recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Амерыцый** (лац.: Americium) **Am** — радыеактыўны хімічны элемент з атамным нумарам 95; адносіцца да актыноідаў. У прыродзе адсутнічае, масавы лік найбольш стабільнага з вядомых ізатопаў роўны 243 (яго атамная маса роўная 243,06138 а. а. м.). Пазначаецца сімвалам **Am** (ад лац.: Americium). Чацвёрты сінтэзаваны трансплутоніевы элемент. Элемент быў атрыманы ў 1944 годзе ў металургічнай лабараторыі Чыкагскага ўніверсітэта Гленам Сібаргам з супрацоўнікамі.

Фізічныя ўласцівасці
--------------------

Амерыцый — метал серабрыста-белага колеру, цягучы і коўкі. Свеціцца ў цемры за кошт уласнага α-выпраменьвання. Мае дзве алатропныя формы. У нізкатэмпературнай форме (шчыльнасць 13,67 г/см³) валодае двайной шчыльна упакаванай гексаганальнай структурай, якая пры 1074 °C ператвараецца ў гранецэнтрыраваную кубічную. Тэмпература плаўлення — 1175 °C. Тэмпература кіпення — 2607 °C.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

| ⛭Перыядычная сістэма хімічных элементаў Д. І. Мендзялеева |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| H |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | He |
| Li | Be |  | B | C | N | O | F | Ne |
| Na | Mg |  | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| K | Ca | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| Rb | Sr | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| Cs | Ba | \* | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| Fr | Ra | \*\* | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |
| Uue | Ubn |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |
|  | **\*** | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu |  |
| **\*\*** | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Шчолачныя металы | Шчолачназямельныя металы | Лантаноіды | Актыноіды | Пераходныя металы | Лёгкія металы | Паўметалы | Неметалы | Галагены | Інертныя газы |

 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4191405-3 · LCCN: sh85004443 · Microsoft: 552554468 · NDL: 00575178 |
Гетман Ян Тарноўскі падчас аблогі Старадуба 1535, дрэварыт з *Хронікі ўсяго свету* Марціна Бельскага
**Аблога Старадуба** (30 ліпеня — 29 жніўня 1535) — эпізод г.зв. Старадубскай вайны (1534—1537).

Аблогай кіраваў Ян Тарноўскі. Старадубскі гарнізон пад камандаваннем кн. Фёдара Аўчыны-Абаленскага адбіў некалькі атак, перад тым як польска-літоўскія войскі з дапамогай падведзенай міны ўзарвалі частку сцяны. Гарнізон адбіў яшчэ 2 атакі, але горад быў узяты, жыхары забітыя або выведзеныя ў палон. У палон трапіў і Ф. Аўчына-Абаленскі. Паводле меркавання М. М. Крома, жорсткасць Я. Тарноўскага вылучалася з тагачаснай практыкі, пазней на яе наракаў у сваім лісце Іван IV.

Глядзіце таксама
----------------

* Старадубская вайна

Зноскі
------

1. ↑  Кром М. М. Стародубская война… С. 80.

Літаратура
----------

* Кром М. М. Стародубская война 1534—1537. История русско-литовских отношений. — М.: Рубежи XXI, 2008. ISBN 978-5-347-00004-3
Зваротная геадэзічная задача
**Зваротная геадэзічная задача** — вызначэнне па геадэзічных каардынатах дзвюх кропак на зямным эліпсоідзе даўжыні і дырэкцыйнага вугла кірунку паміж гэтымі кропкамі.

Пры вядомых каардынатах кропак {\displaystyle A(X\_{A},Y\_{A})} і {\displaystyle B(X\_{B},Y\_{B})} неабходна знайсці даўжыню {\displaystyle S\_{AB}} і кірунак лініі АВ: румб {\displaystyle r\_{AB}} і дырэкцыйны вугал {\displaystyle \alpha \_{AB}} (выява).

Зваротная геадэзічная задача рашаецца наступным чынам. Спачатку вылічаюцца прырашчэнні каардынат:

{\displaystyle \Delta X=X\_{B}-X\_{A}}

{\displaystyle \Delta Y=Y\_{B}-Y\_{A}}

Велічыню вугла {\displaystyle r\_{AB}} вылічым з адносінаў:

{\displaystyle {\frac {\Delta Y}{\Delta X}}=\mathrm {tg} \,r\_{AB}}

Па знаках прырашчэнняў каардынат вылічаюць чвэрць, у якой размяшчаецца румб, і яго назву. Выкарыстоўваючы залежнасць паміж дырэкцыйнымі кутамі і румбамі, знаходзім {\displaystyle \alpha \_{AB}}.
Залежнасць паміж дырэкцыйнымі вугламі і румбамі вызначаецца для чвэрцяў па наступных формулах: 

I чвэрць (ПнУ): {\displaystyle r=\alpha }

II чвэрць (ПдУ): {\displaystyle r=180-\alpha }

III чвэрць (ПдЗ): {\displaystyle r=\alpha -180}

IV чвэрць (ПнЗ): {\displaystyle r=360-\alpha }

Для кантролю адлегласць {\displaystyle S\_{AB}} двойчы вылічаюць па формулах:

{\displaystyle S\_{AB}={\frac {\Delta X}{\cos \alpha \_{AB}}}={\frac {\Delta Y}{\sin \alpha \_{AB}}}=\Delta X\cdot \sec \alpha \_{AB}=\Delta Y\cdot \mathrm {cosec} \,\alpha \_{AB}}

{\displaystyle S\_{AB}={\frac {\Delta X}{\cos r\_{AB}}}={\frac {\Delta Y}{\sin r\_{AB}}}=\Delta X\cdot \sec r\_{AB}=\Delta Y\cdot \mathrm {cosec} \,r\_{AB}}

Адлегласць {\displaystyle S\_{AB}} магчыма таксама вылічаюць па формуле:

{\displaystyle S\_{AB}={\sqrt {\Delta X^{2}+\Delta Y^{2}}}}

Гл. таксама
-----------

* Прамая геадэзічная задача
**«Звезда»** (бел.: «Зорка») — расійскі штомесячны літаратурны часопіс, выдаецца ў Петраградзе — Ленінградзе — Санкт-Пецярбургу са студзеня 1924 года. Выходзіў спачатку 6 разоў у год, з 1927 года выходзіць штомесяц.

Гісторыя часопіса
-----------------

Літаратурна-мастацкі і грамадска-палітычны часопіс, орган Саюза пісьменнікаў СССР заснаваны ў студзені 1924 года. Першым рэдактарам часопіса быў Іван Міхайлавіч Майскі.

У часопісе публікаваліся творы Максіма Горкага (трэцяя кніга «Жыцця Кліма Самгіна»), Мікалая Забалоцкага, Міхаіла Зошчанкі, Веньяміна Каверына, Мікалая Клюева, Барыса Лаўранёва («Сорак першы»), Восіпа Мандэльштама, Барыса Пастэрнака, Аляксея Талстога, Канстанціна Федзіна, Уладзіслава Хадасевіча, Юрыя Тынянава («Смерць Вазіры-Мухтара»), многіх іншых выдатных рускіх празаікаў і паэтаў.

