recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Галінова** — археалагічны помнік, гарадзішчы і курганныя могільнікі каля вёскі Галінова Вілейскага раёна Мінскай вобласці.

Гарадзішча
----------

Знаходзіцца за 1,5 км на паўночны ўсход ад вёскі, у лесе, на мысе прыроднага ўзвышша. Мясцовая назва Скабеева Гара. Пляцоўка дыяметрам 55 м, па краі ўмацавана валам вышынёй да 3 м. 3 заходняга і ўсходняга бакоў ёсць дадатковыя дугападобныя валы вышынёй 1,5—2 м. Выявіў і абследаваў у 1850-я г. А. Г. К. Кіркор, абследавалі ў 1980 годзе А. Р. Мітрафанаў, у 1985 годзе Я. Г. Звяруга. Раскопкі не праводзіліся.

Курганныя могільнікі
--------------------

### Курганны могільнік-1

Магчыма, адносіцца да балтаў. За 0,2 км на паўночным усходзе ад гарадзішча, абапал дарогі ў в. Студзёнкі. Мясцовая назва Валатоўкі. 77 круглых насыпаў, якія цягнуцца вузкай паласой з паўднёвага захаду на паўночны ўсход на 0,5 км. Дыяметр насыпаў 5—11 м, вышыня 0,6—1,7 м. Каля большасці насыпаў захаваліся кругавыя раўкі. Прыблізна трэцяя частка курганоў пашкоджана. 15 курганоў у 1934, 1937 гадах даследавалі Г. Цэгак-Галубовіч і У. Галубовіч, абследаваў у 1985 годзе Я. Г. Звяруга. Пахавальны абрад — трупаспаленне на гарызонце. Пахавальны інвентар: жалезныя нажы, фібулы, спражкі, тачыльныя камяні, бранзалеты з бронзы, трапецападобныя і круглыя падвескі, абломкі грывень, ляпныя слабапрафіляваныя гаршкі і пасудзіны слоікавай формы. Датуецца VII—X стагоддзямі.

### Курганны могільнік-2

Знаходзіцца за 0,4 км на паўночным усходзе ад могільніка-1. 3 расплывістыя насыпы дыяметрам 7—9 м, вышыня 0,7—0,9 м. Выявіў і абследаваў у 1985 годзе Я. Г. Звяруга.

Крыніцы
-------

Літаратура
----------

* Hołubowicz, E. Pięć lat pracy terenowej Muzeum Archeologicznego Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie (1933—1937) = Cinq ans de travail au Musée d’Archéologie de l’Université d’Etienne Batory à Wilno 1933—1937 / Włodzimierz Hołubowicz. — [S.l.: s.n. 1938]. — S. [1], 84-90: mapa. (Odb.: Rocznik Archeologiczny. T. 1. — Wilno, 1937.)
* Гуревич, Ф. Д. Древности Белорусского Понеманья / Ф. Д. Гуревич; [Отв. ред. П. Н. Третьяков]; Академия наук СССР, Институт археологии. — М. — Л.: Изд-во Академии наук СССР, 1962. — 219, [3] c. [3] л. карт.

Спасылкі
--------

* Галінова (археалагічны помнік) на сайце «Архіварта»
**«Малады камуніст»** — нелегальная газета, орган ЦК КСМЗБ. Выдавалася ў 1924—1937 на беларускай і рускай мовах (асобныя нумары выходзілі на польскай і яўрэйскай мовах). Напачатку друкавалася ў Мінску і нелегальна перапраўлялася ў Заходнюю Беларусь, потым у падпольнай друкарні ў Вільні. Арганізатар выдання і першы рэдактар В. З. Харужая.

Публікавала рашэнні з'ездаў і пленумаў кіруючых органаў УКП(б), ЛКСМБ, КПП, КПЗБ, КСМЗБ, КІМа, матэрыялы пра рэвалюцыйныя святы, жыццё працоўнай моладзі, заклікала яе да барацьбы супраць капіталістаў памешчыкаў і асаднікаў, да палітычнага тэрору, выступала за вызваленне Заходняй Беларусі з-пад улады Польшчы і ўз'яднанне яе з БССР. Займала прасталінскую пазіцыю ў адносінах да беларускіх нацыянальна-дэмакратычных партый, арганізацый і іх дзеячаў, крытыкавала т.зв. трацкісцка-зіноўеўскі блок, правы ўхіл у УКП(б) (артыкулы «За ленінізм супраць трацкізму» (№ 3-4, 1927), «Аб ленінскім выхаванні КСМЗБ» (№ 1-2, 1929)), даказвала, што без ачышчэння кампартыі ад правых яна не зможа выканаць сваю рэвалюцыйную місію.

Заклікала змагацца з правым ухілам у КСМЗБ (арт. «На барацьбу з праваю небяспекаю ў камсамоле» (№ 3-4, 1929)), інфармавала пра дзейнасць камсамольскіх арганізацый Заходняй Беларусі, давала парады па падрыхтоўцы і правядзенні мітынгаў, дэманстрацый, забастовак (рубрыка «Наша жыццё і барацьба»).

Абвінавачвала А. І. Луцкевіча ў прапагандзе «культурніцтва», «адзінага нацыянальнага фронту», што, на думку газеты, з'яўлялася «буржуазна-кулацкай палітыкай». Падтрымлівала палітычныя рэпрэсіі супраць беларускіх дзеячаў у БССР. Выйшла каля 50 нумароў.

Літаратура
----------

* *Зялінскі П.* «Малады камуніст» / Пётр Зялінскі // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 5. М — Пуд / БелЭн; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1999. — 592 с.: іл. — С. 55. — ISBN 985-11-0141-9.

Спасылкі
--------

* Малады камуніст : орган ЦК Камуністічнага саюзу моладзі Заходняй Беларусі / Камуністычны саюз моладзі Польшчы. // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Блэкджэк (значэнні).
Блэкджэк
**Блэкджэ́к** (англ.: blackjack) — папулярная азартная картачная гульня. Блэкджэк адносіцца да банкаўскіх гульняў, гэта значыць да такіх, дзе гульцы змагаюцца не паміж сабой, а кожны з іх гуляе супраць банка. Блэкджэк ёсць адной з нямногіх гульняў у казіно, дзе вынік гульні залежыць не толькі ад выпадку, але і ад здольнасцей і ўменняў іграка.

У блэкджэк, разам з покерам, гуляюць практычна ва ўсіх казіно як рэальных, гэтак і віртуальных, гэта значыць у інтэрнэт. У блэкджэк кожны ігрок гуляе з дылерам (круп'е) адзін на адзін, незалежна ад таго, колькі ігракоў сядзяць з ім за сталом, на вынік гульні для іграка ніяк не ўплываюць карты яго суседа па стале. Мэтай гульні з’яўляецца набраць пунктаў больш, чым круп’е, але не больш за 21.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Блэкджэк на Вікісховішчы |

* Блэкджэк Архівавана 1 студзеня 2014. на Open Directory Project

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4116494-5 · LCCN: sh85014661 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сіланцьеў.
**Юрый Васілевіч Сіла́нцьеў** (руск.: Юрий Васильевич Силантьев; 10 красавіка 1919 — 20 лютага 1983) — савецкі кампазітар, скрыпач, дырыжор. Народны артыст СССР (1975).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў горадзе Екацерынадар (сучасны Краснадар у Расіі), па іншых звестках — у сяле Прамзіно Алатырскага павета Сімбірскай губерні. У 1940 годзе скончыў Маскоўскую кансерваторыю па класу скрыпкі А. І. Ямпольскага. З 1940 года артыст аркестра і дырыжор Ансамбля песні і танца НКДБ СССР. У 1947—1953 гадах канцэртмайстар і асістэнт дырыжора Опернага аркестра Усесаюзнага радыёкамітэта. У 1953—1958 гадах працаваў у Сімфанічным аркестры Маскоўскай філармоніі. З 1958 года — мастацкі кіраўнік і галоўны дырыжор Эстрадна-сімфанічнага аркестра Усесаюзнага радыё і Цэнтральнага тэлебачання.

