**Хвароба Шагаса** /ˈtʃɑːɡəs/ ці **амерыканскі трыпанасамоз** — трапічная паразітарная хвароба, якая выклікаецца прасцейшымі *Trypanosoma cruzi*. Найчасцей пераносіцца насякомымі пад назвай трыатамавыя клапы. Сімптомы змяняюцца на працягу хваробы. На першай стадыі хваробы сімптомы не прысутнічаюць ці нязначныя і могуць уключаць: ліхаманку, напуханне лімфатычных вузлоў, галаўны боль ці мясцовыя пухліны ў месцы ўкуса. Праз 8–12 тыдняў хворыя пераходзяць у хранічную фазу захворвання, у 60–70% далейшыя сімптомы не з’яўляюцца. У астатніх 30–40% людзей развіваюцца далейшыя сімптомы на працягу 10-30 гадоў пасля першаснага заражэння. Яны ўключаюць павелічэнне жалудачкаў сэрца ад 20 да 30%, што вядзе да сардэчнай недастатковасці. Таксама можа назірацца павелічэнне стрававода ці павелічэнне тоўстай кішкі у 10% хворых.

Крыніцы і дыягностыка
---------------------

*T. cruzi* звычайна распаўсюджваецца сярод людзей і іншых сысуноў праз крывасосных трыатамавых клапоў падсямейства Triatominae. Гэтыя насякомыя вядомыя пад шэрагам мясцовых назваў, у тым ліку: *vinchuca* у Аргенціне, Балівіі, Чылі і Парагваі, *barbeiro* (цырульнік) у Бразіліі, *pito* у Калумбііi, *chinche* у Цэнтральнай Амерыцы і *chipo* у Венесуэле. Хвароба таксама можа распаўсюджвацца праз пераліванне крыві, трансплантацыю органаў, спажыванне забруджанай паразітамі ежы і ад маці да плода. Ранняя дыягностыка хваробы праводзіцца шляхам знаходжання паразіта ў крыві з дапамогай мікраскопа. Хранічная хвароба дыягнастуецца шляхам пошуку антыцелаў для *T. cruzi* у крыві.

Прафілактыка і лячэнне
----------------------

Прафілактыка ў асноўным уключае знішчэнне трыатамавых клапоў і пазбяганне іх укусаў. Іншыя прафілактычныя меры ўключаюць скрынінг крыві для пераліванняў. Паводле дадзеных за 2013 г. вакцына яшчэ не распрацаваная. Інфекцыя на ранніх стадыях лечыцца з дапамогай прэпаратаў бензнідазол ці ніфуртымокс. Яны амаль заўсёды спрыяюць выздараўленню на ранняй стадыі, але чым больш працяглы час чалавек мае хваробу Шагаса, тым менш эфектыўныя прэпараты. У выпадку ўжывання для лячэння хранічнай хваробы лекі могуць адтэрмінаваць ці папярэдзіць з’яўленне сімптомаў апошняй стадыі. Бензнідазол і ніфуртымокс выклікаюць часовыя пабочныя эфекты максімум у 40% хворых,у тым ліку пашкоджанне скуры, нейратаксічнасць і раздражненне стрававальнай сістэмы.

Эпідэміялогія
-------------

Па ацэнках, прыблізна ад 7 да 8 мільёнаў чалавек, у асноўным у Мексіцы, Цэнтральнай Амерыцы і Паўднёвай Амерыцы маюць хваробу Шагаса. Яна выклікае прыблізна 12 500 смерцяў у год, згодна з дадзенымі на 2006 г. Большасць хворых бедныя,  і не ўсведамляюць, што інфікаваныя. З-за шырокамаштабнага перасялення насельніцтва павялічваюцца тэрыторыі знаходжання хваробы Шагаса, цяпер яны ўключаюць многія краіны Еўропы і ЗША. Гэтыя тэрыторыі таксама павялічваліся да 2014 г. Гэтая хвароба была ўпершыню апісаная ў 1909 г. Карлусам Шагасам, у гонар якога яна названая. Яна ўплывае больш чымсьці на 150 жывёл.

Бібліяграфія
------------

1. ↑  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 27 ліпеня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16  Chagas disease (American trypanosomiasis) Fact sheet N°340 **(нявызн.)**. *World Health Organization* (1 сакавіка 2013). Праверана 23 February 2014.
4. 1 2 3 4 5  Rassi A, Rassi A, Marin-Neto JA (April 2010). "Chagas disease". *Lancet* **375** (9723): 1388–402. doi:10.1016/S0140-6736(10)60061-X. PMID 20399979.
5. 1 2 3 4  Rassi A, Jr; Rassi, A; Marcondes de Rezende, J (June 2012). "American trypanosomiasis (Chagas disease).". *Infectious disease clinics of North America* **26** (2): 275–91. doi:10.1016/j.idc.2012.03.002. PMID 22632639. .
6. ↑  DPDx – Trypanosomiasis, American. Fact Sheet **(нявызн.)**.  Centers for Disease Control (CDC). Праверана 12 May 2010.
7. ↑  Bern C, Montgomery SP, Herwaldt BL, et al. (November 2007). "Evaluation and treatment of chagas disease in the United States: a systematic review". *JAMA* **298** (18): 2171–81. doi:10.1001/jama.298.18.2171. PMID 18000201.
8. ↑  Rassi A, Dias JC, Marin-Neto JA, Rassi A (April 2009). "Challenges and opportunities for primary, secondary, and tertiary prevention of Chagas' disease". *Heart* **95** (7): 524–34. doi:10.1136/hrt.2008.159624. PMID 19131444. .
9. ↑  Capinera, John L. ed (2008). *Encyclopedia of entomology* (2nd ed. ed.). Dordrecht: Springer. p. 824. ISBN 9781402062421. .
10. ↑  Bonney, KM (2014). "Chagas disease in the 21st Century: a public health success or an emerging threat?". *Parasite* **21**: 11. doi:10.1051/parasite/2014012. PMID 24626257.  публікацыя ў адкрытым доступе