recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ры́у-До́сі**, **Досі** (парт.: Rio Doce) — рака ў Бразіліі, на тэрыторыі штатаў Мінас-Жэрайс і Эспірыту-Санту.

Даўжыня ракі каля 600 км (580 км, ад вытоку ракі Піранга — 853 км), плошча вадазбору 87 000 км² (83 400 км²). Сярэдні расход вады на гідралагічным пасту Ліньярыс каля 1000 м³/с. Аб’ём гадавога сцёку 31,5 км³.

Вытокі ракі знаходзяцца на паўднёвай частцы хрыбта Сера-ду-Эспіньясу. Працякае па Бразільскім пласкагор’і. У сярэднім цячэнні ўтварае парогі Багуары. Ніжняе цячэнне па прыморскай нізіне. Упадае ў Атлантычны акіян каля горада Рэжэнсія, утвараючы балоцістую дэльту.

Асноўныя прытокі: Кас­ка, Ма­ціпа, Куй­тэ, Мань­юа­су, Гу­ан­ду (пра­выя), Сан­ту-Ан­то­ніу, Карэнці-Гран­дзі, Тран­кей­рас, Суа­суі-Гран­ддзі (левыя). Жыўленне ракі пераважна дажджавое.

Суднаходная ад горада Айморэс.

Катастрофа на шахце Samarco
---------------------------

5 лістапада 2015 года на шахце аўстралійска-бразільскай горназдабываючай кампаніі Samarco адбыўся прарыў плаціны, які прывёў да гібелі не менш за 11 чалавек і ўцечцы вялікага аб’ёму таксічных адходаў у Рыу-Досі, якія пераадолелі па ёй больш за 500 кіламетраў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  БелЭн, 2001
2. 1 2 3 4 5 6  Риу-Доси // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2004—.
3. ↑  Токсичные отходы из рухнувшей в Бразилии плотины достигли Атлантики // Интерфакс  (руск.)

Літаратура
----------

* Рыу-Досі, Досі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — С. 523. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
* *Доси (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

Спасылкі
--------

* Area del Este de Brasil // Food and Agriculture Organization (FAO)
* Карта рек Доси и Жекитиньонья // Mировая цифровая библиотека (WDL)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
**Свяшчэны ібіс** — птушка з сямейства ібісавых. Гняздуецца калоніямі на дрэвах, часта разам з іншымі галенастымі, напрыклад з чапляй. Будуе гнёзды з вецця, кладзе 2-3 яйкі. Харчуецца рыбай, жабамі і казуркамі.

Назву сваю атрымаў, бо быў свяшчэннай птушкай ў старажытным Егіпце. Ібіс быў сімвалам Тота, бога мудрасці і правасуддзя, якому часта пакланяліся ў вобразе ібіса; Той адлюстроўваўся з галавой ібіса і гэтая ж птушка служыла іерагліфічным знакам яго імя. У храме Тота ўтрымліваліся шматлікія ібісы. Трупы ібісаў падвяргаліся бальзаміраванню. У старажытным Егіпце ібісы былі вельмі шматлікія і бесперашкодна вадзіліся нават у гарадах, у наш час сустракаюцца ў Егіпце надзвычай рэдка, але паўднёвей Хартума яны даволі шматлікія.
**Рыта Сангалі** (італ.: Rita Sangalli, 20 жніўня 1849 — 3 лістапада 1909) — італьянская артыстка балета.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Антэньяце.

Танцавала ў італьянскіх правінцыях Асці, П’ячэнца і Турын. У 1865 годзе скончыла школу «Ла Скала» у О. Юса, дэбютавала ў тым жа годзе ў Мілане ў тэатры «La Scala» ў балеце Поля Тальёні (1808—1884) «Прыгоды Фліка і Флока» на музыку П. Л. Гертэля. Пасля яе нанялі ў Тэатр Яе Вялікасці ў Лондане. У тым жа годзе яна выехала ў ЗША і заснавала ўласную трупу ў Нью-Ёрку.

Сангалі гастралявала па Амерыцы ў Каліфорніі, Каларада, Арэгон і да Солт-Лэйк-Сіці ў 1866—1870 гадах. Разам з Мары Банфанці выступала ў музыкальнай пастаноўцы *«Чорны жулік»* (англ.: The Black Crook) Дэвіда Косты, а затым трыумфавала ў пантамімах *«Humpty Dumpty»* (1868) і *«Hickory Dickory Dock»* (1869).

