recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ваенны ўніверсітэт імя князя Аляксандра Неўскага** — вышэйшая ваенная навучальная ўстанова Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі, вядучы вучэбна-метадычны і навуковы цэнтр Узброеных Сіл Расіі па ваеннай праблематыцы гуманітарнага, сацыяльнага, юрыдычнага, філалагічнага, фінансавага, эканамічнага напрамкаў падрыхтоўкі афіцэрскіх кадраў.

Створаны 20 ліпеня 1994 года на базе Гуманітарнай акадэміі Узброеных Сіл (былая Ваенна-палітычная акадэмія імя У. І. Леніна) і Ваеннай акадэміі эканомікі, фінансаў і права Узброеных Сіл (створана ў лістападзе 1992 года на базе былога Ваеннага інстытута Узброеных Сіл СССР). Упершыню ў адной навучальнай установе злучыліся эканамічны, гуманітарны, юрыдычны і філалагічны напрамкі падрыхтоўкі афіцэрскіх кадраў.

Ліцэнзія на права вядзення адукацыйнай дзейнасці (бестэрмінова): рэгістрацыйны № 1081 ад 11 красавіка 2011 года. Пасведчанне аб дзяржаўнай акрэдытацыі: рэгістрацыйны № 0574 ад 18 чэрвеня 2011 года.

Спасылкі
--------

* Официальный сайт университета Архівавана 1 кастрычніка 2019.
* Официальная страница университета на сайте Минобороны России Архівавана 24 кастрычніка 2020.
* Новости университета на сайте Минобороны России
* Знаки различия (отменены в 2011 году) по принадлежности к Военному университету.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Пятровіч.
**Уладзімір Вікенцьевіч Пятровіч** (нар. 20 студзеня 1952, в. Калоднікі Дзяржынскага раёна Мінскай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга політэхнічны інстытут, інжынер шляхоў зносін.

Працоўную дзейнасць пачаў прарабам дарожнаэксплуатацыйнага ўпраўлення № 135 Мінскага абласнога вытворчага ўпраўлення будаўніцтва і эксплуатацыі
аўтамабільных дарог у горадзе Стоўбцы Мінскай вобласці. Працаваў галоўным інжынерам, начальнікам філіяла камунальнага ўнітарнага прадпрыемства «Мінскаблдарбуд» — дарожнага рамонтна-будаўнічага ўпраўлення № 121 у горадзе Чэрвені Мінскай вобласці.

Выбіраўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Зноскі
------

1. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва
**Левіцы** (славацк.: Levice, ням.: Lewenz, венг.: Léva) — горад у заходняй Славакіі на левым беразе ракі Грон. Стараславянская назва горада — «Лева», што азначае «левая».

Гісторыя
--------

Гарадская крэпасць
Левіцы ўпершыню былі згаданы ў 1156 годзе, калі эстэргамскі архібіскуп асвяціў тут касцёл. У 1318 годзе згадваецца крэпасць — Левіцкі Град, якая паводле легенды была пабудавана самім Матушам Чакам. У 1558 годзе Штэфан Доба перабудаваў крэпасць, якая паспяхова адбівала шматлікія ўдары туркаў, але ў 1663 годзе ім удалося захапіць крэпасць, якую ўтрымалі ненадоўга — у 1664 пры бітве ля муроў крэпасці турэцкае войска было дашчэнту разбіта.

У 1709 годзе крэпасць узарвалі паўсталыя куруцы.

Эканоміка
---------

Сёння Левіцы важны прамысловы горад заходняй Славакіі. За 15 км на паўночны захад ад горада знаходзіцца АЭС Мохаўцы.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Расіі Рцішчава, Расія

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Левіцы
* Афіцыйны сайт горада
Сучасная рэканструкцыя вазы з выдання 1326 года.
**Ваза** (ад італ.: vaso), або **«жалезны гаршчок»** (фр.: pot de fer) — еўрапейскі тып малакалібравай гарматы 14 ст. Выява гарматы гэтага тыпу ў працы Волтара дэ Мілемета «De oficis regum» («Пра абавязкі каралёў», 1326) з'яўляецца першай вядомай выявай гарматы ў Еўропе. Да таго самага году адносіцца першае дакументальнае ўзгаданне гарматы ў пастанове гарадской рады Фларэнцыі аб вырабе бронзавых гармат і жалезных куль (11 лютага 1326). Верагодна, што гарматы ўжываліся і раней, але дакументальных пацверджанняў на тое не існуе.

Выява з працы дэ Мілемета (1326).
У 1337 на ўзбраенні французскага флоту, які зрабіў набег на Саўтгемптан, мелася адна такая гармата (pot de fer), 3 фунты пораху і 2 скрыні з 48 стрэламі з жалезным апярэннем. Некалькі такіх гармат французы ўжылі пры абароне Камбрэ (1339).

Вонкава ваза-гармата была падобная да вазы-посуду, з шырокай асновай-каморай і вузейшай шыяй-вылетам (адсюль назва). Мела вузкі агнявы канал і страляла жалезнымі стрэламі. Канструкцыя паходзіла, відаць, з Італіі, адлівалася з бронзы і мела малыя памеры і калібр — напрыклад, шведская бронзавая ваза 14 ст. («ствол з Лосхульт» (*Loshulz*? *Loshult*?)[*няпэўнае слова*]) мела даўжыню 30 см і калібр 3,7 см. Такія гарматы ў той час прадаваліся на вагу металу, які пайшоў на іх выраб, і сярэдняя маса такой гарматы складала каля 25 фунтаў (10—12 кг).

Зноскі
------

1. 1 2  Рафел…
2. 1 2  Окшат. Частка 5. Ранняя агнястрэльная зброя.

Літаратура
----------

* W. L. Ruffel. The Gun.
* Эварт Окшотт. Рыцарь и его оружие [A knight and his weapons]; Рыцарь и его доспехи. Латное облачение и вооружение. — М. : ЗАО Центрполиграф, 2007. — 187 с. ISBN 978-5-9524-2636-8.
**Мікалай Пятровіч Аўдошка** (нар. 12 сакавіка 1934, в. Мяніца, Полацкі раён) — беларускі савецкі будаўнік.

Біяграфія
---------

Скончыў Полацкі нафтавы тэхнікум. У 1954, 1957—1958 гадах — інструктар Ветрынскага РК ЛКСМБ. У 1954 годзе быў прызваны ў Савецкую армію. Пасля звальнення ў запас у 1958 годзе працаваў інструктарам Ветрынскага райкама, а затым Полацкага ГК КПБ. У 1960 годзе быў абраны сакратаром парткама саўгаса «Банонь» Полацкага раёна. З 1963 года працаваў майстрам упраўлення вытворча-тэхналагічнай камплектацыі, намеснікам старшыні пострайкама прафсаюза, намеснікам дырэктара завода ЖБВ Наваполацкага трэста № 16 «Нафтастрой».

Пасля заканчэння ў 1969 годзе Ленінградскай Вышэйшай прафсаюзнай школы працаваў начальнікам будаўнічага ўпраўлення трэста № 24 «Спецмантажстрой». З 1976 года — кіраўнік Светлагорскага будтрэста № 20 Гомельскай вобласці. З 1980 года — намеснік начальніка Гомельскага домабудаўнічага камбіната. З 1988 года — намеснік старшыні калгаса «Шлях да камунізму» в. Лапаціна Гомельскага раёна.

