recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Тахірыды** (перс.: سلسله طاهریان), тадж.: Тохириён) — дынастыя, якая кіравала ва Усходнім Іране ў IX стагоддзі (821—873).

Продак Тахірыдаў Разік, які лічыўся нашчадкам волата Рустама, у канцы VII стагоддзя прыняў іслам і далучыўся да арабскага племя Хузаа. Сын Разіка Мусаб і сын Мусаба Хусейн (пам. 814) валодалі горадам Бушэнг у Герацкай вобласці. Сын Хусейна Тахір у барацьбе за ўладу паміж сынамі Харун ар-Рашыда Мамунам і Амінам дапамог Мамуну. Пасля таго як Мамун (811—833) стаў халіфам ён прызначыў Тахіра намеснікам Харасана. Іншыя ж прадстаўнікі дынастыі пачалі служыць халіфу і былі пастаўлены на высокія пасады. Напрыклад, Мансур ібн Тальха стаў кіраўніком Мерва, Абдалах ібн Тахір — Табарыстана. Нашчадкі Тахіра працягвалі валодаць гэтымі абласцямі, а таксама Маверанахрам. Некаторыя з іх валодалі таксама прыкаспійскімі правінцыямі, Рэем і Керманам. У іх руках знаходзілася важная пасада ваеннага начальніка Багдада. Сталіцай Тахірыдаў з часу Абдалаха быў Нішапур, які дасягнуў пры іх найвышэйшага росквіту.

Тахір кіраваў усяго толькі два гады, пасля чаго быў забіты агентамі халіфа з-за адмовы згадваць яго імя ў пятніцкай малітве. Пасля Тахіра кіравалі адзін за адным яго сыны Тальха ібн Тахір (822—828), Алі (828—830, у якасці прадстаўніка Абдалаха), Абдалах (830—844), яго сын Тахір II (844—862), сын апошняга Мухамед (862—873). Алі далучыў да халіфата горад Александрыю. Самым выдатным прадстаўніком дынастыі быў Абдалах, першы наладжвальнік Харасана, які ўсталяваў у краіне моцную ўладу і спакой, бараніў падатковыя саслоўі ад прыгнёту і клапаціўся пра распаўсюджванне асветы. 

У канцы кіравання Тахіра II адбыўся дэмакратычны рух у Сеістане, супраць якога Мухамед, які ўступіў на прастол у маладыя гады і мала думаў пра справы дзяржавы, апынуўся бяссільным. Узяты ў палон Якубам ібн Лейсам (Сафарыды), Мухамед у 876 годзе быў вызвалены і потым некалькі разоў быў прызначаны намеснікам Харасана, але не прымаў фактычнага ўдзелу ў падзеях. Яго брат Хусейн перабраўся ў Харэзм, адкуль пасля няўдалай спробы (874) авалодаць Бухарой, прыбыў у Мерверуд, разбіў Якуба (876) і авалодаў Нішапурам, але ўжо ў 877 годзе яму прыйшлося адступіць у Мерв, якім ён валодаў некалькі гадоў і дзе ўзвёў некаторыя пабудовы. Браты Тахіра II яшчэ некаторы час заставаліся ваеннымі начальнікамі Багдада. З іх Убейдула да сваёй смерці (913) лічыўся главой племя Хузаа. Тахірыды былі першай мусульманскай дынастыяй іранскага паходжання; яны паклалі пачатак фактычнай незалежнасці Усходняга Ірана ад Багдада і адкрылі сабой эпоху асветнага абсалютызму ў гісторыі гэтай краіны.

Літаратура
----------

* Пры напісанні артыкула выкарыстаны матэрыял з Энцыклапедычнага слоўніка Бракгаўза і Эфрона (1890—1907).
* Гафуров Б.Г. Таджики. Древнейшая, древняя и средневековая история. — Душанбе: Ирфон, 1989. — 371+379 с.
| * Г
* Р
* П
Правабярэжная лінія |
| --- |
|  умоўныя абазначэнні

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |

 |  | *Абаротны тупік*  |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |

 |  | Горны інстытут  |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |

 |  | Тэатральная  |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |

 |  | *Абаротны тупік*  |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | 
 | 
 | 
 |

 |  | Спаская  |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  | 
 |

 |  | СЗГ на 5 лінію  |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | 
 | 
 |  |

 |  | Дастаеўская  |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |

 |  | Лігаўскі праспект  |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |

 |  | Абаротны тупік, ПТА  |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  | 
 |  |

 |  | СЗГ на 3 лінію  |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | 
 | 
 |  |

 |  | Плошча Аляксандра Неўскага  |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  | 
 |  |

 |  |  |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |

 |  | Новачаркаская  |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |

 |  | Ладажская  |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |

 |  | Праспект Бальшавікоў  |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |

 |  | Вуліца Дыбенкі  |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | 
 |  |  |

 |  | *Абаротны тупік*  |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |

 |  | закансерваваны тунэль 1-га шляху  |

 |

**Правабярэжная лінія** (руск.: Правобере́жная ли́ния) - чацвёртая лінія Пецярбургскага метрапалітэна, таксама вядомая як Аранжавая лінія, злучае цэнтр з паўднёва-ўсходнімі раёнамі Санкт-Пецярбурга на правым беразе Нявы. Першая цалкам падземная лінія Пецярбургскага метрапалітэна. Нягледзячы на назву, цалкам «Правабярэжнай» ніколі не была, бо станцыя «Плошча Аляксандра Неўскага» першапачаткова знаходзілася на левым беразе Нявы. Па аналогіі з астатнімі лініямі можа называцца Занеўска-Адміралцейскай, а на планах развіцця метро — Занеўска-Лахцінскай.

Да 7 сакавіка 2009 года ў склад Правабярэжнай лініі ўваходзіў ўчастак 5-й лініі ад станцыі «Садовая» да станцыі «Каменданцкі праспект» (так званы «Прыморскі радыус»).

Станцыі
-------

* Ладажская

| ⛭Лініі Пецярбургскага метрапалітэна |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|     | 
 Кіраўска-Выбаргская
 Правабярэжная
 *Кальцавая*
 | 
 Маскоўска-Петраградская
 Фрунзенска-Прыморская
 *Адміралцейска-Охцінская*
 | 
 Неўска-Васілеастроўская
 *Краснасельска-Калінінская*
 |

 |
**Анафілактычны шок** або **анафілаксія** — алергічная рэакцыя неадкладнага тыпу, стан рэзка падвышанай адчувальнасці арганізма, які развіваецца пры паўторным увядзенні чужародных бялкоў і сываратак, медыкаментаў, пры ўкусе насякомых. Адно з найбольш небяспечных ускладненняў лекавай алергіі, сканчаецца прыкладна ў 10—20 % выпадкаў смерцю.

