recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Fortune 1000** — спіс самых буйных кампаній ЗША па версіі амерыканскага часопіса «Fortune». У спіс уваходзяць 1000 самых вялікіх кампаній ЗША, ранжыраваных паводле ўзроўню прыбытку. Спіс паказвае найбольш буйных ігракоў, дазваляе ацаніць тэндэнцыі рынка.

Wal-Mart Stores быў нумарам 1 у спісе на працягу 2007—2011 гадоў, з перарывам у 2009 годзе, калі гэтую пазіцыю заняў ExxonMobil.

| Год складання спісу | Сукупная выручка, млрд $ | Сукупны прыбытак, млрд $ | № 1 у спісе | Выручка, млн $ | Прыбытак, млн $ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2006 | 10 271 | 693 | ExxonMobil | 339 938 | 36 130 |
| 2007 | 11 187 | 865 | Wal-Mart Stores | 351 139 | 11 284 |
| 2008 | 11 975 | 724 | Wal-Mart Stores | 378 799 | 12 731 |

Fortune 500
-----------

**Fortune 500** з’яўляецца падспісам Fortune 1000 і ўключае першыя 500 найбуйнейшых кампаній.
Самы першы спіс Fortune 500 быў апублікаваны ў 1955 годзе і складаўся з кампаній, якія атрымалі прыбытак ад вытворчасці, здабычы вугалю ці электраэнергіі. У той жа час, часопіс «Fortune» публікаваў таксама спісы 50 найбуйнейшых камерцыйных банкаў, камунальных прадпрыемстваў, страхавых кампаній, кампаній рознічнага гандлю і транспартных кампаній.

Гл. таксама
-----------

* Fortune Global 500 — спіс найбуйнейшых глабальных карпарацый
* FT Global 500 — спіс найбуйнейшых кампаній свету па іх рыначнай капіталізацыі
* S&P 500 — біржавы індэкс, які адлюстроўвае капіталізацыю найбуйнейшых амерыканскіх кампаній
* Forbes Global 2000
* Business Week 1000
* Forbes 2000 — спіс найбуйнейшых кампаній па версіі часопіса Forbes

Зноскі
------

1. ↑  "Fortune 500 2008: Wal-Mart Stores - WMT" (html) [англійская]. Cable News Network. A Time Warner Company. Праверана 2009-07-09.
2. ↑  "Fortune 500 2009: Top 1000 American Companies - Exxon Mobil - XOM - FORTUNE on CNNMoney.com" (html) [англійская]. Cable News Network. A Time Warner Company. Праверана 2009-07-09.
3. ↑  "Fortune 500 2011: Top 500 American Companies". *CNN* [англійская].

Спасылкі
--------

* Fortune.com (англ.)
* Fortune 500, 1000, and other statistics (англ.)
**One Canada Square** — адзін з самых высокіх небаскробаў Вялікабрытаніі, размешчаны ў Лондане. Вышыня 50-павярховага небаскроба складае 244 метра. На даху размешчана піраміда. Будаўніцтва было пачата ў 1988 і скончана ў 1991 годзе.

Дызайн будынка быў распрацаваны кампаніяй Olympia and York і архітэктарамі Сезарам Пелі & Associates, Adamson Associates і Frederick Gibberd Coombes & Partners

Небаскроб з'яўляецца закрытым для шырокай публікі, акрамя першага паверху, які з'яўляецца часткай гандлёвага цэнтра.

* ВерхавінаВерхавіна
* Від з вуліцыВід з вуліцы
* Від узбочВід узбоч
* Canary WharfCanary Wharf

Зноскі
------

1. ↑  Hermione Hobhouse  Архівавана 15 кастрычніка 2012. «Modern Docklands: Gazetteer of modern non-housing developments», «Survey of London: volumes 43 and 44: Poplar, Blackwall and Isle of Dogs», 1994.

Гл. таксама
-----------

* Спіс самых высокіх будынкаў і збудаванняў Лондана
* Спіс самых высокіх будынкаў і збудаванняў свету

Спасылкі
--------

* One Canada Square на Emporis.com  (англ.)
* One Canada Square на SkyscraperPage.com  (англ.)
***Sminthurus viridis*** — від нагахвостак з сямейства {{bt-bellat|смінтуры|Sminthuridae}}.

Распаўсюджанне
--------------

Від гістарычна распаўсюджаны ў Еўропе, Паўночнай Афрыцы і ўмеранай Азіі на ўсход да Кітая і Японіі. Дзякуючы чалавечай дзейнасці распаўсюдзіўся ў новыя рэгіёны - сустракаецца ў Амерыцы, Паўднёвай Афрыцы, на поўдні Аўстраліі і ў Тасманіі, у Новай Зеландыі. Сустракаецца на лугах, палях і асабліва часта ў садах. Участкаў з пясчанай глебай, як правіла, пазбягае. Аддае перавагу высокай вільготнасці ў месцах пражывання.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 1-2 мм, самцы трохі менш самак. Жывёлы зелянявага або жаўтлявага колеру, з белым апушэннем на круглявым брушку. Вусікі да кончыка чырванаватыя, вобласць рота аранжавая. Складаныя вочы складаюцца з 8 плямістых вачэй, прысутнічае добра развітая вілка для скачкоў (furcula). Пры гэтым жывёлы адскокваюць пры небяспецы. У самцоў ёсць чапляльныя вусікі.

Спосаб жыцця
------------

Жыве за кошт травяністых раслін розных відаў (пшаніцы, люцэрны, цукровых буракоў, амерыканскай лазы, гародніны і т. п.) Харчуецца ў асноўным павярхоўнымі клеткамі лісця, і калі сустракаецца ў асабліва высокай шчыльнасці, наносіць дастатковы ўрон, таму лічыцца шкоднікам сельскай гаспадаркі. Часам можа змяняць сваё харчовыя паводзіны, ператвараючыся ў драпежніка; у гэтым выпадку асобіны *S. viridis* харчуюцца яйцамі *{{bt-bellat||Pegomya hyosciami}}*, двукрылых, якія жывуць на бураках, або нападаюць на іншых нагахвостак.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гордан.

**Рычард Гордан** (англ.: Richard Gordon; нар. 5 кастрычніка 1929, Сіэтл, штат Вашынгтон) — астранаўт ЗША.

З'яўляецца адным з 24 чалавек, якія даляцелі да Месяца (быў узнагароджаны медалём НАСА "За выбітныя заслугі" ў 1970 годзе). Здзейсніў два касмічныя палёты: пілот «Джэміні-11» (падчас палёту зрабіў выхад у адкрыты космас) і пілот каманднага модуля «Апалона-12» (заставаўся на калямесяцавай арбіце падчас другой высадкі чалавека на Месяц). У агульнай складанасці прабыў 315 гадзін і 53 хвіліны ў космасе, 2 гадзіны і 44 хвіліны з якіх у адкрытым космасе. Таксама ў якасці камандзіра карабля і высаджвальнага месяцавага модуля ўваходзіў у асноўны экіпаж карабля «Апалон-18», палёт якога не адбыўся.

