.

Вада з вадасховішча адносіцца да гідракарбанатнага тыпу кальцыевай групы з сярэдняй ступенню мінералізацыі (да 250 мг/л). Да глыбіні 1,5 м вадаём зарастае мулкай воднай расліннасцю.

У вадаёме водзіцца шчупак, акунь, верхаводка, лешч, сярэбраны карась, джгір, краснапёрка.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.

Спасылкі
--------

* Пра Зэльвенскае вадасховішча на сайце Зэльвенскае райвыканкама Архівавана 15 лістапада 2012.  (руск.)
* Фотаздымкі Зэльвенскага вадасховішча летам(недаступная спасылка)
**Сест** ці **Сестас** (стар.-грэч.: Σηστός) — заснаваны эалійцамі горад на Херсанесе на беразе Гелеспонта, у Фракіі насупраць Абіда (Абідаса); самы зручны пункт для пераправы з Азіі ў Еўропу.

Каля Сеста быў пабудаваны мост, па якім пераправілася ў Еўропу войскі Ксеркса пры нашэсці персаў на Грэцыю ў 480 г. Сест вядомы таксама як месца любоўных спатканняў Гера з Леандрам, які загінуў у бурную ноч, у вызначаную гадзіну пераплываючы праз Гелеспонт.

Гл. таксама
-----------

* Аблога Сеста

Літаратура
----------

* *Обнорский Н. П.* Сест // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
**Летаград** (чэшск.: Letohrad) — горад на паўночным-усходзе Чэхіі. Да 1950 года зваўся **Кішперк** (чэшск.: Kysperk).

Гісторыя
--------

У пісьмовых крыніцах упершыню згадваецца ў 1308 як каралеўскі замак Гайерсберг (ням.: Geiersberg). Як горад Кішперк вядомы з 1513 года. У канцы XVII стагоддзя ў горадзе італьянскім архітэктарам Джавані Мадэрнай была пабудаваная царква св. Вацлава, а замак быў перабудаваны ў барочны палац. У 1824 годзе горад гарэў: 76 хат было знішчана. У 1874 чыгунка, пракладзеная праз Кішперк, дала штуршок да развіцця прамысловасці.

У 1869 годзе ў горадзе пражываў 3461 чалавек, у 1900 — 3683 чалавека, а ў 1950 годзе горад меў насельніцтва 4092 чалавека.

Сучаснасць
----------

Пасля Другой сусветнай вайны горад развіваўся як цэнтр вытворчасці будаўнічых матэрыялаў і электратэхнічнай прамысловасці. Пасля Аксамітнай рэвалюцыі 1989 года будынка гістарычнага цэнтра горада была адрэстаўраваныя.

Сёння горад спрабуе прыцягнуць турыстаў культурнымі фэстамі, спартовымі падзеямі і сваімі гістарычнымі славутасцямі.

Славутасці
----------

Замак у Летаградзе
* Замак (1680—1685) з прылеглым англійскім паркам.
* Царква св. Вацлава (1680) у стылі барока.
* Плошча св. Вацлава з мемарыяльнай калонай.
* Музей рамёстваў, адзін з найбуйных у Цэнтральнай Еўропе
* Капліца св. Яна Непамуцкага (1734), стаіць на ўзвышэнні, дзе некалі стаяў замак Кішперк.

Спасылкі
--------

* Гісторыя Летаграда. Афіцыйны сайт. Архівавана 6 сакавіка 2009.  (чэшск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ратушная плошча.
2021
**Ра́тушная плошча** (літ.: Rotušės aikštė) — плошча ў цэнтральнай частцы Вільні, у Старым Горадзе. На ім збягаюцца вуліцы Вялікая, Шкляная і Нямецкая. Другая гістарычная назва плошчы — **Рынак**.

Архітэктурныя дамінанты плошчы  — гарадская ратуша і комплекс кляштару езуітаў з касцёлам Святога Казіміра, помнікі архітэктуры XVII—XVIII стагоддзяў.

Гісторыя
--------

Трохвугольная плошча Рынак утварыўся ў XV ст. у цэнтры Вільні на месцы скрыжавання гандлёвых шляхоў. Побач з Рынкам будаваліся заезныя двары, дамы купцоў і рамеснікаў. На плошчы збудавалі ратушу, якая ўпамінаецца ў крыніцах XVI ст. Да сярэдзіны XVII ст. на плошчы стаялі шыбеніца і эшафот. Пазней іх перанеслі за межы горада. У 1799 годзе скончылася будаванне новай ратушы ў стылі класіцызму паводле праекту архітэктара Лаўрына Гуцэвіча.