Часопіс выходзіў у гады блакады. Пасля вайны ў часопісе друкаваліся творы Веры Пановай, Данііла Граніна, Усевалада Кочатава, Юрыя Германа.

Зноскі
------

1. 1 2 3  The ISSN portal — Paris: ISSN International Centre, 2005. — ISSN 0321-1878<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12131129'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q70460099'></a>

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | OCLC |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы.
**Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы** — праваслаўная царква ў горадзе Вілейка Мінскай вобласці, пабудавана з цэглы, самы вялікі праваслаўны храм горада. Месціцца ва ўсходняй частцы Вілейкі, у мікрараёне Воўкаўшчына. 
Афіцыйны адрас: вул. Каралёва 39.

Гісторыя
--------

Пачатак будаўніцтва храма — 1 кастрычніка 2010 г. на месцы некалі даўно існавалай каплічкі Пакрова Прасвятой Багародзіцы. Царкву будавалі агульнымі намаганнямі прыхаджан, арганізацый Вілейшчыны, і цагліны ў сценах — імянныя. Будынак узведзены за адзін год, і амаль адразу пачаліся службы.

Пасля ўсталявання купалоў
28 ліпеня 2012 г. у дзень памяці Роўнаапостальнага вялікага князя Уладзіміра, узвялі тытанавыя купалы. Адна з верніц, невядомая кабета пажылога веку, ахвяравала храму сапраўдныя залатыя манеты, за якія і купілі дарагі тытан.

14 мая 2013 г. каля дзвюх гадзін правіца Трыміфунцкага Цудадзея знаходзілася ў Пакроўскай царкве. Грэчаскай дэлегацыяй у дарунак прыходу быў перададзены абраз свяціцеля Спірыдона, напісаны на Корфу (Керкіры) і асвячоны на мошчах святога.

28 верасня 2013 г. адбылося асвячэнне званоў і Паклоннага крыжа.

Від з боку апсіды
У маі 2014 г. са святой гары Афон былі дастаўлены і перададзены храму абразы «Покрывы» і «Невычэрпная чара».

26 красавіка 2015 г. храм папоўніўся яшчэ адной святыняй – мошчамі трынаццаці святых (Прападобная Ефрасіння Полацкая, апостал Варнава, Прападобныя Іоў Пачаеўскі, Антоній Раданежскі, Аркадзь Болдзінскі, Герасім Болдзінскі, Кукша Адэскі, Зосім Салавецкі, Давід Салунскі, Герман Засімоўскі, Сава Старажэўскі, свяціцель Макарый Маскоўскі, пакутнік Мартырый).

Асвячэнне адбылося 22 лістапада 2015 года.

Прастольнае свята
-----------------

Пакрова Прасвятой Багародзіцы — 14 кастрычніка [па н.с.]

Настаяцель
----------

* протаіерэй Вячаслаў Вабішчэвіч (ад 2010 г.) .

Дзейнасць
---------

Прыход мае малітоўны пакой у Вілейскай цэнтральнай раённай бальніцы.
Набажэнствы ладзяцца ў суботу, нядзелю і святочныя дні.

Зноскі
------

1. ↑  Самый большой православный храм Вилейки обрел золотые купола(недаступная спасылка) (руск.) // TUT.BY
2. ↑  22 ноября прошло освящение храма Покрова Пресвятой Богородицы (руск.) // Шлях перамогі
3. ↑  Настоятелю храма Покрова Пресвятой Богородицы протоиерею Вячеславу Вабищевичу исполнилось 40 лет (руск.) // Шлях перамогі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Вілейка)
* Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы(недаступная спасылка) сайце Маладзечанскай епархіі
* Артыкулы раённай газэты «Шлях перамогі» (руск.)

| ⛭Вілейскае благачынне |
| --- |
| Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Бараўцы) ·  Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Вілейка) ·  Царква ў імя святой прападобнай Марыі Егіпецкай (Вілейка) ·  Царква Свяціцеля Ціхана (Вілейка) ·  Царква Святога Іосіфа (Іжа) ·  Свята-Ільінская царква (Нарач) ·  Свята-Успенская царква (Ручыца) ·  Свята-Успенская царква (Спягла) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царква Раства Багародзіцы.
**Царква Раства Багародзіцы** — царква ў Грэску Слуцкага раёна Мінскай вобласці.

Гісторыя
--------

Грэская Царква Раства Багародзіцы — царква ўпершыню згадваецца ў 1590 годзе. Пасля Берасцейскай уніі стала грэка-каталіцкаю царквою.

Пасля Другога падзелу Рэчы Паспалітай ў 1793 годзе і далучэння Случчыны да Расійскай імперыі царква і яе парафія былі пераведзены ў праваслаўе. Гэтак у 1795 годзе былі далучаны да праваслаўе прыпісныя цэрквы ў вёсках Ануфровічах і Куліках, а ў 1800 годзе да праваслаўя далучылі самую Царкву Раства Багародзіцы .

У 1848 годзе ў выніку пажару царква згарэла, пасля чаго быў пабудаваны новы будынак яе.

У 1933 бальшавікі зруйнавалі царкву. Святар Уладзімір Ляляўскі, які працаваў у храме з 1917 года — арыштаваны і прысуджаны .

Сучаснасць
----------

У 1998 годзе ў будынку колішняга кінатэатра адчыненая парафія Царквы Раства Багародзіцы .

Цікавыя факты
-------------

У Царкве Раства Багародзіцы ад 2002 года міраструменяць цудадзейны абраз Казанскай Маці Божае  і рэпрадукцыя абраза «Неспатольны Кубак» .

Зноскі
------

1. ↑  Грэка-каталіцкія цэрквы Слуцкага павета Мінскай губерні. Сайт Згуртавання Беларускае Шляхты.
2. ↑  Чудотворная икона в Греске. Архівавана 4 снежня 2010. Штандар Юнацтва. 6 студзеня 2010 года. (руск.)
3. ↑  Ляляўскі (Лелявский) Уладзімір.(недаступная спасылка) / Леанід Маракоў. Рэпрэсаваныя праваслаўныя свяшчэнна- і царкоўнаслужыцелі Беларусі 1917—1967. Энцыклапедычны даведнік у 2-х тамах. Т. 2. Мн. 2007.
4. ↑  Сімвал апошняе надзеі Архівавана 27 кастрычніка 2011. Інфа-Кур'ер, 22 лістапада 2007 года. (руск.)
5. ↑  Микашевичи-Туров-Греск. Архівавана 5 сакавіка 2016. Свято-Елисаветинский монастырь в Минске. (руск.)
6. ↑  Паломничество по маршруту Греск-Слуцк состоится 16 мая. Православный дайджест новостей. (руск.)