Зноскі
------

1. ↑  Richard Gordon, Gemini and Apollo Astronaut, Dies at 88
2. ↑  *Brozović D. Ladan T.* Richard Gordon // Hrvatska enciklopedija — LZMK, 1999. — 9272 с. — ISBN 978-953-6036-31-8<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1264934'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q429032'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18446'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1789619'></a>

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
* Біяграфія на сайце НАСА
* Рычард Гордан на сайце Spacefacts
**Сямён Войнавіч Грычынавіч** (? — 1599) — маршалак гаспадарскі (1584—1588), кашталян мсціслаўскі (1588—1599); цівун ужвенцкі (з 1567), дзяржаўца паштоўскі, паморскі, палангскі, горждаўскі.

Моладаўскі звон.
З пінскага баярскага роду Войнаў-Грычынавічаў, сын кашталяна мсціслаўскага Войны Мацвеевіча Грычыны і Багданы з Любельскіх. Выслужыў у вялікага князя літоўскага Жыгімонта Аўгуста маёнткі ў Жамойці. У 1583 годзе на памяць пра летась памерлага бацьку заказаў звон для царквы ў Моладаве, сваім вотчынным маёнтку. У 1599 годзе склаў тастамент, важную крыніцу па генеалогіі роду Войнаў-Грычынавічаў, апублікаваную ўпершыню Спрогісам у канцы XIX ст.

Жанаты быў прынамсі двойчы, першы раз з Фядорай Фёдараўнай з Маноўскіх, другі з Гальшкай Севасцьянавай. У першым шлюбе нарадзіліся сыны Мацей, Вінцэнт, Андрэй, Бенедыкт і дочкі Аўдоцця, Марына, Ганна. У другім шлюбе — сыны Рыгор, Аляксандр і дочкі Варвара, Алена. Гэтых дзяцей ён згадвае ў сваім тастаменце. Вядома, аднак, яшчэ трое яго сыноў «Сямёнавічаў, кашталянічаў мсціслаўскіх» — Юрый, Васіль і Абрам, праз якія прычыны яны не згаданы ў тастаменце і хто іх маці невядома.

Крыніцы
-------

1. 1 2  Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego : spisy. T. 9, Województwo mścisławskie XVI-XVIII wiek / пад рэд. А. Рахуба — Warszawa: 2019. — С. 73. — ISBN 978-83-65880-76-5<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q121092284'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q11686050'></a>

Літаратура
----------

* *Спрогис И.* Духовное завещание мстиславского каштеляна Семена Войны — 1599 г. 1-го марта // Чтения в Историческом обществе Нестора-летописца. — Киев, 1898. Кн. 12.


| ?Сямён Война — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Сямён Война |  | Война Мацвеевіч Грычына |  | Мацвей Грычына[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl · Geni.com |
**Жан-Батыст Жорж Мары Жэнеўеў Марселен Бары дэ Сен-Венсан** (фр.: Jean-Baptiste George Marie Geneviève Marcellin Bory de Saint-Vincent; 6 ліпеня 1778 — 22 снежня 1846) — французскі батанік, прыродазнаўца, вулканолаг.

Біяграфія
---------

У 1791—1793 гадах вывучаў медыцыну і хірургію. У 1798 годзе ўладкаваўся ў якасці натураліста ў экспедыцыю капітана Нікаля Бадэна ў Аўстралію, але па дарозе — на Маўрыкіі — адстаў ад яго і да 1802 года наведаў і даследаваў найблізкія да Афрыкі астравы, як у Атлантыцы так і Індыйскім акіяне, у тым ліку Рэюньён. Вынікі гэтага падарожжа ён выклаў у «Essai sur les îles fortunées et l’antique Atlantide, ou précis de l’histoire générale de l’archipel des Canaries» (Парыж, 1803) і «Voyage dans les quatres principales îles des mers d’Afrique» , Ténériffe, Maurice, Bourbon et Sainte-Hélène" (3 тамы, Парыж, 1804).

Пасля свайго вяртання капітан драгунаў французскай арміі Бары прымаў удзел у бітвах пры Ульме і Аўстэрліцы, у 1808 годзе адправіўся ў Іспанію, дзе служыў у генеральным штабе маршала Сульта. Узнагароджаны ордэнам Ганаровага легіёна.

Пасля вяртання Напалеона ў 1815 годзе Бары служыў у чыне палкоўніка, а з прычыны гэтага па дэкрэце аб амністыі павінен быў на 6 гадоў выдаліцца з Францыі. І з 31 студзеня 1816 года пражываў у Ахене, а затым у Бруселі, дзе выдаваў разам з Ван Монсам «Annales de sciences physiques» (8 тамоў, 1819—1821).

Тады ж напісаны ім «Voyage souterrain» (Парыж, 1821), пасля наведвання каменяломняў каля Маастрыхта. Вярнуўшыся ў Францыю ў 1820 годзе, Бары пісаў шмат у ліберальных часопісах, а ў 1829 годзе пастаўлены на чале экспедыцыі ў Марэю і на Кікладскія астравы. Справаздача ператварылася ў сачыненне «Expédition scientifique de Morée» (Парыж і Страсбург, 1832, з атласам), у якім аддзел батанікі апрацаваны Бары.

У 1832 годзе браў удзел у стварэнні Французскага энтамалагічнага таварыства.

Затым выдаў яшчэ разам з Л. А. Шабардам «Nouvelle flore du Péloponnèse et des Cycklades».

У 1830 годзе абраны членам Французскай Акадэміі навук пасля смерці Ламарка.

Агульная ўвага звярнула на Бары таксама яго сачыненне «L’homme, essai zoologique sur le genre humain» (2 тамы, 2-е выданне, Парыж, 1827).

Акрамя таго, удзельнічаў у шматлікіх навуковых часопісах, рэдагаваў «Dictionnaire classique de l’histoire naturelle» (у 17 тамах; 1822—1831, сумесна з Жафруа Сент-Ілерам) і ў 1839 годзе ўзяў на сябе кіраўніцтва вучонай камісіяй, пасланай урадам у Алжыр.
**Мікалай Уладзіміравіч Даменікан** (1 сакавіка 1932, в. Грускова Нясвіжскага раёна Мінскай вобласці — 15 лютага 2012) — дзяржаўны дзеяч. Герой Сацыялістычнай Працы (1985).

Біяграфія
---------

Мікалай Даменікан
Скончыў Ленінградскі ветэрынарны інстытут (1955), Мінскую ВПШ (1971). З 1955 года працаваў ветурачом, старшынёй калгаса «Чырвоная Зара», намеснікам дырэктара саўгаса «Зеляневічы» Ружанскага раёна. У 1961-1964 гадах працаваў дырэктарам эксперыментальнай базы "Вольна-Чэрніхава" у Баранавіцкім раёне. 

У 1964—1971 гадах 1-ы намеснік начальніка Брэсцкага абласнога ўпраўлення сельскай гаспадаркі. 

У 1971—1973 гадах старшыня Кобрынскага, у 1973—1991 гадах 1-ы сакратар Баранавіцкага райкама КПБ, у 1991—1995 гадах — Баранавіцкага райвыканкамаў, з 1995 года працаваў галоўным спецыялістам Баранавіцкага райвыканкама.

Дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь у 1975—1996 гадах.

Узнагароды
----------

Званне Героя Сацыялістычнай Працы прысвоена за поспехі ў вытворчасці прадуктаў жывёлага-доўлі ў зімовы перыяд 1984/85 гадоў і датэрміновае выкананне заданняў 11-й пяцігодкі.