У сярэдзіне XIX ст. калі ў будынку ратушы размяшчаўся тэатр, плошчу абсадзілі дрэвамі і ён атрымаў назву Тэатральнаай плошчы або скверу. У 1854 годзе ў ратушы адбылася прэм'ера оперы Станіслава Манюшкі «Галка».

Па Другой сусветнай вайны ў будынку ратушы размяшчаўся Мастацкі музей і плошча атрымаў назву Музейнага. У 2005—2007 гадах праводзілася рэканструкцыя плошчы.

Агульныя звесткі
----------------

Мае трохвугольную форму і брукаванае пакрыццё (гранітныя пліткі). У паўночнай частцы плошчы функцыянуе фантан.

Усе будынкі не плошчы маюць адрасы, прыналежныя да Вялікай вуліцы. Сярод адметных помнікаў архітэктуры вылучаюцца ратуша (№ 31), дом Антакольскага (№ 25), камяніца трынітарыяў (№ 27), малая і вялікая гільдыі (№ 24 і 26).

Галерэя
-------

* Ратушная плошча ў мастацтве
* Старая ратуша. Т. Макоўскі, 1600Старая ратуша. Т. Макоўскі, 1600
* Старая ратуша, 1763Старая ратуша, 1763
* Праект новай ратушы Л. Гуцэвіча, 1785Праект новай ратушы Л. Гуцэвіча, 1785
* Праект новай ратушы Л. Гуцэвіча, 1785Праект новай ратушы Л. Гуцэвіча, 1785
* Тэатральны сквер, Ю. Пешка, 1797Тэатральны сквер, Ю. Пешка, 1797
* Тэатральны сквер, Ю. Пешка, 1808Тэатральны сквер, Ю. Пешка, 1808
* Адступленне французаў. В. Тым, 1812Адступленне французаў. В. Тым, 1812
* Тэатральны сквер. Ю. Азямблоўскі, 1835Тэатральны сквер. Ю. Азямблоўскі, 1835
* Тэатральны сквер. Ю. Азямблоўскі, 1835Тэатральны сквер. Ю. Азямблоўскі, 1835
* Адступленне французаў. Я. Дамель, 1846Адступленне французаў. Я. Дамель, 1846
* Ратуша, 1863Ратуша, 1863
* Ратуша, XIX ст.Ратуша, XIX ст.

Зноскі
------

1. ↑  Лашкевіч К. «Страчаная сталіца». Пяць вялікіх літвінаў, сляды якіх лёгка знайсці ў Вільні Архівавана 3 красавіка 2016. TUT.BY, 10 сакавіка 2011.

Літаратура
----------

* Луцкевіч Л. Вандроўкі па Вільні. — Вільня: Рунь, 1998.— 160 с.: іл. ISBN ISBN 9986-9228-2-8.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ратушная плошча (Вільнюс)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 5995154260747224480008 |
**РГО** — ручная проціпяхотная абарончая ўдарна-дыстанцыйная граната. Прызначана для паражэння жывой сілы ў абарончым баю.
Радыус паражэння асколкамі гранаты 50 метраў, радыус магчымага паражэння 100 метраў. Па ТТХ аналагічная гранаце Ф-1, але ў адрозненне ад яе мае камбінаваны ўдарна-дыстанцыйны выбухоўнік.

Характарыстыкі
--------------

* маса: 530 гр
* далёкасць кідка: 30 м
* час гарэння запала: 3-4 сек.
* колькасць аскепкаў: 700
* час самаліквідацыі 3.2-4.2 сек.
* час далёкага ўзвядзення 1.3-1.8 сек.

Ужыванне
--------

Да цэлі граната дастаўляецца толькі за кошт яе кідка рукой салдата.

Выбух гранаты адбываецца пры сустрэчы гранаты с паверхняй. Выбухоўнік агульнабойны, то бок для яго не мае значэння якой часткай граната стукнулася аб паверхню, не мае значэння становішча паверхні (вертыкальнае, гарызантальнае, нахільнае). Мае значэнне толькі хуткасць тармажэння гранаты пры сустрэчы с паверхняй. Пры ўдары аб паверхню вады ці рыхлы свежы снег выбухоўнік можа не спрацаваць.

