recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Зестафоні** (груз. ზესტაფონი) — горад у Грузіі, адміністрацыйны цэнтр Зестафонскага муніцыпалітэта, уваходзіць у склад краю Імерэція. Насельніцтва — 20 814 жыхароў (2014). Размешчаны ў самай усходняй частцы Калхідскай нізіны, на абодвух берагах ракі Квірыла (левы прыток Рыёні), за 180 км на захад ад Тбілісі, за 30 км паўднёвы ўсход ад Кутаісі. Чыгуначная станцыя на лініі Самтрэдыя — Тбілісі, пачатак лініі на Сачхерэ (48 км).

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  карта Грузіі — Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).
**Злата Мегленская** (макед.: Света Великомаченичка Злата Мегленска, балг.: Света Великомъченица Злата Мъгленска, грэцк.: Αγία Χρυσή, 18 кастрычніка 1795) — праваслаўная святая і навамучаніца.

Жыціе
-----

Злата нарадзілася ў XVIII ст. у сяле Слаціна, у правінцыі Меглен (цяпер Хрысі, Грэцыя), у беднай балгарскай сялянскай сям’і, мела трох сясцёр. Аднойчы, калі Злата выйшла па ваду, туркі захапілі яе. Калі адзін з іх прапанаваў ёй стаць мусульманкай і быць ягонай жонкай, Злата адказала :"Я веру ў Хрыста, і толькі Яго я ведаю, як майго Жаніха, я ніколі не адмоўлюся ад Яго, нават калі падвергнеце мяне тысячам катаванняў і рассячэце мяне на кавалкі. "Калі яе бацькі і сёстры знайшлі яе, яны сказалі ёй: "дачка, памілуй сябе і нас, сваіх бацькоў і сясцёр, адрачыся ад Хрыста толькі ў словах, так што мы ўсе можам быць шчаслівыя, таму што Хрыстос міласэрны. ён даруе такі грэх, здзейснены ў сувязі з абставінамі жыцця ". Яе бацькі, сёстры і сваякі плакалі. Аднак Злата супраціўляліся гэтаму. Яна адказала ім: «Калі вы раіце мне адрачыся ад Хрыста, сапраўднага Бога, вы ўжо не мае бацькі і мае сёстры. У мяне ёсць Гасподзь Ісус Хрыстос, як мой бацька, Багародзіца, як мая маці, і святых, як мае браты і сёстры.» Туркі затым кінулі яе ў турму на тры месяцы, збівалі яе кожны дзень. Нарэшце, яны яе падвесілі яе за ногі галавою да зямлі і развялі вогнішча, каб яна ўчадзела ад дыма, але яна выжыла. У рэшце рэшт яны знялі яе з дрэва і пасеклі на часткі. Яна загінула 18 кастрычніка 1795. Кавалачкі яе мошчаў былі ўзятыя хрысціянамі ў свае дамы для дабраславення. Балгарская Праваслаўная Царква святкуе ў яе гонар прастольнае свята 18 кастрычнiка, Грэцкая, Руская, Сербская і Македонская праваслаўныя цэрквы — 13 кастрычніка. Яе агіяграфія была напісана Нікадзімам Святагорцам. У Балгарыі і Паўночнай Македоніі Святая Злата часта паказваецца ў вобразе кабеты ў традыцыйным народным строі. У Балгарыі Святая Злата з’яўляецца заступніцай усіх балгараў, якія пражываюць за мяжой.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Праваслаўная |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 5413 1517 · LCCN: no2005027632 · NLG: 109147 · VIAF: 7118729 |
Райскія вароты  (балг.) (бел.. Фларэнційскі баптыстэрый, Ларэнца Гіберці  (руск.) (бел..
**Ранняе Адраджэнне** альбо **Ранні Рэнесанс** — тэрміны, якія шырока выкарыстоўваюцца ў гістарыяграфіі мастацтва і іншых галінах гісторыі культуры.

Тэрмін мае шырокія межы прымянення і можа абазначаць як першы перыяд Рэнесансу альбо Кватрачэнта (XV стагоддзе), так і іншыя перыяды, якія можна ахарактарызаваць як папярэднія эпохі Рэнесансу ці Протарэнесанс, як у Італіі, так і ў у іншых месцах, прычым як у бліжэйшыя стагоддзі (XIII стагоддзе — Дучэнта і XIV стагоддзе — Трэчэнта), так і ў больш аддаленыя моманты, асабліва Каралінгскае Адраджэнне (VIII — IX стагоддзе) альбо так званае Адраджэнне XII стагоддзя  (руск.) (бел..

Пакланенне містычнаму Ягняці, браты Ван Эйк.

Зноскі
------

1. ↑  Ejemplos de uso bibliográfico de Primer Renacimiento, Renacimiento primitivo, Proto-Renacimiento, Protorrenacimiento, Renacimiento temprano y Renacimiento inicial en Google books.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
Кайтай сінсё — японскі пераклад еўрапейскага анатамічнага трактата (1774)
**Рангаку** (яп.: 蘭学, літар. «галандскія навукі») — збор еўрапейскіх навуковых ведаў, якія пранікалі ў Японію ў перыяд дзеяння палітыкі сакоку, пераважна праз галандскую гандлёвую факторыю на насыпным астраўку Дэдзіма ў гавані Нагасакі.

Да 1720 года распаўсюджанне гэтых ведаў у японскім грамадстве лічылася досыць небяспечным. Існавала манаполія на пераклад галандскіх кніг. Гэта справа была даручана закрытаму цэху перакладчыкаў, якія на працягу шэрагу пакаленняў займаліся перакладам заходніх ведаў на японскі лад.

Пасля 1720 года палітыка ізаляцыі была некалькі саслаблена, што прывяло да акультурацыі заходніх навуковых ведаў у японскім грамадстве. Спрыяла гэтаму і амаль пагалоўная пісьменнасць японцаў, асабліва жыхароў гарадоў.

У закрытую дзяржаву сталі паступаць такія заходнія вынаходствы, як механічныя гадзіннікі, мікраскопы, тэлескопы і помпы, якія старанна даследаваліся мясцовымі навукоўцамі. Карысталіся попытам і цацанкі накшталт чароўных ліхтароў; з часам быў наладжаны выраб іх японскіх аналагаў. Найбольшую цікавасць выклікалі кнігі медыцынскага зместу, а таксама звесткі пра вывучэнне магчымасцей электрычнасці.

Пасля 1803 года забароны на распаўсюджванне рангаку былі паступова зняты; апошнія ганенні на «спецыялістаў па варварскіх навуках» былі адзначаны ў 1839 годзе. Актыўнае вывучэнне і асваенне рангаку дазволіла японцам падрыхтавацца да адкрыцця краіны для еўрапейцаў і ў сціснутыя тэрміны скараціць сваё інфраструктурна-тэхналагічнае адставанне ад Еўропы.