Член-карэспандэнт Беларускай інжынернай акадэміі. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР Аўдошка М. П. было прысвоена званне Героя Сацыялістычнай працы (прадстаўлены да звання ў 1979 годзе, атрымаў медаль у 2001 годзе).

Узнагароды
----------

* Ордэн Леніна
* Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга
* медаль «За доблесную працу»
* нагрудны знак «За заслугі ў будаўніцтве»

Зноскі
------

1. ↑  Аўдошка Мікалай Пятровіч

Літаратура
----------

* Авдошко Николай Петрович // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 6.
* Авдошка Николай Петрович // Слава и гордость земли Витебской : биографический справочник / сост. М. Н. Пригожий; редкол.: М. П. Кузьмич [и др.]. — Витебск : Витебская областная типография, 2009. — С. 192.
* Ашковдо Николай Петрович // Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биографический справочник / сост.: И. Н. Кулан, В. И. Козак, Е. Е. Соколов; под общ. ред. А. Н. Новикова. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2014. — С. 26.
**Скі́дзельскі парк** знаходзіцца ў горадзе Скідзель Гродзенскага раёна Гродзенскай вобласці Беларусі.

Закладзены ў сярэдзіне ХІХ стагоддзя. Плошча 4,8 га. Парк рэгулярна-пейзажнага тыпу.

На тэрыторыі парку 2 каналы. У ніжняй частцы зберагліся рэшткі старых прысад з ліпы, горкага каштану звычайнага, грабавыя шпалеры, у яе кампазіцыі творы архітэктуры малых форм: капліца, уязная брама ў выглядзе дзвюх круглых мураваных вежачак з конусападобнымі дахамі. Верхняя частка парку багатая дэндралагічным складам. Растуць экзоты — хвоя веймутава, ліпа амерыканская буйналістая, айва японская, ясень звычайны ніцы і інш.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
* *Анціпаў В. Р.* Скідзельскі парк // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 455. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крандо.
**Мікалай Паўлавіч Крандо**  (3 сакавіка 1904, в. Талька Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці — 29 чэрвеня 1989) — генерал-лейтэнант (1960).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і чыгуначніка. Скончыў Ваенна-гаспадарчую акадэмію (1939), Вышэйшыя акадэмічныя курсы пры Ваеннай акадэміі генеральнага штаба (1950). У Чырвонай Арміі з 1926 г. З 1939 г. служыў у беларускай ваеннай акрузе. Удзельнік вызвалення Заходняй Беларусі (1939), савецка-фінляндскай вайны (1939—1940). У Вялікую Айчынную вайну з чэрвеня 1941 г. на Заходнім, Паўднёва-Заходнім, 3-м Прыбалтыйскім і 1-м Далёкаўсходнім фронтах. Удзельнік абароны Масквы, вызвалення Прыбалтыкі. Начальнік аддзялення, групы і аддзела штаба Упралення тылу Заходняга фронту, начальнік факультэта, кафедры Ваеннай акадэміі. Узнагароджаны ордэнам Леніна, 8 ордэнамі і медалямі.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Маршалы, генералы и адмиралы в 1940—1945 гг.
* Крондо, Николай Павлович(недаступная спасылка)
* Генералы и адмиралы -К
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Камароў.

**Мікалай Паўлавіч Камароў** (пры нараджэнні *Фёдар Яўгенавіч Собінаў*, 27 лістапада 1886, Барыкава, Наваторжскага павета, Цвярская губерня — 27 лістапада 1937, Масква) — савецкі дзяржаўны і партыйны дзеяч, народны камісар камунальнай гаспадаркі РСФСР (1931—1937).

Нарадзіўся ў беднай сялянскай сям’і ў вёсцы Барыкава, цяпер Калінінская вобласць. З 1902 года рабочы ў Пецярбургу. Удзельнік Рэвалюцыі 1905-07 гадоў. З 1911 года член Выбаргскага райкама РСДРП. У 1912 годзе арганізатар палітычнай дэманстрацыі пратэсту супраць Ленскага расстрэлу. У 1915-16 гадах член Пецярбургскага камітэта партыі. Падвяргаўся рэпрэсіям. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 член Пецярбургскага і Выбаргскага камітэтаў РСДРП (б), член Петраградскага савета, старшыня намкама на заводзе «Новы Леснер». Дэлегат 6-га з’езда РСДРП (б). Удзельнік падрыхтоўкі і правядзення Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917. З 1918 года камісар у Чырвонай Арміі на Усходнім фронце, затым начальнік асобага аддзела і старшыня Петраградскага губернскага ЧК. У 1921 годзе сакратар Петраградскага губвыканкама. У 1925 годзе сакратар Паўночна-Заходняга бюро ЦК РКП (б). У 1926-29 гадах старшыня Ленсавета і Ленінградскага губвыканкама. У 1930 годзе член прэзідыума ВСНХ СССР, з 1931 года наркам камунальнай гаспадаркі РСФСР. Дэлегат 11-15-га, 17-га з’ездаў партыі, на 10-м, 12-15-м з’ездах абіраўся членам, а на 11-м, 17-м кандыдатам у члены ЦК ВКП (б). Быў членам ВЦВК і ЦВК СССР, членам Прэзідыума ЦВК СССР.

27 лістапада 1937 года Ваеннай калегіяй Вярхоўнага Суда СССР па арт. 58-7-8-11 КК РСФСР «за ўдзел у трацкісцка-зіноўеўскай антысавецкай арганізацыі» асуджаны да вышэйшай меры пакарання; расстраляны ў той жа дзень на Данскіх могілках.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Абраз Маці Божай Падхорнай** — каталіцкая цудатворная ікона рымскага канону. Знаходзіцца ў Троіцкім касцёле ў Глыбокім.

Гісторыя
--------

Першапачаткова знаходзіўся ў капліцы пад хорамі пры ўваходзе ў кармеліцкім касцёле Унебаўзяцця Маці Божай у Глыбокім, фундаваным у 1639 г. мсціслаўскім ваяводам Юзафам Корсакам. Пасля скасаванні кляштара і пераасвячэння касцёла ў праваслаўную царкву абраз перадалі ў парафіяльны Троіцкі касцёл, дзе ён знаходзіцца і сёння.

Апісанне
--------

Абраз Маці Божай Падхорнай з вотамі, здымак пачатаку ХХ ст.
Абраз намаляваны ён на палатне, па характары жывапісу святыню можна аднесці да сярэдзіны XVIII ст. прыкладна тады ж выканана металічная шата з каронамі і прамяністымі німбамі. Рысы твару Маці Божай дробныя, далікатныя, нагадваюць выяву на абразе з касцёла Святой Тэрэзы ў Вільні. Кампазіцыю пашырае пурпурны занавес, які ахінае фігуру Марыі. Апрача таго, уверсе адлюстраваныя Бог Айцец і Святы Дух.

Таксама абраз меў шматлікія воты, якія яшчэ бачныя на здымку 1930-х гг. але былі пазней страчаны.

