recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Паштовая марка Беларусі
**Хлеб** — харчовы прадукт, які вырабляюць выпяканнем разрыхленага дражджамі або закваскай цеста, гатаванага з мукі, вады і солі з дадаваннем, ці без яго, цукру (патакі), тлушчаў, малака, соладу і прыпраў (аніс, кмен і інш.). Для вырабу хлебе бяруць пшанічную і жытнюю муку, зрэдку — кукурузную, ячменную і інш. Хлебам часта называюць сельскагаспадарчыя культуры (пшаніцу, жыта, ячмень і інш.), а таксама само зерне гэтых культур і вырабленую з яго муку (гл. зерневыя культуры).

У гатовым хлебе да 56 % вугляводаў (у асноўным крухмал), 5-8 % бялкоў, мінеральныя рэчывы, амінакіслоты, вітаміны (у асноўным групы B). Энергетычная каштоўнасць 100 грамаў хлеба да 1,4 МДж (347 ККал).

Гл. таксама
-----------

* Матнакаш

Літаратура
----------

* *Казаков Е. Д.* От зерна к хлебу / Е. Д. Казаков. — М.: Легкая и пищевая промышленность, 1997. — 144с.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Хлеб
* "Усё не бяда, калі ёсць хлеб ды вада" — беларускі блог пра хлеб Архівавана 12 лютага 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX526066 · BNF: 11933895x · GND: 4008364-0 · LCCN: sh85016646 · NDL: 00569023 · NKC: ph119184 |

 |
**Хет-трык** (ад па-англійску: hat-trick) — дасягненне трох выніковых дзеянняў у спартыўных гульнях. Тэрмін **хет-трык** быў упершыню выкарыстаны ў 1858 годзе на гульні ў крыкет адносна Х. Х. Стэфенсана  (англ.) (бел. які ўзяў браму трыма мячамі. У яго гонар, паводле тагачаснай традыцыі, быў аб'яўлены збор сродкаў, і на атрыманыя грошы Стэфенсану быў падараваны капялюш. У друку слова ўпершыню з'явілася ў 1878 годзе.

Хутка тэрмін быў пазычаны і ў іншыя віды спорту, як футбол, воднае пола і гандбол. У Паўночнай Амерыцы слова набыло папулярнасць толькі ў сярэдзіне 1940-х, дзякуючы НХЛ: паводле традыцыі, пасля выканання хет-трыку гульцом заўзятары кідаюць свае шапкі на лёд.

Футбол
------

Хет-трыкам у футболе лічацца 3 і болей галоў ад аднаго гульца за адзін матч. Паводле правілаў уліку вынікаў, трапланні з пенальці не ідуць у лік, таму і ў выпадку з хет-трыкам 11-метровыя галы не залічваюцца. Хет-трык хутчэй за ўсіх аформіў Томі Рос, які гуляў за Рос Каўнці супраць Нерн Каўнці, на матчы 28 лістапада 1964 года. У фінальным матчы Кубка свету ФІФА хет-трык быў аформлены толькі аднойчы: Джэфры Херстам у дадатковы час у фінальным матчы ЧС-1966.

Зноскі
------

1. ↑  *Extended Oxford English Dictionary* 1999 Edition: "It came into use after HH Stephenson took three wickets in three balls for the all-England eleven against the twenty-two of Hallam at the Hyde Park ground, Sheffield in 1858. A collection was held for Stephenson (as was customary for outstanding feats by professionals) and he was presented with a cap or hat bought with the proceeds."
2. ↑  The Oxford Companion to Australian Cricket. — Oxford University Press, 1996.
3. ↑  *IFAB*. Архіўная копія (англ.)(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 9 ліпеня 2014. Праверана 24 ліпеня 2013.
4. ↑  Fastest time to score a hat-trick, Football (англ.).
**Плач Ераміі** («*Книжка рекомая Плачъ Еремиінъ починаеться*») — недатавае пражскае выданне Скарыны, якое выйшла ў свет каля 1519 года.

Змест кнігі
-----------

Выданне адкрываецца тытульным лістом з гравюрай і пашыранай назвай кнігі («*Зуполне выложены на руский языкъ доктором Франъциском Скориною с Полоцька напредъ Богу в Троіци единому ко чти и людем посполитым к доброму научению*»). У гэтай назве зроблена памылка друку: слова «книжка» пачата ініцыялам «К», а пасля яшчэ раз паўторана літара «К». На першым аркушы даецца «*Предословие доктора Франъциска Скорины с Полоцька въ книжки Плачу Еремиина*». На 3-11 аркушах выдадзены тэкст 5 раздзелаў кнігі, а на апошнім аркушы — пасляслоўе.

Друкарскія асаблівасці выдання
------------------------------

Кніга выдадзена на царкоўна-славянскай мове беларускай рэдакцыі. Фармат выдання — у чвэрць аркуша, аб'ём — 12 аркушаў, якія сабраны ў адзін сшытак. Набор выкананы пражскім шрыфтам Скарыны — у 10 радкоў вышынёй 75 мм. Сігнатура адсутнічае. Фаліяцыя на верхнім боку аркуша ўверсе справа. Выданне ўпрыгожана гравюрай «Плач Ераміі» (тытульны ліст), 2 застаўкамі і 8 ініцыяламі. Перад асноўным тэкстам змешчана застаўка, на якой выяўлены шчыт з зацьменнем сонца, вакол якога аголеныя сірэны з рыбінымі хвастамі. Малая застаўка перад пасляслоўем мае выгляд калоны з акантавым лісцем.

Захавалася ўсяго 4 экзэмпляраў кнігі Плач Ераміі, з іх 2 поўныя.

Літаратура
----------

* Францыск Скарына і яго час: Энцыкл. давед./ Беларус. Сав. Энцыклапедыя; Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1988. — 608 с.: іл. ISBN 5-85700-003-3

Спасылкі
--------

| ⛭Выданні ✯ ✰ Францыска Скарыны |
| --- |
| Прага | Псалтыр (1517) · Кніга Іова (1517) · Прытчы Саламонавы (1517) · Кніга Ісуса Сірахава (1517) · Еклезіяст (Саборнік) (1517) · Прамудрасць Божая (1517) · Песня Песням (1518) · Кніга Царстваў (1518) · Кніга Ісуса Навіна (1518) · Юдзіф (1519) · Кніга Суддзяў (1519) · Быццё (1519) · Выхад (1519) · Левіт (1519) · Лічбы (1519) · Другі закон (1519) · Руф (1519) · Эсфір (1519) · Плач Ераміі (1519) · Кніга прарока Даніла (1519) |
| Вільня | Малая падарожная кніжка (Псалтыр (1522)) · Апостал (1525) |
Будова хларафіла
**Хларафіл** (ад грэч. Χλωρός, «зялёны» і грэч. φύλλον, «ліст») — зялёны пігмент, які абумоўлевае афарбоўку хларапластаў раслін у зялёны колер. Пры яго ўдзеле ажыццяўляецца працэс фотасінтэзу. Па хімічнай будове хларафілы з'яўляюцца магніевыя комплексы розных тэтрапіралаў. Хларафіла маюць парфірынавую будову і структурна блізкія да гему. Хларафіл зарэгістраваны ў якасці харчовай дабаўкі Е140.

