Выпуск замежных ваеннаслужачых Фольксмарынэ, у Каспійскім вышэйшым ваенна-марскім вучылішчы імя С. М. Кірава.
**Фо́льксмарынэ** (ням.: Volksmarine) — назва ваенна-марскіх сіл ГДР. Яны ўваходзілі ў створаную ў 1956 годзе Нацыянальную народную армію.

Гісторыя
--------

У пачатку 1950-х гадоў абедзве германскія дзяржавы выконвалі, хоць бы фармальна, пасляваенныя палажэнні аб дэмілітарызацыі Германіі, і не стваралі ўзброеных сіл. Таму марскія ўзброеныя сілы ГДР да 1956 года мелі назву «Марская паліцыя» і былі падпарадкаваныя МУС. У 1956 годзе, услед за стварэннем Бундэсвера ФРГ, у ГДР было створана Міністэрства нацыянальнай абароны, і караблі і падраздзяленні Марской паліцыі ўвайшлі ў яго склад як ВМС ГДР (Seestreitkräfte). З 1960 года ВМС атрымалі назву Фольксмарынэ (Volksmarine, Народны флот), якую мелі да ліквідацыі флота ў 1990 годзе. У нямецкай мове ўжываецца скарачэнне VM, у беларускай мове — НВМФ ГДР (Народны Ваенна-марскі флот).

За сорак гадоў сваёй гісторыі Фольксмарынэ не прымаў удзелу ў баявых дзеяннях.

### Характарыстыка

Фольксмарынэ фарміраваўся з улікам гідраграфіі Балтыйскага мора — даволі дробнага, скалістага, з парэзаным узбярэжжам, і такім чынам малапрыстасаванага для дзеянняў буйных караблёў. Асноўную сілу ФМ склалі малатанажныя судны — тарпедныя катары, супрацьлодкавыя катары, ракетныя катары, малыя ракетныя караблі, прыбярэжныя супрацьмінныя караблі, супрацьлодкавыя караблі, дэсантныя караблі, самалёты і верталёты марской авіяцыі. Самымі буйнымі ў Фольксмарынэ былі вартавыя караблі тыпу «Дэльфін» водазмяшчэннем 1670 тон.

Таксама ў склад ФМ уваходзілі навучальныя судны, у тым ліку паруснік «Вільгельм Пік».
Фольксмарынэ не меў на ўзбраенні атамнай зброі або караблёў на атамным хаду.
ВМФ НДР мог самастойна вырашаць наступныя задачы:

* абарона ўзбярэжжа;
* аказанне падтрымкі сухапутным войскам на прыбярэжных напрамках;
* высадка тактычных дэсантаў;
* супрацьлодачная абарона;
* барацьба з мінамі.

Такім чынам, Фольксмарынэ па характарыстыках і задачам можна лічыць абарончым флотам.

### Колькасныя характарыстыкі на 1990 год

Баявых караблёў — 110

Дапаможных суднаў — 69

Верталётаў марской авіяцыі — 24 (16 — Мі-8 і 8 — Мі-14)

Самалётаў марской авіяцыі — 20 знішчальнікаў-бамбардзіроўшчыкаў Су-17.

Асабовы склад — 16 000 чалавек.

### Цікавыя эпізоды

Фольксмарынэ не меў на ўзбраенні падводных лодак, хоць планы іх стварэння ў 1950-я гг. распрацоўваліся і вялася падрыхтоўка асабовага складу. Пасля праект быў згорнуты, не ў апошнюю чаргу з-за непрыстасаванасці рэльефу Балтыкі для дзеянняў падлодак — зручней было выкарыстоўваць для тых жа мэтаў тарпедныя катары. Асабовы склад быў размеркаваны па іншых падраздзяленнях. Яшчэ ў 1980-я гады «падводнікі» плавалі ў складзе экіпажаў розных караблёў. Ад іх таварышаў па службе, якія ведалі аб іх падрыхтоўцы, пайшлі легенды аб існаванні ў Фольксмарынэ сакрэтнага падраздзялення падводных лодак.

