Рэцыя як правінцыя Рымскай імперыі
Рымскія правінцыі
**Рэцыя**  (Рэтыя) (лац.: Raetia, Rhaetia, рэтарам.: Raetia), з *Віндэліцыяй* ці *Віндэлікіяй* — самая заходняя з дунайскіх правінцый Рымскай імперыі, якая ўваходзіла ў склад італійскай дыяцэзіі.

Была абмежавана з усходняга боку Норыкам і зямлёй венетаў, з паўднёвай — Транспаданскай Галіяй, з заходняй — Гельвеціяй, з паўночнай — Германіяй; у склад яе ўваходзілі паўднёвыя часткі цяперашніх Бадэна, Вюртэмберга і Баварыі, паўночна-ўсходняя і ўсходняя частка Швейцарыі, Ціроль і частка Ламбардыі.

Асноўная маса рэтаў (Raeti, Ραιτοί, гэта значыць «горцы», ад кельцк. raiti), роднасных, верагодна, італійскім разенам ці этрускам, займала горную краіну паміж Норыкам, Гельвеціяй, П.-Гатардам, Бодэнскім возерам і далінай ракі Іна, распаўшыся на плямёны камунаў, ленонціяў, веностаў, брыксентаў, мезіятаў, эўганеяў, трыдэнцінцаў і інш. На поўнач ад іх жылі віндэлікійцы. Насельніцтва Рэцыі займалася жывёлагадоўляй, вінаробствам і часткова земляробствам.

У 15 годзе да н.э. рымскі ўрад вырашыў засцерагчы паўночную мяжу Італіі. Пасербы Аўгуста, Тыберый і Друз, першы праз Гельвецыю, другі з Італіі, уверх па даліне ракі Эч, уварваліся ў Рэцыю і ў адзін летні паход разбілі плямёны, якія адчайна абараняліся, але дзейнічалі без агульнага плана. Мноства людзей было перабіта і прададзена ў рабства; з мэтай раманізацыі края частку насельніцтва высялілі і замянілі надзейнымі каланістамі. Тады ж былі пракладзены найважнейшыя ў гандлёвым і стратэгічным планах дарогі, якія злучалі галоўныя пункты Паўночнай Італіі з верхнім Дунаем, Бодэнскім возерам і ўсходняй Швейцарыяй. Цэнтрам рымскага кіравання і культуры стаў горад Augusta Vindelicorum (Аўгсбург) на Леху, дзе сыходзіліся дарогі з Італіі. Адна з іх ішла ад Кома на Кіявену і Кур да Брыганцыі (Брэгенц) на Бодэнскім возеры, а адтуль у Аўгсбург; іншая з Аквілеі, праз Карнійскія Альпы, да Вельдыдэны (Вільдэн) на Іне ў Рэцыі; тут з ёю сустракалася трэцяя, самая значная дарога з Вероны на Трыент, уверх па даліне ракі Эч, затым Брэнерам, далінай Іна і Баварскімі Альпамі да Вельдыдэны і Аўгсбурга. Гэта дарога ў 47 годзе была завершана Клаўдзіем і працягнута да верхняга Дуная; па яго імі яна стала называцца via Claudia.

Рэцыя кіравалася чыноўнікамі невысокага рангу, падпарадкаванымі імператару: моцны атрад, які займаў правінцыю і ахоўваў шляхі, якія злучалі Італію з поўначчу, небяспечна было даручаць чалавеку з сенацкай партыі. Рэцыя адміністрацыйна была падзелена на Raetia prima, гэта значыць уласна Рэцыю, і на Raetia secunda ці Віндэліцыю: галоўныя гарады першай — Сuriа Raetorum (Кур), Tridentum (Трыент), Clavenna (Кіявена), Вilitiа (Белінцона), Bauzânum (Боцэн).

|  Правінцыі Рымскай імперыі ў 120 годзе |
| --- |
| 
Азія · 
Аквітанія · 
Асірыя · 
Афрыка · 
Ахея · 
Балеары · 
Белгіка · 
Бетыка · 
Брытанія · 
Верхняя Германія · 
Віфінія · 
Галатыя · 
Дакія · 
Далмацыя · 
Егіпет · 
Італія · 
Іўдзея · 
Камяністая Аравія · 
Кападокія · 
Кілікія · 
Кіпр · 
Камагена · 
Корсіка і Сардзінія · 
Коцкія Альпы · 
Крыт і Кірэнаіка · 
Лікаонія · 
Лікія · 
Лугдунская Галія · 
Лузітанія · 
Маўрэтанія · 
Македонія · 
Малая Арменія · 
Мёзія · 
Нарбонская Галія · 
Ніжняя Германія · 
Норык · 
Нумідыя · 
Асраена · 
Памфілія · 
Панонія · 
Пенінскія Альпы · 
Прыморскія Альпы · 
Пісідыя · 
Понт · 
Рэцыя · 
Сірыя · 
Сіцылія · 
Месапатамія · 
Цопк (Сафена) · 
Тараконская Іспанія · 
Фракія · 
Эпір
 |

Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).