Мова эсперанта была стабільнай з моманту яе стварэння на фоне іншых штучных моў. Гэта злучана з дакументам Дэкларацыя Булонь (Declaration of Boulogne) ад 1905 года, які вызначаў сутнасць і асноўныя прынцыпы руху эсперантыстаў. Дэкларацыя была напісана Л. Л. Заменгофам. Паводле дэкларацыі, абавязковай для ўсіх эсперантыстаў, падмуркам мовы эсперанта з'яўляецца твор «Асновы эсперанта», у які ніхто не мае права ўносіць змены.

Аўтар «Аснов» эсперанта Л. Заменгоф.
Большасць спроб змены мовы адбіліся ў праектах міжнароднай штучнай мовы эсперантыда, заснаванай на эсперанта і іда. Асноўныя змены ў мове эсперанта дакраналіся пашырэнні яго слоўнікавага запасу за кошт тэхнічных тэрмінаў, якія дазваляліся дэкларацыяй, але адбываліся і танчэйшыя змены ў сінтаксісе і семантыцы мовы.

Лексіка
-------

З нагоды тэхнічных тэрмінаў у эсперанта вяліся спрэчкі — выкарыстаць новыя карані ці традыцыйнае словаўтварэнне.

Высказывалсь крытычныя заўвагі адносна выкарыстанні прэфікса *mal-* для стварэння антонімаў агульных прыметнікаў, такіх як *mallonga* «кароткі» ад *longa* «доўга», ці *malmultekosta* «нядорага» ад *multekosta* «дорага». Было прыдумана некалькі дзясяткаў неалагізмаў для антонімаў (*kurta* «кароткі» і *cipa* «танна»).

Фаналогія
---------

Найболей заўважнай зменай у фаналогіі эсперанта была амаль поўная страта гуку *ĥ*. Прыкладам, у слове *ĥino* «кітайскі» адбылася заменена на *ĉino.* У большасці іншых выпадкаў гук  *ĥ*  быў заменены на  *k,* як у *kemio* для *ĥemio* «хімія». Адзінымі словамі, што захоўваюць гук, засталіся словы *ĉeĥo* «чэшскі», *eĥo* «рэха», і *ĥoro* (ці *koruso*) «хор», хоць гук і працягвае выкарыстоўвацца ў транскрыпцыі замежных імёнаў.

Яшчэ адной абмяркоўвальнай зменай былі ўводзіны больш працяглае вымаўленне згоднага гуку. У традыцыйным эсперанта, падвойныя згодныя могуць існаваць на межах марфемы, як у *mallonga (mal-longa)* «кароткае». Большасць слоў з падвойнымі літарамі (у тым ліку *tĉ* і *dĝ*) былі зменены, прыкладам *Buddo* → *Budao* «Буда». Мабыць, найболей пашыраным коранем, што захаваў падвойную згодную быў *finno* «Фін», які з'яўляецца амаль амонімам з *fino* «канец». Нягледзячы на тое, што слова *suomo* было ўведзена ў якасці замены слову finno, яно не выкарыстоўвалася ў звязках *finno-ugra* «фіна-ўгорскія».

Марфалогія
----------

Марфалогія эсперанта была пашырана шляхам увядзення новых суфіксаў. У якасці афіцыйных былі прыняты два новыя суфіксы: суфікс *-io*, выкарыстаны для назвы краін і дзяржаў, такіх як *Meksikio* «Мексіка» , *Vaŝintonio* «Вашынгтон» супраць *Vaŝintono* «Вашынгтон». Другім афіцыйным дадаткам з'яўляецца суфікс *-enda*, які паказвае на тое, што штосьці павінна быць зроблена (*pagenda* «з дастаўнікамі (выканаўцамі)». Некалькі іншых суфіксаў з мовы іда таксама ўвайшлі ў эсперанта (асабліва ў паэзію). Гэта суфікс *-ozа* «досыць», як у слове *poroza* «сітаваты» і інш.

Адбыліся змены таксама ў паступовым скарачэнні ліку слоў мужчынскага роду.

Сінтаксіс
---------

Вядуцца дыскусіі датычныя сінтаксісу эсперанта. Абмяркоўваецца пытанне, як пісаць фразу «ён нарадзіўся». Ці трэба выкарыстаць у гэтым выпадку дзеепрыметнік цяперашняга часу *-at-(naskata* для «народжанага»), што пераважна для носьбітаў германскіх і славянскіх моў, ці выкарыстаць дзеепрыметнік мінулага часу *-it- (naskita),* што пераважна для носьбітаў раманскіх моў.

