recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мемарыя́льны знак** — архітэктурна-скульптурнае збудаванне, звычайна ў выглядзе невысокай стэлы з рэльефам або каменя з тэкстам. Устанаўліваецца ў гонар значнай гістарычнай падзеі або выдатнай асобы. Уключае надпіс-прысвячэнне, сціплы дэкор, часта партрэтную, сюжэтную ці алегарычную выяву. Бывае самастойным ці ўваходзіць у мемарыяльны комплекс. Ставіцца звычайна там, дзе адбылася падзея або на месцы, звязаным з жыццём выдатнай асобы.

Беларусь
--------

Мемарыяльны знак Кастусю Каліноўскаму ў Салечніках
Мемарыяльны знак, прысвечаны трагедыі на Нямізе
Мемарыяльныя знакі ў Мінску: на бульвары Шаўчэнкі Тарасу Шаўчэнку (1978, скульптар С. Вакар), на плошчы Незалежнасці на месцы гібелі першага рэдактара падпольнай газеты «Звязда» Героя Савецкага Саюза У. С. Амельянюка (1980, скульптар А. Анікейчык, архітэктары Ю. Градаў, Л. Левін), у двары Дома друку на ўшанаванне памяці рабочых друкарні, якія загінулі ў Вялікую Айчынную вайну (1984, архітэктары А. і М. Ткачукі); у Барысаўскім раёне на Брылёўскім полі каля в. Студзёнка ў гонар расійскай арміі, якая перамагла напалеонаўскія войскі ў час іх пераправы цераз р. Бярэзіна ў 1812 (1912) і на ўшанаванне памяці французскіх салдат, што тут загінулі (1997, скульптар І. Міско); у Магілёўскім раёне каля в. Буйнічы на месцы, дзе быў развеяны прах расійскага пісьменніка К. Сіманава (1980), у Салечніках на беларуска-літоўскім памежжы ў гонар Кастуся Каліноўскага (скульптар В. Янушкевіч), на месцы трагедыі 30 мая 1999 на станцыі метро «Няміга» (скульптар Г. Буралкін, архітэктар А. Чадовіч; абодва 1999), і інш. Мемарыяльныя знакі — састаўная частка ў мемарыяльных комплексах «Брэсцкая крэпасць-герой» (на месцы заставы Наганава), «Праклён фашызму» (на месцы спаленай вёскі Шунеўка Докшыцкага раёна Віцебскай вобласці) і інш.

Літаратура
----------

* Мемарыяльны знак // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
Закон **Акт аб дэмакратыі ў Беларусі** — федэральны закон Злучаных Штатаў Амерыкі, які дазваляе дапамогу палітычным партыям, няўрадавым арганізацыям і незалежным сродкам масавай інфармацыі (СМІ), якія працуюць у сферы развіцця дэмакратыі і правоў чалавека ў Беларусі.

Закон, які быў прадстаўлены дэпутатам ад штата Нью-Джэрсі Крысам Смітам, быў прыняты Палатай прадстаўнікоў ЗША 4 кастрычніка 2004 года, Сенатам — 6 кастрычніка. Прэзідэнт ЗША Дж. Буш падпісаў закон 20 кастрычніка 2004 года. Ён заявіў, што ЗША «будуць супрацоўнічаць з нашымі саюзнікамі і партнёрамі, каб дапамагчы тым, хто імкнецца вярнуць Беларусь на належнае месца сярод еўраатлантычнай супольнасці дэмакратычных краін».

Закон выказвае меркаванне Кангрэса пра тое, што беларускія ўлады не павінны атрымліваць розныя тыпы негуманітарнай фінансавай дапамогі з боку ЗША. Ён таксама заклікае прэзідэнта ЗША паведамляць Кангрэсу аб продажы зброі Беларуссю дзяржаўным спонсарам тэрарызму, а таксама аб асабістай маёмасці і актывах высокапастаўленых беларускіх чыноўнікаў.

Наступствы
----------

Прэзідэнт Беларусі Аляксандр Лукашэнка назваў «Акт» найлепшым падарункам для беларускіх уладаў. Выступаючы 6 кастрычніка на нарадзе па сацыяльных пытаннях, ён заявіў, што прыняцце Кангрэсам ЗША гэтага дакумента дадасць уладзе на рэферэндуме 17 кастрычніка «мінімум 10 працэнтаў у якасці плюсу».

Зноскі
------

1. ↑  Belarus Democracy and Human Rights Act Passes US Congress Committee (англ.)(недаступная спасылка). *Belarus Digest* (19 красавіка 2011). Архівавана з першакрыніцы 3 лютага 2021. Праверана 26 студзеня 2021.
2. ↑  H.R.854 - Belarus Democracy Act of 2004 (англ.). *Congress.gov*. Праверана 26 студзеня 2021.
3. ↑  Statement on the Belarus Democracy Act of 2004 (англ.) (20 кастрычніка 2004). Праверана 26 студзеня 2021.
4. ↑  Сенат США принял "Акт о демократии в Беларуси" (руск.)(недаступная спасылка). *TUT.by* (8 кастрычніка 2004). Архівавана з першакрыніцы 31 студзеня 2021. Праверана 26 студзеня 2021.
**Мемарыяльны комплекс воінам-артылерыстам** — вайсковае пахаванне каля аграгарадка Крынкі, Віцебская вобласць, Беларусь. Знаходзіцца за 1,4 км на паўднёвы ўсход ад аграгарадка.

Апісанне
--------

У 1943 — чэрвені 1944 гадоў на тэрыторыі Лёзненшчыны воіны 99-й цяжкай гаўбічнай артылерыйскай брыгады вялі баі супраць нямецкіх войск.

На месцы, дзе ў 1944 годзе быў камандны пункт брыгады, у 1977 годзе быў узведзены мемарыяльны комплекс воінам-артылерыстам — 15-мятровая бетонная сцяна, на якой 12 дошак з імёнамі загінуўшых аднапалчан, абеліск і зямлянка каманднага пункта.

Літаратура
----------

* *Удальцоў, В. М.* Мемарыяльны комплекс воінам артылерыстам / В. М. Удальцоў // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 296.
* *Пинчук, О.* Чтобы помнили… / О. Пинчук // Сцяг Перамогі. — 2005. (руск.)
**Соф’я Георгіеўна Майсеева** (18 жніўня 1919, мястэчка Гарадзец, цяпер Рагачоўскі раён, Гомельская вобласць) — беларускі інжынер-будаўнік.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1942 годзе Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут. Працавала інжынерам-канструктарам, галоўным інжынерам праектаў у філіялах інстытутаў Белдарпраекта, Белдзяржпраекта ў Баранавічах, Брэсце, з 1964 па 1980 гады — галоўным інжынерам праектаў у Белдзяржпраекце, Мінскпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1964 года. Член КПСС з 1953 года. Пражывае ў г. Мінск.