Творчасць
---------

Аўтар музычных твораў розных жанраў. Сярод іх араторыя «Ленін» (на словы У. Маякоўскага, 1970), рапсодыя «Адыгейскі зафак» (1973), «Камсамольская сімфонія» (1976), Балет «Юнацтва» (1977) і інш.

З аркестрам гастраляваў за мяжой (Чэхаславакія, ГДР, Румынія, Польшча, Фінляндыя, Партугалія і інш.). Аркестр пад кіраўніцтвам Юрыя Силантьева удзельнічаў у агучванні фільмаў «Беражыся аўтамабіля», «Дзяўчаты», «Семнаццаць імгненняў вясны», «Сем старых і адна дзяўчына» і інш.

Зноскі
------

1. ↑  Силантьев Юрий Васильевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑  БелЭн 2002.
3. ↑  Силантьев Юрий Васильевич // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2004—2017.

Літаратура
----------

* *Шымановіч Л. А.* Сіланцьеў Юрый Васільевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 376. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Юрий Силантьев // kino-teatr.ru  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz · Rate Your Music |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 13989308j · GND: 1056157569 · ISNI: 000000041708268X, 0000000032400739 · LCCN: n78072456 · NLA: 50625463 · VIAF: 305088030, 6196028 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Беларускі звон.
**«Беларускі звон»** — штотыднёвая газета, орган Цэнтрасаюза (Цэнтральнага саюза культурных і гаспадарчых арганізацый). Замяніла газеты «Наперад», «Народны звон». Выходзіла ў Вільні з 6 студзеня 1931 па 2 снежня 1932 года, разам 58 нумароў. Рэдактар-выдавец М. Сіняўскі. Газета публікавала матэрыялы пра культурнае і нацыянальнае жыццё беларусаў у Польшчы, выступала супраць рэпрэсій у БССР.

Зноскі
------

1. ↑  ЭнГістБел, Т.1 с.433 Каханоўскі Г. А.
2. ↑  БелСЭ, Т.7, с.398 Говін С. В.

Спасылкі
--------

* Беларускi звон : радыкальная тыднёвая часопicь // Бібліятэка Акадэміі навук Літвы імя Урублеўскіх
Энсо — сімвал дзэн-будызма
**Дзэн**, недакладна **дзен** (ад па-японску: 禅, санскрыт: ध्यान *дх’яна*, па-кітайску: 禪 *чань*, па-карэйску: 선 *сŏн*) — кірунак у будызме традыцыі Махаяны, якая зарадзілася ў Кітаі і атрымала распаўсюджанне на Далёкім Усходзе (В’етнам, Кітай, Карэя, Японія). У больш вузкім сэнсе **дзэн** разумеецца як кірунак менавіта японскага будызму, прыўнесены ў Японію з Кітая ў XII ст. У далейшай традыцыі японскага дзэна і кітайскага чань развіваліся ў многім самастойна — цяпер, захоўваючы адзіную існасць, набылі свае характэрныя рысы. Японскі дзэн прадстаўлены некалькімі школамі — Рындзай (кіт. Ліньцзі), Сато (кіт. Цаадун) і Обаку (кіт. Хуанбо).

Літаратура
----------

* Дзэн // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. С. 127.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дзэн

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Ларуса · Праваслаўная · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11931066n · GND: 4117709-5 · LCCN: sh85149720 · NDL: 00574597 · NKC: ph116773 |
**Эдуард Іванавіч Бацяноўскі** (нар. 1 студзеня 1948 года, аг. Камень, Лепельскі раён) — беларускі вучоны ў галіне тэхналогіі бетону і будаўнічага матэрыялазнаўства.

Біяграфія
---------

У 1971 годзе скончыў Беларускі політэхнічны інстытут. З 1975 года выкладае ў Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1988 — загадчык кафедрай).

Распрацаваў рад арыгінальных тэхналогій бетонных і жалезабетонных вырабаў з маналітнага бетону, у тым ліку энергазберагальных тэхналогій на аснове выкарыстання сухіх сумесей і хімічных дабавак.

Доктар тэхнічных навук (2003), прафесар (2004).

Аўтар манаграфіі «Асабліва шчыльны бетон сухога фарміравання» (2002), адзін з аўтараў манаграфіі «Маналітны бетон сухога фармавання» (2003) і іншых.

Літаратура
----------

* Савик, Н. П. Батяновский Эдуард Иванович / Н. П. Савик // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 1. — С. 36-37.
**«Марс-3»** — савецкая аўтаматычная міжпланетная станцыя прызначанная для вывучэння Марса як з арбіты, так і з паверхні планеты. «Марс-3» — першы касмічны апарат які савяршыў мягкую пасадку на павёрхню Марса.

Храналогія
----------

* 1971 год, 28 траўня — на РН Пратон-К, КА Марс-3 быў выведзены на арбіту Зямлі
* 1971 год, 2 снежня — КА Марс-3 ажыццявіў першую ў гісторыі мяккую пасадку на паверхню Марса
* 1972 год, 23 жніўня — Сканчэнне азоту ў сістэме арыентацыі касмічнага модуля КА Марс-3. Спыненне даследвання апратам

Map of MarsІнтэрактыўная карта відарысаў  (англ.) (бел. глабальнай тапаграфіі Марса  (англ.) (бел. са слоем адзнак месцазнаходжанняў Марсаходаў і пасадачных апаратаў  (англ.) (бел.. Афарбоўка асноўнай карты паказвае адносны вышыні паверхні Марса.