Спасылкі
--------

* Даследаванні над стварэннем хларафіла ў раслін
* «Photosynthetic Pigments»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Universalis · Гранат |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 120073259 · GND: 4147817-4 · LCCN: sh85024579 · Microsoft: 2776373379 · NDL: 00574346 · NKC: ph640631 |

 |
**Саюз татарскай моладзі** (*СТМ*) — маладзёжная татарская нацыянальная арганізацыя на акупіраванай нямецкімі захопнікамі тэрыторыі Беларусі і Літвы ў Вялікую Айчынную вайну. 

Створаны 19 мая 1944 г. на ўзор Гітлерюгенда. Дзейнічаў пад кантролем нямецкіх акупацыйных улад і спецслужбаў. Кіраўнік (фюрэр) — Б. Халецкі, начальнік штаба — Х. Якубоўскі. На тэрыторыі Генеральных акруг Беларусь і Літва існавалі 2 акруговыя адзінкі. СТМ аб'ядноўваў татар-мусульман ва ўзросце 6—20 гадоў і старэй. Падзяляўся на мужчынчкую і жаночую часткі, на малодшую (6—10 гадоў), сярэднюю (11—14) і старэйшую (15—20) узроставыя групы. Члены СТМ працавалі ў розных акупацыйных установах, служылі ў паліцыі, даглядалі параненых салдат-мусульман, збіралі ахвяраванні, арганізоўвалі працу гурткоў мастацкай самадзейнасці, вывучэння нямецкай мовы і інш. 3 вызваленнем Беларусі СТМ спыніў існаванне.

Літаратура
----------

* Каваленя, А. Саюз татарскай моладзі / Аляксандр Каваленя // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 254. — ISBN 985-11-0214-8.
**Саюз Фашысцкай Моладзі** — моладзевая арганізацыя **Усерасійскай фашысцкай партыі**, створаная ў 1936 годзе ў Харбіне, у якой былі аўтаматычна ўсе члены арганізацый УФП ва ўзросце ад 16 да 25 гадоў. Узначальваўся І. Н. Дунаевым, у якога быў шматгадовы досвед працы ў выхаваўчых органах. Арганізацыя дзеяла ў адпаведнасці са Статутам Саюза Фашысцкай Моладзі.

Структура
---------

Ідэалогія і тактыка Саюза цалкам вызначаліся ідэалогіяй і тактыкай Усерасійскай фашысцкай партыі.

Залічэнне ў Саюз ужыццяўлялася аўтаматычна: усіх членаў арганізацый УФП адпаведнага ўзросту, незалежна ад пола. Пры гэтым яны заставаліся членамі адпаведных арганізацый УФП.

СФМ падзяляўся на дзве групы: малодшую і старэйшую. Кожная група мела дзве ступені: юных фашыстаў і фашыстак; авангардыстаў і авангардыстак. Для пераходу са ступені ў ступень здаваліся экзамены. Тыя, хто паспяхова здалі 2-ю ступень норм СФМ, залічаліся ў фашысцкую Акадэмію імя П. А. Сталыпіна.

У СФМ працавалі культурна-асветны, драматычны і філасофскі гурткі, а таксама школы кроення і шыцця і вывучэння моў. Найважнейшымі секцыямі СФМ значыліся палітычная і вайсковая. Структурнымі адзінкамі Саюза з'яўляліся філіялы пры аддзелах УФП. Кіраўнік Саюза прызначаўся кіраўніком УФП, астатнія кіраўнікі прызначаліся загадамі кіраўніка СФМ.

12 красавіка 1939 года заснаваны «Антыкамуністычны саюз моладзі», што таксама стаў рэзервам папаўнення шэрагаў РФС. У яго, апроч СФМ, уваходзілі: Саюз нацыяналістычнай моладзі, Маладая імя атамана Сямёнава станіца і іншыя.

Зноскі
------

1. ↑  *Окороков А. В.* Фашизм и русская эмиграция (1920—1945 гг.). С. 175
2. ↑  Русские фашисты в Китае
3. ↑  Российская эмиграция в Маньчжурии накануне и в годы Второй мировой войны

Спасылкі
--------

* Русские фашисты в Китае

Літаратура
----------

* *Окороков А. В.* Фашизм и русская эмиграция (1920—1945 гг.). — М.: Руссаки, 2002. — 593 с. — ISBN 5-93347063-5.
* *Родзаевский К. В.* *Завещание русского фашиста*. — М.: ФЭРИ-В, 2001. — 512 с. — ISBN 5-94138-010-0.
* *Сидорчик А.* Свастика над Харбином. Как борцы с большевизмом стали русскими фашистами // *Аргументы и факты*. — 26.05.2016.
* *Стефан Д.* Русские фашисты: Трагедия и фарс в эмиграции, 1925—1945 = The Russian Fascists: Tragedy and Farce in Exile, 1925—1945. — М.: Слово, 1992. — 441 с. — ISBN 5-85050-314-5.
* *John J. Stephan.* The Russian Fascists: Tragedy and Farce in Exile, 1925—1945. — New York: Harper & Row, 1978. — 450 p. — ISBN 0-06-014099-2.

| ⛭Рускі фашызм у 1930—1940 гады |
| --- |
| Арганізацыі | 
Расійская фашысцкая партыя •
Расійскі жаночы фашысцкі рух •
Саюз фашысцкай моладзі •
Саюз юных фашыстак — Авангард •
Саюз юных фашыстаў — Авангард •
Саюз Фашысцкіх Малютак •
Усерасійская фашысцкая арганізацыя 
 |  |
| Асобы | 
Леў Ахоцін •
Анастасій Вансяцкі •
Міхаіл Маткоўскі •
Арсеній Нясмелаў •
Канстанцін Радзаеўскі •
Барыс Тэдлі •
Канстанцін Сцяклоў 
 |
| Друкаваныя выданні | 
газета «Крошка» •
газета «Наш Путь» •
газета «Нация» •
часопіс «Нация» •
газета «Русский авангард» •
газета «Фашист»
 |
| Працы | 
Тэстамент рускага фашыста |
| Спісы | 
Спіс падсудных працэсу над «сямёнаўцамі»

 |
Схематычная выява плацэнты ў матцы цяжарнай жанчыны
**Плацэнта** (лац.: placenta, «аладка») — 1) эмбрыянальных орган ва ўсіх самак плацэнтарных млекакормячых, некаторых сумчатых, рыбы-молат і іншых жывародзячыя храстковых рыб, а таксама жывародзячыя аніхафор і шэрагу іншых груп жывёл, які дазваляе ажыццяўляць перанос матэрыялу паміж цыркуляцыйнымі сістэмамі плода і маці;

2) у батаніцы плацэнта - участак плодалісцінкі, да якой прымацоўваецца семязавязь.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Плацэнта

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX531437 · BNF: 11959347j · GND: 4174904-2 · LCCN: sh85102565 · Microsoft: 2776953305, 2909651300, 2911038317 · NDL: 00572499 · NKC: ph606721 |

 |
**Паўліна Луіза Хамарлунд** (шведск.: Pauline Louise Hammarlund; нар. 7 мая 1994) — шведская футбалістка, якая прадстаўляе клуб «Гётэбарг» у чэмпіянаце Швецыі (у 2016 годзе перайшла з «Пітэа») і зборную Швецыі на міжнародных турнірах.