Узнагароджаны ордэнамі Леніна (двойчы), Працоўнага Чырвонага Сцяга (двойчы), «Знак Пашаны», залатым, 3 сярэбранымі і 3 бронзавымі медалямі ВДНГ СССР (1965, 1967, 1970), Ганаровымі граматамі і граматамі Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР, Вярхоўнага Савета БССР, Брэсцкіх аблвыканкама і абкама КПБ, абласнога Савета прафсаюзаў і іншымі ўзнагародамі.

Зноскі
------

1. ↑  Яны кіравалі горадам і раёнам
**Роберт Лопес** (англ.: Robert Lopez; нар. 23 лютага 1975) — амерыканскі аўтар песень і мюзіклаў, вядомы як стваральнік мюзіклаў «Кніга мармона» і «Авеню К'ю», а таксама суаўтар (са сваёй жонкай Крыстэн Андэрсан-Лопес) музыкі і песень у анімацыйных мультфільмах Дыснею «Холаднае сэрца» (і яго працягу, «Халоднае сэрца 2») і «Таямніца Кока».

Лопес - адзін з васемнаццаці ўладальнікаў статусу EGOT, гэта значыць выйгралі прэміі "Эмі", "Грэмі", "Оскар" і "Тоні". Пры гэтым ён заваяваў гэты статус самым маладым (39 гадоў) і хутчэй за ўсіх (за 10 гадоў), а з 2018 года з'яўляецца адзіным, хто выйграў усе чатыры ўзнагароды як мінімум двойчы.
**Леанід Эдуардавіч Слуцкі** (руск.: Леони́д Эдуа́рдович Слу́цкий; нар. 4 студзеня 1968, Масква) — расійскі палітычны дзеяч. Старшыня Ліберальна-дэмакратычнай партыі Расіі (ЛДПР) з 27 мая 2022 года.

Біяграфія
---------

Кіраўнік фракцыі ЛДПР у Дзяржаўнай думе Федэральнага сходу Расійскай Федэрацыі з 18 траўня 2022 года. Старшыня камітэта Дзярждумы па міжнародных справах з 5 кастрычніка 2016 года.

Дэпутат Дзяржаўнай думы з 2000 года да гэтага часу, член фракцыі ЛДПР. Доктар эканамічных навук. Загадчык кафедры міжнародных адносін факультэта паліталогіі МДУ імя М. В. Ламаносава і кафедрай міжнародных адносін МЭСІ. З сакавіка 2020 г. з’яўляецца прэзідэнтам факультэта сусветнай палітыкі МДУ. Надзвычайны і паўнамоцны пасол (2022).

З 2002 года — старшыня праўлення міжнароднага грамадскага фонду «Расійскі фонд міру».

З 2014 года знаходзіцца ў санкцыйных спісах ЗША, краін Еўрасаюза і шэрагу іншых краін за падтрымку выкарыстання расійскіх узброеных сіл на Украіне, падтрымку анэксіі Крыма і ўварвання Расіі ва Украіну.

У 2018 годзе стаў цэнтральным фігурантам першага ў гісторыі Дзярждумы РФ сексуальнага скандалу, які шырока асвятляўся ў расійскай і міжнароднай прэсе і стаў прычынай салідарнага «байкоту» дэпутата шэрагам СМІ.

У 2022 годзе быў адным з прадстаўнікоў Расіі на расійска-ўкраінскіх перамовах пасля расійскага ўварвання ва Украіну.

Кандыдат у прэзідэнты Расіі на прэзідэнцкіх выбарах 2024 года ад партыі «ЛДПР».

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | VK · VK · Одноклассники · Facebook · Telegram · X |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Расія-Культура · Даведка ТАСС · OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000000454907003 · LCCN: nb2016003237 · VIAF: 189145541825796601011 |
**Людміла Фёдараўна Кабашнікава** (нар. 31 жніўня 1956, в. Прылукі, Мінскі раён) — беларускі вучоны ў галіне біяфізікі і біяхіміі раслін. Член-карэспандэнт (2017), доктар біялагічных навук (2009), дацэнт (2003).

Біяграфія
---------

У 1978 годзе скончыла Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт імя У. І. Леніна.

З 1978 года — настаўнік сярэдняй школы. З 1979 года у Цэнтральным батанічным садзе АН БССР. З 1981 года — у Беларускім дзяржаўным універсітэце імя У. І. Леніна. З 1986 года — у Інстытуце фотабіялогіі АН БССР: старшы лабарант, навуковы супрацоўнік, старшы навуковы супрацоўнік, вучоны сакратар, з 1999 года — загадчык лабараторыі. Адначасова ў 2010—2015 гадах - прафесар Акадэміі Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь, у 2016—2017 гадах - прафесар Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя М. Танка.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследаванні па малекулярна-мембраннай біяфізіцы і біяхіміі культурных раслін, распрацоўцы адаптыўных і дыягнастычных тэхналогій для сельскай гаспадаркі. Устанавіла заканамернасці працэсаў фарміравання і функцыянавання фотасінтэтычным апарата (ФСА) хлебных злакаў на розных узроўнях сістэмнай арганізацыі і этапах антагенетычнага развіцця раслін пры дзеянні стрэсавых фактараў. Распрацавала канцэпцыю павышэння прадуктыўнасці і ўстойлівасці раслін хлебных злакаў на аснове аптымізацыі структурна-функцыянальнага стану ФСА. Выявіла малекулярныя механізмы фарміравання імунітэту сельскагаспадарчых раслін, распрацавала і ўкараніла ў вытворчасць біяфізічныя метады дыягностыкі фітапатагенезу і спосабы аховы раслін у закрытым грунце, інавацыйныя прыёмы перадпасяўной апрацоўкі насення сельскагаспадарчых культур пленкаабразуючымі ахоўна-стымулюючымі саставамі.

Аўтар больш за 270 навуковых прац, у тым ліку 3 манаграфій, 5 патэнтаў.

### Бібліяграфія

* Function of plastoquinone in heat stress reactions of plants // Biochim. Biophys. Acta. 2008. Vol. 1777, N 11 (у суаўт.).
* Фотосинтетический аппарат и потенциал продуктивности хлебных злаков. Минск, 2011.
* Фотосинтетический аппарат и стресс у растений. Минск, 2014.

Узнагароды
----------

* Прэмія НАН Беларусі (2013) *за цыкл прац «Сістэма біясінтэзу хларафіла і фотасінтэтычны апарат як фактары павышэння ўстойлівасці і прадукцыйнасці сельскагаспадарчых культур»*.

Зноскі
------

1. ↑  КАБАШНІКАВА Людміла Фёдараўна

Спасылкі
--------

* Кабашникова Людмила Фёдоровна(недаступная спасылка) (руск.) // Інстытут біяфізікі і клетачнай інжынерыі НАН Беларусі
* Людміла Фёдараўна Кабашнікава ў базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
**Сцыпіёны (Сцыпіё дэль Кампа)** — шляхецкі род уласнага герба.

Родапачынальнікам на землях Вялікага Княства Літоўскага, паводле афіцыйнай генеалагічнай версіі, быў італьянскі нашчадак рымскіх Сцыпіёнаў неапалітанскі шляхціч Пётр Сцыпіён дэль Кампа — маршалак двара каралевы Боны Сфорца і губернатар княства Бары ў Італіі — спадчыннага ўладання каралевы, які трапіў у Польшчу ў 1518 годзе разам з каралевай.