Літаратура
----------

* Мікіцінскі У. Дванаццаць дзён краязнаўчага вандравання: м. Грэск // Наш край. 1929. № 1 (40). С. 38 — 42.

Спасылкі
--------
**Амні́шаўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Плешчаніцкага раёна Мінскай вобласці БССР. Цэнтр — вёска Амнішава.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Плешчаніцкага раёна Барысаўскай акругі БССР. 24 верасня 1926 года рэарганізаваны ў **Амнішаўскі нацыянальны польскі сельсавет**. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Мінскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Плешчаніцкім раёне БССР. 26 мая 1935 года рэарганізаваны ў беларускі сельсавет. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага Задор’еўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Абмыва́нне немаўля́ці** — першае купанне дзіцяці адразу пасля родаў, якое суправаджалася традыцыйнымі абрадамі, звычаямі.

Абмывала немаўля звычайна бабка ў драўляных ночвах цёплай вадой з дабаўленнем адвару розных лекавых траў: рамонка, чыстацелу, мяты, чарады і інш. У воду таксама клалі некалькі зярнят і манету (часцей сярэбраную), каб жыццё дзіцяці было багатае і шчаслівае. У розных рэгіянальна-лакальных традыцыях у ваду маглі дадаваць бурштын, соль, вугольчык, малако, піва, лічачы, што яны маюць апатрапейныя і прадуцыруючыя ўласцівасці.

Пры першым купанні немаўля павінна было ляжаць тварам на захад ці поўнач. Пасля абмывання немаўляці ваду адразу вылівалі ў ціхім месцы, дзе не хадзілі людзі і жывёла. На Палессі, калі купалі дзяўчынку, ваду вылівалі на ганак, каб яна хутчэй выйшла замуж. На пранягу 40 дзён абмыванне немаўляці адбывалася кожны дзень, пасля — праз дзень і радзей.

Дзяцей ніколі не купалі ў гатаванай вадзе, бо лічылася, што ад гэтага яны будуць вельмі злымі і крыклівымі. На гэты конт у народзе існус шмат прымавак, напрыклад, *«Ён/яна ў гарачай вадзе купаныя»*. Некаторыя звычаі, абрады і вераванні, што суправаджалі абмыванне немаўляці, у трансфармаваным выглядзе бытуюць у асяроддзі беларусаў і ў цяперашні час.

Літаратура
----------

* Абмыванне немаўляці // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1. — 704 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0496-9.
**Амнезі́я** (ад стар.-грэч.: ἀ- — не + μνήμη — успамін) — адсутнасць успамінаў, аслабленне памяці.

Нармальная амнезія  (руск.) (бел. ў першыя 2—З гады жыцця дзіцяці абумоўліваецца недаразвіццём кары галаўнога мозга, паталагічная амнезія бывае пры псіхічных хваробах, траўмах галавы, атручэннях і парушэннях свядомасці  (руск.) (бел.. Пры частковай амнезіі з памяці выпадаюць некаторыя віды і ўяўленні, пры рэтраграднай  (руск.) (бел. — падзеі пэўнага часу (гадзіны, дні, месяцы), якія папярэднічалі хваробе. Пры антэраграднай амнезіі  (руск.) (бел. забываюцца падзеі, што адбыліся пасля хваробы ці вострага парушэння свядомасці, а пры амнезіі, якая прагрэсіруе, забываецца найперш тое, што было нядаўна.

Літаратура
----------

* Амнезія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* Амнезия // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

1. ↑  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 3 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>
**Царква ў гонар Рызапалажэння Прасвятой Багародзіцы** — драўляны праваслаўны храм у вёсцы Груздава Маладзечанскага раёна Мінскай вобласці, помнік беларускага народнага дойлідства.

Гісторыя
--------

У паўднёвай частцы вёскі. Пабудавана ў 1871 годзе з дрэва на месцы зруйнаванай мураванай уніяцкай царквы. З 1990-х гадоў дзейнічае.

Архітэктура
-----------

Помнік народнага дойлідства з элементамі архітэктуры класіцызму. Чатырохчасткавая падоўжна-восевая кампазіцыя складаецца са званіцы, бабінца, прамавугольнага зруба малітоўнай залы, трохграннай апсіды. Усе аб'ёмы вылучаны асобнымі гонтавымі дахамі: двухсхільны над асноўным аб'ёмам і бабінцам, вальмавым над апсідай, шатровым над званіцай. Франтон даха асноўнага аб'ёму завершаны макаўкай. Вертыкальна ашаляваныя сцены прарэзаны лучковымі аконнымі праёмамі.

Зала храма перакрыта драўляным цыліндрычным скляпеннем, якое абапіраецца на кансольныя выступы бакавых сцен. Над уваходам на 2 слупах размешчаны хоры. У храм прыхаджанамі вернуты цудатворны абраз «Маці Божая», які, паводле падання, з’явіўся тут у 1433 годзе.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Царква Рызапалажэння Прасвятой Багародзіцы (Груздава)
* Царква Рызапалажэння Прасвятой Багародзіцы (Груздава) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Царква Рызапалажэння Прасвятой Багародзіцы (Груздава) на сайце Radzima.org
* Царква Рызапалажэння Прасвятой Багародзіцы (Груздава) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
| ⛭Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667) |
| --- |
| 
**1654**  Смаленск •
Гомель •
Мсціслаўль •
Шклоў (1) •
Шклоў (2) •
Шапялевічы •
Дуброўня •
Віцебск •
Стары Быхаў (1)
**1655**  Ахматаў •
Магілёў (1) •
Вільня •
Львоў •
Гарадок •
Азерная •
Слуцк •
Бярэсце 
**Аднаўленне баявых дзеянняў** 
**1658**  Кіеў •
Веркі •
Варва •
Коўна 
**1659** 
Мядзель •
Стары Быхаў (2) •
Канатоп 
**1660**  Магілёў-Падольскі •
Ляхавічы •
Барысаў •
Палонка •
Магілёў (2)•
Любар •
Слабодзішча •
Бася •
Чуднаў 
**1661**  Друя •
Кушлікі •
Вільня (2) •
Пераяслаў 
**1662**  Канеў •
Бужын 
**1663**  Перакоп 
**Кампанія Яна ІІ Казіміра** 
**1664**  Рослаў •
Глухаў •
Пірагоўка •
Касулічы •
Дрокаў 
**Заключны этап**  Віцебск (2) •
Ставішча •
Медвін •
Себеж 
**1665**  Корсунь •
Белая Царква •
Дзвіна 
**1666**  Дынабург •
Батог
 |

**Аблога Шклова (1654)** — эпізод вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў.

Пасля бітвы пад Шкловам (12.8.1654), войскі А. М. Трубяцкога падышлі да горада толькі 20 жніўня. Трубяцкой спадзяваўся з дапамогай копыскага мешчаніна Г. Паўлава, які ўжо прысягнуў цару, угаварыць шклоўскіх мяшчан здаць горад, але яны адмовіліся.

