recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Алена Андрэеўна Зініна** (народжаная — **Максімовіч** (укр.: Оле́на Андрі́ївна Зі́ніна; 11 лютага (30 студзеня) 1867, Лубны, Лубенскі павет, Палтаўская губерня — 24 кастрычніка 1943, Кіеў) — украінская актрыса і спявачка.

Біяграфія
---------

Творчую дзейнасць пачала ў 1887 годзе ў трупе Міхаіла Старыцкага (1887—1892), П. Саксаганскага (1893—1895), М. Ярашэнкі (1896—1914 з перапынкамі) і іншых.

У 1918—1921 гадах — актрыса Дзяржаўнага драматычнага тэатра (з 1919 года — Першы тэатр Украінскай Савецкай Рэспублікі імя Шаўчэнкі), Екацярынаслаўскага украінскага драматычнага тэатра (1921—1923), Украінскага драматычнага тэатра імя М. Занькавецкай (Кіеў, 1925).

Была замужам за тэатральным дзеячам Мітрафанам Ярашэнкам.

Выбраныя тэатральныя ролі
-------------------------

* Харыціна («Наймічка» І. Карпенкі-Карага)
* Маруся, Аза («Маруся Багуслаўка», «Цыганка Аза» М. Старыцкага)
* Арына, Лукія, Ганна («97», «Камуна ў стэпах» Н. Куліша)
* Дар’я Іванаўна («Фея горкага міндаля» І. Качаргі)
* Ганна Андрэеўна («Рэвізор» М. Гогаля)
* Наталля («Лімераўна» П. Мірнага, 1910)
* Марыя («Мазепа» Ю. Славацкага, 1912)

Зноскі
------
**Супрасльскі напеў** — адзін з найболей ранніх, самастойных і ўплывовых беларускіх напеваў, які сфармаваўся на працягу XVI ст. ў вуснай пеўчай практыцы Супрасльскага манастыра і быў упершыню запісаны квадратнай нотай у Супрасльскім ірмалоі 1598-1601 гг. Супрасльскі напеў з'явіўся першым буйным напевам, які выйшаў за рамкі манастырскіх лакалаў і атрымаў шырокае распаўсюджванне ў пеўчай практыцы. Яго фарміраванне мела важнае значэнне, паколькі да XVI ст. ў  пеўчай практыцы беларускіх манастыроў панаваў старажытнарускі знаменны спеў. Пацверджаннем аўтарытэтнасці і  самастойнасці супрасльскага напеву стала яго падпарадкаванасць сістэме асмагласся. У XVII ст. ён увайшоў у ірмалойную традыцыю Беларусі і Украіны, аказаўшы значны ўплыў на фарміраванне новых напеваў. Так, спевы першага друкаванага Львоўскага ірмалоя (1700 г.) выяўляюць моцнае падабенства са спевамі супрасльскага напеву, што сведчыць аб распаўсюджанасці і ўплывовасці апошняга.

Спасылкі
--------

* Наталля Дожына. Пеўчыя рукапісныя помнікі Супрасльскай традыцыі ў даследаваннях сучасных музыколагаў
Фінскае супрацьтанкавае ружжо Lahti L-39
Супрацьтанкавая стрэльба (процітанкавая стрэльба, anti-tank rifle) - агнястрэльная ручная зброя з вялікай дульнай энергіяй кулі прызначаная для прабіцця брані баявых браніраваных машын, часцей за ўсё танкаў, бронетранспарцёраў і баявых машын пяхоты. Тэрмін звычайна выкарыстоўваецца для зброі, якую можа насіць і выкарыстоўваць адным чалавекам, але часам выкарыстоўваецца і для больш буйной зброі (напрыклад нямецкая **2,8 cm schwere Panzerbüchse 41** фармальна класіфікаваліся як цяжкая супрацьтанкавая стрэльба, але з-за адносна вялікай вагі і канструкцыі фактычна ўяўляла сабой малакаліберную супрацьтанкавую гармату).

Карыснасць вінтовак гэтага тыпу праглядваецца ад моманту з'яўлення танкаў (Першая сусветная вайна) да Карэйскай вайны. У той час як браня сярэдніх і цяжкіх танкаў стала занадта тоўстай, каб яе прабівалі цвёрдыя снарады з вінтовак, якія мог несці адзін салдат, супрацьтанкавыя стрэльбы працягвалі выкарыстоўвацца супраць іншых «мяккіх» мэтаў з бранёй да 30 мм, хоць безадкатныя вінтоўкі і рэактыўныя гранаты, такія як як і базука, таксама былі ўведзеныя для блізкай абароны пяхоты ад танкаў.

Часцей за ўсё, такая зброя мае калібр больш, чым у звычайнай стралковай зброі (у СТРД - 14,5 мм) і даўжэйшы ствол.

| ⛭Вінтоўкі |
| --- |
| Гісторыя вінтоўкі | 
* Кнотавы замок
* Калясцовы замок
* Крамянёвы замок
* Капсульны замок  (англ.) (бел.
* Патрон кальцавога ўзгарання
* Патрон шпількавага ўзгарання  (англ.) (бел.
* Штуцар
* Мушкет
* Крамянёўка

 |
| Вінтоўкі паводле краін | 
* Вялікабрытанія
* Германія
* Расія
* ЗША

 |
| Тыпы вінтовак | 
* Неаўтаматычныя
* Аўтаматычныя
* Самазарадныя
* Карабін
* Аўтамат
* Марксманская вінтоўка
* Снайперская вінтоўка
* Буйнакаліберная снайперская вінтоўка
* Супрацьтанкавая стрэльба
* Самаробная

 |
| Канструкцыя | 
* Магазін
* Абойма
* Патроны
* Прыклад
* Ударна-спускавы механізм

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Царква Святога Марка.

**Царква Святога Марка** (харв.: Crkva svetog Marka) — каталіцкая прыходская царква ў Заграбе, адна з найстарэйшых пабудоў горада, яркая сімвалічная славутасць сталіцы Харватыі. Царква знаходзіцца ў Верхнім горадзе, на плошчы Святога Марка, побач з будынкам парламента Харватыі.

Паўднёвы партал
Прыход святога Марка ўпершыню згадваецца ў гістарычных дакументах у 1261 годзе. Прынята лічыць, што царква збудаваная ў XIII стагоддзі; пра гэта, у прыватнасці, сведчыць раманскае акно на паўднёвым фасадзе. З-за сярэднявечных пажараў і землятрусаў будынак неаднаразова перабудоўваўся, першапачатковы выгляд яго вызначыць цяпер цяжка. У сувязі са шматлікімі перабудовамі, царква, якая мае форму трохнефнай базілікі, спалучае раманскія, гатычныя і барочныя дэталі. Апошнюю сур'ёзную рэканструкцыю царквы праводзіў ў 1876-1882 гадах венскі рэстаўратар гатычных цэркваў Фрыдрых фон Шміт. Менавіта тады храм атрымаў новы дах, які даў яму непаўторнае і запамінальнае аблічча.

