recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Паўночны і заходні бок палаца Лінлітгау
**Палац Лінлітгау** (англ.: Linlithgow Palace) — палац у Шатландыі ў вобласці Заходні Лоціян. Размешчаны ў 24 км на захад ад Эдынбурга паміж горадам Лінлітгау і возерам Лінлітгау. Палац быў улюблёнай рэзідэнцыяй Сцюартаў. У ім нарадзілася Марыя Сцюарт.

Гісторыя
--------

Уваход у палац Лінлітгау, пабудаваны каралём Джэймсам V каля 1533 
Паўднёвы бок палаца
Чатыры еўрапейскія рыцарскія ордэны (Ордэн Падвязкі, Ордэн чартапалоху, Ордэн Залатога Руна і Ордэн Святога Міхаіла), якія належалі Якаву V, над аркай пярэдняга ўваходу
Усходні бок палаца
У 1424 годзе Якаў I пачаў адбудоўваць палац Лінлітгау пасля пажару, які знішчыў былы будынак. Лінлітгау стаў па-сапраўднаму шыкоўным «фешэнэбельным палацам», прыемным прыпынкам для каралеўскай сям’і падчас падарожжа па дарозе, якая злучала Эдынбургскі замак і замак Стэрлінг.

Старадаўні палац стаў «каралеўскай дзіцячай» для Якава V (нарадзіўся ў 1512 г.), Марыі Сцюарт (нарадзілася ў 1542 г.) і прынцэсы Елізавета (нарадзілася ў 1596 г.), больш вядомай, як «Зімовая каралева». Пасля 1603 года, калі Якаў VI перанёс свой каралеўскі двор у Лондан услед за сваёй каранацыяй, як Якава I Англійскага, палац хутка заняпаў. У верасні 1745 з-за неасцярожнага абыходжання з агнём яго апошніх пастаяльцаў, прадстаўнікоў Гановерскай дынастыі, адбыўся пажар, і будынак быў знішчаны. У нашы дні велічны каралеўскі палац Сцюартаў у Лінлітгау стаіць без даху, у запусценні.

Гл. таксама
-----------

* Данфермлінскі палац
* Фалклендскія палац
* Спіс замкаў Шатландыі

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Палац Лінлітгау

| Рэзідэнцыі брытанскіх манархаў |
| --- |
| У Англіі | 

|  |  |
| --- | --- |
| Сучасныя | 
* Бакінгемскі палац
* Віндзар
* Кенсінгтан
* Кларэнс-хаус
* Сандрынгем
* Сент-Джэймскі палац

 |
| Гістарычныя | 
* Банкетынг-хаус
* Квінс-хаус
* Мальбара-хаус
* Осбарн-хаус
* Фрогмар-хаус
* Хэмптан-корт

 |

 |  |
| У Шатландыі | 

|  |  |
| --- | --- |
| Розныя часы | 
* Балморал
* Данфермлінскі палац
* Лінлітгау
* Фалклендскі палац
* Холірудскі палац

 |

 |
| 
* Гл. таксама Сядзібныя хаты Англіі
* Рэзідэнцыі французскіх каралёў

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4228325-5 · SUDOC: 11228440X · VIAF: 200028827 |
**Сядзібна-паркавы комплекс Горватаў** — сядзібна-паркавы комплекс, які існаваў у в. Барбароў (Мазырскі раён) ў XIX — першай палове XX стст. Палац быў пабудаваны ўласнікам навакольных зямель дваранінам Аляксандрам Ігнатавічам Горватам (к.1800—1888) як прыватная рэзідэнцыя дзесьці ў 1830—1840-ыя гг. на месцы старажытнага замка на высокім правым беразе р. Прыпяць. Сядзібны ансамбль уключаў палац, флігелі (не зберагліся), аранжарэю, каталіцкую капліцу, дом аканома (знесены прыкладна ў 2008 годзе) і пейзажны парк.

Архітэктура
-----------

Інтэр'ер сядзібы
Брама
Палац быў узведзены ў стылі класіцызму. Паводле польскага даследчыка гісторыі сядзіб А. Урбаньскага, аўтарам праект быў рыжскі архітэктар Люнебург, хоць існуюць і іншыя версіі адносна аўтарства. Уяўляў сабой прамавугольны ў плане двухпавярховы аб'ём з чатырохкалонным порцікам у цэнтры фасада. Быў накрыты вальмавым дахам. З тарцовага боку да будынку далучалася аднапавярховая аранжарэя. Да месца, дзе знаходзіўся палац, вядзе ліпавая алея, якая пачынаецца мураванай брамай у стылі ампір у выглядзе двух пілонаў, аб'яднаных каванымі весніцамі і завершаных дэкаратыўнымі вазамі. Алея праходзіць праз арачны мост і завяршаецца авальным партэрам.

Дом аканома — аднапавярховы мураваны прамавугольны ў плане будынак з чатырохкалонным порцікам. У доме аканома размешчаная Барбароўская васьмігадовая школа.

Парк
----

Парк плошча каля 5 га складаецца з дзвюх частак. На больш нізкім паўднёвым участку, дзе стаяў палац, які трыма бакавымі флігелямі абмяжоўваў парадны двор, пасадкі мелі рэгулярную планіроўку. Больш высокі заходні ўчастак аддзяляецца ад яго лагчынай, па якой праходзіла алея, абсаджаная конскім каштанам звычайным. На берагавым адхоне знаходзіліся мураваная альтанка і капліца-пахавальня (1833 г. не захавалася).

Зноскі
------

1. ↑  Сядзібна-паркавы комплекс Горватаў (Барбароў) на сайце Глобус Беларусі (руск.)

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].
* *Aftanazy, R.* Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej : w 11 t. / R. Aftanazy. — Wrocław – Warszawa – Kraków : Zaklad im Ossolinskich, 1991. — Cz. 1. Wielkie księstwo Litewskie. Inflanty. Kurlandia. — T. 1. Województwa mińskie, mścisławskie, połockie, witebskie. — 352 s.
* *Rostworowski, А.* Ziemia, której już nie zobaczysz. Wspomnienia Kresowe / А. Rostworowski. — Warszawa : Czytelnik, 2001. — 504 s.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сядзібна-паркавы комплекс Горватаў (Барбароў)
* Сядзібна-паркавы комплекс Горватаў (Барбароў) на сайце Radzima.org
* Сядзібна-паркавы комплекс Горватаў (Барбароў) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Сядзібна-паркавы комплекс Дабрынецкіх** — колішняя сядзіба ў вёсцы Вельямовічах Брэсцкага раёна. Захаваўся пейзажны парк.

Гісторыя
--------

Сядзіба вядома з XVI стагоддзя. Паводле «Кнігі запісаў» сяло Вельямовічы ў 1558 годзе размяшчалася каля возера і мела мяжу з выганамі маёнтка Бярніцкага і сёламі Таратунавічы, Памаранцы, Семянічкі. У 1772 годзе вёска мела назву Вілановічы.

3 1862 года маёнтак Вельямовічы належаў роду Юльяна Канапінскага, пасля задушэння паўстання Кастуся Каліноўскага канфіскаваны і распрададзены. Напярэдадні Першай сусветнай вайны тут былі два фальваркі. Адна сядзіба належала роду Саковічаў, другая — Дабрынецкім. Пасля вайны Саковіч адну частку фальварка прадаў Ялавіцкаму, другую — Дабрынецкім.