Біяграфія
---------

### Раннія гады

Да 15 гадоў Паўліна гуляла ў хакей з шайбай у складзе каманды хлопчыкаў, аднак пасля страсення мозгу і траўмы рукі пакінула яго. З прычыны гэтага яна занялася футболам.

### Клубная кар’ера

Выхаванка школы клуба «Скуга-Тронгсунд», фарм-клуба каманды «Хамарслунд». Дэбютавала ва ўзросце 16 гадоў у асноўны камандзе «Цюрэсё». У 2013 годзе перайшла ў «Лінчэпінг», дзе пагуляла адзін год. У 2014 і 2015 гадах выступала за «Пітэа», дзе стала надзейным нападаючым: вызначылася 16 разоў, аддала тры галявыя перадачы. У 2015 годзе Хамарлунд заняла 3-е месца ў спісе лепшых футбалістак Швецыі.

Перад надыходам 2016 года яна падпісала двухгадовы кантракт з «Гётэбаргам», прыйшоўшы на замену якая пайшла з клуба галандскай футбалістка Манон Меліс. За «Гётэбарг» вызначылася 12 раз, аддаўшы 4 галявыя пасы.

### Кар’ера ў зборнай

Хамарлунд прыцягваецца ў зборныя з 2010 года. За зборную да 17 гадоў згуляла 8 матчаў, за зборную да 19 гадоў — 27 матчаў, за зборную да 23 гадоў — 14 матчаў. Дэбютавала ў асноўны жаночай зборнай Швецыі 17 верасня 2015 года матчам супраць Малдовы. Да сакавіка 2017 гады правяла 16 гульняў, забіўшы 4 галы. Сярэбраны прызёр летніх Алімпійскіх гульняў у Рыа-дэ-Жанэйра.

Зноскі
------

1. ↑  Pauline Hammarlund // Soccerdonna — 2010. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FBref.com · Olympedia · soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway · svenskfotboll.se · Алімпійскі камітэт Швецыі · УЕФА |
**Сцяг Паўночнай Ірландыі** ў цяперашні час афіцыйна прадстаўлены сцягам Вялікабрытаніі. У 1924 годзе ўрад Вялікабрытаніі дараваў ўраду Паўночнай Ірландыі сцяг, т. зв. сцяг Ольстэра, які афіцыйна выкарыстоўваўся ў 1953—1973 гадах. Сцяг складаўся з чырвонага крыжа Св. Георгія (сцяг Англіі) з накладзенай на яго шасціканцовай (па ліку графстваў) зоркай, з выявай кароны і «чырвонай рукі» (гістарычны сімвал Ольстэра).

Выява «чырвонай рукі» звязаная з легендай аб тым, як адзін з сыноў састарэлага кіраўніка адсёк сабе ручыцу і кінуў яе на бераг падчас спаборніцтва па веславанні на лодках з умовай «чыя рука першай кране берагу — той і будзе валодаць гэтай зямлёй».

У 1973 годзе парламент Паўночнай Ірландыі быў распушчаны, сцяг згубіў афіцыйны статус, цяпер выкарыстоўваецца спартыўнымі зборнымі Паўночнай Ірландыі, лаелісцкімі ўзброенымі групіроўкамі і пратэстанцкай абшчынай як неафіцыйны сімвал рэгіёна; паводле брытанскіх законаў, адзіным афіцыйным паўночнаірландскім сцягам з’яўляецца сцяг Вялікабрытаніі. Перыядычна ўзнікаюць дэбаты аб неабходнасці сцвярджэння новага афіцыйнага сцяга Паўночнай Ірландыі.

Сцяг брытанскага губернатара Паўночнай Ірландыі   
15.08.1924 — 18.07.1973

Зноскі
------

1. ↑  The Union Flag and flags of the United Kingdom (англ.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сцяг Паўночнай Ірландыі

| ⛭Сцягі Вялікабрытаніі |
| --- |
| Вялікабрытанія | 
* Сцяг Вялікабрытаніі (Union Jack)
* Каралеўскі штандар

 |
| Рэгіёны | 
* Сцяг Англіі
* Сцяг Шатландыі
* Сцяг Паўночнай Ірландыі
* Сцяг Уэльса

 |
| Вымпелы | 
* Кармавы сцяг
* Гандлёвы сцяг
* Ваенна-марскі сцяг
* Каралеўскіх ВПС

 |
Узор французскага канасамента
**Канасамент** — дакумент, які выдаецца грузаперавозчыкам грузаўладальніку. Пацвярджае права ўласнасці на адгружаны тавар.

У гандлёвым абарачэнні канасамент — найважнейшы юрыдычны дакумент, які засведчвае наяўнасць дагавора перавозкі і канкрэтызуе ўмовы гэтага дагавора.

Канасамент з'яўляецца каштоўнай паперай, якая перадаецца па правілах перадачы каштоўных папер (імянны, ордарны канасамент альбо канасамент на прад'яўніка) і раўназначная перадачы грузу. Застрахаваны канасамент уключае таксама страхавы поліс.

Канасамент мусіць уключаць наступныя **звесткі**:

* перавозчык і месца яго знаходжання
* порт пагрузкі згодна з дагаворам, дата прыёмкі грузу перавозчыкам
* адпраўшчык, месца яго знаходжання
* порт прызначэння згодна з дагаворам
* атрымальнік, калі такі пазначаны ў дагаворы
* найменне грузу, неабходныя для ідэнтыфікацыі грузу маркіроўкі, аб'ём ці колькасць грузу
* знешні стан грузу і яго ўпакоўка
* фрахт, які мусіць заплаціць атрымальнік
* колькасць арыгіналаў канасаменту, калі іх больш, чым адзін
* подпіс перавозчыка ці асобы, што дзейнічае ад яго імя

Па пагадненні паміж бакамі ў канасамент могуць быць уключаныя іншыя дадзеныя.

Канасамент, падпісаны капітанам караблю, лічыцца падпісаным ад імя перавозчыка. Пасля таго, як груз палгружаны на карабель, перавозчык па патрабаванні адпраўшчыка аддае яму **бартавы канасамент**, у якім дадаткова пазначаецца, што груз знаходзіцца на борце канкрэтнага карабля ці караблёў, а таксама дата ці даты пагрузкі.

Літаратура
----------

* Wieske, Transportrecht schnell erfasst, 2. Aufl. Berlin Heidelberg 2008 [Verlag: Springer], ISBN 978-3-540-73788-9

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 13319106t · GND: 4165052-9 · LCCN: sh85014067 · Microsoft: 2781334955 · NDL: 00563664 |
**Нарыма́наўскі раён** — раён у складзе Астраханскай вобласці, які знаходзіцца на захад ад яе адміністрацыйнага цэнтра. Уключае 11 сельскіх саветаў і гарадское паселішча горад Нарыманаў.