На высокім схіле даху каляровай дахоўкай выкладзены два велізарныя гербы - герб горада Заграба (белы замак на чырвоным фоне) і герб Трыадзінага каралеўства Харватыі, Далмацыі і Славоніі.

Царква святога Марка знакамітая таксама гатычным паўднёвым парталам XIV стагоддзя. Пятнаццаць драўляных скульптур працы пражскага майстра Івана Парлера размешчаны ў асобных нішах. У верхняй частцы партала - Багародзіца і Іосіф з немаўлём Ісусам, ніжэй - 12 апосталаў. Частка статуй аўтэнтычныя, іншыя больш познія, устаноўленыя наўзамен згубленым. На паўночна-заходняй сцяне царквы можна ўбачыць льва, які трымае старажытны герб Заграба, і дату - 1499 год. У інтэр'еры храма цікавыя фрэскі з выявамі членаў харвацкай каралеўскай сям'і.

Гл. таксама
-----------

* Плошча Святога Марка, Заграб
**Царква Святога Дзмітрыя Салунскага** — мураваны праваслаўны храм у в. Рагозна Жабінкаўскага раёна Брэсцкай вобласці.

Гісторыя
--------

Іканастас старога храма
Першае згадванне аб храме адносіцца да 1700 года. У 1899 годзе пасля пажару быў адбудаваны новы храм. У 1943 годзе храм быў разбураны.

У 2002 годзе распачалося будаўніцтва новага храма. 8 лістапада 2007 года храм быў асвячоны епіскапам Іаанам.

Архітэктура
-----------

Вырашана кубападобным аб’ёмам пад шатровым дахам з заломам, завершаным на вяршыні і ў аснаванні макаўкамі. Да фасада дабудавана 1-ярусная шатровая званіца з макаўкай, з тылу — прамавугольная апсіда. Фасады расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі.

Зноскі
------

1. ↑  Рогозно. Церковь Димитрия Солунского.
2. ↑  Царква ў імя святога вялікапакутніка Дзімітрыя Салунскага

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Царква Святога Дзмітрыя Салунскага (Рагозна) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
Вяршковы сыр на бейгле
**Вяршковы сыр** (англ.: cream cheese, таксама *мяккі сыр*) — мяккі, салодкі, з умерана выяўленым смакам сыр з малака і вяршкоў (адгэтуль і назва сыра). Па французскіх крыніцах вядомы з XVII стагоддзя.

Сыр мае мяккую кансістэнцыю, не патрабуе перыяду паспявання і гэтым адрозніваецца ад іншых мяккіх сыроў тыпу бры і нёшатэль. Найбольш падобнымі па смаку, структуры і кансістэнцыі, а таксама па спосабе падрыхтоўкі з’яўляюцца бурсен і маскарпонэ.

Да вяршковага сыра адносяцца і французскія «Chavroux» і «Petit-suisse», а таксама нарвежскі «Snofrisk». Састаў і тлустасць могуць змяняцца ў залежнасці ад віду сыра.

Выкарыстоўваецца для гатавання такіх папулярных страў, як ролы, чызкейк і торт «Чырвоны аксаміт».

Сыр «Філадэльфія»
-----------------

Найбольш вядомая ў Амерыцы марка гэтага сыра носіць назву «Філадэльфія» і належыць амерыканскай кампаніі Kraft Foods. Гэты сыр выпускаецца з 1872 г. назву атрымаў у гонар горада Філадэльфіі, які ў той час быў вядомы ежай выдатнай якасці.

Гэты сыр складаецца з абястлушчанага пастэрызаванага малака і малочнага тлушчу, канцэнтрату сыроватачнага бялку, сырнай культуры, солі, сыроваткі, стабілізатараў (ксантанавая камедзь і/ці камедзь ражковага дрэва і/ці гуаравая камедзь), сарбінавай кіслаты (у якасці кансерванта), пальмітату вітаміну А.

Малако пастэрызуецца, а затым гамагенізуецца і астуджаецца для пачатку наступнай стадыі.
Малако павольна награваецца перад тым, як праводзіцца ферментацыя. Для гэтага ў нармалізаваную малочную сумесь дадаюць закваску для згортвання малочнага бялку і ўтварэння сырнага згустка з выдзяленнем сыроваткі.

Пасля гэтага аддзяляюць сыроватку ад сырнага згустка, надаюць сырнай масе патрэбную структуру і дадаюць соль і стабілізатары. Смакавыя дабаўкі, такія як часнок, травы дабаўляюць ва ўжо гатовы крэм-сыр перад пакаваннем.

Зноскі
------

1. ↑  Philadelphia cream cheese — regular на Kraft Foods

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вяршковы сыр
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лісіцын.
**Міхаіл Аркадзевіч (Майсей Айзікавіч) Лісіцын** (2 ліпеня 1920, Віцебск — 2004) — беларускі музыкант, дырыжор, педагог. Заслужаны работнік культуры Беларусі (1972).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускую кансерваторыю (1951). З 1946 г. артыст Дзяржаўнага народнага аркестра Беларусі, у 1948—1963 гг. — секстэта домбраў Беларускага радыё і тэлебачання. У 1963—1992 гг. выкладаў у Мінскім педагагічным інстытуце. Кіраўнік аркестраў, у тым ліку народнага аркестра народных інструментаў БДУ (1953—1980).

Аўтар аранжыровак для аркестра народных інструментаў твораў музычнай класікі беларускіх кампазітараў (у тым ліку галоп, вальс і танец з оперы «Калючая ружа» Ю. Семянякі, «Палеская сюіта» Я. Глебава, «Святочная ўверцюра» А. Багатырова, «Мой родны кут» І. Лучанка, «Кадрыль» Я. Цікоцкага, «Полька» М. Чуркіна).

Зноскі
------

1. ↑  Лисицын, Михаил Аркадьевич (1920—2004)(недаступная спасылка) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

Спасылкі
--------

* Лисицын, Михаил Аркадьевич (1920—2004)(недаступная спасылка) // Нацыянальная бібліятэка Беларусі
**Це́мя** (лац.: vertex) — частка паверхні галавы жывёлы, якая знаходзіцца паміж лобнай і патылічнай абласцямі. У насякомых цемем завуць верхні склерыт галаўной капсулы, які звычайна падзелены эпікраніяльным швом на правую ці левую паловы і абмежаваны спераду лбом, ззаду — патыліцай, а па баках — фасетачнымі вачамі і шчокамі.

Гл. таксама
-----------

* Цемянная косць

Зноскі
------

1. ↑   Белошапкин С. П. Гончарова Н. Г. Гриценко В. В. Захваткин Ю. А. Исаичев В. В. Исаичев С. В. Кручина С. Н, Пономарева М. С, Попов С. Я, Соломатин В. М. Торянская Н. К. Третьяков Н. Н. Словарь-справочник энтомолога / Сост. Ю. А. Захваткин, В. В. Исаичев. — Москва: Нива России, 1992. — 334 с. — ISBN 5-260-00498-1

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2910407129 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Кунігунда.
**Кунігунда Швабская** (каля 878 — 7 лютага пасля 918) — член дому Агалальфінгаў, маркграфіня Баварыі да 907 года па першым шлюбе з маркграфам Баварыі Луітпольдам і каралева Усходне-Франкскага каралеўства ў 913—918 гадах па другім шлюбе з Конрадам I, першым і адзіным каралём з дынастыі Канрадзінаў.