Хуткасць ўзнікнення анафілактычнага шоку — ад некалькіх секунд ці хвілін да 2 гадзін ад пачатку кантакту з алергенам. У развіцці анафілактычнай рэакцыі ў хворых з высокай ступенню сенсібілізацыі ні доза, ні спосаб ўвядзення алергена не граюць вырашальнай ролі. Аднак вялікая доза прэпарата павялічвае цяжар і працягласць плыні шоку.

Тэрмін быў уведзены французскім фізіёлагам Шарлем Рышэ, які ў 1913 годзе за даследаванне анафілаксіі атрымаў Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі і медыцыне.

Спасылкі
--------

* *Сигидин Я. А.* Анафилаксия(недаступная спасылка) // [Вялікая савецкая энцыклапедыя]  (руск.)
Рэлікварый Святога Таурына
**Рэлікварый** (лац.: Reliquarium, ад *reliquiae*) — ёмішча для захоўвання каштоўных рэліквій, якія маюць рэлігійнае сакральнае значэнне. Ушанаванне рэліквій найбольш развіта ў хрысціянстве, але таксама выяўляецца ў індуізме, некаторых формах будызму (гл. Ступа) і іншых культах. 

Рэлікварыямі называюцца часам наперсныя крыжы, якія складалі ў сабе часціцы мошчаў.

Распаўсюджванне ў каталіцызме
-----------------------------

У рымска-каталіцкай царквы каўчэг для захоўвання мошчаў святога увайшоў ва ўжыванне вельмі рана. Такія каўчэгі мелі вельмі розную форму, вырабляліся з дарагіх матэрыялаў і арментаваліся з вялікай раскошай. У X—XII стагоддзях ім даваўся часцей за ўсе выгляд упрыгожанага эмаллю і слановай косткай даўгаватай хаткі з двухсхільным дахам, нярэдка з нішамі на бакавых сценках, якія ўтрымлівалі ў сабе фігуры апосталаў ці іншых святых, і з выявамі Хрыста і маці Божай на франтонных баках.

Спасылкі
--------

* Реликварий // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* *Рэлікварый* // Вялікая савецкая энцыклапедыя.
* Рэлікварый з мошчамі вешчуноў з сабора горада Кельна
* Рэлікварый у выглядзе фігуры дьякона — св. Архівавана 4 сакавіка 2016. Эцьена Архівавана 4 сакавіка 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119327497 · LCCN: sh88005676 · Microsoft: 2780229938 · NKC: ph174196 |
**Анатоль Фёдаравіч Шэ́кера** (17 мая 1935, Уладзівасток — 30 сакавіка 2000, Кіеў) — артыст балета і балетмайстар, галоўны харэограф Кіеўскага акадэмічнага тэатра імя Т. Р. Шаўчэнкі. Народны артыст Украінскай ССР (1983). Лаўрэат Нацыянальнай прэміі Украіны імя Тараса Шаўчэнкі (2000), лаўрэат прэміі імя Сяргея Дзягілева, лаўрэат прэміі ЮНЕСКА.

Біяграфія
---------

Анатоль Шэкера нарадзіўся 17 мая 1935 года ў горадзе Уладзівасток.

У 1956 годзе скончыў Пермскае харэаграфічнае вучылішча (педагогі Кацярына Гейдэнрэйх і Юлій Плахт), а ў 1964 годзе — балетную майстэрню студыю ГІТІС  (руск.) (бел. у Маскве.

У 1964—1966 гадах — балетмайстар Львоўскага тэатра оперы і балета.

З 1966 па 1994 гады працаваў балетмайстрам Кіеўскага тэатра оперы і балета.

У 1975—1977 і 1994—2000 гадах з’яўляўся галоўным балетмайстрам тэатра.

Памёр 30 сакавіка 2000 года ў Кіеве. Пахаваны на Байкавых могілках.

Ушанаванне памяці
-----------------

* Прэмія імя А. Ф. Шэкеры ў галіне харэаграфічнага мастацтва

Зноскі
------

1. ↑  2500 хореографических премьер XX века, 1900—1945: энциклопедический словарь
2. ↑  Литературный Азербайджан. — Изд-во Союза советских писателей Азербайджана, 1974.
3. ↑  «Горючий материал» Анатолия Шекеры
4. ↑  Огоньëк: еженедельный общественно-политический и литературно-художественный журнал. — Издательство «Правда». 1974.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
**Альба Адэль Аўгуст** (дацк.: Alba Adèle August; нар. 6 чэрвеня 1993, Капенгаген, Данія) — дацка-шведская актрыса. Атрымала вядомасць дзякуючы свайму з'яўленню ў тэлесерыяле «Дождж» і фільме «Быць Астрыд Ліндгрэн».

Біяграфія
---------

Альба Адэль Аўгуст нарадзілася 6 чэрвеня 1993 года ў Капенгагене. Яе бацька — вядомы дацкі кінарэжысёр Біле Аўгуст, а маці — шведская актрыса Перніла Аўгуст. У Альбы ёсць сястра Аста, якая таксама з'яўляецца актрысай. Дзяцінства правяла ў Стакгольме. Скончыла Дацкую школу выканальніцкіх мастацтваў.

Акцёрскі дэбют Альбы адбыўся ў 2001 годзе ў фільме «Песня для Марціна», дзе яна выканала эпізадычную ролю. Рэгулярна пачала здымацца ў кіно з 2010 года.

У 2013 годзе прыняла ўдзел у здымках трох эпізодаў серыяла «Забойства на Сандхамне». У 2017 годзе знялася ў першым сезоне серыяла «У заложніках».

Шырокую вядомасць атрымала ў 2018 годзе пасля выхаду на Netflix тэлесерыяла "Дождж". За роль Сымоны яна была намінаваная на прэміі *«Robert prisen»* і *«Zulu Awards»*.

У 2018 годзе выканала ролю Астрыд Ліндгрэн у фільме «Быць Астрыд Ліндгрэн», за якую была намінаваная на прэмію «Залаты жук».

У тым же годзе Альба атрымала узнагароду «EFP Shooting Star» на Берлінскім кінафестывалі.

Зноскі
------

1. ↑  Alba August // *(unspecified title)* Праверана 9 кастрычніка 2017.
2. ↑  Alba August: «Mit mål har været at skabe mig et job, der ikke føles som et arbejde» Архівавана 29 лістапада 2020.
3. ↑  ‘THE RAIN’, NETFLIX’S FIRST DANISH ORIGINAL SERIES STARTS PRODUCTION IN DENMARK.
4. ↑  Interview with Alba August: «My dream is to play as different characters as possible». Archieved.
5. ↑  Alba August spiller hovedrollen som Astrid Lindgren i Pernille Fischer Christensens UNGE ASTRID.
6. ↑  Alba August. IMDb.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Apple Music · Deezer · Last.fm · SoundCloud · Spotify · YouTube · YouTube |
| Тэматычныя сайты | AllMusic · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Discogs · Internet Movie Database · КиноПоиск · Metacritic · MusicBrainz · Rotten Tomatoes |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 1579001847207 · GND: 1125031743 · ISNI: 0000 0005 0114 9330 · LCCN: no2020000720 · NTA: 421580275 · VIAF: 62148703903136930408 |

 |
Сандалі Ісуса
**Рэліквія** (ад лацінскага дзеяслова relinquere — «заставацца») — шанаваная рэч, звязаная з гістарычнымі або рэлігійнымі падзеямі мінулага. Рэліквіі бываюць гістарычнымі і рэлігійнымі. Гістарычныя рэліквіі з’яўляюцца свайго роду дакументамі, сведкамі былых падзей. Яскравымі гістарычнымі рэліквіямі з’яўляюцца баявыя сцягі, рукапісы і старажытныя манускрыпты, рэгаліі ўлады, дзяржаўныя друку.