У сярэдзіне XVIII ст. Сцыпіёны увайшлі ў склад магнатэрыі Рэчы Паспалітай,. Гэта ўжо была толькі іх асабістая заслуга, таму што Бона Сфорца ніколі не прасіла для сваіх землякоў вышэйшыя пасады. Найбольшае, на што маглі разлічваць італьянцы ад «сваёй» каралевы, гэта пасады сярэдняга ўзроўню (староства ці парафія) і служба пры каралеўскім двары.

Палац Сцыпіёнаў у Воранава.
Сцыпіёны ніколі не скрывалі свайго італьянскага паходжання. Хутчэй, наадварот. Яны падкрэслівалі, што вялі свой радавод ад славутага старажытнарымскага роду сенатараў, палкаводцаў і мецэнатаў Сцыпіёнаў. Аб гэтым сведчыў і іх уласны герб «Сцыпіён» — у чырвоным полі чатыры блакітныя ляскі, ўкладзеныя касым крыжам, з кляйнотам «самаахвярнасці» — пеліканам. Ён нібыта сімвалізаваў вялікія вайсковыя перамогі рымскіх Сцыпіёнаў, а па другой версіі чатырох славутых прадстаўнікоў гэтага патрыцыянскага роду: Сцыпіёна Афрыканскага Старэйшага, Сцыпіёна Азіяцкага, Сцыпіёна Назіка і Сцыпіёна Афрыканскага Малодшага. Найбольш гучны варыянт родавага прозвішча гучаў як «графы дэль Кампа Сцыпіё». У другой палове XVIII ст. часцей ужываўся варыянт «Сцыпіё дэ Кампа», а ў ХІХ стагоддзі своеасаблівы «русізм» — «дэ Кампа Сцыпіён». Хаця найбольш распаўсюджаная назва ў штодзённым жыцці гучала як «Сцыпіёны».

Вядомыя прадстаўнікі роду
-------------------------

* Ян Сцыпіён (?—1738), кашталян смаленскі;
* Юзаф Сцыпіён (?—1743), надворны маршалак літоўскі;
* Ігнацы Сцыпіён (1728—1791), вялікі падстолі літоўскі.

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В.* Сцыпіёны // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 647-648. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.

Спасылкі
--------

* Сцыпіёны на pawet.net
* Гербы беларускае шляхты
**Альвина Андрэеўна Шпады** (*Шпадэ*; 31 студзеня 1935 — 23 чэрвеня 2019) — узбекістанская мастачка і рэстаўратар. Заслужаны работнік культуры Рэспублікі Каракалпакстан.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Мервскім раёне  (руск.) (бел. Туркменскай ССР у нямецкай сям’і, высланай з Паволжа ў 30-я гады. Скончыла Туркменскае дзяржаўнае мастацкае вучылішча імя Шата Руставелі ў Ашхабадзе (1960), выкладала маляванне і чарчэнне ў сярэдняй школе ў Байрамалі.

У 1960 годзе перабралася ў Нукус, працавала ў Мастацкім фондзе Каракалпакскай АССР і ў сектары мастацтвазнаўства Каракалпакскага філіяла Акадэміі навук Узбекістана  (руск.) (бел.. Пад уплывам Ігара Савіцкага  (руск.) (бел. зацікавілася сярэднеазіяцкім народным прыкладным мастацтвам і ў 1962 годзе паступіла ў Ташкенцкі тэатральна-мастацкі інстытут  (руск.) (бел. па спецыяльнасці «мастак па тканінах», адкуль была пераведзеная ў Маскоўскі тэкстыльны інстытут  (руск.) (бел. які скончыла ў 1969 годзе. Пасля гэтага ўсё жыццё жыла і працавала ў Нукусе.

На працягу некалькіх дзесяцігоддзяў была вядучым рэстаўратарам Каракалпакскага дзяржаўнага музея мастацтваў  (руск.) (бел.. Адначасова працавала як тэатральны мастак у Каракалпакскім дзяржаўным музычным тэатры імя Станіслаўскага, у 1980 годзе працавала як мастак па касцюмах на здымках першага каракалпакского мастацкага фільма «Непакорлівая» (рэжысёр Анатоль Кабулаў  (узб.) (бел.).

Адначасова працавала як жывапісец, развіваючы традыцыі рускіх майстроў сярэднеазіяцкага жывапісу — Аляксандра Волкава  (руск.) (бел. Мікалая Карахана  (руск.) (бел.. У 2015 годзе ў Каракалпакскім дзяржаўным музеі мастацтваў прайшла юбілейная выстаўка «Свет Альвіны Шпады» да 80-годдзя мастачкі, у 2018 годзе адбылася персанальная выстаўка «Каракалпакстан — любоў мая навекі», на якой разам з жывапісам Шпады былі прадстаўлены дываны-сюзанэ па яе эскізах на аснове каракалпакскага народнага арнаменту.

Зноскі
------

1. ↑  Памяти Альвины Шпады // Информационное агентство «Фергана», 24.06.2019.
2. ↑  В Нукусе открылась персональная выставка Альвины Шпады // Kultura.uz, 26.11.2018

Спасылкі
--------

* Тамара Санаева. Самая кароткая ноч вялікага жыцця Альвіны Андрэеўны Шпады Архівавана 24 чэрвеня 2019. // «Навіны Узбекістана», 24.06.2019.
* Старонка на сайце Каракалпакскага дзяржаўнага музея мастацтваў
***Basiliscus plumifrons*** — від яшчарак з роду васіліскаў.

Арэал
-----

Прыродны арэал гэтага віду распасціраецца ад Мексікі на поўначы да Эквадора на поўдні.

Таксанамія і паходжанне назвы
-----------------------------

Родавая назва звязана з тым, што грэбень гэтай яшчаркі выклікаў асацыяцыю з міфічнай істотай васіліскам (персанаж грэчаскай міфалогіі, здольны сваім поглядам ператварыць чалавека ў камень). Па-грэчаску *Басіліскас* (грэч. βασιλίσκος) азначае "маленькі цар». Гэты эпітэт быў прысвоены яшчарцы Лінеем.

Апісанне
--------

*Basiliscus plumifrons* маюць ярка-зялёную афарбоўку, з маленькімі сіняватымі плямкамі ўздоўж спіннога грэбня. Гэтыя адносна буйныя яшчаркі могуць дасягаць да метра ў даўжыню (уключаючы хвост). У сярэднім даўжыня гэтых яшчарак каля 60 см. У самцоў маецца 3 грэбні (на галаве, на спіне і на хвасце), а ў самак толькі адзін грэбень (на галаве).

Рацыён
------

*Basiliscus plumifrons* усяедныя. Яны харчуюцца насякомымі, дробнымі сысунамі (напрыклад грызунамі), драбнейшымі яшчаркамі, а таксама садавінай і кветкамі.

Драпежнікі
----------

*Basiliscus plumifrons* становяцца ахвярамі драпежных птушак, апосумаў і змей.

Размнажэнне
-----------

Самка *Basiliscus plumifrons* адкладаюць ад 5 да 15 яеw у цёплы і вільготны пясок або глебу. Інкубацыйны перыяд працягваецца ад 8 да 10 тыдняў. Яшчаркі, якія вылупіліся з яец, цалкам самастойныя.

