**Інцыдэнт з хімічнай зброяй у Хан-Шэйхуне** адбыўся 4 красавіка 2017 года. Насельніцтва сірыйскага горада Хан-Шэйхун (правінцыя Ідліб) было паранена баявымі атрутнымі рэчывамі. У выніку загінула не менш за 89 чалавек, пацярпела больш за 550 чалавек. Гэта стала сто семдзесят пятай вядомай атакай з ужываннем хімічнай зброі за час грамадзянскай вайны ў Сірыі.. Падзеі ў Хан-Шэйхуне паслужылі падставай для ракетнага ўдару ВМС ЗША па авіябазе Эш-Шайрат, нанесенай 7 красавіка.

Хіматака 4 красавіка стала самым смяротным выкарыстаннем хімічнай зброі ў сірыйскай грамадзянскай вайне пасля хімічнага нападу на Гуту ў 2013 годзе, выклікаўшы вялікі рэзананс у міжнароднай супольнасці. ААН двойчы паспрабавала прыняць рэзалюцыю, якая асуджае сірыйскі ўрад, аднак дакумент быў ветаваны Расіяй.

Абставіны атакі
---------------

Падчас нападу горад знаходзіўся пад кантролем ісламісцкай групоўкі Хаят Тахрыр аш-Шам, раней вядомай як Фронт аль-Нусра. Па паведамленні Мунзэра Халіла (англ.: Mounzer Khalil), які з’яўляецца кіраўніком аховы здароўя Ідліба, авіяўдар адбыўся раніцай 4 красавіка ў 06:30 мясцовага часу. Сведкі паведамілі пра з’яўленне дзіўнага паху, пасля чаго з’явіліся бачныя сімптомы атручвання.

У адрозненне ад атручвання хлорам, у дадзенай атацы загінула шмат людзей, якія знаходзіліся на вуліцы. Не было тыповага для хлору зялёнага дыму. Характар ​​паражэнняў паказвае на нервова-паралітычны рэчывы і іншыя таксіны. Іншыя сімптомы ўключалі холад у канечнасцях, зніжэнне частоты сардэчных скарачэнняў, а таксама нізкая крывяны ціск.

Колькасць загінулых склала 72 чалавекі па стане на 5 красавіка.

Адказнасць
----------

### Версія ЗША

Дзяржсакратар ЗША Рэкс Тылерсан у эфіры амерыканскага тэлеканала CBS выказаў меркаванне, што адказнасць за паразу насельніцтва ляжыць на Расіі, паколькі менавіта яна ў свой час узяла на сябе адказнасць за працэс знішчэння запасаў хімзброі ў Сірыі і гарантавала поўную забарону яго вытворчасці. Са слоў Тылерсана:

> 
> [не так важна], ці была Расія саўдзельнікам, ці яе спецыялісты апынуліся некампетэнтнымі, ці ж сірыйскі ўрад іх перахітрыў — [у любым выпадку, расійскі бок] не выканаў свае абавязацельствы перад міжнароднай супольнасцю.

20 красавіка кіраўнік ваеннага ведамства ЗША Джэймс Мэціс заявіў, што Сірыя нібыта ўсё яшчэ захоўвае хімічную зброю і парушае міжнародныя дамоўленасці.

### Расійская версія

Прадстаўнікі расійскага боку паведамілі, што параза атрутнымі рэчывамі з’яўляецца вынікам ўдару урадавых войскаў па ваеннай хімічнай фабрыцы.

Са слоў расійскага боку, аб’ектам авіяцыйнага ўдару сірыйскіх самалётаў стаў «вялікі склад зброі і боепрыпасаў тэрарыстаў» на ўсходніх ўскраінах горада Хан-Шэйхуна. Паводле паведамлення Мінабароны РФ, па іх дадзеных аб’ектыўнага кантролю, авіяўдар адбыўся 3 красавіка 2017 года ў 11: 30-12:30 мясцовага часу. Назіральнікі адзначаюць, што заява расійскага міністэрства абароны аб выбуху аб’екта, на якім выраблялася хімічную зброю, не падмацоўваецца ніякімі разведвальнымі дадзенымі, хоць расійскія войскі размяшчаюць тэхнічнымі сродкамі, здольнымі вырабляць аэрафотаздымку.