Гл. таксама
-----------

* Японскі гадзіннік

Літаратура
----------

* Кин Д. Японцы открывают Европу: 1720—1830. — М.: Наука, 1972. — 208 с.
* Кацугарава Хосю. Краткие вести о скитаниях в северных водах. — М.: Наука, 1978.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NDL: 00569278 |
**Рангоўт** (нідэрл.: rondhout — круглае дрэва) — сукупнасць надпалубных частак (канструкцый і дэталей) суднавага абсталявання, прызначаная для размяшчэння навігацыйных агнёў, антэн радыёсувязі і радыёлакацыі, мацавання грузападымальных сродкаў і інш. На ветразвевых суднах рангоўт служыць для пастаноўкі і расцягвання ветразяў. Асноўныя дэталі рангоўта: мачты, салінгі, рэі, стэньгі, гафелі, гікі і інш.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) |
**Віленская канфедэрацыя** — саюз кальвінісцкай і праваслаўнай шляхты ў Вялікім Княстве Літоўскім супраць наступу контрарэфармацыі. Створана ў Вільні 28 мая 1599 г. пад пратэкцыяй ваяводы кіеўскага Канстанціна Астрожскага і вялікага гетмана літоўскага Крыштафа Радзівіла Пяруна. Асноўнай мэтай канфедэрацыі было выкананне палажэнняў Варшаўскай канфедэрацыі 1573 г. і сумесная абарона пратэстанцкіх і праваслаўных цэркваў. Канфедэрацыя, якая стаяла на глебе супраціўлення каталіцызму, насіла толькі палітычны характар.

Зноскі
------

1. ↑  Коялович, М. Об отношениях западнорусских православных к литовским протестантам во времена ўнии // Христианское чтение. — 1860. — Кн. 10. — С. 243, 244.

Літаратура
----------

* Chodynicki, K. Kościół prawosławny a Rzeczpospolita Polska : zarys historyczny 1370—1632 / Kazimierz Chodynicki. — Warszawa: skład główny Kasa imienia Mianowskiego, Instytut Popierania Nauki, 1934. — XXI, [1], 632 s. — S. 350—352.
* Łukaszewicz, J. O kościołach Braci czeskich w dawnéj Wielkiejpolsce / przez Józefa Łukaszewicza. — Poznań: Drukarnia Karola Pompejusza, 1835. — II, 420 s. — S. 174—186.
* Woliński, J. Polska i Kościół prawosławny: zarys historyczny / Janusz Woliński. — Lwów: Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, 1936. — 150, [2] s.: err. — S. 66.
**Віленская мастацкая школа** — у мастацтвазнаўстве ўмоўная назва мастацкіх кафедраў Віленскага ўніверсітэта: рысунка і жывапісу (з 1797), скульптуры (з 1803), гравюры (з 1805). Кафедры зачынены з універсітэтам у 1832 годзе.

Зала Ф. Смуглевіча (Вільнюскі ўніверсітэт)
Сярод выкладчыкаў жывапісу і рысунка Ф. Смуглевіч (1797—1807) і Я. Рустем (1798—1831), скульптуры — К. Ельскі (з 1811), гравюры — Дж. Сандэрс (1810—1819).

Складзеная Ф. Смуглевічам першая праграма школы ўключала тры этапы навучання: капіраванне ўзораў класічнага мастацтва, заснаванага на «ідэальнай» прапорцыі мадэлі; рысунак з гіпсавых фігур; рысунак з жывой мадэлі (уведзена Я. Рустэмам у 1815).

Кафедры давалі мастацкую падрыхтоўку, неабходную для паступлення ў акадэміі мастацтваў. У 1820—1822 гг. у школе вучыліся 45 жывапісцаў і 16 скульптараў. На віленскай выстаўцы 1820 года было паказана 136 прац.

Выхаванцы школы В. Ваньковіч, Ян Дамель, Ю. Аляшкевіч, К. Русецкі, А. Шэмеш, К. Бахматовіч, К. Кукевіч, М. Кулеша, Н. Орда, І. Хруцкі, П. Ётэйка зрабілі значны ўнёсак у беларускую, рускую, літоўскую і польскую культуры. Традыцыі школа былі развіты і паглыблены мастакамі другой паловы XIX стагоддзя.

Зноскі
------

1. 1 2  *Лазука Б.А.* Беларуская архітэктура XIX - пачатку XX стагоддзя // Гісторыя сусветнага мастацтва. Рускае і беларускае мастацтва XIX - пачатку XX стагоддзя. — Беларусь, 2011. — С. 356-357. — 430 с. — ISBN 978-985-01-0880-7.
2. ↑  Заснаванне Віленскага ўніверсітэта

Літаратура
----------

* *Дробов Л. Н.* Живопись Белоруссии XIX―начала XX в. ― Мн. 1974. С. 14-26
* *Дробаў Л. М.* Роля Віленскай школы жывапісу у развіцці выяўленчага мастацтва Беларусі першай паловы XIX ст. // Весці АН БССР. Серыя грамадскіх навук, 1961, № 3
* Pranciškus Smuglevičius ir jo epocha. Vilnius: Vilniaus dailės akademijos leidykla, 1997. — ISSN 1392-0316

Спасылкі
--------

* Ян Дамель. Виленский период
* PRANCISKUS SMUGLEVICIUS Архівавана 26 лістапада 2004.
**Віленская бочка** — мера сыпкіх рэчываў у ВКЛ, пазней на землях ВКЛ у складзе Расіі.

Паводле пастановы сойма ВКЛ (1766) віленская бочка раўнялася 406,54 л, і прыблізна адпавядала 19 пудам пшаніцы, 18 — жыта, 15 — ячменю, 10 пудам аўса. Пасля далучэння Беларусі да Расіі была прыведзена ў адпаведнасць з рускімі мерамі: дзялілася на 4 чвэрці (карцы), 8 асьмін, 16 шаснастак, 72 гарцы вялікія, 144 гарцы малыя.

Літаратура
----------

* Бочка віленская // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
**Ві́ленскі Свя́та-Ду́хаўскі манасты́р** — праваслаўны мужчынскі манастыр у Вільні.

Упершыню ўпамінаецца ў 1604 годзе, заснаваны пры праваслаўнай царкве Святога Духа, пабудаванай у 1597 годзе на сродкі дачок смаленскага ваяводы Рыгора Валовіча Фядоры і Ганны.

З 1609 года пры манастыры дзейнічала брацтва (да гэтага знаходзілася пры Троіцкім манастыры) з уласнай друкарняй.

Да 1686 года манастыр падпарадкоўваўся канстанцінопальскаму патрыярху, пазней маскоўскаму. З’яўляўся архімандрыяй, яму былі падначалены 17 мужчынскіх і 2 жаночыя манастыры на Беларусі і ў Літве, у т.л. Петрапаўлаўскі ў Мінску, Еўінскі ў Троцкім, Цеперскі ў Наваградскім, Купяціцкі і Навадворскі ў Берасцейскім ваяводствах.

Настаяцелямі манастыра былі Л.Карповіч (першы настаяцель), М. Сматрыцкі, І. Бабрыковіч, І. Нелюбовіч-Тукальскі, Р. Яноўскі і інш.

Манастыр валодаў значнымі матэрыяльнымі сродкамі (маёнткамі, дамамі, млынамі), частка якіх складалася з ахвяраванняў членаў Святадухаўскага праваслаўнага брацтва.

У 1833 годзе манастыр быў прылічаны да манастыроў 1-га класа. Ад часу заснавання манастыр не перапыняў сваёй дзейнасці. Цяпер падпарадкоўваецца архіепіскапу віленскаму і літоўскаму. Сучасны архітэктурны ансамбль манастыра пабудаваны ў сярэдзіне 18 ст.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. С. 168.
* Виленский Святодуховский монастырь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

Спасылкі
--------

* Царква і манастыр Святога ДухаАрхівавана 26 сакавіка 2013. // сайт «О Вильнюсе»  (руск.)
**Даніел Шарыч** (сербск.: Данијел Шарић/Danijel Saric; нар. 27 ліпеня 1977) — катарскі гандбаліст сербскага паходжання, варатар клуба «Аль-Кіяда» і зборнай Катара.