Рэлігійныя рэліквіі бываюць сапраўднымі ці ж падробленымі, а таксама вобразна-паэтычнымі, заснаванымі на народнай міфалогіі. З рэліквіямі, як правіла, звязаныя самастойныя і своеасаблівыя культы, якія існуюць унутры рэлігій. Сярод рэліквій розных рэлігій — Крыж Ефрасінні Полацкай, Дзіда Лёсу, Сцяна Плачу, Чорны камень Каабы, Зуб Буды. Хрысціянскія рэліквіі захоўваюцца ў спецыяльных рэлікварыях.

Сямейныя рэліквіі — дакументы, прадметы, якія належаць сям’і або роду і перадаюцца па спадчыне з пакалення ў пакаленне.

Тэхнічныя рэліквіі — экзэмпляры машын або іншых тэхнічных прылад, якія адносяцца да тыпаў, выпушчаных у мінулым і даўно не выкарыстоўваюцца, але захаваліся ў працаздольным ці адноўленым стане.

Літаратура
----------

Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0238-5 (Т. 14).



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Каваленка.
**Анатоль Якаўлевіч Каваленка** (1919—2008) — капітан Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Анатоль Каваленка нарадзіўся 23 студзеня 1919 года ў вёсцы Якімаўка (цяпер Рэчыцкі раён Гомельскай вобласці). Пасля заканчэння сямігадовай школы і аўтамабільнага тэхнікума працаваў аўтамеханікам на аўтабазе ў пасёлку Таліца Свярдлоўскай вобласці. У жніўні 1939 года Каваленка быў прызваны ў рабоча-сялянскую Чырвонай Арміі. У 1940 годзе скончыў Харкаўскае ваеннае авіяцыйнае вучылішча. З чэрвеня 1941 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Прыймаў удзел у баях на Паўднёвым, Паўночна-Каўказскім, Закаўказскім, Ленінградскім, 3-ім Прыбалтыйскім, 2-ім Прыбалтыйскім, 1-ым Беларускім франтах. 19 лістапада 1942 года быў падбіты і сеў на вымушаную пасадку, пры гэтым загінулі ўсе члены экіпажа, акрамя Каваленкі.

Да лістапада 1944 года старшы лейтэнант Анатоль Каваленка быў старэйшым лётчыкам-назіральнікам 742-га асобнага авіяпалка 14-й паветранай арміі  (руск.) (бел.. Да гэтага часу ён здзейсніў 160 баявых вылетаў на разведку і бамбардзіроўку скапленняў вялікай колькасці баявой тэхнікі і жывой сілы ворага, нанесшы яму вялікія страты.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 23 студзеня 1945 года за «ўзорнае выкананне заданняў камандавання і паказаныя пры гэтым мужнасць і гераізм» старшы лейтэнант Анатоль Каваленка быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» за нумарам 7387.

Усяго ж за час свайго ўдзела ў баях Каваленка здзейсніў 173 баявых вылята, быў збіты ўвогуле 7 разоў, 2 разы быў паранены. У 1946 годзе ў званні капітана ён быў звольнены ў запас. Жыў і працаваў у Херсоне. У 1951 годзе Каваленка скончыў Адескі педагагічны інстытут. Памер 8 лютага 2008 года, пахаваны ў Херсоне.

Быў таксама ўзнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга і Айчыннай вайны 1-й ступені, двумя ордэнамі Чырвонай Зоркі, шэрагам медаляў.

Памяць
------

  

На галоўным корпусе Паўднёваўкраінскага нацыянальнага педагагічнга ўніверсітэта імя К. Д Ушынскага (былога Педагагічнага тэхнікума), у якім вучыўся А. Я. Каваленка, усталявана мемарыяльная дошка ў паяць абім і двух выпускніках-Героях Савецкага Саюза — В. П. Мусіне і У. С. Маргуненка.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Анатоль Якаўлевіч Каваленка на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Герои твои, Херсонщина. — Смферополь, 1980.
* Коваленко Анатолий Яковлевич. В кн.: Ю. А. Работин. Золотое кольцо победы. — Одесса: Печатный дом, Друк пивдень, 2012. — С. 67-69. — ISBN 978-966-389-320-4
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7). — С. 390.
Чэзарэ Джэнары намаляваў у XVII стагоддзі Арфея, персанажа антычнай міфалогіі, са скрыпкай, якая атрымала такую форму толькі ў эпоху Адраджэння
**Анахрані́зм** (ад грэч. ανά — назад + χρόνος — час) — парушэнне храналагічнай дакладнасці, якое прыводзіць да неапраўданага унясення ў апісанне якой-небудзь эпохі рыс, характэрных для іншага часу. Таксама пад анахранізмам могуць разумецца з'явы, погляды, думкі, устарэлыя для пэўнай эпохі, або перажытак мінулага.

Літаратура
----------

* Анахранізм // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Анахранізм

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Энцыклапедычны лексікон · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4200594-2 · Microsoft: 36597679 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Залатая була.
Карл IV выдае Залатую булу.
**Залатая була 1356 года** (лац.: Bulla Aurea) — заканадаўчы акт Свяшчэннай Рымскай імперыі, прыняты імперскім рэйхстагам у 1356 годзе; самы вядомы з дакументаў, якія зваліся «Залатая була». Тэкст дакумента, складзены на латыні, быў зацверджаны імператарам Карлам IV Люксембургскім. Дзеянне булы спынілася са знікненнем імперыі (1806 год).

Карл IV, заклапочаны больш за ўсё ўмацаваннем сваёй улады ў Чэхіі і пашырэннем асабістых уладанняў, замацаваў палітычны распад імперыі, выдаўшы ў 1356 годзе «Залатую булу». Була прызнавала поўны суверэнітэт князёў у іх уладаннях, узаконьвала войны паміж феадаламі, ізноў забараніла саюзы гарадоў.

