recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Руслан Мікалаевіч Найдзен** (нар. 9 чэрвеня 1954, с. Мяжэг, Комі АССР) — беларускі дызайнер і графік. Член Беларускага саюза дызайнераў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 9 чэрвеня 1954 года ў сяле Мяжэг Комі АССР.

У 1980 годзе скончыў Маскоўскі паліграфічны інстытут.

З 1999 года выкладае ў Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў на кафедры графічнага дызайну.

У 2013 годзе разам з паэтам Арцёмам Кавалеўскім зрабіў вiзуальна-паэтычны праект «Акры».

У 2017 годзе правёў выставу «Да яйка» ў Нацыянальным цэнтры сучасных мастацтваў з працамі сваіх студэнтаў з БДАМ.

У 2018 годзе правёў выставу «Плакат» у НЦСМ з лепшымі плакатнымі працамі сваіх студэнтаў з БДАМ.

Член Беларускага саюза дызайнераў з 1988 года, член Беларускага саюза мастакоў з 2003 года.

Жыве і працуе ў Мінску.

Літаратура
----------

* *Н. В. Федасеенка.* Белорусский союз дизайнеров. — Мінск: Белорусский союз дизайнеров, 1998. — С. 316.

Спасылкі
--------

* 
* 
* 
* 
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вялікая сінагога.
Вялікая сінагога на вуліцы Дохань у Будапешце
Будапешцкая **Вялікая сінагога** (венг.: Nagy Zsinagóga; таксама **сінагога на вуліцы Дохань**, венг.: Dohány utcai zsinagóga) — найбуйнейшая сінагога ў Еўропе. Размешчана ў яўрэйскім квартале Пешта, дзе дагэтуль пражывае шмат яўрэяў, якія беражліва захоўваюць свае традыцыі.

Праект сінагогі з двума купаламі-цыбулінамі ў псеўдагістарычным маўрытанскім стылі, закліканым нагадаць пра блізкаўсходнія карані яўрэяў, быў створаны венскім архітэктарам Людвігам Фёрстэрам, які стварыў да гэтага сінагогу ў Вене. Будаўніцтва сінагогі праходзіла ў 1854—1859 гадах. Яўрэйская абшчына, не цалкам задаволеная тварэннем Фёрстэра, прыцягнула на дапамогу венцу мясцовых архітэктараў Фрыдэша Фесля і Ёжэфа Хільда. Вынікам гэтага супрацоўніцтва стала культавае збудаванне ў выглядзе двухпавярховага будынка з трыма нефамі з белай і чырвонай цэглы, упрыгожанага паліхромнай керамікай, з філігранным карнізам і акном-разеткай. Будынак разлічаны на 3000 чалавек. Плошча ўнутраных памяшканняў складае 1200 кв. м. вышыня вежаў складае 44 м. Асвячэнне сінагогі адбылося 6 верасня 1859 года. Арган Вялікай сінагогі памятае Ферэнца Ліста і Каміля Сен-Санса.

Да Вялікай сінагогі прылягае будынак Яўрэйскага музея Будапешта, пабудаванага ў 1929—1931 гадах па праекце Ласла Вага і Ферэнца Фарага на месцы дома, дзе нарадзіўся заснавальнік сіянізму Тэадор Герцль.

Літаратура
----------

* Венгрия. Издательство «Вокруг света», 2009 ISBN 978-5-98652-226-5
* Венгрия. АЯКС-ПРЕСС. Москва. 2007. ISBN 978-5-94161-300-7

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Вялікая сінагога ў Будапешце**
* Афіцыйны сайт Вялікай сінагогі


| ⛭Славутасці Будапешта |
| --- |
| Раёны і кварталы | 
* Востраў Маргіт
* Гара Гелерт
* Аквінкум

 |  |
| Вуліцы, плошчы і масты | 
* Плошча Вёрэшмарці
* Праспект Андрашы
* Плошча Герояў
* Плошча Ферэнца Ліста
* Плошча Мора Ёкаі
* Плошча Актагон
* Набярэжная Дуная
* Мост Свабоды
* Плошча Свабоды
* Вуліца Вацы

 |
| Грамадскія будынкіі збудаванні | 
* Венгерскі дзяржаўны оперны тэатр
* Палац Дрэкслера
* Музычны ўніверсітэт Ферэнца Ліста
* Тэатр лялек
* Стары палац мастацтва
* Венгерскі ўніверсітэт выяўленчых мастацтваў
* Будайская крэпасць
* замак Вайдахуняд
* Канцэртная зала «Вігада»
* Цэнтральны рынак
* Будынак венгерскага парламента

 |
| Музеі і помнікі | 
* Венгерскі нацыянальны музей
* Венгерская нацыянальная галерэя
* Музей выяўленчых мастацтваў
* Музей гісторыі Будапешта
* Музей прыкладнога мастацтва
* Этнаграфічны музей
* Музей Людвіга
* Музей Кішцэлі
* Музей Халакоста
* Музей пошты
* Музей тэрору
* Дом-музей Ферэнца Ліста
* Дом-музей Золтана Кодаі
* Музей мастацтва Далёкага Усходу

 |
| Храмы і манастыры | 
* Армянская каталіцкая царква
* Вялікая сінагога
* Базіліка Святога Іштвана

 |
| Паркі, мемарыялы і могілак | 
* Варашлігет
* Парк Мемента

 |
| Кафэ, рэстараны | 
Кафэ Жэрба 
 |
**«Вялікая хроніка»** **«Летопис, то ест Кройника великая з розных многих кройникаров диалектом русским написана»** — беларуска-ўкраінскі хранограф эпохі Барока, своеасаблівая гістарычная энцыклапедыя свайго часу, першая сур’ёзная спроба выкладу сусветнай гісторыі на старабеларускай мове. Укладзена ў першай палове 17 ст. Месца ўзнікнення дакладна невядомае.

Рання рэдакцыя помніка, найбольш верагодна, беларускага паходжання, больш позняя — украінскага. Мае кампіляцыйны характар. Паводле жанравай структуры — звод гістарычных аповесцей, апавяданняў і пагадовых запісаў. Складаецца з 3 асноўных частак: «Хронікі ўсяго свету» (грунтуецца пераважна на аднайменнай хроніцы польскага гісторыка М. Бельскага), «Хронікі славянарускай» («Хронікі славян») і «Хронікі літоўскай і жамойцкай» (абедзве грунтуюцца на «Хроніцы польскай, літоўскай, жамойцкай і ўсяе Русі» М. Стрыйкоўскага).

У 1-й частцы апісана далёкае мінулае чалавецтва ад стварэння сусвету да часоў Карла Вялікага, 2-я частка прысвечана гісторыі старажытнай Русі ад заснавання Кіева да 1480 года. Адзін з раздзелаў «Хронікі славянарускай» называецца «Хроніка Белай і Чорнай Русі». У 3-й частцы гісторыя ВКЛ ад легендарнага князя Палемона да 1588 года.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0090-0

| ⛭Беларускія летапісы і хронікі |
| --- |
| XII—XIV стст. | 

|  |  |
| --- | --- |
| Старажытнарускія летапісы | 
* Аповесць мінулых часоў
* Галіцка-Валынскі летапіс
* Іпацьеўскі летапіс
* Летапіс Аўрамкі
* Радзівілаўскі летапіс
* Смаленскі летапіс
* Полацкі летапіс