---

 **Націскная выява:** Націсканне на подпісы адкрые дадатковыя артыкулы.Легенда:      Актыўныя (белы абрыс, ※)     Неактыўныя     Планаваныя (штрыхавы абрыс, ⁂) (прагляд • размовы)
Бігль-2*Бігль-2*[en]

Кратар Брэдберы*К’юрыёсіці* ※[en]
Deep Space 2Deep Space 2[en]
Разалінд Франклін*Разалінд Франклін* ⁂[en]
InSight*InSight*
Марс-2Марс-2[en]
Марс-3Марс-3
Марс-6Марс-6[en]
Mars Polar LanderMars Polar Lander ↓[en]
Апарцюніці*Апарцюніці*
Персевіранс*Персевіранс* ※[en]
Фенікс*Фенікс*
Скіапарэлі*Скіапарэлі*[en]
Саджорнер*Саджорнер*[en]
Спірыт*Спірыт*
Цяньвэнь-1*Чжужун*[en]
Вікінг-1*Вікінг-1*
Вікінг-2*Вікінг-2* [en]

  


| Касмічная праграма «Марс» |
| --- |
| 
Марс-1 · Марс-2 · Марс-3 · Марс-4 · Марс-5 · Марс-6 · Марс-7
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сурын.
**Феліцыян Су́рын** (каля 1840, Мсціслаўскі павет, Магілёўская губерня — пасля 1888) — беларускі гісторык, літаратар, этнограф XIX ст.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхты. Скончыў гімназію ў Магілёве. У 1860—1864 вучыўся ў Горы-Горацкім земляробчым інстытуце. У шэрагу сваіх прац і апавяданняў адлюстраваў гістарычнае мінулае Беларусі, матэрыяльную і духоўную культуру яе насельніцтва. Друкаваўся пераважна ў навукова-літаратурным часопісе «Tygodnik Ilustrowany» («Ілюстраваны штотыднёвік»), дзе змясціў «Успаміны пра Магілёў на Дняпры» (1871, т. 7), «Мсціслаў» (1872, т. 10), «Некалькі слоў пра творы фантазіі народа на Беларусі» (1873, т. 11), «Горацкія ўспаміны» (1879, т. 8), «3 мінулага крэсаў: Апавяданне з часоў Аўгуста II» (1883, т. 2), «Людвік Кандратовіч і яго паэзія» (1887, т. 10). У часопісе «Niwa» («Ніва») змясціў нататкі «3 Магілёва на Дняпры» (1873, т. 3—4). Аўтар артыкулаў для «Слоўніка геаграфічнага Каралеўства Польскага і іншых славянскіх краін» («Беларусь», «Гомель», «Горкі», «Дуброўна», «Чэрыкаў», «Чавусы» і інш.).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Анатоль Літвіновіч.* Сурын Феліцыян // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Нагасакі.
**Нагаса́кі** (яп.: 長崎市 *Нагасакі-сі (i)*, *літар.* «доўгі мыс») — партовы цэнтральны горад у Японіі, размешчаны на захадзе вострава Кюсю, ля заліва Нагасакі. З’яўляецца адміністрацыйным цэнтрам прэфектуры Нагасакі. Плошча горада складае 406,46 км², насельніцтва — 439 тыс. чалавек (2012).

У горадзе размешчаны ваенна-марскі арсенал, універсітэт, гандлёва-прамысловы і Мастацкі музеі. Славутасці — царква Оура, сінтаісцкая святыня Сува (XVI стагоддзе), будысцкія храмавыя ансамблі Сафукудзі, Кафукудзі, мост Меганэбасі (усе — XVIII стагоддзе).

Гісторыя
--------

Горад узнік на месцы рыбацкага пасёлка, вядомага з XII ст. Росквіт Нагасакі прыпадае на XVI—XVII ст. калі горад (тут існавала партугальская факторыя) стаў цэнтрам хрысціянства ў Японіі і адзіным японскім портам (з 1640), праз які вёўся абмежаваны гандаль з галандцамі і кітайцамі. З канца XIX ст. цэнтр ваеннага суднабудавання. У канцы 2-й сусветнай вайны на Нагасакі 9 жніўня 1945 года была скінула амерыканская атамная бомба, якая разбурыла трэцюю частку горада; забіта і паранена каля 75 тыс. чал. З 1956 года ў Нагасакі адбываюцца міжнародная канферэнцыі аб забароне атамнай зброі.

1 красавіка 1997 года Нагасакі быў прылічаны да цэнтральных гарадоў Японіі.

Вядомыя асобы
-------------

* Хантара Нагаока (1865—1950) — японскі фізік.

Гл. таксама
-----------

* Звон Нагасакі
* 26 японскіх мучанікаў з Нагасакі
* Хібакуся

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нагасакі
* Афіцыйны сайт (яп.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX5104344 · CiNii: DA02971962 · GND: 4041134-5 · ISNI: 0000000404045978 · LCCN: n81018707 · NDL: 00301538 · NKC: ge291825 · NSK: 000601285 · SUDOC: 258075139 · VIAF: 234580694 |

 |
**Паніхі́да** (сярэднягрэч.: παννυχίς — усяночная) — хрысціянская царкоўная служба па нябожчыку, а таксама ў гадавіну яго смерці  (руск.) (бел.. Існуюць таксама ўсяленскія паніхіда  (руск.) (бел. ў памяць пра ўсіх памерлых. Грамадзянская паніхіда — агульны сход тых, хто прыйшоў на пахаванне, прысвечаны памяці памерлага; жалобны мітынг каля труны (урны  (руск.) (бел. з прахам) з развітальнымі прамовамі перад пахаваннем.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) |
**Deadline Hollywood** (шырока вядомы як **Deadline**, а таксама **Deadline.com**) — амерыканскі вэб-сайт навін аб тэлебачанні і кіно, заснаваны Нікі Фінке як блог навін *Deadline Hollywood Daily* у 2006 годзе. Сайт штодня публікуе эксклюзіўныя забаўляльныя навіны. З 2009 года з’яўляецца брэндам Penske Media Corporation.

Гісторыя
--------

*Deadline* быў заснаваны Нікі Фінке, якая пачала пісаць серыю калонак у *LA Weekly  (англ.) (бел.* пад назвай *Deadline Hollywood* у чэрвені 2002 года. Яна пачала весці блог *Deadline Hollywood Daily* (DHD) у сакавіку 2006 года як інтэрнэт-версію сваёй калонкі. У 2006 годзе яна афіцыйна запусціла яго як сайт аб індустрыі забаў. Да 2009 году гэты сайт стаў адным з самых папулярных вэб-сайтаў Галівуду. У 2009 годзе Фінке прадала Deadline Penske Media Corporation (тады Mail.com Media) за сямізначную суму. З ёй таксама быў заключаны працоўны кантракт тэрмінам на пяць+ гадоў, які, паводле Los Angeles Times, складаў «мільёны долараў», а таксама частку даходу сайта. У верасні 2009 года URL быў зменены на *deadline.com*, а назва сайта стала *Deadline Hollywood*.

Зноскі
------

1. ↑  About Us **(нявызн.)**. *Deadline Hollywood* (4 верасня 2009). Архівавана з першакрыніцы 13 мая 2028. Праверана 17 ліпеня 2021.
2. ↑  *Finke, Nikki*. Deadline Turns 10 And Celebrates Disruptors: Nikki Finke Looks Back **(нявызн.)**. *Deadline Hollywood* (11 мая 2016). Архівавана з першакрыніцы 6 ліпеня 2021. Праверана 17 ліпеня 2021.
3. ↑  She's Back?! Nikki Finke Poised to Return to *Deadline Hollywood* as Columnist (Exclusive) **(нявызн.)**. *TheWrap* (20 ліпеня 2017). Архівавана з першакрыніцы 27 сакавіка 2021. Праверана 17 ліпеня 2021.
4. 1 2  *Fritz, Ben*. Mail.com picks up *Deadline Hollywood* **(нявызн.)**. *Los Angeles Times* (24 чэрвеня 2009). Архівавана з першакрыніцы 7 жніўня 2020. Праверана 17 ліпеня 2021.
5. ↑  *Haber, Matt*. Fixedja! Nikki Finke's *Deadline* Sleeker, Less Daily **(нявызн.)**. *Portfolio.com* (4 верасня 2009). Архівавана з першакрыніцы 18 сакавіка 2012. Праверана 17 ліпеня 2021.