Пасля Другой сусветнай вайны невялікі Вельямовіцкі палац быў поўнасцю знішчаны.

Парк
----

Рэшткі пейзажнага парку займаюць плошчу каля 3 га. Парк у плане мае форму прамавугольніка. Пейзажная частка парку размешчаная перад парадным партэрам, абмежавана па заходнім краі дзвюма сажалкамі. У асноўным растуць ліпа, ясень, граб, клён, конскі каштан і інш. За паркавым партэрам размяшчаўся невялікі сад з прагулачнымі маршрутамі па грабавай алеі, уздоўж ліпавай пасадкі і глыбокага яра з ручаём.

Парк захаваўся амаль у ранейшых межах, але здзічэў, зарос хмызняком, сажалкі забруджаны.

Літаратура
----------

* Несцярчук Леанід Міхайлавіч. "Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны X-XX стагоддзяў (гісторыя, стан, перспектывы)". Мінск, БЕЛТА, 2002 год. 334 страницы. ISBN 985-6302-37-4.

Спасылкі
--------

* Сядзібна-паркавы комплекс Дабрынецкіх (Вельямовічы) на сайце Radzima.org
* Сядзібна-паркавы комплекс Дабрынецкіх (Вельямовічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
**Марыя Іосіфаўна Канюшкевіч** (нар. 7 лістапада 1943, в. Погіры, Дзятлаўскі раён, Гродзенская вобласць) — беларускі мовазнавец. Доктар філалагічных навук (1990), прафесар (1991). Выдатнік адукацыі БССР (1989).

Біяграфія
---------

Скончыла Гродзенскі дзяржаўны інстытут імя Янкі Купалы факультэт педагогікі і методыкі навучання ў пачатковых класах з кваліфікацыяй «Настаўнік пачатковых класаў», філалагічны факультэт па спецыяльнасці «Руская мова і літаратура» з кваліфікацыяй «Настаўнік рускай мовы і літаратуры»; аспірантуру пры кафедры рускай мовы Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (1976—1979).

У 1979 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю на тэму «Атрыбутыўныя адносіны ў складаным сказе (на матэрыяле рускай і беларускай моў)», у 1990 годзе — доктарскую дысертацыю «Складаны сказ ў рускай і беларускай мовах».

Працоўную дзейнасць пачала з 1964 года і па 1970 год працавала настаўнікам рускай і нямецкай моў у Наваельненскай вячэрняй СШ (г.п. Наваельня Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці); 1970—1971 гадах адказны сакратар камісіі па справах непаўналетніх пры Лідскім гарадскім выканаўчым камітэце; 1971 1975 гадах настаўнік рускай мовы і літаратуры васьмігадовай школы № 5 г. Ліды; 1975—1980 гадах асістэнт кафедры рускай мовы спачатку Гродзенскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя Янкі Купалы; 1980—2008 гадах загадчык кафедры рускай мовы Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы; 2008—2010 гадах прафесар кафедры рускай мовы і кафедры журналістыкі ГрДУ імя Янкі Купалы; з 2010 года прафесар кафедры журналістыкі.

Зноскі
------

1. ↑  Выпускнікі ГрДУ — наш гонар
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Касяк.
**Марыя Іванаўна Касяк** (1 ліпеня 1918, в. Заазер’е, Вілейскі раён, Мінская вобласць — 15 ліпеня 2006, в. Заазер’е) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

Біяграфія
---------

З 1933 года ўзначальвае ільнаводчае звяно ў калгасе «Чырвоны Сцяг» Віленскага раёна. Удзельнічала ў Вялікай Айчыннай вайне. Без адрыву ад вытворчасці скончыла трохгадовыя агранамічныя курсы.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 красавіка 1966 года ўдастоена звання Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат».

Была дэлегатам III Усесаюзнай з’езда калгаснікаў у Маскве. Абіралася дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР.

Зноскі
------

1. ↑  Каляндар памятных дат Вілейскага раёна

Спасылкі
--------

* в. Заазер’е — Паедзем дамоў, паедзем
* Марыя Іванаўна Касяк на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**«Эпічны тэатр»** (ням.: episches Theater) — тэатральная тэорыя драматурга і рэжысёра Бертольта Брэхта, якая аказала значны ўплыў на развіццё сусветнага драматычнага тэатра.

Бертольт Брэхт, 1954 год
Тэарэтычна распрацаваныя Брэхтам метады пабудовы п'ес і спектакляў: злучэнне драматычнага дзеяння з эпічнай апавядальнасцю, уключэнне ў спектакль самога аўтара, «эфект ачужэння» як спосаб прадставіць з'яву з нечаканага боку, а таксама прынцып «дыстанцавання», які дазваляе акцёру выказаць сваё стаўленне да персанажа, разбурэнне так званай «чацвёртай сцяны», што адлучае сцэну ад глядзельнай залы, і магчымасць непасрэдных зносін акцёра з гледачом — трывала ўвайшлі ў еўрапейскую тэатральную культуру

Сваю тэорыю, якая абапіраецца на традыцыі заходнееўрапейскага «тэатра прадстаўлення», Брэхт супрацьпастаўляў «псіхалагічнаму» тэатру («тэатру перажывання»), які звязваюць звычайна з імем К. С. Станіслаўскага, які менавіта для гэтага тэатра распрацаваў сістэму працы акцёра над роляй. Пры гэтым сам Брэхт, як рэжысёр, падчас працы ахвотна карыстаўся і метадамі Станіслаўскага і карэннае адрозненне бачыў у прынцыпах узаемаадносін паміж сцэнай і глядзельнай залай, у той «звышзадачы», дзеля якой ставіцца спектакль.

Ідэі Брэхта захапілі найбуйнейшых тэатральных рэжысёраў другой паловы XX стагоддзя, Жан-Люк Гадар перанёс іх і ў кінематограф; але сфармуляваныя драматургам прынцыпы былі разлічаны на тых, хто, па яго словах, «заслугоўвае звання мастака», і найменш прадуктыўным апынулася літаральнае прытрымліванне яго тэарэтычных эсэ.

Зноскі
------

1. ↑  Фрадкин. Творческий путь, 1963, с. 5
2. ↑  *Кораллов М. М.* Бертольт Брехт // *История зарубежной литературы ХХ века: 1917-1945*. — М.: Просвещение, 1984. — С. 111. Архівавана з першакрыніцы 11 мая 2013.
3. ↑  Сурков, 1965, с. 34
4. ↑  *Барбой Ю. М.* К теории театра. — СПб: СПбГАТИ, 2008. — С. 4. — 238 с.
5. ↑  *Брехт Б.* Дополнительные замечания к теории театра, изложенной в «Покупке меди» // *Брехт Б. Театр: Пьесы. Статьи. Высказывания: В 5 т.*. — М.: Искусство, 1965. — Т. 5/2. — С. 471—472.
6. ↑  Брук. Пустое пространство, 1976, с. 137
7. ↑  *Брехт Б.* Модель "Кураж" // *Театр: Пьесы. Статьи. Высказывания: В 5 т.*. — М.: Искусство, 1965. — Т. 5/2. — С. 383.
8. ↑  Брук. Пустое пространство, 1976, с. 131—132


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4015051-3 · Microsoft: 2777950299 |
**Матамба** (парт.: Matamba) — гістарычная дзяржава ў Цэнтральнай Афрыцы. Сфарміравалася меркавана ў XVI ст. Праіснавала да канца XIX ст.