 |

 |  |
| XV—XVIII стст. | 

|  |  |
| --- | --- |
| Беларуска-літоўскія летапісы | 
1-ы летапісны звод
Беларуска-літоўскі летапіс 1446 года
Акадэмічны летапіс
Нікіфараўскі летапіс
Слуцкі летапіс
Супрасльскі летапіс
2-і летапісны звод
Хроніка Вялікага Княства Літоўскага і Жамойцкага
Альшэўскі летапіс
Еўраінаўскі летапіс
Летапіс Археалагічнага таварыства
летапіс Красінскага
летапіс Рачынскага[ru]
Патрыяршы рукапіс
Румянцаўскі летапіс
3-і летапісны звод
Хроніка Быхаўца
Іншыя
Летапісец вялікіх князёў літоўскіх
Віленскі зборнік
Віленскі летапіс
Origo regis
Аповесць пра Падолле
 |
| Хранографы імясцовыя летапісы | 
* Баркулабаўскі летапіс
* Віцебскі летапіс
* Вялікая хроніка
* Густынскі летапіс
* Магілёўская хроніка

 |
| Польскія хронікі па гісторыі ВКЛ | 
* Хроніка польская, літоўская, жамойцкая і ўсяе Русі
* Хроніка ўсяго свету
* Хроніка Еўрапейскай Сарматыі

 |

 |
| Гл. таксама {{Беларускія рукапісы}} |
Сістэма дацкіх праліваў. Вялікі Бельт размешчаны ў цэнтры.
**Вялікі Бельт** — праліў паміж астравамі Лолан і Зеландыя на ўсходзе і астравамі Лангелан і Фюн на захадзе. Злучае Балтыйскае мора і праліў Катэгат. Даўжыня праліва складае 115 кіламетраў, найменшая шырыня 3,7 кіламетраў, найменшая глыбіня на фарватары — 11 метраў.

Вялікі Бельт з’яўляецца галоўным з трох дацкіх праліваў, якія звязваюць Катэгат і Балтыйскае мора. Два іншых — Эрэсун і Малы Бельт.

У праліве два астравы: Спрога на поўначы і Лангелан на поўдні. Спрога дзеліць Вялікі Бельт на Усходні і Заходні каналы. Праз Усходні і Заходні каналы пабудаваны Мост Вялікі Бельт, пад Усходнім праходзіць тунэль.
**Бертаўшчынскі вялікі камень** — валун, знаходзіцца ва ўрочышчы Бертаўшчына на поўдзень ад дарогі з Ліпавага вострава і далей на Дзехцяры, паміж безыменным возерам на поўначы і возерам Чорнае на паўднёвым захадзе. Абсалютная вышыня над узроўнем мора 160 м, бачная вышыня 1 м, даўжыня 4,4 м, шырыня 4,3 м, абвод 13,3 м, аб'ём 10 м³, вага 26,6 т. Форма прасападобная. Размешчаны за 14 км на паўднёвы захад ад Мёраў.

Камень прынесены ледавіком 18–20 тыс. гадоў таму ў часы паазёрскага зледзянення з Выбаргскага масіву Ленінградскай вобласці Расіі. Гэта ружовы граніт рапаківі з утрыманнем крышталёў ружовага палявога шпату ў выглядзе авоідаў папярэчнікам 2-11 см. Аброс імхамі і лішайнікамі. Мае паглыбленне 0,5 на 0,7 м і глыбінёй 15 см. Вада з адтуліны лічыцца святой. Ёю абмывалі вочы ў дзяцей.

Пра камень ёсць некалькі паданняў.

Літаратура
----------

* Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Міёрскага раёна / рэдкал. Г.М. Маняк [і інш.]. – Мн. 1998. – С. 39 – 40.
Вялікая школа нацыі (буйным планам)
«**Вялікая школа нацыі**» (грэч. Μεγάλη του Γένους Σχολή, турэцк.: Özel Fener Rum Lisesi) — найстарэйшая і самая прэстыжная грэчаская праваслаўная школа ў Стамбуле (Турцыя).

Заснавана ў 1454 годзе Матэасам Камарыётсам, хутка стала школай для «высакародных» грэчаскіх і балгарскіх сем'яў Асманскай імперыі. Тут вучыліся многія асманскія міністры, а таксама валашскія і малдаўскія князі, якія прызначаліся асманскім урадам. Напрыклад яе скончыў Дзмітрый Кантэмір.

Цяперашні будынак Школы размешчана недалёка ад царквы Святога Георгія ў раёне Фенер, які з'яўляецца рэзідэнцыяй Канстанцінопальскага Патрыярха. Сярод мясцовых жыхароў вядома таксама як Чырвоны замак і Чырвоная школа.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Куржалаў.
**Ігар Васілевіч Куржалаў** (нар. 14 чэрвеня 1957, г. Віцебск) — беларускі архітэктар і дызайнер. Брат краязнаўца Алега Куржалава.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1979 годзе мастацка-графічны факультэт Віцебскага педінстытута, у 1984 годзе Ленінградскае вышэйшае мастацка-прамысловае вучылішча імя У. І. Мухінай. У 1987—1992 гадах працаваў у сістэме Мастацкага фонду СССР; у 2003—2006 гадах галоўным мастаком г. Полацка. У 2007—2010 гадах старэйшы выкладчык кафедры архітэктуры Полацкага дзяржуніверсітэта.

Член Беларускага саюза дызайнераў з 1993 года, Беларускага саюза архітэктараў з 2006 года.

Пражывае ў Полацку па вул. Е. Полацкай.

Творчасць
---------

Сярод асноўных работ: распрацоўка канцэпцыі і выкананне ў натуры экспазіцый Музея беларускага кнігадрукавання ў Полацку (1990); Музея-бібліятэкі Сімяона Полацкага ў Полацку (1993); экспазіцыі «Покліч» у Дзяржаўным літаратурным музеі ў Мінску (1994), выстаўкі да 100-годдзя Максіма Гарэцкага для ЮНЕСКА ў Парыжы (1995), распрацоўка канцэпцыі экспазіцыі Дзяржаўнага музея тэатра і музыкі у Мінску (1996-98), распрацоўка канцэпцыі і выкананне ў натуры экспазіцыі Музей Уладзіміра Караткевіча ў Оршы (2000); праект добраўпарадкавання «Двор па вул. Камуністычнай, 7, пр. К. Маркса, 9» у Полацку (2003), распрацоўка канцэпцыі і выкананне ў натуры экспазіцыі Музея гісторыі і культуры г. Наваполацка (2008), «Абароннае дойлідства ВКЛ» музея Мірскага замка (2010), экспазіцыі Музея Тызенгаўза ў Паставах (2012—2013), дызайн-канцэпцыя і праект экспазіцыі «Музея Віцебскага аблвыканкама» (2012—2013); дызайн-праект «Экспанаванне знятых слаёў манументальнага жывапісу Спаскага сабора Спаса-Ефрасіннеўскага манастыра г. Полацка ў памяшканнях полацкай карціннай галерэі»; праектаванне і выкананне ў натуры экспазіцыі музея «Сценапіс XII—XIX стагоддзяў Спаса-Праабражэнскай царквы ў Полацку», Полацк (2013—2014), экспазіцыі «Да 100-годдзя Першай сусветнай вайны ў Паставах» (2013—2014).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Куржалов Игорь Васильевич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Тэарэма Ферма.
Выданне 1670 года Арыфметыкі Дыяфанта Александрыйскага ўключае каментарыі Ферма, у том ліку і яго "Апошнюю Тэарэму" (*Observatio Domini Petri de Fermat*).
У тэорыі лікаў, **Вялікая тэарэма Ферма** (часам называецца **Апошняя тэарэма Ферма**, або **Гіпотэза Ферма**) сцвярджае, што не існуе трох дадатных цэлых *a*, *b*, і *c*, якія б задавальнялі роўнасць:

{\displaystyle a^{n}+b^{n}=c^{n}}
для любога цэлага *n* большага за 2.

