**Астракве́тныя** (*Asterales*, або *Synandrae*) — парадак двухдольных раслін.

Апісанне
--------

Гэта шматгадовыя ці аднагадовыя травы і паўкусты, радзей кусты, ліяны ці невялікія дрэвы. Лісты чарговыя ці радзей супраціўныя, часам кальчаковыя, простыя, ад цэльных да расчлянёных, бываюць рэдукаваныя, без прылісткаў. Характэрна прысутнасць запаснога вугляводу інуліну. Кветкі сабраны ў рацэмозныя (батрычныя) суквецці кошыкі. Апошні ўяўляе сабой кветаложа — выцягнутае, выпуклае ці ўвагнутае. Звонку кветаложа акружана абгорткай з відазмененых верхавінкавых лістоў. Абгортка можа быць з аднаго раду або яна шматрадная (бадзяк), чарапічная ці кручкаватая (лопух).

Асобныя кветкі кошыка сядзяць на плоскім, больш ці менш выпуклым ці нават верацёнападобным агульным кветаложы. У кошыках з аднароднымі кветкамі краявыя (прамянёвыя) кветкі — жаночыя ці бясплодныя, а цэнтральныя (дыскавыя) — двухполыя ці функцыянальна мужчынскія. Калякветнік і андрацэй 5-членныя ці рэдка чатырохчленныя. Трубка чашачкі разам з асновай трубачкі вяночка поўнасцю прырасла да завязі, і яе свабодныя лопасці звычайна моцна відазменены і ператвораны ў чубок, ці папус, які часта рэдукаваны ці адсутнічае. Вяночак пяці асноўных тыпаў: трубчасты (актынаморфны і поўнасцю зрослапялёсткавы, на вяршыні пяцізубчасты), язычковы (на ранняй стадыі развіцця трубчасты, але ў час цвіцення расшчапляецца ўздоўж і ператвараецца ў язычковы); двухгубы зігаморфны з трохчленнай, верхняй і двухчленнай, ніжняй губамі; несапраўднаязычковы — на вяршыні трохзубчасты і варонкападобны — вяночак мае не зусім роўныя долі, ён злёгку зігаморфны. Тычынкі прымацаваны да трубкі вяночка і чаргуюцца з пялёсткамі, ніткі звычайна свабодныя, але могуць зрастацца ў трубку. Пыльнікі звычайна склеены паміж сабой. Гінецэй з дзвюх медыяльных карпел, паракарпны. Пад рыльцам слупок часта нясе каўнерык валаскоў (вымятаючыя валаскі). Завязь ніжняя, аднагнездавая з адной семязавяззю.

Пашырэнне
---------

Парадак уключае каля 28 тыс. відаў (900—1000 родаў), распаўсюджаных па ўсім зямным шары і прадстаўленых ва ўсіх кліматычных зонах. У сістэме класіфікацыі APG II уключаны ў групу эвастэрыды II.

Класіфікацыя
------------

Паводле сістэме класіфікацыі APG II (2003) парадак Астракветных складаецца з 13 сямействаў:

* Alseuosmiaceae
* Argophyllaceae (Engl.) Takht. 1987
* Asteraceae Martynov, 1820, nom. cons. — Астравыя, ці Складанакветныя
* Calyceraceae R.Br. ex Rich. 1820, nom. cons.
* §Campanulaceae Juss. 1789, nom. cons. — Званочкавыя
* [+Lobeliaceae Juss. ex Bonpl. 1813, nom. cons.]
* Goodeniaceae R.Br. 1810, nom. cons.
* Menyanthaceae Bercht. & J.Presl, 1820, nom. cons. — Бабковыя
* Pentaphragmataceae J.Agardh, 1858, nom. cons.
* Phellinaceae (Loes.) Takht. 1967
* Rousseaceae DC. 1839
* Stylidiaceae R.Br. 1810, nom. cons.
* [+Donatiaceae B.Chandler, 1911, nom. cons.]

[+…] — сямейства, якое можа быць аддзелена ад папярэдняга;
§ — сямейства, склад якога змяніўся ў параўнанні з Сістэмай APG (1998)

Філагенія
---------

Ніжэй прыведзена кладаграма групы asterids, якая паказвае меркаваныя роднасныя адносіны парадку Астракветныя паводле сістэмы класіфікацыі APG III (2009):

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **asterids**   | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Кізілакветныя (*Cornales*) |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Верасакветныя (*Ericales*) |
|  |
| **euasterids**   | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **lamiids (euasterids I)** | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | (*Garryales*) |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Агурочнікавыя (*Boraginaceae*) |
|  |
|  | Гарычкакветныя (*Gentianales*) |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Паслёнакветныя (*Solanales*) |
|  |
|  | Ясноткакветныя (*Lamiales*) |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |
| **campanulids (euasterids II)**   | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | (*Aquifoliales*) |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Астракветныя (*Asterales*) |
|  |
|  | (*Escalloniales*) |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | (*Bruniales*) |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | Парасонакветныя (*Apiales*) |
|  |
|  | 

|  |  |
| --- | --- |
|  | (*Paracryphiales*) |
|  |
|  | Варсянкакветныя (*Dipsacales*) |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

 |
|  |

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Angiosperm Phylogeny Group (2009)* An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III // *Botanical Journal of the Linnean Society* : часопіс. — Лондан: 2009. — Т. 161. — № 2. — С. 105—121. — DOI:10.1111/j.1095-8339.2009.00996.x (Праверана 25 мая 2010)

Літаратура
----------

* *Сапегін Л. М.* Батаніка. Сістэматыка вышэйшых раслін: вучэбны дапаможнік для студэнтаў устаноў вышэйшай адукацыі па біялагічных спецыяльнасцях. — Гомель: ГДУ, 2012. — 337 с. ISBN 978-985-439-644-6

Спасылкі
--------

* *Астракветныя*: інфармацыя на сайце *APWeb* (англ.)(Праверана 20 красавіка 2010)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | APNI · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · Tropicos · WFO · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 122556836 · Microsoft: 2777936020 · NKC: ph170610 |