Була рэгламентавала абранне германскага караля (імператара) калегіяй сямі імперскіх курфюрстаў (архібіскупаў Майнца, Трыра і Кёльна, караля Чэхіі, Рэйнскага пфальцграфа, герцага Саксоніі і маркграфа Брандэнбурга) і вызначала правы гэтых курфюрстаў. Вядучая роля ў рэйхстагу адводзілася архібіскупу Майнцкаму. Акрамя таго, була забараняла падзел тэрыторый курфюрстваў.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Залатая була (1356)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Глаз.
**Анатоль Ціханавіч Глаз** (нар. 8 лістапада 1951, в. Калацічы, Глускі раён, Магілёўская вобласць) — беларускі палітык. Кандыдат эканамічных навук, дацэнт.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 8 лістапада 1951 года ў в. Калацічы Глускага раёна Магілёўскай вобласці.

Скончыў Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію з прысваеннем кваліфікацыі «Вучоны аграном-эканаміст», Мінскую вышэйшую партыйную школу па спецыяльнасці «Партыйнае і савецкае будаўніцтва».

Працоўную дзейнасць пачаў галоўным аграномам калгаса імя Чапаева Глускага раёна. Быў другім і першым сакратаром Глускага райкама ЛКСМБ, другім і першым сакратаром Магілёўскага абкама ЛКСМБ. Працаваў старшынёй выканкама Бабруйскага раённага Савета дэпутатаў працоўных, першым сакратаром Бялыніцкага райкама Камуністычнай партыі Беларусі, старшынёй Бялыніцкага раённага Савета народных дэпутатаў, намеснікам генеральнага дырэктара па камерцыйных пытаннях вытворчага аб’яднання «Бабруйскмэбля». Займаў пасады старшыні Бабруйскага райвыканкама, намесніка старшыні Магілёўскага аблвыканкама.

Выбіраўся дэпутатам Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 4-га склікання.

Узнагароды
----------

* Ордэн Францыска Скарыны,
* Медаль «За працоўную доблесць»,
* медаль Міністэрства абароны Расійскай Федэрацыі «За ратную доблесць»,
* знак «За асабісты ўклад у развіццё культуры»,
* знак «Выдатнік адукацыі Рэспублікі Беларусь»,
* ордэн Рускай праваслаўнай царквы Святога цэсарэвіча Дзмітрыя.

Сям’я
-----

Сын — Анатоль Анатолевіч Глаз (1982 г.н.), беларускі дыпламат.

Зноскі
------

1. ↑  ПАРЛАМЕНТ. Национальное собрание Республики Беларусь четвертого созыва

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Анаэро́бныя аргані́змы**, або **анаэро́бы** — арганізмы, здольныя існаваць і развівацца пры адсутнасці свабоднага кіслароду ў асяроддзі. Пашыраны ўсюды, дзе адбываецца распад арганічных рэчываў без доступу паветра (у глебе, вадзе, донных адкладах, кампоставых кучах, у ранах, у кішэчніку чалавека і жывёл і інш.)

Тэрмін «анаэробы» ўвёў Луі Пастэр, які адкрыў у 1861 годзе бактэрыі маслянакіслага браджэння.

Неабходную для жыццядзейнасці энергію анаэробныя арганізмы ў адрозненне ад аэробаў атрымліваюць за кошт акіслення арганічных, радзей мінеральных злучэнняў у бескіслародным асяроддзі.

Падзяляюцца на аблігатныя, або строгія, якія жывуць пры поўнай адсутнасці кіслароду, напрыклад, маслянакіслыя, хваробатворныя бактэрыі: палачкі слупняку, газавай гангрэны, некаторыя стрэптакокі), і факультатыўныя, або ўмоўныя, анаэробныя арганізмы, якія здольныя жыць і развівацца ў прысутнасці кіслароду і без яго, напрыклад, дражджавыя грыбкі, малочнакіслыя бактэрыі, палачкі брушного тыфу, інфузорыі, плоскія і круглыя чэрві.

Анаэробы ўяўляюць сабой вялікую групу арганізмаў, як мікра-, так і макраўзроўню:

* анаэробныя мікраарганізмы — вялікая група пракарыётаў і некаторыя прасцейшыя.
* макраарганізмы — грыбы, водарасці, расліны і некаторыя жывёлы (клас фарамініферы, большасць гельмінтаў (клас смактуны, стужачныя чэрві, круглыя чэрві (напрыклад, аскарыда)).

Некаторыя анаэробныя арганізмы выкарыстоўваюцца ў прамысловасці, сельскай гаспадарцы, побыце, напрыклад, бактэрыі спіртавога, малочнакіслага браджэння, дражджавыя грыбкі.

Літаратура
----------

* Анаэробныя арганізмы. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12047098h · LCCN: sh85004755 · NDL: 00575989 |
**«Гаспадар»** — беларускі народны каляндар, які выдаваўся ў 1943—1944 у Кёнігсбергу на беларускай мове Усходнепрускім галіновым філіялам Імперскага земляробчага выдавецтва па заказу акупацыйных улад генеральнай акругі Беласток і Беларускага аб'яднання ў Беластоку. Адказны рэдактар М. Альтгаер. Аўтарамі большасці публікацый з'яўляліся прадстаўнікі нямецкай адміністрацыі. Друкаваў матэрыялы пра сістэму адміністрацыйнага і гаспадарчага кіравання ў Беластоцкай акрузе, дзейнасць Беларускага аб'яднання, барацьбу з партызанамі, рэкламаваў прадукцыю германскіх прадпрыемстваў. На старонках часопісу змяшчаліся сельска-гаспадарчыя парады, беларускі фальклор, вершы Н. Арсенневай, М. Багдановіча, К. Буйло і інш, выйшла два нумары.
|  |
| --- |
| **Арльбергскі тунэль** |
| Арльбергскі тунэль |
| **Афіцыйная назва** | Arlberg Railway Tunnel |
| **Вобласць ужывання** | чыгуначны |
| **Пралягае пад** | Усходнімі Альпамі |
| **Месца размяшчэння** | Сцяг Аўстрыі Аўстрыя |
| **Агульная даўжыня** | 10 240 м |
| **Дата адкрыцця** | 1884 год |

**Арльбергскі тунэль** (*Arlbergtunnel*) — тунэль у Аўстрыі, ва Усходніх Альпах, пад Арльбергскім перавалам. Прабіты на вышыні каля 1300 метраў над узроўнем мора. Даўжыня 10 240 м.

Тунэль у 1882 годзе
Праз Арльбергскі тунэль праходзіць Трансальпійская электрыфікаваная чыгуначная лінія Інсбрук-Блудэнц. Збудаваны ў 1880—1883 гадах, рух адкрыты 21 снежня 1884 года. Першапачаткова тунэль быў адкрыты ў аднакалейным варыянце, але нагрузка на чыгуначнай лініі была такая вялікая, што ўжо 15 ліпеня 1885 года быў адкрыты другі шлях.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Арльбергскі тунэль
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Анджаліні.
**Франчэска Анджаліні** (італ.: Francesco Angiolini, 19 мая 1750, П’ячэнца — 21 лютага 1788, Полацк) — перакладчык, літаратар, выкладчык Полацкага езуіцкага калегіума, езуіт.