Спасылкі
--------

* 
* *Deadline Hollywood* на сайце Penske Media Corporation
**Phoenix Mars Lander** («Фенікс») — пасадачны модуль NASA для вывучэння Марса. Фенікс стаў першым апаратам запушчаным па праграме Mars Scout. На борце знаходзіўся шэраг прыбораў для вывучэння геалагічнай гісторыі вады, а таксама даследавання асяроддзя, з мэтай выяўлення ўмоў, спрыяльных для жыцця мікраарганізмаў.

Фенікс падчас загрузкі пад абцекацелі

Храналогія
----------

* 2007 год, 4 жніўня — вывад апарата на арбіту Зямлі
* 2008 год, 25 мая — паспяховая пасадка на паверхню Марса
* 2008 год, 2 лістапада — апошні сеанс сувязі з апаратам
* 2008 год, 10 лістапада — было аб’яўлена аб паспяховым сканчэнні місіі

Від на апору апарата адразу пасля пасадкі на Марс

Месцазнаходжанне
----------------

Map of MarsІнтэрактыўная карта відарысаў  (англ.) (бел. глабальнай тапаграфіі Марса  (англ.) (бел. са слоем адзнак месцазнаходжанняў Марсаходаў і пасадачных апаратаў  (англ.) (бел.. Афарбоўка асноўнай карты паказвае адносны вышыні паверхні Марса.

---

 **Націскная выява:** Націсканне на подпісы адкрые дадатковыя артыкулы.Легенда:      Актыўныя (белы абрыс, ※)     Неактыўныя     Планаваныя (штрыхавы абрыс, ⁂) (прагляд • размовы)
Бігль-2*Бігль-2*[en]

Кратар Брэдберы*К’юрыёсіці* ※[en]
Deep Space 2Deep Space 2[en]
Разалінд Франклін*Разалінд Франклін* ⁂[en]
InSight*InSight*
Марс-2Марс-2[en]
Марс-3Марс-3
Марс-6Марс-6[en]
Mars Polar LanderMars Polar Lander ↓[en]
Апарцюніці*Апарцюніці*
Персевіранс*Персевіранс* ※[en]
Фенікс*Фенікс*
Скіапарэлі*Скіапарэлі*[en]
Саджорнер*Саджорнер*[en]
Спірыт*Спірыт*
Цяньвэнь-1*Чжужун*[en]
Вікінг-1*Вікінг-1*
Вікінг-2*Вікінг-2* [en]
Рака Аранжавая на поўдзень ад Рош-Піны
**Аранжавая** (англ.: Orange River, афр.: Oranjerivier) — рака ў паўднёвай Афрыцы.

Бярэ пачатак у Драконавых гарах на мяжы ПАР і Лесота, працякае па тэрыторыі Намібіі і ўпадае ў Атлантычны акіян. Даўжыня ракі 2200 км, плошча вадазбору 973 тыс. км².

Найбуйнейшы прыток — рака Вааль. Сярод прытокаў — Малопа, Фіш.

На рацэ Аранжавая размяшчаецца вядомы 146-метровы вадаспад Аўграбіс (ПАР).

Гісторыя
--------

### Назва ракі

Некаторыя з самых ранніх дакаланіяльных жыхароў называлі раку *ǂNūǃarib*, маючы на ўвазе яе чорны колер, а часам і проста *Kai !Arib* («Вялікая рака»), адкуль паходзіць афрыкаанская версія *Gariep* і ранняя галандская назва Groote Rivier, што азначае «Вялікая рака». Рака была названа Аранжавай ракой палкоўнікам Робертам Горданам, камандзірам гарнізона Аб’яднанай Ост-Індскай кампаніі (VOC) у Кейптаўне, падчас паездкі ва ўнутраныя раёны ў 1779 годзе Гордан назваў раку ў гонар Вільгельма V Аранскага.

Папулярнае, але няправільнае меркаванне: рака была названа ў гонар нібыта аранжавага колеру вады, у адрозненне ад колеру яе прытока — ракі Вааль, якая сама паходзіць ад назвы «**ǀHaiǃarib**» «бледная рака» (*«вааль»* з афрыкаанс азначае «бледны» ці «шэры»). Пасля падзення рэжыму апартэіду ў Паўднёвай Афрыцы імя «Гарыеп» часцей выкарыстоўваецца ў афіцыйнай стылістыцы, назва «Аранжавая» мае большае міжнароднае прызнанне.

 Панарама, з пагорка з відам на выгіб ракі, які быў заліты паводкай з-за дажджоў

Жывёльны свет
-------------

### Віды рыб

*Labeobarbus aeneus* — папулярная спартыўная рыба, эндэмічная для сістэмы Аранжавай — Вааля
Рака Аранжавая мае адносна мізерную разнастайнасць відаў. У выніку даследвання 2011 года з 13 762 рыб выяўлена толькі 16 відаў. Тры з іх — сазан, мазамбікская тыляпія і гамбузія — не карэнныя. Яшчэ адзін экзатычны від, стронга радужная, сустракаецца ў вярхоўях рэк Лесота.

### Вялікія жывёлы

У рацэ Аранжавая няма буйных жывёл. Яна працякае за межамі арэала нільскага кракадзіла, і хоць бегемотаў калісьці было шмат, іх знішчылі на палявалях ў 1800-х гадах.

Двайныя вадаспады ў нацыянальным парку Аўграбіс

Зноскі
------

1. ↑  Earle, Anton et al. (2005), A preliminary basin profile of the Orange/Senqu River (pdf) Архівавана 28 лютага 2008. *African Centre for Water Research*, retrieved 30 June 2007

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ларуса · Малы Бракгаўза і Эфрона · Новы · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4309681-5 · VIAF: 316747057 |
**Арганізацыя афрыканскага адзінства, ААА** (англ.: Organization of African Unity, фр.: Organisation de l’unité africaine) — міждзяржаўная арганізацыя ў Афрыцы ў 1963—2002 гадах. Створана на канферэнцыі кіраўнікоў дзяржаў і ўрадаў 32 краін кантынента ў г. Адыс-Абеба (Эфіопія). Да 1994 года членамі ААА сталі ўсе 53 афрыканскія краіны (апошняя — ПАР), за выключэннем Марока, якая выйшла ў 1984 годзе ў знак пратэсту супраць уступлення САДР. 

Мэтамі арганізацыі абвяшчаліся: умацаванне адзінства і салідарнасці краін Афрыкі, абарона іх тэрытарыяльнай цэласнасці і незалежнасці, знішчэнне каланіялізму, заахвочванне міжнароднага супрацоўніцтва. Для іх дасягнення члены абавязаліся каардынаваць свае дзеянні ў галіне знешняй палітыкі, эканомікі, адукацыі, культуры, аховы здароўя, навукі, тэхнікі, абароны і бяспекі.

У якасці асноўных прынцыпаў дэклараваліся роўнасць дзяржаў-членаў і неўмяшанне ва ўнутраныя справы, павага тэрытарыяльнай цэласнасці, мірнае ўрэгуляванне спрэчных пытанняў, прыхільнасць справе вызвалення залежных афрыканскіх тэрыторый, палітыка недалучэння.