Паводзіны
---------

Самец у сваім асяроддзі пражывання ў Коста Рыцы.
Самцы Basiliscus plumifrons адрозніваюцца павышаным пачуццём тэрытарыяльнасці. Адзіны самец можа дамінаваць на тэрыторыі з вялікай колькасцю самак, з якімі ён спарваецца.

Як правіла, васіліскі палахлівыя і не дазваляюць сябе чапаць.

*Basiliscus plumifrons,* як і іншыя васіліскі, а таксама {{bt-bellat||*Hydrosaurus amboinensis}},* можа перабягаць невялікія ўчасткі па вадзе, выкарыстоўваючы адначасова канечнасці і хвост для падтрымкі. У Коста Рыцы з-за гэтай здольнасці *Basiliscus plumifrons* атрымала назву "яшчарка Ісуса Хрыста" (англ.: Jesus Christ lizard). Акрамя таго, *Basiliscus plumifrons* выдатна плавае і можа трымацца пад вадой да 30 хвілін.

Спасылкі
--------

* , Hsieh ST,Three-dimensional hindlimb kinematics of water running in the plumed basilisk lizard (Basiliscus plumifrons),J Exp Biol. 2003 Dec;206(Pt 23):4363-77
* Green Basilisk, Honolulu Zoo web site
* Image of Plumed Basilisk

1. ↑  *Robert George Sprackland.* Giant lizards (нявызн.). — Neptune, NJ: T.F.H. Publications, 1992. — ISBN 0-86622-634-6.
2. ↑
3. ↑
**Разалія Захараўна Фрыдзан (Гарніц)**  (2 лютага 1903, Ліцвінава Полацкага раёна Віцебскай вобласці — 22 мая 1976, Баранавічы) — партызанка, удзельніца Французскага Супраціва.

Біяграфія
---------

Разалія Захараўна Фрыдзан (Гарніц) нарадзілася 2 лютага 1903 года ў вёсцы Ліцвінава Полацкага раёна Віцебскай вобласці.

У 1920 годзе пачала працаваць машыністкай у Полацкім акруговым савеце прафсаюзаў. З 1926 года — старшыня акруговага саюза савгандальслужачых.

Узначальвала аддзелы аховы здароўя ў Жлобіне, Дрысе, Расонах.

З 1937 па 1940 год працавала загадчыкам аддзела пісьмаў у газеце «Большевик Белоруссии» ў горадзе Барысаў.

У 1941 годзе стала інструктарам РК КП(б)Б і загадчыкам аддзела аховы здароўя горада Дзяржынск Мінскай вобласці.

З пачаткам вайны жыла ў Мінску па дакументах Сямёнавай Кацярыны Дзмітрыеўны, працавала санітаркай у інфекцыйнай бальніцы. Была актыўнай удзельніцай мінскага падполля.

Са жніўня 1942 па студзень 1943 г. — сувязная партызанскага атрада імя С. Будзёнага брыгады імя П. Панамарэнкі. Уваходзіла ў склад дыверсійна-разведвальнай групы «Родныя».

Арыштавана 25 снежня 1943 г. Са студзеня 1944 г. была вязніцай канцлагера «Эрувіль» (Францыя). У маі 1944 г. з групай ваеннапалонных зрабіла ўцёк з лагера, прыняла ўдзел у стварэнні жаночага партызанскага атрада «Радзіма», які стаў часткай Руху французскага супраціву, пазней узначальвала атрад.

У час з верасня 1944 г. па май 1945 г. працавала ў Парыжы сакратаром консульскага аддзела Пасольства СССР у Францыі.

12 кастрычніка 1944 г. Разаліі Фрыдзан прысвоена званне лейтананта французскіх унутраных сіл.

З 1946 г. жыла ў горадзе Баранавічы. У 1953—1955 гг. узначальвала гарадскі камітэт Чырвонага Крыжа. У 1955 годзе разам з мужам паехала на асваенне цалінных земляў.

Вярнулася ў Баранавічы ў 1960 г. і ўзначаліла работу па патрыятычным выхаванні ў гарадской партыйнай арганізацыі.
Узнагароджана медалямі «За адвагу» і «Партызану Айчыннай вайны» ІІ-й ступені, ордэнам Айчыннай вайны ІІ-й ступені, Ганаровым крыжом «Камбатан валанцёр» з Чырвонай зоркай (пасмяротна).

Памерла 22 мая 1976 года. Пахавана ў Баранавічах.

Зноскі
------

1. ↑  zarya.by
2. ↑  mk.ru
3. ↑  lechaim.ru
Войны Залатой Арды з Вялікім Княствам Літоўскім адбываліся на працягу XIII—XV стагоддзяў.

Гісторыя
--------

У 1243 годзе Кіеўская Русь была ператворана ва ўлус Залатой Арды. Ардынскія заваёўнікі падпарадкавалі сабе княствы Паўночна-ўсходняй, Паўднёвай і Паўднёва-заходняй Русі. Вольнымі з усходнеславянскіх зямель засталіся толькі паўночна-заходнія і заходнія рэгіёны — Полацкая зямля, Ноўгарад, Пскоў і часткова Смаленскае княства. Абыйшла ардынская экспансія і Панямонне, дзе ўтварылася Вялікае Княства Літоўскае.

Першае дакументальна засведчаны канфлікт ВКЛ з Ардой адносіцца да 1258 года. Войска на чале з ханскім баскакам Бурундаем пры падтрымцы галіцка-валынскага князя напала на Літоўскую зямлю і са шматлікім палонам і багаццем пайшло назад. У 1284 годзе вялікі літоўскі князь Рынгольд, які княжыў у Наваградку, разбіў кааліцыю князёў, якія разам з татарамі ўварваліся ў Літву. Бітва адбылася на Нёмане каля вёскі Магільна. Звесткі пра Магільнянскую бітву адносяцца да паўлегендарных.

На працягу 1258—1338 гадоў татары 7 разоў хадзілі на Літву і пры гэтым разам з імі ў паходах удзельнічалі ўладзіміра-валынскія князі. У 1320-я гады войскі ВКЛ нанеслі ардынцам і іх саюзнікам буйное паражэнне на рацэ Ірпень. У 1274 і 1277 гадах адбыліся паходы аб’яднанага татарскага і паўднёварускага войска на Гарадзеншчыну.

У час праўлення Альгерда ў 1362 годзе ліцвіны арганізавалі паход на Падолле. Рэгіён фармальна знаходзіўся пад татарскай уладай, але ўжо быў незалежным ад Залатой Арды, якая знаходзілася ў стане распаду. У бітве на Сініх Водах войска ВКЛ разбіла ардынцаў. У выніку перамогі Альгерд пашырыў тэрыторыю дзяржавы да вусцяў Дняпра і Днястра.

У 1399 годзе на ардынцаў пайшоў Вітаўт. Новы паход быў абумоўлены ўмяшаннем ліцвінаў у грамадзянскую вайну ў Залатой Ардзе: ВКЛ падтрымала прыхільнікаў Тахтамыша, выступіўшы супраць Цімура Кутлуга. Аднак кампанія Вітаўта правалілася. Яго войскі былі разбіты ў бітве на Ворскле. Перамога дазволіла хану Цімуру Кутлугу зрабіць спусташальны набег на Кіеўшчыну і Валынь.

У далейшым Вітаўт, на працягу 1412—1422 гадоў, працягваў умешвацца ва ўнутраныя справы дзяржавы.