Жыццё
-----

Кунігунда быў дачкой швабскага графа Бертгальда I[bg]. Магчыма яе маці была Гізела, дачка караля Людовіка Нямецкага і яго жонкі Эмы Баварскай. Брат Кунігунды Эрхангер стаў герцагам Швабскім у 915 годзе.

Пра Кунігунду вядома мала. Яе першым мужам быў маркграф Баварыі Луітпольд. Яе сынамі ад яго былі Арнульф *Злы* і Бертольд, якія пазней абодва сталі герцагамі Баварыі. Луітпольд быў забіты ў бітве пры Прэсбургу ў 907 годзе, ваюючы супраць венгерскіх войскаў.

Паводле «Аламанскіх аналаў», у 913 годзе Кунігунда выйшла замуж за караля Конрада I, які імкнуўся ўмацаваць сувязі з герцагствам Баварыя. Шлюб не пакінуў спадчыннікаў мужчынскага полу; мяркуецца, што ў 913 годзе нарадзіліся двое дзяцей: Герман, які памёр у маленстве, і Кунігунда, з якой ажаніўся Вернер V Вормскі. Калі гэта так, малодшая Кунігунда быў маці Конрада *Рудога*. Кунігунда Швабская была ўпершыню згадана як каралева ў чэрвені 914 года; відавочна яна не адыграла значнай палітычнай ролі, у той час як яе сын Арнульф увесь час канфліктаваў з каралём. У 915 годзе яна выбрала Лоршскі манастыр месцам свайго спачыну.

Кароль Конрад памёр у снежні 918 года пасля працяглай хваробы. Яго спадчыннікам стаў Генрых Птушкалоў.

Зноскі
------

1. ↑  MacLean, 2017, p. 26

Літаратура
----------

* *MacLean, Simon.* Ottonian Queenship (англ.). — Oxford University Press, 2017.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх


| ?Кунігунда Швабская — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Кунігунда Швабская |  | Berchthold I of Swabia[d] |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дземідовіч.

**Алена Васілеўна Дземідовіч** (нар. 1983) — беларускі гісторык. Спецыяліст па знешняй палітыцы Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай у першай трэці XVII стагоддзя. Кандыдат гістарычных навук (2012), дацэнт.

Біяграфія
---------

Скончыла гістарычны факультэт БДУ, пасля магістратуру і аспірантуру. Абараніла ў 2012 годзе кандыдацкую дысертацыю «Вялікае Княства Літоўскае ў знешнепалітычных адносінах Рэчы Паспалітай з Расіяй і Швецыяй у першай трэці XVII ст.».

Працуе ў БДУ: выкладчыца кафедры гісторыі Беларусі Старажытнага часу і Сярэдніх вякоў, дацэнт кафедры міжнародных адносін факультэта міжнародных адносін. Стажыравалася ў Польшчы.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Напрамкі даследаванняў: гісторыя міжнародных адносін Новага часу, палітычная і сацыяльная гісторыя краін Усходняй і Паўночнай Еўропы ў XVI—XVII стагоддзях.

Бібліяграфія
------------

* Вялікае Княства Літоўскае ў адносінах Рэчы Паспалітай з Расіяй і Швецыяй у першай трэці XVII ст. Мінск, 2021.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3 4  Марозаў, 2022

Літаратура
----------

* ДЗЕМІДОВІЧ Алена Васільеўна // Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага : біябібліяграфічны даведнік / С. П. Марозаў. — Гродна-Каўнас: ЮрСаПрынт, 2022. — 290 с. — ISBN 978-985-7257-57-7, 978-609-96340-1-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-ar5283797 |
Cляды абутку
**Трасалогія** (ад фр. La trace - «след» і грэч. Λόγος - «вучэнне») — крыміналістычнае вучэнне пра сляды, адна з цэнтральных частак крыміналістычнай тэхнікі, у ёй вывучаюцца тэарэтычныя асновы і заканамернасці ўзнікнення слядоў, якія адлюстроўваюць механізм здзяйснення злачынства; распрацоўваюцца рэкамендацыі па ўжыванні метадаў і сродкаў выяўлення, канфіскацыі і даследаванні слядоў у мэтах высвятлення абставін, значных для раскрыцця, расследавання і папярэджання злачынстваў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 180727682 |
**Траскі́** (*Gadus*) — род рыб сямейства трасковых.

Біялогія
--------

Пашыраны ў морах паўночных частак Атлантычнага і Ціхага акіянаў. 1 від — траска атлантычная (*Gadus morhua*) з падвідамі: балтыйская, або дорш; беламорская; грэнландская; кільдзінская; ціхаакіянская. Паводле іншых класіфікацыяй да асобных відаў адносяць траску грэнландскую (*Gadus ogac*) і траску ціхаакіянскую (*Gadus macrocephalus*). Мае фіёрдавыя і азёрныя формы. Жыве ў прыдонных слаях вады на глыбіні да 300 м. У Атлантыцы робіць кармавыя і нераставыя міграцыі да 2 тыс. км. Даўжыня да 180 см, маса да 40 кг. Спіна зеленавата-аліўкавая з дробнымі жаўтаватымі плямамі, бруха і бакі светлыя. 3 спінныя, 2 анальныя плаўнікі. На ніжняй сківіцы вусік. Корміцца рыбай і ракападобнымі. З печані траскі атрымліваюць рыбін тлушч. Аб'ект промыслу.

Гісторыя
--------

З канца XV ст. лоўля траскі у паўночнай Атлантыцы, асабліва на водмелях Ньюфаўндленда, зрабілася буйным промыслам заходнееўрапейскіх рыбакоў, за які спаборнічалі баскі, нарвежцы, датчане ды іншыя. Паступова першынства ў гэтым промысле захапілі дзяржавы, якія мелі магутныя ваенныя флаты: Нідэрланды, Францыя, Англія. У XVI — XVII ст. траска робіцца другой па распаўсюджанасці марской рыбай у рацыёне Заходняй Еўропы, шырока даступнай нават бяднейшым пластам грамадства. У англасаксонскіх народаў промысел траскі і стравы з яе — істотная частка нацыянальнай культуры. Праз Гданьск траска трапляла і ў Рэч Паспалітую, дзе, аднак, яе даступнасць была значна вузейшай. У «Літоўскай гаспадыні» змяшчаецца шэраг рэкамендацый, як імітаваць траску з мясцовых прэснаводных рыб — шчупака і судака. Польская назва траскі *dorsz* запазычанне з нямецкай мовы; назва «мянка» ў старабеларускіх пісьмовых крыніцах (з сярэдзіны XVI ст. ад літоўскага *ménkė*), відавочна, дзеля асацыяцыі з ментузом — адзінай рыбай сямейства трасковых у Беларусі ды Літве. Траску трыбушылі і салілі на борце карабля ў Паўночнай Атлантыцы, або сушылі ў еўрапейскіх портах; такую сушаную і салёную траску ў Рэчы Паспалітай называлі «штокфіш», у асноўным траска была ў нас даступна менавіта ў такім выглядзе.

