Гульня ў карты на карціне Поля Сезана
**Карткавая гульня** — гульня з ужываннем ігральных карт, характарызуецца выпадковым пачатковым станам, для вызначэння якога выкарыстоўваецца набор (*калода, талля*) карт.
Існуе таксама мноства набораў карт, створаных пад канкрэтныя гульні.

Працэс вызначэння пачатковага стану кожнага тура гульні называецца *раздачай карт* і складаецца ў раскладванні вызначанай правіламі гульні колькасці карт па пэўных месцах.

Прыклад: раздаць кожнаму з гульцоў па шэсць карт *на рукі* (то-бок, каб карты кожнага гульца былі адкрыты толькі яму), пакласці адну карту *ў адкрытую* (адкрытую для ўсіх) на стол, тыя карты, што засталіся, скласці кіпай *у закрытую* (закрытымі для ўсіх).

Важным прынцыпам практычна ўсіх карткавых гульняў з’яўляецца выпадковасць парадку карт у калодзе. Перад выкарыстаннем той жа калоды ў наступнай гульні карты ў ёй змешваюцца (*ператасоўваюцца*).

Звычайна карткавыя гульні падзяляюцца на:

* сямейныя або *народныя* — маюць нескладаныя правілы і даступныя для ўсіх узростаў:
	+ даміно
	+ куфэркі
	+ дурань
	+ маўр, ён жа 101
	+ п’яніца
	+ дзявятка і інш.
* *камерцыйныя* — выйгрыш у іх залежыць ад умення гульца:
	+ брыдж — адзіная картачная гульня, прызнаная відам спорту
	+ прэферанс
	+ віст
	+ вінт
	+ мушка
	+ кінг (дамскі прэферанс)
	+ тысяча
	+ белот і інш.

Многія камерцыйныя гульні вельмі складаныя, па іх выходзяць асобныя даведнікі.

* *азартныя* — выйгрыш залежыць шмат у чым ад выпадку і часткова залежыць ад умення гульца, таму найбольш важным становіцца разлік імавернасцей:
	+ покер
	+ блэкджэк
	+ сека або сіка
	+ свідра
	+ ачко
	+ бакара
	+ п’яніца
	+ экартэ
	+ макаа
	+ фараон і інш.

Такую класіфікацыю даюць «Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона» і іншыя крыніцы.

Акрамя гэтага, гульні дзеляцца на сучасныя і архаічныя (такія як ломбер, ён жа ўзначальвае групу ломберных гульняў). Адны з іх азартныя, другія камерцыйныя. Забароны на азартныя гульні з’явіліся ўпершыню яшчэ ў XVII стагоддзі. У 1873 годзе былі забароненыя ўсе ігральныя дамы ў Еўропе, акрамя Манака. У Расіі ў 1761 Лізавета Пятроўна ўстанавіла розніцу паміж камерцыйнымі і азартнымі гульнямі і забараніла другія.

Яшчэ адна класіфікацыя дзеліць гульні на:

* гульні на скіданне карт (маўр, даміно, лесвічка, кун-кін);
* гульні на скіданне карт і на адбой ці толькі на адбой (розныя віды дурня)
* гульні на набор бітак (камерцыйны варыянт экартэ, брыск);
* гульні на набор ачкоў у бітках (канчынка, свідра, казёл);
* гульні на старшынство камбінацый (покер, макаа); і г. д.

У XIX стагоддзі ў Расіі самай складанай гульнёй лічыўся вінт, у Заходняй Еўропе — ломбер. Пры Кацярыне II азартнымі лічыліся банк, фаро, квінтыч, камерцыйнымі — ломбер, кадрылля, пікет, контра, памфіл (разнавіднасць мушкі). У канцы ХІХ ст. папулярнымі з азартных сталі штос, бакара, вікторыя, макаа.

Акрамя таго, ёсць гульні, дзе важна не толькі атрымаць моцныя карты, але яшчэ і правесці этап торгу. Гэта, напрыклад, покер і сека. У іх, набраўшы якую-небудзь камбінацыю, гульцы пачынаюць таргавацца. Спачатку робіцца першая стаўка, а затым гульцы паступова нарошчваюць стаўкі.

У некаторых камп’ютарных гульнях выкарыстоўваецца сімуляцыя кідання шматграннага «кубіка», «косці», англ. *dice* (традыцыя, якая ідзе ад настольных гульняў Dungeons & Dragons). Але ёсць гульні, у якіх замест кідання «кубіка» выкарыстоўваецца сімуляцыя тасавання адмысловай калоды карт. Напрыклад, у серыі гульняў «Демиурги» («Демиурги» і «Демиурги II») гулец перад магічным паядынкам складае ўласную калоду з даступных яму загавораў.

Творы аб картах, гульнях, гульцах і шулерстве
---------------------------------------------

Верш Уладзіміра Жылкі:

На жвіровыя ставіў я карты,  

Хоць прыйшла рызыканту напасць,  

Ды не брак рызыканцкага гарту,  

Так і стаўлю на чорную масць.  

І пад нос пасміхаюся крыва,  

А кажу, каб не выдаць, што слаб, —  

Што ж, на слодыч і шчасце мы хцівы, —  

Вось з гарчэчай ужыцца патрап.

### Літаратура

* Мікалай Гогаль. «Гульцы», п’еса.
* Аляксандр Пушкін. «Піковая дама», аповесць.
* Хасэ Хаакін Фернандэс дэ Лісардзі. «Перыкільё Сарньента», круцельскі раман.
* Матэа Алеман. «Гусман дэ Альфарачэ», круцельскі раман.
* Сервантэс. «Рынканэтэ і Картадзільё», навэла. Згадваецца гульня ў «дваццаць адно».
* Вольга Ларыёнава. «Чакра Кентаўра». Гульня-варажба шматкроць праз увесь твор.
* Хуан Бас. «Таверна трох малпаў», раман.
* Грыгорый Тубакс. «Campis», раман — картачная гульня.
* Самуіл Маршак. «Здарэнне у картачным доміку», 1968
* Льюіс Кэрал. «Алісіны прыгоды ў дзівоснай краіне»
* Леанід Андрэеў. «Вялікі шлем», апавяданне.

Калчакаўцы за картачнай гульнёй. 1919
* Куксан, Кэтрын. «Перапыненая гульня», жаночы раман, 1975
* Ян Флемінг. «Каралеўскае казіно», шпіёнскі раман, 1953

### Фільмы

* 1896 — Partie de cartes, рэж. браты Люмьер
* 1896 — Une partie de cartes, рэж. Ж. Мелье
* 1897 — Partie de cartes, рэж. Л. Фрэгалі
* 1973 — The Sting, рэж. Д. Р. Хіл
* 1981 — Asso, рэж. Кастэлана і Піпала
* 1989 — Катала, рэж. С. Бадроў-ст. і А. Бураўскі
* 1991 — Номер «люкс» для генерала с девочкой, рэж. А. Аляксандраў
* 1994 — Maverick, рэж. Р. Донэр
* 1998 — Rounders, рэж. Д. Дал
* 1998 — Китайскій сервизъ, рэж. В. Маскаленка
* 2007 — Русская игра, рэж. П. Чухрай
* 2008 — 21, рэж. Р. Лукеціч

Гл. таксама
-----------

* Ігральныя карты
* Карты Таро
* Пасьянс

Зноскі
------

1. ↑  s:ЭСБЕ/Карточные игры

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Іраніка · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX525680 · BNF: 11932158j · GND: 4029798-6 · LCCN: sh85020245 · LNB: 000053616 · NKC: ph135181 |

 |