Пасля распаду Залатой Арды асноўным праціўнікам ВКЛ на паўднёвым напрамку стала Крымскае ханства.

Гл. таксама
-----------

* Крымска-нагайскія набегі на Вялікае Княства Літоўскае

Літаратура
----------

* Снапкоўскі У. Е. Гісторыя знешняй палітыкі Беларусі: Вучэб. дапам. для студэнтаў фак. міжнар. адносін: У 2 ч. Ч. І. Ад пачаткаў дзяржаўнасці да канца XVIII ст. / У. Е. Снапкоўскі. — Мн.: БДУ, 2003 — 281 с. ISBN 985-445-902-0.
**Салідол** (лац.: solidus — шчыльны і oleum — масла, ранейшая назва — *тавот*) — пластычны змазачны матэрыял, прызначаны ў мэтах змяншэння трэння слізгання і заўчаснага зносу дэталяў машын і механізмаў. 

Уяўляе сабой густую масу цёмна-рудага (амаль чорнага) колеру. Тэмпература плаўлення 75—90 °C, мяжа трываласці на зрушэнне 1—4 г/см³. Не раствараецца ў вадзе.

Недахопамі салідолаў з'яўляецца нізкая тэмпература плаўлення і дрэнная механічная стабільнасць.

Атрыманне
---------

Салідолы атрымліваюць:

* *Сінтэтычны салідол* — згушчэннем нафтавых масел (індустрыяльнае масла сярэдняй вязкасці) кальцыевым мылам на аснове сінтэтычных тлустых кіслот;
* *Тлушчавы салідол* — згушчэннем тлушчаў.

Выкарыстанне
------------

Салідол адносіцца да антыфрыкцыйных змазак агульнага прызначэння для звычайных тэмператур. Выкарыстоўваецца ў вузлах, працуючых пры тэмпературы ад -30 да 70 °C пры невялікіх хуткасцях, нагрузках, ва ўмовах павышанай вільготнасці і адсутнасці агрэсіўных асяроддзяў.

Зноскі
------

1. 1 2  Солидолы // ХиМиК.ру  (руск.)

Літаратура
----------

* Салідол // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 110. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Солидолы // ХиМиК.ру  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) |
**Івенс Адамака** (англ.: Evans Adomako; нар. 6 верасня 1997) — ганскі футбаліст, нападнік славенскага клуба «Драваград».

Клубная кар’ера
---------------

Пачынаў кар’еру на радзіме ў клубе «Фар Рэйнджэрс». У сакавіку 2017 года прыбыў на прагляд у беларускі клуб «Гомель» і ў выніку падпісаў кантракт. Спачатку гуляў за дубль, дэбютаваў у Вышэйшай лізе 15 красавіка 2017 года, выйшаўшы на замену ў другім тайме матча трэцяга тура супраць «Славіі» (2:0). Пазней здолеў замацавацца ў асноўнай камандзе, стаў з’яўляцца на полі ў стартавым складзе. 24 чэрвеня 2017 года адзначыўся першым голам у Вышэйшай лізе, калі ў кампенсаваны час прынёс «Гомелю» перамогу над «Мінскам» (2:1). У другой палове сезона 2017 страціў месца ў аснове. У снежні 2017 года па заканчэнні кантракта пакінуў «Гомель».

У 2018 годзе зноў выступаў за «Фар Рэйнджэрс», а ў кастрычніку 2018 года перайшоў у славенскі клуб «Рудар» з Вяленья, падпісаўшы двухгадовы кантракт. У лютым 2019 года, не згуляўшы за «Рудар» ні ў адным матчы, быў аддадзены ў арэнду ў «Драваград», а ў ліпені перайшоў у гэты клуб на трывалай аснове.

Зноскі
------

1. ↑  Evans Adomako // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  "Гомель" подписал ганца Адомако
3. ↑  Ситко, Афоаква, Адомако и еще четыре игрока покинули "Гомель"
4. ↑  Phar Rangers complete transfers of duo Latif Abubakar and Evans Adomako to Slovenian side Rudar Velenje Архівавана 21 лістапада 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
***Macracantha arcuata*** - від аранеаморфных павукоў сямейства {{bt-bellat|павукі-кругапрады|Araneidae}}. Адзіны від роду.

Распаўсюджанне
--------------

Жывуць у Паўднёва-Усходняй Азіі, Паўднёвай Азіі і Кітаі ў правінцыі Юньнань.

Sur quelques feuilles un minuscule char d'assaut sur pattes avec une grosse carapace rouge et des antennes gigantesques. *Macracantha arcuata* у {{нп3|Кэнгкрачан|Нацыянальным парку Кэнгкрачан|ru|Кэнгкрачан}}, Тайланд. Люты 2013 года.
 *Macracantha arcuata* у Сараваку

Літаратура
----------

* Fabricius, 1793 : *Entomologiae systematica emendata et aucta, secundum classes, ordines, genera, species adjectis synonimis, locis, observationibus, descriptionibus.* Hafniae, vol. 2, p. 407-428.

Спасылкі
--------

* *Macracantha arcuata* (Fabricius, 1793) (англ.) па даных Аб’яднанай таксанамічнай інфармацыйнай службы (ITIS).
* NCBI link: *Macracantha arcuata* (Fabricius, 1793)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вудстак.

**Вудстакскі кірмаш музыкі і мастацтваў** (англ.: Woodstock Music & Art Fair, у гутарковай гаворцы **Вудсток**) — адзін з найбольш знакамітых рок-фестываляў. 
Праходзіў 15–18 жніўня 1969 года на адной з фермаў гарадка ў сельскай мясцовасці Бетэл, штат Нью-Ёрк, ЗША. Лік наведвальнікаў — каля 500 тысяч, з іх 1500 журналістаў. Стаў сімвалам канца «эры хіпі».

На фестывалі выступілі такія спевакі, спявачкі, музыканты і групы, як The Who, Jefferson Airplane, Джэніс Джоплін, Creedence Clearwater Revival, Джаан Баэз, Джымі Хендрыкс, Grateful Dead, Раві Шанкар, Карлас Сантана і іншыя.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вудстак (фестываль)
* Вудстак (фестываль Вудстак) | WOODSTOCK (1970) Архівавана 7 чэрвеня 2011.
* Вудстак гісторыя | Woodstock Story
* 40-годдзе легендарнага фестываля «Вудстак»(недаступная спасылка)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Голубева.
**Тамара Аляксандраўна Голубева** — беларуская дызайнерка.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 24 мая 1955 года ў Ленінградзе. Бацька, Голубеў Аляксей Васільевіч (нар. 1922), працаваў старшым інжынерам-сіноптыкам у штабе ВПС БВА. Маці, Голубева Аляксандра Аляксандраўна (нар. 1924), працавала загадчыцай бібліятэкі. 

У 1962-1972 гадах вучылася ў сярэдняй школе г. Мінску.

У 1972-1977 гадах вучылася на кафедры "прамысловае мастацтва" Беларускага дзяржаўнага театральна-мастацкага інстытута ў вядомых майстраў А. В. Чарнышова, І. Я. Герасіменкі. Пасля сканчэння інстытута Голубеву накіравалі па размеркаванні ў Беларускі філіял УНДІТЭ, дзе яна працавала на пасадзе мастака-канструктара ў сектары мастацкага канструявання комплексных аб’ектаў, з 1982 года на пасадзе старшага мастака-канструктара.