Геаграфія
---------

Раён размешчаны ў паўднёва-заходняй частцы Астраханскай вобласці. На захадзе ён мяжуе з Рэспублікай Калмыкія, з якой ідзе тэрытарыяльная спрэчка за тры ўчасткі зямлі каля рэгіянальнай мяжы. Нарыманаўскі раён займае плошчу 6 125 км². Раён з’яўляецца часткай Прыкаспійскай нізіны.

Гісторыя
--------

Нарыманаўскі раён быў створаны ў 1931 годзе як татара-нагайская нацыянальная адміністрацыйная адзінка.

Населеныя пункты
----------------

Найбуйнейшы населены пункт раёна і яго адміністрацыйны цэнтр — горад Нарыманаў (11 139 чал.), які стаіць на беразе Волгі на паўночным усходзе раёна. Сярод іншых буйных паселішчаў раёна можна вылучыць Старакучарганаўку (6 343 чал.), Салянку (5 332 чал.), Трусава (1 738 чал.) — сёлы, якія прымыкаюць да гарадской мяжы Астрахані і функцыянуюць як яе прыгарады.

Зноскі
------

1. 1 2  *(unspecified title)* — 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41806467'></a>

| ⛭Астраханская вобласць |
| --- |
| Раёны | Ахтубінскі • Валадарскі • Енатаеўскі • Ікранінскі • Камызяцкі • Краснаярскі • Ліманскі • Нарыманаўскі • Прыволжскі • Харабалінскі • Чарнаярскі |  |
| Гарады | **Астрахань** • Ахтубінск • Знаменск • Камызяк • Нарыманаў • Харабалі |
| Пгт | Верхні Баскунчак • Волга-Каспійскі • Ільінка • Кіраўскі • Красныя Барыкады • Ліман • Ніжні Баскунчак |
| Сёлы — цэнтры раёнаў | Валадарскі • Енатаеўка • Ікранае • Красны Яр • Началава • Чорны Яр |
**Шчырасць** — адзін з аспектаў сумленнасці, праўдзівасці, адсутнасць супярэчнасцяў паміж рэальнымі пачуццямі і намерамі ў дачыненні да іншага чалавека (або групы людзей) і тым, як гэтыя пачуцці і намеры падаюцца яму на словах.

Важнейшая прыкмета няшчырасці — няўзгодненасць паміж славеснымі заявамі і невербальнымі знакамі (жэстамі, мімікай, інтанацыяй), якія чалавек, што прамаўляе, не заўсёды можа кантраляваць.

Звычайна шчырасць расцэньваецца як станоўчая якасць. Аднак шчырасць уступае ў супярэчнасць з ветлівасцю, з нормамі заходняга этыкету, якія абмяжоўваюць выказванне «ў вочы» негатыўных адзнак, якія могуць быць крыўднымі ці абразлівымі з пункту гледжання суразмоўцы. З пункту гледжання бусідо падобная адсутнасць шчырасці лічыцца крывадушнасцю.

Зноскі
------

1. ↑  Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы. Мн.:БелЭн, 2002, С.767.
Нарыкала ў 1911 годзе
**Нарыкала** (груз. ნარიყალა) — крапасны комплекс розных эпох у Старым Тбілісі. Дакладны час заснавання крэпасці ў Тбілісі невядома, але ў VII стагоддзі яна ўжо існавала і звалася **Шурыс-Цыхэ**.

Пры Давідзе Будаўніку арабская крэпасць была ўмацавана і пашырана. Сучасную назву ёй надалі, як лічыцца, манголы. Блізкі да сучаснага від тбіліская цытадэль набыла ў XVII—XVIII стст. аднак землетрасенне 1827 года нанесла ёй незаменныя страты.

У 1990-я гг. прадпрымаліся спробы рэстаўрацыі Нарыкалы, у прыватнасці, была адбудавана царква св. Мікалая, якая існавала на тэрыторыі крэпасці ў XII стагоддзі.

Гл. таксама
-----------

* Нарын-Кала — помнік Сусветнай спадчыны ў Дэрбенце
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вад.
**Абдулай Вад** (фр.: Abdoulaye Wade; нар. 29 мая 1926, Кебемер, Французская Заходняя Афрыка) — прэзідэнт Сенегала з 1 красавіка 2000 па 2 красавіка 2012.

Біяграфія
---------

У 1974 у згодзе з прэзідэнтам тады аднапартыйнага Сенегала Леапольдам Седарам Сенгорам заснаваў апазіцыйную партыю СДП. У 1976 ў Сенегале быў прыняты закон аб дазволе дзейнасці ўсяго трох палітычных партый, кожная з якіх павінна была вызнаваць адну з асноўных ідэалогій (сам Сенгор узначальваў Сацыялістычную партыю), і СДП прыняла ідэалогію лібералізму.

Вад удзельнічаў у прэзідэнцкіх выбарах у 1978 супраць Сенгора і 1983, 1988 і 1993 супраць яго пераемніка Абду Дыуфа, але займаў другое месца. Супрацоўнічаў з урадам, займаючы міністэрскія пасты (міністр без партфеля ў красавіку 1991 - кастрычніку 1992, дзяржаўны міністр у сакавіку 1995 - сакавіку 1998), арыштоўваўся за антыўрадавую дзейнасць і знаходзіўся ў эміграцыі ў Францыі. Вярнуўшыся адтуль 27 кастрычніка 1999, Вад ў першым туры прэзідэнцкіх выбараў, які прайшоў 27 лютага 2000 зноў быў другім, але выйшаў у другі тур, дзе перамог прэзідэнта Абду Дыуфа дзякуючы падтрымцы астатніх кандыдатаў, атрымаўшы 58,47%. У красавіку 2001 СДП атрымала большасць і ў парламенце. У тым жа годзе была прынятая новая канстытуцыя, уводзячы пяцігадовы прэзідэнцкі тэрмін, прычым сам Вад заставаўся на пасадзе на працягу сямі гадоў. 11 сакавіка 2007 г. адбыліся новыя прэзідэнцкія выбары, на якіх Абдулай Вад перамог у першым туры, атрымаўшы 55,9%. Спробы апазіцыйных кандыдатаў аспрэчыць вынікі ў Канстытуцыйным судзе не мелі поспеху.

Абдулай Вад падтрымлівае стварэнне Злучаных Штатаў Афрыкі.

Зноскі
------

1. ↑  Abdoulaye Wade // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. ↑  Abdoulaye Wade // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>

| ⛭Сцяг Сенегала Прэзідэнты Сенегала |
| --- |
| 
* Леапольд Седар Сенгор (1960—1980)
* Абду Дыуф (1981—2000)
* Абдулай Вад (2000—2012)
* Макі Сал (з 2012)

 | Герб Сенегала |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Treccani · OpenSanctions |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90882750 · BNC: a10771785 · BNF: 12123195j · CiNii: DA06815583 · GND: 131991256 · GTAA: 231506 · ICCU: UBOV010283 · ISNI: 0000 0001 2117 2571 · LCCN: n90629342 · NTA: 067486479 · NUKAT: n2006002567 · LIBRIS: 318402 · SUDOC: 029652413 · VIAF: 43769 |

 |
**Сенат Румыніі** (рум.: Senatul României) — верхняя палата вышэйшага прадстаўнічага і заканадаўчага органа — парламента Румыніі.