Упершыню ўзгадваецца ў 1535 г. у лісце караля Афонсу I як тэрыторыя, падпарадкаваная Каралеўству Конга. Відавочна ў канцы XVI ст. тут была ўсталявана мясцовая дынастыя жанчын-валадарак. У 1630-ыя гг. улада перайшла да Ганны Нзінгі, што паходзіла ад *нгола* суседняй дзяржавы Ндонга. Яна паклала пачатак дынастыі, якая кіравала да 1767 г. 

У 1756 г. у краіне пачалася грамадзянская вайна за пераемнасць улады. Матамба фактычна раскалолася на 2 варагуючыя дзяржавы. Яна была аб'яднана зноў толькі каля 1810 г. 

У другой палове XIX ст. Матамба трапіла пад непасрэдны ўплыў Партугаліі і ў 1891 г. была далучана да яе заходнеафрыканскіх валоданняў. 

Пачынаючы з Ганны Нзінгі, манархі Матамбы спавядалі каталіцызм. Вышэйшую ўладу маглі займаць як жанчыны, так і мужчыны. Грамадства падзялялася на некалькі саслоўяў. Да канца XIX ст. Матамба ўдзельнічала ў гандлі рабамі.

Спасылкі
--------

* Njinga Mbandi: Queen of Ndongo and Matamba
* Matamba and Kasanje Kingdoms
* KINGDOM OF NDONGO & MATAMBA
**Энергія Хартры** (звычайна абазначаецца Eh) — атамная адзінка энергіі, названая ў гонар англійскага матэматыка і фізіка Дугласа Хартры.

Энергія Хартры роўная абсалютнаму значэнню электрычнай патэнцыяльнай энергіі атама вадароду ў асноўным стане.

{\displaystyle E\_{\mathrm {h} }={\hbar ^{2} \over {m\_{e}a\_{0}^{2}}}=m\_{e}\left({\frac {e^{2}}{4\pi \varepsilon \_{0}\hbar }}\right)^{2}=m\_{e}c^{2}\alpha ^{2}={\hbar c\alpha \over {a\_{0}}}}
= 4,359 744 17(75)×10−18 Дж
= 27,211 3845(23) эВ
= 2 Ry
дзе:

{\displaystyle \hbar \ } — прыведзеная пастаянная Планка,
{\displaystyle m\_{e}\ } — маса электрона,
{\displaystyle a\_{0}\ } — бораўскі радыус,
{\displaystyle \epsilon \_{0}} — электрычная пастаянная,
{\displaystyle c\ } — скорасць святла в вакууме,
{\displaystyle \alpha \ } — пастаянная тонкай структуры,
{\displaystyle e} — зарад электрона.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Біладо.

**Аляксандр Біладо** (фр.: Alexandre Bilodeau, нар. 8 верасня 1987, Манрэаль, Канада) — канадскі фрыстайліст, двухразовы алімпійскі чэмпіён 2010 і 2014 гадоў у могуле, трохразовы чэмпіён свету ў паралельным могуле (2009, 2011, 2013).

Золата 22-гадовага Біладо на Алімпіядзе ў Ванкуверы стала першым алімпійскім золатам для Канады, выйграным на Алімпійскіх гульнях на яе тэрыторыі, да гэтага ні ў 1976 годзе на летняй Алімпіядзе ў Манрэалі, ні ў 1988 годзе на зімовай Алімпіядзе ў Калгары гаспадары Гульняў залатых медаляў не выйгравалі. Наогул жа золата Біладо стала для Канады трэцім у фрыстайле — у 1994 годзе ў могуле перамог Жан-Люк Брасар, а ў 2006 годзе золата таксама ў могуле выйграла Джэніфер Хейлі.

На Алімпійскіх гульнях 2006 года ў Турыне заняў 11-е месца ў могуле. Уладальнік Кубка свету 2008/2009 па могулу. За кар'еру выйграў 12 этапаў Кубка свету — 7 у могуле і 5 ў паралельным могуле.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аляксандр Біладо
* Сайт Біладо Архівавана 6 студзеня 2014. (англ.) (фр.)
* *Аляксандр Біладо — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*
* Аляксандр Біладо — статыстыка на сайце FIS (англ.)
**Олаф Карл Туфтэ** (нарв.: Olaf Karl Tufte; нар. 27 красавіка 1976, Цёнсберг, Нарвегія) — нарвежскі вясляр (акадэмічнае веславанне), чэмпіён Алімпійскіх гульняў у Афінах і ў Пекіне, прызёр Гульняў 2000 года ў Сіднеі і 2016 года ў Рыа-дэ-Жанэйра, двухразовы чэмпіён свету. Удзельнік сямі запар летніх Алімпійскіх гульняў (1996—2020).

Кар’ера
-------

Першы медаль на міжнародных спаборніцтвах Туфтэ заваяваў у 1999 годзе на чэмпіянаце свету ў Сент-Катарынсе. Усяго на рахунку Туфтэ два золата чэмпіянатаў свету, а таксама адно срэбра і 3 бронзы.

На Алімпійскіх гульнях у 2000 годзе ў Сіднеі заваяваў бронзавы медаль у спаборніцтвах двоек разам з Фрэдрыкам Бекенам. У 2004 годзе на Алімпіядзе ў Афінах Туфтэ заваяваў першае алімпійскае золата, перамогшы ў спаборніцтвах адзіночак. У 2008 годзе на Алімпійскіх гульнях у Пекіне Туфтэ паўтарыў свой поспех, зноў перамогшы ў спаборніцтвах адзіночак.

У 2021 годзе ва ўзросце 45 гадоў быў уключаны ў склад зборнай Нарвегіі на Алімпійскія гульні ў Токіа ў экіпажах чацвёрак. Туфтэ стаў першым у гісторыі нарвежцам, які выступіў на сямі Алімпійскіх гульнях.

У вольны ад спаборніцтваў час Олаф зарабляе на жыццё, вырошчваючы збожжа на сямейнай ферме ў Хортэне, а таксама працуючы пажарным.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Tufte Olaf Праверана 8 сакавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21008628'></a>
2. 1 2  Olaf Tufte Праверана 31 студзеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18002875'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | FISA · Olympedia · Olympic Channel · МАК · Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
**Эндэль Пусэп** (эст.: Endel Puusepp; 1 мая 1909, Енісейская губерня, Расійская імперыя — 18 студзеня 18 студзеня 1996, Талін, Эстонія) — савецкі лётчык і дзяржаўны дзеяч, палкоўнік, Герой Савецкага Саюза.

10 жніўня 1941 года Пусэп пад камандаваннем Міхаіла Вадап’янава здзейсніў першы баявы вылет, паспяхова падвергнуўшы бамбардзіроўцы Берлін. Пры вяртанні на базу самалёт Вадап’янава, у якім Пусэп быў другім пілотам, пашкодзілі варожыя зеніткі: з прабітага бензабака пацякло паліва. М. В. Вадап’янаў здзейсніў вымушаную пасадку ў захопленай немцамі Эстоніі. Э. Пусэп упершыню апынуўся на радзіме продкаў. Пакінуўшы пашкоджаны самалёт, экіпаж сустрэў перапалоханага хлопчыка-пастуха; дзякуючы Пусэпу, які не забыўся на эстонскую мову, лётчыкі змаглі даведацца ў яго дарогу да лініі фронту і вярнуліся да сваіх, пазбегнуўшы палону. Да красавіка 1942 года Эндэль Пусэп здзейсніў 30 начных баявых вылетаў, нанёсшы бомбавыя ўдары па Берліне, Данцыгу і Кёнігсбергу.