Гэту тэарэму ўпершыню сфармуляваў П’ер Ферма ў 1637 годзе прама на палях асобніка *Арыфметыкі*, дзе ён сцвярджаў, што мае доказ, але ён вельмі вялікі, каб умясціцца на палях. Нягледзячы на намаганні незлічоных матэматыкаў, аж да 1995 года (г.зн. на працягу 358 гадоў) не было апублікована ні аднаго паспяховага доказу гэтай тэарэмы. Неразвязаная праблема паслужыла штуршком да развіцця алгебраічнай тэорыі лікаў у 19-м ст. і доказу тэарэмы аб мадулярнасці ў 20-м ст. Вялікая тэарэма Ферма — адна з найвядомейшых тэарэм у гісторыі матэматыкі і аж да 1995 года, калі яе даказаў Эндру Ўайлс, была ў *Кнізе рэкордаў Гінэса* у якасці адной з "найскладанейшых матэматычных праблем".

Сучасная фармулёўка
-------------------

|  |
| --- |
| 
Для любога натуральнага ліку *n* > 2 раўнанне
{\displaystyle a^{n}+b^{n}=c^{n}}
не мае рашэння ў натуральных ліках *a*, *b* і *c*.
 |

Гл. таксама
-----------

* Малая тэарэма Ферма
* ABC-гіпотэза

Спасылкі
--------

* *Сингх С.* Великая теорема Ферма. — М.: МЦНМО, 2000.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12103508g · GND: 4154012-8 · LCCN: sh85047828 · LNB: 000204373 · Microsoft: 87670640 · NKC: ph135438 |

 |
**«Вялікая шахматная дошка: вяршэнства Амерыкі і яе геастратэгічныя імператывы»** (англ.: The Grand Chessboard: American Primacy and Its Geostrategic Imperatives) — найбольш вядомая кніга, напісаная Збігневам Бжазінскім. Кніга ўяўляе сабой разважанні пра геапалітычную магутнасць ЗША і пра стратэгіі, дзякуючы якім гэта магутнасць можа быць рэалізавана ў XXI стагоддзі. Найбольшую ўвагу Бжазінскі сканцэнтраваў на геапалітычнай стратэгіі ЗША адносна Еўразіі. Бжазінскі мяркуе, што вяршэнства на Еўразійскім кантыненце фактычна з'яўляецца вяршэнствам ва ўсім свеце, і лічыць найбольш важнымі стратэгічнымі мэтамі ЗША — распаўсюдзіць свой уплыў у Цэнтральнай Азіі і на Постсавецкай прасторы (у першую чаргу на Расію, якая займае найбольшую плошчу гэтай прасторы).

Бжазінскі з'яўляецца паслядоўнікам заснавальніка сучаснай англа-саксонскай геапалітыкі Мак-Кіндэра, гэта значыць разглядае палітыку з пункту гледжання проціборства цывілізацыі мора (ЗША, Вялікабрытанія) і цывілізацыі сушы (гл. Хартленд).

Спасылкі
--------

* *Бжезинский, Збигнев.* Великая шахматная доска. — М.: Международные отношения, 1999. — 256 с. — ISBN 5-7133-0967-3.
* *Бжезинский, Збигнев.* Великая шахматная доска. — М.: Международные отношения, 2009. — 280 с. — ISBN 978-5-7133-1341-8.
* *Бжезинский, Збигнев.* Великая шахматная доска. — М.: Международные отношения, 2010. — 256 с. — ISBN 978-5-7133-1375-3.
**ААТ «Брэстсельмаш»** — прадпрыемства горада Брэста. Створаны ў 1946 годзе, калі на базе цэнтральнай рамонтнай майстэрні была сфарміравана рамонтна-механічная майстэрня Міністэрства абароны СССР. Рамонтна-механічная майстэрня набыла статус рамонтна-механічнага завода. У 1970 годзе рамонтна-механічны завод — машынабудаўнічы завод абсталявання жывёлагадоўчых фермаў. У 2000 годзе агульным сходам НП «Завод „Брэстсельмаш"» ператвораны ў адкрытае акцыянернае таварыства «Брэстсельмаш» (ААТ «Брэстсельмаш»).

Асноўны напрамак дзейнасці прадпрыемства — вытворчасць цеплавой тэхнікі і установак, якія выкарыстоўваюць у якасці паліва газ, вадкае і цвёрдае паліва; бытавыя і прамысловыя катлы, блокавыя гарэлкі, паветранагравальнікі, цеплагенератары, топачныя агрэгаты, зернесушылкі і зернеачышчальна-сушыльныя комплексы.

Літаратура
----------

* Брест : Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. – Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1987. – 408 с.
Мілаш Абіліч на карціне эпохі рамантычнага нацыяналізму
**Мілаш Абіліч**, або **Кабіліч** (сербск.: Милош Обилић) — персанаж сербскага фальклору, які раніцай у дзень бітвы на Косавым полі (1389) закалоў турэцкага султана Мурада ў яго ж шатры. У сярэдневяковых крыніцах не згадваецца, само імя «Абіліч» упершыню зафіксавана ў XVIII стагоддзі.

Паводле падання ў яго канчатковай форме, Мілаш быў закатаваны па загадзе Баязіда ў той жа дзень разам з сербамі, захопленымі на Косавым полі. У асманскіх крыніцах сказана, што Мурад загінуў ад рукі сербскага воіна, які прыкінуўся мёртвым.

Паданне пра ордэн Дракона
-------------------------

Мілашу Абілічу ў народзе таксама прыпісваецца заснаванне ордэна Святога Георгія. Членамі ордэна нібыта былі дванаццаць рыцараў, а яго сімвалам служыў шчыт з выявай сонца з дванаццаццю прамянямі. Знакам адрознення членаў ордэна быў дракон, намаляваны на шлеме. Мілаш здзейсніў галоўную мэту ордэна, якая складалася ў знішчэнні асманскага султана, пад выглядам дэзерціра прабраўшыся ў лагер туркаў. З рыцараў ордэна пасля бітвы нібы ацалеў толькі Стэфан Лазаравіч, якога ўдалося пераправіць у Венгрыю да караля Жыгімонта, які пасля і «адрадзіў» (насамрэч заснаваў) ордэн Дракона.

У рэчаіснасці ніякіх рыцарскіх ордэнаў у праваслаўных краінах не існавала. Рыцарскія ордэны належаць да свету каталіцкага Сярэднявечча.

Памяць
------

У гонар нацыянальнага героя Сербіі названы:

* Горад Абіліч у Косаве
* Футбольны клуб «Абіліч»
* стадыён у Сербіі

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мілаш Абіліч
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Брэнер.
**Брэнер** (ням.: Brenner, італ.: Brennero) — пагранічны перавал ва ўсходніх Альпах, размешчаны паміж федэральнай зямлёй Ціроль (Аўстрыя) і італьянскай аўтаномнай правінцыяй Паўднёвы Ціроль.

Найбольш папулярнае дарожнае злучэнне паміж Аўстрыяй і Італіяй, таксама мае важнае значэнне для паўднёвай Германіі. У адрозненне ад Швейцарскіх перавалаў асноўныя грузаперавозкі прыходзяцца не на чыгунку, а на грузавікі. Перавал Брэнер з вышынёй 1374 метра з’яўляецца самым нізкім перавалам галоўнага альпійскага грэбня ў цэнтральных Альпах. У 1963 годзе адкрыты мост Еўропы.
**Хатыджэ Дэніз Тэкін** (турэцк.: Hatice Deniz Tekin, нар. 7 чэрвеня 1997, Ізмір, Турцыя) — турэцкая музыка і аўтар песень.