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): Дом палітасветы (1959), жылыя дамы па вул. Маскоўскай і Набярэжнай (1960—1963) у Брэсце, бібліятэка і паліклініка ў мікрараёне Чыжоўка (1978), Інстытут павышэння кваліфікацыі кіруючых працаўнікоў народнай гаспадаркі БССР па вул. Маскоўскай (1980) у Мінску.

Узнагароды
----------

Узнагароджана ордэнам Працоўнага Чырвонага Сцяга (1971), Граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1979), медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Моисеева Софья Георгиевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
Новая мемарыяльная дошка ў гонар абвяшчэння незалежнасці БНР
**Мемарыяльная дошка ў гонар абвяшчэння незалежнасці БНР** — мемарыяльная дошка, якая прапануецца да ўстаноўкі ў Мінску.

Гісторыя
--------

Дом Маліна ў Мінску
25 сакавіка 1918 года Рада БНР, ва ўмовах, калі паводле Брэсцкага міру Савецкая Расія пагадзілася на акупацыю тэрыторыі Беларусі Германіяй, прыняла ў доме Маліна ў Мінску Трэцюю Устаўную грамату, згодна з ёй Беларуская Народная Рэспубліка абвяшчалася незалежнай дзяржавай.

У 1993 годзе скульптарам Алесем Шатэрнікам была створана мемарыяльная дошка ў гонар абвяшчэння незалежнасці БНР, якая так і не была ўстаноўлена і чвэрць стагоддзя захоўвалася на сядзібе партыі БНФ.

У снежні 2017 года у Мінскі гарадскі выканаўчы камітэт і Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь была накіравана петыцыя, пад якой падпісаўся 941 чалавек, з просьбай ушанаваць памяць пра падзею, стагоддзе якой будзе адзначацца ў наступным годзе, устанавіўшы на будынках, якія звязаныя з дзейнасцю Беларускай Народнай Рэспублікі, бела-чырвона-белыя сцягі і памятныя дошкі, у тым ліку і твор Шатэрніка. У адказе былі апісаныя агульныя ўказанні для ўзгаднення ўстаноўкі мемарыяльных дошак.

У 2018 годзе неафіцыйна адзначалася 100-годдзе Беларускай Народнай Рэспублікі.

2 сакавіка 2018 года на сайце Talaka.by за тры гадзіны было сабрана 6000 беларускіх рублёў на бронзавую копію дошкі Шатэрніка, якую ўлады пагадзіліся павесіць дошку на доме Маліна ў Мінску, дзе была абвешчана Беларуская Народная Рэспубліка. Неабходнасць у новай дошцы ўзнікла праз дрэнны стан старой, непрывабны матэрыял (сілумін), нежаданне ўладаў узгадняць надпіс тарашкевіцай на дошцы.

У верасні 2018 года Мінгарвыканкам адказала Беларускай сацыял-дэмакратычнай партыі (Грамада), што дошка дагэтуль не ўстаноўлена, бо паступіў шэраг зваротаў ад грамадзян Беларусі і прадстаўнікоў грамадскасці з негатыўным стаўленнем да гэтага пытання. Пасля гэта 3 лістапада ў Мінгарвыканкам была накіравана петыцыя за ўстаноўку дошкі, пад якой падпісалася 3386 чалавек. У сакавіку 2019 года Мінгарвыканкам паведаміў, што з улікам неадназначнасці меркаванняў лічыць устаноўку мемарыяльнай дошкі немэтазгоднай.

Зноскі
------

1. ↑  Пэтыцыя ў падтрымку ўсталяваньня памятнай шыльды ў гонар БНР Архівавана 20 верасня 2020.
2. ↑  Ушанаваць памяць пра Беларускую Народную Рэспубліку да 100-годдзя яе абвяшчэння!
3. ↑  Мэмарыяльных дошак у гонар стагодзьдзя БНР у Менску ня будзе
4. ↑  Беларусы сабралі 6000 рублёў на бронзавую дошку да 100-годдзя БНР за тры гадзіны
5. ↑  ТЭРМІНОВЫ ЗБОР СРОДКАЎ НА БРОНЗАВУЮ ДОШКУ ДА 100-ГОДДЗЯ БНР Архівавана 10 сакавіка 2018.
6. ↑  Павесіць «дошку БНР» перашкаджаюць «звароты грамадзкасьці», — менскія ўлады
7. ↑  Улады палічылі ўсталяваньне «дошкі БНР» у Менску немэтазгодным
8. ↑  Мінгарвыканкам адмовіў ва ўсталяванні памятнай дошкі БНР
**Акт супраць анархістаў** (англ.: Anarchist Exclusion Act, таксама вядомы як «Іміграцыйны акт 1918 года») — закон, прыняты ў ЗША 16 кастрычніка 1918 года.

Паводле гэтага дакумента асобы, якія прытрымліваліся анархісцкіх поглядаў ці былі членамі анархісцкіх арганізацый, не дапускаліся на тэрыторыю Злучаных Штатаў. Тых анархістаў, якія ўжо знаходзіліся ў ЗША, закон патрабаваў дэпартаваць з краіны. Дакумент пашырыў некаторыя палажэнні пункта 3 Іміграцыйнага акта 5.02.1917 г. і выкарыстоўваўся як адзін з прававых фундаментаў дэпартацыі «чырвоных» з тэрыторыі ЗША ў канцы 1919 года.

Гл. таксама
-----------

* Анархізм
* Першая чырвоная пагроза
* Іміграцыйны акт 1917 года

Спасылкі
--------

* To Exclude and Expel from the United States Aliens Who are Members of the Anarchistic and Similar Classes Архівавана 17 кастрычніка 2015. Sixty-fifth Congress. Session II. Charpter 186, pp. 1012—1013 (Поўны тэкст дакумента на англійскай мове)
**Мусцьерская культура, мусцьерская эпоха** — культурна-тэхналагічны комплекс, асацыяваны з познімі неандэртальцамі, і адпаведная яму дагістарычная эпоха. Адпавядае сярэдняму палеаліту альбо ж (пры падзеле палеаліту толькі на верхні і ніжні) лічыцца завяршэннем старажытнага (ніжняга) палеаліту. Геалагічна прыпадае на верхні плейстацэн, канец рыс-вюрмскага міжледавіковага перыяда  (англ.) (бел. і першую палову апошняга (вюрмскага) абляднення Еўропы.

Каменны скрабок
Мусцьерская культура ўпершыню вызначана Г. Марцілье ў канцы 60-х гг. XIX стагоддзя і названа па пячоры Ле-Мусцье  (фр.) (бел. на паўднёвым захадзе Францыі (дэпартамент Дардонь). 

Узнікненне мусцьерскай культуры датуецца прыкладна 300 тысячамі гадоў таму, закат культуры звязваюць з пахаладаннем і знікненнем неандэртальцаў каля 30 тысяч гадоў таму. Рушыць за ашэльскай культурай (эпохай) і змяняецца культурамі позняга (верхняга) палеаліту: гібрыднай неандертала-краманьёнскай **шатэльперонскай** і чыста краманьёнскай **арыньякскай**. Таксама некаторыя рысы афрыканскай стылбейскай індустрыі падобныя з мусцьерскай культурай.