Кар'ера
-------

### Клубная

Даніел Шарыч — выхаванец гандбольнага клуба «Борац» з Баня-Лукі. Пройдучы праз яе моладзевую сістэму, ён перабраўся ў белградскую «Црвену Звезду», дзе правёў наступныя 2 гады, павялічваючы свой узровень. У 1999 годзе Шарыч стаў гульцом каманды «Сінтэлон» з Бачка-Паланкі, дзе таксама адыграў 2 гады. У складзе сталічнага клуба Шарыч двойчы ставаў чэмпіёнам краіны і двойчы выйграваў нацыянальны кубак. Яшчэ адзін кубак краіны ён выйграў, выступаючы за «Сінтэлон».

У 2003 годзе Шарыч перабраўся ў Іспанію, дзе яго першай камандай стала «Тэка Кантабрыя» з Сантандэра. Далей ён гуляў за клубы «Алькабендас», «Адэмар Леон» і «Портленд Сан-Антоніа», пакуль у 2009 годзе не перайшоў у «Барселону». У складзе каталонскага клуба ён чатыры разы ставаў чэмпіёнам Іспаніі, выйграў мноства нацыянальных кубкаў, а таксама двойчы перамагаў у Лізе чэмпіёнаў ЕГФ, у розыгрышах 2010/11 і 2014/15 гадоў.

### Міжнародная

За зборную Сербіі і Чарнагорыі Шарыч правёў 50 матчаў, ён быў рэзервовым галкіперам каманды на чэмпіянаце Еўропы 2006 года. Пазней ён кароткі час бараніў браму зборнай Босніі і Герцагавіны, правядучы ў яе складзе 7 матчаў.

У канцы 2014 года Шарыч стаў гульцом зборнай Катара па гандболе. У складзе каманды, дзе апроч яго быў яшчэ шэраг гульцоў балканскага паходжання, ён заваяваў срэбра чэмпіянату свету 2015 года, які праводзіўся ў Катары. Шарыч з 36% адбітых кідкоў заняў 5-е месца ў спісе лепшых галкіпераў турніру.

Зноскі
------

1. ↑  Danijel Šarić //
2. ↑  Daniel Saric Архівавана 13 снежня 2015.
3. ↑  Gegner Kader FC Barcelona 2009/2010
4. ↑  Франция - Чемпион Мира! **(нявызн.)**. — handball.motorsich.com. Праверана 22 марта 2016.(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Профіль на сайце ЕГФ  (англ.)
* Профіль на сайце «Барселоны» Архівавана 13 снежня 2015.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · ЕГФ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Спартыўная каталанская |
**Даніла Васільевіч Шчаня** (руск.: Дании́л Васи́льевич Щеня) — вядомы маскоўскі палкаводзец часоў Івана III і Васіля III. Яго прадзед быў выхадцам з Літвы, якія пасяліўся ў Маскве і ўзяў ў жонкі дачку вялікага князя.

Біяграфія
---------

У 1489 годзе Даніла Шчаня на чале войск колькасцю 64 тысяч аблажыў і ўзяў Хлынаў, чые жыхары часта рабавалі паўночныя землі Маскоўскай дзяржавы. Усе гараджане Хлынова былі пераселеныя ў розныя гарады, найбагацейшыя ў Маскву.

Шчаня прымаў актыўны ўдзел у вайне супраць Літвы і сутыкненнях, якія ёй папярэднічалі. У 1493 годзе Шчаня са сваім сваяком Васіліем Іванавічам Патрыкеевым, таксама вядомым пад імем Васіян Касы, захапілі Вязьму і перадалі яе вялікаму князю маскоўскаму. Падчас Руска-шведскай вайны 1496—1499 войска Шчэні спустошыла Фінляндыю. У 1500 годзе Шчаня разграміў у Бітве на Ведрашы войскі вялікага гетмана літоўскага Канстанцін Астрожскага і ўзяў яго ў палон.

У 1501 годзе Шчаня пацярпеў паражэнне пад Ізборскам ад магістра Лівонскага ордэна Вальтара фон Плетэнберга і войскаў яго саюзніка Аляксандра Ягелончыка. У 1508 годзе Даніла Шчаня і Дзмітрый Шамячыч беспаспяхова трымалі ў аблозе Оршу. У тым жа годзе Шчаня стаў галоўным ваяводам Маскоўскай дзяржавы. У 1514 годзе Шчаня завяршыў сваю ваенную кар’еру ўзяццем Смаленска.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
**Жытомірскі павет** — адміністрацыйная адзінка ў складзе Кіеўскага ваяводства Вялікага княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай, а затым — Валынскай губерні Расійскай імперыі, якая існавала з рознымі межамі з 1471 па 1923 год. Адміністрацыйны цэнтр — горад Жытомір.

Гісторыя
--------

Утвораны вялікім князем літоўскім Казімірам на аснове заходняй часткі зямель Кіеўскага княства ў 1471 годзе. Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай у 1795 годзе павет нанова ўтвораны ў складзе Валынскага намесніцтва. У 1797 годзе павет увайшоў у склад Валынскай губерні. У 1923 годзе павет быў скасаваны, на яго тэрыторыі быў утвораны Жытомірскі раён УССР.

Этнічны склад
-------------

Паводле перапісу 1897 года насельніцтва павета складала 433 859 чалавек, у тым ліку ў Жытоміры — 65 895 чалавек.

Нацыянальны склад па перапісу 1897 года:

* украінцы (маларосы) — 270 729 чалавек (62,4 %);
* яўрэі — 61 963 чалавек (14,3 %);
* немцы — 46 922 чалавек (10,8 %);
* рускія (велікаросы) — 25 583 чалавек (5,9 %);
* палякі — 24 678 чалавек (5,7 %).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Житомир // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб. 1890—1907.

| Паветы Валынскай губерні (1795—1920) |
| --- |
|  | 
* Уладзімір-Валынскі
* Дубенскі
* Жытомірскі
* Заслаўскі
* Ковельскі
* Крамянецкі
* Луцкі
* Наваград-Валынскі
* Оўруцкі
* Астрожскі
* Ровенскі
* Стараканстанцінаўскі

 |
**Жытамля́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці. Цэнтр — вёска Жытомля.

Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як Жытомлеўскі сельсавет у складзе Скідзельскага раёна Беластоцкай вобласці БССР. З 20 верасня 1944 года ў складзе Гродзенскай вобласці. З 25 снежня 1962 года ў складзе Гродзенскага раёна. 22 верасня 1975 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Абухаўскага (вёскі Абуховічы, Быльчыцы, Жытомля, Завадзічы, Машталеры, Талочкі, Цыдзікі) і Азёрскага (вёскі Губінка, Канявічы, Пруды, Пыра) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 11 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 верасня 1975 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 33 (1479).

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кавалі.

**Кавалі́** (трансліт.: *Kavali*, руск.: Ковали) — вёска ў Ваўкавыскім раёне Гродзенскай вобласці. Уваходзіць у склад Воўпаўскага сельсавета.

Гісторыя
--------

Вядома з пачатку XVIII ст. У 1737 г. у складзе Воўпаўскага староства, мела 11 валок зямлі, 14 жыхароў. У 1796 г. належала графу Плятэру. У 1836 г. прыватная вёска, 15 двароў, 110 жыхароў. У пачатку 1950-х гг. побач з вёскай пабудавана гідраэлектрастанцыя. Паблізу размешчаны санаторый «Энергетык».