Дзеля падвышэння бяспекі гранатамётчыка і забеспячэння невыбуху гранаты пры выпадковай сустрэчы яе с перашкодай на блізкай адлегласці ад гранатамётчыка выбухоўнік узводзіцца толькі праз 1.3-1.8 сек. пасля таго, як будзе адпушчаны засцерагальны рычаг (граната кінута). То бок, калі граната ў гэты час стукнецца аб што-небудзь, тое выбуху не адбудзецца зусім.

Калі выбух гранаты не адбыўся ад выбухоўніка ўдарнага дзеяння (граната не кінута, але рычаг адпушчаны; граната ўсё яшчэ знаходзіцца ў лёце; граната звалілася ў ваду ці рыхлы снег) то па заканчэнні 3.2-4.2 сек пасля таго, як будзе адпушчаны засцерагальны рычаг, адбудзецца самаліквідацыя гранаты яе падрывам. У гэтым плане граната працуе дакладна таксама, як і гранаты Ф-1, РГ-42, РГД-5.

Прасцей кажучы, дзеянне гранаты дакладна такое ж, што і ў старых гранат, але калі ў адразанні часу с моманту кідка паміж 1.3-1.8 — 3.2-4.2 сек. граната стукнецца аб што-небудзь, то выбух адбудзецца ад удару.

Баявая граната афарбоўваецца ў аліўкава-шараваты колер. Навучальна-імітацыйная граната афарбоўваецца ў чорны колер.

Гл. таксама
-----------

* РГ-42
* РГД-5
* Ф-1
* РГН
**Раб** — адна з чатырох даваенных драўляных скульптур Аляксандра Грубэ ў калекцыі Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь, што ацалелі ў часы Другой сусветнай вайны. У гады вайны творы музея былі звезеныя нямецкімі войскамі, але драўляныя скульптуры не былі крануты і так і прастаялі ў памяшканні музея.

«Раб» зроблены ў 1928 годзе з суцэльнага кавалка ліпы, якая расла ў Аляксандраўскім скверы ў Менску. Мяркуючы па памерах скульптуры, ліпа была вельмі вялікай. Непрапарцыйная фігура, велізарныя рукі і ногі, звязанае цела, напружаныя мышцы — сам персанаж умоўны, цяжка сказаць, гэта першабытны чалавек ці сучаснік скульптара. Раб закуты, але не зламаны: у яго левай руцэ заціснуты камень, твар дыхае няўмольнай нянавісцю. Аўтар экспрэсіўнымі сродкамі — дэфармацыяй, гратэскам — перадае моц чалавека і ўладу кайданоў. Відавочна — асілак вырвецца на волю. Скульптар праўдзіва паказаў стан прыгнечанага народа і меркаваны вынік выбуху гневу — заслужанага, але і бязлітаснага. Гэта — адно з абліччаў рэвалюцыі і, магчыма, урэшце, вызначальны. Аблічча пужае, але велізарная сіла і энергія раба зачароўвае, як пужае і зачароўвае разбуральная і стваральная сіла.

Зноскі
------

1. 1 2  Спиленная в Александровском сквере липа превратилась в «Раба»
2. ↑  ГРУБЕ, Александр

Спасылкі
--------

* Спиленная в Александровском сквере липа превратилась в «Раба»
**Крыніца «Стрэж»** — гідралагічны помнік прыроды мясцовага значэння ля вёскі Заброддзе Вілейскага раёна Мінскай вобласці. Месціцца ў лесе, у 400 м на поўдзень ад вёскі Заброддзе, на землях Нарачанскага лясніцтва квартал 112 (93 па-старому) выдзел 11. Плошча ахоўваемай тэрыторыі складае 1,1 гектара.

Мясцовыя паданні трывала звязваюць назву гэтай мясціны з прозвішчам млынара, які тут жыў раней. Яго імя і захавалася ў назве крыніцы.

Апісанне
--------

Уяўляе сабой цэлы комплекс выхадаў падземных вод уздоўж аднайменнага ручая (левы прыток р. Нарач), што захаваўся ў некранутым стане. На выхадах утвараюцца ажалезненыя маты. Большасць выхадаў з’яўляюцца гелакрэнамі, якія фарміруюць розныя па плошчы крэнаполі. Якасць вады крыніц здавальняючая, але для пітных патрэб не ўжываецца.