Арэал культуры адпавядае арэалу неандэртальцаў у пару іх росквіту каля 100 тыс. гадоў таму: Еўропа (на поўнач да 54° шыраты), Паўночная Афрыка, Блізкі Усход і Сярэдняя Азія. У месцах кантактаў з продкамі краманьёнцаў (Блізкі Усход і паўночная Афрыка) прыкладна 100 тыс. гадоў таму з'яўляюцца і стаянкі краманьёнцаў, якія выраблялі прылады мусцьерскага тыпу, такім чынам, верагодна, у гэтых раёнах мела месца акультурацыя краманьёнцаў неандэртальцамі. Маецца шмат разнавіднасцяў мусцьерскай культуры, якія нярэдка распаўсюджаныя на адных і тых жа тэрыторыях.

Для мусцьерскай тэхнікі апрацоўкі каменя характэрныя дыскападобныя і аднапляцовачныя нуклеусы  (руск.) (бел. (ядрышчы), ад якіх адколваліся даволі шырокія адшчэпы, якія пераўтваралі з дапамогай аббівання па баках у розныя прылады (скрэблы, востраканечнікі, свердзелы, нажы і г. д.). Апрацоўка косці развіта слаба. Неандэртальцы жылі ў пячорах і пад адкрытым небам, часам у жыллі, збудаваным з буйных костак маманта і шкур, займаліся паляваннем на мамантаў, пячорных мядзведзяў і інш. жывёл, а таксама збіральніцтвам. Пахаванні неандэртальцаў сведчаць аб зародках рэлігійных уяўленняў.

Да мусцьерскай эпохі адносяць з'яўленне зародкаў мастацтва: на асобных прадметах знаходзяць рытмічныя ямкі i крыжыкі — намёк на арнамент. На некаторых помніках прысутнічаюць рэшткі охры, часам у выглядзе плям, часам — сточаным пры ўжыванні кавалкам (як аловак).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Д. А. Авдусин  (руск.) (бел.*. Основы археологии. М.: Высш. шк. 1989. — Глава 1. ПАЛЕОЛИТ

Спасылкі
--------

* *Мусцьерская культура (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2775940992 |
**Па́менкэ** (саманазва: *Pamunkey*) — індзейская нацыя ў Вірджыніі (ЗША). Колькасць чальцоў (2017 г.) — 430 чалавек.

Паменкэ з'яўляліся галіной індзейскай канфедэрацыі паўхатан, што насяляла ўзбярэжжа Вірджыніі ў пачатку XVII ст. Лічыцца, што правадыр Паўхатан паходзіў менавіта з гэтай групы індзейцаў. 

У 1646 г. і 1677 г. паменкэ заключылі пагадненне з вірджынскімі каланістамі, паводле якіх атрымалі землі ў карыстанне. Яны сталі асновай для сучаснай рэзервацыі, якая ў нашы дні займае 1600 акраў. Асновай існавання яе насельнікаў былі земляробства, традыцыйнае рыбалоўства і выраб керамікі. 

Наяўнасць рэзервацыі дапамагло паменкэ захаваць унутранае самакіраванне. Імкненне да падтрымання племянной чысціні прывяло да забароны шлюбаў з чарнаскурымі (адменена толькі ў 2012 г.). У 1844 г. была даследавана мова паменкэ, якая да таго часу захавала толькі 14 словаў алганкінскага паходжання. 

Нацыя паменкэ прызнана з боку Садружнасці Вірджынія. З 1982 г. адбываецца працэс федэральнага прызнання.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Паменкэ на Вікісховішчы |

* Афіцыйная старонка
* Энцыклапедыя Вірджыніі
**Уладзі́міраўскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Клічаўскага раёна Магілёўскай вобласці. Цэнтр — вёска Дулебня.

Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Клічаўскага раёна Бабруйскай акругі БССР. Цэнтр — вёска Уладзіміраўка. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Клічаўскім раёне БССР. 14 жніўня 1937 года да сельсавета далучана частка скасаванага Наталаўскага нацыянальнага польскага сельсавета. З 20 лютага 1938 года ў складзе Магілёўскай вобласці. У 1939 годзе цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Дулебня. З 20 верасня 1944 года ў складзе Бабруйскай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Дзмітраўскага сельсавета.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Мутацы́йная тэо́рыя**, *тэорыя зменлівасці і эвалюцыі* — раздзел генетыкі, які закладае асновы генетычнай зменлівасці і эвалюцыі.

Гісторыя
--------

Распрацаваў Г. дэ Фрыз у 1903 годзе. Падобную сістэму прадстаўленняў пра зменлівасць і эвалюцыю распрацаваў і С. І. Каржынскі ў 1899 годзе.

Развіццё генетыкі абвергла асноўныя палажэнні мутацыйнай генетыкі.

Сучасныя прадстаўленні аб спадчыннасці і іх сінтэзе з эвалюцыйным вучэннем сфармуляваў С. С. Чацверыкоў у 1926 годзе.

Асноўныя палажэнні
------------------

Існуе дзве катэгорыі зменлівасці — бесперапынная і перарывістая. Паводле гэтай тэорыі толькі перарывістая зменлівасць з'яўляецца спадчыннай. Для яе абазначэння ўведзены тэрмін «мутацыя».

Мутацыйная тэорыя сцвярджае, што мутацыі могуць быць *прагрэсіўныя* (з'яўленне новых спадчынных уласцівасцей, што раўназначна ўзнікненню новых элементарных відаў) або *рэгрэсіўныя* (страта якіх-небудзь існуючых уласцівасцей, якія прыводзяць да ўзнікнення разнавіднасцей).

Новыя жарданоны ўзнікаюць шляхам прагрэсіўных мутацый раптоўна, без пераходаў і звычайна адразу спадчынна пастаянныя.

Масавыя мутацыі прымеркаваны да асобых рэдкіх мутацыйных перыядаў, што ў жыцці кожнага віду чаргуюцца з працяглымі перыядамі спакою.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

| ⛭Эвалюцыйная біялогія |
| --- |
| Працэсы біялагічнай эвалюцыі | 
* Адаптацыя
* Прэадаптацыя
* Экзаптацыя
* Абаптацыя
* Відаўтварэнне
* Мікраэвалюцыя
* Макраэвалюцыя

 |
| Механізмы папуляцыйнай генетыкі | 
* Дрэйф генаў
* Спадчынная зменлівасць
* Мадзіфікацыйная зменлівасць
* Мутагенез
* Спадчыннасць
* Адбор
	+ Натуральны
	+ Штучны
	+ Групавы
	+ Палавы
	+ Кін
* Паток генаў
* Эфект бутэлечнага рыльца
* Гарызантальны перанос генаў

 |
| Узнікненне жыцця | 
* Хімічная эвалюцыя
* Гіпотэза свету РНК

 |
| Гісторыя эвалюцыйнага вучэння | 
* Жафруізм
* Бракізм
* Дарвінізм
* Ламаркізм
* Пангенезіс
* Артагенез
* Аўтагенез
* Намагенез
* Сальтацыянізм
* Катастрафізм
* Неакатастрафізм

 |
| Сучасныя канцэпцыі | 
* Сінтэтычная тэорыя эвалюцыі
* Тэорыя перарывістай раўнавагі
* Нейтральная тэорыя малекулярнай эвалюцыі
* Доказы эвалюцыі

 |
| Эвалюцыя (Агульная храналогія) | 
* грыбоў
* земнаводных
* кітападобных
* каня
* млекакормячых
* птушак
* раслін
* рэптылій
* рыб
* чалавека
* членістаногіх

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Абрамовіч.
**Уладзіслаў Абрамовіч**, **Уладас Абрамавічус** (9 мая 1909, в. Наўядварыс, цяпер Тракайскі раён Літвы — 16 лістапада 1965) — бібліёграф, гісторык культуры.