Жыццё і кар’ера
---------------

Нарадзілася 7 чэрвеня 1997 года ў Ізміры ў сям’і дзяржаўнага служачага і правяла свае першыя гады ў Конаку. Яе бацькі вучыліся на стаматолагаў, і яна правяла дзяцінства ў розных правінцыях. Спачатку яна з сям’ёй паехала ў Мардзін і скончыла там пачатковую школу. Затым яна скончыла сярэднюю школу ў Газіянтэпе.

Яе цікавасць да музыкі пачалася ва ўзросце васьмі гадоў, калі яна пачала граць на фартэпіяна і флейце пры падтрымцы бацькі. Яна далучалася да розных мясцовых музычных гуртоў падчас навучання ў сярэдняй і старэйшай школе. У 16 гадоў яна пачала выступаць з жывой музыкай у невялікіх кавярнях. У Газіянтэпе яна дзялілася сваімі творамі пад нікам Daphead розных музычных платформах, рабіла каверы на вядомыя песні і прыцягнула да сябе ўвагу. Яе запісы за гэты перыяд праслухалі на YouTube ад 1 да 7 мільёнаў разоў. Стварыўшы належную аўдыторыю, яна давала канцэрты ў вялікіх гарадах, такіх як Стамбул, Анкара, Ізмір і Анталія. У інтэрв’ю ў 2015 годзе турэцкая спявачка Калбен звярнула ўвагу на інструменты і голас Тэкін. Пакінуўшы Газіянтэп, яна пачала вывучаць заходнія мовы і літаратуру ва ўніверсітэце Багазічы. У 2017 годзе выпусціла свой першы студыйны альбом «*Kozakuluçka*», які складаецца з дзевяці песень. У гэтым альбоме яна таксама выканала каверы на такія песні, як «Beni Vur» Ахмета Кая і Юсуфа Хаялаглу. Пазней яна выканала шэраг песень разам з Канам Озанам.

Дыскаграфія
-----------

### Альбомы

* *Kozakuluçka* (2017)

### Сінглы

* «Hep Oturup Bekledim» (2017)
* «Çözülmez» (2018)
* «Yıldızlar» (2019)
* «Hep Sonradan» (2020)
* «Ne Yapsam Yanarım» (2020)
* «Aman Ayrılık» (2020)
* «Güneşe Doğru» (2020)

Зноскі
------

1. ↑  GKV ATATÜRK’Ü ANMA İL TÖRENİ BÜYÜK BEĞENİYLE İZLENDİ **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 8 March 2018. Праверана 7 March 2018.
2. ↑  Reklamı Kapat Şahinbey Lions Kulüpten Eğitime Büyük Destek **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 8 March 2018. Праверана 7 March 2017.
3. ↑  Bu gençler ateş ediyor **(нявызн.)**.  NTV Sanat. Архівавана з першакрыніцы 24 красавіка 2017. Праверана 24 April 2017.
4. ↑  Sahnelere 'bayram günü gibi gelen': Kalben **(нявызн.)**.  Hürriyet. Архівавана з першакрыніцы 2 August 2016. Праверана 24 April 2017.
5. ↑  Artık star’lık diye bir şey kalmadı **(нявызн.)**.  Hürriyet. Архівавана з першакрыніцы 7 May 2017. Праверана 24 April 2017.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дэніз Тэкін

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Deezer · Instagram · SoundCloud · Spotify · YouTube |
| Тэматычныя сайты | Discogs · Internet Movie Database · MusicBrainz |
Артыкул пра браму, што вяла ў Цытадэль з Кобрынскага ўмацавання. Пра браму, што вяла на Кобрынскага ўмацаванне з боку горада і мела тую ж назву ў перыяд міжваеннай Польшчы гл. Паўночная брама.
**Брэсцкая брама** — колішняя брама Брэсцкай крэпасці, якая звязвала Цытадэль з Кобрынскім умацаваннем. Узведзена ў 1834—1850 гадах. Перад брамай цераз правы рукаў ракі Мухавец быў пабудаваны пад’ёмны мост.

Фрагмент дэтальнага чарцяжа Кобрынскай брамы. 1861
Паводле некаторых звестак у першай палове XIX стагоддзя брама называлася **Кобрынскай**. Пазней брама атрымала назву Брэсцкая, па кірунку выезду з крэпасці ў бок горада Брэст-Літоўска.

У перыяд нямецкай акупацыі ў 1915—1918 гг. назва брамы была зменена. Пад’ёмны мост быў названы ў гонар караля Людвіга, а брама стала называцца **Паўночнай**. У 1915—1916 гадах для практычнасці абапал асноўнага праезда былі зроблены два дадатковыя, праз адзін з якіх была пракладзена вузкакалейная чыгунка. Гэтыя новыя праезды стварылі шляхам разбору казематаў.

У перыяд міжваеннай Польшчы у 1921—1939 гг. мост цераз правы рукаў ракі Мухавец быў рэканструяваны. Брама ж ізноў перайменавана, цяпер у **Штабную браму**. Назва была звязана з тым, што ў Цытадэлі размяшчалася камандаванне 9 Палескай ваеннай акругі.

Пасля вераснёвых падзей 1939 года і з прыходам новай улады, брама ў чарговы раз змяніла сваю назву. У савецкі перыяд яны называліся **Трохарачнай**, што абумоўлена знешнім выглядам.

Трохарачная брама
У час баявых дзеянняў у чэрвені 1941 года Трохарачная брама была ў цэнтры асноўных падзей, пра што сёння нагадвае памятны знак, пастаўлены каля былой брамы.

У 1949 годзе ў час варварскага знішчэння крапасных пабудоў, брама была прызнана аварыйнай і разабранай.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Брэсцкая брама на Вікісховішчы |

* Аб'ект у Базе даных «Спадчына Брэсцкай крэпасці» (руск.)

| ⛭Брэсцкая крэпасць |
| --- |
| Умацаванні | 
* Цытадэль
* Валынскае
* Цярэспальскае
* Кобрынскае

 |
| Цытадэль | 
* Белы палац
* Музей абароны крэпасці
* Брэсцкая (Трохарачная) брама
* Інжынернае ўпраўленне
* Холмская брама
* Мастацкі музей Брэста
* Гарнізонная царква
* Казарма 333 сталковага палка
* Цярэспальская брама
* Беластоцкая (Брыгідская) брама

 |
| Валынскае ўмацаванне | 
* Археалагічны музей «Бярэсце»
* Ваенны шпіталь
* Брэсцкі кадэцкі корпус
* Свята-Ражства-Багародзіцкі манастыр
* Паўднёвая (Мікалаеўская) брама

 |
| Цярэспальскае ўмацаванне | 
* Казармы транспартнай роты 17 Чырвонасцяжнага пагранічнага атрада
* Казармы курсаў шафёраў Беларускай пагранічнай акругі
* Варшаўскі праезд

 |
| Кобрынскае ўмацаванне | 
* Галоўны ўваход
* Кобрынская (Усходняя) брама
* Парахавы пограб
* Усходні форт
* Аляксандраўская (Паўночная) брама
* Заходні форт
* Паўночна-Заходняя брама (Графскі праезд)
* Казармы 125 сталковага палка

 |
| Форт №5 | 
* Форт «Граф Берг»
* Форт I
* Форт «8»
* Парахавы склеп №2
* Парахавы склеп №3

 |
| Мемарыяльны комплекс «Брэсцкая крэпасць-герой» | 
* Смага
* Мужнасць
* Плошча Цырыманіялаў

 |
| Падзеі | 
* Будаўніцтва і разбурэнне гістарычнага Бярэсця
* Брэсцкія выступленні салдат
* Брэсцкі мір
* Абарона Брэсцкай крэпасці
	+ 1939
	+ 1941

 |
**Мі́лан Ку́нк** (чэшск.: Milan Kunc; 27 лістапада 1944, Прага, Чэхія) — сучасны чэшскі мастак, прадстаўнік еўрапейскага неа-попу. Кунк піша карціны падкрэслена банальныя, яму ўласцівы карыкатурны стыль і нігілізм, гульня ў адкрыты кіч.