Член Беларускага саюза дызайнераў з моманту яго заснавання ў 1987 годзе.

Памерла 15 чэрвеня 2020 года пасля цяжкай хваробы.

Творчасць
---------

Ёю было распрацаванае абсталяванне дыспетчарскай для Адзінай энергасістэмы СССР (у сааўт.). Аўтар экспазіцыі музея Я. Коласа на хутары Альбуць, праекта музея прыроды ў Полацку (у суаўт.), дызайн-канцэпцыі прафілакторыя на возеры Нарач, экспазіцый у Нясвіжскім палацава-паркавым ансамблі, музеі Вялікай айчыннай вайны, Залы падарункаў Палаца Незалежнасці, у музеі шклозавода ў Ялізаве.

1. 1 2 3 4  Facebook **(нявызн.)**. *www.facebook.com*. Праверана 21 сакавіка 2024.
**Тавары́ства амата́раў наву́к, Навуковае таварыства, Навучальнае таварыства** — адно з першых тайных таварыстваў на Беларусі, створанае ў 1819 годзе ў Свіслацкай гімназіі. У стварэнні вялікую арганізацыйную і ідэйную ролю адыграў выдавец «Dekada Polska» В. Гельтман, які пазней быў актыўным дзеячам паўстання 1830—1831 гадоў, ён распрацаваў праект статута ад 7 студзеня 1820 года (складаўся з 7 раздзелаў, 30 параграфаў). Першым старшынёй таварыства быў Дыянісій Шлаеўскі. Сакратар Р. Вашчыловіч. Члены таварыства (вядома 15 членаў) падзяляліся на на кандыдатаў, правадзейных членаў, членаў-карэспандэнтаў, ганаровых членаў.

Мэта
----

Мэтай таварыства заключалася ў тым, каб *«сумеснымі сваімі працамі ўдасканальваць айчынную мову і памнажаць творы польскага красамоўя»*.

Дзейнасць
---------

Паводле сацыяльнага паходжання члены таварыства былі прадстаўнікамі незаможнага духавенства, збяднелай шляхты, дробных чыноўнікаў. Члены таварыства падтрымлівалі ідэю адраджэння Рэчы Паспалітай у межах 1772 года. Характарам дзейнасці Таварыства аматараў навук не адрознівалася ад падобных арганізацый у Польшчы і беларуска-літоўскіх губернях. Навучэнцы гімназіі наладжвалі тайныя сходы, на якіх абмяркоўвалі свае літаратурныя творы. У іх творах, вершаваных і празаічных, у прамовах выяўляліся, як засведчана ў матэрыялах следства, *«патрыятычныя думкі ў польскім духу, успаміны пра славутых дзеячаў былой Польшчы, заклік наследаваць іх дзеля славы айчыны і ўгаворы, каб у таварыстве захаваць адзінства, роўнасць і (дзеля канспірацыі) паслухмянасць начальству вучылішча»*. Пасля заканчэння гімназіі (6-га класа) амаль усе члены Таварыства аматараў навук сталі членамі так званага Маральнага таварыства.

Ёсць меркаванне, што таварыства існавала да арышту В. Гельтмана ў 1821 годзе.

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн 2002.
2. ↑  ЭГБ 2001.

Літаратура
----------

* *Швед В. В.* Тавары́ства амата́раў наву́к, Навуковае таварыства, Навучальнае таварыства // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 371. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* *Таляронак, С. В.* Тайныя Свіслацкія гурткі «Навуковы» і «Маральны» (1819—1820) / С. В. Таляронак // Весці АН Беларусі. Серыя гуманітарных навук. — 1994. — № 3.
* *Швед В.* Тавары́ства амата́раў наву́к, Навуковае таварыства, Навучальнае таварыства // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2001. — С. 487. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0214-8.
* Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 680. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 145488 |
**Новасібірскі патронны завод** (руск.: Новосибирский патронный завод) - прадпрыемства, якое вырабляе патроны для розных тыпаў звычайнай зброі. Заснаваны ў 1939 годзе. Размешчаны ў Ленінскім раёне Новасібірска.

Гісторыя
--------

У снежні 1939 года каля Падольска (Маскоўская вобласць) быў уведзены ў эксплуатацыю дзяржаўны завод № 188. Мэта стварэння новага прадпрыемства - выраб патронаў для баявой ручной стралковай зброі. Завод знаходзіўся пад кіраваннем Наркамата прамысловасці і ўзбраення СССР.

У кастрычніку 1941 года завод эвакуююць у Новасібірск і размяшчаюць на пляцоўцы камбіната № 179. Да канца 1941 года прадпрыемства выходзіць з камбіната і становіцца асобным прадпрыемствам.

У перыяд Вялікай Айчыннай вайны завод выпускае баявыя патроны з калібрам 7,62 мм і 12,7 мм, кулі якіх былі ў асноўным спецыяльнага прызначэння.

У 1946 годзе завод пераходзіць пад кіраванне Міністэрства абароннай прамысловасці СССР.

У пасляваенны перыяд завод, акрамя асноўнай вытворчасці, пачынае вырабляць грамадзянскія вырабы - мантажныя патроны, бытавыя прадметы, прамысловыя ланцугі.

У 1972 году ў гонар пяцідзесяцігадовага юбілею Савецкага Звяза прадпрыемству прысвойваюць імя 50-годдзі СССР.

У 1985 годзе, у гадавіну 40-годдзя Перамогі, завод узнагароджваецца Ордэнам Айчыннай вайны I ступені.

У 1989 годзе створаны Музей працоўнай і баявой славы.

У 1991 годзе прадпрыемства пераходзіць у распараджэнне Расійскага агенцтва па звычайных узбраеннях. Упершыню ў Расіі асвойваюцца снайперскія патроны з калібрам 12,7 мм і 9 мм.
**Бернардзіна Дравеці** (італ.: Bernardino Drovetti; 4 студзеня 1776, Барбанія, — 9 сакавіка 1852, Турын) — італьянскі авантурыст, напалеонаўскі консул у Александрыі (1803—1814), нястомны збіральнік егіпецкіх старажытнасцей.

Выхадзец П’емонта, Дравеці з 18 гадоў служыў у французскай арміі. За ўдзел у Марэнгскай бітве і Егіпецкім паходзе ўзведзены ў палкоўнікі. У 1803 годзе па ініцыятыве Талейрана прызначаны дыпламатычным прадстаўніком у Егіпце.

На працягу наступнага дзесяцігоддзя Дравеці аб'ездзіў увесь Егіпет у пошуках старажытнасцей, не грэбуючы ніякімі сродкамі для іх набыцця. Дзякуючы егіптаманіі эпохі рамантызму ў Еўропе ўзнік цэлы рынак старажытнаегіпецкіх артэфактаў, асноўнымі пастаўшчыкамі якіх выступаў Дравеці і яго супернік-англічанін, Генры Солт. Ён набраў штат таленавітых супрацоўнікаў, сярод якіх быў Фрэдэрык Каё; сустракаўся ў Александрыі з Шампальёнам.

У 1818 годзе Дравеці спрабаваў прадаць сваю старажытнаегіпецкую калекцыю Людовіку XVIII але, атрымаўшы адмова, прадаў яе спадчыннаму прынцу Сардзініі. На яе аснове ўзнік Егіпецкі музей у Турыне. Частка яго збору асела ў музеях Парыжа і Берліна. У 1830 годзе Дравеці па стане здароўя вымушаны быў вярнуцца з Егіпта на радзіму. Апошнія гады жыцця правёў у Турыне.