Вада крыніц адрозніваецца павышаным утрыманнем жалеза. Пры выхадзе падземных вод на дзённую паверхню пад уздзеяннем акісляльна-аднаўленчых працэсаў і жыццядзейнасці мікраарганізмаў утвараюцца ажалезненыя маты, афарбаваныя ў колеры охры. Усе крыніцы помніка прыроды з’яўляюцца спадаючымі, утварэнне іх звязана з разгрузкай верхніх ваданосных гарызонтаў. Агульны аб’ём вады, які паступае на дзённую паверхню (дэбіт), у сярэднім складае каля 4 л/с (па іншым дадзеным — 36 літраў у хвіліну).

У крынічна-ручаёвым комплексе знойдзеныя ві­­ды беспазваночных жы­вёл. Многія з іх нетыповыя для нашай тэрыторыі, паколькі яны насяляюць на поўначы Еўропы ці ў гарах Сярэдняй Еўропы. Усе «рэгіянальныя крэнабіёнты» з’яўляюцца індыкатарамі чыстых вод. Сярод крэнабіёнтаў выяўлены малавывучаныя і рэдкія віды жывёл. Шыцік *Plectrocnemia conspersa* (Curtis, 1834) жыве ў халодных водах ручаёў Еўропы і Перадкаўказзя. Планарыі *Crenobia alpina* (Dana, 1766) раней фіксавалі ў некалькіх крыніцах Мінскай вобласці і крыніцах Нацыянальнага парка «Браслаўскія азёры», бліжэйшыя ж вядомыя месца яе пасялення — горныя ручаі Цэнтральнай Еўропы. Водны клешч *Hygrobates norvegicus* (Thor, 1897) з’яўляецца ледавіковым рэліктам, вядомы ў Скандынавіі і горных сістэмах Сярэдняй Еўропы, у Беларусі засяляе толькі крынічныя экасістэмы. Найбольшую цікавасць уяўляе знаходка воднага кляшча *Lebertia dubia* (Thor, 1899) — новага для фауны Беларусі выгляду. Водны клешч вядомы ў заходняй Еўропе — у Альпах і на Балканах, у Расіі — у крыніцах Ленінградскай вобласці, у Сярэдняй Азіі — у возеры Ісык-Куль.

Хімічны склад вады

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне Вілейскага раённага выканаўчага камітэта ад 02 снежня 2008 г. № 1664 «Аб абвяшчэнні помнікаў прыроды мясцовага значэння» (руск.) Архівавана 29 чэрвеня 2020. // Вілейскі раённы выканаўчы камітэт
2. ↑  У чысцюткіх крыніцах «святая вада» // Беларусь сегодня
3. ↑  Родники Стреж (руск.) // Родники Беларуси
4. ↑  «Родник Стреж»: что природа сотворила! стар. 16-19 (руск.) // Родная прырода

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Стрэж (крыніца)
* Крыніца «Стрэж» (руск.) на сайце Родники Беларуси
**«Рух»** (лацінкай: **«Ruch»**) — нелегальны часопіс Беларускага нацыянальнага цэнтра. Гэтае выданне на той час было адным з найлепшых сярод эміграцыйных перыёдыкаў. Першы нумар выйшаў лацінкай, а другі-трэці ўжо кірыліцай.

Гісторыя
--------

З вясны 1946 года БНЦ пачаў выдаваць нелегальны часопіс «Рух» (першы нумар быў надрукаваны Станіславам Станкевічам у амерыканскай зоне акупацыі Нямеччыны, але ў мэтах канспірацыі было пазначана «Італія»). За 1946 год выйшлі тры нумары часопіса (2 і 3 адным выданнем), за 1947 — адзін, а ў 1948 годзе выйшаў пяты і ўжо апошні нумар.

Змест
-----

Часопіс змяшчаў прапагандысцка-ідэалагічныя тэксты, публіцыстыку, гістарычныя артыкулы, пісаў пра міжнародныя падзеі, пра сітуацыю на Бацькаўшчыне. Змешчаная ў першым нумары «*Інструкцыя аб пашыраньні і карыстаньні часапісам*» нагадвае падобны тэкст, які друкаваў падчас Вялікай Айчыннай вайны «Бюлетэнь Беларускай незалежніцкай партыі».

Нумары
------

* № 1 — красавік 1946 года.
* № 2-3 — верасень 1946 года.
* № 4 — студзень 1947 года.
* № 5 — чэрвень 1948 года.

Спасылкі
--------

* ПЕРАДРУК ПЕРШЫХ ДВУХ НУМАРОЎ ЧАСОПІСА БЕЛАРУСКАГА НАЦЫЯНАЛЬНАГА ЦЭНТРУ "РУХ". 1946 Г. (бел.) // *Беларускі Рэзыстанс*. — 2016. — № 1 (17). — С. 57.
Міндзенскі водны мост, Германія
**Водны мост** — мост, прызначаны для суднаходства, які перасякае іншы водны шлях: канал або раку.