Вышэйшы орган — Асамблея кіраўнікоў дзяржаў і ўрадаў, склікаўся штогод у розных афрыканскіх сталіцах. На сесіях Асамблеі абіраўся старшыня ААА тэрмінам на 1 год; рашэнні Асамблеі насілі рэкамендацыйны характар. Выканаўны орган — Савет Міністраў — складаўся з міністраў (як правіла, замежных спраў), прызначаных урадамі дзяржаў-членаў. У яго функцыі ўваходзілі падрыхтоўка сесій Асамблеі, выкананне іх рашэнняў, зацвярджэнне бюджэту. Пастаянныя адміністрацыйныя функцыі ажыццяўляў Генеральны сакратарыят са штаб-кватэрай у Адыс-Абебе. 

Галоўным і найбольш паспяховым напрамкам дзейнасці ААА была барацьба за дэкаланізацыю і супраціўленне расісцкім рэжымам. Дзяржавы-члены аказвалі маральна-палітычную, матэрыяльную і фінансавую падтрымку нацыянальна-вызваленчых рухам кантынента. 

У 1964-м пры садзейнічанні ААА створаны Афрыканскі банк развіцця. 

У канцы 1990-х гадах ААА страціла сваю эфектыўнасць, так як не змагла прапанаваць рэкамендацыі па пераадоленні гаротнага становішча кантынента, захаванню палітычнай стабільнасці і тэрытарыяльнай цэласнасці, даць адэкватныя адказы на выклікі глабалізацыі. У ліпені 2002 года ў г. Дурбан (ПАР) адбылася апошняя, 38-я сесія, на якой арганізацыя была ператворана ў Афрыканскі саюз.

Дата заснавання ААА, 25 мая, па рашэнні ААН штогод адзначаецца як Дзень вызвалення Афрыкі.

Літаратура
----------

* С. В. Мазов. Организация африканского единства Архівавана 25 студзеня 2024. // Большая российская энциклопедия.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Brockhaus · Brockhaus · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11865217d · GND: 2748-0 · ISNI: 0000000121515191 · LCCN: n79133801 · NKC: ko2007396193 · SUDOC: 027580474 · VIAF: 125181801 |

 |
**Паўночна-Мантанскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Montana State University–Northern) — амерыканская дзяржаўная [[вышэйшая навучальная ўстанова], якая месціцца ў горадзе Гаўр у штаце Мантана, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

У 1929 годзе заканадаўчы сход штата Мантана выдзеліў сродкі на стварэнне каледжа як філіяла Мантанскага ўніверсітэта. Паўночна-Мантанскі каледж адчыніў свае дзверы ў верасні 1929 года ў часовых памяшканнях сярэдняй школы і пераехаў у цяперашні кампус у 1932 годзе.

Структура
---------

* Каледж тэхнічных навук
* Каледж навук пра здароўе
* Каледж мастатцваў, навук і адукацыі

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Мантана

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
Нацыянальны парк імя Аляксандра Гумбальта (Куба)  
Нацыянальны парк імя Аляксандра ГумбальтаНацыянальны парк імя Аляксандра Гумбальта на карце Кубы
**Нацыянальны парк імя Аляксандра Гумбальта** (ісп.: Parque Nacional Alejandro de Humboldt) — нацыянальны парк ва ўсходняй частцы вострава Куба ў правінцыях Альгін і Гуантанама.

Нацыянальны парк імя Аляксандра Гумбальта
Атрымаў сваё імя ў гонар нямецкага вучонага Аляксандра фон Гумбальта, які наведаў востраў у 1800 і 1801 гадах. У 2001 годзе Нацыянальны парк імя Аляксандра Гумбальта быў уключаны ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА, чым былі адзначаны яго выдатныя памеры, перапады вышынь, ландшафтная разнастайнасць і шматлікія эндэмічныя віды раслін і жывёл на яго тэрыторыі. На плошчы ў 71 140 гектараў (68 890 га наземных і 2250 га марскіх экасістэм) Нацыянальны парк аб'ядноўвае ўсе найбольш значныя ландшафтныя элементы і экасістэмы свайго рэгіёна пачынаючы ад мангравых і да рыфавых. У Нацыянальным парку праводзяцца экскурсіі для турыстаў.

Спасылкі
--------

* Нацыянальны парк імя Аляксандра Гумбальта Архівавана 5 сакавіка 2016. на cubanaturaleza.org  (англ.)

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА на Кубе |
| --- |
|  | 
* Старая Гавана і яе ўмацаванні
* Горад Трынідад і даліна Дэ-лос-Інхеньяс
* Крэпасць Сан-Педра-дэ-ла-Рока
* Нацыянальны парк Дэсембарка-дэль-Гранма
* Культурны ландшафт даліны Віньялес
* Археалагічны ландшафт першых кававых плантацый на паўднёвым усходзе Кубы
* Нацыянальны парк імя Аляксандра Гумбальта
* Гістарычны цэнтр горада Сьенфуэгас
* Гістарычны цэнтр горада Камагуэй

 |  |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4843049-3 · LCCN: sh2016000672 · VIAF: 246987666 |
***Thymus kondratjukii*** - від раслін сямейства {{bt-bellat|ясноткавыя|Lamiaceae}}, эндэмік Украіны.

Апісанне
--------

Паўкусцік, 3–15 см вышынёй. Вегетатыўныя парасткі сцелюцца, 3-8 см даўжынёй; генератыўныя парасткі апушаны адагнутымі ўніз валасінкамі 0.3 мм даўжынёй. Лісце чарашковае, падоўжана-эліптычнае, 6-10 (15) × 1-2 мм, голае, у аснове - 3-4 пары вейчыкаў, жылкі знізу добра бачныя, залозкі крапчатые, багатыя, буйныя. Агульнае суквецце галоўчатае, кампактнае. Кветкі ў несапраўдных мутоўках. Чашачка зрослалістковая, 4 мм даўжынёй. Вяночак зрослапялёсткавы, двухгубы, ружовы, 5-6 мм даўжынёй. Плод - чатырохарэшкі, арэшкі яйцападобныя, амаль гладкія. Кветкі: чэрвень і ліпень; плады: ліпень і жнівень.

Распаўсюджанне
--------------

Эндэмік Украіны.

Засяляе агаленне мелу - расце на паўднёвым усходзе Украіны (вельмі рэдка). Папуляцыі нешматлікія.

Пагрозы і ахова
---------------

Пагрозамі з'яўляюцца прыродна-гістарычная рэдкасць, выпас жывёлы, стварэнне кар'ераў для здабычы мелу.

Арэал знаходзіцца ў межах запаведніка {{нп3|Крэйдавая флора (запаведнік)|Крэйдавая флора|uk|Крейдова флора (заповідник)}} і заказніка {{нп3|Верхнесамарскі заказнік|Верхнесамарскі|uk|Верхньосамарський заказник}}.