Кухня
-----

Нягледзячы на адносную даступнасць, траска — каштоўная рыба з добрымі дыетычнымі вартасцямі (малы змест насычаных тлустых кіслот ды нізкая каларыйнасць — 118 ккал на 100 г), з лагодным смакам, далікатным белым, сочным, слаістым мясам. Гарманічна спалучаецца з большасцю прыпраў, надаецца да гатавання рознымі спосабамі: смажання, запякання, вырабу кракетаў, мусаў, катлетаў. Падаюць і гарачай і халоднай, з разнастайнымі соусамі. Перад гатаваннем рэкамендуецца на працягу гадзіны ці болей вымачыць у лімонным соку, каб выдаліць непрыемны смак і пах рыбінага тлушчу. Класічным беларускім спосабам гатавання лічыцца запяканне пад «футрам» з пакрышаных кіслых яблыкаў і смятаны (у іншым варыянце — з хрэну).

Літаратура
----------

* *Белы А.* Траска // Праект «Наша ежа»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777883778, 2910113589 · NKC: ph524152 |
**Трапасфе́рная радыёсу́вязь** — радыёсувязь на вялікія адлегласці (далёкая радыёсувязь), якая грунтуецца на адбіцці (перавыпраменьванні) радыёхваль на электрычных неаднароднасцях трапасферы (змяненні дыэлектрычнай пранікальнасці). Ажыццяўляецца ў дыяпазонах дэцыметровых і сантыметровых хваляў.

Трапасферная радыёсувязь магчыма, калі перавыпраменьванне радыёхваль адбываецца ў перасячэнні дыяграм накіраванасці перадаючай і прыёмнай антэн. Якасць і ўстойлівасць сувязі залежыць ад выпадковых мясцовых змяненняў тэмпературы, вільготнасці паветра, атмасфернага ціску і змяншэннем гэтых велічынь з павелічэннем вышыні. Адлегласць паміж пунктамі перадачы і прыёму сігналаў можа дасягаць тысяч кіламетраў. На практыцы адлегласць паміж станцыямі трапасферных ліній сувязі абмяжоўваюць 500 км і выкарыстоўваюць радыёперадатчыкі з вялікай выхадной магутнасцю (да 10 кВт і больш), прыёмнікі з высокай адчувальнасцю, спецыяльныя антэны і метады змяншэння ўплыву замірання сігналаў.

У выніку развіцця спадарожнікавай радыёсувязі трапасферная радыёсувязь часткова страчвае сваё значэнне.

Радыёрэлейныя лініі трапасфернай сувязі
---------------------------------------

На практыцы звычайна будуюць радыёрэлейныя лініі з выкарыстанне трапасфернай сувязі ва ўсіх звёнах, або толькі ў некаторых з іх.
Працягласць такіх ліній можа дасягаць некалькіх тысяч кіламетраў.

Гл. таксама
-----------

* Радыёрэлейная сувязь

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 505. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

Літаратура
----------

* *Ліпковіч Э. Б.* Трапасферная радыёсувязь // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 505. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

Спасылкі
--------

* *Тропосферная радиосвязь (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1048368882 · Microsoft: 75722735 |
**Ізраіль Ахароні** (іўр.: ישראל אהרוני; 1882—1946) — ізраільскі заолаг, найбольш вядомы тым, што прывёз памёт сірыйскіх хамякоў з экспедыцыі ў Алепа, Сірыя. Хамякі былі выведзеныя ў якасці лабараторных жывёл у Іерусаліме, але некаторыя збеглі праз дзірку ў падлозе. Большасць хамячкоў у Ізраілі сёння, такім чынам, як мяркуецца, паходзяць з аднаго памёту.

Біяграфія
---------

Ізраіль Ахароні нарадзіўся ў гарадскім пасёлку Відзы. Яго бацька, Абрахам Ёзаф Ахаронавіч, быў рош-ешывам  (руск.) (бел. у Відзах і памёр да нараджэння свайго сына Ізраіля. Ізраіль таксама страціў сваю маці, калі яму было два гады. Будучы сіратой, ён жыў са сваёй бабуляй і вучыўся ў хедары, а затым у Цяльшэйскай ешыве  (руск.) (бел.. Ва ўзросце 13 гадоў Ізраіль збег з дому ў Прагу, дзе вучыўся ў школе, а пазней працягнуў вывучаць заалогію ў Карлавым універсітэце

Ён эміграваў у Палестыну, якая тады знаходзілася пад уладай Турцыі, у 1901 годзе. Яго першыя заалагічныя экспедыцыі адбываліся пад аховай мясцовага султана, для якога ён збіраў узоры матылькоў. Многія з яго сабраных узораў да гэтага часу можна паглядзець у Яўрэйскім універсітэце Іерусаліма.

Сірыйскія хамякі
----------------

У 1930 годзе Ахароні адправіўся на пошукі сірыйскіх хамякоў па просьбе свайго калегі Саула Адлера  (руск.) (бел. паразітолага, які шукаў альтэрнатыву *Cricetulus griseus*, якая будзе лёгка разводзіцца, для вывучэння лейшманіёзу  (руск.) (бел.. Сірыйскія хамякі былі выяўленыя і названыя Джорджам Робертам Уотэрхаўсам  (руск.) (бел. у 1839 годзе, але з тых часоў іх ніхто не бачыў. Разам з сірыйскім гідам па імені *Георгій Халіл ахан* Ахароні ўдалося выявіць гняздо з самкай і адзінаццаццю дзіцянятамі ў раёне Алепа. Аднак канібалізм маці ў адносінах аднаго з памёту і наступная смерць маці прымусілі Ахароні выхоўваць малых хамякоў уручную падчас зваротнага шляху. Чатыры выжылі, былі паспяхова размножаныя і шырока выкарыстоўваліся ў лабараторыях, перш чым былі прадстаўлены на рынку хатніх жывёл у 1940-х гадах.