Найчасцей водныя масты будуюць, калі суднаходны канал пракладваецца вышэй за ўзровень ракі ці іншага каналу. Таксама такі мост можа перасякаць не адзін, а некалькі каналаў, пры гэтым ніжні канал таксама можа выкарыстоўвацца для суднаходства.
Некаторыя дастаткова шырокія акведукі таксама могуць выкарыстоўвацца ў якасці водных мастоў.
Каля моста можа быць пабудаваны суднапад’ёмнік або шлюз для пераходу на ніжні водны шлях.

Самы доўгі ў Еўропе водны мост — Магдэбургскі водны мост, Германія (918 м).

Гл. таксама
-----------

* Мост
* Акведук
* Шляхаправод
* Эстакада
* Віядук

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская |
**Герб Васілевічаў** — афіцыйны геральдычны сімвал горада Васілевічы Рэчыцкага раёна Гомельскай вобласці. Герб зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 28 снежня 2001 года № 77.

Апісанне
--------

У блакітным полі іспанскага шчыта срэбны контур хвойнага дрэва.

Удзельнікі стварэння герба з Васілевіцкага гарвыканкама паклалі ў аснову афіцыйнага геральдычнага сімвала свайго горада стылізаваны контур хвоі, чым вылучылі галоўны аб’ект, на які ў гэтым рэгіёне накіравана дзейнасць людзей. У цяперашні час сярод прамысловых прадпрыемстваў у рэгіёне вылучаецца лесаўчастак Мазырскага лесанарыхтоўчага аб’яднання.

Такім чынам, выява хвойнага дрэва, высакароднага срэбнага колеру ў блакітным полі шчыта, які характарызуе таксама багацце вадаёмаў, арганічна адлюстроўвае гісторыю асноўнай дзейнасці мясцовых жыхароў.

Герб зацверджаны рашэннем Васілевіцкага гарадскога выканаўчага камітэта 27 верасня 2001 года № 82.

Гл. таксама
-----------

* Сцяг Васілевічаў

Зноскі
------

1. ↑  Сцяг Васілевіч

| ⛭Гербы населеных пунктаў Гомельскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Буда-Кашалёва ·  Васілевічы ·  Ветка ·  Гомель ·  Добруш ·  Ельск ·  Жлобін ·  Жыткавічы ·  Калінкавічы ·  Мазыр ·  Нароўля ·  Петрыкаў ·  Рагачоў ·  Рэчыца ·  Светлагорск ·  Тураў ·  Хойнікі ·  Чачэрск
 |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Азарычы ·  Акцябрскі ·  Брагін ·  Камарын ·  Капаткевічы ·  Карма ·  Лельчыцы ·  Лоеў ·  Парычы ·  Сасновы Бор ·  Стрэшын ·  Уваравічы
 |
**Тыму́куа** (ісп.: Timucua, фр.: Thimogona) † — зніклы індзейскі народ, карэнныя насельнікі поўначы Фларыды на тэрыторыі сучасных ЗША.

Назва **тымукуа** з’яўляецца вытворным ад наймення адной з індзейскіх канфедэрацый на рацэ Сент-Джонс, зафіксаванай у 1562 г. французскімі гугенотамі. У другой палове XVI ст. іспанскія каталіцкія місіянеры стварылі правінцыю Тымукуа, якая ахоплівала ўсе насельніцтва паўночнай Фларыды, што размаўляла на прыкладна адной мове. Яно не было палітычна аднастайным. Вылучаліся 14 канфедэрацый з рознымі назвамі. Сучасныя даследчыкі лічаць мову тымукуа ізалятам. Найбольш раннія артэфакты, якія археолагі звязваюць непасрэдна тымукуа, адносяцца да XII ст.

Тымукуа займаліся ручным земляробствам, вырошчвалі кукурузу, фасолю, гарбузы, тытунь. Важнае гаспадарчае значэнне мелі паляванне і рыбалоўства. Выраблялі тканіны і кераміку. Жылі ва ўмацаваных вёсках да 30 хацін. На чале кожнай стаяў правадыр, што падпарадкоўваўся вярхоўнаму правадыру канфедэрацыі. Кантакты з еўрапейцамі пачаліся з 1513 г. У 1539 г. праз заходнія землі тымукуа прайшла экспедыцыя Эрнанда дэ Сота, якая суправаджалася ваеннымі сутычкамі. З 1565 г. сярод тымукуа дзейнічалі іспанскія місіянеры.