Спасылкі
--------

* ЦУДЫ АБРАЗА МАЦІ БОЖАЙ КАНГРЭГАЦКАЙ

| Цудатворныя абразы Беларусі |
| --- |
| абраз Маці Божай Будслаўскай | 
Маці Божая Мінская ·  Маці Божая Баркалабаўская ·  Маці Божая Браслаўская ·  Маці Божая Бялыніцкая ·  Маці Божая Гудагайская ·  Маці Божая Купяціцкая ·  Маці Божая Лагішынская ·  Маці Божая Жыровіцкая ·  Маці Божая Будслаўская ·  Маці Божая Барунская ·  Маці Божая Студэнцкая (Кангрэгацкая) ·  Маці Божая Тракельская ·  Маці Божая Юравіцкая
 |
Абраз Маці Божай Гудагайскай
**Абра́з Маці Божай Гудага́йскай** — адна з хрысціянскіх святынь на Беларусі. Знаходзіцца ў парафіяльным касцёле в. Гудагай (Астравецкі раён).

Апісанне
--------

Абраз намаляваны, верагодна, у XVI — пач. XVII ст. на дошцы невялікіх памераў тэмперай: належыць да іканаграфічнага тыпу «Замілаванне». Паводле характару жывапісу належыць да візантыйска-праваслаўнай традыцыі, паўтарае іканаграфічна вядомы візантыйскі абраз «Маці Божая Уладзімірская».

Гісторыя
--------

Паходжанне абраза і час з'яўлення ў Гудагаі невядомы. Паводле царкоўнага падання, абраз трапіў сюды праз рускіх купцоў, пазней належаў уладальнікам Гудагая Развадоўскім, з 1735 — Людвіцы Войне. У 1764 полацкі абозны Юзаф Война з жонкай Людвікай (з Сулістроўскіх) заснавалі
пры касцёле кляштар кармелітаў. У гэты час абраз набыў вядомасць як цудадзейны. Пасля закрыцця касцёла (1866) абраз перанеслі ў касцёл у Ашмяны. У 1906 ён вернуты ў адроджаную гудагайскую парафію.

15 ліпеня 2007 года адбылася ўрачыстая каранацыя абраза Маці Божай папскімі каронамі.

Літаратура
----------

* *Ярашэвіч А.* Гудагайскі абраз Маці Божай // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.

| Цудатворныя абразы Беларусі |
| --- |
| абраз Маці Божай Будслаўскай | 
Маці Божая Мінская ·  Маці Божая Баркалабаўская ·  Маці Божая Браслаўская ·  Маці Божая Бялыніцкая ·  Маці Божая Гудагайская ·  Маці Божая Купяціцкая ·  Маці Божая Лагішынская ·  Маці Божая Жыровіцкая ·  Маці Божая Будслаўская ·  Маці Божая Барунская ·  Маці Божая Студэнцкая (Кангрэгацкая) ·  Маці Божая Тракельская ·  Маці Божая Юравіцкая
 |
**Абражанне маястату** (*ображанье маестату*; ад majestas — вялікасць, гонар) — юрыдычны тэрмін часоў ВКЛ, які азначаў замах на дзяржаўную ўладу; у шырокім сэнсе слова — дзяржаўная здрада, замах на гонар і годнасць гаспадара (вялікага князя), распаўсюджанне лжывых, ганебных чутак пра яго. Лічылася цяжкім крымінальным злачынствам, якое ў адпаведнасці з артыкуламі Статута Вялікага княства Літоўскага 1588 г. каралася смерцю. Ад крымінальнай адказнасці вызваляліся асобы, што зрабілі гэта «з глупства або шаленства».

Літаратура
----------

* Абражанне маястату // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 тамах / Беларуская энцыклапедыя; Рэдкалегія: М. В. Біч [і іншыя]. Том 1: А — Беліца. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1993. — С. 17.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Новы |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 122783182 · GND: 4168652-4 · LCCN: sh85076165 · NDL: 00575244 |
Пасхалы ў Нідэрландах.
Пасхал ля купелі
**Пасхал** — вялікая свечка, якая ўжываецца ў Каталіцкім Касцёле і ў некаторых іншых хрыціянскіх цэрквах у час пасхальных святкаванняў.

Пасхал запальваецца ад агню, які святар благаслаўляе ў час Літургіі святла ў пачатку святой Імшы Пасхальнай вігіліі. На гэтай свечцы змяшчаецца выява крыжа, грэчаскія літары альфа і амега (пар. Ап 1, 8), лічбы бягучага года, а таксама пяць зерняў ладану (пяць сімвалічных цвікоў) на ўспамін пяці ран Хрыста. Пасхал з’яўляецца сімвалам Хрыста і запальваецца на ўрачыстых святкаваннях на працягу Велікоднага перыяду. У іншы час пасхал захоўваецца ў баптыстэрыі і запальваецца ў час правядзення таінства хрышчэння, а ад яго запальваюцца свечкі новаахрышчаных.

Заўвагі
-------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пасхал
* Вялікдзень — «свята святаў»
Лагатып ŽSR
**Чыгунка Славацкай Рэспублікі** (славацк.: Železnice Slovenskej republiky (ŽSR)) — установа, адказная за кіраванне дзяржаўнай чыгуначнай сеткай у Славакіі, да 2001 таксама чыгуначны перавозчык.

Прадпрыемства было пераемнікам Чэхаславацкіх чыгунак (ČSD) на тэрыторыі Славакіі, пасля падзелу краіны ў 1993 годзе. Да 1996 мала афіцыйную манаполію на чыгуначныя перавозкі, пасля таго было фактычным манапольным перавозчыкам. 1 студзеня 2002 прадпрыемства было падзелена, за ŽSR засталося толькі кіраванне інфраструктурай. Затое чыгуначнымі перавозкамі стала займацца кампанія *Železničná spoločnosť*, падзеленая таксама 1 студзеня 2005 года на Železničná spoločnosť Slovensko (ŽSSK), якая займаецца пасажырскімі перавозкамі i Železničná spoločnosť Cargo Slovakia, якая займаецца таварным перавозкамі.

Зноскі
------

1. ↑  SK ZSSK Slovakrai
2. ↑  Homepage — ZSSK CARGO Архівавана 4 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чыгунка Славацкай Рэспублікі
* Афіцыйная старонка Архівавана 22 сакавіка 2016.
**Чыгуначныя войскі** — спецыяльны род войскаў, які займаецца будаўніцтвам, рамонтам, эксплуатацыяй, забеспячэннем тэхнічнай падтрымкі і аховай чыгуначных шляхоў, якія выкарыстоўваюцца ў ваенных мэтах. Чыгуначныя войскі ўпершыню былі заснаваны 6 (18) жніўня 1851 года па загадзе імператара Мікалая I.

Чыгуначныя войскі па краінах
----------------------------

Чыгуначныя войскі Расійскай Федэрацыі прадстаўлены 4 тэрытарыяльнымі камандаваннямі, у склад якіх уваходзіць 10 чыгуначных брыгад. Падрыхтоўка афіцэраў чыгуначных войскаў ажыццяўляецца на ваенным інстытуце чыгуначных войскаў і ваенных зносін Ваеннай акадэміі матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння.

У Беларусі функцыю чыгуначных войскаў выконваюць транспартныя войскі Рэспублікі Беларусь, аднак у складзе транспартных войскаў знаходзіцца толькі адно ваеннае чыгуначнае падраздзяленне — 30-я асобная чыгуначная брыгада. Падрыхтоўка афіцэраў для чыгуначных падраздзяленняў Беларусі ажыццяўляецца на ваенным факультэце Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта транспарту.