Далучэнне да Таварыства Ісуса і навучанне
-----------------------------------------

Нарадзіўся ў П’ячэнцы (Італія) у шматдзетнай сям’і (пяць братоў і дзве сястры). Чацвёра яго братоў — Антаніна (Алессандра), Гаэтана (Каэтан), Джузэпэ (Юзаф) і Луіджы — таксама звязалі свой лёс з Таварыствам Ісуса. Уступіў у Ордэн езуітаў у 1765 г. Да васемнаццаці гадоў авалодаў старажытнаяўрэйскай, халдзейскай, грэчаскай, лацінскай, нямецкай, французскай, англійскай і іспанскай мовамі. У 1768 г. улады выдалілі езуітаў з Пармскага герцагства і П’ячэнцы, і Франчэска разам з братам Гаэтана з’язджае ў Балонню, потым у Модэну і, нарэшце, у Верону, дзе вывучаў тэалогію, перакладаў з грэчаскай і быў асвечаны на ксяндза.

Пераезд у Беларусь
------------------

Праз некаторы час пасля скасавання ордэна, у 1783 г. разам з роднымі братамі Джузэпэ Анджаліні (1747—1814) і Гаэтана Анджаліні (1748—1716) прыехаў у Беларусь, дзе езуіты працягнулі сваю дзейнасць са згоды Кацярыны ІІ. Даволі хутка вывучыў польскую і рускую мовы, пісаў на іх. Аўтар граматыкі гэтых моў для італьянцаў, якіх у той час было нямала ў Расійскай імперыі. Выкладаў у Полацкім калегіуме, а таксама ў Віцебску і Магілёве. У езуіцкім тэатры ў Полацку ставіліся як перакладзеныя ім класічныя творы, так і спецыяльна напісаныя польскамоўныя камедыі.

Унёсак Ф.Анджаліні ў культурнае жыццё высока ацэньвае польская даследчыца Ірэна Кадульская: *«Дзякуючы Анджаліні на полацкую сцэну прыйшла найлепшая традыцыя еўрапейскай драмы. З ягоным імем звязаны і пералом у рэпертуарнай палітыцы: на ордэнскую сцэну былі дапушчаныя ў нязмененым выглядзе п’есы, якіх раней тут не хацелі бачыць. Творчасць Анджаліні надала смеласці маладому драматургу — Яну Мігановічу, які праз дваццаць гадоў узновіць тут працу над перакладамі Эўрыпіда і Сафокла.»*

Творчая спадчына
----------------

Ф.Анджаліні пакінуў пасля сябе шмат прац, якія сведчаць пра яго глыбокія веды і літаратурны талент. Пісаў вершы на італьянскай, грэчаскай і старажытнаяўрэйскай мовах. Пераклаў з грэчаскай на італьянскі тры тамы Іосіфа Флавія (апублікаваныя ў 1840—1844). Таксама Анджаліні пераклаў на матчыну мову «Электру» Эдыпа, «Антыгону» Сафокла (Рым, 1782), «Цыклоп» Эўрыпіда, Фукідыда (часткова). Рабіў пераклады твораў Сафокла на польскую. Дзякуючы сваім здольнасцям атрымаў вядомасць пры дварах папы Пія VI, Неапалітанскага караля, вялікага князя Тасканы.

Памёр у Полацку 21 лютага 1788 г.

Зноскі
------

1. ↑  Кадульская, Ірэна. Формы тэатральнага жыцця ў Полацкай Акадэміі (1812—1820)
2. ↑  **ANGIOLINI**, Francesco

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Catholic (1997—…) |
| Нарматыўны кантроль | BAV: ADV10187383 · GND: 1047573695 · ICCU: SBLV052159 · ISNI: 0000 0000 6630 3451 · VIAF: 82574885 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Белуш.
**Інэса Генадзьеўна Белуш** (нар. 1 чэрвеня 1960, в. Нянадавічы Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці) — беларускі педагог, дзеяч мясцовага кіравання, член Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

Біяграфія
---------

Скончыла Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Я. Купалы, Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт.

Працавала настаўнікам рускай мовы і літаратуры Мінойтаўскай сярэдняй школы Лідскага раёна, сакратаром — загадчыкам аддзела моладзі, якая вучыцца, і піянераў, другім сакратаром, інструктарам аддзела прапаганды і агітацыі, загадчыкам аддзела прапаганды і агітацыі Лідскага РК ЛКСМБ, кансультантам ідэалагічнай камісіі Лідскага райкама КПБ, настаўнікам рускай мовы і літаратуры, намеснікам дырэктара па вучэбна-выхаваўчай рабоце Мінойтаўскай сярэдняй школы Лідскага раёна. Была інспектарам, галоўным спецыялістам, намеснікам загадчыка аддзела адукацыі, начальнікам аддзела ідэалагічнай работы, начальнікам аддзела ідэалагічнай работы, культуры і па справах моладзі Лідскага райвыканкама.

Выбіралася старшынёй Лідскага раённага Савета дэпутатаў, членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання.

Зноскі
------

1. ↑  Белуш Інэса Генадзьеўна Архівавана 18 жніўня 2020.
**Інэса Святаславаўна Гадэ** (нар. 23 лютага 1950, г. Гомель) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1972 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут. У 1972—1976 гадах архітэктар у інстытуце «Мінскпраект», у 1976—1981 гадах старэйшы архітэктар «Белкамунпраект», у 1981—1994 гадах старэйшы архітэктар вытворчага аддзела, вядучы архітэктар, кіраўнік групы, загадчык сектара інстытута «Белаграпраект», у 1994—1999 гадах дырэктар ТАА «КСЕЛ», у 1999—2001 гадах галоўны архітэктар праектаў «Аўтарампрампраекта», у 2001—2002 гадах галоўны архітэктар прадпрыемства СУП «ІМО», у 2002—2004 гадах начальнік праектнага бюро ТАА «Кобас», у 2004—2006 гадах ГІП у ЗАТ «Вірас», у 2006—2007 — у ПУП «Кестен», у 2007—2008 — у ЗТАА «Мета-Інтэрнэшнл», у 2008—2010 гадах начальнік ўпраўлення па праектаванні ТАА «Сармат», у 2010—2011 гадах ізноў ГІП у ЗТАА «Мета-Інтэрнэшнл», у 2011—2013 гадах намеснік дырэктары па праектаванні, ГІП у «Творчай майстэрні архітэктара Ярмольчыка Р. М.».

Член Беларускага саюза архітэктараў з 1977 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): будынак Сельгастэхпраекта з вылічальным цэнтрам (1975), Палац піянераў і школьнікаў, музычная школа па вул. Матусевіча, лабараторны корпус Белдзіправадгаса (1976), рэканструкцыя фасадаў Рэспубліканскага Дома мадэляў (1977) у Мінску.