Тубыльцы паўночнай Фларыды моцна пацярпелі ад эпідэмій, занесеных еўрапейцамі захворванняў, ад якіх у іх не было імунітэту. У 1726 г. агульная колькасць тымукуа знізілася да 167 чалавек. Ваенныя рэйды з боку паўночных плямён і англійскіх каланістаў прывялі да далейшага скарачэння. У 1763 г. калі іспанцы пакінулі Фларыду на карысць Вялікабрытаніі, разам з імі на Кубу пераехала меней за 100 выжылых. Землі тымукуа занялі семінолы.

Гл. таксама
-----------

* Калуса (народ)
* Тэкеста

Спасылкі
--------

* The Timucua — Florida Center for Instructional Technology
* Timucua Tribe — Lost Today
* History and the timucua Архівавана 24 сакавіка 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85135480 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шумейка.
**Міхаіл (Міхась) Фёдаравіч Шумейка** (нар. 20 жніўня 1952, в. Верхняя Злобінка, Почапскі раён, Бранская вобласць) — беларускі гісторык, археограф, архівіст. Кандыдат гістарычных навук (1980), дацэнт (2007).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1974 годзе Маскоўскі дзяржаўны гісторыка-архіўны інстытут, атрымаўшы кваліфікацыю «Гісторык-архівіст». У 1980 годзе скончыў тут жа аспірантуру па спецыяльнасці «Крыніцазнаўства, гістарыяграфія і метады гістарычнага даследавання».

З 1996 года працуе на кафедры крыніцазнаўства гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, загадчык кафедры.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя інтарэсы: палітычная і ваенная гісторыя новага і найноўшага часу; крыніцазнаўства; археаграфія; архівазнаўства.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

Старонка на сайце базы даных «Вучоныя Беларусі»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar2654164 · БАП: 170199 |
**Сцяг Круглага** — афіцыйны геральдычны сімвал горада Круглае Магілёўскай вобласці. Сцяг зарэгістраваны ў Гербавым матрыкуле Рэспублікі Беларусь 26 ліпеня 2002 года № 95.

Апісанне
--------

Прамавугольнае палотнішча блакітнага колеру з суадносінамі бакоў 1:2, у цэнтры правага боку якога гербавая эмблема — жоўтая падкова шыпамі дагары, паміж імі кавалерскі крыж таго ж колеру.

Сучасны сцяг прапанаваны раённай камісіяй па аднаўленню гербавай сімволікі горада Круглае на чале са старшынёй Круглянскага раённага Савета дэпутатаў А. А. Рыльковым.

Сцяг горада і палажэнне аб iм зацверджаны рашэннямі Круглянскага раённага выканаўчага камітэта ад 25 студзеня 2002 года № 1-5 і Круглянскага раённага Савета дэпутатаў ад 27 чэрвеня 2002 года № 15-6. Мастак А. У. Леўчык.

Гл. таксама
-----------

* Герб Круглага

Зноскі
------

1. ↑  Сцяг Круглага

| ⛭Сцягі адзінак Магілёўскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
* Асіповічы
* Бабруйск
* Быхаў
* Бялынічы
* Горкі
* Касцюковічы
* Кіраўск
* Клімавічы
* Клічаў
* Круглае
* Крычаў
* Магілёў
* Мсціслаў
* Слаўгарад
* Чавусы
* Чэрыкаў
* Шклоў

 |
| ПГТ | 
* Глуск
* Дрыбін
* Краснаполле
* Хоцімск

 |
| Раёны | 
* Асіповіцкі
* Бабруйскі
* Быхаўскі
* Бялыніцкі
* Глускі
* Горацкі
* Дрыбінскі
* Касцюковіцкі
* Кіраўскі
* Клімавіцкі
* Клічаўскі
* Краснапольскі
* Круглянскі
* Крычаўскі
* Круглянскі
* Магілёўскі
* Мсціслаўскі
* Слаўгарадскі
* Хоцімскі
* Чавускі
* Чэрыкаўскі
* Шклоўскі

 |
**Андрэй Васілевіч Мірскі** (24 лютага 1957, Мінск — 22 лютага 2012) — беларускі мастак-жывапісец, вучань Віталя Цвіркі. Працаваў у жанрах пейзажу і нацюрморта.

