recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Інды-фолк** (англ.: Indie folkIndie folk, *незалежная народная музыка*) — музычны жанр, створаны ў 1990-х гадах аўтарамі-выканаўцамі песень з інды-рок-супольнасці, пад уплывам фолк-музыкі і класічнага кантры. Інды-фолк спалучае ў сабе запамінальныя мелодыі інды-року з акустычным гучаннем сучаснага фольку. Да натхняльнікам жанру і раннім выканаўцам адносяць Elliott Smith, Will Oldham, Ani DiFranco і Dan Bern. Аднак інды-фолк па-сапраўднаму зацвердзіўся толькі ў 2000-х, з такімі лэйбламі, як Saddle Creek, Barsuk, Ramseur і Sub Pop. Сярод найважнейшых выканаўцаў адзначаюцца The Decemberists (з іх неа-кельцкім фолкам), Fleet Foxes (з іх гармоніямі рэгіёну Апалачы), Iron & Wine (з іх разнастайнасцю, ад акустычных лоў-фай-балад да пышнага электрычнага року, у рэчаіснасці, ніколі не выходзіць за межы інды-фольку), The Cave Singers, Loch Lomond, Bon Iver, Or, The Whale, Great Lake Плыўцы і Blind Pilot. Такія патэнцыйныя мега-зоркі, як Mumford & Sons і The Lumineers накладваюць акустычныя інструменты на поп-рок-аснову.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Michael Keefe. "What Is New Folk? A Genre Profile". *About.com*. Праверана 2008-07-07. Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 29 верасня 2016. Праверана 25 студзеня 2017.
3. ↑  20 Great Folk Albums to Add to Your Indie-Rock Collection :: Music :: Lists :: Paste **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 29 лістапада 2018. Праверана 25 студзеня 2017.

Спасылкі
--------

* Інды-фолк на about.com Архівавана 29 верасня 2016.
* Інды-фолк на allmusic.com
**Коммандо 6** (англ.: 6 Commando) — падраздзяленне еўрапеоідных наймітаў часоў Кангалезскага крызісу 1960-х. Ад вядомага ваеннага авантурыста Боба Дэнара байцы атрада атрымалі мянушку *«les affreux»*, інакш кажучы *«жудасныя»*.

Атрад
-----

Першапачаткова ў групу ўвайшлі замежныя баевікі з Францыі, Бельгіі і Італіі, якія не трапілі ў «Каманда 5». Першым камандзірам атрада стаў падпалкоўнік Ламулін, дзеючы афіцэр бельгійскай арміі. Пазней на яго месца прыйшоў Боб Дэнар.

Падраздзяленне, агульнай колькасцю 550 чалавек, было падзелена на так званыя «шокі» (фр.: choc). Па памерах яны адпавядалі ротам. Усяго такіх фарміраванняў было пяць: у Лебо дыслакаваўся 1-ы «шок» маёра Карла Кука (забіты 1 жніўня 1967 г.), у Стэнлівілі — 2-і капітана Крысціяна Лабудзіга, у Пангу — 3-і маёра Юбера Пінатона, у Акеці — 4-ы капітана Фажэра (11 ліпеня 1967 г. паранены і эвакуіраваны ў Анголу), ва Увіра — 5-ы маёра Роберта «Боба» Надзіна.

Таксама як і ў «Каманда 5», дысцыпліна ў «Каманда 6» пакідала жадаць лепшага.

Баявы шлях
----------

Сілы «Каманда 6» змагаліся на баку Кангалезскай нацыянальнай арміі, шчыльна ўзаемадзейнічаю з катангскімі падраздзяленнямі ўрадавых войск і бельгійскімі інтэрвентамі.

Першай місіяй атрада стала навядзенне парадку ў горадзе Стэнлівіль, з чым найміты паспяхова справіліся. Пасля большую частку «Каманда 6» адправілі на ўзмацненне дваццаці шасці гарнізонаў кангалезскай арміі, якія былі раскіданы па поўначы і ўсходу краіны. Так, мяжу з ЦАР узялі пад ахову іспанскія найміты (парадку 100 чалавек), а французы і бельгійцы грунтаваліся пад Стэнлівілем. З-за гэтай фрагментацыі група не змагла атрымаць рэпутацыю эфектыўнай баявой сілы, роўнай «Каманда 5».

У 1967 годзе, калі наёмнікі здзейснілі ўзброенае паўстанне ў Стэнлівілі, улады краіны падраздзяленне расфарміравалі.

Зноскі
------

1. ↑  Obituary: Bob Denard **(нявызн.)** (15 кастрычніка 2007).
2. 1 2 3 4 5  Clarke 1968, p. 51.
3. 1 2  Clarke 1968, p. 67.
4. ↑  Mercenaries in Congo 1964-65 on CJ3B.info **(нявызн.)**.
5. ↑  A list of known Soldiers of Fortune who served in the Congo conflict some time during the 1960's **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 25 лютага 2021. Праверана 27 лютага 2023.
6. ↑  Clarke 1968, p. 69.
7. ↑  Clarke 1968, p. 73.

Літаратура
----------

* Clarke, S.J.G. The Congo Mercenary: A history and analysis. — Johannesburg : South African Institute of International Affairs, 1968.
**Андрэй Андрэевіч Душачкін-Клімаў** (нар. 8 лютага 1960, г. Мінск) — беларускі акцёр тэатра і кіно. Заслужаны артыст Беларусі (2004)

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 8 лютага 1960 года ў Мінску. Сын народнай артысткі СССР А. І. Клімавай і тэатральнага педагога, акцёра А. В. Карсакоўскага (Душачкіна).

Скончыў у 1981 годзе Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут па курсе В. Раеўскага. Кар’ера будучага артыста пачыналася з трапяткога захаплення музыкай. У той час амаль у кожнай школе існаваў свой ансамбль. Андрэй іграў на электрагітары, якую сканструяваў самастойна.

Прайшоў час, школьная сцэна змянілася тэатральнымі падмосткамі. Тлумачэнне гэтаму можа быць дваістае: з аднаго боку любоў да музыкі як да адной са сфер сапраўднага мастацтва, з другога — наяўнасць вядомых таленавітых бацькоў-акцёраў.

Андрэй Душачкін-Клімаў з 1981 г. працуе ў Нацыянальным акадэмічным драматычным тэатры імя М. Горкага. 

Член Саюза пісьменнікаў Беларусі, Саюза пісьменнікаў Расіі.

Творчасць
---------

Тонкі і шматгранны акцёр, выканаўца лірычных, драматычных і трагікамічных роляў. Яго мастацтву ўласцівы шчырасць, арганічнасць, імправізацыйнасць, гратэскавая завостранасць у злучэнні з глыбінёй разумення сцэнічнага характару.

Рэпертуарны ліст артыста значны і разнастайны. Сярод яго роляў Прафесар, Вядучы («Свабодны брак» Д. Фо і Ф. Рамэ), Марцэл («Трагічная аповесць пра Гамлета, прынца Дацкага» паводле п’есы «Гамлет» У. Шэкспіра), Віктар Віктаравіч («Неадкладна патрабуецца… „самазабойца"» паводле п’есы «Самазабойца» М. Эрдмана), Сцыпіён («Калігула» А. Камю), Юрыст («Перад захадам сонца» Г. Гаўптмана), Мікалай («Дзівакі» М. Горкага), Канчэта Меле («Суцяшальнік удоў» Дж. Марота, Б. Рандоні), Окерман («Сунічная паляна» І. Бергмана) і інш.