У краінах НАТА чыгуначныя войскі як род войскаў паступова знікаюць. Ва ўзброеных сілах Італіі існуе адзіны полк інжынераў-чыгуначнікаў. Ва ўзброеных сілах ЗША існуе транспартны корпус ЗША, які выконвае функцыю транспарціроўкі вайскоўцаў, у тым ліку з дапамогай чыгуначнага транспарту.

Зноскі
------

1. ↑  Reggimento genio ferrovieri

Літаратура
----------

* Железнодорожные войска России. Кн. 1. На службе Российской империи: 1851—1917. — М.: «Евросервис-СВ», 2001.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
«« дзесяцігоддзі »»
1340-я 1350-я **1360-я** 1370-я 1380-я

 гады 
1360 1361 1362 1363 1364  
 1365 1366 1367 1368 1369 

 стагоддзі 
13 ст. **14 ст.** 15 ст.

Падзеі
------

Мір у Бреціньі (1360), заключаны паміж каралём Англіі Эдуардам III і дафінам Францыі Карлам V, паклаў канец першаму перыяду Стагадовай вайны. Паводле дамовы, Францыя пазбаўлялася траціны сваёй тэрыторыі на паўднёвым захадзе і выкупляла з палону караля Іаана II за 3 млн залатых крон, Англія ж абавязалася не замахвацца далей на французскі трон і Нармандыю.

Нарадзіліся
-----------

* Ян Жыжка — чэшскі военачальнік, лідар гусітаў, нацыянальны герой чэшскага народа.

Памерлі
-------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Змачынскі.
**Міхаіл Раманавіч Змачынскі** (14 лістапада 1937, в. Блонь, Пухавіцкі раён — 1 мая 2009) — Герой Сацыялістычнай Працы (1971)

Біяграфія
---------

Скончыў Мар’інагорскі сельскагаспадарчы тэхнікум і беларускую сельскагаспадарчую акадэмію. У 1955—1958 гг. паехаў на засваенне цаліны па камсамольскай пуцёўцы ў Кустанайскую вобласць. Працаваў трактарыстам у адным з саўгасаў. З 1958 г. — слесар.

З 1961 года — брыгадзір трактарна-паляводчай брыгады гаспадаркі. На гэтай пасадзе ярка праявіліся рысы Міхаіла Раманавіча як добрага спецыяліста-агранома, умелага арганізатара сельскагаспадарчай вытворчасці. За поспехі ў выкананні планаў па вытворчасці і продажу дзяржаве прадуктаў земляробства ў 1971 годзе яму было прысвоена высокае званне Героя Сацыялістычнай Працы. М. Р. Змачынскі ўзнагароджаны ордэнамі Леніна, «Знак Пашаны», медалямі.

Праз 2 гады Міхаіл Раманавіч узначаліў калгас «Камсамолец» (зараз — сельгасфіліял «Светлая ніва»). На гэтай пасадзе адпрацаваў 17 гадоў.

З 1995 года — намеснік старшыні калгаса імя 16 партызан (зараз — СВК «Дукора»), з 2004 года — намеснік дырэктара, вядучы спецыяліст па ідэалогіі і рабоце з персаналам сельгасфіліяла «Светлая ніва».

Неаднаразова выбіраўся дэпутатам Пухавіцкага раённага і Дукорскага сельскага Саветаў дэпутатаў, актыўна ўдзельнічаў у грамадскім жыцці раёна, свайго працоўнага калектыву.

Зноскі
------

1. ↑

Спасылкі
--------

* Герои Социалистического Труда Архівавана 28 жніўня 2016. Пуховичский районный исполнительный комитет

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чэпік.
**Міхаіл Піліпавіч Чэпік** (3 жніўня 1925, в. Залессе, Лепельскі раён, Віцебская вобласць — 22 лістапада 2000) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Скончыў у 1951 годзе Мінскае мастацкае вучылішча. Вучыўся ў Л. Лейтмана, В. Волкава. Удзельнік мастацкіх выставак з 1953 года.

Працаваў у 1951—1985 гадах мастаком-сцэнографам у Дзяржаўным тэатры оперы і балета БССР. Член Беларускага саюза мастакоў з 1961 года, член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1960 года.

Жыў у г. Мінску. Памёр 22 лістапада 2000 года.

Творчасць
---------

Працуе ў розных жанрах станковага жывапісу, а таксама ў акварэлі, графіцы, плакаце і сцэнаграфіі. Асноўныя творы: «Вечар у вёсцы» (1953), палотны «1941 год», «За намі родная зямля» (1958), «Горад увечары» (1961), «Уставай, краіна агромністая…» (1967), «Курган славы» (1970), «Свята ўраджаю», «Балада», «Пра справы надзённыя», «На Купалле» (1975), «Дрэва дружбы», «Партызанская быль» (1985), «Асенні прыпар», «Маладзёжная брыгада», «Працоўныя будні» (1973), «Час цвіцення траў» (1980), «Вячоркі» (1989), «Бульба» (1991), «Над родным Нёманам. Я. Колас», «Сон» (абедзве 1992), «Жніво», «Суровы час», «Паэт», «Буслы», «Адцвіла грэчка», «Азёрны край», «Лепельскі край»; партрэт В. Чарнабаева; серыя акварэляў і малюнкаў пра Мінск і Міншчыну; дэкарацыі да спектакля «Вертэр» Ж. Маснэ (1959). Творы вызначаюцца прастатой, раўнавагай і суразмернасцю кампазіцыі, яркай дэкаратыўнасцю, паэтызацыяй вобразаў. 

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску, фондах БСМ.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Чэпік Міхаіл Піліпавіч // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16  *Л. Ф. Салавей.* Чэпік Міхаіл Піліпавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Чэпік Міхаіл Піліпавіч // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.
* *Л. Ф. Салавей.* Чэпік Міхаіл Піліпавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar2265121 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Багушэўскі.
**Міхаіл Пятровіч Багушэўскі** (1815—1872) — беларускі і расійскі медык, штабс-лекар, стацкі саветнік.

Біяграфія
---------

Міхаіл Пятровіч Багушэўскі нарадзіўся 11 лістапада 1815 года. Паходзіў з рускай дваранскай сям’і. Скончыў медыцынскі факультэт Харкаўскага ўніверсітэта, дзе быў казённакоштным выхаванцам, у 1839 годзе.

У 1840-м прызначаны ардынатарам ў шпіталь 8-й кавалерыйскай акругі ўкраінскіх ваенных паселішчаў, а ў 1843 годзе перайшоў у 6-ю акругу.

У 1845 годзе ў Харкаўскім універсітэце атрымаў званне штаб-лекара, вярнуўся на месца папярэдняй службы, дзе быў прызначаны галоўным лекарам. З 1858 года — малодшы ардынатар Бабруйскага ваеннага шпіталя, затым служыў галоўным лекарам у Старарускім ваенным шпіталі. У 1862 годзе прызначаны дывізіённым лекарам 11-й пяхотнай дывізіі  (руск.) (бел..

Звольнены ад службы ў 1871 годзе. Памёр у 1872 годзе. Пахаваны на Мікольскіх могілках Аляксандра-Неўскай лаўры.