Складаецца з 136 дэпутатаў (па стане на 2020 год), якія абіраюцца прамым усеагульным галасаваннем, выкарыстоўваючы змешанае прапарцыянальнае прадстаўніцтва ў 42 выбарчых акругах (у 41 паветах і горадзе Бухарест), тэрмінам на чатыры гады.

Апошнія выбары ў Сенат праводзіліся 6 снежня 2020 года, на іх перамагла Нацыянал-ліберальная партыя Румыніі.

Парламенцкая гісторыя Румыніі бярэ пачатак з мая 1831 года з прыняцця «Арганічнага статута» аўтаномнай Валахіяй (пад пратэктарам Расіі). У студзені 1832 года ён уступіў у сілу таксама і ў Малдове. Гэта заклала асновы для стварэння інстытута парламентаў у двух румынскіх княствах.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Сената Румыніі  (рум.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Булак.

**Павел Іванавіч Булак** (25 кастрычніка 1902, в. Вострава, Зэльвенскі раён — 21 жніўня 1970) — адзін з кіраўнікоў партызанскага руху на тэрыторыі Баранавіцкай вобласці ў гады Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Удзельнік рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі, за палітычную дзейнасць падвяргаўся турэмнага зняволення ў Польшчы (1930—1935, 1936—1939). Напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны сакратар сельсавета ў Зэльвенскім раёне.

У партызанах з сакавіка 1942 года, камандзір групы, атрада, у снежні 1943 г. — ліпені 1944 — партызанскай брыгады «Перамога». У 1944—1964 гг. на савецкай і гаспадарчай рабоце ў Зэльвенскім раёне.

Памяць
------

У вёсцы Дзярэчын Зэльвенскага раёна помнік Булаку.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Булак Павел Иванович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 88. — 737 с.
2. ↑  История Архівавана 15 жніўня 2016.  (руск.)

Спасылкі
--------

*
**Сенат ЗША** (англ.: the United States Senate) — адна з двух палат Кангрэса ЗША, так званая верхняя палата.

Парадак фарміравання
--------------------

Зала паседжанняў Сената ў вашынгтонскім Капітоліі
Сенат складаецца са 100 членаў, па два ад кожнага штата, якія выбіраюцца тэрмінам на 6 гадоў. Першапачаткова сенатараў абіралі члены заканадаўчых сходаў штатаў, але з 1913 года, пасля ўступлення ў сілу 17-й папраўкі да Канстытуцыі, выбары сенатараў сталі прамымі. Яны праводзяцца адначасова з выбарамі ў палату прадстаўнікоў, пры гэтым кожныя два гады ў парадку ратацыі пераабіраецца 1/3 складу сената. Выбарчая акруга па выбарах у сенат - увесь штат. Сенатарам ЗША можа быць абрана асоба, якая дасягнула 30 гадовага ўзросту, якая з'яўляецца грамадзянінам ЗША як мінімум 9 гадоў перад выбарамі і якая з'яўляецца жыхаром штата, які жадае прадстаўляць.

Цікавыя факты
-------------

* У XX стагоддзі партыйнасць змянілі 13 сенатараў.

Гл. таксама
-----------

* Спіс сенатараў ЗША
* United States Capitol Subway System

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Сената ЗША
**Паўлікяне** (грэч. *Παυλικιανοιί*, ад імя апостала Паўла) — удзельнікі буйнога ератычнага руху ў Візантыйскай імперыі.

Секта заснавана ў 1-й пал. VII ст. ў Заходняй Арменіі армянінам Канстанцінам (пазней прыняў імя Сільван). На рэлігійна-філасофскую дактрыну паўлікянаў моцна паўплывалі маніхейства і маздаюзм. Для веравучэння паўлікянаў (канчаткова аформлена ў пач. ІХ ст. ерасіярхам Сергіем-Ціхікам) характэрны дуалізм, вера ў бога дабра (анёл і сын якога — Ісус Хрыстос) і бога зла — Сатанііла. Адмаўлялі культ Маці Божай, прарокаў, святых, неабходнасць царквы і духавенства; з Бібліі прызнавалі толькі Новы Запавет (без пасланняў апостала Пятра). У сярэдзіне ІХ ст. паўлікяне пад кіраўніцтвам Карвеаса і Хрысахіра стварылі на ўсходзе Візантыйскай імперыі сваю дзяржаву з цэнтрам у г. Тэфрыка, адкуль рабілі напады ў іншыя раёны імперыі. У 872 візантыйскія войскі разбілі паўлікянаў каля Вафірыяка, а ў 878 захапілі Тэфрыку. Многія паўлікяне прымусова пераселены на Балканскі паўвостраў, дзе моцна паўплывалі на фарміраванне вучэння багамілаў.

| ⛭Ерасі ў хрысціянстве |
| --- |
| Гнастычныя ерасі | Дакетызм ·  Мікалаіты ·  Адаміты ·  Паўлікіяне ·  Багамілы ·  Катары ·  Альбігойцы ·  Вальдэнсы ·  Лоларды |  |
| Трынітарныя ерасі | Трытэізм ·  Манархіяне (Адапцыяністы) (Савеліянства) ·  Арыянства ·  Анамеі  ·  Македаніянства ·  Агнаіты |
| Хрысталагічныя ерасі | Апалінарызм ·  Монафізіцтва ·  Аўтардакецтва ·  Агнаіты ·  Монафеліцтва ·  Нестарыянства |
| Эклезіялагічныя ерасі | Мантанізм ·  Данатызм ·  Старакаталіцызм ·  Філетызм ·  Седзевакантызм |
| Іншыя ерасі | Хіліязм ·  Псілантрапізм ·  Пелагіянства ·  Арыгенізм ·  Іканаборства ·  Ерась жыдоўствуючых ·  Стрыгольнікі ·  Янсенізм ·  |
**Епіскап Павел** (свецкае імя *Алег Паўлавіч Цімафеенкаў*; нарадзіўся 31 сакавіка 1963, Магілёў) — беларускі праваслаўны дзеяч, епіскап.

Біяграфія
---------

У 1970-1978 гг. навучаўся ў сярэдняй школе № 9 г. Магілёва, у 1978-1981 гг. — у Магілёўскім ДПТВ-58 будаўнікоў.

У 1982-1984 гг. праходзіў тэрміновую службу ў радах Савецкай арміі.

У 1988-1991 гг. навучаўся ў Магілёўскім вучылішчы культуры імя Н. К. Крупскай.

У 1994-1998 гг. навучаўся ў Мінскай духоўнай семінарыі, у 1998-2001 гг. — у Мінскай духоўнай акадэміі (кандыдат багаслоўя).

4 ліпеня 1997 г. намеснікам Успенскага Жыровіцкага манастыра епіскапам Навагрудскім і Лідскім Гурыем пастрыжаны ў манаства з імем Павел у гонар святога апостала Паўла, 12 ліпеня — рукапаложаны ў сан іерадыякана.