Зноскі
------

1. ↑  Годэ Инесса Святославовна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
2. ↑  Годэ Инесса Святославовна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Годэ Инесса Святославовна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Годэ Инесса Святославовна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Гасцявы́ до́ступ у Інтэрнэ́т** — спосаб доступа да сайтаў сеткі Інтэрнэт, які дазваляе атрымаць нетарыфікуемы доступ да шэрагу рэсурсаў. У шырокім сэнсе маецца на ўвазе магчымасць іншаму карыстальніку[ru] падключаецца да камп’ютарнай сеткі (Wi-Fi або правадная сетка) пры дапамозе пароля. Гасцявая сетка Wi-Fi дазваляе падлучыцца да пэўнага інтэрнэт-цэнтра і атрымаць доступ у Інтэрнэт, пры гэтым камп’ютары, падлучаныя да дадзенай бесправадной сеткі, будуць ізаляваныя ад рэсурсаў асноўнай лакальнай сеткі. Выкарыстоўваеецца, напрыклад, для доступа да рэсурсаў сеткі Інтэрнэт на тэрыторыі навучальных карпусоў для гасцей ВНУ.

Выкарыстанне ў Беларусі
-----------------------

У 2000-я гады меў распаўсюджанасць ў Беларусі ў выглядзе магчымасці карыстання ўнутранымі рэсурсамі інтэрнэт-аператара byfly, размешчанымі у ДАТА-цэнтры РУП «Белтэлекам». Усе неабходныя налады пратаколу TCP/IP для сеткавага адаптара атрымліваліся аўтаматычна пры ўсталяванні сеансу сувязі па пратаколе РРРоЕ з серверам byfly. Найбуйнейшымі інтэрнэт-рэсурсамі, якія былі даступныя па гасцявому злучэнню з’яўляліся  Архівавана 18 мая 2021. і  Архівавана 21 снежня 2014.. Высокая колькасць карыстальнікаў byfly падштурхнула развіццё гасцявога сегмента сеткі, у каталог даступных па гасцявому злучэнню ўвесь час дадаваліся новыя сайты, парталы. У межах гасцявога доступа працаваў торэнт-трэкер[ru] і ўласная пошукавая сістэма. У 2011 годзе ў сувяззю з развіццём шырокапалоснага доступа ў Інтэрнэт[ru] магчымасць гасцявога злучэння была адключана.

Гл. таксама
-----------

* Хостынг

Зноскі
------

1. ↑  Гостевой доступ ByFly (руск.)(недаступная спасылка).  ActiveCloud. Архівавана з першакрыніцы 24 сакавіка 2016. Праверана 2 кастрычніка 2018.
2. ↑  Гостевой доступ ByFly (руск.).  uvaga.by. Праверана 2 кастрычніка 2018.
3. ↑  Создание гостевого доступа в Интернет с Web-аутентификацией (руск.).  Харб (26 снежня 2012). Праверана 4 кастрычніка 2018.
4. ↑  Настройка гостевой беспроводной сети Wi-Fi (руск.).  Keenetic (11 снежня 2017). Праверана 4 кастрычніка 2018.
5. ↑  Гостевой доступ в сеть Интернет — беспроводное подключение (WiFi) (руск.)(недаступная спасылка).  МФТИ it. Архівавана з першакрыніцы 5 мая 2019. Праверана 4 кастрычніка 2018.
6. ↑  Настройка гостевого доступа byfly для Windows ХР (руск.).  Провайдеры Беларуси. Праверана 4 кастрычніка 2018.
7. ↑  Пытанні, якія часта задаюць **(нявызн.)**.  byfly. Праверана 3 кастрычніка 2018.
8. ↑  Кнігарня Knihi.by стала даступнай праз гасцявы доступ byfly **(нявызн.)**.  Весткі.info (22 чэрвеня 2010). Праверана 4 кастрычніка 2018.(недаступная спасылка)
9. ↑  Поиск по гостевому byfly (руск.)(недаступная спасылка).  Пуск!by. Архівавана з першакрыніцы 23 верасня 2018. Праверана 4 кастрычніка 2018.
10. ↑  byfly отключает гостевое соединение, но оставляет бесплатные... (руск.).  onliner.by. Праверана 3 кастрычніка 2018.

Літаратура
----------

* *Леонид Бараш.* Гостевой доступ к Wi-Fi должен всегда быть легким(руск.) // *Компьютерное Обозрение* : партал. — 8 жніўня 2017.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кох.

**Іозеф Антон Кох** (ням.: Joseph Anton Koch: 27 чэрвеня 1768, Эльбігенальп — 12 студзеня 1839, Рым) — аўстрыйскі мастак-рамантык.

Жыццё і творчасць
-----------------

І. А. Кох нарадзіўся ў сям’і цірольскага гандляра. У дзяцінстве быў пастушком. Пры падтрымцы біскупа Аўгсбурга спачатку быў прыняты ў дзілінгерскую семінарыю, а затым вучыўся жывапісу ў Штутгарце, у Карлаўскай школе. Як і ў свой час Фрыдрых Шылер, малады мастак не вытрымлівае строгай дысцыпліны вучылішча. Ён пакідае школу і адпраўляецца ў Страсбург, а затым — у Швейцарыю. Падчас знаходжання ў Страсбургу Кох ўступае ў мясцовы якабінскай клуб, швейцарская прырода дае яму магчымасць ўвасобіць на палатне свой ідэал свабоды, не займаючыся актыўна палітыкай.

І. А. Кох *Гераічны пейзаж з вясёлкай*
Горныя замалёўкі і эскізы, зробленыя мастаком падчас яго шматлікіх падарожжаў па Швейцарыі, сталі асновай для яго больш позніх вялікіх кампазіцый, такіх як Вадаспад Шмадрыбах, Бернскае нагор’е (1817), Інсбрук або Хоспіс ў глетчар Грымзельвальд (згарэла, раней — у Лейпцыгскім Музеі выяўленчага мастацтва). Гэтыя працы з’явіліся пасля паездкі Коха ў Рым на мяжы стагоддзяў, дзе ён вывучаў сучасны яму пейзажны жывапіс і з прычыны гэтага стварыў свой уласны «альпійскі стыль». За выключэннем знаходжання ў Вене ў 1812—1815 гадах, І. А. Кох, пачынаючы з 1795 года пастаянна жыве ў Рыме, дзе акрамя заняткаў творчасцю займаецца выкладаннем; сярод яго вучняў быў, у прыватнасці, Саламон Кародзі.

Асабліва часта маляваў ён Альбанскія горы і мясцовасць каля Алевана. У сваіх працах мастак злучыў прынцыпы пейзажу Пусэна з непасрэднымі сваімі назіраннямі за прыродай, захаваныя ў шматлікіх малюнках і акварэлях.