Партрэт Рыты Сангалі, танцоркі (1850—1909). Фота *Atelier Adéle* (да 1909)
У 1872—1883 вядучая танцоўшчыца парыжскай Оперы.

У 1872 годзе Сангалі выканала галоўную ролю ў паспяхова адноўленай пастаноўцы балета «Ручай» Л. Дэліба. У тым жа годзе яна далучылася да балетнай трупы Парыжскай оперы, дзе выступала ў шматлікіх прэм’ерах, у тым ліку ў балетах*«Сільвія»* (пастаўлены Л. А. Мерантам 14 чэрвеня 1876 года), *«Yedda»* А. Метра  (англ.) (бел. (1879) і «Намуна» Э. Лало (6 сакавіка 1882) (балетмайстар Л. Петыпа).

Выступленне Р. Сангалі ў галоўнай партыі ў балеце «Yedda» А. Метра (1879, балетмайстар Луі Мерант) прадэманстравала яе выдатны драматычны талент. Сангалі спалучала акадэмізм, уласцівы французскай школе, з экспрэсіўнасцю і віртуозным майстэрствам (валодала «сталёвым наском»), уласцівымі танцоўшчыцам італьянскай школы.

Аўтар кнігі «Тэрпсіхора» (1875).

Сангалі сышла са сцэны ў 1884 годзе і выйшла замуж за Роберта-Мары-Жана Марка, барона дэ Сен-П’ера 8 верасня 1886 года ў Парыжы.

У жніўні 1901 года Сангалі і Мары Банфанці выступалі ў Метрапалітэн-оперы падчас першага сезона балета ў Нью-Ёрку.

Рыта Сангалі памерла ў італьянскім Карпезіна-д’Арчэласка 3 лістапада 1909 года. Пахавана на могілках Пасі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Archivio Storico Ricordi — 1808. Праверана 3 снежня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3621644'></a>
2. ↑  Cohen, Selma Jeanne; Foundation, Dance Perspectives (1998). *International encyclopedia of dance: a project of Dance Perspectives Foundation, Inc*. Oxford University Press. pp. 514–515. ISBN 978-0-19-512309-8. .
3. 1 2 3 4 5  Балет: энциклопедия. / Гл. ред. Ю. Н. Григорович.- М.: Советская энциклопедия, 1981.- 623 стр. с илл.
4. ↑  Craine, Debra; Mackrell, Judith (19 August 2010). *The Oxford Dictionary of Dance*. Oxford University Press. pp. 395–. ISBN 978-0-19-956344-9. .
5. ↑  «Revival of the Ballet», *The New York Times*, September 1, 1901, p. SM3.

Бібліяграфія
------------

* Barbara Mackin Barker. *The American careers of Rita Sangalli, Giuseppina Morlacchi and Maria Bonfanti: nineteenth century ballerinas*. New York University, Graduate School of Arts and Science, 1981.
Здымак Вялікага Андамана са спадарожніка. Таксама на здымцы бачны Малы Андаман (у ніжняй чвэрці здымка) і праліў Дункан, які падзяляе астравы
**Вялікі Андаман** — асноўны архіпелаг Андаманскіх астравоў, які ўключае ў сябе пяць галоўных астравоў.

З поўначы на поўдзень:

* Паўночны Андаман
* Сярэдні Андаман
* Баратанг
* Паўднёвы Андаман
* Рутланд

Тры самых паўночных вострава з'яўляюцца самымі вялікімі з усёй групы. Сталіца Андаманскіх і Нікабарскіх астравоў, саюзнай тэрыторыі Індыі, Порт-Блэр таксама знаходзіцца на архіпелагу, на Паўднёвым Андамане.

Вялікі Андаман знаходзіцца на поўнач ад Малога Андамана — іншага архіпелага, які адносіцца да Андаманскіх астравоў, ад якога ён аддзяляецца пралівам Дункан.

Гл. таксама
-----------

* Вялікія андаманцы
**Гарлянка жэнеўская** (*Ájuga genevénsis*) — шматгадовая травяністая расліна; від роду Гарлянка сямейства Ясноткавыя.