У маі 1942 года Пусэп даставіў савецкую дэлегацыю на чале з В. М. Молатавым для перамоваў спачатку ў Вялікабрытанію, а затым у ЗША (прызначаны асноўным пілотам Сяргей Асямаў разбіўся ў Англіі 30 красавіка 1942 года пры выкананні мясцовага пералёту). 19 мая 1942 года цяжкі 4-маторны бамбардзіроўшчык Пе-8 (штурманы: капітаны А. П. Штэпенка і С. М. Раманаў, другі пілот В. М. Абухаў) узяў курс на Вялікабрытанію і далей праз Ісландыю і Канаду — у Вашынгтон.

Экіпаж Пусэпа асабіста прымалі Уінстан Чэрчыль і Франклін Рузвельт. Пасля паспяховага завяршэння перамоваў і вяртання ў СССР Пусэпу было прысвоена 20 чэрвеня 1942 года званне Героя Савецкага Саюза «за адвагу і геройства, праяўленыя пры выкананні задання Урада па ажыццяўленні далёкага адказнага пералёту».

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1115658565 · VIAF: 5932147665830460670009 |
**Капавушка з Навагрудка** — капавушка XII ст. знойдзеная ў Навагрудку на тэрыторыі вакольнага горада на падлозе дома заможнага гараджаніна, распісанага фрэскамі. Захоўваецца ў Нацыянальным гістарычным музеі Беларусі.

Апісанне
--------

Зроблена з рогу высакароднага аленя і з’яўляецца вырабам мясцовага майстра. Навершша вухачысткі выканана ў выглядзе фігуркі выява старажытнага музыкі, які сядзіць на лаўцы кубічнай формы і іграе на трохструнным шчыпковым інструменце трапецэпадобнай формы, магчыма, псалтыры, які стаіць на падстаўцы. Струны інструмента вертыкальна нацягнуты на дошцы. Музыка безвусы і безбароды, валасы яго каротка падстрыжаны. Апрануты ў доўгую кашулю перахопленую поясам, якая спускаецца да кален, на галаве — лямцавая шапка, насунутая на лоб. Сярэдзіна капавушкі з вялікім валікам, а ніжняя частка гладкая з лапатачкай.

Фігурка з Навагрудка падобная да фігуркі барабанашчыка з Ваўкавыска. Яны маюць адзін тып твару, прычосак, шапак і сарочак. Такое падабенства аблічча музыкантаў дае падставы мяркаваць, што кастарэзы, якія іх рабілі, паказалі старажытнарускіх музыкантаў прафесіяналаў. Навагрудскі музыкант дае прадстаўленне аб песняры, што іграў на псалтыры ў доме багатага гаражаніна.

М. Нікалаеў і П. Канакоў атрыбутуюць капавушку яе як плектр, якім ігралі на струнных музычных інструментах накшталт гусляў.

Заўвагі
-------

1. 1 2 3  Мядзведзева В. У. Касцярэзная вытворчасць Навагрудка ў сярэдневякоўі
2. 1 2 3  Гурэвіч Фрыда. Летапісны Новгородок (старажытнарускі Наваградак)
3. ↑  Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
4. ↑  Нікалаеў М. Канакоў П. Паспрабуем прачытаць «ілюмінацыю» // Мастацтва Беларусі. 1988. С.39—41.

Літаратура
----------

* Гісторыя беларускага мастацтва: У 6 т. Т. 1: Ад старажытных часоў да другой паловы XVI ст. ; [рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал.рэд.) [і інш.] ; рэд. тома С. В. Марцэлеў, Л. М. Дробаў ; АН БССР, Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору. — Мінск : Навука і тэхніка, 1987. — 303 с. : іл.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Вуліца Сурганава.
**Вуліца Сурга́нава** (руск.: улица Сурганова)  — вуліца ў Магілёве, размешчаная ў паўночна-заходняй частцы горада. Галоўная вуліца жылых мікрараёнаў Мір-1 і Мір-2. Працягласць 1340 м, ад вуліцы Якубоўскага да вул. Ніжняя Карабанаўская.

Гісторыя
--------

Гістарычная назва **Пячэрская шаша**, у 1979 годзе названа ў гонар Ф. А. Сурганава, савецкага дзяржаўнага і партыйнага дзеяча, аднаго з арганізатараў і кіраўнікоў камсамольскага падполля і партызанскага руху ў Беларусі ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Сучаснае аблічча вуліцы пачало фарміравацца ў 1960-х гадах у сувязі з будаўніцтвам першых мікрараёнаў у паўночна-заходняй частцы горада. Цяпер у забудове вуліцы пераважаюць 5-, 9-павярховыя, пераважна жылыя дамы. На тэрыторыі, якая прылягае да ручая Дубравенка, які перасякае вуліцу, часткова захаваліся 1-павярховыя дамы сядзібнага тыпу.

У савецкі час на вуліцы размяшчаліся абласная псіхіятрычная бальніца, абласны наркалагічны дыспансер, спецсаўгас «Дняпроўскі», упраўленне «Саюзмантажлегмаш» (д. № 21) і інш.

Забудова
--------

Дом № 53
Воданапорная вежа
* № 53 — будынак ХІХ стагоддзя — Ахоўная шыльда гісторыка-культурнай каштоўнасці Рэспублікі Беларусь. Гісторыка-культурная каштоўнасць Беларусі, шыфр 513Г000047шыфр 513Г000047

Мемарыяльныя дошкі
------------------

Дошка ў гонар Сурганава
На доме № 9 устаноўлена мемарыяльная дошка ў гонар Ф. А. Сурганава.

Паркі і скверы
--------------

Даліна Дубравенкі
Да вуліцы прылягае Пячэрскі лесапарк.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Сурганова улица // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9

Літаратура
----------

* Сурганова улица // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вуліца Сурганава (Магілёў)
**Матагальпа** (ісп.: Matagalpa) — дэпартамент у Нікарагуа.

Дэпартамент Матагальпа размешчаны ў цэнтральнай частцы Нікарагуа. Плошча яго складае 8.523 км². Колькасць насельніцтва - 494.000 чалавек (ацэнка на 2006 год). Шчыльнасць насельніцтва - 58 чал./км². Галоўны горад дэпартамента - Матагальпа. Асновай эканомікі дэпартамента Матагальпа з'яўляецца сельская гаспадарка. Галоўная культура - кава.