1. 1 2 3 4  *Остапко, В.М. (заг. ред.).* Червона книга Донецької області: рослинний світ. — Донецьк: Новая печать, 2010. — С. 249. — ISBN 978-8594-04-5.
2. ↑  The Euro+Med PlantBase **(нявызн.)**. Праверана 06.09.2018.  (англ.)
3. ↑  Catalogue of Life **(нявызн.)**. Праверана 06.09.2018.  (англ.)
**Эсмэ Вісер** (нідэрл.: Esmee Visser; нар.27 студзеня 1996, Лейдэн, Нідэрланды) — нідэрландская канькабежка, якая спецыялізуецца ў класічным мнагабор’і, чэмпіёнка зімовых Алімпійскіх гульняў 2018 года на дыстанцыі 5000 метраў, двухразовы прызёр чэмпіянатаў свету на дыстанцыі 5000 метраў, чэмпіёнка Еўропы на дыстанцыі 3000 метраў (2018). За спартыўныя заслугі, а таксама залаты медаль Зімовых алімпійскіх гульняў узнагароджана Ордэнам Аранскіх-Насау афіцэрскай ступені. Узнагароду ўручыў міністр аховы здароўя, сацыяльнага забеспячэння і спорту Нідэрландаў Бруна Бруйс. Цырымонія адбылася 23 сакавіка 2018 года на тэрыторыі Гротэ-Керк у Гаазе з прыёмам у караля і каралевы Нідэрландаў.

Зноскі
------

1. ↑  SpeedSkatingNews.info Праверана 5 мая 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q29405159'></a>
2. ↑  SpeedSkatingStats Праверана 5 мая 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q66362998'></a>
3. ↑  Esmee Visser //


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Twitter |
| Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Speedskatingbase.eu · SpeedSkatingNews.info · SpeedskatingResults.com · SpeedSkatingStats · TheSports.org · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
| Нарматыўны кантроль | GTAA: 1709208 |
**68-ы Гродзенскі ўмацаваны раён**, скарочана **ГУР** або **ГрУР** — умацаваны раён[en] у ваколіцах Гродна, які будаваўся з лета 1940 да лета 1941 года, паводле плану прыкрыцця новай дзяржаўнай мяжы СССР (1939).

Генеральны план работ прадугледжваў збудаванне 1-й лініі ўмацаванняў у 1940—1941 гадах, 2-й лініі — у перыяд 1945 года. Мусіў займаць фронт 80 км, ад Нёмана на ўсход ад Сапоцкіна і да Гонёндза, з глыбінёй абароны 5—6 км, і складацца з 606 дотаў[en], аб’яднаных у 3 вузлы абароны (#1 Сапоцкінскі (р-н Галавенчыцы-Маркаўцы), #2 Багатыры-Ліпск, #3 Старая Каменная-Трырэчкі) і 2 асобныя апорныя пункты. Паводле планаў — самы моцны з 4 УР Заходняй Асобай Ваеннай Акругі. Аперацыйнае падначаленне: штаб 3А (Гродна). Аперацыйна-тактычная задача: прыкрыццё, супольна з палявымі войскамі, кірункаў Гродна-Ваўкавыск і Гродна-Беласток з боку Усходняй Прусіі.

Фактычна на пачатак вайны на Усходнім фронце (22.6.1941) ГУР складаўся з 37 узброеных дотаў (з 98 збудаваных у 1940), узбраенне дотаў ГУР складалі: 300 кулямётаў, 80 артсістэм 45 мм і 20 артсістэм 76 мм. Гарнізон ГУР складалі 9 (кап. Жыла) і 10 (кап. Лупаў) асобныя кулямётна-артылерыйскія батальёны (рус. ОПАБ) і 232 асобная рота сувязі Камендант ГУР: палкоўнік Іваноў.

На дату пачатку вайны ўмацаваны раён быў недабудаваным, недаўзброеным і недакамплектаваным асабовым саставам. Гэта, сукупна з няўдалым размяшчэннем УР адносна дзяржаўнай мяжы, прывяло да таго, што меркаваных функцый па абароне ГУР не выканаў. Пераважная частка дотаў аказалася пустой, а доты, занятыя гарнізонамі, былі абойдзены, блакіраваны, і паступова знішчаны. Некаторыя гарнізоны абараняліся да 27.6.1941 года.

Для падрыхтоўчых прац у 1940—1941 годзе шырока мабілізоўвалі мясцовае насельніцтва Аўгустоўскага, Гродзенскага, Дамброўскага, Кнышынскага, Скідзельскага, Саколкаўскага і Сапоцкінскага раёнаў.

Зноскі
------

1. ↑  Гарнізон быў пераведзены ў ГУР з Полацкага УР пасля верасня 1940.

Літаратура
----------

* *С. А. Пивоварчик*. Изучение 68-го Гродненского УРа. — Гродна, 2004.
**«Валочная памера»** — назва аграрнай рэформы ў ВКЛ, якая праводзілася на працягу 2-й пал. 16 — пач. 17 ст.

Рэформа пачалася ў 1557 г. з ініцыятывы Боны Сфорцы, маці кар. і вял.кн. Жыгімонта Аўгуста, з мэтай павелічэння дзяржаўных даходаў. Рэформа праводзілася паводле адмыслова распрацаванай інструкцыі — «Уставы на валокі».

Пад час рэформы спраўджваліся правы на зямлю, ствараліся комплексныя панскія гаспадаркі — фальваркі, уводзілася адзіная мера абкладання залежных сялян — валока, рэгламентаваліся павіннасці сялян, разбуралася сялянская абшчыны і г.д.

У поўным аб'ёме рэформа праводзілася на тэрыторыі Заходняй і Цэнтральнай Беларусі, спачатку на дзяржаўных, а пасля — прыватных і царкоўных землях.

Валочная памера садзейнічала паскарэнню запрыгоньвання сялян і фарміраванню адзінага сялянскага саслоўя.

Літаратура
----------

* *Кізіма С. А. Лянцэвіч В. М. Самахвалаў Дз. С.* Гісторыя Беларусі: Курс лекцый. — Мн.: Выд-ва МІК, 2003. — 91 с.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мн.: БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
**Аксеній** (укр.: Аксений, Аксьоний) — былы хутар Царыўскага[uk] сельскага савета Карастышэўскага раёна Валынскай[uk] акругі.

Гісторыя
--------

Да 1923 года ўваходзіў у склад Карастышыўской[uk] воласьці Радамысльскага[uk] павету Кіеўскай губерні. 16 студзеня 1923 года ўключаны ў склад Ставішчанскай[uk] воласці і падпарадкаваны Царэўскаму сельскаму савету, які ад 7 сакавіка 1923 года стаў часткай новаўтворанага Ставішчанскаго[uk] раёна Малінскай[uk] акругі. Па іншых дадзеных, лічыўся ў складзе Царэўскага сельсавета ў верасні 1924 года. 13 сакавіка 1925 года, у выніку расфарміравання Ставішчанскага раёна, у складзе сельсавета перададзены у Карастышаўскі раён Жытомірскай (пазней — Валынская) акругі.

Па стане на 1 кастрычніка 1941 года ў пераліку населеных пунктаў не згадваецца.

Крыніцы
-------

1. ↑  *Кондратюк Р. Самолюк Д. Табачник Б*. Адміністративно-територіальний устрій Житомирщини 1795-2006 роки. Довідник: офіційне видання (укр.). *Інстытут гісторыі Украіны НАН Украіны.*.  Житомир: «Волинь», 2007. Архівавана з першакрыніцы 8 кастрычніка 2021. Праверана 16 лютага 2024.
**«Прамень»** - грамадска-культурная таварыства беларусаў Латвіі. 