Акцёру падабаецца ствараць непадобныя адзін на аднаго характары і ў кіно: Чырвонаармеец Заяц («Ветразі майго дзяцінства»), Урач («Каменская»), Доктар Васькін («Атэль выканання жаданняў»), Бізнесмен («Агенцтва Іван ды Мар’я»), Тата («Маленькія ўцекачы»), Урач Паршын («Дняпроўскі рубеж») і інш.

Зняўся ў дзвюх псіхалагічных кінанавелах рэжысёра М. Субоціна — «Бакал віна» і «Аб тых, хто прапаў без вестак», якія былі адзначаны шэрагам узнагарод. Артыст таксама здымаецца ў розных праектах Беларускага тэлебачання, працуе на радыё.

Андрэй Душачкін-Клімаў з’яўляецца аўтарам трох кніг: «По ту сторону зеркала» (1996; прысвечана маці, актрысе А. І. Клімавай), «Отражение» (2000) і «Письма Луны» (2003; у іх змешчаны эсэ, пародыі, авангард, абстракцыі). У 2009 г. у часопісе «Нёман» было апублікавана апавяданне «Фронтовик». Друкаваліся таксама вершы аўтара.

Узнагароды
----------

Узнагароджаным Ганаровым дыпломам ЮНЕСКА за творчую і грамадскую дзейнасць (2008 г.), медалём Францыска Скарыны (2010).
Бармбрэк
**Бармбрэк** (ірл.: báirín breac) — салодкі дражджавы хлеб з вінаградам (белым кішмішам) і разынкамі. Звычайна падаецца я са сметанковым маслам да чаю. Цеста для бармбрэка робіцца больш салодкім, чым для простага хлеба. Вінаград і разынкі надаюць гэтаму хлебу асаблівы водар.

Бармбрэк у Ірландыі з'яўляецца адным з галоўных атрыбутаў святочнага стала на Дзень усіх Святых. Пры прыгатаванні святочнага бармбрэка, у цеста хаваюць гарох, драўнінную трэску, кавалак тканіны, манету і пярсцёнак. Падчас свята камусьці трапляўся адзін з прадметаў, кожны з якіх нясе пэўны сэнс: гарох — не чакаць хуткага вяселля, трэска — да непрыемнасцяў ў сямейным жыцці, кавалак тканіны — да беднасці, манета — да багацця, а пярсцёнак — да хуткага вяселля. У адпаведнасці з гэтай традыцыяй, цяпер прадаюцца бармбрэкі з цацачнымі пярсцёнкамі ўнутры.
Алайская даліна, Заалайскі хрыбет, рака Кызылсу
**Алайская даліна** - міжгорная катлавіна між Алайскім і Заалайскім хрыбтамі ў Кыргызстане і Таджыкістане. Вышыня ад 2 240 м на захадзе да 3 536 м на ўсходзе (перавал Тамурун). Распасціраецца на 150 км з заходу на ўсход пры шырыні ад 8 да 25 км. Плошча 1 712 км².

Складзена пераважна алювіяльнымі і пралювіяльнымі адкладамі. Арашаецца ракой Кызылсу; мае шмат сухіх рэчышчаў і пясчаных масіваў.

Клімат рэзка кантынентальны, суворы. Дно даліны пакрыта стэпавай расліннасцю (ціпчак, кавыль і некаторыя субальпійскія расліны). Адна з лепшых высакагорных пашаў. У заходняй частцы даліны - ірыгацыйнае земляробства.

Літаратура
----------

* Геаграфічны энцыклапедычны слоўнік. Масква. "Савецкая Энцыклапедыя". 1989.с. 20
* Українська радянська енциклопедія : у 12 томах / за ред. М. Бажана. — 2-ге вид. — К.: Головна редакція УРЕ, 1974–1985.
**Востраў Адэлаіды** — бязлюдны востраў архіпелага Зямля Франца-Іосіфа. Найвышэйшая кропка вострава — 48 метраў. Адміністрацыйна адносіцца да Прыморскага раёна Архангельскай вобласці Расіі.

Геаграфія
---------

Востраў размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы архіпелага ў водах праліва Сарса. Уваходзіць у склад астравоў Белая Зямля. На адлегласці 3,5 кіламетра на паўночны ўсход размешчаны востраў Ева-Ліў, у 3,3 кіламетрах на поўдзень — востраў Фрэдэн.

Востраў мае круглую форму дыяметрам 2 кіламетры. Уся яго тэрыторыя пакрыта лёдам.

Названы ў гонар маці Нансена — Адэлаіды Юхан Тэклы.
Прысяга караля Яна Казіміра на догавары 10 чэрвеня 1659 г.
**Гадзяцкі дагавор** — пагадненне, якое вызначала ўзаемаадносіны Украіны і Польскай Кароны. Падпісаны 6(16).9.1658 у г. Гадзяч на Палтаўшчыне. Звязаны з падзеямі вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667.

З стараны Польшчы яго падпісалі валынскі кашталян С. К. Бянецкі і смаленскі кашталян Л. К. Еўлашэўскі, ад Украіны — гетман Запарожскай Сечы І. Выгоўскі. Паводле дамовы з Кіеўскага, Брацлаўскага і Чарнігаўскага ваяводстваў утваралася асобная дзяржава, што павінна была аб’яднацца з Каронай на прынцыпах федэрацыі. у якой былі Польшча і ВКЛ. Украінская дзяржава магла мець свае грошы, колькасць Запарожскага войска скарачалася да 30 тыс. чалавек. Шляхце, што перайшла на бок Б. Хмяльніцкага і І. Выгоўскага даравалася амністыя. Жыхарам праваслаўнага веравызнання гарантавалася роўнае з католікамі права займаць кіруючыя дзяржаўныя пасады, а кіеўскі мітрапаліт уключаўся ў склад польскага сената.

Пасля ратыфікацыі гэтага акта вальным соймам Рэчы Паспалітай шляхта мела права вяртацца ў свае маёнткі на Украіну. Гадзяцкі дагавор быў дыпламатычным поспехам абодвух бакоў, яго ўмовы цалкам адпавядалі інтарэсам украінскай казацкай старшыны. Аднак, хоць польскі сойм зацвердзіў тэкст гэтага пагаднення, рэальнай сілы яно не набыло, бо ў выніку нараджэння паўстання 1659 гетман І. Выгоўскі быў скінуты і ўцёк.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.

Спасылкі
--------

* Копія Гадзяцкага дагавора

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
**Стакгольмскія дагаворы** — два дагаворы, падпісаных у Стакгольме ў рамках высілкаў Швецыі па заканчэнню Паўночнай вайны, якая невыгодна склалася для яе.