Аблога пачалася 26 жніўня, першы прыступ адбыўся 27 жніўня, але быў адбіты. Пасля гэтага Трубяцкой загадаў рабіць шанцы і пачаць абстрэл ўмацаванняў і гарадской забудовы. Пасля некалькіх дзён абстрэлу, рускія падрыхтаваліся да новага прыступу.

Абарону горада трымала 11 «сотняў» мяшчан, страты якіх ад першага прыступу і абстрэлу склалі толькі 8 чалавек. Аднак, шклоўскі магістрат пасля дэбатаў вырашыў не чакаць новага прыступу і 31 жніўня здаў горад рускім.

Ужо ў студзені 1655 года, у час ўдалай зімовай кампаніі рэчыпаспалітаўскіх войскаў, шклоўскія мяшчане думалі здаць ім горад, аднак новыя поспехі рускіх не далі гэтаму здзейсніцца. Летам 1655 года ў Шклове нават размяшчалася стаўка цара Аляксея.

Літаратура
----------

* Ткачоў М. А. Замкі і людзі / Пад рэд. Г. В. Штыхава. — Мн.: Навука і тэхніка, 1991. — 184 с.: іл. ISBN 5-343-00880-1. — С. 139—146.
* Шклова абарона 1654 // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — С. 757.
**Царква прападобнай Ефрасінні Полацкай** — страчаная царква на праспекце Стачак у Санкт-Пецярбургу. Пабудавана ў 1911—1912 гадах, разабрана ў 1935 годзе.

Гісторыя
--------

У 1894 г. Полацкі Спаса-Ефрасіннеўскі жаночы манастыр Полацкай епархіі, які хацеў пабудаваць свой падворак у сталіцы, атрымаў для яго ўчастак на Пецяргофскай дарозе, які быў набыты на грошы Валагодскіх сялян.

Іерархія доўга не давала дазвол на будаўніцтва храма, і толькі 15 лістапада 1911 г. была закладзена драўляная капліца як падворак, сродкі на якую дала ганаровая грамадзянка В. М. Міхайлава. Зрубная крыжападобная ў плане капліца, увянчаная двума шатрамі, была асвечана ў імя Святой Ефрасінні Полацкай у першай палове наступнага года. Яна займала адказнае становішча ля павароту Пецяргофскай дарогі на Царскае Сяло і Маскоўскую дарогу і служыла мясцовай горадабудаўнічай дамінантай.

29 жніўня 1918 г. да капліцы было дазволена прыбудаваць алтар і спраўляць у ёй літургію. Абшчына і царква існавалі да 1935 года. У канцы 1930-х гадоў усе будынкі падворка былі разабраны.

Адраджэнне прыходу
------------------

25 кастрычніка 2007 г. святар Алексій Васільеў, клірык прыходу Св. Царскіх Мучанікаў на пр. Ветэранаў (бераг р. Новай), быў прызначаны ўказам Мітрапаліта Уладзіміра, Санкт-Пецярбургскага і Ладажскага, настаяцелем прыходу дамавага храма прап. Ефрасінні Полацкай пры Кіраўскім раённым таварыстве інвалідаў, які ўваходзіць у Ваеннае благачынне Санкт-Пецярбургскай дыяцэзіі. З 4 лістапада 2007 года (дня святкаванне абраза Казанскай Маці Божай) пачаліся рэгулярныя набажэнствы.

Гл. таксама
-----------

* Ефрасіння Полацкая

Спасылкі
--------

* Ефрасінні Полацкай прап. капліца падворка Полацкага Спаса-Ефрасіннеўскага жаночага манастыра — citywalls.ru
**Амнатчарэн** (тайск.: อำนาจเจริญ) — адна з 77 правінцый Тайланда. Размешчана на ўсходзе краіны, на мяжы з Лаосам. Мяжуе з тайландскімі правінцыямі Убонратчатхані, Ясатхон і Мукдахан. Правінцыя знаходзіцца ў даліне Меконга.

Насельніцтва — 278 893 чалавек (2010, 67-е месца сярод правінцый), якія пражываюць на тэрыторыі 3161,2 км² (60-я).

Адміністрацыйны цэнтр правінцыі — горад Амнатчарэн. Правінцыя падзелена на сем раёнаў-ампхэ. Да 12 студзеня 1993 года тэрыторыя правінцыі Амнатчарэн уваходзіла ў склад правінцыі Убонратчатхані.

Зноскі
------

1. ↑   — Department of Provincial Administration.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13012489'></a>
2. ↑  ทำเนียบท้องที่ พุทธศักราช 2546 เล่ม 2 — กระทรวงมหาดไทย, 2003. — С. 416.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23793856'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q640365'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Аблога Родаса.

**Аблога Родаса** (1522), аблога крэпасці на в. Родас, якая належала Ордэна гаспітальераў, войскамі Атаманскай Турцыі (26 чэрвеня — снежань 1522).

Перад падзеямі
--------------

У 1-й чвэрці 16 ст. Турцыя дасягнула піку сваёй магутнасці пры ўладаранні султана Сулеймана. Тымчасам, ордэн гаспітальераў працягваў сур'ёзна перашкаджаць Турцыі у Эгейскім моры і Усходнім Міжземнамор'і. Каля 1521 стала ясным, што новая атака на сядзібу Ордэна — в. Родас, не прымусіць сябе чакаць.

Сілы бакоў
----------

### Атаманская Турцыя

Каля 200 тыс. чал. вялікі флот. Камандаванне — султан Сулейман.

### Ордэн гаспітальераў

Каля 2000 абаронцаў, рыцараў і слугаў Ордэну. Камандаванне — гросмайстар Піліп Вілье дэ л'Іль Адам.

Аблога
------

Турэцкія войскі высадзіліся на Родасе 26.6.1522. Падобна як пры аблозе 1480 году, абложнікі мелі магутную артылерыйскую падтрымку, абаронцы з'яўлялі выдатную інжынерную падрыхтоўку ў абароне. Штурмы і абстрэлы працягваліся каля сямі месяцаў.

Лічыцца, што канцлер Ордэна, Андрэа д'Амарал, які быў у варожых адносінах з гросмайстрам, меў сувязь з туркамі, у лістападзе 1522 ён быў абвінавачаны ў гэтым і пакараны смерцю.

Перад лістападам 1522 туркі мелі вялізныя страты, але і Ордэн страціў больш за 10 % сваіх лічэбна слабых войскаў. У снежні 1522 султан Сулейман прапанаваў вельмі ганаровыя ўмовы здачы крэпасці. Большасць насельніцтва востраву і некаторыя з рыцараў падтрымлівалі ідэю ганаровай здачы, і, пасля некалькіх асабістых сустрэч з Сулейманам, гросмайстар дэ л'Іль Адам згадзіўся з умовамі султана. Крэпасць і востраў былі здадзены.