У ноч на 5 верасня 1979 года старшыня вартавага карабля «Граал Мюрыц», які вырашыў збегчы на Захад, ноччу зачыніў спаўшы экіпаж у труме і ўзяў курс на ФРГ. Маракі ўзарвалі дзверы трума гранатай і змаглі затрымаць здрадніка. Ён быў асуджаны, аднак пасля падзення Берлінскай сцяны выйшаў на свабоду.

### Ліквідацыя

Пасля ўваходжання ГДР у склад ФРГ 3 кастрычніка 1990 года злучэнні узброеных сіл ГДР, уключаючы Фольксмарынэ, перайшлі пад пачатак спецыяльна створанага камандавання «Бундэсвер Ост» на чале з дасланымі заходненямецкімі камандуючымі. Сілы былога Фольксмарынэ ўзначаліў адмірал Бундэсмарыне Дырк Хорцен. Адразу пасля гэтага пачалася планамерная ліквідацыя матэрыяльнай і кадравай базы ФМ. Пераважная большасць караблёў у 1991—1996 гг. было прададзена альбо ва ўзброеныя сілы іншых краін, альбо проста на злом. Пераважная большасць афіцэраў і кадравых унтэр-афіцэраў — звольнена са службы.

Прычыны:

1. Пасля далучэння ГДР да ФРГ і ўваходжання ННА у склад Бундэсвера, аб'яднаная германская армія стала па колькасці другой ў Еўропе (пасля Савецкай) і адной з найбуйнейшых у свеце (больш за 500 000 чалавек). Гэта выклікала заклапочанасць, у тым ліку саюзнікаў ФРГ у НАТА. Міжнародная супольнасць стымулявала Германію да скарачэнню арсеналаў. Скарачэнне закранула, хоць і ў меншай меры, і заходнегерманскія гарнізоны.
2. Пасля заканчэння Халоднай вайны ў ФРГ і НАТА не засталося праціўнікаў на Балтыйскім моры, супраць якіх было б эканамічна абгрунтаваным утрымліваць такі магутны флот.
3. Непрыстасаванасць абарончага флоту ГДР да выканання новых задач у складзе блока НАТА (войны ў Югаславіі, Персідскім заліве, Афганістане, Лівіі і інш.) — у першую чаргу адсутнасць авіяносцаў і іншых буйных ваенных караблёў для далёкіх акіянскіх паходаў.
4. Агульная тэндэнцыя да мінімізацыі выдаткаў на бюджэтную сферу ў Германіі пасля аб'яднання.
5. Недавер бонскага кіраўніцтва да старога кадравага касцяка арміі, флоту і дзяржаўнага апарату ГДР і агульная тэндэнцыя да замяшчэння кіруючых пасад заходненямецкімі прызначэнцамі: адміральскі склад быў звольнены са службы цалкам, а афіцэрскі і кадравыя унтэр-афіцэры — амаль цалкам.

### Ветэранскі рух

Ветэраны Фольксмарынэ ўваходзяць у агульнаармейскую ветэранскую арганізацыю ГДР «Traditionsverband Nationale Volksarmee».

Асноўнай праблемай ветэранаў узброеных сіл ГДР у аб'яднанай Германіі была нявыплата пенсій, альбо налічэнне ім меншага, па параўнанні з афіцэрамі ФРГ, памеру пенсій. На сённяшні дзень гэтыя праблемы ў асноўным вырашаны ў судовым парадку. Праграмнымі мэтамі ветэранскіх арганізацый застаюцца барацьба з ачарненнем гісторыі ГДР і яе ўзброеных сіл у СМІ і дыскрымінацыяй усходніх немцаў у аб'яднанай Германіі.

7 лістапада 2010 года ў Берліне прайшлі мерапрыемствы, прысвечаныя 50-й гадавіне стварэння Фольксмарынэ. Перад прысутнымі выступіў апошні міністр нацыянальнай абароны ГДР адмірал Тэадор Хофман і іншыя ветэраны флоту, а таксама ветэраны іншых родаў войскаў. Мерапрыемства праходзіла пад ваенна-марскім сцягам ГДР, сцягам марской пагранічнай брыгады, вымпелам Міністэрства нацыянальнай абароны ГДР і адміральскім вымпелам Фольксмарынэ. Удзельнікі ўсклалі вянок да магілы рэвалюцыянераў германскай Лістападаўскай рэвалюцыі 1918 года.