Зноскі
------

1. ↑  Міжнародны ідэнтыфікатар стандартных найменняў — 2012. Праверана 17 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q423048'></a>
2. ↑  *Swartz A.* Israel Aharoni // Open Library — 2007. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q461'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1201876'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q302817'></a>
3. ↑
4. ↑  אוסף זוחלים ודו-חיים | אתר אוסף זוחלים ודו-חיים **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 18 кастрычніка 2021. Праверана 2 кастрычніка 2021.
5. ↑  אוסף העופות | אתר אוסף העופות **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 21 кастрычніка 2021. Праверана 2 кастрычніка 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 101978976X · ISNI: 0000 0000 6692 7803 · LCCN: no93021344 · NTA: 327932953 · NUKAT: n2019143244 · PTBNP: 1221170 · VIAF: 41411390 |

 |
Гарачы шакалад з узбітымі вяршкамі
**Вяршкі**, або **смятанка** — малочны прадукт, атрыманы з неразведзенага малака праз сепарацыю яго тлушчавай фракцыі. Для спажывання свежымі вяршкі выпускаюць у продаж, звычайна, пастэрызаванымі з утрыманнем тлушчу 10-20% (звычайныя) і 35% (тлустыя). У продажы ёсць таксама кансерваваныя і сухія вяршкі, спосаб ужывання якіх вызначаны на этыкетцы. Праз высокае ўтрыманне тлушчу вяршкі вельмі пажыўны прадукт. Яны ўтрымліваюць таксама 3,5% бялкоў, 4,3% вугляводаў, мінеральныя солі і вітаміны (A, E, B1, B2, C, PP і інш). Вяршкі шырока ўжываюцца ў лячэбным харчаванні. 

З вяршкоў вырабляюць смятану і масла. Вяршкі ўваходзяць у рэцэптуру некаторых супаў-пюрэ, соусаў, салодкіх страў і кандытарскіх вырабаў. Тлустыя вяршкі лёгка і хутка ўзбіваюцца ў густую пену і ўжываюцца пераважна для гатавання салодкіх страў і кандытарскіх вырабаў. Вяршкі 10% тлустасці ўжываюць з кавай, таму іх называюць «кававымі».

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вяршкі

| ⛭Малочныя прадукты |
| --- |
| Натуральнамалочныя прадукты | 
* Пітное малако
	+ пастаялка
	+ адгон
	+ бялковае
	+ вітамінізаванае
	+ адтопленае
* Вяршкі
* Кісламалочныя прадукты
	+ айран
	+ ацыдафілін
	+ ёгурт
	+ кефір
	+ кумыс
	+ мацоні
	+ ражанка
	+ смятана

 | Шклянка каровінага малака |
| Прадукты перапрацоўкі | 
* Малочныя кансервы
	+ згушчанае малако
	+ курут
	+ сухі тварог
	+ сухое малако
* Марожанае
* Сметанковае масла
	+ Топленае масла
* Сыр
* Тварог

 |
| Пабочныя прадукты | 
* Маслёнка
* Сыроватка

 |
| Другасныя прадукты | 
* Казеін
* Малочны цукар
* Рыкота

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119831742 · GND: 4138008-3 · LCCN: sh85033804 |
Схема прынцыпу працы цеплавога рухавіка
**Цеплавы́ рухаві́к** — прыстасаванне бесперапыннага дзеяння, якое атрымлівае энергію ў форме цеплыні, якая затым перадаецца наваколлю ў форме работы і, у абавязковым парадку, у форме цеплыні.

Схематычна цеплавы рухавік можна ўявіць як тры тэрмадынамічныя сістэмы: дзве з іх з’яўляюцца крыніцамі цяпла, а адна — рабочым целам. Падчас тэрмадынамічнага працэсу рабочае цела атрымлівае цяпло ад гарачай крыніцы, далей частка цяпла пераўтвараецца ў механічную работу, а астатняе аддаецца другой (халоднай) крыніцы цяпла.

У цеплавым рухавіку заўсёды здзяйсняецца прамы тэрмадынамічны цыкл (цыкл, у якім да рабочага цела падводзіцца большая колькасць цеплыні пры большай тэмпературы, а адводзіцца меншае пры больш нізкай тэмпературы, розніца гэтых цяплынь роўная здзейсненай рабоце).

Тэорыя
------

**Работа**, якая здзяйсняецца рухавіком, роўная:

{\displaystyle A=\left|Q\_{H}\right|-\left|Q\_{X}\right|}, дзе:
* {\displaystyle Q\_{H}} — колькасць цеплыні, атрыманае ад награвальніка,
* {\displaystyle Q\_{X}} — колькасць цеплыні, аддадзенае ахаладжальніку.

**Каэфіцыент карыснага дзеяння** (ККДз) цеплавога рухавіка разлічваецца як адносіны работы, якая здзяйсняецца рухавіком, да колькасці цеплыні, атрыманай ад награвальніка:
{\displaystyle \eta ={\frac {\left|Q\_{H}\right|-\left|Q\_{X}\right|}{\left|Q\_{H}\right|}}=1-{\frac {\left|Q\_{X}\right|}{\left|Q\_{H}\right|}}}

Частка цеплыні пры перадачы непазбежна губляецца, таму ККДз рухавіка меней за 1. Максімальна магчымы ККДз мае рухавік Карно. ККДз рухавіка Карно залежыць толькі ад абсалютных тэмператур награвальніка ({\displaystyle T\_{H}}) і халадзільніка({\displaystyle T\_{X}}):

{\displaystyle \eta \_{K}={T\_{H}-T\_{X} \over T\_{H}}=1-{T\_{X} \over T\_{H}}}
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Герман.
**Iзраіль Рыгоравіч Герман** (15 верасня 1910, Рэчыца, Гомельскай вобласці — 29 мая 1974) — беларускі музычны педагог, цымбаліст. Заслужаны настаўнік Беларусі (1955).

Біяграфія
---------

Скончыў музычны тэхнікум у Мінску (1930), Беларускую кансерваторыю (1937). У 1928—1937 гг. цымбаліст ансамбля народных інструментаў пад кіраўніцтвам І. Жыновіча, адначасова з 1929 дырэктар першых у Мінску музыкальных школ, у т.л. ў 1936—1972 гг. сярэдняй спецыяльнай пры Беларускай кансерваторыі. Пад яго кіраўніцтвам былі адкрыты таксама філіялы шматлікіх дзіцячых музыкальных школ пры розных установах рэспублікі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.18. кн.1 Мн. 2000, С.371
**.22 калібр** ці **калібр 5,6 мм** адносіцца да звычайнага дыяметру канала ствала агнястрэльнай зброі 0,22 цалі (5,6 мм).

.22 цалі таксама з'яўляецца папулярным калібрам пнеўматычнай стрэльбы, саступаючы толькі распаўсюджаным калібрам .177 калібр.

Кальцавое ўзгаранне
-------------------

Варыяцыі кальцавога ўзгарання калібра 0,22 цалі ўключаюць:

* .22 Long
* .22 Long Rifle — самы распаўсюджаны тып патронаў гэтага калібра
* .22 Short — патрон, які выкарыстоўваецца ў асноўным у кішэнных пісталетах і міні-рэвальверах
* .22 WMR
* .22 Winchester Rimfire

### Састарэлыя

* .22 Extra Long
* .22 Winchester Automatic

### Спецыяльнага выкарыстання

* .22 BB
* .22 CB

Цэнтральнае ўзгаранне
---------------------

* 5,56×30 мм
* 5,56x45 мм
* 5.7×28 мм

Зноскі
------
**Хейкі Хасу** (фінск.: Heikki Hasu; нар. 21 сакавіка 1926, Коўвала) — фінскі лыжнік і дваяборац, двухразовы алімпійскі чэмпіён, чэмпіён свету.