Зноскі
------

1. 1 2  Joseph Anton Koch<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Joseph Anton Koch — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q683543'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2256716'></a>
3. ↑  Union List of Artist Names — 2021. Праверана 21 мая 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q110250907'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2494649'></a>

Літаратура
----------

* Кох Іозеф Антон // БЭ ў 18 тамах. Т.8, Мн. 1999, С.438

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Іозеф Антон Кох

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны Аўстрыйскай імперыі · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Allgemeine Deutsche Biographie · Brockhaus · Швейцарскі гістарычны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10006229 · BIBSYS: 97027483 · BNE: XX4977459 · BNF: 11999421z · CiNii: DA05138934 · CONOR: 175353443 · GND: 118724010 · ISNI: 0000 0001 2136 9104 · LCCN: n85120831 · NKC: xx0191733 · NLP: A25997440 · NTA: 070511616 · NUKAT: n00091663 · SUDOC: 028089871 · VIAF: 64802393 · ULAN: 500000663 |

 |
**Гасеўскія**, **Гансеўскія**, **Корвін-Гасеўскія** — польскі шляхецкі род герба «Слепаўрон».

Паходзяць з маёнтка Госі ў Мазовіі. У канцы 16 ст. прадстаўнікі роду перасяліліся ў Вялікае княства Літоўскае.

Мелі маёнткі ў Ашмянскім, Смаленскім, Мсціслаўскім паветах, на Падляшшы і ў Ломжынскай зямлі (Польшча).

Прадстаўнікі іншых галін роду Гасеўскіх вядомы як павятовая шляхта ў розных паветах ВКЛ і Польшчы да канца XVIII ст.

Гл. таксама
-----------

* Аляксандр Гасеўскі
* Крыштоф Гасеўскі
* Вінцэнт Аляксандр Гасеўскі

Літаратура
----------

* Гасеўскія // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 1: Абаленскі — Кадэнцыя. — 688 с. — ISBN 985-11-0314-4 (т. 1), ISBN 985-11-0315-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гасеўскія
**Францішак Шлянцо́ўскі** (польск.: Franciszek Szlancowski, 1751, Прага — 1827) — танцоўшчык, балетмайстар і педагог. Вучань Ж. Ж. Навера.

Біяграфія
---------

Творчае жыццё звязана з Чэхіяй, Польшчай, Беларуссю.

У 1770—1785 гадах выступаў у Празе, Варшаве, дзе набыў рэпутацыю «першага танцоўшчыка гратэску», Вене, Англіі.

З 1785 ці 1788 года (да 1792 года) саліст і балетмайстар Слонімскага тэатра Агінскага, педагог Слонімскай балетнай школы, што абумовіла росквіт харэаграфічнага мастацтва мясцовай трупы.

Зімой 1790—1791 года Шлянцоўскі выступаў са слонімскім ансамблем у Дубне (Украіна) ва ўласных балетах.

У 1792—1808 гадах (з перапынкамі) працаваў у Варшаве. Балетмайстар у трупе Ф. Г. Ле Ду, у 1806 годзе стварыў новы ансамбль у Нацыянальным тэатры і паставіў з ім балеты «Кракаўцы і горцы», «Балет жней», «Балет млынароў» і інш.

У 1808 годзе пераехаў са сваім калектывам у г. Плоцк (Польшча), з 1811 года — настаўнік танцаў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
* Францішак Шлянцоўскі // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl |
Герб Іарданіі
**Герб Іарданіі** — адзін з дзяржаўных сімвалаў Іарданіі, уяўляе сабой бронзавы шчыт, на якім дамінуе лазоравы дыск. Над шчытом арол натуральнага колеру з распраўленымі ў бакі крыламі, які абапіраецца на дыск; за дыскам - скрыжаваныя сцягі арабскага паўстання, шаблі, дзіды, лукі і стрэлы; унізе шчыт апраўлены трыма залатымі пшанічнымі каласамі - справа і зялёнай пальмавай галінай - злева, перавітых стужкай ордэна адраджэння, да якой прымацаваны знак ордэна 1-й ступені, на залатой дэвізнай стужцы, у ніжняй частцы герба, надпіс чорнымі літарамі на арабскай мове: «Абдала II ібн Аль Хусейн Бін Аўн, Кароль Хашаміцкага Каралеўства Іарданія, Той, Хто шукае падтрымку і кіраўніцтва ад Бога»; герб накладзены на чырвоную падбітую срэбрам мантыю з залатой бахрамой, перавязаную залатымі шнурамі, з залатымі пэндзлямі, і увянчаную залатай іарданскай каралеўскай каронай.

| ⛭Краіны Азіі: Гербы |
| --- |
| - ААЭ

- Азербайджан

- Аман

- Арменія

- Афганістан

- Бангладэш

- Бахрэйн

- Бруней

- Бутан

- В’етнам

- Грузія

- Егіпет¹

- Емен

- Ізраіль

- Індыя

- Інданезія

- Іарданія

- Ірак

- Іран

- Казахстан²

- Камбоджа

- Катар

- Кіпр

- Кыргызстан

- Кітай

- КНДР

- Кувейт

- Лаос

- Ліван

- Малайзія

- Мальдывы

- Манголія

- М’янма

- Непал

- Пакістан

- Рэспубліка Карэя

- Расія²

- Саудаўская Аравія

- Сінгапур

- Сірыя

- Таджыкістан

- Тайланд

- Туркменістан

- Турцыя²

- Узбекістан

- Усходні Тымор

- Філіпіны

- Шры-Ланка

- Японія
 |
| Непрызнаныя дзяржавы |
| - Абхазія

- Кітайская рэспубліка (Тайвань)

- Нагорны Карабах

- Палесцінская аўтаномія

- Паўднёвая Асеція

- Турэцкая Рэспубліка Паўночнага Кіпра
 |
| ¹  У асноўным у Афрыцы ² Часткова ў Еўропе |
**Інішмо́р** (ірл.: Inis Mór, літаральна «Вялікі востраў») — найбуйнейшы востраў у архіпелаге Аран. Плошча — 30,91 км². Насельніцтва (2011 г.) — 845 чал.

Геаграфія і прырода
-------------------

Карта
Востраў Інішмор — самы вялікі ў архіпелаге Аран. Знаходзіцца ў заліве Голуэй. Прасціраецца ў даўжыню на 14 км. Найбольшая шырыня — 3 км. Сфарміраваны гранітнымі і вапняковымі пародамі. Берагі абрывістыя. Вылучаюцца пагоркі. Найвышэйшы пункт — 123 м.

Клімат марскі ўмераны. Сярэднія тэмпературы вагаюцца ад 6 °C узімку да 15 °C улетку.

Пераважае травяністая і хмызняковая расліннасць. Жывёльны свет прадстаўлены шматлікімі казуркамі і птушкамі.

Інфраструктура
--------------

Асноўная галіна эканомікі — турызм, а таксама звязаныя з ім паслугі і традыцыйныя рамёствы. Земляробства і рыбалоўства адыгрываюць другасную ролю. Востраў злучаны з Ірландыяй марской паромнай пераправай. Галоўны порт — Кілронан. Працуе аэрапорт каля паселішча Кіліні.

Усё насельніцтва Інішмора размаўляе на ірландскай мове.