Насельніцтва
------------

На 01.01.2004 г. 50 двароў, 99 жыхароў.

Плошча 27,0 га, працягласць межаў — 3 585 метраў.

Інфраструктура
--------------

Ёсць крама. Помнік археалогіі — селішча, ранняе Сярэднявечча (X—XIV ст). На ўскраіне вёскі, на паўночным беразе вадасховішча, памеры 300х350 м выявіла ў 1958 г. Ф. Д. Гурэвіч, даследаваў у 1973 г. Я. Г. Звяруга. Знойдзена ганчарная кераміка.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Воўпаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Воўпа |
| Вёскі | Аляксандраўка ·  Бабры ·  Гледнявічы ·  Длугапаль ·  Замасцяны ·  Кавалі ·  Палаўкі ·  Тупічаны |
**Паэтыка** (грэч. poietike — паэтычнае мастацтва) — тэорыя паэзіі, навука, якая вывучае паэтычную дзейнасць, яе формы, паходжанне, значэнне.
Паэтыка — гэта раздзел тэорыі літаратуры, які тлумачыць пытанні спецыфічнай структуры літаратурнага твора, паэтычнай формы, тэхнікі і прыёмаў паэтычнага мастацтва на аснове навукова-метадычных прадпасылак. Тэрмін «паэтыка» таксама часам пераносіцца на аб’ект вывучэння, напр. «пушкінскай паэтыкі», «паэтыкі Шэкспіра».

Гл. таксама
-----------

* Дактыль
* Брахікалон

Спасылкі
--------

* Паэтычны слоўнік Квяткоўскага
* Паэтыка Арыстоцеля ў сямі перакладах
* Гамбургская драматургія

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX526404 · BNF: 119400538 · GND: 4046449-0 · LCCN: sh85103703 · Microsoft: 556248259 · NKC: ph117252 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Святога Яна Хрысціцеля.
**Касцёл Святога Яна Хрысціцеля** — колішні касцёл у в. Беняконі (Воранаўскі раён).

Гісторыя
--------

Фундаваны ў 1634 г. Янам Чаплінскім. Верагодна касцёл неаднарозова рамантаваўся і перабудоўваўся.

У 1737 годзе быў скончаны касцёл, які будаваў тагачасны плябан кс. Леон Мінкоўскі, а пасля яго смерці – кс. Ян Кант-Шабікоўскі. Пры гэтым касцёл узгадваецца пад тытулам св. Юрыя.

Апошні выгляд храма вядомы па фотаздымку Яна Балзункевіча 1910 г. У 1900—1906 гг. з на месцы старажытнага драўлянага храма быў пабудаваны новы мураваны касцёл.

Архітэктура
-----------

Храм быў вытрыманы ў традыцыях народнага драўлянага дойлідства, меў рысы стылю барока.

Прэзбітэрый касцёла быў мураваны, з дзвюма сакрыстыямі, а малітоўная зала – драўляная. Працяглы прамавугольны зруб пад двухсхільным дахам. Скатны гонтавы дах пасярэдзіне ўвенчвала вялікая вежа-сігнатура. На галоўным фасадзе вылучаўся своеасаблівым шасціслуповым порцікам з фігурным увагнута-пукатым франтонам, над якім узвышалася чацверыковая шатровая вежа-званіца. Рытм гарызантальна ашаляваных бакавых фасадаў стваралі прамавугольныя аконныя праёмы ў простых ліштвах.

Інтэр’ер касцёла ўпрыгожвалі 4 алтары. Галоўны алтар быў створаны па фундацыі Яна Шрэтара, кашталяна інфляндскага, у 1765 г. і кансэкраваны 13 сакавіка 1687 г. Уладзіславам Сільніцкім, біскупам-суфраганам віленскім. У цэнтры алтара быў змешчаны тытульны абраз св. Яна Хрысціцеля, а ў другім ярусе – абраз "Укрыжаванне". Левы бакавы алтар, устаноўлены ў 1742 г. быў прысвечаны св. Лаўрэнцію, правы ж, датаваны 1762 г. – Маці Божай Троцкай, абраз якой быў каранаваны. Чацвёрты алтар меў абраз святога Шкаплера. У арцы прэзбітэрыя быў выкарыстаны характэрны рэнесансны прыём – гарызантальная бэлька-зацяжка з Укрыжаваннем пасярэдзіне, таму магчыма, што мураваны прэзбітэрый – гэта і быў першапачатковы касцёл. Апошні драўляны касцёл быў вытрыманы ў традыцыях народнага дойлідства з рысамі барока. Трохнававая святыня мела прамавугольны выцягнуты план, галоўны фасад быў вырашаны як шасцікалонны порцік пад крывалінейным барокавым франтонам, завершаны глухой чацверыковай вежай пад чатырохсхільным дахам з карункавым крыжам.

Літаратура
----------

* *Кулагін А. М.* Каталіцкія храмы на Беларусі: Энцыкл. даведнік / А. М. Кулагін; маст. І. І. Бокі. — 2-е выд. — Мн.: БелЭн, 2001.— 216 с.: іл. ISBN 985-11-0199-0.

Спасылкі
--------

* Стары Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Беняконі) на сайце Radzima.org
* slowo.grodnensis.by
*
Сцяна XVII стагоддзя ў замку Мачалз  (англ.) (бел. Шатландыя
**Сухі мур** — метад будаўніцтва, пры якім будынкі або іх элементы будуюцца з каменя без выкарыстання звязальнага раствора. Устойлівасць сухога мура забяспечваецца наяўнасцю фасада са старанна падабраных адзін да аднаго счэпленых камянёў, які нясе на сабе асноўнае напружанне. Гэта найбольш архаічны з метадаў каменнага мура. Звычайна выкарыстоўваецца для збудавання сцен, аднак вядомыя цэлыя будынкі і масты, збудаваны падобным метадам.

Першымі будаўнікамі, якія звярнулі асаблівую ўвагу на сейсматрываласць капітальных пабудоў, у прыватнасці, сухога мура сцен будынкаў, былі інкі, старажытныя жыхары Перу. Асаблівасцямі архітэктуры інкаў з'яўляецца надзвычай старанная і шчыльная (так, што паміж блокамі нельга прасунуць і ляза нажа) падгонка каменных блокаў (часта няправільнай формы і розных памераў) адзін да аднаго без выкарыстання будаўнічых раствораў.

Дзякуючы гэтым асаблівасцям мур інкаў не меў рэзанансных частот і кропак канцэнтрацыі напружанняў, валодаючы дадатковай трываласцю скляпення. Пры землятрусах невялікай і сярэдняй сілы такі мур заставаўся практычна нерухомым, а пры моцных — камяні «скакалі» на сваіх месцах, не губляючы ўзаемнага размяшчэння і пры заканчэнні землятрусу ўкладваліся ў ранейшым парадку.

Гэтыя абставіны дазваляюць лічыць сухі мур сцен у інкаў адной з першых у гісторыі прылад пасіўнага вібракантролю  (руск.) (бел. будынкаў.

Літаратура
----------

* Murray-Wooley, Carolyn and Karl Raitz. *Rock Fences of the Bluegrass*, University Press of Kentucky. 1992.
* Francis Pryor, *Britain BC*, Harper Perennial. 2003.
* Colonel F. Rainsford-Hannay, *Dry Stone Walling*, Faber & Faber. 1957

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4346366-6 · Microsoft: 2777973373 |
Стэньга пазначана чырвона
**Стэньга** (нідэрл.: steng) — рангоўтнае дрэва, першае падаўжэнне ніжніх мачтаў.