Біяграфія
---------

Скончыў Вышэйшую школу журналістыкі ў Варшаве (1934), Вільнюскі ўніверсітэт (1951). Да 1939 года працаваў у польскім друку, быў рэдактарам часопіса «Земя Лідзка» («Ziemia Lidzka»), у 1945—1961 гг. загадчык аддзела рукапісаў Цэнтральнай бібліятэкі АН Літоўскай ССР. Склаў «Апісанне інвентароў феадальнага землеўладання ў Літве» (1963). У рукапісе засталіся складзеныя ў 1949 «Бібліяграфія беларускіх перыядычных выданняў 1861—1944» і «Бібліяграфія па беларускай літаратуры XIX ст. Мастацкія і публіцыстычныя творы. Надрукаваныя і рукапісныя» (копіі ў Цэнтральнай навуковай бібліятэцы АН БССР). Аўтар даследаванняў і публікацый «Навагрудскі край» (1930), «Урокі Адама Міцкевіча ў Ковенскай школе» (1956), «Пісьменнасць і кніга ў Літве» (1957), «Валеры Урублеўскі» (1958), «Тадэвуш Урублеўскі» (1960), «Тарас Шаўчэнка і Вільнюс» (1964), «Збор рукапісаў: Кароткі агляд рукапісных фондаў XI—XX стст. Цэнтральнай бібліятэкі АН Літоўскай ССР» (1963).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Visuotinė lietuvių enciklopedija Праверана 28 ліпеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q76499581'></a>

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 1. А — Беліца / Рэдкал.: М. В. Біч [і інш.]. — Мн.: БелЭн, 1993. — 494 с.; іл.

Спасылкі
--------

* *Лаўрэш Леанід* Рэдактар — краязнавец. 105 гадоў з дня нараджэння Ўладзіслава Абрамовіча // Лідскі Летапісец № 3(67) — 2014. С. 22—25.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 1070230731 · ISNI: 0000 0003 9309 3842 · LCCN: no2008186662 · NKC: mzk2015869718 · NTA: 131153056 · NUKAT: n98036899 · VIAF: 287312727 |

 |
**Мажор**, **натуральны мажор** (лац.: dur, durus - цвёрды, італ.: maggiore, фр.: majeur - вялікі) у сучаснай заходняй музыцы - адзін з асноўных відаў ладу (разам з мінорам). Характэрная асаблівасць мажора - трэцяя ступень дыятанічнай гамы, якая адстаіць ад першай ступені на вялікую тэрцыю. Акрамя натуральнага, існуюць таксама гарманічны і меладычны мажор.

Ступені ладу
------------

Кожная ступень мажорнага або мінорнага ладу мае самастойную назву:

Натуральны до-мажор праслухаць (i)
* I ступень — тоніка (Т),
* II ступень — сыходзячы ўводны гук,
* III ступень — медыянта (сярэдняя),
* IV ступень — субдамінанта (S),
* V ступень — дамінанта (D),
* VI ступень — субмедыянта (ніжняя медыянта),
* VII ступень — узыходны ўводны гук.

Тоніка, субдаммнанта і дамінанта называюцца галоўнымі ступенямі, астатнія - пабочнымі ступенямі.

Абазначэнне
-----------

Пры абазначэнні танальнасці слова «мажор» дадаецца да назвы тонікі, напрыклад «До мажор» (С-dur), «Фа-дыез мажор» (Fis-dur) і т. п.

Гучанне
-------

Звычайна афарбоўка гучання мажорных твораў суб'ектыўна ўспрымаецца як светлая і «вясёлая», у супрацьлегласць афарбоўцы мінора. Кантраст мажору і мінору складае адзін з найважнейшых эстэтычных кантрастаў у музыцы.
**Усеіндыйская мусульманская ліга** (урду: آل انڈیا مسلم لیگ) — палітычная партыя, якая заклікала да падзелу Брытанскай Індыі і вылучэння з яе складу мусульманскай дзяржавы.

Гісторыя
--------

Мусульманская ліга была заснавана 30 снежня 1906 года ў Лакхнау для абароны ў Індыі правоў мусульманскай меншасці ад дыктату індуісцкай большасці. Кіраўніцтва Мусульманскай лігі на чале з Джынай да 1940 г. заклікала да прадастаўлення Індыі права самакіравання. Калі гэта перспектыва стала рэальнай, лідары руху ўсвядомілі, што ў новай дзяржаве будуць дамінаваць індуісты. У сувязі з гэтым на позву дня было пастаўлена пытанне аб вылучэнні з Брытанскай Індыі абласцей, населеных мусульманамі.

У 1947 г. дзейнасць Мусульманскай лігі, якой спачувалі шматлікія брытанскія чыноўнікі, прывяла да падзелу Брытанскай Індыі на індуісцкі Індыйскі Саюз і мусульманскі дамініён Пакістан, які ўключаў тэрыторыі сучасных Пакістана і Бангладэша. Спачатку Мусульманская ліга з'яўлялася кіруючай партыяй Пакістана, аднак у 1954 г. прайграла выбары ва Усходнім Пакістане (цяпер Бангладэш), а потым і ў Заходнім. У 1960-я гг. распалася на некалькі фракцый і даволі хутка спыніла сваё існаванне.

Гл. таксама
-----------

* Пакістанскі рух

Спасылкі
--------

* Establishment of All India Muslim League  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 118706552 · ISNI: 0000 0001 0063 2110 · LCCN: n50071190 · SUDOC: 027603393 · VIAF: 149662375 |
Нейроны кары вялікіх паўшар'яў галаўнога мозгу
**Кара вялікіх паўшар'яў галаўнога мозга** ці **кара галаўнога мозга** (лац.: cortex cerebri) — структура галаўнога мозга, слой шэрага рэчыва таўшчынёй 1,3—4,5 мм, які размешчаны па перыферыі паўшар'яў вялікага мозга і пакрывае іх. Найбольшая таўшчыня адзначаецца ў верхніх участках перадцэнтральнай, постцэнтральнай звілін і парацэнтральнай долькі.

Кара галаўнога мозга адыгрывае вельмі важную ролю ў ажыццяўленні вышэйшай нервовай (псіхічнай) дзейнасці.