Бібліяграфія
------------

* «Электротерапия в нервных болезнях и в параличах в особенности» (Военно-Мед. Журнал, 1862 г. ч. 84, 4)

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Богушевский, Михаил Петрович  (руск.)
2. ↑  А. Крылов-Толстикович «Русские врачи XIX-начала XX вв.»
3. ↑  Богушевский, Михаил Петрович Архівавана 24 мая 2021.  (руск.)
**Славацкі дэмакратычны і хрысціянскі саюз — Дэмакратычная партыя** (славацк.: Slovenská demokratická a kresťanská únia — Demokratická strana; **SDKÚ-DS**) — хрысціянска-дэмакратычная партыя, дзеючая ў Славакіі.

Гісторыя
--------

У 2000 годзе прэм’ер-міністр Мікулаш Дзурында заснаваў партыю Славацкі дэмакратычны і хрысціянскі саюз. Устаноўчы з’езд партыі адбыўся ў Браціславе 18 лістапада 2000 года. На парламенцкіх выбарах 2002 года партыя атрымала 15,09% галасоў і правяла 28 дэпутатаў у парламент. Прэм’ер-міністрам застаўся лідар партыі Мікулаш Дзурында. На прэзідэнцкіх выбарах 2004 года кандыдат СДХС Эдуард Кукан атрымаў у першым туры 22,09% галасоў, саступіўшы Івану Гашпаравічу, які стаў прэзідэнтам у другім туры, менш за 0,2% галасоў.

21 студзеня 2006 года СДХС і блізкая да яго Дэмакратычная партыя правялі аб’яднаўчы з’езд, у выніку чаго партыя атрымала сучасную назву. На парламенцкіх выбарах 2006 года партыя атрымала 18,35% галасоў і правяла 31 дэпутата ў парламент, аднак кіруючую кааліцыю сфарміравала левацэнтрысцкая партыя Курс — сацыяльная дэмакратыя, з-за чаго СДХС-ДП сышла ў апазіцыю.

Партыя таксама прадстаўлена ў Еўрапарламенце. Паводле вынікаў выбараў 2004 года, у ім было прадстаўлена 3 дэпутаты з 14 месцаў, прызначаных для Славакіі, а паводле вынікаў выбараў 2009 года — 2 дэпутаты з 13 месцаў, прызначаных для Славакіі.

Зноскі
------

1. ↑  Modré správy

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт (славацк.)

| ⛭Славакія Палітычныя партыі Славакіі |
| --- |
| Сучасныя партыі | 
* Курс — сацыяльная дэмакратыя (83 месцы з 150 у нацыянальным парламенце — 5 месцаў з 13 у Еўрапарламенце)
* Хрысціянска-дэмакратычны рух (16 — 2)
* Звычайныя людзі (16 — 0)
* Мост (13 — 0)
* Славацкі дэмакратычны і хрысціянскі саюз — Дэмакратычная партыя (11 — 2)
* Свабода і салідарнасць (11 — 0)
* Славацкая нацыянальная партыя (0 — 1)
* Партыя венгерскай кааліцыі (0 — 2)
* Народная партыя — Рух за дэмакратычную Славакію (0 — 1)
* Кансерватыўныя дэмакраты Славакіі (0 — 0)
* Камуністычная партыя Славакіі (0 — 0)

 |
| Гістарычныя партыі | 
* Славацкая нацыянальная партыя
* Глінкава славацкая народная партыя
* Камуністычная партыя Чэхаславакіі
* Грамадскасць супраць гвалту

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 237075624 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Слупскі.
**Аляксандр Іванавіч Слу́пскі** (4 (16) красавіка 1864, Слуцк — 8 верасня 1907, Аса) — беларускі і расійскі гісторык і археолаг.

Біяграфія
---------

Скончыў Мінскую гімназію, Пецярбургскі ўніверсітэт (1887). У 1880—1890-я гады друкаваў гісторыка-краязнаўчыя і літаратурнакрытычныя артыкулы ў перыядычных выданнях Мінска. У «Паўночна-Заходнім календары на 1888 год» апублікаваў гістарычны нарыс «Ізяслаўль і Тураў…». Пад яго рэдакцыяй у Мінску выдадзены «Паўночна-Заходні каляндар» на 1892 і 1893 год, дзе Слупскі змясціў і свой «Народны каляндар», складзены на аснове беларускіх народных прыкмет, абрадавых песень і прыпевак, артыкулы «Гісторыя Мінска» і «Легенда пра Магілёў». У артыкуле «Стары Мінск» (1890) прывёў біяграфічныя звесткі пра В. Дуніна-Марцінкевіча. 3 1893 года працаваў на Урале. У 1901—1905 гадах член Пермскай губернскай архіўнай камісіі. Вывучаў архітэктуру і археалогію Паўночнага Урала («Архітэктурныя помнікі Салікамска», 1902; «Падземныя хады Салікамска», 1904; «Да пытання аб маскоўскім і ноўгарадскім уплыве ў архітэктурных помніках Салікамска і Чэрдыні», 1905).

Памёр 8 верасня 1907 года ў горадзе Аса Пермскай губерні, пахаваны там жа.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002
2. ↑  Пермский край в контексте истории России. — Пермь, 2013. — С.352.

Літаратура
----------

* *Саламевіч І. У.* Слупскі Аляксандр Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 25. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

Спасылкі
--------

* Слупскі Аляксандр Іванавіч на сайце анлайн-энцыклапедыі «Беларусь у асобах і падзеях»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 129277 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Коўш.
**Аляксандр Коўш** (1890, в. Рыдзялі Гродзенскі павет, цяпер Гродзенскі раён — 1943) — беларускі грамадска-палітычны і царкоўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Скончыўшы Свіслацкую настаўніцкую семінарыю, настаўнічаў на Століншчыне. Пасля сканчэння бухгалтарскіх курсаў працаваў у Люблінскім аддзеле Расійскага дзяржаўнага банка, з якім напачатку 1-й сусветнай вайны эвакуіраваны ў Разань, потым у Майкоп.

У 1921 годзе вярнуўся ў Заходнюю Беларусь і ў Гродне пасвячоны ў святары. З 1925 года ў Вільні, настаяцель прыхода ў Шніпішках (цяпер у межах горада), галоўны бухгалтар Беларускага кааператыўнага банка, выкладчык Закона Божага ў Віленскай беларускай гімназіі. Выступаў у друку з артыкуламі па пытаннях беларусізацыі праваслаўнай царквы, аднаўлення беларускай дзяржаўнасці. У 1927 годзе ў сувязі з забаронай дзейнасці Беларускай сялянска-работніцкай грамады арыштаваны польскімі ўладамі, аднак у 1928 годзе апраўданы. У 1928—1929 гадах рэдактар-выдавец царкоўна-грамадскага часопіса «Беларуская зарніца», кіраўнік секцыі Чырвонага Крыжа пры Беларускім цэнтры. За ўдзел у нацыянальна-вызвольным руху пазбаўлены польскімі ўладамі месца настаяцеля Пятніцкай царквы ў Вільні і высланы святаром у в. Кастылі Вілейскага павета.

У 1939 годзе вярнуўся ў Вільню, быў настаяцелем царквы св. Мікалая. У 1941 годзе прызначаны ў выдавецкую камісію пры мінскім архірэі. У 1943 годзе за садзеянне выратаванню яўрэйскага насельніцтва арыштаваны гестапа ў Плешчаніцах і расстраляны.