У адміністрацыйным плане дэпартамент Матагальпа падзяляецца на 13 муніцыпій:

* Сьюдад-Дарыё
* Эсквіпулас
* Матагальпа
* Матынгуас
* Муй-Муй
* Ранча-Грандэ
* Рыа-Бланка
* Сан-Дыянісій
* Сан-Ісідра
* Сан-Рамон
* Себака
* Тэрабона
* Тума-Ла-Далія
**Дээтымалагізацыя** (стар.-грэч.: ἔτυμος — сапраўдны, правільны, дакладны + стар.-грэч.: λόγος — слова, вучэнне) — страта словам першапачатковай этымалагічнай сувязі з тым паняццем, ад якога паходзіць, у выніку чаго слова з матываванай назвы прадмета робіцца нематываваным тэрмінам. Прычынай дээтымалагізацыі могуць быць гукавыя змены, якія парушаюць роднасныя сувязі слоў, знікненне першапачатковай вытворчай асновы, непрадуктыўнасць некаторых старых афіксаў, умоўны характар назвай тых ці іншых прадметаў. Прыклады дээтымалагізацыі:

а) назоўнікаў: «відэлец» (страчана сувязь са словам «вілы»), «сталіца» (параўн. «стол»);

б) прыметнікаў: «карычневы» (параўн. «карыца»).

Спасылкі
--------

* Розенталь Д. Э. «Словарь лингвистических терминов»
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Саркісаў.

**Сяргей Уладзіміравіч Саркісаў** (нар. 20 кастрычніка 1951, Мінск) — беларускі мастак, дызайнер, графік і плакатыст. Член Беларускага саюза дызайнераў, Беларускага саюза мастакоў, Міжнароднай асацыяцыі акварэлістаў.

Аўтар эмблемы «Дня горада Мінска».

Біяграфія
---------

У 1974 годзе скончыў Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (цяпер Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтва)

В 1989 годзе заснаваў студыю графічнага дызайну «60х90», якая рабіла распрацоўкі камунікацыйных сістэм і візуальнай айдэнтыкі.

Выкладае на кафедры Мастацтва і дызайну асяроддзя Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта.

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным музеі Беларусі, фондах БСМ, літаратурных музеях Я. Купалы і М. Багдановіча, у Мараўскай галерэі ў Брно (Чэхія), у Музеі плакату ў Данску (Данія), у асабістых калекцыях і музеях Польшчы, Славакіі, Германіі.

Жыве і працуе ў Мінску.

Узнагароды
----------

* 1976 — дыпламант конкурсу Камітэта па справах паліграфіі і друку за рэкламныя плакаты ансамбля «Харошкі», Мінск
* 1986 — бронзавы медаль ВДНХ СССР за праект візуальных камунікацый на прадпрыемствах канцэрна «Белэнерга», Масква
* 1988 — Лаўрэат міжнароднага конкурсу плаката да II-й сесіі ААН па раззбраенні (срэбны медаль), Нью-Ёрк
* 2007 — медаль Беларускай праваслаўнай царквы Свяціцеля Кірылы Тураўскага за працы да 1000-годдзя Тураўскай епархіі, Мінск
* 2008 — Дзве ўзнагароды ў намінацыі Excellent Work, ADI DESIGN AWARD, Акадэмія дызайну, Кітай
* 2010 — Лаўрэат міжнароднага фестывалю рэкламы і маркетынгу «Белы квадрат», Мінск

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

Спасылкі
--------

* 
* 
* 
* 
*
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Курнатоўскі.
**Уладзіслаў Курнатоўскі** (1749—1824) — педагог, рэктар Слуцкай кальвінскай школы.

Біяграфія
---------

Паходзіў з кальвінскага шляхецкага роду Курнатоўскіх герба «Ладдзя».

Скончыў Слуцкую кальвінскую школу ў 1767 гг. навучаўся за кошт стыпендыі Евангелічна-рэфармацкага Сінода. Пазней вучыўся ў гімназіі ў Берліне, у 1770—1773 гг. быў студэнтам тэалогіі ў Марбургскім універсітэце.

З 1775 г. быў намеснікам рэктара, у 1777—1781 гг. рэктар Слуцкай кальвінскай школы. З 1780 г. — скарбнік кальвінскага збору.

Сям’я
-----

Быў жанаты двойчы. 1-я жонка: Катажына з Эсткаў (1760-07?.11.1806). Дзеці:

* Ян Міхал (01.09.1781-01.04.1782);
* Багуслаў Самуэль (16.08.1783-17.02.1820), пастар, настаўнік гімназіі;
* Аляксандр Геранім (06.10.1784-1808), студэнт права;
* Крыштаф Тэадор (12.10.1785-12.10.1786);
* Феліцыян Уладзіслаў (01.06.1788-06.03.1856), падпалкоўнік расійскай арміі.

2-я жонка: Рэгіна Феліцыяна з Беняшэўскіх (1775—1825). Дзеці:

* Дарота Іаана Зузанна (28.03.1809-03.12.1867), жонка Яна Мандзялоўскага;
* Аляксандр Крыштаф (30.01.1812-1851);
* Іахана Караліна (27.07.1818-15.05.1846).

Спасылкі
--------

* Список учителей Слуцкой гимназии до 1863 гг.
**Уладзіслаў Катраманіч** (басн.: Vladislav Kotromanić, 1295—1354) — бан Босніі.

Біяграфія
---------

Уладзіслаў быў сынам баснійскага бана Стэфана I Катраманіч і Лізаветы, дачкі сербскага кіраўніка Стэфана Драгуціна. У пачатку XIV стагоддзя, скарыстаўшыся грамадзянскай вайной у Венгерскім каралеўстве, Боснію ўзяў пад свой кантроль «некаранаваны кароль Харватыі» Павел I Шубіч, пазбавіўшы Стэфана I улады. У 1312 годзе ён памёр, і «гаспадаром усёй Босніі» стаў яго сын Младан II Шубіч. Калі ў 1314 годзе памёр Стэфан I, Лізавета вырашыла бегчы разам з дзецьмі ў Дуброўніцкую рэспубліку.

У Младана II было шмат праціўнікаў як унутры краіны, так і за яе межамі, і паступова ён прыйшоў да думкі зрабіць сваім намеснікам у Босніі сына памерлага Стэфана I, які быў бы больш прымальны для баснійскай знаці, чым Младан. У 1320 годзе банам Босніі стаў Стэфан II Катраманіч. У 1322 годзе Младан II быў арыштаваны венгерскім каралём, і Стэфан II стаў кіраваць самаўладна. У 1326 годзе ён зрабіў Уладзіслава сваім суправіцелем.

Уладзіслаў быў у шлюбе з Аленай Шубіч, дачкой Юрая II, які ўзначаліў клан Шубічаў пасля арышту Младана II. З-за таго, што яны знаходзіліся адзін з адным у сваяцтве трэцяй ступені, гэты шлюб запатрабаваў адмысловага дазволу каталіцкай царквы.

У 1353 годзе, калі сканаў Стэфан II, Уладзіслаў па прычыне дрэннага здароўя таксама адрокся ад прастола на карысць свайго 15-гадовага сына Твртка. У наступным годзе ён сканаў.


| ?Уладзіслаў Катраманіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Прыезда I[d] |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  | Стэфан I Катраманіч[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Лізавета[d] |  | Стэфан Першавенчаны[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Стэфан Ураш I |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Уладзіслаў Катраманіч |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Стэфан Драгуцін |  |  |  |  | Ганна Дандала[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Алена Анжуйская |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Бела IV |  |
|  |  |  | Елізавета Няманіч |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Іштван V |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Марыя Ласкарына |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Кацярына Венгерская[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Кацян Сутоевіч |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Лізавета Куманская[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Seyhan[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WeRelate |
**Мата** — трапічны і субтрапічны паўлістападны лес у Бразіліі, расце ў асноўным на ўсходзе Бразільскага нагор'я. Тут клімат сушэй і халадней, чым неабходна для развіцця вільготных трапічных лясоў. На час яркавыразнага сухога сезону многія дрэвы скідаюць лісце.