Стэньгі мацуюцца да топу ніжняй мачты пры дапамозе стэнь-эзельгофтаў з апорай на шлагтовы, якія ляжаць на салінгах марсаў. Размацоўваюць стэньгі стэгь-вантамі, стэгь-фардунамі, стэнь-штагамі і стэнь-бакштагамі.

Назва залежыць ад назвы мачты: фор-стэньга, грот-стэньга, круйс-стэньга, блінда-стэньга.

Стэньгі выкарыстоўваюць для мацавання рангоўтнага дрэва, якое нясе паруснае ўзбраенне (гафеляў, рэеў), сігнальных фалаў і суднавых агнёў.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Роўз.

**Стэнлі Форд Роўз** (англ.: Stanley Ford Rous, 25 красавіка 1895 — 10 ліпеня 1986) — шосты прэзідэнт ФІФА. Знаходзіўся на пасадзе ў перыяд з 1961 па 1974 год. Падданы Вялікабрытаніі.

Кар’ера
-------

Прафесійным футбалістам ніколі не з’яўляўся, пачаў судзейскую практыку ў 1927 годзе з абслугоўвання матчаў ніжэйшых ліг Чэмпіянату Англіі, за судзейскую кар’еру адсудзіў 36 міжнародных паядынкаў. У 1934 годзе судзіў фінал Кубка Англіі, у якім «Манчэстэр Сіці» перамог «Портсмут» з рахункам 2:1. Гэта быў апошні матч у судзейскай кар’еры Роўза.

З 1934 года па 1962 год з’яўляўся главой Англійскай футбольнай асацыяцыі. З 1961 па 1974 год у якасці прэзідэнта ўзначальваў ФІФА.

Знаходзячыся на чале ФІФА Стэнлі Роўз засяродзіў працу ў кірунку выкаранення грубіянства на футбольных палях свету, праца вялася як з суддзямі, так і з нацыянальнымі футбольнымі федэрацыямі. У 1970 годзе ў пераддзвер’і чэмпіянату свету, у футбольныя правілы была ўведзена «жоўтая картка», пасродкам якой суддзям стала прасцей адсочваць грубіянства падчас матчу. Варта адзначыць, што Чэмпіянат свету 1970 года ўвайшоў у гісторыю як адзіны турнір, які абыйшоўся без адзінага выдалення ігракоў з поля.

Зноскі
------

1. ↑  *Пьер Ланфранши, Критсиана Айзенберг, Тони Мейсон, Альфред Валь.* FIFA 100 лет. Век футбола.. — Москва: Махаон, 2005. — С. 146. — ISBN 5-18-000705-4.

| ⛭Прэзідэнты ФІФА |
| --- |
| Рабер Герэн ·  Даніэл Вулфал ·  Жуль Рымэ ·  Рудольф Селдрэерс ·  Артур Друры ·  Сэр Стэнлі Роўз ·  Жуан Авеланж ·  Ёзэф Блатэр ·  Джані Інфанціна |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | eu-football.info · Olympedia · playmarkerstats.com (суддзя) · Transfermarkt (суддзя) · Transfermarkt (трэнер) · worldfootball.net (суддзя) · WorldReferee.com · Discogs |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Munzinger · Оксфардскі біяграфічны |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1142563804 · GTAA: 147586, 147509 · VIAF: 77054900 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Люнет.
**Люне́т** (фр.: la lunette — дымінутыў ад «месяц») — у выяўленчым мастацтве і архітэктуры поле сцяны, абмежаванае аркай і яе апорамі ў форме паўкруга ці сегмента круга і гарызанталлю знізу, якое размяшчаецца над дзвярамі ці вокнамі. У скразных люнетах размяшчаюцца вокны. Глухія люнеты часта ўпрыгожваліся маляўнічым ці скульптурным дэкорам. Люнетамі таксама завуць дугападобныя часткі створкавага алтара і паўкруглыя карціны на антычных стэлах.

Аналагічныя фрагменты франтонаў трохвугольнай формы завуцца тымпанамі. Часам «тымпан» выкарыстоўваецца ў якасці сіноніма «люнета».

* Панторма. Люнетная фрэска з выявай Вертумна і Памоны ў Поджа а Каяна (1519-21).Панторма. Люнетная фрэска з выявай Вертумна і Памоны ў Поджа а Каяна (1519-21).
* Філіп Фейт. Сем гадоў вялікага дастатку. 1816—1817. Старая нацыянальная галерэя. БерлінФіліп Фейт. Сем гадоў вялікага дастатку. 1816—1817. Старая нацыянальная галерэя. Берлін
* Створкавы алтар «Паліпціх Альбані» П’етра Перуджына «Ражство са святымі». 1491. Збор Тарлоніа. РымСтворкавы алтар «Паліпціх Альбані» П’етра Перуджына «Ражство са святымі». 1491. Збор Тарлоніа. Рым
* Барэльеф у люнеце над уваходам у царкву Св. Стэфана ў ПарыжыБарэльеф у люнеце над уваходам у царкву Св. Стэфана ў Парыжы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2775924744 |
Люмінол і гемаглабін — прыклад хімічнай люмінесцэнцыі
**Люмінесцэнцыя** (ад лац.: lumen, род. склон luminis — святло і -escent — суфікс, які азначае слабое дзеянне) — выпраменьванне святла рэчывам, якое не з’яўляюцца вынікам цяпла, люмінесцэнцыя — форма халоднага выпраменьвання цела. Яна можа быць выклікана хімічнымі рэакцыямі, электрычнай энергіяй, субатамным рухам або напружаннем на крышталі. Гэта адрознівае люмінесцэнцыю ад напалу, калі рэчыва выпраменьвае святло ў выніку награвання. Тэрмін люмінесцэнцыя быў уведзены ў 1888 годзе Эйлхардам Відэманам.

Віды люмінесцэнцыі
------------------

* **Флуарэсцэнцыя** — свячэнне пад уздзеяннем святла, часцей ультрафіялетавага выпраменьвання, хутка гаснучае
* **Фасфарасцэнцыя** — свячэнне пад уздзеяннем святла, доўга не гаснучае
* **Электралюмінісцэнцыя** — свячэнне пад уздзеяннем электрычнага току

Гл. таксама
-----------

* Люмінесцэнтныя фарбы
* Святлодыёд
* Люмінесцэнтная лямпа

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11981130z · GND: 4135964-1 · LCCN: sh85078838 · Microsoft: 148869448 · NDL: 00569810 · NKC: ph202610 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Агафоненка.
**Анатоль Арцёмавіч Агафоненка** (нар. 30 кастрычніка 1924, г. Рэчыца, Гомельская вобласць — 15 лістапада 1990) — беларускі мастак, які працаваў у сцэнаграфіі, мастацкай рэкламе, станковым жывапісе.

Біяграфія
---------

Удзельнік партызанскага руху ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Працаваў у Беларускім дзяржаўным акадэмічным Вялікім тэатры оперы і балета, адначасова займаючыся ў студыі выяўленчага мастацтва пры абласным Доме народнай творчасці (Мінск).
У 1952 г. скончыў Мінскае мастацкае вучылішча, у 1965 — Беларускі дзяржаўны тэатральна-мастацкі інстытут. Дыпломная праца — афармленне оперы Р. Пукста «Машэка».