Меў сына, таксама праваслаўнага святара, Святаслава і дачку Зою, якая ўдзельнічала ў беларускім руху — Беларускі студэнцкі саюз.

Зноскі
------

1. ↑  У Вільні зьнесьлі дом Зоі Каўшанкі // Наша Ніва, 18 ліст. 2008

Літаратура
----------

* *Горны А.* Протаіерэй Аляксандр Коўш: вяртанне з забыцця // Гродненские епархиальные ведомости № 11, 2011. — С. 13-17.
* *Юрэвіч, Л.* Шматгалосы эпісталярыум : гісторыя людзей і ідэй на эміграцыі ў ліставанні / Прадм. і рэд. Н. Гардзіенка. — Мінск: Кнігазбор, 2012. — 660 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны ; кн. 20). — ISBN 978-985-7007-43-1.
**Аляксандр Леанідавіч Уліцёнак**, (нар. 21 лютага 1954, в. Ракузаўка, Магілёўскі раён) — беларускі грамадскі дзеяч, журналіст, рэдактар, заснавальнік і выдавец газеты «Свободные новости плюс» (раней — «Свободные новости»).

Біяграфія
---------

У 1980 г. скончыў журфак БДУ. Ад 1980 г. карэспандэнт, загадчык аддзела газеты «Звязда». У 1986—1993 гг. — уласны карэспандэнт газеты «Правда» па БССР.

У 1993 г. разам з адзінадумцамі з газеты «Звязда» заснаваў газету «Свободные новости». У 1993—1997 гг. — галоўны рэдактар газеты «Свободные новости».

У 1997—2002 гадах — прэзідэнт ЗАТ «СНА», ад 2002 па цяперашні час — дырэктар, намеснік дырэктара ТАА «СНплюс».

У 2005—2010 гадах — рэдактар ранішняга эфіру «Радыё Свабода».

Сябра БАЖ.

Узнагароды
----------

* Лаўрэат прэміі Ленінскага камсамола імя Веры Харужай.
* Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь за 1992 год у галіне журналістыкі за кнігу публіцыстыкі «Іншадумцы».

Спасылкі
--------

* Аляксандр Уліцёнак на Беларускай паліцы
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кулакоўскі.
**Аляксандр Кулакоўскі** (25 сакавіка 1925, в. Тулічава, зараз Навагрудскі раён — 18 сакавіка 2010, Мельбурн, Аўстралія) — беларускі праваслаўны святар у Аўстраліі.

Біяграфія
---------

Аляксандр Кулакоўскі паходзіў з сялянскай сям’і.

У 1942 годзе вёску Тулічава, у адказ на дзеянні партызан, спалілі немцы. Кулакоўскі пераехаў у Мінск. У 1944 годзе выехаў на Захад: на французскай мяжы працаваў на капанні ўмацаванняў. Пасля вайны апынуўся ў беларускім лагеры ў Остэргофене, дзе вучыўся ў беларускай гімназіі. Потым навучаўся ў Пасау і ў Нюрнбергу ў нямецкіх прафесійных вучылішчах. Перабраўся ў Аўстралію ў Мельбурн. Тамака працаваў токарам, збіраў завадскія станкі. На пенсію пайшоў, працуючы на пошце.

Адразу па пераездзе далучыўся да беларускага руху. У 1958 годзе а. Мадэст (Яцкевіч) заснаваў у Мельбурне парафію БАПЦ імя Трох Віленскіх Пакутнікаў. Аляксандр Кулакоўскі спачатку кіраваў царкоўным хорам, а ў 1963 годзе ў Нью-Ёрку быў пасвечаны на дыякана, а потым атрымаў і святарскія пасвячэнні.

Пасля стаў настаяцелям парафіі Трох Віленскіх Пакутнікаў. Пры ім было заснавана дабрачыннае Сястрыцтва, жаночы свецкі хор «Каліна», які існуе і дагэтуль, а ў 1981 годзе набыты новы будынак для царквы. Айцец Кулакоўскі таксама быў ініцыятарам набыцця дзялянкі пад беларускія пахаванні на гарадскіх могілках Фоўкнер[en] у Мельбурне.

Сям’я
-----

У 1953 годзе ажаніўся з Раісай Борстак. Выхаваў двух дачок — Ірэну і Веру. Адна працуе настаўніцай, другая займаецца бізнесам.

Спасылкі
--------

* У Аўстраліі памёр беларускі святар Аляксандр Кулакоўскі(недаступная спасылка) Наша Ніва
**Від «Воўк»**, або **Віт** у хрышчэнні **Раман** (? — да 1270) — легендарны вялікі князь літоўскі.

Заходнім крыніцам невядомы, успамінаецца толькі ў познім Васкрасенскім летапісам, паводле якога ён сын Давіла Расціславіча, брат Гердзеня і бацька Трайдзеня, але такую генеалогію лічаць няслушнай, а гістарычнасць Віда адмаўляюць. Некаторыя аўтары ўсё ж лічаць яго гістарычнай асобай, бо Сімеонаўскі летапіс пад 1266 годам паведамляе пра шлюб дачкі нейкага *Вітаўта* (якога яны атаясняюць з Відам) з кастрамскім князем Васілём Ярасалавічам. Гэтыя аўтары лічаць, што Від пад імем *Давыда II* успамінаецца познімі «Записками» расійскай імператрыцы Кацярыны II. Невядомы дакладна час смерці Шварна дае ім магчымасць знайсці «месца» для ўладарання Віда.

Васкрасенскі летапіс называе сынамі Віда, апроч Трайдзеня, яшчэ Даўмонта, Нарымунта, Гольшу і Гедруса, але з Галіцка-Валынскага летапісу вядома, што братамі Трайдзеня былі Борза, Лесій, Свелкеній і Сірпуцый. Таксама Васкрасенскі летапіс паведамляе пра далучэнне Відам зямель яцвягаў і *Дзярэўскай зямлі*, якую іншыя крыніцы не ведаюць.

Зноскі
------

1. ↑  Від // ЭнцВКЛ у 3 т. Т. 3. — С. 110.
2. ↑  *Чаропка В.* Паходжанне і радавод вялікіх князёў літоўскіх // БГА 2001. № 5. С. 48-61; № 6. С. 42-53; 2002. № 1. С. 47-60.


| ?Від (князь літоўскі) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Гілігін |  | Свінтарог[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Від |  |  |  |  | Брачыслаў Ізяславіч |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Давіл Расціславіч[d] |  | Расціслаў Усяславіч |  | Усяслаў Брачыславіч |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Брачыслаўля Ізяславіча[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com · Rodovid |
**Ві́гры** (польск.: Wigry) — возера на тэрыторыі Вігерскага нацыянальнага парка ў Падляшскім ваяводстве Польшчы. Вялікая частка возера размешчана ў гміне Сувалкі Сувальскага павета; паўднёвая частка — у гміне Навінка Аўгустоўскага павета. Усходні бераг возера служыць мяжой паміж Сувальскім і Сейненскім паветамі.

Над возерам
Плошча возера па розных звестках складае ад 21,15 да 21,183 км², сярэдняя глыбіня ад 15,4 да 15,8 метраў, максімальная глыбіня ад 73 да 74,2 метраў. Возера Вігры належыць да самых глыбокіх (пятае месца ў краіне) і найбуйнейшых (10 месца) Польскіх азёр.