14 кастрычніка дырэктар Дэпартамента па пытаннях нераспаўсюджвання кантролю над узбраеннямі МЗС РФ Міхаіл Ульянаў на падставе фотаздымкаў пацярпелых у выніку інцыдэнту ў Хан-Шэйхуне дзяцей зрабіў выснову аб тым, што яны «падвергліся ўздзеянню псіхатропных рэчываў». Міхаіл Ульянаў таксама выказаў сумнеў, што ў Хан-Шэйхуне была прыменена авіябомба.

Пасля, на падставе заявы Дзярждэпу ЗША аб ужыванні хімзброі групоўкай «Хаят Тахрыр аш-Шам» у правінцыі Ідліб расійскія прадстаўнікі зрабілі выснову аб тым, што амерыканскі бок фактычна прызнала віну групоўкі ў хіматацы.

Рэакцыя
-------

У Міністэрстве замежных спраў Расіі, са спасылкай на дадзеныя арганізацыі «Шведскія лекары за правы чалавека». назвалі пастановачнымі відэаматэрыялы хімічнай атакі ў Сірыі, якія распаўсюджваюцца заходнімі СМІ. Па словах афіцыйнага прадстаўніка МЗС РФ Марыі Захаравай, «ўся гэтая задума носіць відавочна правакацыйны характар».

7 красавіка ВМС ЗША нанеслі ракетны ўдар па авіябазе Эш-Шайрат крылатымі ракетамі «Тамагаўк» па загадзе прэзідэнта ЗША Дональда Трампа. Дональд Трамп абвясціў дадзеную акцыю адказам на «ўжыванне хімічнай зброі» ў Хан-Шэйхуне сірыйскімі войскамі.

Расследаванне
-------------

6 красавіка Міністэрства аховы здароўя Турцыі паведаміла, што згодна з яго экспертызай, у пацярпелых было выяўлена атручэнне нервова-паралітычным газам зарын.

6 красавіка Арганізацыя па забароне хімічнай зброі (АЗХЗ) заявіла аб пачатку расследавання па справе аб магчымым ужыванні хімзброі ў Сірыі. Выснова была агучана генеральным дырэктарам АЗХЗ 20 красавіка: пры авіяўдары 4 красавіка ў сірыйскім Ідлібе выкарыстоўваўся зарын або яго аналаг нервова-паралітычнага дзеянні; дадзенае заключэнне было зроблена на падставе пробаў, атрыманых ад 10 ахвяраў нападу, якія былі прааналізаваны ў чатырох лабараторыях. У той жа час расследаванне не было поўным, так з-за боязі за ўласную бяспеку прадстаўнікі АЗХЗ не наведвалі месца прымянення атрутнага рэчыва ў горадзе Хан-Шэйхун, з прычыны чаго не былі ўзятыя пробы грунту (што з’яўляецца неабходнай пры правядзенні падобных расследаванняў) на прадмет наяўнасці атрутных рэчываў, а таксама не былі вывучаны рэшткі боепрыпасаў, начыненых зарынам або аналагічным нервова-паралітычным газам, нібыта скінутых ВПС САР. Тым не менш, грунтуючыся толькі на ўскосных доказах, 26 кастрычніка эксперты сумеснай місіі ААН і АЗХЗ распаўсюдзілі у ААН даклад, у якім «з высокай верагоднасцю» ўсклалі віну на сірыйскія ўлады за выкарыстанне зарына 4 красавіка 2017 года ў Хан-Шэйхуне.