Працаваў галоўным мастаком Белгандальрэкламы.

Член Беларускага саюза мастакоў з 1966 года.

Творчасць
---------

Аформіў звыш 20 спектакляў, пастаўленых у розных тэатрах рэспублікі. Сярод іх — «Не верце цішыні» І. Шамякіна, «Таня» А. Арбузава (1960) і інш.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалямі.

Літаратура
----------

* Агафоненко Анатолий Артемович // Художники Советской Белоруссии / редколлегия: В. И. Версоцкий [и др.]. — Минск: Беларусь, 1976. — 400 с. — 18 000 экз.

Спасылкі
--------

* Агафоненка Анатоль Арцёмавіч
**Мінога ручаёвая еўрапейская** (*Lampetra planeri*) — дробная непаразітычная, непраходная мінога.

Апісанне
--------

Афарбоўка спіны цёмная, з бураватым адценнем, на пузе светлая, з залацістым адлівам. Спінныя плаўнікі судатыкаюцца, зубы тупыя. Верхнесківічная пласціна шырокая, з двума зубамі па краях. На ніжнесківічнай звычайна сем зубоў. Унутраных бакавых зубоў па тры з кожнага боку. У самак перад нерастам з'яўляецца анальны плаўнік.

Пескарыйкі (лічынкі) жывуць у рэчках да 4-6 гадоў, дасягаючы даўжыні 20 см і масы 4-7 г. Дарослыя міногі драбнейшыя і рэдка дасягаюць 18 см. Максімальны ўзрост 7 гадоў.

Вельмі блізкая па складзе бялкоў і колькасці ядзернай ДНК з рачной міногай (*Lampetra fluviatilis*).

Пашырэнне
---------

Пашырэнне: басейны рэк Паўночнага і Балтыйскага мораў ад Італіі, Францыі і Англіі да Швецыі, Фінляндыі і Карэліі. Асобныя папуляцыі па-за асноўным арэалам маюцца ў вярхоўях Волгі і Дуная. Арэал шмат у чым супадае з арэалам рачной міногі, але ў рэках Цэнтральнай Еўропы ручаёвая мінога займае верхнія ўчасткі рэк ці драбнейшыя рэчкі, размешчаныя далей ад мора, а рачная аддае перавагу нізоўям.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Ручаёвая мінога ніколі не выходзіць у моры, увесь жыццёвы цыкл праходзіць у рацэ. Лічынкі (пескарыйкі) часцей засяляюць невялікія рэчкі і раўчукі, аддаюць перавагу заглееным ўчасткам, вядуць утойлівы спосаб жыцця, закопваюцца ў грунт. На 5-6-м годзе жыцця адбываецца метамарфоз, у выніку якога лічынка ператвараецца ў дарослую міногу, пры гэтым памяншаецца даўжыня цела. Таму дарослыя асобіны заўсёды меншыя за лічынак, яны не сілкуюцца і жывуць за кошт назапашанага тлушчу.

Дарослая ручаёвая мінога мае атрафіраваны кішачнік. Лічынкі сілкуюцца дыятомавымі і іншымі дробнымі водарасцямі, спажываюць таксама дэтрыт са згнілымі расліннымі і жывёльнымі рэшткамі.

Адразу ж пасля метамарфоза пачынаецца хуткі рост ганад, вельмі хутка міногі прыступаюць да размнажэння. Полаваспелыя асобіны маюць даўжыню 11-14 см і масу 2-3 г. Нераст бывае ў траўні-чэрвені на камяністых перакатах, пры тэмпературы вады 14-19 °C. Самец прымацоўваецца ротавай варонкай да каменя і расчышчае гняздо авальнай формы. Адзін самец напераменку апладняе ікру некалькіх самак. Падчас палавога акту самец прысмоктваецца ротавай варонкай да патыліцы самкі і абвінае яе сваім хваставым аддзелам.

За перыяд размнажэння адна самка адкладае 800—1500 ікрынак. Нераст групавы, звычайна ў адно гняздо адкладаюць ікру 2-10 асобін. Ікра буйная, яе дыяметр 0,9-1,0 мм. Перыяд інкубацыі ікры доўжыцца 11-14 дзён у залежнасці ад тэмпературы. Праз 2 месяцы пасля нерасту (ліпень) маляўкі маюць даўжыню 1,3-1,6 см, а да восені (верасень) вырастаюць да 2,0-2,6 см.

Неўзабаве пасля нерасту вытворцы гінуць, прычым самкі гінуць у большай колькасці, чым самцы. Гэта прыводзіць да таго, што на нерасцілішчах заўсёды больш самцоў.

Некаторыя асобіны ручаёвай міногі дасягаюць палавой спеласці і прыступаюць да размнажэння яшчэ ў лічынкавай стадыі, г.зн. ім уласцівая неатэнія.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Глыбокае (значэнні).

**Глыбо́кае** — возера ў Беларусі, у Гарадоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Храпаўлянка, за 6 км на паўднёвы захад ад горада Гарадок, каля вёскі Малыя Стайкі.

Плошча паверхні 0,21 км². Даўжыня 0,98 км, найбольшая шырыня 0,25 км. Плошча вадазбору 10,5 км². Даўжыня берагавой лініі 2,18 км.  

Катлавіна возера лагчыннага тыпу, выцягнутая з захаду на ўсход. Схілы катлавіны спадзістыя вышынёй да 7 метраў. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі зліваюцца са схіламі катлавіны.  

У возера ўпадаюць ручаі і выцякае ручай у возера Пярвішчанскае.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Глыбаўскі сельсавет.
**Глы́баўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Веткаўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Глыбаўка.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Свяцілавіцкага раёна Гомельскай акругі БССР. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Веткаўскага раёна. 30 снежня 1927 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Новаграмыцкага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Глыбокае (значэнні).

**Глыбо́кае** — возера ў Мёрскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Вята, за 10 км на паўднёвы захад ад горада Мёры, каля вёскі Апанасенкі.

Плошча паверхні 0,16 км². Даўжыня 0,74 (0,72) км, найбольшая шырыня 0,39 км. Даўжыня берагавой лініі 1,95 (1,7) км. Найбольшая глыбіня возера 16,1 м. Аб’ём вады 0,81 млн. м³. Плошча вадазбору 15,8 (32,2) км².  

Катлавіна Глыбокага выцягнутая з захаду на ўсход. Схілы катлавіны вышынёй да 3 м, разараныя. Берагі нізкія, на паўднёвым усходзе забалочаныя.

Злучана ручаём з возерам Сярэднік, на паўночным усходзе выцякае рака Галчыца ў раку Хараброўка.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.2 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 2. — 522 с. — 10 000 экз.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.2 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 2. — 522 с. — 10 000 экз.

Спасылкі
--------

* Глыбокае Архівавана 29 ліпеня 2013.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Калацэй.
**Вячаслаў Віктаравіч Калацэй** (нар. 1971, г. Каменец Брэсцкай вобласці) — беларускі культуролаг. Кандыдат культуралогіі, дацэнт.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт культуры і мастацтваў. Атрымаўшы ступень бакалаўра мастацтваў скончыў кафедру народна-песеннай творчасці ўніверсітэта, аспірантуру БДУКМ, Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь. Працаваў загадчыкам аддзела фальклору і народных рамёстваў Нацыянальнага цэнтра мастацкай творчасці дзяцей і моладзі Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, выкладаў у БДУКМ, па запрашэнні тагачаснага рэктара Ядвігі Грыгаровіч быў першым дэканам факультэта традыцыйнай беларускай культуры і сучаснага мастацтва ўніверсітэта. Загадчык кафедры этналогіі і фальклору на гэтым факультэце, дацэнт. Выкладаў дысцыпліны «Этнаграфія, міфалогія і фальклор беларусаў», «Гісторыя фалькларыстыкі», «Клас фальклорнага выканальніцкага майстэрства».