У мову былі ўведзены новыя прыназоўнікі шляхам выдалення ў часцін мовы сканчэння з існымі каранямі. Прыкладам з'яўляецца *far* з  *fare de*.

**Асабістыя займеннікі ў эсперанта**| нумар | адзіны лік | множны лік | няпэўны | resenda\*\*\*(рэфлексіўны) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| адсартавана | першы | другі | трэці | першы | другі | трэці |
| выкарыстанне | звычайны | intima\* | мужчынскі | жаночы | нейтральны\*\* |
| займеннік | mi | vi | ci | li | sxi | gxi | ni | vi | ili | oni | si |

(\*) Архаізм, вельмі рэдка выкарыстоўваецца.

(\*\*) Seksindiferenta (нейтральны, вызначаецца як аб'ект без вызначанага полу). Ужываецца для аб'ектаў ці для людзей. Аднак, напэўна, будзе выкарыстоўвацца толькі для жывёлы ці дзіцяці.

(\*\*\*) Ужываецца толькі для трэцяй асобы.

Зноскі
------

1. ↑  *Piron, Claude*. Evolution Is Proof of Life **(нявызн.)**. Праверана 24 November 2012.
2. ↑  *Jordan, David*. Being Colloquial in Esperanto **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 3 красавіка 2013. Праверана 24 November 2012.

Спасылкі
--------

* Esperanto Grammar

| ⛭Эсперанта |
| --- |
| Мова | Алфавіт  ·  Граматыка ·  Лексіка ·  Арфаграфія ·  Слоўнік ·  Фаналогія ·  Этымалогія ·  Шрыфт Брайля |
| Гісторыя | *Людвіг Заменгоф* ·  Прота-эсперанта ·  *Першая кніга* ·  *Другая кніга* ·  *Дабаўленне да другой кнігі* ·  *Асновы эсперанта* ·  Булонская дэкларацыя ·  Proverbaro Esperanta ·  Рэзалюцыя Мантэвідэа ·  Пражскі маніфест ·  Сучасная эвалюцыя эсперанта |
| Культура і СМІ | *La Espero* ·  *Бібліятэкі* ·  Носьбіты эсперанта з нараджэння ·  Дзень Заменгофа ·  Кінематограф ·  Літаратура ·  Музыка ·  Перыядычныя выданні ·  Сімвалы ·  Слэнг ·  Энцыклапедыя эсперанта ·  Эсперантыда ·  Эсперантыст ·  Эсперанта ў масавай культуры ·  Нацыянальны музей эсперанта ·  **Эсперанта-валюта** ·  Спесміла ·  Стэла |
| Міжнародныя і нацыянальныя  арганізацыі | *Amikeca Reto* ·  *Esperantic Studies Foundation* ·  *Eŭropo - Demokratio - Esperanto* ·  *Pasporta Servo* ·  *Sennacieca Asocio Tutmonda* ·  *Skolta Esperanto Ligo* ·  *TEJO* ·  *UEA* ·  *Акадэмія эсперанта*  ·  *Еўрапейскі саюз эсперанта* Спіс нацыянальных эсперанта-арганізацый |
| Сустрэчы і кангрэсы | *Junulara E-semajno* ·  Усеамерыканскі кангрэс ·  Сусветны кангрэс ·  Міжнародны маладзёжны кангрэс |
| Ідэалогія | Безнацыяналізм ·  Гамаранізм ·  Канчатковая перамога ·  Раўмізм |
| Крытыка | Пол ·  Рэфармаваны эсперанта ·  Параўнанне з: іда, інтэрлінгвай і навіялем |
| Вікімедыя | Вікіпедыя на эсперанта
(*Vikipedio* ·  *Vikivortaro* ·  *Vikicitaro* ·  *Vikifontaro* ·  *Vikilibroj* ·  *Vikikomunejo* ·  *Vikispecoj* ·  *Vikinovaĵoj* ·  *Vikivojaĵo* |
| Гл. таксама | *Arcaicam Esperantom* ·  *Kurso de Esperanto* ·  *Lernu!* ·  Валапюк ·  Іда ·  Міжнародныя дапаможныя мовы ·  Навіяль ·  Планавая мова ·  Спіс штучных моў |