Перадгісторыя
-------------

У 1718 годзе шведскі кароль Карл XII быў забіты падчас агляду аблогавых прац у раёне Фрэдрыкстэна. Трон успадкавала яго сястра Ульрыка Элеанора, якая ў справах бязмежна давярала мужу Фрэдрыку Гесенскаму, які займаў пасаду галоўнакамандуючага шведскай арміяй (пры Карле XII гэта было толькі фармальная пасада, але пасля яго смерці яна нечакана набыла гіганцкае значэнне). Фрэдрык прыняў рашэнне адмовіцца ад часткі ўладанняў Швецыі, каб прыцягнуць тыя краіны, якім яны будуць перададзены, да сумеснай барацьбы супраць Расіі.

Дагавор з Гановерам
-------------------

9 лістапада 1719 года ў Стакгольме быў падпісаны дагавор паміж Швецыяй і курфюрствам Гановер, у адпаведнасці з якім Швецыя саступіла Гановеру Брэмен-Вердэн.

Дагавор з Прусіяй
-----------------

21 студзеня 1720 года ў Стакгольме быў падпісаны дагавор паміж Швецыяй і Прусіяй, у адпаведнасці з якім да Прусіі перайшлі землі Шведскай Памераніі, размешчаныя паўднёвей рэкі Пеенэ і ўсходней канала Пеенэштром, уключаючы астравы Узедам і Волін, а таксама гарады Штэцін, Дам і Гольнаў. Пакінутая частка Шведскай Памераніі была на той момант акупавана Даніяй.

  


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Каця Каповіч** (поўнае імя — Кацярына Юльевна Каповіч; 21 чэрвеня 1960, Кішынёў) — руская і амерыканская паэтка, празаік, рэдактар.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 21 чэрвеня 1960 года ў Кішынёве ў сям’і архітэктара Юлія Ісаакавіча Каповіча (1932—2011), маці Ада Наумаўна загадвала аддзелам камплектавання ў Бібліятэцы Акадэміі навук Малдаўскай ССР. Дзед, прафесар палітычнай эканоміі Ісаак Ісаевіч Каповіч (Коган, 1896—1972), быў загадчыкам яўрэйскім сектарам факультэта сацыяльнага выхавання Адэскага інстытута народнай адукацыі (1923—1929) і членам прэзідыума адэскага камітэта Таварыства распаўсюджвання рамеснай працы сярод яўрэяў Расіі. У 1979 годзе бацька быў асуджаны на 8 гадоў.

Вучылася ў кішынёўскай школе № 53 з англійскім ухілам, скончыла руска-малдаўскую сярэднюю школу № 8. Паступіла ў Ніжнетагільскі дзяржаўны педагагічны інстытут на факультэт замежных моў (аддзяленне англійскай і французскай моў), пасля другога курса перавялася на завочнае аддзяленне філалагічнага факультэта ў Кішынёўскі педагагічны інстытут, працавала на самых экзатычных працах (у тым ліку замярала рэзервуары нафтасховішча). У Кішынёве ўваходзіла ў кола пачаткоўцаў мясцовых літаратараў літаб’яднання «Арбіта» пры газеце «Молодёжь Молдавии», куды таксама ўваходзілі Яўген Харват, Віктар Панэ, Аляксандр Фрадзіс.

З 1990 года разам з першым мужам (пісьменнікам Віктарам Панэ, нар. 1954) выехала ў Ізраіль, жыла ў Ерусаліме. У 1992 годзе пераехала ў Бостан (ЗША), вучылася на факультэце славістыкі Гарвардскага ўніверсітэта. Рэдагуе (сумесна з мужам Філіпам Нікалаевым) англамоўны паэтычны часопіс «Fulcrum».

Піша вершы па-руску і па-англійску. Руская паэзія Каповіч вылучаецца прынцыповым аскетызмам фармальных сродкаў (аж да дэманстратыўнага мінус-прыёму — беднай рыфмы), якія адлюстроўваюць скразную тэму Каповіч — беднасць і галечу прадметнага свету, якія акружае большасць людзей, рыфмуецца затым з беднасцю душэўнага ўтрымання.

Сям’я
-----

* Стрыечныя браты — амерыканскія матэматыкі Міхаіл Каповіч, Ілля Каповіч і Віталь Каповіч.

Узнагароды
----------

* Руская прэмія (2012) за «Удваіх весялей».
* Руская прэмія (2015) за «Іншыя».

Зноскі
------

1. ↑  Профіль на сайце «Сноб» Архівавана 11 лістапада 2012.
2. ↑  Л. Д. Гутрина «Ностальгия по „родному советскому" в поэзии Кати Капович»
3. ↑  Екатерина Капович: «К поэзии всегда необходима странная химическая добавка, которая сделает поэта любимым»

Літаратура
----------

* Клоц, Яков. Беседа с Катей Капович // Поэты в Нью-Йорке. — Москва: Новое литературное обозрение, 2016. — С. 283—344. — 688 с. — ISBN 9785444805657.
**Гларнскія Альпы** — горы, частка Заходніх Альп на ўсходзе Швейцарыі (кантоны Уры, Граўбюндэн, Гларус, Санкт-Гален, Швіц і Цуг).

Гларнскія Альпы аддзеленыя ад Лепанцінскіх Альпаў (на поўдні) далінай Пярэдняга Рэйна і перавалам Оберальп, ад усходняй часткі Бернскага Альпаў (на захадзе) — далінай ракі Рэйс (Ройс), з усходу і поўначы абмяжоўваюцца далінай Рэйна. Найвышэйшая кропка — гара Тоды (3614 м). Назва Гларнскіх Альпаў паходзіць ад горада і кантона Гларус.

Заўвагі
-------

1. ↑  Peakbagger.com

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4093562-0 · NKC: ge138019 · VIAF: 238377887 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дворак.
**Рыгор Уладзіміравіч Дворак** (нар. 4 жніўня 1957, в. Бярозаўка Мазырскага раёна Гомельскай вобласці) — беларускі чыгуначнік, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту.

Служыў у радах Савецкай Арміі. Працаваў манцёрам пуці Калінкавіцкай дыстанцыі пуці Беларускай чыгункі, дзяжурным па парку і пасту, загадчыкам грузавога двара станцыі Калінкавічы Беларускай чыгункі, намеснікам начальніка станцыі Калінкавічы Беларускай чыгункі, начальнікам станцыі Калінкавічы рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Гомельскае аддзяленне Беларускай чыгункі», начальнікам транспартна-экспедыцыйнага рэспубліканскага даччынага ўнітарнага прадпрыемства «Гомельчыгункатранс», першым намеснікам начальніка транспартнага рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Гомельскае аддзяленне Беларускай чыгункі».

Начальнік транспартнага рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства «Гомельскае аддзяленне Беларускай чыгункі».

Выбіраўся членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны медалём «За працоўныя заслугі».

Зноскі
------

1. ↑  Дворак Рыгор Уладзіміравіч Архівавана 18 жніўня 2020.
***Deilephila elpenor***  — від матылькоў з сямейства {{bt-bellat|бражнікі|Sphingidae}}. Названы ў гонар {{нп3|Элпенор|Элпенора|ru|Элпенор}}, спадарожніка Адысея, які ў ап'яненні зваліўся з даху палаца Кіркі і разбіўся да смерці.