Падобныя мерапрыемствы ў сучаснай ФРГ праходзяць ва ўмовах жорсткага супрацьстаяння з боку правых палітычных сіл, з вуснаў якіх гучаць патрабаванні забараніць нашэнне ваеннай формы ГДР як «знакаў таталітарнага рэжыму». Паліцыя, зрэшты, падкрэслівае, што армія ГДР ніколі не была прызнаная злачыннай арганізацыяй, і нашэнне яе формы не можа лічыцца злачынствам.

Адміралам Хофманам пасля звальнення ў адстаўку былі выпушчаныя дзве кнігі ўспамінаў «Каманда Балтыйскага мора. Ад навабранца да адмірала» (1995) і «Апошняя каманда. Успаміны міністра» (1993).

Структура
---------

Разведвальны карабель

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | 

|  |
| --- |
| Камандуючы Фольксмарынэ |

 |
|  |  |   |
|  |  | 

|  |
| --- |
| Камандаванне Фольксмарынэ |

 |
|  |  |   |
|   |   |   |   |   |   |
| 

|  |
| --- |
| Асобныя часці |

 | 

|  |
| --- |
| Злучэнні |

 | 

|  |
| --- |
| Навучальныя ўстановы |

 |
|  |  |   |
|  |   |   |   |   |
| 

|  |
| --- |
| Асобныя атрады |

 | 

|  |
| --- |
| Брыгады |

 | 

|  |
| --- |
| Тылавыя службы |

 |
|  |  |   |
|  |  | 

|  |
| --- |
| Дывізіёны |

 |
|  |  |   |
|  |  | 

|  |
| --- |
| Караблі |

 |

**Камандаванне ВМФ** (Ростак), пазыўны — «Студыя»

* **1 Флатылія** (Пенеямюндэ), пазыўны — «Вусень»
* **4 Флатылія** (Ростак-Варнемюндэ), пазыўны — «Заліў»
* **6 Флатылія** (Дранске), пазыўны — «Літара»
* Ваенна-марское вучылішча «Karl Liebknecht» (Штралзунд), пазыўны — «Handgeld»
* Ваенна-марская школа «Walter Steffens» (Штралзунд), пазыўны — «Rundfahrt»
* 18 Берагавы ракетны полк «Waldemar Verner»(Гелбензандэ), пазыўны — «Stirnhöhle»
* 18 марская эскадрылля баявых верталётаў(Параў) «Kurt Barthel», пазыўны — «Sperrkreis»
* 28 марская авіяцыйная эскадрылля (Лазе) «Paul Wieczorek»
* 18 полк сувязі (Бёлендорф) «Johann Wesolek», пазыўны — «Sängerknabe»
* 28 батальён сувязі і забяспечванні палётаў (Лазе)
* іншыя часці, базы і склады

Кожная з флатылій складалася з брыгад.

Сістэма воінскіх званняў і знакаў адрознення
--------------------------------------------

### Адміралы

| Адміралы Фольксмарынэ |
| --- |
| Шыццё на адваротах | Лампасы | Адмірал флоту
(Flottenadmiral)
*Званне ніколі*
не прысвойвалася | Адмірал
(Admiral) | Віцэ-адмірал
(Vizeadmiral) | Контр-адмірал
(Konteradmiral) |
|  |  | OF-9 | OF-8 | OF-7 | OF-6 |
|  |  |  |  |  |  |

### Афіцэры

| Афіцэры Фольксмарынэ |
| --- |
| Капітан
цур зэе
(Kapitän zur See) | Фрэгатэн-
капітан
(Fregattenkapitän) | Карветэн-
капітан
(Korvettenkapitän) | Капітан-
лейтэнант
(Kapitänleutnant) | Обер-лейтэнант
цур зэе
(Oberleutnant zur See) | Лейтэнант
цур зэе
(Leutnant zur See) | Унтэр-лейтэнант
цур зэе
(Unterleutnant zur See) |
| OF-5 | OF-4 | OF-3 | OF-2 | OF-1 |
|  |  |  |  |  |  |  |