Лясы, дзе грунтавыя воды залягаюць неглыбока і дзе глебы добра захоўваюць вільгаць, застаюцца густымі, з круглагадовай вегетацыяй дрэў. Распаўсюджаныя ў некаторых раёнах штата Сан-Паўлу і на поўдні штата Мінас-Жэрайс. Пераважаюць высокія вечназялёныя шыракалістыя пароды, колькасць лістападных дрэў невялікая.

Калі грунтавыя воды залягаюць глыбока і глебы друзлыя і пясчаныя, пераважаюць сухія лясы (mata seca), толькі ўздоўж рачных берагоў растуць галерэйныя лясы з больш разнастайнай расліннасцю. Шырокія сухія лясы характэрныя для ўнутранай часткі штата Баія і паўночнай паловы штата Мінас-Жэрайс.
У гаспадарчым дачыненні сухія лясы ўяўляюць сабой меншую каштоўнасць.

Спасылкі
--------

* Eastern Brazil  (англ.)
**Дэў** (арм.: դև) — у армянскай міфалогіі добры ці злы дух. Апісваецца ў міфах, легендах і казках як волат з велізарнай галавой на плячах і вачамі памерам з гліняныя збаны ці талеркі (некаторыя дэвы — аднавокія), што спалучалі часам у сваім вобразе і рысы жывёл. Дэў можа быць як добрым, так і злым — усе дэвы падзяляюцца на белых і чорных, прытым колер не заўсёды адпавядае характару (г.зн. белы можа быць і злым, а чорны — добрым). У легендах чараўнікі былі здольныя прымусіць дэва ўсяліцца ў цела чалавека.

З добрых дэваў вядомыя аралезы і урваканы, са злых — алы, айсы, чывалы і вішапы. Такія духі, як хадж, ставяцца да людзей нейтральна ў міфалогіі. Аблічча кожнага дэва адрозніваецца — прыкладам, пайрыкі прымаюць аблічча як прыгожых жанчын, так і асліх, якія жывуць у развалінах.

У казцы Аванеса Туманяна «Райская кветка» дэў з'яўляецца вартавым райскай кветкі.

Зноскі
------

1. ↑  Tashjian, Virginia A. (ed.) (2007). *The Flower of Paradise and Other Armenian Tales*. Marshall, Bonnie C. (trans.). Libraries Unlimited. pp. 27. ISBN 9781591583677. .
2. 1 2  Ананикян, 2010
3. ↑  K. Ishkol Kerovpian: Mythologie der vorchristlichen Armenier. In: Hans Wilhelm Haussig (Hrsg.): Götter und Mythen der kaukasischen und iranischen Völker (= Wörterbuch der Mythologie. Abteilung 1: Die alten Kulturvölker. Band 4). Klett-Cotta, Stuttgart 1986, ISBN 3-12-909840-2, S. 109

Літаратура
----------

* *М. А. Ананікян.* Мифы Армении. — Центрполиграф, 2010. — 371 с. — ISBN 5457026736.
* Knaurs Lexikon der Mythologie. Droemer Knaur, Augsburg 2001, ISBN 3-8289-4154-0, S. 118 f.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Галюн.
**Сяргей Фёдаравіч Галюн** (1866, Санкт-Пецярбург — пасля 1917) — рэвалюцыянер, публіцыст
, адзін з кіраўнікоў першых сацыял-дэмакратычных арганізацый у Беларусі.

Біяграфія
---------

У 1891 годзе скончыў Ваенна-медыцынскую акадэмію ў Пецярбургу  (руск.) (бел.. З канца 1891 г. урач у Гродзенскім ваенным шпіталі. Праводзіў дабрачынную дзейнасць: адзін з арганізатараў нядзельнай школы, народнай бібліятэкі; бясплатны доктар мясцовага прытулку. З 1892 г. член, з 1893 г. кіраўнік Гродзенскага рэвалюцыйнага гуртка. З марксісцкіх пазіцый крытыкаваў ідэалогію і тактыку «Народнай волі».

Арыштаваны 26 ліпеня 1894 г.; выключаны з ваеннага ведамства 18 кастрычніка 1895 г.; на 3 гады высланы ў Архангельскую губерню. Паводле адных звестак уцёк з ссылкі і да верасня 1900 г. жыў за мяжой, паводле іншых — адбыў тэрмін ссылкі да канца. З 1901 г. працаваў урачом у Варонежскай, Цвярской і Пецярбургскай губернях. Пасля 1917 г. звесткі адсутнічаюць.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Галюн Сергей Фёдорович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 136. — 737 с.

Літаратура
----------

* Бич М. О. Развитие социал-демократического движения в Белоруссии. Мн. 1973
* ЭГБ, т. 2.
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Філімонаў.
**Сяргей Філімонаў** (5 кастрычніка 1959 — 16 лістапада 2021) — беларускі тэлевядучы, знакаміты па тэлеперадачы Відзьмо-невідзьмо.

Біяграфія
---------

З дзяцінства збіраў кружэлкі. Нейкі час жыў у Маскве. У пачатку 1990-х вярнуўся ў Мінск, трымаў свой пункт пракату відэакасет і друкаваўся у мясцовых газетах. Яго запрасілі на БТ весці праграму пра фільмы і музыку. Назву перадачы ён прыдумаў у пераходзе падчас музычнай тусоўкі, што збіралася тады ў пераходзе на станцыі метро Акадэмія навук.

Беларускамоўная праграма «Відзьмо-невідзьмо» з 1992 года выходзіла на БТ, затым з 2011 года — на СТВ. За гэты час перадача стала культавай для пакалення беларусаў. У праграме абмяркоўваліся навіны і з’явы кіно, музыкі, поп-культуры і сучаснага мастацтва. З 2015 года праграма адрадзілася на «Белсаце».

Зноскі
------

1. ↑  Памёр знаны тэлевядоўца Сяргей Філімонаў, Радыё Свабода, 17-11-2021
2. ↑  «Відзьмо-невідзьмо» и человек-бренд Сергей Филимонов. Вспоминаем передачу, на которой выросли тысячи белорусов, Onliner.by, 1.07.2020
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Нікіцюк.
**Уладзіслаў Нікіцюк** (нар. 9 сакавіка 1940, в. Дзевяткаўцы, Ваўкавыскі раён) — спартсмен, кідальнік дзіды, прызёр чэмпіянатаў Еўропы і Алімпійскіх гульняў. Заслужаны майстар спорту. Трэнер варшаўскай каманды «Гвардыя».

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і чыгуначніка Анатоля і Анастасіі, у 1960 годзе скончыў сярэднюю школу ў Беластоку, у 1967 годзе — Акадэмію фізічнага выхавання ў Варшаве, атрымаў ступень магістра.

Уваходзіў у склад каманд кідальнікаў дзіды «Спойня» Беластока (1955—1956), «Ягелоніі» Беластока (1957—1960), «АЗС» Варшавы (1961—1965), «Узбярэжжа» Гданьска (1966 г.) і «Варшаўскай Гвардыі» (1967—1973), выхаванец трэнера Зыгмунта Шэлеста.