Біяграфія
---------

* 1964—1967 — Акадэмія прыгожых мастацтваў (Прага).
* 1970—1975 — Акадэмія мастацтваў (Дзюсельдорф).
* 1979 — разам з Янам Кнапам і Петэрам Ангерманам заснаваў «Gruppe Normal».
* 1984 — жыў і працаваў у Кёльне.
* 1988—1991 — жыў і працаваў у Рыме і Таскані.
* 1995—1996 — студыя ў Нью-Ёрку і Усходнім Хэмптане.
* 1996—1997 — працаваў з керамічнай скульптурай у Гаазе.
* 2001—2004 — студыі ў Празе і Кёльне.
* 2004 — жыве і працуе ў Празе.

Творчасць
---------

Мілан Кунк быў стваральнікам іст-попа (East Pop) — так ён назваў сваю версію сац-арту, напрамкі, у якім ён працаваў у канцы 1970-х. «Гэтыя карціны павінны быць забароненыя!» казаў Іозеф Бойс у ранніх 70-х аб работах Мілана Кунка ў Дзюсельдорфскай акадэміі мастацтваў. А Герхард Рыхтэр раіў Кунку шукаць шчасця ў рэкламе.

Падчас навучання Кунка ў акадэміі мастацтваў у Празе, акрамя абавязковага сацыялістычнага рэалізму, быў папулярны сюррэалізм. Уплыў гэтых двух стыляў дае ведаць пра сябе ў працах Кунка. Пасля ўводу савецкіх войскаў і разбурэння надзей Пражскай вясны, Кунк вырашае іміграваць. Кунк пераязджае ў Дзюсельдорф і працягвае навучанне там. Ён спрабуе сябе ў розных стылях. 

У 1979 годзе заканчваецца перыяд «іст-попу» ў творчасці Кунка, разам з калегамі Peter Angermann і Jan Knap ён засноўвае групу «Normal». Група зрабіла нешта накшталт сенсацыі ў іншых краінах, найбольш прыкметны поспех быў на 11-ай Біенале ў Парыжы, дзе яны разам стварылі некалькі прац вялікага фармату. У 1980-я жывапіс Кунка становіцца больш дынамічным, мастак змяняе стыль ад карціны да карціны. Кампазіцыі хутка ствараюцца тонкімі пэндзлямі, часта яркімі крыклівымі фарбамі. Вынік нагадвае фантазіі чалавека, які знаходзіцца пад уплывам галюцынагенных рэчываў. Назвы накшталт «Psychedelischer Nachmittag» (1983) толькі сцвярджаюць у гэтай думкі.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* (engl.)
* Архівавана 30 верасня 2007.
* 

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| CiNii: DA16523846 · GND: 119072750 · ISNI: 0000 0003 5855 3196 · LCCN: n83318021 · NKC: jn20000728349 · NTA: 070099782 · NUKAT: n2011215874 · LIBRIS: 356753 · SUDOC: 153927593 · VIAF: 210008590 · ULAN: 500050632 |

 |
**Чэрвеньскі рынак** — рынак, размешчаны ў Ленінскім раёне Мінска. Назва рынка паходзіць ад назвы горада Чэрвень.

Знаходзіцца на скрыжаванні завулка Маякоўскага і Навасельскай вуліцы па адрасе: г. Мінск, вул. Маякоўскага, 184. Плошча рынку складае 1,7 га, колькасць гандлёвых павільёнаў каля 700.

На тэрыторыі Чэрвеньскага рынку размешчана лабараторыя ветэрынарна-санітарнай экспертызы.

Гісторыя
--------

Рынак створаны ў 1891 годзе на скрыжаванні Аранскай вуліцы і Ігуменскага тракту гарадскім галавой Мінска Каралем Чапскім і меў назву Ігуменскі рынак у гонар горада Ігумен, у накірунку якога ішоў гасцінец, што месціўся каля рынку.

Пасля перайменавання ў 1923 годзе Ігумена ў Чэрвень рынак таксама быў перайменаваны і атрымаў назву Чэрвеньскі рынак.

1 лютага 2013 года Чэрвеньскі рынак быў закрыты. 2 красавіка 2013 года рынак аднавіў працу на новай пляцоўцы ў раёне завулка Маякоўскага. На старым месцы Чэрвеньскага рынку прадугледжвалася будаўніцтва шматфункцыянальнага грамадска-дзелавога і гандлёва-забаўляльнага комплексу.

Зноскі
------

1. ↑  Чэрвеньскі рынак на новай пляцоўцы ў Мінску плануецца адкрыць 2 красавіка(недаступная спасылка)
2. ↑  Дата пераезду прадпрымальнікаў Чэрвеньскага рынку ў Мінску перанесена на 1 жніўня(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Чэрвеньскага рынку
Панарама правінцыі Мендоса
**Куё** — геаграфічны і гістарычны рэгіён на захадзе Аргенціны, які складаецца з правінцый Мендоса, Сан-Хуан і Сан-Луіс. Рэгіён мае агульную гісторыю і культуру.

У Куё пераважае горны рэльеф з невялікай колькасцю расліннасці. Клімат засушлівы.

Асновай эканомікі з'яўляецца сельская гаспадарка, асабліва вінаградарства. Куё з'яўляецца найбуйнейшым вінаробным рэгіёнам у Паўднёвай Амерыцы па аб'ёмах прадукцыі і плошчай вінаграднікаў. Таксама мясцовасць карыстаецца папулярнасцю ў турыстаў. Акруга Куё была створана ў 1564 годзе ў складзе Генерал-капітанства Чылі. 1 жніўня 1776 г. акруга Куё увайшла у склад віцэ-каралеўства Рыа-дэ-ла-Плата, а ў 1782 годзе быў перайменаваны ў інтэнданцтва Куё. У 1820 годзе рэгіён Куё быў падзелены на тры асобныя правінцыі: Мендоса, Сан-Хуан і Сан-Луіс.

Спасылкі
--------

* Гісторыя Куё  (ісп.)
* Насельніцтва Куё ў каланіяльныя часы Архівавана 1 лістапада 2008.  (ісп.)

| ⛭Адміністрацыйны падзел Аргенціны |
| --- |
| Аўтаномны горад | Буэнас-Айрэс | Аргенціна |
| Правінцыі | 
* Буэнас-Айрэс
* Вогненная Зямля
* Жужуй
* Карыентэс
* Катамарка
* Кордава
* Ла-Пампа
* Ла-Рыёха
* Мендоса
* Місьёнес
* Неўкен
* Рыа-Негра
* Сальта
* Сан-Луіс
* Сан-Хуан
* Санта-Крус
* Санта-Фэ
* Сант'яга-дэль-Эстэра
* Тукуман
* Фармоса
* Чака
* Чубут
* Энтрэ-Рыас

 |
**Віктар Андрэевіч Лісковіч** (нар. 4 верасня 1960, Кобрын, Брэсцкая вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 4 верасня 1960 года ў горадзе Кобрыне Брэсцкай вобласці.

Скончыў Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут, урач-акушэр-гінеколаг; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь, менеджар-эканаміст. Кандыдат медыцынскіх навук.

Працаваў урачом-акушэрам-гінеколагам, загадчыкам аддзялення Астравецкай цэнтральнай раённай бальніцы Гродзенскай вобласці; намеснікам начальніка лячэбнага аддзела — галоўным акушэрам-гінеколагам упраўлення аховы здароўя Гродзенскага абласнога выканаўчага камітэта; галоўным урачом установы аховы здароўя «Гродзенскі абласны клінічны перынатальны цэнтр».