Пасля падзей
------------

Рыцары, разам з многімі з насельніцтва Родасу, пакінулі востраў з усёй сваёй зброяй і здабыткам, але мусілі пакінуць на востраве свае гарматы. У цікавым павароце падзей англійскі кароль Генрых VIII зафундаваў рыцарам новыя гарматы. Гэта было яшчэ да нацыяналізацыі маёмасці англійскай царквы.

*Гл. таксама*: Аблога Родасу 1480, Аблога Мальты 1565.

Зноскі
------

1. ↑  Цалкам магчыма, што колькасць турэцкага войска была перабольшана сучаснікамі. Eric Morse. Crusader knights, Turks and Byzantines. — Toronto, 2003. с. 9.
2. ↑  Паводле сучаснікаў, ён так і не прызнаўся ў гэтым.

Літаратура
----------

* Eric Morse. Crusader knights, Turks and Byzantines. — Toronto, 2003.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85113743 · NKC: ph1183621 |
**Сцяпан Дзмітрыевіч Рыбальчанка** (руск.: Степан Дмитриевич Рыбальченко; 28.6 (11.7).1903, с. Новаегарлыкскае, цяпер Сальскі раён, Растоўская вобласць — 18 студзеня 1986) — савецкі военачальнік, генерал-палкоўнік авіяцыі (1944).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і селяніна. Удзельнік Грамадзянскай вайны 1918—1920 — радавы. Скончыў Ваенную акадэмію імя М. В. Фрунзэ ў 1936 годзе і Вышэйшыя акадэмічныя курсы пры Вышэйшай ваеннай акадэміі імя К. Варашылава (1951). У Вялікую Айчынную вайну — намеснік начальніка штаба кіравання ВПС Паўночнага фронту (1941), начальнік штаба кіравання ВПС Ленінградскага фронту (1941—1942), камандуючы ВПС Ленінградскага фронту (люты — лістапад 1942), з лістапада 1942 і да канца вайны камандуючы 13-й паветранай арміяй. Пасля вайны камандаваў ВПС Кіеўскай ваеннага акругі (1946-1947), быў генерал-інспектарам і намеснікам галоўнага інспектара па ВПС Галоўнай інспекцыі Узброеных Сіл СССР (1947-1950), камандаваў ВПС войскаў Далёкага Усходу і Далёкаўсходняй ваеннай акругі (1951-1956). Са снежня 1963 года ў запасе.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны 2 ордэнамі Леніна, 4 ордэнамі Чырвонага Сцяга, ордэнамі Кутузава 1-й і 2-й ступені, ордэнамі Суворава 2-й ступені, Багдана Хмяльніцкага 1-й ступені, а таксама медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Царква Раства Багародзіцы** — былая царква ў Данілевічах Гомельскай вобласці. Знішчана падчас вайны, не адноўлена.

Гісторыя
--------

Першае згадванне адносіцца да 1777 года. У 1787 годзе старую царкву разабралі і пабудавалі новую. У 1837 годзе на дзяржаўныя сродкі адрамантавалі храм і пабудавалі новую званіцу. Новы іканастас быў зроблены ў 1839 годзе. Метрычныя дакументы захоўваліся з 1795 года. У 1877 годзе прыход як самастойны лікідавалі і царкву прыпісалі да Сіманіцкага прыхода.

У 1943 годзе нямецка-фашысцкія захопнікі спалілі ўсю вёску разам з царквой.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кніга памяць «Лельчыцкі раён» — с. 568
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Каменка.

**Ка́менка** — рака ў Гродзенскім раёне Гродзенскай вобласці Беларусі, правы прыток ракі Ласосна (басейн Нёмана).

Даўжыня ракі 10 км, плошча вадазбору 40 км². Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,7 м/км. Вадазбор у межах Гродзенскага ўзвышша. Лясістасць вадазбору каля 8 %. Пачынаецца на захад ад аграгарадка Капцёўка, упадае ў Ласосну за 1 км на поўдзень ад вёскі Каробчыцы. Каля вёскі Бросты на рацэ створана сажалка.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.
* Ка́менка // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кірычук.
**Сцяпан Міхайлавіч Кірычук** (нар. 18 мая 1949, в. Мазуры Кобрынскага раёна Брэсцкай вобласці) — кандыдат тэхнічных навук (1999), доктар сацыялагічных навук, дацэнт, ганаровы прафесар Цюменскай дзяржаўнай архітэктурна-будаўнічай акадэміі, сапраўдны член Муніцыпальнай акадэміі Расійскай Федэрацыі. Член навукова-рэдакцыйнага савета «Большой Тюменской энциклопедии» (2004).

Біяграфія
---------

Працоўную дзейнасць пачаў з пуцявога рабочага Баранавіцкага аддзялення Беларускай чыгункі. У 1968 годзе закончыў Брэсцкі тэхнікум чыгуначнага транспарту, у 1985 годзе Уральскі электрамеханічны інстытут. Больш 20 гадоў прапрацаваў на чыгунцы.

З 1990 года працуе ў муніцыпальных органах заканадаўчай і выканаўчай улады. Займаў кіраўнічыя пасады ў Цюменскім абкаме КПСС. Пасля распаду СССР чатырохразова выбіраўся мэрам Цюмені на прамых усенародных выбарах.

У 2005 годзе быў выбраны членам Савета Федэрацыі ад Цюменскай вобласці. Узначальваў камітэт па рэгіянальнай палітыцы і мясцоваму самакіраванню. Быў старшынёй Камітэта Савета Федэрацыі па пытаннях мясцовага самакіравання, член камісіі Савета Федэрацыі па натуральных манаполіях, прадстаўнік ад выканаўчага органа дзяржаўнай улады Цюменскай вобласці.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалем «За освоение недр и развитие нефтегазового комплекса Западной Сибири» (1981), ордэнам Дружбы народаў (1986), медалём ордэна «За заслуги перед Отечеством» IІ ступені (1998), ордэнам «За заслуги перед Отечеством» IV ступені (2010), ордэнам Аляксандра Неўскага (2015), Ганаровай граматай Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі, знакам «За заслуги перед Тюменской областью» (2019). У 2017 годзе пастановай Цюменскай абласной Думы ад 22.06.2017 г. № 601 °C. М. Кірычуку прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін Цюменскай вобласці».

Зноскі
------

1. ↑  КІРЫЧУК СЦЯПАН МІХАЙЛАВІЧ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Хабр**, да 2018 года **Хабрахабр** — сайт, які спалучае рысы сацыяльнай сеткі і калектыўнага блога, створаны для публікацыі навін, аналітычных артыкулаў, меркаванняў, звязаных з інфармацыйнымі тэхналогіямі, Інтэрнэтам, бізнесам і навукай.