Апісанне
--------

Размах крылаў 50-70 мм. Афарбоўка пярэдніх крылаў і цела аліўкава-ружовая з папярочнымі касымі ружовымі перавязямі на пярэдніх крылах. Заднія крылы ў сваёй аснове чорныя.

Арэал
-----

Шырока распаўсюджаны ў Палеарктыцы, ад Еўропа, у тым ліку Сярэдняга і Паўднёвага Уралу, праз поўнач Турцыі, Паўночны Іран, Афганістан, усход Сярэдняй Азіі, Казахстан, поўдзень Сібіры да цэнтральнай Якуціі, Прыамур'я, Прымор'я, Сахалін, Паўднёвых Курыл; сустракаецца ў Паўночнай Індыі, Непале, на поўначы Індакітая, Кітая, Карэі і Японіі.

Біялогія
--------

Час лёту - з сярэдзіны мая да сярэдзіны жніўня, адно, месцамі-два пакаленні.

Стадыя вусеня - з сярэдзіны чэрвеня да жніўня. Колер вусеня вар'іруе ад светла-зялёнага да карычневага і амаль чорнага, на 4-м і 5-м кольцах маюцца «вочкі» з цёмным ядром і белай аблямоўкай. Рог кароткі, чорна-карычневы. Кармавыя расліны вусеняў — {{bt-bellat|скрыпень|*Epilobium angustifolium}}* і *Е. hirsutum*) і {{bt-bellat||*Chamerion*; радзей {{bt-bellat|маруна|}}, {{bt-bellat|бальзамін|}}, {{bt-bellat|вінаград|}}. Акукліванне на глебе, зімуе кукалка.

Літаратура
----------

* *Брандт Э. К.* Бражник винный // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Martin Stevens (2005). «The role of eyespots as anti-predator mechanisms, principally demonstrated in the Lepidoptera». *Biological Reviews* **80** (4): 573—588.
* Almut Kelber, Anna Balkenius & Eric J. Warrant (2002). «Scotopic colour vision in nocturnal hawkmoths». *Nature* **419** (6910): 922—925.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рарайма.
**Рарайма** (Roraima) — сталовая гара (тэпуі) у Паўднёвай Амерыцы. Размешчана на стыку Бразіліі (штат Рарайма), Венесуэлы (Нацыянальны парк Канаіма) і Гаяны (найвышэйшая кропка краіны). Вышыня ў кропцы злучэння межаў (патройны пункт) складае 2723 м над узроўнем мора. Вяршыня Рараймы — плато плошчай каля 34 км².

Справаздачы аб экспедыцыі ў раён гары натхнілі Артура Конан Дойла на напісанне рамана «Закінуты свет».

У раёне Рараймы бяруць пачатак рэкі басейнаў Арынока, Амазонкі і Эсекіба.

Гл. таксама
-----------

* Гвіянскае нагор’е

Літаратура
----------

* Hamish MacInnes, Climb to the Lost World, Penguin Group, 1976, 240 p. (ISBN 9780140034448)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Рарайма (гара)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n81035115 · NDL: 00629476 · NKC: ge799862 · VIAF: 154777132 |
**Мікалай Мікалаевіч Бекман** (руск.: Николай Николаевич Бекман; 1865 — 1924) — дзяржаўны службовец, землеўласнік.

Біяграфія
---------

Паходзіў абруселага роду шведскага паходжання. Нарадзіўся ў сям’і барона Мікалая Мікалаевіча Бекмана (1842—1897), памешчыка Палтаўскай губерні, Ганны Іванаўны Крамаравай (1845—1919). Меў сястру Кацярыну (у шлюбе Ляпнінская; 1846—1930).

Скончыў Царскасельскі ліцэй у Пецярбургу і Пятроўска-разумоўскую сельскагаспадарчую акадэмію ў Маскве.

Памешчык, валодаў вёскай Янаўка Клімавіцкага павета. Ляснічы ва ўгоддзях князёў Мяшчэрскіх. Апошні клімавіцкі павятовы маршалак у 1911—1916 гадах. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі працаваў аграномам у Рослаўлі.

Сям’я
-----

У першым шлюбе з графіняй Аленай Сямёнаўнай з Бонч-Асмалоўскіх (1863—1908), дачкой Сямёна Сямёнавіча Бонч-Асмалоўскага (1832—1905) і Юліі Іванаўны з Бонч-Бруевічаў. Дзеці:

* Мікалай (1890—1984),
* Георгій (1902—1907),
* Сяргей (1895—1938). Ягоны ўнук савецкі і расійскі ўльтракансерватыўны палітычны дзеяч Сяргей Эрвандавіч Кургінян.
* Марыя (1892—1928),
* Вольга (па мужу Федаровіч) (1898—1945).

У другім шлюбе з баранесай Марыя Мікалаеўна з Мяшчэрскіх (у першым шлюбе фон Брынкен[ru]). Да рэвалюцыі сям’я жыла ва ўласным асабняку ў Клімавічах, пазней сям’ю перасялілі ў невялікі ўбогі домік на ўскраіне горада.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Бекман Николай Николаевич
2. ↑  Бойко Дм. А. Предводители Дворянства всех наместничеств, губерний, областей, уездов и округов Российской Империи. 1767–1917 гг. — Запорожье, 2022. — 3316(2) с.: ил. XXXVI л. ил.
3. 1 2  В КЛИМОВИЧАХ СОХРАНИЛСЯ ОСОБНЯК ИМЕНИТОГО РОДА МЕЩЕРСКИХ

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com · Rodovid |
Гатовыя калдуны з соўсамі
**Калдуны́** — нацыянальная беларуская страва. Паходжанне назвы невядомае, адны лічаць што ад лац.: calduna (*цёплыя яшчэ вантробы забітых жывёл*), іншыя, што запазычана ў XV ст. з нямецкай або чэшскай мовы ці нават з цюркскіх моў, бо беларуска-літоўскія татары здаўна гатуюць падобную на калдуны страву *кундумы*, праўда значна буйнейшых памераў.

Гатаванне
---------

Самае простае цеста для калдуноў замешваюць з мукі на цеплаватай вадзе з дадаткам солі, могуць дадаваць яйкі, алей і нават соду. Кажуць, што сапраўднае цеста на калдуны трэба замешваць не на вадзе, а на цыбульным соку. Цеста мусіць быць мяккім, эластычным, добра цягнуцца, каб ягоныя кавалкі можна было лёгка раскатваць і склейваць. Як след вымешанае цеста належыць загарнуць у анучку і пакінуць на нейкі час у холадзе.

Начынкі на калдуны былі вельмі разнастайнымі, бо калдуны маглі быць як асноўнай стравай, так і дэсертам. Калісьці самымі папулярнымі былі калдуны з тварагом, былі таксама з мяснымі, рыбнымі і садавіной (з сушанымі вішнямі, слівамі або чарніцамі) начынкамі. Начынка мусіць быць ані занадта цвёрдай, ані занадта глейкай, найлепш, калі з яе добра фармуюцца невялікія галкі. У залежнасці ад начынкі адрозніваюць калдуны *палескія* — з начыкай з варанай рыбы і крутых яек, *віленскія* — з шынкай і грыбамі, *рускія* — з тварагом або варанай бульбай, і інш.