З’яўляўся дэпутатам Гродзенскага гарадскога Савета дэпутатаў дваццаць пятага склікання, дэпутатам Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў дваццаць шостага склікання.

Прызнаны лепшым кіраўніком у сферы аховы здароўя Гродзенскай вобласці за 2006 год.

Імя В. А. Лісковіча ў 2010 годзе ўнесена ў Кнігу славы Гродзенскай вобласці, а ў 2011 годзе — у Вялікую міжнародную энцыклапедыю «Лепшыя людзі».

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

У 2014—2019 гадах — намеснік старшыні Гродзенскага аблвыканкама. У 2019 годзе быў абраны членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь і стаў старшынёй Пастаяннай камісіі па адукацыі, навуцы, культуры і сацыяльнаму развіццю.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар больш за 350 навуковых прац, у тым ліку 1 падручніка, 8 манаграфій, 6 вучэбных дапаможнікаў.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Пашаны, медалём «За працоўныя заслугі», юбілейнымі медалямі «90 год Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь», «90 год на варце граніцы», «65 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», «65 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», «70 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», «100 гадоў прафсаюзнаму руху Беларусі», медалём ордэна свяціцеля Кірылы Тураўскага Беларускай праваслаўнай царквы, памятным медалём Саюзнай дзяржавы «За супрацоўніцтва», ганаровымі граматамі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь, Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь. 

Мае нагрудныя знакі «Выдатнік аховы здароўя Рэспублікі Беларусь», «За заслугі ў развіцці галіновага прафсаюзу», «90 гадоў крымінальнаму вышуку МУС Рэспублікі Беларусь», «140 гадоў пажарнай службе г. Ваўкавыска», «За службу па выкананні закона», «20 год упраўленню ваеннай контрразведкі КДБ Рэспублікі Беларусь», «За заслугі» УАЗ «ГАКПЦ».

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае дзвюх дачок.

Спасылкі
--------

* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)  (бел.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ясінскі.
**Уладзімір Кірылавіч Ясінскі** (12 кастрычніка 1940, Пружаны) — навуковец у галіне матэматычнай кібернетыкі. Доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар, акадэмік.

Біяграфія
---------

Навуку пачаў са сярэдняе школы ў г. Шахцёрске Сахалінскае вобласці, якую скончыў у 1958 годзе. Далей тэхнічнае вучылішча ў г. Александрыя Кіраваградскае вобласці ў 1960 годзе, фізіка-матэматычны факультэт (матэматычнае аддзяленне, кафедра прыкладное матэматыкі і механікі) у 1965 годзе Чарнавіцкі дзяржаўны універсітэт, аспірантуру пры Латвійскім універсітэце (лабараторыя матэматычнае статыстыкі вылічальнага цэнтру.

Кандыдацкую дысертацыю «Устойлівасць рашэнняў стахастычных раўнанняў з паслядзеяння» абараніў 15 лютага 1975 года ў ЧДУ.

Доктарскую абараніў 18 сакавіка 1993 года на спецыялізаваным савеце пры Кіеўскам дзяржаўнам ўніверсітэце імя Тараса Шаўчэнкі

Вучонае званне дацэнта па кафедры прыкладное матэматыкі і механікі прысвоена ў 1983 годзе і прафесара па кафедры матэматычнага мадэлявання ў 1996 годзе.

Працаваў матэматыкам-праграмістам, старэйшым матэматыкам-праграмістам Вылічальнае лабараторыі ЧДУ (1966—1972), асістэнтам, старшым выкладчыкам і дацэнтам кафедры ПММ (1973—1988), Дацэнтам (1988) і прафесарам кафедры ММ (з 1996).

З 2001 па 2007 рок займаў пасаду загадчыка катэдры вышэйшае матэматыкі факультэту інфармацыйных сыстэмаў і тэхналёгіяў Букавінскага ўнівэрсытэту. Спецыяліст у галіне матэматычнае кібернетыкі (стахастычнага мадэляванне), тэорыі верагоднасцяў і матэматычнае статыстыкі (стахастычныя дыферэнцыяльна-функцыянальныя ўраўненні).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Аўтар 250 прац, сярод якіх 6 манаграфіяў, 11 падручнікаў і навуковых дапаможнікаў. Прымаў удзел у 150 канферэнцыях, з іх 41 канферэнцыя міжнародная. Лаўрэат абласное педагагічнае прэміі імя Юрыя Федзькавічы (2002).

Адзін з кіраўнікоў аргкамітэтаў чатырох канферэнцыяў, якія праходзяць у г. Чарнаўцы. Падрыхтаваў 4 кандыдатаў навук; падрыхтаваў для ўдзелу ў навуковых канферэнцыях 14 студэнтаў. Выступаў афіцыйным апанентам на абароне 12 кандыдацкіх дысертацыйяў (у г. Кіеве, Рызе і Вільнюсе).

Зноскі
------

1. ↑  Ясинський Володимир Кирилович

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | All-Russian Mathematical Portal |
**Эрэсунскі мост** (дацк.: Øresundsbroen, шведск.: Öresundsbron) — сумешчаны мост-тунэль, які ўключае 2-пуцявую чыгунку і 4-палосную аўтамагістраль праз праліў Эрэсун. Гэта самая доўгая сумешчаная дарога і чыгуначны мост у Еўропе, якія злучаюць сталіцу Даніі Капенгаген і шведскі горад Мальмё. Мост і тунэль з’яўляюцца часткай міжнароднага еўрапейскага аўтамабільнага маршруту E20, а таксама Эрэсунскай чыгуначнай лініі. Будаўніцтва бесперапыннай лініі Вялікага Бельта (The Great Belt Fixed Link) і Эрэсунскага моста дазволіла звязаць кантынентальную Еўропу са Швецыяй і ўсёй Скандынавіяй. Мост быў спраектаваны дацкай архітэктурнай фірмай Дысінг + Вейтлінг (Dissing + Weitling).

Эрэсунскі мост, здымак са спадарожніка.
Від з боку Капенгагена. Злева — востраў Сальтхольм, справа — штучны востраў Пеберхольм. На гарызонце бачны Мальмё.
Эрэсунскі мост перасякае мяжу паміж Даніяй і Швецыяй, але дзякуючы Шэнгенскаму пагадненню там няма пашпартнага кантролю. Праводзяцца звычайныя мытныя праверкі ля стэндаў (шапікаў) аплаты праезду па мосце для тых, хто заязджае ў Швецыю, але не для тых, хто заязджае ў Данію.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эрэсунскі мост
* Афіцыйны сайт моста (англ.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Велдэ.

**Эсаяс ван дэ Вэлдэ** (Esaias van de Velde; 1587, Амстэрдам — 1630, Гаага) — нідэрландскі мастак і гравёр, з сям’і мастакоў ван дэ Велдэ.

Біяграфія
---------

Сын антверпенскага мастака Ганса ван дэ Велдэ. Ахрышчаны 17 траўня 1587 года. Вучыўся ў Конінгслоа і Давіда Вінкбонса. У 1612 годзе стаў майстрам гільдыі Святога Лукі. Нягледзячы на ​​тое, што ён працаваў у Харлеме ўсяго толькі некалькі гадоў, з 1610 па 1618 гг. Эсаяс ван дэ Вельдэ лічыцца прадстаўніком Харлемскай школы жывапісу, якая ўнесла новы, эмацыйны аспект у галандскі пейзаж. Акрамя пейзажаў з асобнымі фігуркамі людзей Эсаяс пісаў гарадскія віды і жанравыя карціны. Пазней творчасць Эсаяс ван дэ Велдэ адрозніваецца багаццем кампазіцыі і яркім каларытам. Таксама мастак пісаў застольныя сцэны і кавалерыйскія бітвы, якія сталі ўзорам для многіх пакаленняў баталістаў. Быў прыдворным жывапісцам прынцаў Морыца і Фрэдэрыка Генрыха Аранскіх. Яго вучнямі былі Ян ван Гоен, Пітэр дэ Нэйн, Ян Аселейн, Пітэр ван Лар і іншыя. Захавалася вялікая колькасць гравюр, выкананых Эсаясам ван дэ Велдэ. Пахаваны 18 лістапада 1630 года.