У 1959 годзе ён усталяваў рэкорд свету сярод юніёраў — 79,12 (12 ліпеня, Кракаў). 28-разовы ўдзельнік зборнай Польшчы ў міжнародных сустрэчах (28 спаборніцтваў, 9 асабістых рэкордаў), 7-разовы чэмпіён (1962, 1964, 1967, 1968, 1970, 1971, 1973) і рэкардсмен Польшчы ў кіданні дзіды з вынікам 86,10 (23 чэрвеня 1968 г. у Сааріярві). 4-кратны удзельнік чэмпіянатаў Еўропы (1962, 1966, 1969, 1971), бронзавы прызёр у Белградзе (1962 годзе з вынікам 77,66) і срэбны ў Будапешце (1966) з вынікам 81,76, саступіўшы толькі Лусісу з каманды СССР (84,48). Акрамя таго, 2-разовы ўдзельнік фіналу Кубка Еўропы (1967, 1970). У 1969 годзе стаў чэмпіёнам Вялікабрытаніі. У Стакгольме (1970) заняў першае месца з вынікам 82,46.

Зноскі
------

1. ↑  9 сакавіка 1940 г. у в. Дзевяткаўцы Ваўкавыскага павета нарадзіўся польскі спартсмен, кідальнік дзіды, прызёр чэмпіянатаў Еўропы і Алімпійскіх гульняў Уладзіслаў НІКІЦЮК


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Track and Field Statistics · МАК · Алімпійскі камітэт Польшчы |
**Вендэль Дзітэрлін Старэйшы** (ням.: Wendel Dietterlin, сапраўднае імя *Вендлінг Грап* (Wendling Grapp), 1550—1599) — нямецкі мастак-маньерыст: архітэктар-дэкаратар, малявальшчык-арнаменталіст, гравёр і тэарэтык архітэктуры.

Нарадзіўся ў Пфулендорфе, зямля Бадэн-Вюртэмберг. Яго спраўднае імя — Вендлінг Грап. Верагодна, ён паходзіў з вялікай сям’і мастакоў Грап у Швабіі. Большую частку жыцця працаваў у Страсбургу, дзе пасля і сканаў. У Страсбургу Дзітэрлін пісаў фрэскі ў рэзідэнцыі мясцовага біскупа, працаваў над упрыгожаннем «Ноер-Баў» (1589 г. у наш час гэты будынак Гандлёва-прамысловай палаты).

Дзітэрлін пісаў карціны, маляваў арнаменты, праектаваў фантаны і паркавыя павільёны. Большая частка гэтых твораў не захавалася. У сваім мудрагелістым стылі, вядомым нам у асноўным па арнаментальных гравюрах мастака, Дзітэрлін як сапраўдны ман’ерыст злучаў элементы фламандскага і нямецкага барока з італьянскім маньерызмам. Спецыялісты бачаць у стылі яго дэкаратыўных роспісаў з «перабольшанымі ракурсамі» ўплыў фрэсак Джуліа Рамана ў Палаца дэль Тэ.

У 1590—1592 гадах Дзітэрлін працаваў у Штутгарце, дзе выканаў роспісы плафона «Забаўляльны палац».

Зноскі
------

1. ↑  Wendel, the elder Dietterlin // Union List of Artist Names Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>
2. 1 2  Wendel Dietterlin // RKDartists Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑   Праверана 22 жніўня 2017.
4. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016. Праверана 24 лютага 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Speculative Fiction Database · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10251958 · BIBSYS: 90127747 · BNE: XX1307628 · BNF: 14972940x · GND: 11852559X · ISNI: 0000 0001 2129 2004 · LCCN: n87805561 · NKC: ola2011650412 · NLP: A33152287 · NTA: 069420068 · NUKAT: n2003073705 · SUDOC: 074322982 · VIAF: 39650687 · ULAN: 500025227 |

 |
**Аляксандр Валер’евіч Машкароў** (нар. 14 чэрвеня 1963, ст. Мажэеўка Аршанскага раёна Віцебскай вобласці) — беларускі педагог, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Біяграфія
---------

Скончыў Мазырскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя Н. К. Крупскай па спецыяльнасці «Агульнатэхнічныя дысцыпліны з дадатковай спецыяльнасцю фізіка».

Працаваў кіраўніком тэхнічнага гуртка Гомельскай станцыі юных тэхнікаў, намеснікам дырэктара сярэдняй школы № 51 г. Гомеля, дырэктарам сярэдняй школы № 69 г. Гомеля.

Выбіраўся дэпутатам Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў 27-га і 28-га скліканняў, дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны нагрудным знакам Міністэрства адукацыі «Выдатнік адукацыі».

Зноскі
------

1. ↑  Машкароў Аляксандр Валер’евіч
**Сцежарэ́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Сцежарна.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Брагінскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Крыўчанскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Платко.
**Сяргей Фёдаравіч Платко** (нар. 3 лістапада 1950, г. Баранавічы, Брэсцкая вобласць) — беларускі архітэктар. Член-карэспандэнт Беларускай акадэміі архітэктуры (2006).

Біяграфія
---------

Скончыў у 1977 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут (выкладчыкі А. Д. Кудзіненка, М. М. Суцягін,  Храноўскі).

У 1977—1983 гадах працаваў на «Гомсельмашы»; у 1984—1990 гадах у інстытуце «Дзіпражыўмаш»; у 1990—2003 гадах у інстытуце «Гомельграмадзянпраект»; у 2003—2007 гадах старшыня ўпраўлення Гомельскай абласной арганізацыі БСА. У 2004—2006 гадах галоўны архітэктар г. Гомеля.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1989 года, пасля член Саюза архітэктараў Беларусі.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: школа мастацтваў па вул. Багданава ў г. Гомелі (1978—1980; будаўніцтва ў 1984—1989); металургічны тэхнікум на 720 навучэнцаў у г. Жлобіне (1996—1997, будаўніцтва ў 1997—1998; сааўтар В. Анфілава); 9-ці павярховы і 2-х секцыйны, 70 кватэрны і 12-ці павярховы, 48-кватэрны жылыя дамы № 35, 36 у мікрараёне № 52 МЖК «Сонечны» (1998—1990, будаўніцтва ў 1991—1992; сааўтары В. Анфілава, А. В. Радзюк); будынак «Прыёрбанка» па вул. Камсамольскай (1998—1999, будаўніцтва ў 1999—2001; сааўтар С. І. Пеўны) рэканструкцыя Цэнтральнага стадыёна (1999—2002, будаўніцтва ў 2004; сааўтар С. А. Кацора) — усе ў Гомелі; адміністрацыйны будынак «Белдзяржстраха» па Светлагорскім раёне (2002, будаўніцтва ў 2002—2003); паждэпо НПС «Мазыр» у Мазыры (2000, будаўніцтва ў 2001—2002; сааўтар В. Анфілава) 17-павярховы 118 кватэрны жылы дом у мікрараёне № 16 у г. Гомелі (2003, будаўніцтва ў 2005; сааўтар В. Анфілава), памятны знак ахвярам палітычных рэпрэсій на 9-м кіламетры Чарнігаўскай шашы ў Гомелі (1997—1998, не рэалізаваны).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Плотко Сергей Федорович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
**Беларусіфікацыя** — збліжэнне якой-небудзь мовы і пісьменства з беларускай, замена запазычанняў словамі беларускіх каранёў альбо змяненне формы запазычаных слоў на больш уласцівую беларускай граматыцы і фанетыцы.