Створаны ў чэрвені 2006 года. Выдавец — кампанія «Тэматычныя медыя». Паводле інтэрнэт-рэйтынгу Alexa, на канец чэрвеня 2016 года, «Хабрахабр» быў вельмі блізкі да ТОП-1000 самых наведвальных сайтаў свету. 24 красавіка 2018 года змяніў назву з Хабрахабр на скарочаную — Хабр.

Змест сайта фарміруецца карыстальнікамі-добраахвотнікамі, якія пішуць у калектыўныя і персанальныя блогі, публікуюць падкасты, перакладаюць замежныя артыкулы, праводзяць апытанні (галасаванні) і трымаюць сувязь з іншымі карыстальнікамі. З 2011 года на Хабры дзейнічае гэтак званая *ППА — Праграма Заахвочвання Аўтараў*, у межах якой уладальнікі партала выплачваюць грашовую узнагароду аўтарам добрых публікацый.

Зноскі
------

1. ↑  Alexa Internet — 1996. Праверана 2 сакавіка 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q230051'></a>
2. ↑
3. ↑
4. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · Facebook · Telegram · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | YouTube |
**Сцяпа́н Мітрафа́навіч Гудзі́маў** (7 лістапада 1913, Ягаднае, Расійская імперыя — 22 чэрвеня 1941, Брэсцкая вобласць БССР) — савецкі лётчык-знішчальнік. У Вялікую Айчынную вайну адным з першых здзейсніў паветраны таран варожага самалёта.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 7 лістапада 1913 у вёсцы Ягаднае Расійскай імперыі (цяпер у Альхоўскім раёне Валгаградскай вобласці Расійскай Федэрацыі).

Скончыў 7-гадовую школу. Працаваў слесарам на Сталінградскім трактарным заводзе.

Знішчальнік І-153 «Чайка»
З 1934 — у Чырвонай арміі, скончыў Вышэйшую школу лётчыкаў (1937). З мая 1938 служыў у 33-ім знішчальным авіяцыйным палку. Прымаў удзел у вайне з Польшчай 1939 года. Пасля гэтага полк пераведзены на аэрадром ля Пружанаў.

Член ВКП(б) з 1941 р.

Раніцай 22 чэрвеня 1941 аэрадром 33-га знішчальнага авіяцыйнага палка ў Пружанах быў падвергнуты масіраванаму налёту нямецкай авіяцыі. Лейтэнант Гудзімаў выляцеў на сваім знішчальніку І-153 (паводле іншых звестак на І-16) у складзе эскадрыллі на абарону налёту ў кірунку горада Кобрына. Уступіў у бой з ворагам і збіў адзін бамбардзіроўшчык. А 5:20, калі скончыліся боепрыпасы, здзейсніў паветраны таран другога самалёта. Загінуў пры спробе катапультавацца (стропы парашута зачапіліся за аскепкі збітага самалёта).

15 лютага 1968 года С. М. Гудзімаў пасмяротна ўзнагароджаны ордэнам Айчыннай вайны II ступені.

Памяць
------

У Пружанах імем Гудзімава названая вуліца, пастаўлены помнік у гарадскім скверы.

Зноскі
------

1. ↑  У небе над Пружанамі // Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Пружан. р-на / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.; Маст. А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1992. ISBN 5-85700-094-7. — С. 152.
2. 1 2  *К. Б. Стрельбицкий*. Памятник Степану Митрофановичу Гудимову в Пружанах, историческая справка (руск.).  Музей авиационной техники-Боровая (22 студзеня 2011).

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Пружан. р-на / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.; Маст. А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1992. — 456 с. іл. — ISBN 5-85700-094-7.

Спасылкі
--------

* *К. Б. Стрельбицкий*. Памятник Степану Митрофановичу Гудимову в Пружанах, историческая справка (руск.).  Музей авиационной техники-Боровая (4 мая 2011).
**Сцяпан Канстанцінавіч Дзесюкевіч** (14 студзеня 1913, вёска Магільна, Уздзенскі раён — 8 лютага 1979) — адзін з кіраўнікоў партыйнага падполля і партызанскага руху ў Баранавіцкай вобласці.

Біяграфія
---------

Член КПСС з 1932 года. Скончыў Вышэйшую Партыйную Школу пры ЦК ВКП(б)Б (1949). У партызанах з кастрычніка 1942 года: камандзір аддзялення, палітрук роты, з красавіка 1943 года ўпаўнаважаны міжрайкама КП(б)Б Слуцкай зоны па Ляхавіцкім раёне, у верасні 1943 — ліпені 1944 гадоў сакратар Ляхавіцкага падпольнага РК КП(б)Б, адначасова ў студзені — ліпені 1943 года камісар 19-й партызанскай брыгады імя В. М. Молатава. З 1944 года на партыйнай і савецкай рабоце. Кандыдат у члены ЦК КПБ ў 1954—1959 гадах. Яго іменем названа вуліца ў Ляхавічах.

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
Карціна Лукаса Кранаха Старэйшага «Мадонна з дзіцём» («Глагоўская»), страчаная ў 1945 годзе (сабрана савецкай арміяй)
**Страчаны музей** (польск.: Muzeum Utracone) — вэб-сайт, які 14 мая 2010 года адчыніла прыватная маркетынгавая кампанія з дапамогай Міністэрства культуры і нацыянальнай спадчыны Польшчы і Упраўлення горада Варшавы для папулярызацыі тэмы ваенных стратаў у культуры.

На старонцы можна пабачыць здымкі 47 найбольш вядомых карцін, страчаных польскімі прыватнымі асобамі або арганізацыямі за ваенным часам, разам з іх апісаннем. Старонка пакуль працуе толькі ў польскай моўнай версіі.

Літаратура
----------

* *Wirtualne muzeum dzieł utraconych* // *Wprost* z 17-23 maja 2010, Nr 21, ISSN 0209-1747, s. 93.  (польск.)

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка  (польск.)
Размяшчэнне адэноідаў
**Адэноіды** (лац.: adenoides, ад стар.-грэч.: ἀδήν — залоза і εἶδος — від) — пухлінападобныя разрастанні насаглотачнай міндаліны.

Бываюць пераважна ў дзяцей, часцей у 3-10 гадоў, іншы раз у грудных.

Узнікненню адэноідаў спрыяюць інфекцыйныя хваробы.

Асноўная прыкмета захворвання — цяжкае дыханне праз нос; часта праяўляецца захворваннямі сярэдняга вуха, «адэноідным габітусам» (вузкі нос, адкрыты рот, згладжаная носагубная складка, высокае паднябенне, няправільнае размяшчэнне зубоў на верхняй сківіцы), паслабленнем увагі і памяці, парушэннем сну, іншы раз начным нетрыманнем мачы.

Лячэнне хірургічнае (выдаленне міндалін, часцей амбулаторна).

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А - Аршын / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 1996. - 552 с.: іл.