Зноскі
------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 10 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
2. 1 2  Bernardino Drovetti // SNAC — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29861311'></a>
3. 1 2 3  www.accademiadellescienze.it Праверана 1 снежня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107212659'></a>

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бернардзіна Дравеці

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Treccani |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV12570807 · BIBSYS: 12034703 · BNF: 120689421 · GND: 117656429 · ICCU: UBOV053497 · ISNI: 0000000026806468 · LCCN: n86107465 · NTA: 174388764 · SUDOC: 028962478 · VIAF: 39399994 |

 |
**Віцебскія губернскія ведамасці** — урадавая газета Віцебскай губерні, якая выдавалася з 1838 па снежань 1917. Выданне «губернскіх ведамасцяў  (руск.) (бел.» было ўведзена па ўсёй краіне царскім указам.

Газета складалася з **афіцыйнай часткі** - распараджэнняў і загадаў па Віцебскай губерні, і **неафіцыйнай часткі**, якая ўтрымлівала працы па гісторыі, геаграфіі, этнаграфіі і статыстыцы Віцебскай губерні. У неафіцыйную частку газеты, як правіла, прадстаўляліся матэрыялы з Віцебскага статыстычнага камітэта. Выпуск Віцебскіх губернскіх ведамасцяў плённа адбіўся на распрацоўцы мясцовай гісторыі і на давядзенні інфармацыі да насельніцтва. Рэдакцыя выдавецтва губернскіх ведамасцяў знаходзілася ў будынку на Смаленскай (Леніна) вуліцы горада Віцебска.

Віцебскія губернскія ведамасці выдаваліся два разы на тыдзень, друкавалася ў Віцебскай губернскай друкарні.

Рэдактары
---------

Рэдактарамі Віцебскіх губернскіх ведамасцяў з'яўляліся:

* У 1850-60 гады — Ф. І. Сярэбранікаў;
* У 1861—1879 гады — А. Смірагін, А. М. Семянтоўскі-Курыла, Д. А. Лебедзеў, А. Ф. Ключараў, І. П. Арлоў, М. І. Пранікаў;
* У 1880—1886 гады — кн. Н. Н. Мяшчэрскі;
* З 1887 года — В. С. Сафонаў.
* У 1905—1912 гады — М. В. Анцаў

Аўтары і супрацоўнікі
---------------------

* Ксенафонт Гаворскі
* Аляксандр Пшчолка
* Іван Гарбачэўскі

Літаратура
----------

* Витебские Губернские Ведомости // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* Статья «Витебские губернские ведомости», Витебская энциклопедия.
**«Чатырыста мільёнаў»** (іншыя назвы: «Джоў Дэ-шэн», «Пуцяводныя агні», «Агні Кітая») — чорна-белая драма, знятая Белдзяржкіно / Усходкіно ў 1928 годзе. Фільм не захаваўся. Рэжысёр: Уладзімір Гардзін. Сцэнарысты: Я. Бабулін, Уладзімір Гардзін. Аператары: Навум Навумаў — Вартавы, Давід Шлюглейт. Мастакі: Анатоль Арапаў, Уладзімір Ягораў. Прэм’ера: 16 красавіка 1929 года.

Сюжэт
-----

Пра паўстанне кітайскіх рабочых (Кантон, 1927). Вялікі кітайскі горад. Спектакль нацыянальнага тэатра ў прысутнасці лорда Чэпінга, кіраўніка каланіяльнай адміністрацыі, спыняецца паведамленнем інфарматара пра бунт «чырвонай чэрні». Па рашэнні падпольнага рэвалюцыйнага камітэта на чале з камуністам Джоў Дэ-шэнам паўстанцы супраць каланіялізму займаюць цэнтр горада і гарадскі тэатр. Банкір Люй Тай склікае экстраную нараду саюза абароны парадку і дае грошы Чэпінгу на арганізацыю карных атрадаў. Начальнік гарнізона ўводзіць у горад войскі. Разгромлена консульства СССР, падпалены тэатр. Алена Мікалаеўна Крэчатава, жонка Джоў Дэ-шэна, шукае свайго сына Сярожу і сына суседкі — камсамольца Лі, што пайшлі на мітынг у тэатр. Тры дні трымаюцца паўстанцы, але сілы няроўныя. Яны вымушаныя адступіць. Пачынаюцца ператрусы, арышты, расстрэлы. Абшуквалі дом Алены. Рускі эмігрант Калугін, які цяпер працуе на англічан, знаходзіць яе старыя дзённікі, дзе згадваецца імя яго калегі Салтыкова. Высвятляецца, што некалі афіцэр-белагвардзеец Салтыкоў згвалціў Алену, а Сярожа — яго сын. Па прозвішчы Алены усталёўваецца, кім з’яўляецца арыштаваны каланіяльнай паліцыяй хлопчык, і Салтыкоў разумее, што ёсць магчымасць шантажаваць яе. Ён прызначае Алене сустрэчу і патрабуе звесткі пра паўстанцаў у абмен на вызваленне Сярожы. Алена адмаўляецца. Яе арыштоўваюць… Апошнія атрады паўстанцаў пакідаюць горад. Цяжка даведацца Джоў Дэ-шэну пра гібель блізкіх. У кожнага з удзельнікаў паўстання ёсць страты. Але барацьба працягваецца.

Літаратура
----------

* *Игорь Авдеев*, *Лариса Зайцева* Все белорусские фильмы : каталог-справочник. Игровое кино (1926—1970). — Минск: Беларуская навука, 2001. — Т. 1. — 240 с. — ISBN 985-08-0023-2
**Лідзія Уладзіміраўна Грынеўская** (нар. 3 лютага 1965, в. Мачуль Столінскага раёна Брэсцкай вобласці) — беларускі дзяржаўны дзеяч, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыла Гродзенскі сельскагаспадарчы інстытут, зоаінжынер.

Працавала загадчыкам ветэрынарнай аптэкі калгаса «Запаветы Леніна» Столінскага раёна, майстрам вытворчага навучання Альшанскага навучальна-вытворчага камбіната, заатэхнікам-селекцыянерам калгаса «Беларуская ніва».

Галоўны заатэхнік адкрытага акцыянернага таварыства «Палеская ніва» Столінскага раёна.

Дэлегат другога Усебеларускага народнага сходу. Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 5-га склікання.

Узнагароды
----------

Мае падзяку Брэсцкага аблвыканкама. Пераможца рэспубліканскага спаборніцтва сярод галоўных заатэхнікаў (2006, 2009, 2011, 2013).

Узнагароджана медалём «За працоўныя заслугі», юбілейнымі медалямі «70 год вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў», «70 гадоў Перамогі ў Вялікай Айчыннай вайне 1941—1945 гг.», дзвюма ганаровымі дыпломамі Брэсцкага аблвыканкама, ганаровымі граматамі Столінскага райвыканкама і Столінскага раённага камітэта прафсаюза работнікаў аграпрамысловага комплексу.

Крыніцы
-------

1. ↑  Грынеўская Лідзія Уладзіміраўна Архівавана 18 жніўня 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ — Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь пятага склікання Архівавана 20 кастрычніка 2021.