### Прапаршчыкі (фенрыхі)

| **Прапаршчыкі Фольксмарынэ** |
| --- |
| Старшы штабс-прапаршчык
(Oberstabsfähnrich) | Штабс-прапаршчык
(Stabsfähnrich) | Старшы прапаршчык
(Oberfähnrich) | Прапаршчык
(Fähnrich) |
| W-4 | W-3 | W-2 | W-1 |
|  |  |  |  |

### Сяржанты

| Сяржанты Фольксмарынэ |
| --- |
| Штабс-обермайстар
(Stabsobermeister) | Обермайстар
(Obermeister) | Майстар
(Meister) | Старшыня
(Obermaat) | Старшыня
(тэрміновай службы)
(Obermaat auf Zeit) | Маат
(Maat) | Маат
(тэрміновай службы)
(Maat auf Zeit) |
| OR-8 | OR-7 | OR-6 | OR-5 | OR-4 |
|  |  |  |  |  |  |  |

### Матросы

| **Матросы Фольксмарынэ** |
| --- |
| Штабс-матрос
(Stabsmatrose) | Старшы матрос
(Obermatrose) | Матрос
(Matrose) |
| OR-3 | OR-2 | OR-1 |
|  |  |  |

Камандуючыя Фольксмарынэ
------------------------

Вымпел намесніка міністра абароны — камандуючага Фольксмарынэ
### Найменне пасады

* Камандуючы ВМС (Chef der Seestreitkräfte): 1 сакавіка 1956 — 3 лістапада 1960 года;
* Камандуючы Фольксмарынэ (Chef der Volksmarine): 3 лістапада 1960 года — 1 снежня 1972 года;
* Намеснік Міністра Нацыянальнай Абароны і Камандуючы Фольксмарынэ (Stellvertreter des Ministers und Chef der Volksmarine): 1 снежня 1972 года — 11 снежня 1989 года;
* Камандуючы Фольксмарынэ (Chef der Volksmarine): 11 снежня 1989 года — 2 кастрычніка 1990 года

### Спіс командуючых

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1 сакавіка — 31 снежня 1956 года | Контр-адмірал | Фелікс Шефлер |
| 1 студзеня 1957 года — 31 ліпеня 1959 года | Віцэ-адмірал | Вальдэмар Фернер |
| 1 жніўня 1959 года — 31 ліпеня 1961 года | Контр-адмірал | Вільгельм Эйм |
| 1 жніўня 1961 года — 24 лютага 1963 года | Контр-адмірал | Хайнц Нойкірхен |
| 25 лютага 1963 года — 30 лістапада 1987 года | Віцэ-адмірал
(пазней Адмірал)  | Вільгельм Эйм |
| 1 снежня 1987 года — 17 лістапада 1989 года | Віцэ-адмірал
(пазней Адмірал)  | Тэадор Хофман |
| 11 снежня 1989 года — 2 кастрычніка 1990 года | Віцэ-адмірал | Хенрык Борн |

Зноскі
------

1. ↑  Theodor Hoffmann: "Das letzte Kommando", Mittler, 1993, ISBN 3-8132-0420-0, S. 320

Літаратура
----------

* *Siegfried Breyer, Peter Joachim Lapp*. Die Volksmarine der DDR, Bernard & Graefe Verlag, ISBN 3-7637-5423-7
* *Robert Rosentreter.* Im Seegang der Zeit, Vier Jahrzehnte Volksmarine, Ingo Koch Verlag, ISBN 3-935319-07-X
* *R. Fuchs.* «Genosse Matrose!», BS-Verlag-Rostock, ISBN 3-89954-196-0
* *Dieter Flohr.* «Volksmarine» Betrachtung einer deutschen Flotte 1950—1990, BS-Verlag-Rostock, ISBN 978-3-89954-138-0

Спасылкі
--------

* Informationen zur 1. Flottille
* Homepage der MK KSS e Архівавана 9 лютага 2006..V. mit vielen Informationen über die 1. und 4. Архівавана 9 лютага 2006. Flottille Архівавана 9 лютага 2006.
* Schulschiff «Wilhelm Pieck» Архівавана 8 лютага 2014.