Спажыванне
----------

Калдуны можна варыць, запякаць, смажыць на патэльні, блясе або ў фрыцюры. Варыць найлепш у пляскатым шырокім рондальку, на малым агні, у вялікай колькасці добра пасоленай вады, каля 5 хвілін ад моманту ўсплывання калдуноў на паверхню. Некаторыя гатункі калдуноў лепей смажыць (палескія).

Соус або падліўка, якія належыць падаваць да калдуноў, залежаць ад начынкі. Да *віленскіх* пасуе топленае масла або сала, да *рускіх* — густая кіслая смятана, да *грубых* — пасераваная цыбуля, да *татарскіх* — булёнам, у якім варыліся, або смятана ці таплёнае масла, да *далікатных* — узбітыя вяршкі з цынамонам або садавінны сіроп.

Сучаснасць
----------

Паштовая марка Беларусі
Пазней калдунамі сталі зваць дранікі з начынкай (*з душамі*), наогул цяпер калдуны выціснутыя ў Беларусі з ужытку пельменямі. Літоўцы таксама лічаць калдуны сваёй нацыянальнай стравай і ў іх налажана прамысловая вытворчасць калдуноў.

Літаратура
----------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Калдуны на Вікісховішчы |

* *Белы А.* Калдуны // Праект «Наша ежа»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
**Анатоль Пятровіч Кузьмічоў** (20 мая 1923, Узлавая, Тульская вобласць, РСФСР — 12 чэрвеня 2011) — беларскі празаік, драматург. Сябра СП СССР і БССР (1952).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і чыгуначніка.

У сувязі з набліжэннем фронту восенню 1941 года накіраваўся на ўсход, працаваў рабочым на базе заготзбожжа ў Пугачоўскім раёне Саратаўскай вобласці.

На пачатку 1942 года — літсупрацоўнік рэдакцыі чыгуначнай газеты «Углярка» (г. Узлавая). З мая 1942 года — у арміі. Удзельнічаў у баях як мінамётчык, служыў у карпусной газеце «В бой за Родину!». Ваяваў на Бранскім, Паўднёва-Заходнім і 3-м Украінскім франтах.

У 1947—1956 гадах працаваў у газеце Закаўказскай ваеннай акругі «Ленинское знамя», у 1957—1959 гадах — быў намеснікам галоўнага рэдактара часопіса «Литературная Грузия».

У 1955 годзе скончыў два курсы завочнага аддзялення Літаратурнага інстытута ў Маскве.

З 1967 года жыў у Мінску.

Творчасць
---------

Друкавацца пачаў у 1940 года. Пісаў на рускай мове.

Аўтар п’ес «В нашем полку» (пастаўлена ў 1951), «Возвращение» (пастаўлена ў 1953), «Орлиный перевал» (пастаўлена ў 1958).

Выступаў і ў жанры прозы. Выйшлі ў Тбілісі, Маскве аповесці «По свежему следу» (1955), «Смена караулов» (1967), «Первые советские гвардейцы» (1971), раманы «Так наступает весна» (1958), «Юго-Запад» (1962, перавыдадзены ў Менску ў 1976), «Тревога» (1964), «Дети становятся взрослыми» (1965), «Одиннадцатый класс» (1967), «Год службы» (1979).

У Мінску выйшлі раманы «Поле боя» (1979), «Подпольная кличка — Янош» (1987), кнігі прозы «Час переклички» (дакументальная аповесць, 1981), «Ночная проверка» (аповесці, 1982), «Тревога» (раман, аповесці, 1983), «Запечатленные навек» (дакументальная аповесць, 1984).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Айчыннай вайны II ступені, Чырвонай Зоркі і медалямі.

Літаратура
----------

* Кузьмічоў Анатоль Пятровіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
* *Л. С. Савік.* Кузьмічоў Анатоль Пятровіч // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1994. — Т. 3. Івашын — Кучар. — С. 446-447. — 585 с.; іл.. — ISBN 5-85700-123-4.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: xx0084325 · VIAF: 85857936 |
**Замак Красіцкіх** у Красічыне, непадалёк ад Пшэмысля будаваўся польскімі магнатамі Станіславам і Марцінам Красіцкімі па праекту італьянскага архітэктара Галеаца Апіані з 1598 па 1633 гады ў стылі эпохі позняга Адраджэння. Па вуглах сцен размешчаны чатыры круглыя ​​вежы з традыцыйнымі для гэтай частцы Еўропы вонкавымі роспісамі — сграфіта. У XIX—XX стагоддзях палац належаў Сапегам. У цяперашні час разглядаецца пытанне аб уключэнні палацава-паркавага ансамбля ў Красічыне ў лік помнікаў Сусветнай спадчыны.

Гл. таксама
-----------

* Малы Вавель pl:Zamek w Baranowie Sandomierskim
* Мірскі замак — рэнесансны замак польска-літоўскіх магнатаў

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Красічынскі замак**
* Сайт замка ў Красічыне

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 7565960-8 · VIAF: 241900648 |
Князь **Юрый Іванавіч Такмакоў-Звенігародскі (Такмакоў)** (*Георгій Іванавіч Такмакоў*; † 1578) — рускі ваенны і дзяржаўны дзеяч, акольнічы, намеснік і ваявода ў валадаранне Івана Грознага.

Старэйшы сын князя Івана Васільевіча Такмакова.

Складальнік старажытнарускай аповесці пра Выдрапускі абраз Багародзіцы. Паводле версіі М. С. Ціханравава, пераклаў з нямецкай мовы на рускую знакаміты ў сярэднявеччы «Луцідарыус».

Літаратура
----------

* Буланин Д. М. Токмаков Георгий Иванович // Словарь книжников и книжности Древней Руси. — Л.: Наука, 1989. — Вып. 2. Ч. 2. — С. 431—432.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
З сакавіка 2023 года Канада перажыла моцную засуху, выкліканай анамальнай гарачынёй. Ад прыроднага бедства пацярпелі ўсе правінцыі краіны. 

У маі ў некаторых рэгіёнах Прэрыі, якая ўключае Альберту, Саскачэван і Манітобу, тэмпература была на 7 градусаў вышэй за норму, у той час як сярэдняя тэмпература была на 3—5 градусаў вышэй за звычайную. 

Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Канады заяўляла, што да чэрвеня ўзровень засухі ў розных рэгіёнах вар’іраваўся ад D0 да D3 (найбольшы ўзровень паводле канадскай класіфікацыі — D4). Першы паказчык D3 зарэгістраваны ў Альберце. 

Да канца чэрвеня з-за экстрэмальнай засухі муніцыпалітэты Пейнтарт, Стэтлер, Вулкан і Футхілз абвясцілі стан сельскагаспадарчага бедства.

