Перац чылі
**Перац чырвоны востры** (**перац чылі, горкі перац**) — высушаны плод пэўных сартоў трапічнага паўкусціка *Capsicum frutescens* ці агароднінны перац (*Capsicum annuum*), вострая прыправа, якая мае пякучы смак.

Назва перцу ў беларускай мове сугучна з назвай краіны Чылі, аднак паходзіць ад «*chilli*» з ацтэкскіх моў науатль (сучасная Мексіка) і перакладаецца як «*чырвоны*».

Гісторыя
--------

Ацтэкскім богам гэтай расліны быў Каушалотль або Чантыка.

Батанічнае апісанне
-------------------

Расліна вышынёй да 60 см з галінастымі сцебламі, эліптычнымі лісцем, буйнымі белымі ці шэраватымі з фіялетавымі плямамі кветкамі. Яго плады ўяўляюць сабой ягады з маласочным каляплоднікам ад шаравіднай да хобатавіднай формы, ад жоўтага і чырвонага да чорна-аліўкавага колеру. Радзіма гэтай расліны — трапічная Амерыка. Як сведчаць знаходкі ў перуанскіх пахаваннях, яго культывавалі тут яшчэ задоўга да прыбыцця еўрапейцаў у Амерыку. Іспанцы і партугальцы, якія падчас сваіх мараплаванняў адкрылі гэтыя спецыі для еўрапейцаў, назвалі яго «індыянскім». У цяперашні час востры перац вырошчваюць у большасці краін, размешчаных у тропіках, але больш за ўсё — у Індыі і Тайландзе.

Уласцівасці і прымяненне
------------------------

Гандаль чырвоным перцам ў разважванне на вуліцах Ухань
Чырвоны перац валодае моцным рэзкім водарам і густам ад рэзкай да вострага і нават вельмі пякучага (абумоўлены зместам фенольнага злучэння капсаіцыну, якога няма ў салодкім балгарскім перцы). Некаторыя разнавіднасці вострага чырвонага перцу настолькі пякучым, што аднаго дотыку да іх дастаткова, каб выклікаць раздражненне скуры.

Плод чырвонага перцу сушаць цэлымі або размолотым; пры сушцы струкі набываюць больш густыя адценні, ад цёмна- да аранжава-чырвонага. Звычайна перац сушаць на сонцы, ад чаго плод зморшчваецца; затым іх вызваляюць ад кубачка і мелюць. Так атрымліваюць, напрыклад, каенскі перац, званы па імя горада Каен у Гвіане (Паўднёвая Амерыка).

Чырвоным (каенскім) перцам кормяць краснафактарных канарак для паляпшэння афарбоўкі.

Можна струкі перцу падвесіць у сухім месцы і захоўваць падсушаны ўсю зіму. Перац ужываюць свежым ў струках (галоўным чынам у агароднінных стравах і салёныя) або сухім выглядзе (як у струках, так і молатым). Молаты перац дадаюць у соусы, у запраўку для салат, у кефіры, сыраваткі, мацоні, ім пасыпаюць розныя стравы, яго дадаюць у булён, тушанае мяса, марынады. Цэлы перац кладуць у боршч і, супы (падчас варэння, а не ў гатовае страва).

Чырвоны перац вельмі часта выкарыстоўваюць у наборах вострых прыпраў, у спалучэнні з часнаком, каляндрай, базілікам, чаберам, парашком лаўровага ліста і інш.

Перац чылі з’яўляецца найбольш папулярнай прыправай мексіканскай кухні.

### Касметыка з чырвоным перцам

Чырвоны перац зараз можна сустрэць не толькі ў харчовых прадуктах, але і ў сродках асабістай гігіены. Напрыклад, у складзе зубной пасты, ён дапаможа вылечыць дзясны ад крывацечнасці, паскорыць іх рэгенерацыю, умацаваць.

Вырошчванне
-----------

Чырвоны перац можна вырошчваць і ў хатніх умовах у кветкавых чыгунах. Неабходная ўмова — рэгулярны паліў з перыядычнай падкормкай кветкавай сумессю.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чырвоны перац

| ⛭Спецыі |
| --- |
| Аер звычайны • Ангельскае зелле • Аніс • Асафетыда • Бадзян • Базілік • Букет гарні • Ваніль • Гваздзік • Гваздзіковае дрэва • Дандур • Мацярдушка звычайная • Імбір • Калган • Каперсы • Кардамон • Карыца • Кмен • Кроп • Кунжут • Куркума • Саладкакорань • Лімоннае сорга • Мак • Маціс • Ядловец • Мушкатовы арэх • Мята • Пажытнік блакітны • Пастарнак • Папрыка • Перац белы • Перац доўгі • Перац духмяны • Перац чырвоны • Перац агароднінны • Перац чорны • Палын горкі • Размарын звычайны • Фенхель • Цыбуля мядзведжая (чарамша) |  |
| Катэгорыя:Спецыі |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph884828 |