Зноскі
------

1. ↑  Adam Choiński: Katalog jezior Polski. Cz. 2, Pojezierze Mazurskie. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 1991. ISBN 83-23203-99-7
2. ↑  Jerzy Jańczak (red.): Atlas jezior Polski. Tom III. Jeziora Pojezierza Mazurskiego i Polsku Południowej. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe S.C. 1999, s. 58-59, 185. ISBN 83-88163-13-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вігры
**0 сакавіка** (*нулявое сакавіка*) — неіснуючая каляндарная дата. Дзеля пазбягання вылічэнняў па пэўным гадам можа выкарыстоўвацца ў планаванні, праграмным забеспячэнні (напрыклад, падчас бізнес-разлікаў у Microsoft Excel), астраноміі (напрыклад у гадавых эфемерыдах), а таксама ў алгарытме Суднага дня Джона Конвэя, як фіксаванае значэнне адносна апошняга дня студзеня, які мае нязручную для разлікаў плаваючую дату апошняга дня з-за наяўнасці высакосных гадоў.

Гл.такcама
----------

* 0 студзеня
* 30 лютага

Зноскі
------

1. ↑  Strategic Business Forecasting: A Structured Appoach to Shaping the Future(недаступная спасылка)
2. ↑  Astronomical Almanac for the year 2003, Washington and London: U.S Governement Printing Office and the Stationery Office, 2001, p. K2
**Першы Інжынерны мост** (былы Летні мост) — аўтадарожны рамны мост цераз раку Мойку ў Цэнтральным раёне Санкт-Пецярбурга, які злучае востраў Летні сад і Спаскі востраў. Аб’ект культурнай спадчыны Расіі федэральнага значэння.

З’яўляецца працягам заходняй (няцотнай) набярэжнай Фантанкі паміж Міхайлаўскім замкам і Летнім садам у вытоку Мойкі. Утварае ансамбль з размешчаным побач Панцеляймонаўскім мостам цераз Фантанку. Побач з мостам знаходзіцца помнік Чыжыку-Пыжыку. Ніжэй па цячэнні знаходзіцца 1-ы Садовы мост. Бліжэйшая станцыя метрапалітэна — «Гасціны двор».

| Масты цераз Мойку |
| --- |
| 
* 1-ы Інжынерны
* 1-ы Садовы
* 2-і Садовы
* Мала-Канюшанны пешаходны *(гл. таксама Трайны мост)*
* Вялікі Канюшанны
* Пеўчаскі
* Зялёны
* Чырвоны
* Сіні
* Ліхтарны
* Паштамцкі пешаходны
* Пацалуеў
* Чырванафлоцкі пешаходны
* Храпавіцкі
* Карабельны

 |
Аляксандр Іванавіч Кутайсаў
**Аляксандр Іванавіч Кутайсаў** руск.: Александр Иванович Кутайсов; граф, 1784-7 верасня 1812) — рускі генерал-маёр.

Бацька - граф Іван Паўлавіч Кутайсаў (1759-1834), турак, узяты ў палон у Бендэрах і падораны Паўлу I.

Дзякуючы становішчу бацькі Кутайсаў у 10 гадоў быў запісаны ў гвардыю унтэр-афіцэрам, а ў 15 гадоў даслужыўся ўжо да гвардыі палкоўніка. У пачатку 1806 атрымаў чын генерал-маёра. У вайне 1806-1807 паказаў сябе адважным камандзірам коннай артылерыі. Упершыню быў у баі пры Галыміне, вызначыўся пры Эйлау і Фрыдландам.

Пасля заканчэння ваенных дзеянняў, адчуваючы недахоп адукацыі, Кутайсаў у 1810-11 узяў адпачынак і адправіўся ў Еўропу. Ён наведваў у Вене і Парыжы лекцыі па фартыфікацыі, артылерыі, матэматыцы. Склаў «Агульныя правілы для артылерыі ў палявой бітве».

У 1812 быў прызначаны начальнікам артылерыі 1-й арміі. Пры яе адступленні удзельнічаў ва ўсіх ар'ергардных манеўрах. Вызначыўся пры Астроўна і Смаленску. У Барадзінскай бітве быў забіты пры спробе адбіць батарэю Раеўскага. Цела Кутайсава не было знойдзена. Ваенныя гісторыкі лічаць несвоечасовую гібель начальніка артылерыі прычынай збояў у забеспячэнні батарэй боепрыпасамі.
**Валынскі кароткі летапіс** — помнік усходнеславянскага летапісання позняга Сярэднявечча. Збярогся ў Супрасльскім гістарычным зборніку пачатка 16 ст.. Яго першую (большую) частку складае скарочаны агульнарускі летапісны звод, блізкі да летапісу Аўрамкі, але даведзены толькі да 1382 года. Другая частка зборніка, названая М. М. Улашчыкам «Валынскі кароткі летапіс», змяшчае кароткую выбарку пагадовых звестак кіеўскага, наўгародскага, маскоўскага і мясцовага паходжання па гісторыі Русі (з 862), ВКЛ (14 — пачатку 16 ст.) і Смаленска.

Храналагічна ахоплівае падзеі да 1514 года ўключна. Асабліва падрабязна апісаны напады крымскіх татар на Валынь. Летапіс завяршаецца ўзнёслай «Пахвалой гетману Канстанціну Астрожскаму». Зборнік узнік y асяроддзі праваслаўнага, патрыятычна настроенага беларуска-ўкраінскага духавенства. Асноўная, агульнаруская частка летапіснага зводу, верагодна, была ўкладзена ў Смаленску, пасля чаго перавезена ў Супрасль, дзе дапоўнена арыгінальнымі звесткамі па гісторыі Вялікага Княства Літоўскага, y т.л. Валыні, і «Пахвалой». Пазней y зборніку рабіліся розныя запісы прыватнага і гістарычнага характару. Да канца 18 ст. захоўваўся ў Супрасльскім манастыры, цяпер y Расійскім дзяржаўным архіве старажытных актаў (Масква). Апублікаваны асобна ў 1836 годзе і ў «Поўным зборы рускіх летапісаў» (т. 35, 1980).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
Матылёк Vanessa kershawi, якая п’е нектар сваім доўгім хабатком
**Антафілія** (ад стар.-грэч.: ἄνθος — кветка і φιλία — прыцягненне, цяга) — здольнасць насякомых і некаторых хрыбетных жывёл наведваць кветкі раслін для харчавання пылком ці нектарам, ажыццяўляючы тым самым перакрыжаванае апыленне.

Антафілія цесна звязана з энтамафіліяй. Разам яны з’яўляюцца двума бакамі каэвалюцыі раслін і жывёл.

У наш час антафілія вядома для шматлікіх груп насякомых, вялікая частка якіх харчуецца пылком увесь час ці час ад часу.

Сярод хрыбетных жывёл антафілія ўласціва шэрагу птушак (напрыклад, калібры, нектарніцы), а таксама млекакормячых (некаторыя кажаны).