У перыяд навучання ў Мінскіх духоўных школах нёс послух: з лістапада 1996 г. — выкладчык і памочнік інспектара; са жніўня 1998 г. — старэйшы памочнік інспектара; з 1999 г. — загадчык Рэгенцкай школай і старэйшы памочнік інспектара (вызвалены ад пасады ў 2000 г.).

20 чэрвеня 1999 г. мітрапалітам Мінскім і Слуцкім Філарэтам рукапаложаны ў сан іераманаха.

У 2005 г. прызначаны на пасаду загадчыка аддзяленнем завочнага навучання Мінскіх духоўных школ.

7 чэрвеня 2006 г. узведзены ў сан ігумена.

4 лютага 2008 г. прызначаны на пасаду інспектара Мінскіх духоўных школ.

27 верасня 2012 г. узведзены ў сан архімандрыта.

Рашэннем Свяшчэннга Сінода ад 23 кастрычніка 2014 г. (журнал № 93) абраны епіскапам Маладзечанскім і Стаўбцоўскім.

Нарачоны ў епіскапа 11 лістапада 2014 г. у храме Уладзімірскай іконы Божай Маці Патрыяршай рэзідэнцыі ў Чыстым завулку ў Маскве. Хіратанісаны 2 снежня за Бажэственнай літургіяй у Храме Хрыста Збавіцеля ў Маскве. Набажэнства ўзначаліў Свяцейшы Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі Кірыл.

Рашэннем Сінода БПЦ ад 3 чэрвеня 2015 г. (журнал № 18) прызначаны на пасаду старшыні Выдавецкага савета Беларускай Праваслаўнай Царквы

Спасылкі
--------

* ПАВЕЛ, ЕПІСКАП МАЛАДЗЕЧАНСКІ І СТАЎБЦОЎСКІ

| ⛭Епіскапат Беларускай праваслаўнай царквы |
| --- |
| 

| Цяперашнія архірэі |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Патрыяршы экзарх | Веніямін (Тупека) |
| Кіруючыя | 
* Антоній (Даронін)
* Арцемій (Кішчанка)
* Веніямін (Тупека)
* Гурый (Апалька)
* Дзімітрый (Драздоў)
* Іаан (Хама)
* Ігнацій (Луковіч)
* Леанід (Філь)
* Павел (Цімафеенкаў)
* Парфірый (Праднюк)
* Серафім (Беланожка)
* Сафроній (Юшчук)
* Сцяфан (Корзун)
* Сцяфан (Нешчарэт)

 |
| Вікарныя | Амвросій (Шаўцоў) |
| На спачыне | Феадосій (Більчанка) |

 |

 |
| 

| Былыя архірэі1 |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Пераведзеныя | 
* Валянцін (Мішчук)
* Канстанцін (Гаранаў)
* Павел (Панамароў)

 |
| Нябожчыкі | 
* Філарэт (Вахрамееў)
* Арыстарх (Станкевіч)
* Глеб (Савін)
* Канстанцін (Хоміч)
* Максім (Кроха)
* Пётр (Карпусюк)

 |

 |

 |
| 1 — *З часу стварэння Беларускай праваслаўнай царквы ў студзені 1990 года.* |
**Галуазіт** — гліністы мінерал з групы слаістых сілікатаў хімічнага складу Al2Si2O5(OH)4. Па складзе блізкі да каалініту, ад якога адрозніваецца больш высокім утрыманнем вады. Крышталізуецца ў монакліннай сістэме. Сустракаецца ў выглядзе глінападобных агрэгатаў. Афарбоўка звычайна белая, але часам жаўтлявая да бурай (ад вокіслаў жалеза), бляск матавы. Цвёрдасць па мінералагічнай шкале 1-2; шчыльнасць 2000-2200 кг/м³. Галуазіт - тыповы прадукт выветрывання алюмасілікатаў вывергнутых горных парод, асабліва палявых шпатаў. Сустракаецца часта, але буйных скопішчаў звычайна не ўтварае.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Галуазіт
* Галуазіт у базе webmineral.com (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777135253 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Жданаў.

**Павел Ільіч Жданаў** (1903-1986) — падпалкоўнік Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Павел Жданаў нарадзіўся 16 студзеня 1903 года ў горадзе Слонім (цяпер — Гродзенская вобласць Беларусі). Пасля заканчэння рабфака знаходзіўся на розных камсамольскіх пасадах. У 1925—1938 гадах праходзіў службу ў Рабоча-сялянскай Чырвонай Арміі. У 1930 годзе ён скончыў Мінскае ваеннае пяхотнае вучылішча, у 1935 годзе — курсы пры Ваеннай акадэміі імя Фрунзе. У чэрвені 1941 года Жданаў паўторна быў прызваны ў армію і накіраваны на фронт Вялікай Айчыннай вайны. У 1942 годзе ён скончыў курсы «Стрэл». Да ліпеня 1943 года падпалкоўнік Павел Жданаў камандаваў 310-м стралковым палком 8-й стралковай дывізіі 13-й арміі Цэнтральнага фронту.

За перыяд з 23 ліпеня па 27 верасня 1943 года полк Жданава з баямі прайшоў больш за трыста кіламетраў. У раёне горада Корап Чарнігаўскай вобласці полк паспяхова фарсіраваў Дзясну, а затым на поўнач ад Кіева пераправіўся праз Дняпро і Прыпяць. Ва ўсіх аперацыях па фарсіраванням полк Жданава паспяхова захапіў і пашырыў плацдармы на заходніх берагах.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 16 кастрычніка 1943 года падпалкоўнік Павел Жданаў быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медалі «Залатая Зорка».

Пасля заканчэння вайны Жданаў быў звольнены ў запас. Пражываў у пасёлку Зэльва Гродзенскай вобласці Беларускай ССР, памёр 30 жніўня 1986 года.

Быў таксама ўзнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга, Суворава 3-й ступені, Айчыннай вайны 1-й ступені, Чырвонай Зоркі, шэрагам медалёў.

Зноскі
------

1. 1 2  Жданов Павел Ильич (руск.).  AZ Library. Архівавана з першакрыніцы 9 красавіка 2013. Праверана 2013-3-21.
2. ↑  Жданов Павел Ильич (руск.). . Архівавана з першакрыніцы 9 красавіка 2013. Праверана 2013-3-21.