На Алімпійскіх гульнях 1948 года ў Санкт-Морыцы выступаў у лыжных гонках і дваябор’і. У дваябор’і заваяваў залаты медаль, на 15 балаў апярэдзіў свайго партнёра па камандзе Марці Хухталу. У лыжных гонках выступаў у гонцы на 18 км, і заняў у ёй 4-е месца, 37 секунд саступіўшы ў барацьбе за бронзу шведу Гунару Эрыксану.

На Алімпійскіх гульнях 1952 года ў Осла зноў выступаў і ў лыжных гонках, і ў дваябор’і. У дваябор’і на гэты раз заваяваў сярэбраны медаль, 4 балы саступіў нарвежцу Сімону Слотвіку, і на 11 балаў апярэдзіў іншага нарвежца Сверэ Стэнерсена. У лыжных гонках заваяваў залаты медаль у эстафеце, у якой бег першы этап, і шмат у чым вызначыў поспех сваёй каманды, скончыўшы свой этап на першым месцы з адрывам у 1 хвіліну і 18 секунд ад шведаў, якія займалі другое месца, гэтак жа выступаў у гонцы на 18 км, у якой як і на мінулай Алімпіядзе заняў 4-е месца, на гэты раз толькі 4 секунды саступіўшы ў барацьбе за бронзу свайму партнёру па камандзе Паава Лонкіле.

На чэмпіянаце свету 1950 у Лейк-Плэсідзе заваяваў золата ў дваябор’і і серабро ў лыжнай эстафеце.

Двойчы прызнаваўся спартсменам года ў Фінляндыі, у 1948 і 1950 гадах

Пасля завяршэння спартыўнай кар’еры працаваў у сферы сельскай гаспадаркі, гэтак жа займаўся палітыкай, двойчы (ў 1962 і 1967 гадах) абіраўся ў эдускунту.

Зноскі
------

1. ↑  BiographySampo Праверана 23 сакавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q105657727'></a>
2. ↑  Kansallisbiografia / пад рэд. M. Klinge — Suomalaisen Kirjallisuuden Seura, Suomen Historiallinen Seura. — ISSN 1799-4349 Праверана 28 лютага 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3055194'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10495591'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2843522'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4349956'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FIS (лыжныя гонкі) · FIS (лыжнае дваябор’е) · Olympedia · Olympic Channel · TheSports.org · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Нацыянальная біяграфія Фінляндыя · OpenSanctions |
**Хвядос Сяргеевіч Шынклер** (22 верасня 1903, Заслаўе, цяпер Мінскі раён — 25 кастрычніка 1942, фронт пад Сталінградам) — беларускі празаік
, драматург
 і сцэнарыст. Адзін з пачынальнікаў урбаністычнай тэмы ў беларускай літаратуры. Псеўданімы: *Сяргееў; Шынклер Кв.; Явар; Явар Хв.; Явар Хвядос; Явар Я.*

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і чыгуначніка. Вучыўся ў Мінскім рэальным вучылішчы (1914—1920). З 1919 працаваў на чыгунцы тэлеграфістам, пасля — бібліятэкарам, загадчыкам клуба ў Рудзенску. Быў удзельнікам літаратурнага аб'яднання «Маладняк». У 1929—1931 — супрацоўнік бабруйскай газеты «Камуніст», са снежня 1931 — сакратар рэдакцыі раённай транспартнай газеты «Ударнік» (Жлобін). У 1935—1941 працаваў у газеце «Літаратура і мастацтва» і часопісе «Полымя». На пачатку Вялікай Айчыннай вайны эвакуіраваўся ў Свярдлоўск. У 1942 пайшоў добраахвотнікам у Чырвоную Армію. Чатыры месяцы вучыўся ў ваенным вучылішчы ў г. Кыштым Чалябінскай вобл.

Дэбютаваў допісамі ў газеты ў 1922. Першае апавяданне надрукаваў у 1928. Асобнымі выданнямі выйшлі апавяданне «Ічэ» (1929), зборнік апавяданняў «Стрэлачнік Мігай» (1930), апавяданне «Блок» (1933), аповесці «Сонца пад шпалы» (1933), «Запіскі інструктара Томана» (1934), «Пульс жыцця» (1950, выходзіла на рускай мове ў 1942 у Маскве). Аўтар аповесці для дзяцей «Петрык-завадатар» (1935). У 1960 выйшлі Выбраныя творы, у 1984 — кніга апавяданняў, аповесцей, успамінаў «Апошні рэйс».

Напісаў п'есу «Пачэсны рэйс» (апублікавана ў 1939), кінасцэнарый «Шчаслівы шлях» (з Ю. Рудзько, 1940). Выступаў з рэцэнзіямі, артыкуламі, нарысамі.

Зноскі
------

1. ↑  Шинклер Федос Сергеевич // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 694. — 737 с.

Літаратура
----------

Лагатып ВікіцытатнікаЛагатып Вікіцытатніка У Вікікрыніцах ёсць тэксты па тэме  
**Хвядос Сяргеевіч Шынклер**

* Шынклер Хвядос // Беларускія пісьменнікі (1917—1990): Даведнік / Склад. А. К. Гардзіцкі. Нав. рэд. А. Л. Верабей. — Мн.: Мастацкая літаратура, 1994. — 653 с.: іл. — ISBN 5-340-00709-X.
* Шынклер Хвядос // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
**Бая́рскае** — возера ў Чашніцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Свінка (цячэ праз возера), за 12 км у напрамку на паўночны ўсход ад горада Чашнікі каля вёскі Баяры.

Плошча паверхні возера 0,2 км², даўжыня 0,8 км, найбольшая шырыня 0,44 км. Найбольшая глыбіня 1,5 м, сярэдняя 1,2 м. Даўжыня берагавой лініі 2 км. Плошча вадазбору 17,2 км². Аб'ём вады 0,23 млн м³.  

Катлавіна возера рэшткавага тыпу, выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны спадзістыя.Берагі сплавінныя, на паўночным усходзе абразійныя. Вакол возера забалочаная пойма. Дно возера выслана сапрапелем, уздоўж усходняга берага пясчанае і глеістае. Расліннасць распаўсюджваецца да глыбіні 1 м на адлегласці 10—175 м ад берага. Зарастае каля 30 % плошчы возера.  

Праз возера працякае рака Свінка і злучае яго з азёрамі Глыбочына і Хоцькаўскае. На ўсходзе ў Баярскае ўпадае Красніца.

У возеры водзяцца шчупак, язь, акунь, карась і іншыя рыбы.

Зноскі
------

1. 1 2  Ліст карты N-35-47. Выданне 1991 г. Стан мясцовасці на 1987 г. Архівавана 1 мая 2013.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 369. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 1. — С. 256. — 575 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 30. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
**Валантэн дэ Булонь** (франц. Valentin de Boulogne, 3 студзеня 1591, Кулам’е — 19 жніўня 1632, Рым) — французскі мастак эпохі барока, прадстаўнік караваджызму.