У электронных прыладах беларусіфікацыя праяўляецца ў лакалізацыі апаратнага і праграмнага забеспячэння, гэта значыць пераклад інтэрфейсу карыстальніка на працу з беларускім алфавітам і на беларускай мове (гл. лакалізацыя праграмнага забеспячэння). Беларусіфікацыя інтэрфейсу патрабуе перакладу ўсіх сістэмных паведамленняў на беларускую мову. Для палягчэння гэтай задачы ўсе тэксты і паведамленні павінны быць аддзеленымі ад кода праграмы (у Windows для гэтага выкарыстоўваюць «рэсурсы»).

Гл. таксама
-----------

* Беларусізацыя
Меч вендэльскага перыяду з Вальсгердзе
Шлем вендэльскага перыяду. Шведскі музей нацыянальных старажытнасцей.
**Вендэльскі перыяд** у гісторыі Швецыі (550—793) — завяршальны перыяд германскага жалезнага веку (або, у цэлым, эпохі вялікага перасялення народаў).

У Скандынавіі ўсё яшчэ захоўвалася традыцыйная патрыярхальная структура германскага грамадства. Цэнтрам рэлігійнага і палітычнага жыцця была, верагодна, Старая Упсала ва Упландзе (цэнтральна-ўсходняя частка Швецыі), дзе знаходзіліся свяшчэнныя гаі  (англ.) (бел. і каралеўскія курганы  (руск.) (бел..

Падтрымліваліся актыўныя кантакты з Цэнтральнай Еўропай. Скандынавы працягвалі экспартаваць футра і рабоў. Наўзамен яны набывалі прадметы мастацтва і новыя тэхналогіі, такія, як стрэмя.

Знаходкі ў Вендэлі  (англ.) (бел. і Вальсгердзе  (англ.) (бел. паказваюць, што Упланд у той час быў важнай тэрыторыяй, якая адпавядала Каралеўству свеяў, апісанаму ў сагах. Часткова багацце каралеўства было дасягнута за кошт кантролю над раёнамі горнай здабычы і вытворчасцю жалеза. Свейскія каралі мелі ўзброеныя дарагой зброяй войскі, у тым ліку конніцу. Археолагамі выяўлены грабніцы конных воінаў гэтага перыяду, у якія былі ўкладзены страмёны, упрыгожванні для сёдлаў з пазалочанай бронзы з інкрустацыяй.

Коні згадваюцца ў працах гоцкага гісторыка VI стагоддзя Іардана, які пісаў, што ў свеяў былі лепшыя коні, калі не лічыць цюрынгаў. Гэтыя воіны таксама згадваюцца ў пазнейшых сагах, дзе апісваецца кароль Адыльс, які заўсёды ваяваў конна (як супраць Онелы  (англ.) (бел. так і Хрольфа Кракі). Сноры Стурлусан пісаў, што ў Адыльса былі лепшыя коні свайго часу.

Папулярнасцю карысталіся гульні, як паказваюць знаходкі таўлеяў, у тым ліку пешак і ігральных кубікаў.

Гл. таксама
-----------

* Бітва на лёдзе возера Венерн  (англ.) (бел.
* Варагі
* Каменны карабель
* Пахавальная ладдзя
* Русь, народ
* Антынарманізм

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Вендэльскі перыяд
* A discussion presented at the website of Historiska muséet Архівавана 16 ліпеня 2012.
* А. А. Хлевов. Предвестники викингов. Северная Европа в I—VIII веках
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ліхачоў.
**Аляксандр Васілевіч Ліхачоў** (8 кастрычніка 1958, Мінск) — беларускі архітэктар і мастак.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1980 годзе архітэктурны факультэт Беларускага політэхнічнага інстытута (выкладчыкі А. А. Воінаў, І. А. Іода, А. В. Сычова).

Член Саюза архітэктараў з 1985 года, членскі білет за № 19853. Пасля выдадзены членскі білет БСА за № 790.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: дзіцячы атракцыён «Дракоша» (2000), экстрэмальны атракцыён «Лятучая талерка» (2003), памятны знак у гонар 80-годдзя Акадэміі Навук Беларусі (2009), «Флора» (2008; палатно, алей, 48x64 см), «Русалка» (2002; палатно, алей, 69x87 см), «Дзве жарабіцы» (2003; палатно, алей, 73.5x100 см), «Уcпаміны пра Мікеланджэла» (2001; палатно, алей, 52.5x62.5 см), «Паралельны свет» (2002; палатно, алей, 69x89 см).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Лихачёв Александр Васильевич // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
Тэктанічныя структуры Беларусі
**Магілё́ўская му́льда** (ад назвы горада Магілёў) — адмоўная тэктанічная структура другога парадку, частка Аршанскай упадзіны. Выдзелена ў 1962 годзе пад назвай Магілёўская ўпадзіна, Магілёўскай мульдай названа ў 1967 годзе. Магілёўская мульда — ізаметрычная спадзістая структура, адасобленая ў давалынскіх адкладах платформавага чахла; па вышэйляжачых адкладах выдзяляецца паўднёва-заходняе крыло Маскоўскай сінеклізы. Абмежавана на поўначы Цэнтральнааршанскім горстам, на поўдні і ўсходзе — Жлобінскай седлавінай, Суражскім і Ярцаўскім выступамі Варонежскай антэклізы.

Памеры мульды 100×90 км. Максімальная глыбіня апускання паверхні фундамента па геафізічных дадзеных 1,4 км. Да краёў паверхня плаўна ўздымаецца да адзнак 1100—1200 м. У межах мульды вылучаны лакальныя падняцці паверхні фундамента. Складзена адкладамі верхняга пратэразою, якія перакрыты адкладамі сярэдняга і верхняга дэвону, верхняй юры, мелу, кайназою. Пачала фарміравацца ў сярэднерыфейскі час.

Літаратура
----------

* Магілёўская мульда // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз.
**Аляксандр Валянцінавіч Арановіч** (нар. 19 кастрычніка 1982) — удзельнік каманды YouTube-канала «Страна для жизни» (бел.: Краіна для жыцця), беларускі палітвязень, абвінавачаны пад час пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе.

Храналогія пераследу
--------------------

Аляксандр Арановіч разам з камандай «Страны для жизни» ездзіў па рэгіёнах Беларусі на брэндаваным аўтадоме.

Затрыманы падчас пікету па зборы подпісаў у Гродне 29 траўня 2020 года. Пераведзены ў Мінск у СІЗА-1. Прад’яўлена абвінавачванне паводле ч. 1 арт. 342 (Арганізацыя і падрыхтоўка дзеянняў, якія груба парушаюць грамадскі парадак) Крымінальнага кодэксу.

17 снежня 2020 года стала вядома, што Арановічу прад’явілі новае абвінавачванне — падрыхтоўка да ўдзелу ў масавых беспарадках (п. 13 ч. 2 арт. 293 Крымінальнага кодэкса).

4 красавіка 2021 года быў асуджаны суддзёй Аленай Пятровай на 6 гадоў калоніі ўзмоцненага рэжыму.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