Батанічнае апісанне
-------------------

Батанічная ілюстрацыя з кнігі Марціна Цыленшака  (славенск.) (бел. *Naše škodljive rastline* (1892)
Вышыня расліны да 50 см. Прыкаранёвае лісце гарлянкі жэнеўскай даўгавата-лапаткавае або зваротнаяйкападобнае, аддалена і буйна гародкава-зубчастае, часам амаль цэльнакрайняе.

Ніжняе сцябловае лісце даўгаватае, у верхняй частцы асобна гародкава-зубчастае.

Кветкі блакітнага колеру. Цвіценне: красавік — ліпень.

Плады расліны — арэшкі да 3 мм даўжынёй, валасістыя, цёмна-бурага колеру.

Распаўсюджанне
--------------

Сустракаецца ў еўрапейскай частцы Расіі ва ўсіх раёнах, акрамя Карэла-Мурманскага, Дзвінска-Пячорскага і Ніжняволжскага, а таксама на Украіне, у Малдове, Беларусі, на Каўказе, у Сярэдняй Азіі.

Агульнае распаўсюджанне расліны — уся Еўропа, акрамя Арктыкі, Міжземнамор’е (уключаючы Паўночную Афрыку), Балканскі паўвостраў і Малая Азія, Іран, Афганістан, Арменія і Курдыстан, а таксама Кітай.

Хімічны склад расліны
---------------------

Змяшчае аукубін, флаваноіды, эфірны алей, фітол, гарпагід і дубільныя рэчывы.

Выкарыстанне
------------

Выкарыстоўваецца ў медыцыне. Расліна прымяняецца як супрацьзапаленчы, гемастатычны і раназажыўляльны сродак. Экстракт і сок ва ўмовах эксперыменту праяўляюць выяўленую гемастатычную ўласцівасць, актывізуюць скарачальную дзейнасць міяметрыя.

Гарлянка жэнеўская з’яўляецца меданосам.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 10. — 160 с. — 2 350 экз.
4. ↑  Живучка женевская — Ajuga genevensis L.  (руск.)

Літаратура
----------

* *Губанов И. А. Киселёва К. В. Новиков В. С. Тихомиров В. Н.* 1077. *Ajuga genevensis* L. — Живучка женевская // Иллюстрированный определитель растений Средней России. В 3-х томах. — М.: Т-во научных изданий КМК, Ин-т технологических исследований, 2004. — Т. 3. Покрытосеменные (двудольные: раздельнолепестные). — С. 110. — ISBN 5-87317-163-7.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO |
**Ёруба** — мова народа ёруба, распаўсюджаная галоўным чынам на паўднёвым-захадзе Нігерыі, а таксама ў прылеглых раёнах Заходняй Афрыкі. Уяўляе сабой дыялектны кантынуум, у які таксама часам ўключаюцца іншыя ідыёмы ёрубоіднага кластара. Ёруба традыцыйна адносілі да бенуэ-кангалезскай сям'і, аднак у сувязі з пераглядам класіфікацыі нігер-кангалезскіх моў цяпер часцей адносяць да вольта-нігерскіх моў. Тыпалагічна ёруба можа быць ахарактарызаваная як ізалявальная танальная мова з парадкам слоў SVO.

Традыцыйныя вобласці рассялення ёруба — так званы Ёрубаленд — размешчаны на паўднёвым-захадзе Нігерыі (штаты Оё, Асун, Агун, Онда, Экіці, Квара і Лагас, захад штату Когі), на плато, абмежаваным з поўначы і усходу ракой Нігер.

Алфавіт
-------

A, B, D, E, Ẹ, F, G, Gb, H, I, J, K, L, M, N, O, Ọ, P, R, S, Ṣ, T, U, W, Y

Спасылкі
--------

Вікіпедыя

Вікіпедыя мае **раздзел**, напісаны  

***Ojúewé Àkọ́kọ́***
Касмічны апарат праграмы «Сервеер» у Нацыянальным музеі паветраплавання і астранаўтыкі, акруга Калумбія, ЗША
**«Серве́ер»** (англ.: «Surveyor») — серыя амерыканскіх аўтаматычных касмічных апаратаў для даследавання Месяца; праграма іх распрацоўкі.

Пасля мяккай пасадкі на паверхню Месяца праводзіліся панарамныя здымкі, даследаванне грунту, таксама адпрацоўваліся некаторыя элементы праграмы «Апалон».

Маса «Сервеераў» на Зямлі каля 1 т, пасля пасадкі на Месяц каля 285 кг.