Біяграфія і творчасць
---------------------

Француз па нараджэнні, ён у ранняй маладосці прыбыў у Італію, ужо добра валодаючы пэндзлем. У гэты час браты Карачы супрацьдзейнічалі ўплыву нядаўна памерлага Караваджа на жывапіс. Нікала Пусэн, французскі мастак, які жыў тады ў Італіі, стаяў на баку братоў Карачы; але Валантэн, які зрабіўся сябрам Пусэна, адчуваў моцную цягу да жывапісу Караваджа.

Італьянцы лічаць Валантэна лепшым паслядоўнікам Караваджа і залічаюць яго да сваіх мастакоў Рымскай школы. Пусэн не аказаў вялікага ўплыву на Валантэна, але тым не менш рэкамендаваў яго тагачаснаму заступніку мастацтваў у Рыме, кардыналу Барберыні.

Зноскі
------

1. ↑  Jean Valentin // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
**Раймунд IV Тулузскі**, **Раймунд Сен-Жыльскі** (1042—1105) — сын Понса Тулузскага і Альмодзіс дэ ла Марш. У 1094 годзе пасля смерці брата Вільгельма IV Тулузскага стаў графам Тулузы, быў таксама графам Трыпалі з 1102 па 1105 гады.

У першыя гады свайго графства Раймунд быў пабожным свецкім лідарам руху за рэформы папства. Перад прапаведаваннем Першага крыжовага паходу Папа Урбан II, імаверна, заручыўся гарантыямі ўдзелу Раймунда, які адным з першых і далучыўся да яго. У 1096 годзе пакінуў Тулузу, з ім была жонка, малы сын і папскі легат. На стальцы пакінуў старэйшага сына.

Прыбыўшы ў Канстанцінопаль, стаў адным з галоўных кіраўнікоў паходу, старэйшым і таленавіцейшым з іх. Нягледзячы на тое, што першапачаткова не ўпадабаў візантыйскага імператара Аляксея I Камніна і адмовіўся ад клятвы вернасці яму, Раймунд стаў самым верным прыхільнікам тэрытарыяльных інтарэсаў імператара ў крыжовым паходзе, часам на шкоду сабе.

Пасля дапамогі ў захопе Антыёхіі ў турак (3 чэрвеня 1098) Раймунд беспаспяхова спрабаваў схіліць Баэмунда I, князя франкскіх крыжакоў, вярнуць горад Аляксею. Потым арганізаваў паход на Іерусалім і ўдзельнічаў у яго ўзяцці (15 ліпеня 1099). Відаць, адмовіўся ад іерусалімскай кароны крыжакоў, якая затым была перададзена Готфрыду Бульёнскаму, герцагу Ніжняй Латарынгіі. Нягледзячы на тое, што сварыўся з Готфрыдам, яны разам адбілі напад на Іерусалім егіпецкіх Фацімідаў. З 1100 года Раймунд ад імя Аляксея блакіраваў пашырэнне на поўдзень Антыёхійскага княства Баэмунда. Ён пабудаваў недалёка ад Трыпалі замак Монс-Перагрынус (Мон-Пелерын), у якім і памёр 22 чэрвеня 1105 года падчас аблогі Трыпалі.

Сям’я
-----

Граф быў тры разы жанаты і двойчы быў змушаны ануляваць шлюб праз занадта блізкія ступені сваяцтва. Спачатку ён узяў у жонкі сваю стрыечную сястру, з якой меў сына Бернарда. У другі раз Раймунд ажаніўся з Мацільдай, дачкой свайго сваяка Рожэра I, караля Сіцыліі. У 1094 годзе трэцяй жонкай Раймунда стала Эльвіра, пазашлюбная дачка караля Кастыліі Альфонса Адважнага, заклятага ворага мусульман.

Гл. таксама
-----------

* Спіс трыпальскіх графаў
* Спіс тулузскіх графаў

Зноскі
------

1. ↑  Encyclopædia Britannica<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. 1 2  *(unspecified title)* Праверана 14 снежня 2020.
3. ↑  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.

Portal Крыжовыя паходы
Партал:  
  **Крыжовыя паходы**

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Вільгельм IV Тулузскі** | **Граф тулузскі**1094—1105 | Пераемнік**Бернард Тулузскі** |
| Папярэднік**—** | **Граф Трыпалі**1102—1105 | Пераемнік**Альфонса Джордан** |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · WeRelate · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12555383w · GND: 124208800 · ISNI: 0000 0003 8778 6968 · LCCN: n80014796 · NTA: 180145487 · SUDOC: 068760744 · VIAF: 280819771 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Калінка.
**Валяр’ян Калінка** (польск.: Walerian Kalinka; 20 лістапада 1826, в. Балехавіцэ каля Кракава — 16 снежня 1886) — польскі гісторык, публіцыст, палітычны дзеяч.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыў Кракаўскі ўніверсітэт (1845). Удзельнік Кракаўскага паўстання (1846), да 1848 у эміграцыі ў Бельгіі і Галандыі. Палітычныя погляды В. Калінкі эвалюцыяніравалі ад дэмакратычна-рэвалюцыйных да шляхецка-кансерватыўных. У 1848—52 супрацоўнік кракаўскага часопіса «Czas» («Час»), потым зноў у эміграцыі, пераважна ў Францыі, дзе разам з палітычнай дзейнасцю заняўся гісторыяй. Быў звязаны з «Атэлем Лямбэр» (кола кансерватыўных эмігрантаў на чале з Чартарыйскімі), адзін з рэдактараў яго часопіса «Wiadomości Polskie» («Польскія навіны»). Член гісторыка-літаратурнага таварыства ў Парыжы. У 1862 аддаліўся ад Чартарыйскіх і пераехаў у Рым для архіўных пошукаў, аднак з пачаткам паўстання 1863 вярнуўся ў Францыю і працаваў у Галоўным дыпламатычным агенцтве Нацыянальнага Жонда. У 1868 у Рыме ўступіў у ордэн Уваскрэсення Божага, з 1870 святар.

Даследчыцкая дзейнасць
----------------------

Вывучаў пераважна палітычную гісторью Рэчы Паспалітай XVIII ст. Вялікую ўвагу аддаваў даследаванню псіхалагічных асаблівасцей палітычных дзеячаў, быў схільны да маралізатарства. Лічыцца бацькам кракаўскай школы гісторыкаў з яе «песімістычным» поглядам на гісторыю. Вядомасць В. Калінку прынесла праца «Апошнія гады панавання Станіслава Аўгуста» (т. 1—2, 1868), дзе даказвалася, што крызіс і крах Рэчы Паспалітай быў выкліканы маральным заняпадам народа. Працягам яе з’явілася даследаванне «Чатырохгадовы сейм» (т. 1—3, 1880—88).

Выбраная бібліяграфія
---------------------

* Dzieła. T. 1—12. Kraków, 1891—1902.
* Sejm czteroletni. T. 1—2. 4 wyd. Kraków, 1895.