У чалавека кара складае ў сярэднім 44% ад аб'ёму ўсяго паўшар'я ў цэлым. Плошча паверхні кары аднаго паўшар'я ў сталага чалавека ў сярэднім роўная 220 000 мм². На паверхневыя часткі прыпадае 1/3, на тыя, што залягаюць у глыбіні паміж звілінамі — 2/3 усёй плошчы кары.

Велічыня і форма барознаў схільныя да значных індывідуальных ваганняў — не толькі мозг розных людзей, але нават паўшар'і адной і той жа асобіны па малюнку барознаў не зусім падобныя.

Усю кару паўшар'яў прынята падзяляць на 4 тыпы: старажытная (палеакортэкс), старая (архікортэкс), новая (неакортэкс) і прамежкавая кара (якая складаецца з прамежкавай старажытнай і прамежкавай старой кары). Паверхня неакортэкса ў чалавека займае 95,6%, старой 2,2%, старажытнай 0,6%, прамежкавай 1,6%.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *М. Г. Привес, Н. К. Лысенков, В. И. Бушкович.* Анатомия человека. — 11-е. — Санкт-Петербург: "Гиппократ", 1998. — С. 525-530. — 704 с. — 5 000 экз. — ISBN 5-8232-0192-3.
2. 1 2 3 4 5  М. Р. Сапин, Анатомия человека в 2х томах — М.: Просвещение, 1995. — ISBN 5-09-004385-X

Літаратура
----------

* Биологический энциклопедический словарь. – М. 1986.
* Энциклопедический словарь медицинских терминов. Т. 2. – М. 1983.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 120850547 · GND: 4072114-0 · LCCN: sh85022087 · Microsoft: 2781041448, 2909002849 · NDL: 01087199 · NKC: ph123010 |

 |
**Мажэйскае** — возера ў Пастаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Мядзелка, за 4 км у напрамку на паўночны захад ад горада Паставы, каля вёскі Мажэйкі.

Назва
-----

Назва Мажэйскага возера ад назвы вёскі Мажэйкі. Тапонім Мажэйкі — ад балцка-літоўскага антрапоніма (даўнейшага імя) *Mažeika / Mažeikis*, якое ад літоўскага *mažas* «малы».

Корань *Maž-* нярэдкі і ў балцкай гідраніміі, ад яго літоўскія рачныя назвы тыпу *Maž-upis, Mažiklis*, назвы рэк Можа (прыток дняпроўскага Бабра), Мажа (у басейне Прыпяці), Мажанка і Мажайка (прытокі Бярэзіны), назва ракі Мажая, ад якой назва падмаскоўнага Мажайска.

Гідраграфія
-----------

Плошча паверхні 0,66 км². Даўжыня 1,42 км, найбольшая шырыня 0,66 км. Даўжыня берагавой лініі 3,19 км. Найбольшая глыбіня 3,9 м, сярэдняя 2,5 м. Аб’ём вады 1,68 млн м³. Плошча вадазбору 10,7 км².

Катлавіна возера рэшткавага тыпу, выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 2—4 м, на паўночным захадзе і паўднёвым усходзе пераходзяць у забалочаную нізіну. Берагавая лінія слабазвілістая. Берагі нізкія, пясчаныя, пад хмызняком, у паўночнай і паўднёвай частках возера сплавінныя. На паўночным захадзе і ўсходзе забалочаная пойма шырынёй 100—200 м. Дно ілістае, плоскае. Возера эўтрофнае. Зарастае да глыбіні 2—2,3 м і на адлегласці 10—70 м ад берага. У возера ўпадаюць некалькі меліярацыйных каналаў. Каналам злучана з ракой Альшанка.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, акунь, плотка, краснапёрка, лінь і іншыя віды рыб.

Заўвагі
-------

1. ↑  Ліст карты N-35-30. Выданне 1986 г. Стан мясцовасці на 1982 г. Архівавана 2 мая 2013.
2. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 208.
3. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 195, 196.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — С. 263. — 588 с. іл. — 10 000 экз.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — С. 503. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 25. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
* Республика Беларусь. Витебская область. Поставский район: карта. — Мн.: Белкартография, 2011. — 3 000 экз. (руск.)

Спасылкі
--------

* *Иванов-Смоленский В. Г.* Все озёра Беларуси. Популярная иллюстрированная энциклопедия. Т. 3-2. (руск.)
**Мутаге́ны** — фізічныя і хімічныя фактары, уздзеянне якіх на жывыя арганізмы прыводзіць да паяўлення мутацый з частатой, большай за ўзровень спантанных мутацый.

Да *фізічных мутагенаў* адносяць іанізавальныя (гама- і рэнтгенаўскія прамяні, пратоны, нейтроны і інш.) і ультрафіялетавае выпрамяненні, высокія і нізкія тэмпературы.

Да *хімічных мутагенаў* адносяцца многія алкіліруючыя злучэнні, аналагі азоцістых асноў нуклеінавых кіслот, некаторыя біяпалімеры (чужародныя ДНК ці РНК), алкалоіды і інш.

*Супермутагенамі* называюць мутагены, што павялічваюць частату мутацый у сотні разоў. Часта мутагены з'яўляюцца канцэрагенамі і тэратагенамі (выкліваюць парушэнні ў развіцці зародка).

Выкарыстоўваюцца ў селекцыі сельскагаспадарчых раслін і карысных мікраарганізмаў для атрымання мутацый, якія служаць матэрыялам для штучнага адбору.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776639595 · NKC: ph465311 |
**Муха маркоўная** (*Chamaepsila rosae*) — насякомае сямейства безвалосак атрада двухкрылых.

Апісанне
--------

Даўжыня 4—5 мм. Бліскуча-чорная муха з аліўкавым адценнем. Галава, вусікі і ногі рыжавата-жоўтыя, на цемі чорная пляма. Шчыток трохвугольны, рыжы. Крылы шырокія (размах 8 мм) з зеленаватым адценнем.

Пашырэнне
---------

Пашырана ў Еўразіі, у т. л. на Беларусі. Жыве ў вільготных цяністых мясцінах на парасонавых. Дарослыя асобіны кормяцца па квітучых раслінах. Лічынкі развіваюцца ва караняплодах і галінках морквы, сельдэрэю, пастарнаку, пятрушкі, кмену, кропу, з утварэннем мінаў. Моцна шкодзяць раслінам.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Вылятае ў маі — чэрвені, у перыяд цвіцення яблыні і рабіны. Яйцы адкладвае ў несапраўдныя жоўта-карычневыя коканы вечарам, у пахмурную пагоду — і днём. Перыяд яйцакладкі 20-25 сутак. Адкладаць яйкі ўнізе сцёблаў маладых раслін. Сярэдняя плоднасць самкі 100—120 яец. Праз 5-10 сутак з яек з'яўляюцца лічынкі і пачынаюць угрызацца ў караняплод. Лічынкі (даўжыня 7 мм) бледна-жоўтыя, бліскучыя, з 2 цёмнымі трохвугольнымі зубцамі на апошнім сегмецце цела. Працягласць развіцця 24—30 сутак. Да ліпеня лічынкі акукляюцца і ператвараюцца ў другое пакаленне мух, якія зноў пачынаюць размнажацца. Летні вылет маркоўнай мухі прыпадае на сярэдзіну ліпеня — сярэдзіну жніўня.