Літаратура
----------

Павел Ільіч Жданаў на сайце «Героі краіны»

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бас (значэнні).
**Ісідар (Ізраіль Самуілавіч) Самуілавіч Бас** (9 снежня 1913, Віцебск — дата і месца смерці невядомыя) — беларускі літаратуразнавец.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям'і рабочага-муляра. Бацька загінуў у час імперыялістычнай вайны. Маці — хатняя гаспадыня. Загінула ў Віцебску ў час Вялікай Айчыннай вайны. Закончыўшы сямігодку, І. Бас у 1928 г. пайшоў працаваць вучнем слесара ў трамвайнае ўпраўленне. У 1929-32 гг. вучыўся на дзённым аддзяленні Віцебскага педагагічнага рабфака. З 1932 г. літсупрацоўнік абласной газеты «Віцебскі рабочы». У 1933-36 гг. студэнт Камуністычнага інстытута журналістыкі ў Мінску. У 1936 −37 гг. служыў у Чырвонай Арміі. З 1937 г. загадваў аддзелам савецкага будаўніцтва газеты «Советская Белоруссия». Падчас Вялікай Айчыннай вайны на Цэнтральным, Бранскім і іншых франтах быў адказным сакратаром дывізійнай газеты, інструктарам-літаратарам. З 1947 г. загадваў кафедрай літаратуры Маладзечанскага настаўніцкага інстытута. Пасля яго ліквідацыі (1953) працаваў старшым выкладчыкам кафедры рускай літаратуры Гродзенскага педінстытута, з 1954 старшым выкладчыкам Брэсцкага педінстытута. З 1958 дацэнт кафедры літаратуры і журналістыкі Мінскай вышэйшай партшколы. У канцы 70-х выехаў за мяжу.

Творчасць
---------

Першыя публікацыі І. Баса з'явіліся ў 1937 г. Аўтар літаратуразнаўчых кніг, у якіх на аснове архіўных матэрыялаў даследуюцца пытанні развіцця беларускай дакастрычніцкай літаратуры, узнаўляюцца невядомыя старонкі творчых біяграфій П. Багрыма, Ф. Багушэвіча, Я. Купалы, Я. Коласа, высвятляюцца абставіны стварэння «Энеіды навыварат» і «Тараса на Парнасе», а таксама разглядаюцца сувязі беларускай літаратуры з літаратурамі рускага, украінскага і польскага народаў. Шматлікія артыкулы і рэцэнзіі І. Баса друкаваліся ў зборніках перыядычных выданняў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Бас Ісідар (Ізраіль Самуілавіч) // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 2. — С. 337—338. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0061-7 (т. 2).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 139126 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Войніч.

**Вільфрыд Войніч**, **Міхаіл Леанардавіч Войніч** (польск.: Michał Habdank Wojnicz, 31 кастрычніка 1865, Цяльшай, Літва — 19 сакавіка 1930, Нью-Ёрк) — дзеяч народніцкага і польскага сацыялістычнага руху, бібліяфіл і антыквар, першаадкрывальнік знакамітага «Рукапісу Войніча». Муж Этэль Ліліян Войніч.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Шаўляйскай і Сувалкаўскай гімназіях, Віленскім рэальным вучылішчы. Вёў рэвалюцыйную работу ў Расіі, Польшчы, на Беларусі і Украіне. Разам з гродзенскімі нарадавольцамі і дзеячамі польскай рабочай партыі «Пралетарыят» удзельнічаў у падрыхтоўцы плана ўцёкаў палітычных зняволеных з варшаўскай цытадэлі. 

У 1885 годзе арыштаваны ў Коўне за ўдзел у польскай сацыял-дэмакратычнай партыі I Пралетарыят. Прабыўшы 18 месяцаў у Варшаўскай цытадэлі, высланы на 5 гадоў ва Усходнюю Сібір, ў сяло Тунка у Забайкаллі. У 1890 годзе быў пераведзены ў Іркуцк, а затым у Балаганск, але па дарозе бег і праз паўгода апынуўся ў Лондане.

Удзельнічаў у выданні часопісу «Free Russia» («Свабодная Расія»), адзін з заснавальнікаў у 1891 годзе Фонду вольнай рускай прэсы. Перапісваўся з Пляханавым, Верай Засуліч, П. Л. Лаўровым. У 1894 годзе разам з жонкай старыў «Саюз кніганош» з мэтай дастаўкі рэвалюцыйнай літаратуры ў Расійскую імперыю, у канцы 1890-х гадоў адышоў ад палітычнай дзейнасці. 

У 1902 годзе ажаніўся з Этэль Ліліян Буль, дачкой вядомага англійскага матэматыка Джорджа Буля, які сімпатызаваў рэвалюцыйнаму руху. Этэль Ліліян Войніч — пісьменніца, аўтар папулярнага ў Расіі, а пасля і ў СССР рамана «Авадзень». У пачатку XX стагоддзя Войнічы эмігравалі ў ЗША.

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — С. 256. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Notable Names Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Geni.com · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 130074497 · ISNI: 0000 0000 4084 4567 · LCCN: n88244649 · NKC: av20231184168 · NLP: A27981678 · NTA: 410578525 · VIAF: 35552770 |

 |
Ірасу, Коста-Рыка
**Кратарнае** ці **вулканічнае возера** — возера, якое ўтвараецца пры напаўненні вадой вулканічнага кратара, кальдэры, маара ці ўдарнага кратара. З прычыны таго, што кратар мае, як правіла, форму круга і высокія сценкі, кратарнае возера мае мала прытокаў і амаль не мае сцёкаў. Звычайна кратар запаўняецца дажджавой вадой (у маараў — грунтавымі водамі) і дасягае раўнавагі дзякуючы прасочванню і выпарэнню. На працягу часу дзякуючы эрозіі можа ўзнікнуць наземны сцёк ці нават пратока, як напрыклад у возера Таўпа ў Новай Зеландыі, праз якую цячэ рака Вайката.

Вада ў вулканічным кратары часам мае хімічны састаў, які робіць немагчымым жыццё ў ёй. Прыкладамі такіх часцяком каляровых кіслотных азёр з'яўляюцца Рынкон дэ ла В'еха і Ірасу ў Коста-Рыцы. Утрыманне аксіду вугляроду таксама можа быць надзвычай высокім і стаць прычынай лімналагічнай катастрофы, такой, як катастрофа на возеры Ніёс у Камеруне.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кратарнае возера
Бачна фарміраванне семядолі ў дрэва Іуды (*Cercis siliquastrum*) да назапашвання запасаў.
**Семядоля** (з грэч. Κοτυληδών kotylēdōn — «каціла», «кубак», «чаша») з’яўляецца важнай складовай часткай зародка  насення расліны.

Саджанец  Алепскай хвоі з 8 семядолямі.
Семядолі —  зародкавыя лісткі, якія развіваюцца ў насенні. У  аднадольных раслін адна семядоля, у  двухдольных — дзве. Голанасенныя звычайна маюць ад двух да 24 семядоляў, іх колькасць не фіксаваная і залежыць ад віду, у многіх відаў яшчэ і вар’іруецца ад расліны да расліны. Больш семядоляў сярод вядомых раслін мае від хвоі Pinus maximartinezii, які расце ў гарах Мексікі — ад 18 да 24, на іншым канцы спектру знаходзяцца такія віды як  вечназялёны кіпарыс, у якіх усяго дзве семядолі.

Функцыі семядоляў
-----------------

Семядолі выконваюць розную функцыю. У раслін з надземных нарастаннем выходзяць на паверхню і фотасінтэзуюць да пачатку закладкі сапраўднага лісця. Могуць выконваць функцыю назапашвання і на пачатковых стадыях развіцця спарафіту паглынаць і пераназапашваць пажыўныя рэчывы з эндасперма. У злакаў адзіная семядоля — шчыток — выконвае паглынальную функцыю, асімілюючы пры прарастанні пажыўныя рэчывы эндасперма.