Гл. таксама
-----------

* Засуха ў Еўропе (2023)

Заўвагі
-------

1. ↑  Canada's wildfire season is off to an 'unprecedented' start. Here's what it could mean for the US (англ.). *CNN* (10 чэрвеня 2023).
2. ↑  Korte, Cara.  How did the Canadian wildfires start? A look at what's causing the fires that covered the East Coast in smoke(англ.)  **(нявызн.)**?, *CBS* (12 чэрвеня 2023). Праверана 15 чэрвеня 2023.
3. ↑  Canadian Drought Outlook **(нявызн.)**. *Department of Agriculture* (30 чэрвеня 2023). Праверана June 30, 2023.
4. ↑  *Canada*. Current drought conditions **(нявызн.)**(недаступная спасылка) (1 снежня 2022). Архівавана з першакрыніцы 13 чэрвеня 2023. Праверана 30 чэрвеня 2023.
5. ↑  Canadian Drought Monitor **(нявызн.)**. *Agriculture and Agri-Food Canada* (26 красавіка 2016). Праверана 30 чэрвеня 2023.D0: Abnormally Dry 1 in 3 year event; D1: Moderate Drought 1 in 5 year event; D2: Severe Drought 1 in 10 year event; D3: Extreme Drought; 1 in 20 year event; D4: Exceptional Drought 1 in 50 year event.
6. 1 2  Facing extreme drought, Foothills declares agricultural disaster **(нявызн.)**, *City News* (June 29, 2023).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Багдановіч.

**Аляксандр Вальдэмаравіч Багдановіч** (нар. 11 лютага 1964, г. Гомель) — беларускі спецыяліст у галіне дынамікі, трываласці машын, прыбораў і апаратуры. Доктар тэхнічных навук (2006), дацэнт (2006), прафесар. Член рэдкалегіі міжнароднага навукова-тэхнічнага часопіса «Механика машин, механизмов и материалов». Дэпутат, член прэзідыума Лідскага раённага Савета дэпутатаў Гродзенскай вобласці (2010—2014).

Біяграфія
---------

Скончыў Беларускі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (спецыяльнасць «Цеплавозы і цеплавозная гаспадарка», кваліфікацыя «Інжынер шляхоў зносін», 1986; аспірантура, 1991), Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт транспарту (дактарантура, 2000).

Працаваў у Беларускім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (1986—1991), ДСКБ ВА «Гомсельмаш» (1991—1992), Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту (1992—1995), Лідскім індустрыяльным тэхнікуме (1995—1997), НВА «Трибофатика» (Гомель, 2000—2002), Лідскім каледжы УА «Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы» (2002—2014, намеснік дырэктара, дырэктар), Беларускім дзяржаўным універсітэце (механіка-матэматычны факультэт, кафедра тэарэтычнай і прыкладной механікі, прафесар).

Навуковыя інтарэсы: механіка стомленаснага разбурэння; трыбафатыка.

Узнагароды
----------

Ганаровыя граматы Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь (2005, 2014), стыпендыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (2007) і інш.

Публікацыі
----------

* Научные основы прогнозирования предельных состояний силовых систем : диссертация … доктора технических наук : 01.02.06 : защищена 23.09.2005 : утверждена 22.02.2006 / Богданович Александр Вальдемарович. — Гомель ; Минск, 2004.
* Живучесть линейной части нефтепровода / Л. А. Сосновский, А. В. Богданович, А. М. Бордовский. — Гомель, 2004.
* Прогнозирование предельных состояний силовых систем : монография / А. В. Богданович. — Гродно, 2008.
* Расчет надежности силовой системы «коленчатый вал — подшипник скольжения» : пособие для студентов технических вузов / А. В. Богданович, Л. А. Сосновский. — Гомель, 2004.
* Трещиностойкость / Л. А. Сосновский, А. В. Богданович. — Гомель, 2011.
* Methods and main results of Tribo-Fatigue tests / L. А. Sosnovskiy, А. V. Bogdanovich, O. M. Yelovoy, S. А. Tyurin, V. V. Komissarov, S. S. Sherbakov// International Journal of Fatigue. — 2014. — Vol. 66. — P. 207—219.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Богданович Александр Вальдемарович
**Ала́дкі** — традыцыйны беларускі мучны выраб.

Пшанічную муку (вышэйшых гатункаў) замешваюць на заквасцы, разведзенай малаком, сыраквашай або сыроваткай. У цеста дадаюць яйкі, масла, соду або дрожджы. Пякуць на змазанай тлушчам патэльні ў гарачым духу печы.

Гатовыя аладкі мажуць маслам, мачаюць у тук, смятану або варэнне, даўней палівалі цёртым макам (найчасцей на Каляды).

Пашыраны па ўсёй тэрыторыі Беларусі. На Палессі аладкамі называлі бліны з таркаванай бульбы.

Літаратура
----------

* Аладкі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — С. 226. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Помнік Тадэвушу Касцюшку.

**Помнік Тадэвушу Касцюшку** — статуя, усталяваная асацыяцыяй беларусаў у Швейцарыі ў швейцарскім горадзе Золатурне, з нагоды 200-годдзя з дня смерці Тадэвуша Касцюшкі. Помнік уяўляе сабой бронзавую постаць вышынёй 181 см. Знаходзіцца ў скверы ля пратэстанцкай царквы Золатурна.

Гісторыя
--------

Ідэя ўсталяваць помнік Тадэвушу Касцюшку, які некаторы час жыў і памёр у Золатурне, узнікла ў 2010 годзе і належыць былому паслу Беларусі ў Швейцарыі Андрэю Кулажанку, а рэалізацыя стала магчымай, дзякуючы намаганням Беларускага аб'яднання ў Швейцарыі. 17 кастрычніка 2017 года помнік быў усталяваны, а 21 кастрычніка таго ж года адбылося яго ўрачыстае адкрыццё, на якім, у т.л. прысутнічалі ганаровыя госці з Беларусі, Польшчы, Літвы, а таксама прадстаўнікі беларускай дыяспары з розных краін.

Помнік быў выраблены на сродкі Беларускага аб'яднання ў Швейцарыі і сям'і Сапегаў у прыватнасці. Першапачаткова на помніку планавалася зрабіць надпіс па-нямецку і па-беларуску, які павінен быў выглядаць наступным чынам:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Zu Ehren von Tadevuš Kaściuška 04.02.1746 — 15.10.1817 dem hervorragenden Sohn Belarus' von dankbaren Landsleuten. Belarussische Vereinigung in der Schweiz 2017 | "|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Тадэвуш Касцюшка 04.02.1746 — 15.10.1817 Выдатнаму сыну Беларусі ад удзячных суайчыннікаў. Беларускае аб'яднанне ў Швейцарыі 2017 | "|

Аднак падобны надпіс не задаволіў польскі бок, і пасол Польшчы ў Швейцарыі Якуб Кумах прымусіў мэрыю Золатурна выкрасліць з шыльды ўсе згадкі пра Беларусь і беларускамоўную версію. І толькі пасля ўмяшальніцтва Міністэрства замежных спраў Беларусі быў знойдзены кампрамісны варыянт, які цяпер выглядае так:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Tadeusz Kosciuszko 04.02.1746 — 15.10.1817 von der Belarussischen Vereinigung in der Schweiz 2017 | "|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Тадэвуш Касцюшка 04.02.1746 — 15.10.1817 ад Беларускага аб'яднання ў Швейцарыі 2017 | "|

Акрамя таго, падчас урачыстай цырымоніі адкрыцця помніку прадстаўнікі беларускай дыяспары трымалі расцяжку з надпісам: «Выдатнаму сыну Беларусі ад удзячных суайчыннікаў».