Гл. таксама
-----------

* Выкарыстанне хімічнай зброі падчас грамадзянскай вайны ў Сірыі

Заўвагі
-------

1. 1 2  «Тиллерсон: Россия не смогла предотвратить химатаку в Сирии» // Би-Би-Си, 10 апреля 2017
2. ↑  Idlib town reels following major chemical attack: ‘No rebel positions, just people’ (англ.)(недаступная спасылка).  Syria Direct. Архівавана з першакрыніцы 27 жніўня 2017. Праверана 7 красавіка 2017.
3. ↑  *Zaher Sahloul*. Will Syria’s children ever be able to breathe? **(нявызн.)**.  The Globe and Mail (7 красавіка 2017).
4. ↑  *Anna Ahronheim*. Israeli officials claim Assad ordered attack, warn of Syria's chemical weapons plants **(нявызн.)**.  Jurusalem Post (7 красавіка 2017).
5. ↑  Syria 'toxic gas' attack kills 100 in Idlib province **(нявызн.)**. *Al-Arabiya & AFP* (4 красавіка 2017).
6. ↑  Scores reported killed in gas attack on Syrian rebel area // Reuters, 4 apr 2017
7. ↑  Barnard, Anne and Gordon, Michael R..  Worst Chemical Attack in Years in Syria; U.S. Blames Assad **(нявызн.)**, *The New York Times* (4 April 2017). Праверана 4 April 2017.
8. ↑  Syria chemical attack death toll now at 72; new strikes hit
9. ↑  Пентагон: «Несомненно, Сирия хранит химическое оружие»
10. ↑  *Angela Dewan, Kareem Khadder and Holly Yan CNN*. Survivors of Syrian attack describe chemical bombs falling from sky **(нявызн.)**.  CNN. Праверана 7 красавіка 2017.
11. ↑  Syria 'chemical attack': What we know(англ.)  **(нявызн.)**?, *BBC News* (6 красавіка 2017). Праверана 7 красавіка 2017.
12. ↑  Минобороны России (руск.).  www.facebook.com. Праверана 7 красавіка 2017.
13. ↑  «Химическая атака в Сирии: кто отравил людей?» // Би-Би-Си, 6 апреля 2017
14. ↑  МИД РФ назвал ложными данные США об отравленных зарином сирийских детях (руск.)(недаступная спасылка).  Интерфакс. Архівавана з першакрыніцы 14 кастрычніка 2017. Праверана 13 кастрычніка 2017.
15. ↑  "Приперли к стенке". Эксперт о признании Госдепа США по химоружию в Сирии(руск.), *РИА «Новости»* .
16. ↑  Об очередных разоблачениях «Белых касок»
17. ↑  В МИД РФ назвали постановочными видео химатаки в Сирии (руск.).  Интерфакс (5 апреля 2017). Праверана 7 красавіка 2017.
18. ↑  ОЗХО начала расследование химической атаки в Сирии(руск.), *Интерфакс* (6 красавіка 2017). Праверана 9 красавіка 2017.
19. ↑  Турция: в сирийском Идлибе применялся зарин // Русская служба Би-би-си, 6 апреля 2017
20. ↑  Подтверждено применение зарина в сирийском Идлибе // aa.com.tr
21. ↑  ОЗХО подтвердила применение в Идлибе зарина
22. ↑  Эксперты подтвердили использование зарина при авиаударе по Идлибу **(нявызн.)**, *BBC Русская служба* (20 красавіка 2017). Праверана 21 красавіка 2017.
23. ↑  Эксперты ООН возложили вину за использование химоружия в Хан-Шейхуне на власти Сирии(руск.), *Interfax.ru* (27 кастрычніка 2017). Праверана 27 кастрычніка 2017.
24. ↑  Both ISIL and Syrian Government responsible for use of chemical weapons, UN Security Council told (англ.). *Официальный сайт ООН* (7 лістапада 2017). Праверана 18 мая 2018.