У 1966—1968 гадах былі запушчаны 7 «Сервеераў».

Літаратура
----------

* «Сервеер» // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 347. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сервеер (касмічная праграма)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
**Кіеўская рысавальная школа** — навучальная мастацкая ўстанова ў Кіеве (1875—1901), заснаваная ўкраінскім мастаком-педагогам Мікалаем Мурашкам  (руск.) (бел.. Фінансавалася за кошт гарадскога бюджэту і ахвяраванняў мецэната Івана Цярэшчанкі  (руск.) (бел..

Гісторыя
--------

У 1901 годзе на аснове малявальнай школы М. І. Мурашкі было арганізавана вучылішча, якое перайшло ў падпарадкаванне Пецярбургскай акадэміі мастацтваў.

Адрасы
------

Спачатку школа знаходзілася ў доме Тарноўскага на Трохсвяціцельскай вуліцы  (руск.) (бел. у 1876—1880 гг. — у адным з памяшканняў гарадской думы, у 1880—1882 гг. — доме на Афанасьеўскай вуліцы  (руск.) (бел. у 1882—1991 гадах — на вуліцы Вялікай Уладзімірскай  (руск.) (бел..

Вядомыя вучні
-------------

У школе вучыліся В. А. Сяроў (1876—1878), Я. М. Кругер (1883—1886), К. С. Малевіч (1895—1896). Школа адыграла вялікую ролю ў падрыхтоўцы ўкраінскіх нацыянальных мастакоў, у ёй атрымалі адукацыю М. К. Піманенка  (руск.) (бел. А. А. Мурашка  (руск.) (бел. С. П. Кастэнка  (укр.) (бел. Р. К. Дзядчанка  (руск.) (бел. С. І. Блонская  (руск.) (бел. І. С. Іжакевіч, а таксама Р. П. Святліцкі  (руск.) (бел. М. І. Жук  (укр.) (бел. В. Д. Замірайла  (руск.) (бел. А. А. Куранной[ru], Ф. С. Красіцкі  (укр.) (бел. Ф. У. Шаўрын  (руск.) (бел. і іншыя.

Выкладчыкі
----------

У 1875—1901 гадах школай кіраваў і выкладаў у ёй Мікалай Мурашка  (руск.) (бел.. Тут таксама выкладалі X. П. Платонаў  (руск.) (бел. М. К. Піманенка  (руск.) (бел. І. Ф. Селязнёў  (руск.) (бел..

Гл. таксама
-----------

* Кіеўскае мастацкае вучылішча

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* РИСОВАЛЬНАЯ ШКОЛА Н. І. МУРАШКА
* КИЇВСЬКА РИСУВАЛЬНА ШКОЛА  (укр.)(укр.)
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Тамашгорад.

**Тамашгорад** (укр.: Томашгород) — пасёлак гарадскога тыпу ў Ракытніўскім раёне Ровенскай вобласці Украіны, чыгуначная станцыя на лініі Сарны - Корасцень.

Гісторыя
--------

Назва мястэчка паходзіць ад імя гістарычнай асобы - Тамаша Гыса - ўрадніка некалькіх навакольных вёсак. Тамашгорад заснаваны ў пачатку XX ст. у сувязі з будаўніцтвам чыгуначнай станцыі. Савецкія войскі занялі сяло ў студзені 1918 г. Пры польскай адміністрацыі ў 1937 г. на каменаломнях, якія належалі інжынерна-будаўнічаму таварыству ў Тамашгорадзе, адбылася буйная забастоўка. Тут дзейнічала ячэйка КПЗУ. У гады Другой сусветнай вайны на франтах ваявала 36 мясцовых жыхароў. Паблізу пасёлка дзейнічаў партызанскі атрад пад камандаваннем Героя Савецкага Саюза В.М. Ярэмчука, праходзілі іншыя партызанскія злучэнні. У ноч на 4 снежня 1942 г. партызанскі атрад І.П. Фёдарава "За Радзіму" разбурыў чыгуначную станцыю, падарваў два чыгуначныя масты. За баявыя заслугі ў гады вайны былі ўзнагароджаныя 36 жыхароў мястэчка. Статус пасёлка гарадскога тыпу паселішча атрымала з 1960 г.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 177-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Украіны на беларускую мову»

| Ровенская вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Варашскі
* Дубенскі
* Ровенскі
* Сарнэнскі