Рэакцыяй беларусаў на канфлікт у Залатурне было пачаць збор сродкаў на помнік Т. Касцюшку на яго радзіме, у Мерачоўшчыне.

Галерэя
-------

* Помнік за некалькі хвілін да ўрачыстага адкрыцця.Помнік за некалькі хвілін да ўрачыстага адкрыцця.
* Шыльда.Шыльда.
* Прадстаўнікі беларускай дыяспары падчас урачыстага адкрыцця помніка.Прадстаўнікі беларускай дыяспары падчас урачыстага адкрыцця помніка.
* Асвячэнне помніка.Асвячэнне помніка.

Зноскі
------

1. ↑  Адкрыццё помніка Тадэвушу Касцюшку Архівавана 25 лютага 2018.
2. 1 2  У швейцарскім Золатурне беларусы ўсталююць помнік Т.Касцюшку Архівавана 26 лютага 2018.
3. ↑  У Швейцарыі ўсталявалі помнік з таблічкай па-беларуску і па-нямецку
4. ↑  Пад расцяжкай «Выдатнаму сыну Беларусі...» у Швейцарыі адкрылі помнік Касцюшку
5. 1 2  Пад ціскам палякаў з помніка Касцюшку ў Швейцарыі выкраслілі ўсе згадкі пра Беларусь
6. 1 2  У Швейцарыі нарэшце адкрылі помнік Касцюшку
**Леў Пятровіч Тулупаў** (12 студзеня 1930, Варонеж, Расія — 2007) — інжынер шляхоў зносін, спецыяліст у галіне кіравання працэсамі перавозак. Доктар тэхнічных навук (1975), прафесар.

Біяграфія
---------

Скончыў Маскоўскі інстытут інжынераў чыгуначнага транспарту (эксплуатацыйны факультэт, 1952; аспірантура, 1955).

Працаваў у Беларускім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту (1955—1959, дацэнт кафедры «Арганізацыя руху паяздоў»), Усесаюзным навукова-даследчым інстытуце чыгуначнага транспарту (1959—1982, загадчык лабараторыі «Функцыянальны састаў аўтаматызаванай сістэмы кіравання чыгуначным транспартам»), Маскоўскім дзяржаўным універсітэце шляхоў зносін (з 1982, прафесар кафедры «Кіраванне эксплуатацыйнай работай»).

Навуковыя інтарэсы: планаванне эксплуатацыйнай работы чыгунак, аддзяленняў, сартавальных станцый; аўтаматызацыя кіравання перавозачнымі працэсамі на чыгуначным транспарце; педагогіка вышэйшай школы; модульна-рэйтынгавая сістэма ацэнкі ведаў студэнтаў.

Узнагароды
----------

Званне «Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Расійскай Федэрацыі» і інш.

Бібліяграфія
------------

* Автоматизированная система оперативного планирования поездной и грузовой работы (теория, расчеты, опыт внедрения) : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.22.08 / Тулупов Лев Петрович. ― Москва, 1975.
* Расчет плана формирования поездов с учетом пропускной и перерабатывающей способности технических станций : автореферат диссертации … кандидата технических наук / Тулупов Л. П. ― Москва, 1955.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Тулупов Лев Петрович // Белорусский институт инженеров железнодорожного транспорта : Хроника. События. Люди / П. С. Грунтов, Г. И. Шевчук, В. И. Горбачев. ― Гомель, 1993. — С. 241.
**Янкіча** (руск.: Янкича) — паўднёвы востраў архіпелага Ушышыр. Адміністрацыйна ўваходзіць у склад Сахалінскай вобласці Расіі. Плошча — 3,7 км². Незаселены.

Прырода
-------

Востраў уяўляе сабой конус актыўнага вулкана Ушышыр. Найвышэйшая кропка — 388 м. Дыяметр прыкладна 2,8 км. Значную частку Янкіча займае вулканічны кратар са стромымі зубчастымі сценамі. Паколькі паўднёвая сцяна разбурана, частка кратара занята бухтай, прыдатнай для стаянак марскіх суднаў.

Прыдатнай для ўжывання вады няма, аднак шмат гарачых крыніц, насычаных фасфатамі.

На востраве шмат птушак.

Гісторыя
--------

Паводле ўяўлення айнаў, карэнных насельнікаў Курыльскіх астравоў, востраў Янкіча служыў рэзідэнцыяй бога агню Канакамуі і наведваўся імі ў рытуальных мэтах.

У 1875—1945 гг. уваходзіў у склад Японіі. З 1945 г. у складзе Расіі.

Спасылкі
--------

* Астравы Ушышыр

| ⛭Курыльскія астравы |
| --- |
| *Вялікая Курыльская града* | 

|  |  |
| --- | --- |
| *Паўночная група* | Атласава · Шумшу · Парамушыр · Анцыферава · Маканрушы · Анекатан · Харымкатан · Чырынкатан · Экарма · Шыяшкотан |
| *Сярэдняя група* | Райкоке · Матуа · Расшуа · *а-вы Ушышыр* (Рыпанкіча · Янкіча) · Кетой · Сімушыр · Броўтана · *а-вы Чорныя Браты* (Чырпой · Брат-Чырпоеў) |
| *Паўднёвая група* | Уруп · Ітуруп · Кунашыр |

 |
| *Малая Курыльская града* | Шыкатан · Палонскага\* · *а-вы Асколкі*\* · Зялёны\* · Танфільева\* · Юрый\* · *а-вы Дзёміна*\* · Анучына\* |
| **\***астравы, таксама вядомыя пад агульнай назвай Хабамаі |
**Базіліка Эмілія** (лац.: Basilica Aemilia) — разбураная базіліка на Рымскім форуме.

Базіліка ўяўляла сабой будынак з туфу і траверціну прамавугольнай формы даўжынёй 100 метраў, якое складалася з трох нефаў. Яна была пабудавана ў 179 годзе да н.э. цэнзарамі Маркам Эміліем Лепідам і Маркам Фульвіем Набіліёрам, таму спачатку звалася лац.: Basilica Aemilia et Fulvia. Пазней базіліка была пашырана прадстаўнікамі роду Эміліяў — консулам Маркам Эміліем Лепідам у 78 да н.э. і консулам Луцыем Эміліем Лепідам Паўлам каля 50 да н.э. на грошы, атрыманыя ад хабару Гая Юлія Цэзара — і пры імператары Аўгусце. У базілікі з'явіўся другі паверх, ступені вялі да тэрасы над порцікамі. На тэрасе знаходзілася трыбуна, звернутая да форума. Уся базіліка была ўпрыгожана мармурам, падлога базілікі таксама атрымала пакрыццё з белага і паліхромнага мармуру.

Магчыма, будынак базілікі служыла рынкам, будынкам суда ці месцам правядзення грамадзянскіх сходаў. У паўднёвай частцы будынка знаходзіліся крамы, сярод калон размяшчаліся сталы мянял. Пры пажары 410 года базіліка цалкам згарэла (меркаванні археолагаў грунтуюцца на манетах 410—411 гадоў, знойдзеных у пласце, які застаўся пасле пажару). Вялікая зала больш не была адноўлены, аднак, карчмы і порцікі былі нанова адбудаваны ў 418—420 гадах прэфектам горада.