5 кастрычніка 1990 года было створана *Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны "Прамень"*, у якое ўвайшлі члены Беларускага культурнага цэнтра "Раніца" і многія члены Беларускага таварыства "Світанак". Зарэгістравана ў 1993 годзе. У складзе таварыства каля 200 сяброў з Рыгі і яе прыгарада. 

Займаецца захаваннем і папулярызацыяй беларускай культуры, арганізацыяй і правядзеннем культурных мерапрыемстваў у Латвіі, удзелам у мерапрыемствах Саюза беларусаў Латвіі. 

З 1990 года пры таварыстве дзейнічае ансамбль беларускай народнай песні "Надзея", якім з 2016 года кіуре Ларыса Люцько. Творчы калектыў актыўна ўдзельнічае ў розных нацыянальных і міжнародных фестывалях. 

Пры таварыстве таксама дзейнічае Беларускі вакальны ансамбль супляменнікаў «Вытокі» імя С. Клімава, якім кіруе Рышард Райніс, мастацкі кіраўнік Альберт Інжоян.

Кіраўнікі
---------

* 1990-1992 - Валянціна Кліменка;
* 1992-1996 – Аляксандр Карповіч;
* 1996-2003 - Мікалай Буры;
* 2003-2011 – Валянціна Піскунова;
* З 2011 года - Алена Лазарава.

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  «Прамень» (Рыга) - Пасольства Рэспублікі Беларусь ў Латвійскай Рэспубліцы **(нявызн.)**. *latvia.mfa.gov.by*. Праверана 10 сакавіка 2024.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Прамень (значэнні).
**«Прамень»** — культурна-асветніцкая газета беларусаў Латвіі. Заснавальнік і выдавец — Таварыства беларускай мовы «Прамень». Выходзіць са снежня 1994 года ў Рызе на беларускай мове раз у месяц. Рэдактар Л. Шакавец. Асвятляе дзейнасць беларускіх суполак у Латвіі, палітычнае, эканамічнае і культурнае жыццё ў Беларусі. На старонках газеты змяшчаюцца матэрыялы па гісторыі Беларусі, пра вядомых беларускіх дзеячаў у Латвіі, развіццё беларускай культуры, мовы, нацыянальныя традыцыі беларусаў і інш. Галоўнымі ахвяравальнікамі газеты былі беларускія прадпрымальнікі ў Латвіі Я. Кабановіч і В. Піскунова.

Літаратура
----------

* *Ганна Сурмач.* «Прамень» // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.
**Нью-Мексіканскі ўніверсітэт** (англ.: University of New Mexico) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Альбукерке ў штаце Нью-Мексіка, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Заснаваны ў 1889 годзе заканадаўчым сходам тэрыторыі Нью-Мексіка, гэта другі па велічыні ўніверсітэт штата, адзін з двух флагманскіх універсітэтаў штата і самы вялікі па колькасці абітурыентаў. Універсітэт складаецца з 12 каледжаў і школ, у тым ліку медыцынскай школы і адзінай юрыдычнай школы ў штаце. Вучэльня прапануе 215 спецыяльнасцей і праграм навучання, у тым ліку 94 спецыяльнасцей бакалаўрыяту, 71 спецыяльнасць магістратуры і 37 праграм аспірантуры. Ён класіфікуецца як доктарскі ўніверсітэт з вельмі высокай даследчай актыўнасцю. Па дадзеных Нацыянальнага навуковага фонду ЗША, у 2021 годзе ўніверсітэт выдаткаваў больш за 243 мільёны долараў на даследаванні і распрацоўкі, заняўшы 103-е месца ў рэйтынгу ВНУ ЗША. Універсітэт мае афіцыйны статус іспанамоўнай установы, прычым амаль палова студэнтаў з'яўляюцца іспанамоўнымі.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж адукацыі
* Каледж прыгожых мастацтваў
* Каледж медсястрынства
* Каледж фармацыі
* Каледж грамадскага здароўя
* Школа менеджменту
* Школа архітэктуры і планавання
* Школа інжынерыі
* Школа права
* Школа медыцыны
* Школа дзяржаўнага кіравання
* Універсітэцкі каледж

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Нью-Мексіка

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Малевіч.
**Юрый Адамавіч Малевіч** (17 студзеня 1939, г. Баранавічы, Брэсцкая вобласць — 14 снежня 2002) — беларускі вучоны, спецыяліст у галіне прамысловай цеплаэнергетыкі, цеплафізікі, тэарэтычных асноў цеплатэхнікі. Доктар тэхнічных навук (1992), прафесар (1994).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Баранавічах у сям'і рабочага.

Скончыў Беларускі політэхнічны інстытут (энергетычны факультэт, 1960), Кіеўскі політэхнічны інстытут (аспірантура, 1966).

У аспірантуры КПІ пад кіраўніцтвам акадэміка В. І. Талубінскага абараніў кандыдацкую дысертацыю. У 1968 г. яму прысвоена вучонае званне дацэнта.

Працаваў у Маладзечанскім політэхнічным тэхнікуме (1960—1962), Беларускім нацыянальным тэхнічным універсітэце (з 1966, энергетычны факультэт, кафедра прамысловай цеплаэнергетыкі, у 1974—1986 і з 1997 — загадчык кафедры, 1970—1976 — дэкан факультэта).

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковая дзейнасць Ю. А. Малевіча была накіравана на распрацоўку новых рэсурсазберагальных цеплатэхналогій у галіне тэрмадэфармацыйных з'яў пры зацвердзяванні, ахалоджванні і награванні металаў. Ім напісана сем кніг, звыш 110 навуковых артыкулаў. 

Пад яго навуковым кіраўніцтвам былі падрыхтаваны шэсць кандыдатаў тэхнічных навук. 

Пры актыўным удзеле Юрыя Адамавіча Малевіча быў створаны цэнтр павышэння кваліфікацыі інжынерна-тэхнічнага персанала энергетычных прадпрыемстваў Рэспублікі Беларусь. 

З 1985 па 2000 г. ён быў намеснікам галоўнага рэдактара навукова-тэхнічнага часопіса «Энергетика - Известия высших учебных заведений и энергетических объединений СНГ».

Узнагароды
----------

Медаль «За доблестный труд. В ознаменование 100-летия со дня рождения Владимира Ильича Ленина» (1968), грамата Вярхоўнага Савета Беларускай ССР (1972), нагрудны знак «Отличник высшей школы СССР» (1989) і інш.