Зноскі
------

1. ↑  Walerian Kalinka // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>
2. ↑  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>

Літаратура
----------

* *Mrówczyński O. J.* Ks. Walerian Kalinka: życie i dziafalność. Poznań, 1973.
* Калінка // ЭГБ ў 6 т. Т. 4. Мн. 1997.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Catholic (1997—…) |
| Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: walerian-kalinka · Sejm-Wielki.pl |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 12993183c · CiNii: DA13914075 · GND: 119285738 · ISNI: 0000 0001 0823 5013 · LCCN: nr93009882 · NKC: mub2010589824 · NLA: 35495508 · NTA: 113750811 · NUKAT: n95200709 · SUDOC: 253925320 · VIAF: 89660757 |

 |
Валёнкі
**Валёнкі** — зімовы абутак з валенай воўны. Лакальная назва *валенцы*. Бытавалі з XIX стагоддзя (спачатку ў заможных сялян), а з пачатку XX стагоддзя набылі шырокае распаўсюджанне, асабліва на ўсходзе і паўночным усходзе Беларусі. Працэс выпрацоўкі валёнкаў уключае некалькі этапаў: закладка вырабу, валенне, фармаванне, аддзелка (Валюшнае рамяство). Валенне (катанне) валёнкаў, асабліва дзіцячых, бытуе і ў наш час у вёсках. Майстры-валюшнікі вырабляюць абутак з захаваннем традыцыйнай тэхналогіі і прылад працы.

Літаратура
----------

* Обувь валяная // *Краткая энциклопедия домашнего хозяйства*. — М.: Государственное Научное издательство «Большая Советская энциклопедия», 1959.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) |
**Абрэвіятура** — скарачэнне асобных слоў у манетных легендах з мэтай эканоміі месца ў полі манеты і пашырэння інфармацыйнага зместу. 

Дзве і больш абрэвіятуры на полі размяжоўваліся значкамі (кропка, двухкроп'е, зорачка і г.д.). Распаўсюджана была ініцыяльная абрэвіятура (злучэнне пачатковых літар слоў), звязаная ў большасці з тытуламі эмітэнтаў: *R* (лац.: rex — кароль), *C* (лац.: comes — граф), *D* (лац.: dus — герцаг, князь), *IMP* (лац.: imperator — імператар), *EP S* (лац.: epi scopus — біскуп). Ужываліся абрэвіятуры і ў форме ўстойлівых лексічных абаротаў: *D G* (лац.: dei gratia — з божай ласкі), *MON NOV* (лац.: moneta nova — новая манета) і інш. Сустракаецца абрэвіятура таксама на кафлі, зброі, посудзе.

Літаратура
----------

* Абрэвіятура // Археалогія і нумізматыка Беларусі: Энцыклапедыя / Беларуская Энцыклапедыя; Рэдкал.: В. В. Гетаў і інш. — Мн.: «Беларуская Энцыклапедыя» імя П. Броўкі, 1993. — 702 с. — С. 23. — ISBN 5-85700-077-7.
Белыя скалы Дуўра
**Абры́ў** — схіл рачной даліны, берагоў мора, ракі, возера, вадасховішча, яра стромкасцю больш за 55°, вышынёй (глыбінёй) ад некалькіх да дзесяткаў метраў. На фарміраванне абрыва ўплываюць тэктанічныя рухі, працэсы абразіі (кліф), эрозіі (рачныя тэрасы) і інш. Пры замаруджванні ці спыненні гэтых працэсаў абрыў траціць стромкасць і паступова ператвараецца ў пакаты схіл. 

На Беларусі абрывы часцей бываюць на сугліністых і лёсападобных грунтах, радзей на месцах знаходжання былых вялікіх прыледавіковых азёраў.

Літаратура
----------

* Абрыў // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Абсалю́тная велічыня́** або **мо́дуль** ліку (лац.: modulus — маленькая мера) — гэта адлегласць гэтага ліку ад нуля.

Модуль рэчаіснага ліку фармальна азначаюць наступным чынам:

* модуль нуля роўны нулю
* модуль дадатнага ліку роўны самому ліку
* модуль адмоўнага ліку роўны ліку, процілегламу да яго.

Модуль звычайна абазначаюць прамымі вертыкальнымі дужкамі "|" і "|". Напрыклад, запіс |a| чытаецца «модуль a» або «a па модулі».

Калі два лікі маюць аднолькавыя модулі, кажуць, што яны роўныя па модулі. З азначэння модуля вынікае, што калі лікі роўныя па модулі, то яны або роўныя, або супрацьлеглыя.

Любы рэчаісны лік раўняецца здабытку сваіх модуля і функцыі знака:

{\displaystyle a=\operatorname {sign} (a)\cdot |a|}

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Тэхнічная (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 185870881 |
**Абсалю́тны нуль тэмперату́ры** — мінімальная мяжа тэмпературы, якую можа мець фізічнае цела.

Абсалютны нуль служыць пачаткам адліку абсалютнай тэмпературнай шкалы, напрыклад, шкалы Кельвіна. Па шкале Цэльсія абсалютнаму нулю адпавядае тэмпература −273,15 °C.

У рамках дастасавальнасці класічнай тэрмадынамікі абсалютны нуль на практыцы недасяжны. Яго існаванне і становішча на тэмпературнай шкале вынікае з экстрапаляцыі назіраных фізічных з’яў. Экстрапаляцыя ў рамках класічнай мадэлі паказвае, што пры абсалютным нулі энергія цеплавога руху малекул і атамаў рэчыва павінна быць роўная нулю. З гледзішча квантавай фізікі пры абсалютным нулі тэмпературы існуюць нулявыя ваганні, абумоўленыя квантавымі ўласцівасцямі рэчыва і фізічнага вакууму.

З трэцяга пачатка тэрмадынамікі выцякае, што абсалютны нуль тэмпературы дасягнуць немагчыма.

З’явы, назіраемыя блізка ад абсалютнага нуля
--------------------------------------------

Пры тэмпературах, блізкіх да абсалютнага нуля на макраскапічным узроўні могуць назірацца чыста квантавыя эфекты, такія як:

* Звышправоднасць
* Звышцякучасць
* Кандэнсацыя Бозэ — Эйнштэйна

Гл. таксама
-----------

* Адмоўная абсалютная тэмпература
* Абсалютная тэрмадынамічная тэмпература

Літаратура
----------

* *Болсун А. Н.* Абсолю́тный нуль // Краткий словарь физических терминов (руск.) / Сост. А. И. Болсун. — Мн.: Вышэйшая школа, 1979. — С. 14—15. — 416 с. — 30 000 экз. (руск.)
* *Наумчик В. Н.* Абсолю́тный нуль температу́ры // Физика: словарь-справочник для школьников (руск.) / В. Н. Наумчик, Э. М. Шпилевский. — Мн.: Новое знание, 2010. — С. 7. — 592 с. — 3 010 экз. — ISBN 978-985-475-397-3. (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4141119-5 · Microsoft: 97278139 |