У верасні 2021 года Вячаслаў Калацэй быў звольнены з універсітэта, а кафедра этналогіі і фальклору ліквідавана.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследуе традыцыйную культуру Еўропы, структуру мыслення і паводзін яе носьбітаў, тэорыю і практыку аховы гісторыка-культурнай спадчыны чалавецтва, займаецца аўдыявізуальнай антрапалогіяй.

Аўтар навуковай манаграфіі «Параўнальная міфалогія» (2009); удзельнік калектыўных манаграфій «Культурная спадчына: сацыялагічна-культуралагічныя даследаванні» (2001), «Штудыі Рэспубліканскай сезоннай фальклорнай школы» (2007), «У тэзаўрусе Беларусі» (2011); аўтар больш за 200 іншых публікацый па пытаннях традыцыйнай культуры. Аўтар сцэнарыя антрапалагічных фільмаў «Адраджэнне абрада Ваджэнне і пахаванне Стралы ў вёсках Стаўбун і Неглюбка» (2011); «Сонца — на лета, зіма — на мароз!» (2010).

Арганізатар першых Рэспубліканскіх змен этнакультурнага выхавання ў летніку «Зубраня» (2000); першых дударскіх этна-дыскатэк Беларусі (2001—2005); лідар-заснавальнік гурта дударскай музыкі і этнаспеваў «Ветах» (1997) — дыпламанта фестываляў Еўрапейскага вяшчальнага саюза («радыйнага» аналага «Еўрабачання») «EBU contemporary folk» у Харватыі, Гермніі і Швецыі (2010—2014). Пад яго кіраўніцтвам «Ветах» прадстаўляў фальклор Беларусі ў Палацы Нацый (Жэнева), штаб-кватэры Арганізацыі Аб’яднаных Нацый (2017).

Узнагароды
----------

Адзначаны Ганаровай граматай БДУКМ (2005), Ганаровай граматай Міністэрства культуры (2017).

Зноскі
------

1. ↑  В университете культуры и искусств ликвидировали кафедру этнологии и фольклора. Заведующего уволили. (руск.) (3 верасня 2021). Праверана 3 верасня 2021.

Спасылкі
--------

* Кафедра этналогіі і фальклору > Супрацоўнікі кафедры Архівавана 3 верасня 2021.
**Вячаслаў Аркадзевіч Такарэўскі** (нар. 1948) — беларускі інжынер-будаўнік і гаспадарчы дзеяч. Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь (2004).

Біяграфія
---------

Сваю працоўную дзейнасць пачаў у 1966 годзе ў якасці слесара-рамонтніка завода «Гомсельмаш». З 1967 па 1969 гады служыў у шэрагах Савецкай Арміі.

У 1975 годзе скончыў Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту па спецыяльнасці «Будаўніцтва чыгунак, пуць і пуцявая гаспадарка». З 1975 па 1987 год працаваў у будаўнічых арганізацыях Гомельскай вобласці (майстар, прараб, галоўны інжынер, начальнік).

Працоўную дзейнасць у Гомельскім раёне Вячаслаў Аркадзевіч пачаў у 1987 годзе на пасадзе намесніка старшыні па капітальным будаўніцтве калгаса «1 Мая». Чатырнаццаць гадоў працаваў намеснікам старшыні Гомельскага райвыканкама, трыццаць чатыры гады (станам на 2001 год) узначальвае будаўнічую галіну раёна.

Грамадская дзейнасць
--------------------

Неаднаразова абіраўся дэпутатам абласнога і раённага саветаў дэпутатаў. З’яўляецца членам Гомельскага раённага Савета ветэранаў і членам Савета старэйшын Гомельскага раёна.

Узнагароды
----------

За высокія паказчыкі ў рабоце Вячаславу Аркадзевічу прысвоена званне «Заслужаны будаўнік Рэспублікі Беларусь», узнагароджаны нагруднымі знакамі Саюза будаўнікоў Рэспублікі Беларусь «За заслугі ў будаўніцтве» і Міністэрства архітэктуры і будаўніцтва Рэспублікі Беларусь «Ганаровы будаўнік», райвыканкама, ДП «Гомельскае абласное УКБ».

Рашэннем Гомельскага раённага Савета дэпутатаў ад 25 лістапада 2021 г. № 317 Такарэўскаму Вячаславу Аркадзевічу прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін Гомельскага раёна».

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Токаревский Вячеслав Аркадьевич  (руск.)
**Леў Рыгоравіч Гранаў** (руск.: Гранов Лев Григорьевич; 18 снежня 1906, г. Ігумен, Мінская губерня — 1997, Масква) — савецкі хірург. Доктар медыцынскіх навук, прафесар. Заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Башкартастан.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт (Мінск, 1928). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У 1959—1966 загадчык кафедры шпітальнай хірургіі Башкірскага Дзяржаўнага медыцынскага інстытута  (руск.) (бел.. На працягу двух гадоў з’яўляўся старшынёй праўлення навукова-практычнага таварыства хірургаў БАССР. Пад кіраўніцтвам Гранава ў 1961 у Рэспубліканскай Клінічнай Бальніцы (Уфа) адкрыта першае ў рэспублікі аддзяленне грудной хірургіі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковая дзейнасць прысвечана праблемам ваенна-палявой і агульнай хірургіі, у тым ліку вывучэнню працэсу гаення ран ва ўмовах высакагор’я. Распрацаваны і ўкаранёны ў лячэбную практыку метады дыягностыкі пашкоджанняў чэрапа. Аўтар больш за 50 навуковых прац.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Гранов Лев Григорьевич(недаступная спасылка)  (руск.)
**Леў III Шаптыцкі** (у свеце **Леў Людовік Шаптыцкі**; 23 жніўня 1717, Шапцічы, цяпер Самбірскі раён Львоўскай вобласці — 13 мая 1779, Радамышль) — украінскі царкоўны дзеяч, грэка-каталіцкі мітрапаліт Кіеўскі, Галіцкі і ўсяе Русі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 23 жніўня 1717 г. у в. Шэптычы (цяпер Самбірскі раён Львоўскай вобласці, Украіна).

Вучыўся ў Папскіх калегіях тэатынаў у Львове і Рыме.

Уступіў у базыльянскі ордэн, падчас Дубенскай капітулы (1743) стаў архімандрытам у Мелеху. Пасля смерці дзядзькі Атанасія Шаптыцкага ў 1748 г. названа яго біскупам Львоўскім, Галіцкім і Камянецкім.

З пераходам Галічыны ў склад Свяшчэннай Рымскай імперыі Л. Шаптыцкі стаў на абарону сялянства, што выклікала непрыняцце часткі шляхты. Біскуп Леў стварыў капітулы пры трох сваіх саборах; У выніку яго мерапрыемстваў *1774 г.* *у Вене быў створаны «Barbareum» для ўсіх грэка-католікаў Аўстрыйскай манархіі*. Л. Шаптыцкі дамагаўся аднаўленьня Галіцкай мітраполіі; падрыхтаваў заснаванне Генеральнай семінарыі (цяпер Львоўская духоўная семінарыя Святога Духа ) у Львове.