Зноскі
------

1. ↑  Esaias van de Velde // Store norske leksikon — 1978. — ISSN 2464-1480<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q746368'></a>
2. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
3. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016. Праверана 27 лютага 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>
**Пантары́фма** — рыфма, заснаваная на сугучнасці не толькі канцавых, але і ўсіх словаў вершаваных радкоў:

Ой, кум куму ў агародчык вядзе,
Ой, кум куме агурочак дае.
(Народная песня)
Часцей за ўсё пантарыфма яднае не ўсе радкі вершаванага твора, а толькі некаторыя. Пры гэтым вершарады, як правіла, разбіваюцца графічна на некалькі радкоў, што яшчэ больш падкрэслівае асобныя рыфмы. Вось прыклад пантарыфмы ў вершы А. Куляшова «Над брацкай магілай»:

Там жаўцеюць
Прыгожыя
Краскі
За вёскай у лузе…
Там ржавеюць
Варожыя
Каскі,
Нібы ў Беларусі.
Да пантарыфмы звяртаюцца В. Вітка («Беларуская калыханка»), Р. Барадулін («Журба вясла») і іншыя беларускія паэты. Верш, цалкам напісаны з выкарыстаннем пантарыфмы, называецца пантарымам. Верш, у якім літарны склад вершаваных радкоў з'яўляецца парамі ідэнтычным, а розным ёсць толькі размяшчэнне словараздзелаў, называецца пантаграмай.

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
* Александр Бубнов. Палиндромия: от перевертня до пантограммы // «Журнальный зал»  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780139175 |
**Эсагіла** (шумер. «дом паднятай галавы») — храм, прысвечаны Мардуку, богу-заступніку Вавілона. Буйны культурны цэнтр Старажытнага свету, размешчаны ў сучасным Іраку.

У гэтым храме знаходзіліся выявы Мардука і іншых заступнікаў гарадоў, якія патрапілі пад вавілонскае валадарства ў XVIII стагоддзі да нашай эры. Акрамя таго, на тэрыторыі храма месціўся невялікі вадаём, які быў названы Абзу і з'яўляўся выявай бацькі Мардука, Энкі, які быў богам усіх прэсных вод.

Комплекс Эсагілы, будаўніцтва якога было канчаткова завершана пры Навухаданосары II (604—562 гады да н.э.), размяшчаўся ў цэнтры Вавілона. Комплекс складаўся з вялікага двара плошчай каля 40 х 70 метраў, які меў малы двор плошчай каля 25 х 40 метраў, і, нарэшце, цэнтральны храм, які складаўся з пярэдняй часткі і святая святых, дзе стаялі статуі Мардука і яго жонкі Царпаніт.

Паводле Герадота, персідскі цар Ксеркс I прыбраў з Эсагілы статую, калі ён затапіў Вавілон у 482 годзе да н.э. а таксама апаганіў і разрабаваў комплекс разам з горадам. Пазней Аляксандр Македонскі загадаў адрэстаўраваць Эсагілу, і храм працягваў функцыянаваць на працягу II стагоддзя да нашай эры, з'яўляючыся адным з апошніх асродкаў вавілонскай культуры і клінапісу, але, калі Вавілон апынуўся пад валадарствам Парфянскага царства ў I стагоддзі да нашай эры, прыйшоў у заняпад.

З велізарнай кучы смецця, якая знаходзілася над яе развалінамі, Эсагіла была раскапана Робертам Колдэвеем у лістападзе 1900 года, але ён не стаў сур'ёзна вывучаць яе да 1910 года. Павышэнне ўзроўню грунтавых вод знішчыла значную частку высушанай на сонцы цэглы і іншых старых матэрыялаў. Было знойдзена шмат гліняных таблічак.

Літаратура
----------

* Livius.org. Esagila Архівавана 8 лістапада 2006.
* The Ancient Middle Eastern Capital City — Reflection and Navel of the World by Stefan Maul ("Die altorientalische Hauptstadt — Abbild und Nabel der Welt, "in *Die Orientalische Stadt: Kontinuität. Wandel. Bruch.* 1 Internationales Kolloquium der Deutschen Orient-Gesellschaft. 9.-10. Mai 1996 in Halle/Saale, Saarbrücker Druckerei und Verlag (1997), p. 109—124.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
**Паўднёва-Гарохаўскае падняцце** (ад назвы вёскі Гарохаў у Калінкавіцкім раёне) — тэктанічная структура ў Калінкавіцкім і Петрыкаўскім раёнах Гомельскай вобласці, ва ўсходняй частцы Петрыкаўскага пахаванага выступу Прыпяцкага прагіну. Выяўлена ў 1973 годзе па падсалявых дэвонскіх адкладах сейсмічнымі даследаваннямі. Выдзяляецца па паверхні фундамента, падсалявых і міжсалявых дэвонскіх адкладах.

Па паверхні фундамента і падсалявых адкладах Паўднёва-Гарохаўскае падняцце — паўантыкліналь паўночна-заходняга распасцірання ў межах тэктанічнага блока, які ўзнімаецца на паўднёвы захад да аднайменнага разлому амплітудай 300 м. Памер 8×2 км, мінімальная адзнака паверхні фундамента ў скляпенні -4300 м, падсалявых адкладаў -3900 м, амплітуда 100 м. Па паверхні міжсалявых адкладаў падняцце — антыклінальная складка паўночна-заходняга распасцірання памерам 3×1,5 км з адзнакай у скляпенні -3100 м і амплітудай 100 м. Скляпенне яе ссунута на 1 км на паўночны ўсход адносна скляпення падсалявога падняцця. Па паверхні верхняй саляноснай тоўшчы не вылучаецца.

Літаратура
----------

* Паўднёва-Гарохаўскае падняцце // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 4. Недалька — Стаўраліт / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1985. — 599 с. іл. — 10 000 экз.
Чанг і Энг Банкеры. Малюнак прыкладна 1836 года
**Сіямскія блізняты** — аднаяйкавыя блізняты, якія не цалкам падзяліліся ў эмбрыянальным перыядзе развіцця і маюць агульныя часткі цела або ўнутраныя органы. Звычайна аплодненая яйцаклетка дзеліцца на шосты дзень пасля зачацця. Сіямскія блізняты ўтвараюцца, калі яйцаклетка дзеліцца вельмі позна, праз 14-15 дзён пасля апладнення. Да гэтага часу клеткі зародка спецыялізуюцца так, што поўны падзел блізнят ва ўлонні маці робіцца немагчымым. Верагоднасць нараджэння сіямскіх блізнят складае прыкладна адзін выпадак на 200000 родаў. Каля паловы сіямскіх блізнят нараджаюцца мёртвымі. Узровень выжывання немаўлят 5-25%. Часцей сіямскія блізняты маюць жаночы пол (70-75% выпадкаў). Некаторыя сіямскія блізняты падвяргаюцца хірургічнаму раздзяленню.