Зімуюць пупарыі (лічынкі ў несапраўдным кокане) у глебе. Яны выдатна пераносяць маразы, практычна не вымярзаюць. У маі, калі глеба праграваецца да 15 °С, можна чакаць першы вясновы лёт маркоўнай мухі.

Меры барацьбы
-------------

Пашкоджаныя моркаўкі
На караняплодах, пашкоджаных маркоўнай мухай, застаюцца чорныя «хады» і чарвяточыны. Бацвінне пашкоджанай морквы можа стаць цёмна-фіялетавым, жоўтым або пачаць сохнуць.

Падчас лёту мухі апырскваюць градкі адмысловым біяпрэпаратам. Сярод народных сродкаў супраць маркоўнай мухі нашатырны спірт, кухонная соль, шалупінне цыбулі, крываўнік, памідорнае бацвінне, палын, нафталін, апельсінавыя скарынкі.

Зноскі
------

1. ↑  Як пазбавіцца ад маркоўнай мухі без хіміі — zviazda.by

Літаратура
----------

* *Бірг А.* Муха маркоўная // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 3. Катэнарыя — Недайка / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1984. — 588 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777359247 |
**Карабахскае нагор'е** — нагор'е ў Закаўказзі, на тэрыторыі Арменіі і Азербайджана (Нагорны Карабах), паміж Мураўдагскім, Усходне-Севанскім хрыбтамі і левым берагам ракі Аракс.

Над паверхняй нагор'я ўзвышаюцца патухлыя вулканічныя конусы. Максімальная вышыня дасягае 3616 м (гара Далідаг). Нагор'е складзена вулканічнымі і асадкавымі пародамі. Тэрыторыю нагор'я займаюць дубовыя лясы і горныя стэпы. Характэрная рыса - каменныя россыпы; значная частка нагор'я пакрыта субальпійскімі лугамі. Нагор'е выкарыстоўваецца для пашавай жывёлагадоўлі.

Літаратура
----------

* БЭ ў 18 тамах. Т.8. Мн. 1999, С.38
**Цвібельростбратэн** або **ростбіф з цыбуляй**(ням.: Zwiebelrostbraten) — традыцыйная страва аўстрыйскай і швабскай кухні. Цвібельростбратэн — класічная страва ў меню венскіх рэстаранаў. У Швабіі ростбіф з цыбуляй падаюць на нядзельным абедзе. Маюцца рэгіянальныя варыянты гатавання.

Паводле асноўнага рэцэпту ростбіф надразаюць па краях, соляць, перчаць, часам націраюць гарчыцай ці часнаком і хутка абсмажваюць у сметанковым масле, топленым алеі або топленым тлушчы. Абсмаленае мяса выняць з патэльні і давесці да гатоўнасці ў духоўцы. У той жа патэльні абсмажваюць рэпчатую цыбулю, часам пасыпана папрыкай. Цыбулю выняць, у тлушч дадаць трохі мукі, мяснога соку, булёна або віна для ўтварэння густога соусу. У залежнасці ад рэцэпту цыбулю часам пакідаюць у соусе, з-за чаго ён становіцца больш мяккім.

Ростбіф з цыбуляй і падліўкай сервіруюць звычайна з смажанай бульбай або макароннымі вырабамі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Ewald Plachutta, Christoph Wagner: *Die gute Küche. Das österreichische Jahrhundertkochbuch*. Orac, Wien 1993, ISBN 3701503109
* Martina Hohenlohe: *Wiener Küche. Zum Kennenlernen und Nachkochen*. Pichler-Verlag, Wien 2005, ISBN 3854313543

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Цвібельростбратэн**
**Сан-Джавані-а-Порта-Лаціна** (італ.: San Giovanni a Porta Latina) — тытулярная трохнефная базіліка недалёка ад Лацінскай брамы сцяны Аўрэліяна ў Рыме.

Першая царква ўзнікла ўжо ў V стагоддзі, затым шмат разоў перабудоўвалася: у 720 г. пры Папе Цэлестыне III у 1191 г, у барочным стылі ў XVI—XVII стст. Падчас апошняй рэстаўрацыі (1940—1941 гг.) было адноўлена сярэднявечнае аблічча царквы (каля 1100 г.).

У царкве характэрны цыкл фрэсак пачатку XIII стагоддзя, якія адлюстроўваюць 46 сцэн са Старога і Новага Запавету працы розных майстроў.

Тытулярная царква
-----------------

Царква Сан-Джавані-а-Порта-Лаціна з’яўляецца тытулярнай царквой, кардыналам-святаром з тытулам царквы *Сан-Джавані-а-Порта-Лаціина* з 30 чэрвеня 1979 года, з’яўляецца польскі кардынал Францішак Махарскі.

Зноскі
------

1. 1 2  dati.beniculturali.it — 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q52897564'></a>

Літаратура
----------

* Heinz-Joachim Fischer: *Rom. Zweieinhalb Jahrtausende Geschichte, Kunst und Kultur der Ewigen Stadt.* DuMont Buchverlag, Köln 2001, ISBN 3-7701-5607-2.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Сан-Джавані-а-Порта-Лаціна**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4589011-0 |
**Прыліўная электрычная станцыя** (ПЭС) — гідраэлектрычная станцыя, якая выкарыстоўвае энергію марскіх прыліваў для стварэння напору.

ПЭС будуецца на беразе заліва або штучнага басейну, адрэзанага ад мора плацінай. Пры адлівах і прылівах утвараецца перапад узроўняў мора і заліва (басейна), які прыводзіць у дзеянне гідраагрэгаты, устаноўленыя ў плаціне.

Адметнасць работы ПЭС звязаная з пераменнасцю напору пры змене прыліваў і адліваў. Таму звычайна ПЭС аб’ядноўваюцца ў адзіную энергасістэму з рачнымі і цеплавымі электрастанцыямі, каб скампенсаваць памяншэнне выпрацоўкі электраэнергіі пры аслабленні прыліваў.

Паводле звестак 1988 года, найбольшымі ПЭС у свеце былі: Ранс (Францыя, 1967) — 240 МВт, 24 турбіны; Анапаліс (Канада, 1984) — 20 МВт, 1 турбіна; Джангксія (Кітай, 1986) — 3,9 МВт, 6 турбін.

Зноскі
------

1. ↑  «Альфа и омега», Талін, 1990.

Літаратура
----------

* Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 8. Паддубнікі — Рабкі / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1975. — 676 с.: іл. карты.
**Генадзь Лоска** (8 студзеня 1975, Белаазёрск — 9 верасня 2020, Белаазёрск) — беларуска-польскі музыкант, вакаліст, кампазітар і гітарыст, рок- і блюз-выканаўца.