Літаратура
----------

* Теплофизические основы ресурсоэнергосберегающих технологий затвердевания, охлаждения и нагрева непрерывнолитных сортовых стальных заготовок : автореферат диссертации … доктора технических наук : 05.14.05 / Малевич Юрий Адамович. — Минск, 1992.
* Теплообмен и аэродинамические сопротивления труб с осенесимметричным оребрением : автореферат диссертации … кандидата технических наук / Малевич Ю. А. — Киев, 1966.
* Малевіч Юрый Адамавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 2000. — Т. 10. — С. 25.
* Малевич Юрий Адамович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2007. — Т. 4. — С. 627.
* Малевич Юрий Адамович // Кто есть кто : доктора наук, профессора, заслуженные деятели науки и лауреаты премий Белорусской государственной политехнической академии : справочник. — Минск, 2000. — С. 153—154.
* Профессор Малевич Юрий Адамович : [некролог] // Энергетика. Известия высших учебных заведений и энергетических объединений СНГ. — 2003. — № 1. — С. 99—100.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: NLB-ar669494 · Вучоныя Беларусі: 171675 |
**Нью-Мексіканскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: New Mexico State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Лас-Крусес у штаце Нью-Мексіка, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Заснаваны ў 1888 годзе, гэта старэйшая дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова штата і адзін з двух флагманскіх універсітэтаў штата. Першапачаткова заснаваны як каледж, ён атрымаў сваю цяперашнюю назву ў 1960 годзе. Універсітэт сёння прапануе больш за 180 адукацыйных праграм, у тым ліку 28 доктарскіх, 58 магістарскіх і 96 праграм бакалаўрыяту. Ён класіфікуецца як доктарскі ўніверсітэт з высокай даследчай актыўнасцю. Ён асабліва вядомы сваімі магістарскімі праграмамі ў галіне астрафізікі, астраноміі, адукацыі, інжынерыі, бізнесу і інш. Універсітэт з'яўляецца галоўнай ВНУ касмічных грантаў у Нью-Мексіка і ўзначальвае адзін з 52 нацыянальных кансорцыумаў у ЗША, прысвечаных касмічным даследаванням.

Структура
---------

* Каледж сельскай гаспадаркі, спажывецкіх і экалагічных навук
* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнесу
* Каледж інжынерыі
* Каледж здароўя, адукацыі і сацыяльнай трансфармацыі
* Ганаровы каледж

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Нью-Мексіка

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Дамуло Азізаў** (2 [15] сакавіка 1913 — 24 кастрычніка 1943) — удзельнік вызвалення Беларусі ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў у гады Вялікай Айчыннай вайны, камандзір кулямётнага разліку 120-га стралковага палка 69-й стралковай дывізіі 65-й арміі Цэнтральнага фронту, Герой Савецкага Саюза (1943), малодшы сяржант.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў кішлаку Кастакоз (цяпер Сагдыйскай вобласць Таджыкістана). Кандыдат у члены КПСС. З 1935 года працаваў настаўнікам на радзіме.

З красавіка 1942 года на фронце Вялікай Айчыннай вайны. Ваяваў у складзе 69-й стралковай дывізіі 65-й арміі 1-га Беларускага фронту. Малодшы сяржант. Д. Азізаў асабліва вызначыўся пры фарсіраванні Дняпра ў Лоеўскім раёне. 120-й стралковай палку, у якім служыў камандзірам кулямётнага разліку Азізаў, быў дадзены загад 15 кастрычніка 1943 года пачаць фарсіраванне Дняпра. На камсамольскім палкавым сходзе было вырашана стварыць камсамольскую дэсантную групу, якой першай даручалася пераправіцца праз раку. У складзе дэсантнай групы 15 кастрычніка 1943 года ў ліку першых пераправіўся праз раку, уварваўшыся ў варожую траншэю, гранатай ліквідаваў разлік станковага кулямёта і агнём з захопленага кулямёта знішчыў групу аўтаматчыкаў праціўніка.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 30 кастрычніка 1943 года малодшаму сяржанту. Д. Азізаву прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Загінуў герой у баях на Лоеўскім плацдарме 24 кастрычніка 1943 года. Пахаваны ў брацкай магіле ў в. Новая Баршчоўка Лоеўскага раёна Гомельскай вобласці.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка» Героя Савецкага Саюза (30.10.1943)
* Ордэн Леніна (30.10.1943)
* Ордэн Чырвонай Зоркі

Памяць
------

* Імя Героя. Д. Азізава прысвоена:
	+ вуліцам у Мінску, Кістакузе;
	+ калгас і школа ў Хаджэнтскім раёне (цяпер тэрыторыя Сагдыйскай вобласці);
* У горадзе Ленінабад (цяпер Худжанд) і ў кішлаку Кістакуз Герою ўстаноўлены помнікі.
* 22 красавіка 2010 года імя Дамуло Азізава прысвоена школе № 35 г. Мінска. У будынку гэтай школы 11 верасня 2013 года ў Мінску адбылося адкрыццё бюста Героя Савецкага Саюза Дамуло Азізава.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7  Дамуло Азізаў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.

Спасылкі
--------

* Дамуло Азізаў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Дрысенская аперацыя** — падрыў 110-метровага маста цераз раку Дрыса на лініі Даўгаўпілс — Полацк у Дрысенскім раёне. Праведзена партызанскай брыгадай «За Савецкую Беларусь» 4 жніўня 1942 года.

Перадумовы
----------

Мост ахоўваўся нямецкім гарнізонам колькасцю каля 70 чалавек, падыходы былі замініраваны, абнесены агароджай, з калючага дроту. Буйныя гарнізоны праціўніка знаходзіліся на бліжэйшых станцыях Свольна, Дрыса, Боркавічы, Баравуха. У аперацыі ўдзельнічала 6 атрадаў (больш за 300 чалавек).

Бой
---

У ходзе аперацыі партызаны атрада імя Калініна, адцягваючы ўвагу ворага, абстралялі з процітанкавай гарматы і кулямётаў станцыю Боркавічы, вывелі са строю гармату, паравоз, знішчылі 15 салдат праціўніка. 2 атрады прыкрывалі партызан з боку пераправы цераз раку Дрыса каля вёскі Дзёрнавічы і займалі абарону на выпадак падыходу да моста нямецкага браняпоезда са станцыі Свольна. У 4 гадзіны 30 хвілін пасля 10-мінутнага артылерыйскага і кулямётнага агню ўдарная група ў складзе 3 атрадаў пад кіраўніцтвам камандзіра атрада імя Шчорса П. М. Машэрава атакавала і ў 2-гадзінным баі знішчыла ахову моста. Група падрыўнікоў на чале з П. Р. Мандрыкіным падвяла плот з 400 кг толу пад сярэднюю апору моста. У 6 гадзін раніцы мост быў узарваны. Два пралёты даўжынёю 50 метраў абрушыліся ў ваду. У выніку аперацыі рух на магістралі быў спынены на 16 сутак. Замест узарванай апоры гітлераўцы паставілі клець са шпал на адзін пуць. Прапускная здольнасць дарогі паменшылася з 60 да 8 эшалонаў у суткі.

Літаратура
----------

* *М. У. Філімоненкаў.* Дрысенская аперацыя // Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1990. — С. 203. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Давід Абрамавіч Шлюглейт** (29 студзеня 1899 — 25 лютага 1966) — савецкі кінааператар.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 29 студзеня 1899 года. У 1923 годзе скончыў кінашколу «Пралеткіно». Першая самастойная аператарская праца — фільм «Першыя агні» (1925).

У 1926—1941 гадах працаваў на студыі «Савецкая Беларусь» (мастацкія фільмы «Лясная быль», 1927; «Маё каханне», 1940 і інш.)

З 1941 года працаваў на Стужкахфільме. Сярод лепшых работ — «Механік Іван Кулібін» (1950), «Фітанцыды» (1953, каляровы). Браў удзел у здымках фільма «Спартыўная гімнастыка» (1958).

Фільмаграфія
------------

* (1925) «Першыя агні»
* (1926) «Лясная быль»
* (1929) «Да заўтра»
* (1929) «У агні народжаная»
* (1929) «Чатырыста мільёнаў»
* (1937) «Дняпро ў агні»
* (1938) «Маска»
* (1940) «Маё каханне»