Біяграфія
---------

У 1982 годзе паступіў у Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут на аддзяленне дызайну, праз год пераведзены на аддзяленне станковага жывапісу. Выкладчыкамі былі: прафесар Віктар Грамыка, прафесар Пётр Крохалёў, народны мастак, прафесар Май Данцыг. Вялікі ўплыў на развіццё мастака аказаў Народны мастак Беларусі Віталь Цвірка — шмат часу правялі разам, працуючы ў майстэрні і выязджалі на пленэры. Лепшы беларускі мастак свайго часу, які працаваў у жанрах пейзажу і нацюрморту.

У 1997 годзе прыняты ў Беларускі саюз мастакоў.

У 1985—2012 гадах працуе ў Мінску, актыўна ўдзельнічае ў розных выставах, у тым ліку праходзяць персанальныя выставы ў ЗША, Польшчы, Германіі і іншых краінах.

Большасць твораў А. Мірскага знаходзяцца ў прыватных калекцыях Беларусі, ЗША, Францыі, Кітая, Германіі, Польшчы, Латвіі, Вялікабрытаніі і Арабскіх Эміратаў.

Творы знаходзяцца ў зборах
--------------------------

* Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь
* фондах Беларускага саюза мастакоў
* Літаратурным музеі Я. Коласа
* Нацыянальны цэнтр сучаснага мастацтва Рэспублікі Беларусь
* Берлінская галерэя (Berlinische Galerie)
* Галерэя «Прадмесце» (Мінск, Беларусь)
* Музей сучаснага рускага мастацтва ў Джэрсі-Сіці, ЗША

Галерэя
-------

* «Лясное возера» А. Мірскі«Лясное возера» А. Мірскі
* «Дарога» А. Мірскі«Дарога» А. Мірскі
* «Балота» А. Мірскі«Балота» А. Мірскі
* «Зіма» А. Мірскі«Зіма» А. Мірскі
* Нацюрморт А. МірскіНацюрморт А. Мірскі
* «Хатка» А. Мірскі«Хатка» А. Мірскі

Спасылкі
--------

* Андрэй Мірскі
* Андрэй Мірскі вучань Віталя Цвіркі
* Андрэй Мірскі калекцыя карцін
* Карціны Андрэя Васілевіча Мірскага
* продаж твораў мастака А. В. Мірскага
**Сцяг Буда-Кашалёва** — сцяг горада Буда-Кашалёва Гомельскай вобласці. Сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 4 чэрвеня 2002 года № 86.

Апісанне
--------

На палотнішчы з суадносінамі бакоў 1:2 чаргуюцца трынаццаць роўнавялікіх перавязей зялёнага і чорнага колераў з левага верхняга ў правы ніжні вугал. У цэнтры правага боку палотнішча размешчана гербавая эмблема — выява звана жоўтага колеру.

Сцяг зацверджаны рашэннем Буда-Кашалёўскага раённага Савета дэпутатаў 27 снежня 2001 года № 58. Аўтар і мастак герба і сцяга М. М. Елінская.

Гл. таксама
-----------

* Герб Буда-Кашалёва

Зноскі
------

1. ↑  Сцяг Буда-Кашалёва

| ⛭Сцягі населеных пунктаў Гомельскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
Буда-Кашалёва ·  Васілевічы ·  Ветка ·  Гомель ·  Добруш ·  Ельск ·  Жлобін ·  Жыткавічы ·  Калінкавічы ·  Мазыр ·  Петрыкаў ·  Рагачоў ·  Рэчыца ·  Светлагорск ·  Тураў ·  Хойнікі ·  Чачэрск |  |
| Гарадскія пасёлкі | 
Азарычы ·  Акцябрскі ·  Брагін ·  Камарын ·  Капаткевічы ·  Карма ·  Лельчыцы ·  Лоеў ·  Парычы ·  Сасновы Бор ·  Стрэшын ·  Уваравічы ·   |
**Сцяг Кобрына** — сцяг горада Кобрына і Кобрынскага раёна. Сцяг і герб зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 22 ліпеня 2004 г. № 659.

Апісанне
--------

Прамавугольнае палотнішча блакітнага колеру з суадносінамі бакоў 1:2. У цэнтры правага боку палотнішча — выява герба Кобрынскага раёна.

Герб і флаг ухвалены рашэннем Кобрынскага раённага Савета дэпутатаў ад 4 снежня 2002 г. № 119. Аўтары рэканструкцыі герба П. А. Жараў, А. П. Макаўцоў, С. Я. Рассадзін, мастак В. А. Ляхор.