Спасылкі
--------

* Адэноіды ў дзяцей, фота хірургічнага лячэння Архівавана 25 студзеня 2014.
* Адэноіды: дыягнастычная і лекавая тактыка Архівавана 15 верасня 2007.
* Дыягностыка і лячэнне хранічнага адэнаідзіта ў дзяцей
* Адэноіды: кансерватыўнае і хірургічнае лячэнне
Статут ВКЛ (1588)
Вязь
**Вязь** — старажытнае дэкаратыўнае пісьмо, пры якім літары звязаны ў непарыўны арнамент.

Запазычана ўсходне-славянскімі кніжнікамі ў канцы 14 ст. ад паўднёвых славян у двух стылях — прыродным і геаметрычным. Першы характарызаваўся наяўнасцю пры літарах раслінных і жывёльных арнаментальных элементаў, другі строга захоўваў геаметрычныя формы кірылаўскіх літар. Спалучэнне літар ў вязі рабілі рознымі спосабамі -- зліццём падобных частак суседніх літар, падпарадкаваннем адной літары другой, калі памер яе змяншаўся і яна пісалася ўнутры большай літары, не перасякаючы яе элементаў, памяншэннем абедзвюх літар і напісаннем іх адной пад другой і інш. Упрыгожванне арнаментальнымі элементамі служыла для запаўнення пустот, характэрных многім кірылаўскім літарам. Для пісання вяззю звычайна ўжывалі каляровыя фарба, часцей за ўсё кінавар. На Вялікім княстве Літоўскім у 15—17 ст. вяззю ўпрыгожвалі тытульныя лісты і загалоўкі кніг, ужывалі пераважна ў рукапісных кнігах рэлігійных жанраў («Псалтыр» 16 ст. «Пролаг» 17 ст.), зрэдку ў дзелавой і свецкай пісьменасці (Статут ВКЛ 1566). Друкаваная вязь вядома ў выданнях Ф. Скарыны, С. Буднага, у старадруках 16—17 ст. (Статут ВКЛ 1588, «Дзідаскалія» 1653). У вялікалітоўскай вязі пераважалі элементы расліннага і жывёльнага арнаменту, у маскоўскай -- геаметрычнага.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
**Страфа** (стар.-грэч.: στροφή — паварот) — гэта змацаваная пэўнай рыфмоўкай або кляўзацыяй інтанацыйна-сінтаксічная еднасць двух ці больш вершаваных радкоў, якая рэгулярна паўтараецца ў вершаваным творы. У антычнай паэзіі, якая не ведала рыфмаў, страфу арганізоўвала метрыка — строга ўпарадкаванае размяшчэнне вершарадоў пэўных памераў. У пазнейшым вершы, у тым ліку і ў сучасным сілаба-танічным, метрычная арганізацыя страфы часткова засталася — у ёй нярэдка паўтараюцца ў строгай паслядоўнасці разнастопныя радкі аднаго памеру (напрыклад, спалучэнне шасцістопнага і чатырохстопнага ямба, чатырохстопнага і трохстопнага дактыля і г. д.). Аднолькавасць рыфмоўкі або кляўзацыі — важны, але толькі знешні элемент страфічнага комплексу. Асноўнае ў страфе — гэта рытмічная цэласнасць, якая прадвызначае аднароднасць рытмічнага малюнка ў межах аналагічных строф, а таксама інтанацыйна-сінтаксічная еднасць, дзякуючы якой строфы набываюць адносную змястоўную завершанасць і самастойнасць і выразна аддзяляюцца адна ад другой міжстрофнымі паўзамі, а на пісьме яшчэ і графічна — прабеламі.

Гл. таксама
-----------

* Вершаскладанне
* Алкеева страфа
* Алкманава страфа
* Анегінская страфа
* Антыстрафа

Літаратура
----------

* *Рагойша В. Р.* Страфа́ // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 203. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5363748 · BNF: 11982164h · GND: 4183778-2 · LCCN: sh85127352 · Microsoft: 135546597 · NKC: ph241123 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Папуа.
**Тэрыторыя Папуа і Новая Гвінея** (англ.: Territory of Papua and New Guinea) — гістарычная знешняя тэрыторыя Аўстраліі і падапечная тэрыторыя ААН, утвораная ў 1942 шляхам тэрытарыяльнага аб'яднання аўстралійскіх калоній Новая Гвінея і Папуа. У 1949 аб'яднанне было афіцыйна пацверджана Актам Папуа і Новай Гвінеі, які замяніў стары Акт Новай Гвінеі і замацаваў за тэрыторыяй статус падапечнай ААН. Паводле Акта ў 1951 быў утвораны мясцовы парламент – Заканадаўчы Савет (у 1963 перайменаваны ў Дом Сходу).

У 1972 міністр знешніх тэрыторый Аўстраліі Эндру Пікок ухваліў наданне самакіравання тэрыторыі. Назва дзяржавы была змененая на Папуа — Новая Гвінея. Галоўным міністрам краіны стаў Майкл Самарэ, прыхільнік незалежнасці. 15 верасня 1975 Папуа — Новая Гвінея стала незалежнай дзяржавай.
**Страфадэс** (грэч.: *Στροφάδια*; лац.: *Strophades*; іншыя назвы: *Stamfani*, *Strivali*) — два маленькія востравы на тэрыторыі Грэцыі. Яны размяшчаюцца ў 44 км на поўдзень ад паўднёва-ўсходняй часткі вострава Закінфа, у склад якога адміністрацыйна ўваходзяць, і ў 50 км ад паўвострава Пелапанеса.

На поўначы знаходзіцца самы маленькі востраў — Арпіія (Άρπυια), плошча якога складае 0,176 км²; на поўдні — востраў Стамфані (Σταμφάνη) або Мегала Строфадзі (Μεγάλο Στροφάδι), плошчаю 1,18 км². Насельніцтва — усяго адзін чалавек, манах, які жыве ў адзіным будынку на востраве — вялікім манастыры.

На скалістых астравах мала расліннасці і няма пясчаных пляжаў. Самае высокае месца падымаецца на 30 метраў над узроўнем мора. Яны прыналежаць Эладскай праваслаўнай царкве, якая забараніла займацца там паляваннем.

Астравы вядомыя па ўсёй Грэцыі дзякуючы іх прыроднай прыгажосці. Шматлікія птушкі жывуць на іх.

Гісторыя ды прырода
-------------------

За шмат гадоў, манахі, што насялялі астравы, ацанілі ўрадлівасць астравоў, вырошчваючы тут цытрусавыя розных гатункаў. Манастыр Святога Сатырыяса быў пабудаваны ў XIII стагоддзі. Астравы з’яўляюцца папулярным прыпынкам на шляху да і з Афрыкі для больш за 1.000 відаў птушак, грэчаскім урадам прадугледжана стварэнне тут морскага запаведніка.