Першыя даследаванні на месцы руін пачаліся ў 1899 годзе пад кіраўніцтвам Джакама Боні. У 30-х гадах XX стагоддзя базіліка была раскапана і часткова адрэстаўравана.

* Рэканструкцыя базілікі Эмілія, 1905 год.Рэканструкцыя базілікі Эмілія, 1905 год.
* Замалёўка руін, выкананая ў 1480 годзе Джуліяна да Сангала.Замалёўка руін, выкананая ў 1480 годзе Джуліяна да Сангала.
* Фасад базілікі на рымскай манеце, 61 г. да н.э.Фасад базілікі на рымскай манеце, 61 г. да н.э.

Зноскі
------

1. ↑  Freyberger Klaus. Das romische Forum. S. 105

Літаратура
----------

* *Stierlin, Henri.* Imperium Romanum. — Köln: Benedikt Taschen Verlag GmbH, 1996. — ISBN 3-8228-8729-3.

| ⛭Forvm Romanvm — Рымскі Форум |
| --- |
| Храмы | 
* Храм Сатурна
* Храм Дыяскураў
* Храм Весты
* Храм Венеры і Ромы
* Храм Антаніна і Фаўсціны
* Храм Цэзара
* Храм Веспасіяна
* Храм Канкордзіі

 |  |
| Трыўмфальныя аркі | 
* Арка Ціта
* Арка Септымія Севера
* Арка Канстанціна
* Арка Тыберыя

 |
| Збудаванні | 
* Базіліка Максенція і Канстанціна
* Базіліка Юлія
* Базіліка Эмілія
* Umbilicus urbis
* Рэгія
* Ростра
* Курыя Юлія
* Табуларый
* Milliarium Aureum
* Lapis Niger
* Возера Курцыя
* Дом вясталак
* Via Sacra
* Мамертынская турма
* Калона Фокі
* Вялікая Клаака

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4272535-5 |
***Eudocima tyrannus*** - буйны начны матылёк з сямейства {{bt-bellat||Erebidae}}. Прадстаўнік трапічнага роду. Рэдкі трапічны від, які заходзіць на тэрыторыю Расіі самай паўночнай часткай арэала і прадстаўлены падвідам *amurensis*.

Апісанне
--------

Даўжыня пярэдняга крыла 45-48 мм. Размах крылаў 80-130 мм. Цела і крылы апушаныя густымі валасінкамі. Пярэднія крылы карычнева-бурага колеру з зеленаватым і фіялетавым водбліскам, няяснымі зялёнымі плямамі і двума тонкімі лініямі. Вяршыня пярэдніх крылаў завостраная. Заднія крылы аранжава-жоўтыя з чорнай кручкападобнай плямай і чорнай перавяззю ля вонкавага краю.

### Асаблівасці біялогіі

Вусень
У цэлым біялогія вывучана недастаткова. У год развіваецца 1 пакаленне. Лёт матылькоў у ліпені-жніўні. Імага могуць быць сустрэтыя на дрэвах з выцеклым сокам, які бродзіць. Адкладка яец і харчаванне вусеняў адбываюцца на раслінах відаў {{bt-bellat||*Akebia qumata}}*, *{{bt-bellat||Stauntonia hexaphylla}}*, *{{bt-bellat||Osmanthus ilicifolius}}*, {{bt-bellat||*Nandina domestica*}} і іншых. Вусень акукляецца ў кокане са сплеценага лісця.

Арэал і месцы пражывання
------------------------

Распаўсюджаная на тэрыторыі Кітая, Японіі, Індыі. На тэрыторыі Расіі — Паўднёвае Прымор'е, Сахалін, а таксама востраў Кунашыр. Адзін асобнік сабраны на Камчатцы.

Жыве ў шыракалістых лясах.


1. ↑  Красная книга СССР: Редкие и находящиеся под угрозой исчезновения виды животных и растений. Том 1 / Главная ред. коллегия: А. М. Бородин, А. Г. Банников, В. Е. Соколов и др. — 2-е изд. — М.: Лесная промышленность, 1984. — 392 с.
2. ↑
3. ↑  {{{загаловак}}}. — 1984. — Т. 1—2.
4. ↑  Kononenko, V.S. 2010. Noctuidae Sibiricae. Micronoctuidae, Noctuidae: Rivulinae – Agaristinae (Lepidoptera). Pt. 2. Entomological Press, Sorø. 475 pp.
5. ↑  Dubatolov V.V. Zolotarenko G.S. Utkin N.A. 1995. Moths from Southern Sakhalin and Kunashir, collected in 1989. Part 6. Noctuidae // Japan Heterocerists' J. No. 184. P. 140-150.
6. ↑  Sviridov, A. V. Trofimova T. A. Uskov M. V. Muhanov A. V. Lobkova L. E. Schurov V. I. Shutova E. V. Kuznetsov V. I. Lovtsova Yu. A. Korzhov P. N. Okulov V. S. & Klepikov M. A. 2006. Noctuid moths (Lepidoptera) new for different areas of Russian Federation, 1. Eversmannia 7: 46–68 (in Russian).
**Энцыклапедыя прыроды Беларусі** — пяцітомная энцыклапедыя, першы ў гісторыі беларускага народа шматтомны галіновы даведнік. Энцыклапедыя выдадзена ў 1983-1986 гг. на беларускай мове. Уключае больш за 15 тысяч артыкулаў пра флору і фаўну, рэкі і азёры, вадасховішчы, ахову прыроды і прыродакарыстанне, фізіка-геаграфічныя аб'екты і прыроду асобных рэгіёнаў Беларусі, радовішчы, карысныя выкапні, геалагічную будову і тэктанічныя структуры, клімат, метэаралагічныя, астранамічныя з'явы, навуковыя даследаванні і прыродазнаўчыя ўстановы на Беларусі, даследчыкаў прыроды і краязнаўцаў.

Узнагароды
----------

* Выданне ў 1984 годзе адзначана сярэбраным медалём Праграмы ААН па навакольным асяроддзі (ЮНЕП).

Літаратура
----------

* Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі. — Мн. 2005, "Беларуская Энцыклапедыя", С.217 — ISBN 985-11-0326-8
**Каралі́шчавіцкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мінскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Каралішчавічы.

Утвораны 20 жніўня 1924 года як **Каралішчавіцкі нацыянальны польскі сельсавет** у складзе Самахвалавіцкага раёна Мінскай акругі БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Самахвалавіцкім раёне БССР. 18 студзеня 1931 года ўключаны ў гарадскую рысу горада Мінска. З 26 мая 1935 года ў складзе Мінскага раёна. 23 жніўня 1937 года рэарганізаваны ў беларускі сельсавет. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. 5 сакавіка 1959 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Трасцянецкага (7 населеных пунктаў: Ветка, Ельніца, Каралішчавічы I, Каралішчавічы II, пасёлак Каралішчавічы, Мацавічы і Стайкі) і Абчацкага (5 населеных пунктаў: Верхняе Сіняло, Забылінне, Калодзежкі, Ніжняе Сіняло і Язвы) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 12 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 5 сакавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 4.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.