1762 год Кіеўскі мітрапаліт Феліцыян Валадковіч прызначыў Шаптыцкага сваім каад'ютарам з правам спадчыны. Пасля смерці Феліцыяна (Валадкавіча), у 1778-1779 гадах кіраваў Кіеўскай мітраполіяй. 

1 чэрвеня 1766 г. асвяціў (пышна, на сродкі фундатара Мікалая Васіля Патоцкага) новы касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі ў Гарадзенцы.

Лацінскі арцыбіскуп Львоўскі Вацлаў Серакоўскі канфліктаваў з ім, бо уніяцкі біскуп спрабаваў утварыць уніяцкую мітраполію з цэнтрам у Львове.

Памёр у Радамыслі.

### Абвяшчэнне цудатворнага абраза «Валадарка Карпат»

1736 г. абраз Маці Божай Гошэўскай заззяў вялікім ззяннем, а потым на твары Маці Божай засталася раса, а з Яе вачэй цяклі слёзы, сведкамі чаго былі шматлікія людзі і мясцовы святар. Леў Шаптыцкі, правёўшы царкоўнае следства, асобным указам абвясціў абраз Божай Маці з Гошаўскага манастыра цудатворным. З таго часу абраз Маці Божай Гошевской праславіўся шматлікімі цудамі, якія былі дэталёва даследаваны і занесены ў спецыяльную кнігу, і атрымаў назву «Каралева Карпат» .

Заўвагі
-------

1. ↑  *Orłowicz M*. Ilustrowany przewodnik po Lwowie ze 102 ilustracjami i planem miasta.— Lwów-Warszawa, 1925. — S. 150.  (польск.)
2. ↑  *Barącz S.* Pamiątki buczackie. — Lwów : Drukarnia «Gazety narodowej», 1882. — S. 56.  (польск.)

Літаратура
----------

* *Войтовіч Л.* Шаптыцкі // Енциклопедія історії України[ru] : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій[ru] (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України[ru]. — К.: «Наукова думка[ru]», 2013. — Т. 10 : Т — Я.— С. 633—634. — ISBN 978-966-00-1359-9. (укр.)
* Енциклопедія українознавства  (укр.) (бел.. У 10-х томах. / Головний редактор Володимир Кубійович  (руск.) (бел.. — Париж, Нью-Йорк: «Молоде життя  (укр.) (бел.»-«НТШ  (руск.) (бел.»; 1954—1989, 1993—2000.
**Асвейская вежа** — адна з дзевяці вежаў Верхняга замка ў Полацку. Паводле апісанння была «добра и покрыта, на споде той вежи земная стрельница». У адпаведнасці з пералічэннем вежаў з поўдня на поўнач Асвейская вежа трапляе на паўночна-заходнi край Верхняга замка ў раёне так званай Машны. Яна магла стаяць як на верхняй, так i на нiжняй пляцоўцы паўночна-заходняга мыса замка. Больш верагоднае яе размяшчэнне на нiжняй пляцоўцы, бо ў 1579 г. як лiнiя фартыфiкацыi праходзiла менавiта тут. Акрамя таго, гэты куток замка мае дакладную накіраванасць на Асвею, што i замацавана ў назве вежы.

Спасылкі
--------

* Абарончыя збудаваннi Верхняга замка(недаступная спасылка)
**Карпо** (стар.-грэч.: Καρπώ), або **Юпітэр XLVI** — натуральны спадарожнік Юпітэра.

Адкрыццё
--------

Адкрыты 9 лютага 2003 г. групай астраномаў з Гавайскага ўніверсітэта пад кіраўніцтвам Скота Шэпарда. 30 сакавіка 2005 г. прысвоена афіцыйная назва Карпа, да гэтага часова абазначаўся **S/2003 J 20**. Названы ў гонар оры Карпо са старажытнагрэчаскай міфалогіі, дачкі Зеўса і Феміды.

Арбіта
------

Карп здзяйсняе поўны абарот вакол Юпітэра за 456 дзён, 7 гадзін і 12 хвілін, максімальнае аддаленне 17.058.000 км. Арбіта Карпа выцягнутая (эксцэнтрысітэт 0,4316) і моцна нахіленая да лакальнай плоскасці Лапласа (51,628 °). 

Лічыцца, што Карпа, як і Феміста, з'яўляецца адзінкавым спадарожнікам і не належыць ні да якой групы. Нахіл арбіты падобных спадарожнікаў абмяжоўваецца эфектам Казаі, які выклікае перыядычны абмен паміж эксцэнтрысітэтам і нахілам арбіты. Пры досыць вялікім нахіле эксцэнтрысітэт можа стаць настолькі вялікім, што перыцэнтр арбіты можа апынуцца ў непасрэднай блізкасці ад аднаго з масіўных Галілеевых спадарожнікаў Юпітэра (Іо, Еўропы, Ганімеда, Каліста). Рана ці позна Карпа альбо сутыкнецца з адным з іх, альбо (у выпадку блізкага праходжання) будзе выкінутая з сістэмы Юпітэра.

Фізічныя характарыстыкі
-----------------------

Дыяметр Карпа 3 кіламетры. Шчыльнасць ацэньваецца 2,6 г/см³. Верагодна складаецца з сілікатных парод. Вельмі цёмная паверхня мае альбеда 0,04. Зорная велічыня +23,0 m.

| ⛭Спадарожнікі ✯✰Юпітэра |
| --- |
| *Пералік у групах у парадку ўзрастання вялікай паўвосі арбіты* |
| Унутраныя спадарожнікі | Метыда ·  Адрастэя ·  Амальтэя ·  Фіва |
| Галілеевы спадарожнікі | **Іо** ·  **Еўропа** ·  **Ганімед** ·  **Каліста** |
| Група Гімаліі | Леда ·  Гімалія ·  Лісітэя ·  Элара ·  S/2000 J 11 |
| Група Ананке | Эўпорыэ ·  S/2003 J 3 ·  S/2003 J 18 ·  S/2010 J 2 ·  Тэльксіноэ ·  Эвантэ ·  Геліке ·  Артазіэ ·  Іакастэ ·  S/2003 J 16 ·  Праксідыке ·  Гарпаліке ·  Мнемэ ·  Герміпэ ·  Тыёнэ ·  Ананке |
| Група Кармэ | Герсе ·  Этнэ ·  Кале ·  Тайгетэ ·  S/2003 J 19 ·  Халдэнэ ·  S/2003 J 10 ·  Эрыномэ ·  Каліхорэ ·  Каліке ·  Кармэ ·  Пазіфеэ ·  S/2010 J 1 ·  Эўкеладэ ·  Архэ ·  Ісаноэ ·  S/2003 J 9 ·  S/2003 J 5 |
| Група Пасіфэ | S/2003 J 15 ·  S/2003 J 23 ·  Аойдэ ·  Калірое ·  Эўрыдомэ ·  S/2011 J 2 ·  Кіленэ ·  S/2003 J 4 ·  Пасіфэ ·  Гегемонэ ·  Сінопэ ·  Спондэ ·  Аўтаное ·  Корэ ·  Мегаклітэ |
| Адасобленныя спадарожнікі | 

|  |  |
| --- | --- |
| з прамым зваротам | Феміста ·  Карпо |
| з процілеглым зваротам | S/2003 J 12 ·  S/2011 J 1 ·  S/2003 J 2 |

 |