Цяпер астравы уваходзяць у Нацыянальны Марскі Запаведнік Закінфа; па гэтай прычыне забаронена іх наведаць. Адміністрацыя Нацыянальных Запаведнікаў і Берагавая Абарона адказныя за наглад.


| ⛭Іанічныя астравы |
| --- |
| Буйныя астравы | 
* Закінф
* Ітака
* Керкіра
* Кефалінія
* Кітыра
* Лефкада
* Паксі

 |
| Другасныя астравы | 
* Антыкітыра
* Антыпаксі
* Аркуды
* Атакас
* Афані
* Эрыкуса
* Каласас
* Кастос
* Мафракі
* Меганісі
* Петалас

 |
| Дробныя астравы | 
* Агіяс Яніс
* Аксія
* Алафанісі
* Апаса
* Арпіія
* Віда
* Воіды
* Врамонас
* Гіроварыс
* Драканера
* Д’якапа
* Д’япла
* Калогірас
* Карлонісі
* Кіфрас
* Кунелі
* Лампрынос
* Мадуры
* Макры
* Моды
* Пантыканісі
* Пантыкос
* Пелуза
* Петалу
* Пістрас
* Праваты Эхінадан
* Праса
* Прасанісі Касту
* Сарос
* Сафія
* Сесула
* Сідыра
* Скарпіды
* Скарпіёс
* Спарты
* Стамфані
* Трахія
* Філіпас
* Філя
* Хелоні
* Цакаланісі
* Цакары

 |
| Другасныя групы астравоў | 
* Дыяпонтыя
* Страфадэс
* Тылеваідэс

 |
**Жан-Эцьен Ліятар** (фр.: Jean-Étienne Liotard; 22 снежня 1702, Жэнева — 12 чэрвеня 1789, Жэнева) — швейцарскі мастак, майстар пастэлі, адзін з галоўных прадстаўнікоў арыенталізму, у прыватнасці, стылю «цюркры», у заходнееўрапейскім мастацтве XVIII стагоддзя.

Малады Ліятар старанна займаўся маляваннем, мініятурным і эмалевым жывапісам. У 1725 годзе ён прыбыў у Парыж, каб удасканальвацца ў мастацтве, і знайшоў сабе апекуна ў асобе маркіза Пюізье, які, прызначаны пасланцам у Неапаль, узяў яго туды з сабой. У 1736 годзе Ліятар пераехаў у Рым, дзе намаляваў мноства партрэтаў пастэллю, у тым ліку партрэты папы Клімента XII і некалькіх кардыналаў, што заклала аснову яго вядомасці. Схільнасць да прыгод захапіла яго на Усход. У Канстанцінопалі ён пражыў пяць гадоў, засвоіў мясцовыя звычаі, апрануўся туркам, што ў той час уяўлялася вельмі эксцэнтрычным, і ў гэтым выглядзе з’явіўся ў Вену, дзе імператар Франц I прыняў яго літасціва. Ён атрымаў мноства заказаў і выканаў партрэты Марыі Тэрэзіі (гравіраваны ў 1744 годзе Рэйнспергерам), многіх членаў імператарскага дома і прадстаўнікоў аўстрыйскай шляхты. Тут жа ён намаляваў пастэллю партрэт Ганны Бальдаўф (Anna Baltauf), які стаў вядомы пад назвай «Шакаладніца» (фр.: La belle chocolatière — «Цудоўная шакаладніца»; знаходзіцца ў Дрэздэнскай галерэі). Гэты партрэт неаднаразова капіяваўся і гравіраваўся.

Зноскі
------

1. 1 2  Jean-Etienne Liotard<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  Jean-Etienne (le peintre turc) Liotard — 2006. Праверана 2 лістапада 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q683543'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2256716'></a>
3. ↑  Jean-Etienne (le peintre turc) Liotard — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q683543'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2256716'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz · Internet Speculative Fiction Database · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Treccani · Universalis · Оксфардскі біяграфічны · Швейцарскі гістарычны |
| Генеалогія і некрапалістыка | genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX947078 · BNF: 128611148 · CiNii: DA07832497 · GND: 118780115 · ICCU: RAVV024969 · ISNI: 0000 0001 2135 8288 · LCCN: n50051951 · LNB: 000052471 · NKC: ola2003172286 · NLA: 35307687 · NLP: A17742031 · NSK: 000225725 · NTA: 069904693 · NUKAT: n2009162281 · PTBNP: 250334 · SUDOC: 148429874, 03056770X · VIAF: 61675695 · ULAN: 500003329 |

 |
**Вяйкэ-Пакры** (эст.: Väike-Pakri) — найбуйнейшы востраў архіпелага Пакры ў Эстоніі. Агульная плошча — 13,5 км². Насельніцтва (2017 г.) — 5 чалавек.

Геаграфія
---------

Вяйкэ-Пакры знаходзіцца ва ўсходняй частцы Балтыйскага мора за 40 км на паўднёвы захад ад Таліна, сталіцы Эстоніі. На захадзе аддзелены пралівам (каля 530 м) ад другога буйнога вострава Суур-Пакры. На ўсходзе аддзелены залівам Палдыскі (2,7 км) ад горада Палдыскі.

Асновай вострава з’яўляецца вапняковае плато, што ўзвышаецца да 17 м над узроўнем мора. Астатнія часткі складзены асадкавымі пародамі. На поўначы вылучаецца тарфяное балота (болей за 10 га). На поўдні месцяцца 2 невялікіх возера. Славутасць Вяйкэ-Пакры — валун вышынёй 4,5 м і ў акружнасць 21,1 м.

Прырода
-------

Траціна вострава Вяйкэ-Пакры пакрыта шырокалісцевым лесам, астатняя частка — лугамі і балотам. Характэрныя расліны: бяроза пушыстая, асіна, ядловец звычайны, вольха шэрая, светлыя парэчкі, мякатніца адналістая і г. д. Жывёльны свет прадстаўлены такімі відамі, як гальштучнік, скапа, жаўна, лебедзь-клікун, малая крачка і інш.

Гісторыя
--------

Першая пісьмовая ўзгадка пра астравы Пакры з’явілася ў 1283 г. калі Эрык V перадаў іх у маёмасць манахам-цыстэрцыянцам. У 1628 г. Вяйкэ-Пакры перайшоў у валоданне рыжскага немца Томаса фон Рама. Да 1940 г. асноўнае насельніцтва складалі шведы і немцы, якія займаліся рыбалоўствам і жывёлагадоўляй.

Пасля савецкай акупацыі Эстоніі востраў быў перададзены ў армейскія патрэбы. Тут існаваў ваенны гарадок, тэрыторыя вострава выкарыстоўвалася ў якасці палігона.

У 1996 г. разам з іншымі астравамі Пакры быў перададзены ўладам незалежнай Эстоніі. З 1998 г. уваходзіць у склад ландшафтнага запаведніка. На Вяйкэ-Пакры вядзецца абмежаваная эканамічная дзейнасць, сюды наведваюцца турысты.

Спасылкі
--------

* Salapärased Pakri saared ootavad
* AVASTA PAKRI SAARED