Славутыя мясціны
----------------

Інішмор вабіць вандроўнікаў сваімі суровымі маляўнічымі ландшафтамі, а таксама магчымасцю пазнаёміцца з традыцыйнай ірландскай культурай.

Архітэктурныя славутасці:

* Старажытныя круглыя кельцкія ўмацаванні. Найбольшы з іх — Дун-Ангус (сяр. 1 тысячагоддзя н.э.), знаходзіцца на месцы старажытнага паселішча бронзавага века. Займае плошчу каля 5,6 га і складаецца з вонкавай, сярэдняй і ўнутранай частак. Два іншых умацавання месцяцца каля паселішчаў Онах і Кіліні.

* Унутраны Дун-АнгусУнутраны Дун-Ангус
* Знешні Дун-АнгусЗнешні Дун-Ангус

* Рэшткі сярэднявечных касцёлаў і кляштараў каля Кіліні і Огіла. Асабліва ўражваюць руіны кляштара «Сем касцёлаў» (IX — X ст.) каля Огіла.

* «Сем касцёлаў»«Сем касцёлаў»

На Інішморы працуе цэнтр культурнай спадчыны. Арганізаваны пляж для адпачынку. У гонар Святога Энды, мясцовага заступніка, праводзяцца фестывалі, якія суправаджаюцца рэгатамі на традыцыйных лодках, зробленых з драўлянага каркаса і авечых скур.

Спасылкі
--------

* aranislands.ie
* aranisland.info
* aranislandferries.com
* aranislands.galway-ireland.ie
**Сітнянскі замак** (славацк.: Sitniansky hrad) — руіны замка на ўсходнім схіле гары Сітна ў горным масіве Шт'яўніцкія Врхі ў цэнтральнай Славакіі.

Замак існаваў ужо ў другой палове XIII стагоддзя, як адна з крэпасцей, якая служыла для абароны ад татарскіх набегаў, аднак першае пісьмовае згадванне пра яго адносіцца толькі да 1548 года, калі ён быў узяты каралеўскімі войскамі, якія адабралі яго ў барона-разбойніка Меліхера Балаша, які валодаў ім. У 1548—1552 гадах замак быў перабудаваны, значна ўмацаваны, і стаў важным элементам сістэмы абароны ад турэцкай пагрозы. З 1629 года замак стаў адной з рэзідэнцый дваранскага роду Кохары. Падчас антыгабсбургскага паўстання Ферэнца II Ракацы замак у 1703 годзе быў узяты паўстанцкімі войскамі і цалкам разбураны.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Kelemen Albert a kolektív: *Štiavnické vrchy. Turistický sprievodca ČSSR*, wyd. Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo, Bratislava 1986.

| Славакія Замкі і палацы Славакіі |
| --- |
| 
* Блатніцкі
* Бойніцкі
* Браціслаўскі
* Будацінскі
* Дзевінскі
* Зніўскі (польск.)
* Ліетаўскі (польск.)
* Лікаўскі (польск.)
* Ліптаўскі (польск.)
* Любаўнянскі
* Муранскі
* Ораўскі
* Паважскі (польск.)
* Пусты (польск.)
* Рэвіштаўскі (польск.)
* Саколі Камень (польск.)
* Сівы Камень (польск.)
* Сітнянскі
* Склабініянскі (польск.)
* Спішскі
* Стрэчнянскі
* Трэнчынскі
* Чабрадскі
* Чэрвены Камень
* Шашаўскі (польск.)

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Трыгер.
RS-трыгеры на біпалярных транзістарах (*R1, R2* = 1 kΩ *R3, R4* = 10 kΩ).
RS-трыгеры на біпалярных транзістарах
**Тры́гер** (*трыгерная сістэма*) — клас электронных прылад, якія валодаюць здольнасцю доўга знаходзіцца ў адным з двух устойлівых станаў і чаргаваць іх пад уздзеяннем знешніх сігналаў. Кожны стан трыгера лёгка распазнаецца па значэнні выхаднога напружання. Па характары дзеяння трыгеры адносяцца да імпульсных прылад — іх актыўныя элементы (транзістары, лямпы) працуюць у ключавым рэжыме, а змена станаў доўжыцца вельмі кароткі час.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4135907-0 · Microsoft: 2781007278 |
Малінавы колер

Маліна — эталон малінавага колеру
**Малінавы колер** — насычаннае адценне чырвонага, змешанага з сінім колерам, колер маліны.

У Англіі малінавы традыцыйна звязваюць з адвагай і пакутніцтвам, ён асацыюецца з крывёю. У дакалумбавай Перу малінавы шнур/нітка ў вузельчыкавай пісьменнасці абазначаў Інку (караля, манархію). На такой нітцы маглі размяшчацца таксама вузлы «часу», якія указвалі на тэрмін кіравання Інкі. Напрыклад, 4 вузла — гэта чатыры гады кіравання Інкі.

Гл. таксама
-----------

* Спіс колераў

Зноскі
------

1. ↑  Малиновый цвет Архівавана 3 лістапада 2018. на сайте *ocvete.ru*
2. ↑  Антонио де ла Каланча. Моральная хроника Ордена Святого Августина в Перу. Том 1. стр. 176 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 21 жніўня 2011.
**Та́гіш** (саманазва *Tā̀gish kotʼīnèʼ*) — атабаскі народ, карэнныя жыхары паўночнага захаду Канады. Агульная колькасць (2020 г.) — 600 чал.

Тагіш традыцыйна насяляюць горную мясцовасць са шматлікімі азёрамі на тэрыторыі Юкан. Іх галоўнымі заняткамі здаўна былі паляванне і рыбалоўства. У XIX ст. попыт на футра наземных звяроў прывёў да пачатку гандлёвых сувязяў з еўрапейцамі. Аднак гэты гандаль не з’яўляўся прамым, пасрэднікамі выступалі тлінкіты. Сітуацыя моцна змянілася ў канцы XIX ст. калі на рацэ Юкан пачалася здабыча золата, праз землі тагіш прайшла лінія чыгункі. Большасць мужчын ператварылася ў наёмных рабочых. У 1993 г. канадскія ўлады прызналі тагіш «першаснай нацыяй» з правам на аўтаномію.

Галоўнай сацыяльнай адзінкай традыцыйнага грамадства з’яўлялася пашыраная сям'я, была вядома палігінія. Тагіш падзяляліся на фратрыі Арла і Крумкача. Пераважалі анімістычныя вераванні, заснаваныя на сувязі духаў людзей і жывёл.

У нашы дні тагіш захоўваюць вусную народную спадчыну, песні і танцы. Родная мова практычна не выкарыстоўваецца ў побыце. Апошняя жанчына, якая стала размаўляла на ёй, памерла ў 1986 годзе.

Зноскі
------

1. ↑  Tagish in Canada

Спасылкі
--------

* Tagish First Nation
* Tagish, Yukon
* Tagish — The Canadian Encyclopedia
* Tagish Tribe