Літаратура
----------

* *Гринфельд Э. К.* Происхождение и развитие антофилии у насекомых. — Л.: Изд-во ЛГУ, 1978. — 208 с.  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85090582 · Microsoft: 2780391121 |
**Гарадская ратуша ў Антверпене** — цэнтральны твор нідэрландскага Адраджэння і адзін з першых рэнесансных будынкаў на поўначы Еўропы. Пабудаваны ў 1561-65 гг. калі Антверпен быў гандлёвай сталіцай Еўропы, па праекце мясцовага архітэктара Карнеліса Флорыса. Распрацаваная Флорысам сістэма дэкаратыўнай арнаментыкі («Florisstil») аказала значны ўплыў на развіццё бельгійскай (фламандскай) мастацкай традыцыі.

Чатырохпавярховы будынак, які стаіць на галоўнай плошчы горада, арганічна спалучае элементы, запазычаныя ад італьянскіх маньерыстаў, з фламандскай традыцыяй будаўніцтва шматпавярховых гатычных ратуш. Ніжні паверх рустыраваны, верхні паверх — скразны (гульбішча). Ратуша пышна ўпрыгожаная геральдычнымі знакамі Антверпенскага маркграфа, іспанскіх Габсбургаў і герцагства Брабанцкага.

Падчас узяцця Антверпена іспанцамі (1576) ратуша выгарэла амаль дашчэнту. Стылізаваныя пад даўніну інтэр’еры з’явіліся ў сярэдзіне XIX стагоддзя (арх. П’ер Бруна Бурла).

Зноскі
------

1. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 30 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>
2. ↑  archINFORM — 1994. Праверана 31 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049'></a>

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Антверпенская ратуша**
Керацыянін — рутыназіл-3-цыянідзін, антацыян, які ўтрымліваецца ў касцянках вішань (*Cerasus*).
**Антацыя́ны** (ад грэч. ἄνθος — колер + грэч. κυανός — блакітны) — фарбавальныя рэчывы (пігменты з групы флаваноідаў) клетачнага соку раслін. Паводле хімічнага саставу — гліказіды, у якіх рэшткі глюкозы або інш. цукру звязаны з афарбаваным нецукрыстым рэчывам.

Колер антацыянаў залежыць ад хімічнай прыроды апошняга і рэакцыі асяроддзя (напрыклад, чырвоны — у кіслым, сіні, фіялетавы — у шчолачным). Наяўнасцю антацыянаў абумоўлена фіялетавая, сіняя, карычневая, чырвоная, аранжавая і інш. афарбоўка пялёсткаў кветак, пладоў, лістоў, сцяблоў, чырвоны колер вінаў і фруктовых сокаў. Мяркуюць, што антацыяны — ахоўны сродак ад шкоднага дзеяння ультрафіялетавых прамянёў і перагрэву тканак.

Зноскі
------

1. ↑  Лён, 2009, с. 18

Літаратура
----------

* Антацыяны // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
* Лён (руск.) / сост. Л. В. Ловчая; под общ. ред. И. А. Голуба; худож. В. В. Котович. — Минск: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2009. — 168 с.: ил..

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 122730150 · GND: 4142621-6 · LCCN: sh85005532 · LNB: 000325784 · Microsoft: 2778945092 · NDL: 01181018 · NKC: ph602131 |

 |
Сухія даліны Мак-Мёрда
**Антарктычныя аазісы** — свабодныя ад ледавіковага покрыва ўчасткі краявой зоны Антарктыды. Плошча ад некалькіх дзясяткаў да соцень квадратных кіламетраў (аазіс Бангера 952 км²). Размешчаны ўнутры вобласці ледавіковай акумуляцыі, акаймаваны зонай абляцыі. Для антарктычных аазісаў характэрны спецыфічны прыродны комплекс (мясцовы менш суровы клімат, ландшафты халодных пустынь, шмат азёраў, арганічнае жыццё прымітыўнае, крыягеннна-структурныя глебы).

Раслінны свет: імхі, лішайнікі, прэснаводныя водарасці.

Жывёльны свет: птушкі — буравеснікі, паморнікі, у асобных антарктычных аазісах — пінгвіны. У антарктычных аазісах знаходзіцца большасць палярных навуковых станцый (напрыклад, станцыя Навалазараўская ў аазісе Шырмахера на Зямлі Каралевы Мод).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А - Аршын / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 1996. - 552 с.: іл.
* Геаграфія ў тэрмінах і паняццях: Энцыклапедычны даведнік / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 2003. - 352 с.: іл. - ISBN 985-11-0262-8.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Науру.
**Нау́ру** — каралавы востраў у заходняй частцы Ціхага акіяна на поўдні Мікранезіі. Плошча вострава — 21,3 км², насельніцтва — каля 13 тысяч чалавек. Науру з’яўляецца параўнальна рэдкім тыпам каралавага вострава — паднятым атолам. У цэнтральнай частцы вострава размешчана злёгку саланаватае прэснаводнае возера Буада, якое з’яўляецца рэшткай старажытнай лагуны. На поўначы вострава знаходзіцца таксама група невялікіх азёр Анабар.

Востраў Науру знаходзіцца за 42 км на поўдзень ад экватара. Найбліжэйшы востраў Банаба размяшчаецца за 291 км на ўсход ад Науру і адносіцца да рэспублікі Кірыбаці. У 1968 годзе востраў абвешчаны незалежнай дзяржавай, якая з’яўляецца самай маленькай незалежнай рэспублікай на Зямлі.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Натуралізм.
**Натуралізм** (ад лац. *nаturа* — «прырода») — позні этап развіцця французскага рэалістычнага жывапісу, які прыйшоўся на 1870-я гады. Натуралістамі звалі былых мастакоў-акадэмістаў, якія імкнуліся як мага больш дакладна, фатаграфічна захаваць сучасную рэчаіснасць, у прыватнасці, паўсядзённае жыццё сялянства і працоўнага класа. 

У параўнанні з творамі Курбэ сацыяльна-крытычная і сатырычная складнікі ў творах натуралістаў адышлі на другі план. Да з'яўлення тэрміна «імпрэсіянізм» яго прадстаўнікоў прылічалі да натуралістаў (так, напрыклад, паступае Заля ў нарысе 1868 года «Натуралісты»). Па меры таго, як імпрэсіяністы атрымлівалі ўсё большае прызнанне, цікавасць да натуралізму зыходзіць на нішто. Задачы абыякавага фіксавання рэальнасці, якія ставілі перад сабой мастакі гэтага кірунку, з поспехам выконвала фатаграфія.

Не варта блытаць натуралістычны падыход да мастацтва з літаратурным натуралізмам — кірункам у літаратуры канца XIX і пачала XX стагоддзя, які, апроч Заля, прадстаўлялі Гі дэ Мапасан і Тэадор Драйзер. 

* Д. Р. Найт. «Аклікаючы паромшчыка»Д. Р. Найт. «Аклікаючы паромшчыка»
* А. Мут. «Разгрузка брыга ў Марселі»А. Мут. «Разгрузка брыга ў Марселі»
* Л. Лерміт. «Выдача жалавання жняцам»Л. Лерміт. «Выдача жалавання жняцам»
* Ф. Пелез. «Вандроўны цырк»Ф. Пелез. «Вандроўны цырк»
* Ж. Басцьен-Лепаж. «Дзеці рыбака»Ж. Басцьен-Лепаж. «Дзеці рыбака»

Гл. таксама
-----------

* Рэалізм, жывапіс
* Перадзвіжнікі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | BNE: XX543561 · BNF: 11982173g · LCCN: sh85090270 · NDL: 00571333 · NKC: ph123174 |