Біяграфія
---------

Пачаў іграць на гітары ў 14 год. Быў лідарам гурта Seven B, які быў папулярны ў Гродне ў 1990-х. Ён у 1993 годзе паехаў на «Басовішча». Потым праз год зноў, пасля чаго не вярнуўся на Беларусь, зарабляў у Польшчы, як вулічны музыка, пабудаваў сабе трохпакаёўку ва Уроцлаве.

Стаў вядомым у Польшчы пасля перамогі ў музычным шоу X-Factor у 2011 годзе. Пасля гэтага пераехаў жыць у Варшаву. Выдаў тры альбомы разам з гуртам Seven B і два альбомы з гуртам Gienek Loska Band. Яго пасцінка Hazardzista (2011) атрымала званне залатой.

У 2016 годзе з Генікам Лоскам здарыўся мікраінсульт, паралізавала частку сківіцы і язык. Ён атрымаў групу інваліднасці і скончыў музычную кар’еру.

У снежні прыехаў на Беларусь да маці. 6 мая 2018 ён збіраўся вяртацца ў Польшу, але 5 мая ў яго здарыўся масіўны інсульт. Ён больш двух год знаходзіўся ў коме. З таго часу музыка быў пад апекай маці, лекараў, фізіятэрапеўтаў і масажыстаў. Выдаткі, звязаныя з лячэннем, аплачваў Польскі музычны фонд.

### Асабістае жыццё

Ад першага шлюбу мае дачку Алесю. У Варшаве жыў разам з Агнешкай Ставіцкай.

Творчасць
---------

### Альбомы

* 2009 — Lepiej niż wczoraj
* 2011 — Hazardzista
* 2013 — Dom

### Трэкі

* 2011 — «W jedną stronę bilet»
* 2011 — «Dusza»
* 2011 — «Highwayman»

### Тэлевізійныя праграмы

* 2004 — Szansa na sukces
* 2010 — Mam talent!
* 2011 — X Factor

Зноскі
------

1. ↑  Памёр Генек Лёска, польскі музыка беларускага паходжання, Радыё Свабода, 9-09-2020
2. ↑  «Усім беларускім дактарам хачу дзякуй сказаць». У Белаазерску ляжыць у коме музыка Генік Лоска, які калісьці перамог на польскім «X-фактары»(недаступная спасылка), hrodna.life, 15 студзеня 2020
3. ↑  У польскага спевака здарыўся ў Беларусі інсульт. Ад мая ён у коме, Радыё Свабода, 14 верасень 2018

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MusicBrainz |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 302640813 |
**Геніяльнасць** — найвышэйшая ступень праявы творчых сіл чалавека. Тэрмін "геніяльнасць" ўжываецца як для абазначэння здольнасці чалавека да творчасці, так і для ацэнкі вынікаў яго дзейнасці. Маючы прыроджаную здольнасць да прадуктыўнай дзейнасці ў той ці іншай галіне, геній, у адрозненне ад таленту, уяўляе сабой не проста вышэйшую ступень адоранасці, а звязаны са стварэннем якасна новых твораў, адкрыццём раней нязведаных шляхоў творчасці. Дзейнасць генія рэалізуецца ў пэўным гістарычным кантэксце жыцця чалавечага грамадства.

Літаратура
----------

* Геніяльнасць // Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад. Дубянецкі Э. — Мн.: БелЭн, 2003. — ISBN 985-11-0277-6
* Jacques Derrida: Genesen, Genealogien, Genres und das Genie. Das Geheimnis des Archivs. Passagen Verlag, Wien 2006, ISBN 3-85165-746-2.
* Norbert Elias: Mozart. Zur Soziologie eines Genies. Suhrkamp, Frankfurt a.M. 1993.
* Michael Fitzgerald: Genesis of Artistic Creativity: Asperger's Syndrome and the Arts.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 118563197 · NDL: 00572859 · NKC: ph120493 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Свідзерскі.
**Саве́лій Аляксе́евіч Свідзе́рскі** (23 красавіка 1905 — 13 мая 1977) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Герой Савецкага Саюза (1945).

Біяграфія
---------

Савелій Аляксеевіч Свідзерскі нарадзіўся ў вёсцы Дзяньгубка (сучасны Крупскі раён Мінскай вобласці Беларусі). Скончыў няпоўную сярэднюю школу ў вёсцы Абчуга. Працаваў на шахце ў Чалябінскай вобласці, на заводзе ў Сталінградзе. У верасні 1927 г. прызваны ў Чырвоную Армію. У 1938 годзе скончыў школу малодшых камандзіраў 39-га кавалерыйскага палка 7-й кавалерыйскай дывізіі. Праходзіў службу на пасадах памочніка камандзіра ўзвода, старшыны, камандзіра ўзвода. З лістапада 1937 па май 1938 г. праходзіў навучанне ў школе ўдасканалення каманднага саставу ў Новачаркаску. Да чэрвеня 1941 г. служыў памочнікам начальніка штаба асобнага разведвальнага батальёна 5-й стралковай дывізіі ў Беларускай ваеннай акрузе. З пачаткам Вялікай Айчыннай вайны С. А. Свідзерскі з чэрвеня 1941 г. у дзеючай арміі. Удзельнік баявых дзеянняў на Паўночна-Заходнім, Калінінскім, Заходнім, Цэнтральным, Бранскім, 1-м Беларускім і 2-м Беларускім франтах на пасадах начальніка штаба стралковага палка. З сакавіка 1942 года маёр Свідзерскі на пасадзе камандзіра 1225-га стралковага палка 369-й стралковай дывізіі.

Палкоўнік С. А. Свідзерскі вызначыўся ў красавіку 1945 г. на тэрыторыі Германіі пры фарсіраванні ракі Одэр. У забалочанай пойме паміж рэкамі Ост-Одэр і Вест-Одэр 20 красавіка полк фарсіраваў Одэр у раёне горада Грац і захапіў плацдарм на левым беразе ракі Вест-Одэр, адбіў шматлікія атакі праціўніка і ўтрымаў плацдарм да моманту пераправы асноўных сіл дывізіі.

Пасля вайны да 1948 года С. А. Свідзерскі працягваў ваенную службу ў Групе савецкіх акупацыйных войскаў у Германіі. З 1948 па 1953 год ваенны камісар у горадзе Краматорску Сталінскай (зараз Данецкай) вобласці.

З 1953 г. палкоўнік С. А. Свідзерскі ў запасе. Жыў і працаваў у Краматорску.

Узнагароды
----------

* Медаль «Залатая Зорка»
* Ордэн Леніна
* 4 ордэны Чырвонага Сцяга
* Ордэн Суворава 1-й ступені
* Ордэн Аляксандра Неўскага
* Ордэн Чырвонай Зоркі
* медалі

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Свідзерскі Савелій Аляксеевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 255. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* Савелій Аляксеевіч Свідзерскі на сайце «Героі краіны»
* Герои Крупщины // Крупская районная центральная библиотека им. Я. Купалы(недаступная спасылка) (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Савет Нацыі Алжыра** (ﻣﺠﻠﺲ الأمة) — верхняя палата парламента Алжырскай Народнай Дэмакратычнай Рэспублікі, утворанага пасля папраўкі да Канстытуцыі ад 28 лістапада 1996 года.