Гл. таксама
-----------

* Герб Кобрына

Зноскі
------

1. ↑  Кобрынскі раён

| ⛭Сцягі населеных пунктаў Брэсцкай вобласці |
| --- |
| Гарады |  Баранавічы ·  Брэст ·  Бяроза ·  Драгічын ·  Жабінка ·  Іванава ·  Івацэвічы ·  Кобрын ·  Лунінец ·  Мікашэвічы ·  Пінск ·  Пружаны  |  |
| Вёскі | Варацэвічы ·  Гарадзец ·  Ляхчыцы ·  Моладава ·  Чарнаўчыцы
 |
**Зарнел Х’юз** (англ.: Zharnel Hughes; нар. 13 ліпеня 1995 года, Сандзі-Граўнд, Брытанскія заморскія тэрыторыі) — брытанскі лёгкаатлет англійскага паходжання, які спецыялізуецца ў спрынце, 4-разовы чэмпіён Еўропы, двухразовы пераможца Гульняў Садружнасці, рэкардсмен эстафеце 4×100 метраў.

Біяграфія
---------

Зарнел Х’юз нарадзіўся ў Валі, Ангілья, дзе яго маці працавала эканомкай, а бацька таксістам. Х’юз прызнаў свой талент да спорту ва ўзросце 10 гадоў, калі ён выйграў некалькі гонак на мясцовым школьным спартыўным дні ў пачатковай школе Orealia Kelly (раней Stoney Ground Primary), дзе ён бег. Ён зрабіў свой першы міжнародны выступ у Ангілье на гульнях CARIFTA 2010 ва ўзросце 14 гадоў, заняўшы восьмае месца ў бегу на 100 метраў. У наступным годзе ён узняўся да шостага месца на гульнях CARIFTA 2011 года і выйшаў у фінал на моладзевых гульнях Садружнасці 2011 года, зрабіўшы свой першы забег менш чым за 11 секунд у гэтым годзе.

На чэмпіянаце Еўропы 2018 года ў Берліне выйграў золата на 100-метроўцы і ў эстафеце 4×100 метраў. На 100-метроўцы ў фінале ўстанавіў рэкорд чэмпіянатаў Еўропы (9.95).

У 2023 годзе на чэмпіянаце свету па лёгкай атлетыцы, які адбыўся ў Будапешце, брытанскі атлет, у бегу на 100 метраў, з вынікам 9,88 секунды стаў бронзавым прызёрам чэмпіянату свету.

Зноскі
------
**Архіепіскап Афінскі і ўсяе Элады** (грэч. Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος) — афіцыйны тытул прадстаяцеля Эладскай праваслаўнай царквы. Царкоўная ўлада архіепіскапа распаўсюджваецца на тэрыторыю Грэцыя, за выключэннем Крыта і астравоў Эгейскага мора, пры гэтым епархіі Паўночнай Грэцыі (епархіі «Новых тэрыторый») намінальна падпарадкаваны Канстанцінопальскаму Патрыярхату.

Эладская праваслаўная царква — аўтакефальная з 1850 года, і ў дыптыху Цэркваў стаіць на адзінаццатым месцы паміж Кіпрскі і Албанскі. Цяпер архіепіскапам з’яўляецца Еранім II.

Архіепіскапы Афінскія і ўсяе Элады
----------------------------------

* Хрызастом I (Пападопулас) (8 сакавіка 1923 — 22 кастрычніка 1938)
* Хрысанф (Філіпідзіс) (12 снежня 1938 — 2 чэрвеня 1941)
* Дамаскін (Папандрэу) (2 чэрвеня 1941 — 20 мая 1949)
* Спірыдон (Влахас) (4 чэрвеня 1949 — 21 сакавіка 1956)
* Дарафей III (Катарас) (1 красавіка 1956 — 26 ліпеня 1957)
* Феакліт II (Панагіятопулас) (1957 — 8 студзеня 1962)
* Якаў III (Ваванатас) (13 студзеня — 25 студзеня 1962)
* Хрызастом II (Хатзістаўру) (14 лютага 1962 — 11 мая 1967)
* Еранім I (Кацоніс) (14 мая 1967 — 12 снежня 1973)
* Серафім (Тыкас) (16 студзеня 1974 — 10 красавіка 1998)
* Хрыстадул (Параскеваідзіс) (28 красавіка 1998 — 28 студзеня 2008)
* Еранім II (Ліяпіс) (з 7 лютага 2008)