Этымалогія
----------

Тэрмін з'явіўся ў 19 стагоддзі са з'яўленнем братоў Чанг і Энг Банкер (Chang and Eng Bunker; 1811-1874), якія нарадзіліся ў Сіаме (сучасны Таіланд). Шмат гадоў яны гастралявалі з цыркам П. Т. Барнума пад мянушкай «Сіямскія блізняты». Чанг і Энг мелі зрослыя храсткі грудной клеткі (так званыя двайняты-ксіфапагі). У сучасных умовах іх маглі падзяліць. Яны памерлі ў студзені 1874, калі Чанг першым памёр ад пнеўманіі, Энг ў гэты час спаў. Знайшоўшы свайго брата мёртвым, Энг памёр, хоць ён быў здаровы.

Літаратура
----------

* Сія́мскія блізня́ты // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 429. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сіямскія блізняты
* Сіямскія блізняты, гісторыі падзелу Архівавана 22 кастрычніка 2011.
* Цікавыя факты: Сіямскія блізняты Архівавана 31 снежня 2006.

### Па-англійску

* Conjoined twins — Geneva Foundation for Medical Education and Research Архівавана 14 сакавіка 2007.
* *The Lives and Loves of Daisy and Violet Hilton* by Dean Jensen, Ten Speed Press, 2006.
* Friends of Conjoined Twins News & Discussion Forum
* The site of the medical Saudi team responsible for the numerous successful separation surgeries Архівавана 22 лютага 2006.
* Fortean Times article on some recent and classic cases Архівавана 27 жніўня 2008.
* Eng and Chang — The Original Siamese Twins; The University of North Carolina at Chapel Hill, The North Carolina Collection Gallery
* The Human Marvels: A Historical Reference Site run by J. Tithonus Pednaud, Teratological Historian
* «Siamese Twins» Архівавана 18 студзеня 2007. at the Rotten Library
* 
* Ronnie and Donnie Galyon Архівавана 18 студзеня 2007.
**Сіялко́т** (урду: سیالکوٹ, англ.: Sialkot, панджаб.: سیالکوٹ) — горад, размешчаны на паўночным усходзе правінцыі Пенджаб у Пакістане ля падножжа заснежаных вяршынь Кашміра побач з ракой Чынаб. З’яўляецца сталіцай акругі Сіялкот. Горад знаходзіцца ў 125 кіламетрах на паўночны захад ад сталіцы правінцыі — Лахора, у некалькіх кіламетрах ад мяжы з Індыяй.

Гісторыя
--------

Адна з мячэцяў горада.
Існуюць розныя тэорыі паходжання горада Сіялкот, але сапраўднасць тэорый не пацверджана. Дзякуючы раскопкам у гэтым раёне, былі знойдзены грэчаскія манеты, старажытныя зараастрыйскія храмы і будысцкія ступы. Сэр Аляксандр Канінгем пісаў пра Старажытнасці Сіялкота ў сваіх Археалагічных дакладах.

Паводле ведычных і міфалагічных пісанняў, Сіялкот быў заснаваны Раджа-Сулам, імператарам Мадрадэсы, яго братам Мадры, яго другой жонкай і яго маці. Ён быў дзядзькам Панду, чые подзвігі запісаны ў эпасе «Махабхарата». На працягу перыяду Махабхарты, горад звалі Сакала ці Сагала. З моманту смерці Раджа-Сула (каля 5000 гадоў назад) існуе традыцыя, што дынастыя павінна працягвацца 1500 гадоў. Сезонны паток, які цячэ праз увесь горад, вядомы як Айк Нала, згадваецца ў Упанішадах. У канцы ведычнага перыяду (1500—200 г. да нашай эры), Сакала (Сіялкот) быў сталіцай Мадрас (Брыхадараньяка-ўпанішада). У тыя гады Сіялкот быў пакрыты густымі лясамі і населены жывёлагадоўцамі.

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Сіялкота Архівавана 21 ліпеня 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4490696-1 · LCCN: n2001119981 · VIAF: 245825304 |
**Паўвечназялёныя лясы даліны Брахмапутры** - экарэгіён у Індыі, Кітаі і невялікай часткі поўдня Бутана.

Апісанне
--------

Экарэгіён займае плошчу 56700 квадратных кіламетраў і ахоплівае раўніны вярхоўяў ракі Брахмапутра, у асноўным размяшчаючыся ў межах індыйскага штата Асам, з невялікімі ўчасткамі ў штатах Аруначал-Прадэш і Нагаленд, а таксама на поўдні Бутана. Даліна размешчана паміж Гімалаямі на поўначы і гарамі Лушаі на поўдні. Калі рака разліваецца ў перыяд мусонаў з чэрвеня па верасень, яна прыносіць да 300 см вады на раўніну, ствараючы багатыя ўрадлівыя глебы, якія выкарыстоўваюцца для земляробства на працягу тысяч гадоў. Іншымі важнымі рэкамі рэгіёну з'яўляюцца Манас і Субансіры.

Флора
-----

Экстэнсіўная гаспадарка прывяла да таго, што першапачатковая флора паўвечназялёных лясоў у цяперашні час існуе толькі на невялікіх участках. Яна ўключае віды родаў *Syzygium*, *Cinnamomum* і сямейства магноліевыя (*Magnoliaceae*) сярод такіх лісцвеных дрэў, як *Terminalia myriocarpa*, *Terminalia citrina*, *Terminalia tomentosa*, відаў роду *Tetrameles* з падлескам з відаў родаў *Phoebe*, *Machilus*, *Polyalthias*, *Aphanamixis* і *Actinodaphne laurels*. З відаў, якія культывіруюць, можна назваць *Mesua ferrea* і віды сямействаў *Meliaceae*, *Anacardiaceae*, *Myristicaceae* і магноліевыя (*Magnoliaceae*) з такімі відамі сямейства бамбукавыя (*Bambusoideae*), як *Bambusa arundinaria* і *Melocanna bambusoides*.

Фаўна
-----

Нягледзячы на шматвяковае чалавечае ўмяшанне, лясы і лугі ўздоўж ракі застаюцца месцам рассялення розных дзікіх жывёл, у лік якіх уваходзяць тыгр (*Panthera tigris*), *Pardofelis nebulosa*, *Semnopithecus pileatus*, *Bos gaubel*, *Cervus duvaucelii*, *Melursus ursinus*, *Bubalus arnee*). Таксама тут насяляе самая вялікая ў Індыі папуляцыя азіяцкіх сланоў (*Elephas maximus*) самая вялікая ў свеце *Rhinoceros unicornis*. Большасць з гэтых млекакормячых знаходзяцца пад пагрозай страты асяроддзя пражывання або з'яўляюцца знікаючымі відамі. Брахмапутра з'яўляецца натуральным бар'ерам на шляху міграцыі дзікіх жывёл; многія віды, такія як *Porcula salvania*, *Caprolagus hispidus* і *Hoolock hoolock*, жывуць толькі на адным баку ракі.

Эндэмікамі даліны з'яўляюцца *Porcula salvania* і *Caprolagus hispidus*, якія насяляюць у стэпах на берагах ракі.

Даліна з'яўляецца домам для 370 відаў птушак, з якіх два — *Perdicula manipurensis* і *Pellorneum palustre* — з'яўляюцца эндэмікамі, а адзін — *Houbaropsis bengalensis* — сустракаецца вельмі рэдка.

Ахова прыроды
-------------

Гэты раён быў густанаселены на працягу многіх стагоддзяў, таму вялікая частка даліны выкарыстоўвалася і да гэтага часу выкарыстоўваецца ў сельскай гаспадарцы, але некаторыя ўчасткі натуральнага асяроддзя пражывання яшчэ існуюць, у асноўным у нацыянальных парках, найбуйнейшымі з якіх з'яўляюцца Манас  (руск.) (бел. Дзібру-Саікхова і Казіранга  (руск.) (бел..