Складаецца з 144 членаў, прызначаных на шасцігадовы тэрмін, палова якіх перапрызначаецца праз кожныя 3 гады. 1/3 (48 членаў) прызначаюцца Прэзідэнтам Алжыра. Астатнія 2/3 (96 членаў) абіраюцца разам з дэпутатамі, абранымі ад мясцовай улады.

Членам Савета Нацыі можа быць грамадзянін Алжырскай Народнай Дэмакратычнай Рэспублікі, які дасягнуў 40 гадоў і пражыў на тэрыторыі краіны не меней 5 гадоў. Член Савета Нацыі не можа адначасова з’яўляцца членам урада, сілавых структур.

Прэзідэнты Савета Нацыі
-----------------------

* Башыр Баумаза (1997—2002)
* Абдэль Кадэр Бенсалах (2 ліпеня 2002 — 9 красавіка 2019)
* Салах Гуджыл (з 9 красавіка 2019)

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: nr2006024140 · VIAF: 154079100 |
**Шанскае нагор’е** размешчана пераважна ва ўсходняй частцы М’янмы, працягваецца на тэрыторыі Кітая, Лаоса і Тайланда.

Плошча каля 150 тыс. км². Нагор’е складзена пераважна з гнейсаў, крышталічных сланцаў, вапнякоў са шматлікімі праяўленнямі карсту. На захадзе хвалістыя раўніны вышынёй каля 900 м, на ўсходзе — складкава-глыбавыя хрыбты выш. да 2693 м, раздзеленыя вузкімі далінамі і каньёнамі рэк Салуін, Меконг і інш. Клімат субэкватарыяльны, мусонны. Сярэднія тэмпературы студзеня 18-24 °C, ліпеня да 30 °C. Ападкаў 1300—2000 мм за год. Лістападныя, вечназялёныя і хвойныя лясы, саванны. Радовішчы поліметалічных руд.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Масальская.
**Вера Барысаўна Масальская** (нар. 7 чэрвеня 1930, с. Сасноўка[ru], Шарканскі раён, Удмурцкая АССР, РСФСР) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1954 годзе Маскоўскі архітэктурны інстытут. Па размеркаванні па заяўцы Дзяржбуда БССР накіравана ў Мінск у праектны інстытут «Белдзяржпраект», дзе працавала ў 1954—1988 гадах (архітэктар, старэйшы архітэктар, кіраўнік групы, галоўны архітэктар праектаў). У 1988—2010 гадах эксперт, старэйшы эксперт, галоўны эксперт Упраўлення жыллёва-грамадзянскага будаўніцтва і планіровачных работ Галоўдзяржбудэкспертызы.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1959 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

Сурдалагічны дыспансер па вул. Сухой
Асноўныя працы: крыты рынак у Гродна (1976), сурдалагапедычны дыспансер са стацыянарам (1982), медыцынскі корпус ВА «Пратэзіст» са стацыянарам па вул. Адоеўскага (1986) у Мінску, піянерлагеры — базы адпачынку Мінскага камвольнага камбіната (1984), Міністэрства харчовай прамысловасці БССР (1988), рэстаран на возеры Нарач (1972); у аўтарскім калектыве: 5-павярховыя жылыя дамы з убудаванымі памяшканнямі крамы і дзіцячага садка, з буйных цагляных блокаў у квартале № 4 трактарнага завода (1957), праект прыгараднай зоны Мінска, стаматалагічная паліклініка—навучальная база Мінскага медінстытута па вуліцы Сухой (1984) у Мінску, псіхіятрычныя бальніцы — рэспубліканская клінічная на 400 коек з аперацыйным блокам і лячэбнымі майстэрнямі ў Навінках і абласная на 1000 коек ў Магілёве (1987), рэспубліканскі піянерлагер «Зубраня» на возера Нарач.

Узнагароды
----------

Узнагароджана Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР (1980).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Масальская Вера Борисовна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Масальская Вера Борисовна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ваньковіч.
**Тадэвуш Казімір Ваньковіч** (польск.: Tadeusz Kazimierz Wańkowicz) — ураднік і землеўласнік.

Біяграфія
---------

Належаў да каталіцкага шляхецкага роду Ваньковічаў герба «Ліс», які паходзіў з Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага. Нарадзіўся ў сям’і Уладзіслава Тадэвуша, мечніка і войскага менскага, і Алены Барбары з Валадковічаў.

Адносіўся да сярэднезаможнай каталіцкай шляхты Менскага ваяводства Вялікага Княства Літоўскага, дзе і займаў мясцовыя земскія пасады: канюшы менскі (1750—1772), мечнік менскі (1772—1773), лоўчы менскі (1773—1782), чашнік менскі (1782—1786), падчашы менскі (1786—1795); з 1764 быў шатроўскім старостам. Тытулам падчашага мінскага карыстаўся яшчэ і ў 1804, па інерцыі, пажыццёва.

Валодаў маёнткамі Мацкі, Кабылічы, Гарэлец (1745), Відагошча, Зазер’е Менскага павета, маёнткамі Лучай, Смыччо, Алешына, Вузла Ашмянскага павета, паводле леннага права валодаў маёнткам Кляпіна Рэчыцкага павета (1745).

Сям’я
-----

У шлюбе з Ганнай са Свентарэцкіх (Свентаржэцкіх), дачкой Антона Свентарэцкага, менскага земскага пісара, і яго жонкі Кацярыны Багдановіч.

Меў сына Антонія, харунжага менскага. Антоні быў у шлюбе з Ганнай з Солтанаў, дачкой маршалка Галоўнага Трыбунала ВКЛ.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Ваньковічы // Гербоўнік беларускай шляхты. Т. 3. В. / Дз. Матвейчык [і інш.]; навук. рэд. А. Рахуба. — Мінск, 2014. — С. 144-145. — 663 с. — ISBN 978-985-01-1095-4.

Літаратура
----------

* Ваньковічы // Гербоўнік беларускай шляхты. Т. 3. В. / Дз. Матвейчык [і інш.]; навук. рэд. А. Рахуба. — Мінск, 2014. — С. 144-145. — 663 с. — ISBN 978-985-01-1095-4.



| ?Тадэвуш Казімір Ваньковіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Адам Ваньковіч |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Пётр Ваньковіч |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Ян Жыгімонт Ваньковіч |  |  |  |  | Ева з Дуброўскіх[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Уладзіслаў Тадэвуш Ваньковіч |  |  |  |  | Ганна з Дунін-Глушынскіх[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Соф’я Храпавіцкая[d] |  |  | Пётр Валадковіч[d] |  |
|  | Тадэвуш Казімір Ваньковіч |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Марцін Казімір Валадковіч |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Алена Барбара з Валадковічаў[d] |  | Стэфан Валадковіч[d] |  |  |  |  | Ганна з Камаеўскіх[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Алена з Кастравіцкіх[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | genealogics.org |