Літаратура
----------

* *Гончаренко І. В.* Будова рослинного організму. Морфологія та анатомія рослин. Навчальний посібник. — Суми: Університетська книга, 2004. — 200 с.
* *Прохараў В. М.* Семядолі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 320—321. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 185476388, 2910685056 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Давідовіч.

**Мікалай Пятровіч Давідовіч** (15 жніўня 1919 — 6 мая 1993) — лейтэнант Савецкай Арміі, удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Мікалай Давідовіч нарадзіўся 15 жніўня 1919 года ў вёсцы Карбачоўка (цяпер — Лагойскі раён Мінскай вобласці Беларусі) у сялянскай сям’і. Скончыў пяць класаў школы, пасля чаго працаваў у калгасе. Пераехаўшы ў Комі АССР, працаваў у леспрамгасе. У 1941 годзе Давідовіч быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. З 1942 года — на франтах Вялікай Айчыннай вайны. Прымаў удзел у баях на Варонежскім і 1-м Украінскім франтах. Удзельнічаў у бітве на Курскай дузе, вызваленні Украінскай ССР. Да верасня 1943 года сяржант Мікалай Давідовіч камандаваў кулямётным разлікам 21-га стралковага палка 180-й стралковай дывізіі 38-й арміі Варонежскага фронту. Вызначыўся падчас бітвы за Дняпро.

У канцы верасня 1943 года Давідовіч у складзе перадавога атрада пераправіўся праз Дняпро у раёне вёскі Новыя Пятроўцы Вышгарадскага раёна Кіеўскай вобласці Украінскай ССР. На заходнім беразе атрад захапіў плацдарм і ўтрымліваў яго, адлюстроўваючы варожыя контратакі. У баях Давідовіч адзіны застаўся ў жывых з усяго атрада і ў адзіночку на працягу некалькіх гадзін трымаў абарону.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 29 кастрычніка 1943 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» сяржант Мікалай Давідовіч быў удастоены высокага звання Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» за нумарам 1194.

У 1945 годзе Давідовіч скончыў Туркестанское кулямётнае вучылішча. У 1946 годзе ў званні лейтэнанта ён быў звольнены ў запас. Пражываў у Мінску, працаваў у сферах гандлю і будаўніцтва.

23 лістапада 1953 года Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР Давідовіч быў пазбаўлены звання Героя Савецкага Саюза, але 2 снежня 1977 года быў у ім адноўлены. Прычыны гэтага не ўстаноўлены. Памёр 6 мая 1993 года.

Быў таксама ўзнагароджаны ордэнамі Чырвонага Сцяга і Айчыннай вайны 1-й ступені, а таксама шэрагам медалёў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Мікалай Пятровіч Давідовіч на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 5: Гальцы — Дагон / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 5. — С. 564. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 5).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Мікалай Пятровіч Кахавец** (30 студзеня 1924, в. Новы Двор, Пінскі павет, Палескае ваяводства — 25 красавіка 1998) — беларускі перадавік сельскагаспадарчай вытворчасці, Герой Сацыялістычнай Працы (1949).

Біяграфія
---------

У 1940 годзе накіраваны ў школу лесаводаў. Калі пачалася Вялікая Айчынная вайна, знаходзіўся на вучобе паблізу мяжы з Польшчай. Разам з адступаючымі часцямі Чырвонай арміі з цяжкасцю дабраўся да роднай вёскі. Восенню 1941 года немцы забралі яго на прымусовую працу ў Германію. Знаходзіўся ў працоўным лагеры ў г. Остэрроуд, дзе вязні працавалі на вагонарамонтным заводзе. На пачатку 1945 года вязняў вызваліла Чырвоная армія. У сакавіку 1945 года дабраахвотна пайшоў на фронт, яго залічылі ў роту аўтаматчыкаў 3-га Беларускага фронту, ваяваў пад Кёнігзбергам.

Пасля дэмабілізацыі ў сакавіку 1947 года вярнуўся ў родную вёску, працаваў на зямлі.

Кіраўніцтва калгаса накіравала яго вучыцца на трактарыста ў Пінскае вучылішча механізацыі № 28. Пасля заканчэння вучылішча ў 1950 годзе ён накіраваны на працу ў Лагішынскую машынна-трактарную станцыю (МТС). Працаваў на трактары «Універсал», які выпускаўся на Уладзімірскім трактарным заводзе. У 1951 годзе прысвоілі катэгорыю трактарыста I класа, даверылі ўзначаліць трактарную брыгаду. Распахваў меліяраваныя землі, якія давалі высокія ўраджаі.

У 1958—1963 гадах — трактарыст, з 1964 грда — брыгадзір трактарнай брыгады калгаса «Камунар» Пінскага раёна. Узначальваў механізаванае звяно па вырошчванні бульбы. У 1967 годзе скончыць васьмігодку.

У 1969 годзе быў дэлегатам ІІІ Усесаюзнага з’езда калгаснікаў у Маскве. Па стане здароўя пакінуў працу на трактары. З 1976 годзе — інжынер па тэхнічным абслугоўванні ў калгасе «Камунар». У апошнія гады перад пенсіяй працаваў загадчыкам калгасных рамонтных майстэрняў.

Узнагароды
----------

За атрыманне высокіх ураджаяў удастоены сярэбранага і бронзавага медалёў ВДНГ СССР, Граматы Вярхоўнага Савета БССР. 30 красавіка 1966 года за поспехі ў павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак сельскагаспадарчых прадуктаў яму прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Серп і Молат».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Каховец Николай Петрович // Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биогр. справочник. Минск, 2014. С. 111.
* Кахавец Мікалай Пятровіч // Памяць. Пінскі раён : гіст.-дакум. хроніка. Мінск, 2003. С. 458.
* Коховец Николай Петрович // Белорусская ССР : краткая энциклопедия : в 5 т. Минск, 1982. Т. 5. С. 327.
* Кахавец Мікалай Пятровіч // Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : у 5 т. Мінск, 1981. Т. 5. С. 298.
* Кахавец Мікалай Пятровіч // Беларуская савецкая энцыклапедыя : у 12 т. Мінск, 1972. Т. 5. С. 521.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кошалеў.
**Мікалай Пятровіч Кошалеў** (24 чэрвеня 1941, г.п. Карасі, Парабельскі раён, Томская вобласць) — беларускі і расійскі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1967 годзе Новасібірскі інжынерна-будаўнічы інстытут. Працаваў галоўным архітэктарам г. Шушанскае, кіраўніком групы архітэктараў у Абаканскім філіяле Краснаярскграмадзянпраекта, з 1976 года — галоўны архітэктар Мазыра.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1980 года. Член КПСС з 1981 года. Пражывае ў г. Гомель.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: ПДП жылога раёна ў Абакане (1970, у аўтарскім калектыве), цэнтра Чарнагорска (1972), Цэнтральнага жылога раёна г. Каргаску Томскай вобласці (1975), рэканструкцыя мікрараёна ў г. Абаза (1970), мікрараёна № 2 у цэнтральнай частцы Мазыра (1974).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Кошелев Николай Петрович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)