 | Сцяг Ровенскай вобласціСцяг Ровенскай вобласціГерб Ровенскай вобласціГерб Ровенскай вобласці |
| Гарады | 
* Астрог
* Бэрэзнэ
* Вараш
* Дубна
* Дубровіца
* Здалбуніў
* Кастопіль
* Корац
* Радывыліў
* **Роўна**
* Сарны

 |
| Пгт | 
* Валадымырэць
* Гошча
* Дэмыдзіўка
* Зарычнэ
* Квасыліў
* Клэвань
* Клэсіў
* Мізач
* Млыніў
* Оржыў
* Ракытнэ
* Рафаліўка
* Сасновэ
* Смыга
* Стэпань
* Тамашгорад

 |
Кіеўская тэлевежа
**Кіеўская тэлевежа** — металічная прасторавая рашэтчатая пабудова вышынёй 385 метраў, знаходзіцца ў Кіеве, Украіна. Гэта самае высокае з рашэтчатых збудаванняў у свеце.

Будаўніцтва тэлевежы працягвалася з 1968 па 1973 гады. Маса металаканструкцый вежы — 2700 т. Вежа цалкам складаецца са стальных труб рознага дыяметра. Ніжняя частка вежы (база) складаецца з чатырох нахіленых рашэтчатых апор, якія падтрымліваюць прызматычную рашэтчатую частку. У цэнтральнай частцы вежы размешчана вертыкальная труба дыяметрам 4 метры.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кіеўская тэлевежа
**Стары Новы год** — Новы год па юліянскім каляндары (па старым стылі). Наступае ў ноч з 13 на 14 студзеня.

Словазлучэнне з'яўляецца аксюмаранам.

Неафіцыйнае свята, традыцыйна адзначаецца ў краінах, цэрквы якіх адзначаюць Каляды па юліянскім календары (7 студзеня). Адпаведна, дата наступлення «старога Новага года» адпавядае Новаму году па юліянскім календары.

Узнікненне свята звязана з тым, што Каляды, па каляндарнай традыцыі, павінны папярэднічаць Новаму году, а таксама з тым, што ў праваслаўнай царквы на грыгарыянскі новы год прыходзіцца Калядны пост, які выключаў пышныя застоллі і забавы.

Глядзі таксама
--------------

* Шчодры вечар
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзенісенка.

**Ларыса Уладзіміраўна Дзенісенка** (укр.: Лариса Володимирівна Денисенко; нар. 17 чэрвеня 1973, Кіеў, УССР) — украінская пісьменніца, журналістка, адвакат і тэлевядучая.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў рускамоўнай сям’і літоўска-грэчаскага паходжання, па ўласным сцвярджэнні ўкраінскай мовай авалодала ў 23 гады. У дзяцінстве займалася ў музычнай школе.

У 1995 годзе скончыла юрыдычны факультэт Кіеўскага ўніверсітэта імя Тараса Шаўчэнкі, Цэнтральна-Еўрапейскі ўніверсітэт (Прага).

Працавала адвакатам, які прадстаўляе інтарэсы грамадзян у Еўрапейскім судзе па правах чалавека (Страсбург), дырэктарам дэпартамента міжнароднага права Міністэрства юстыцыі, дарадцам Міністра юстыцыі, навуковым кансультантам камітэтаў Вярхоўнай рады Украіны, узначальвала украінскае аддзяленне міжнароднай антыкарупцыйнай арганізацыі Transparency International (Берлін).

Вядзе адвакацкую практыку, працуе аўтарам і вядучай культуралагічнай праграмы «Дакумент +» на ўкраінскіх тэлевізійных каналах «Студыя 1+1» і «1+1 International». Вяла аўтарскія калонкі ў «Жаночым часопісе» і дзіцячым часопісе «Соняшник».

Літаратурная кар’ера пачалася перамогай у конкурсе «Каранацыя слова» ў 2002 годзе (гран-пры, «Цацкі з плоці і крыві»).
Кіяўляне вызваляюць Усяслава Брачыславіча з поруба. Мініяцюра Радзівілаўскага летапісу.
**Кі́еўскае паўста́нне 1068—1069 года** — выступленне жыхароў Кіева супраць вялікага князя кіеўскага Ізяслава Яраславіча.

Пачалося ў верасні 1068 года ў выніку адмовы Ізяслава ўзброіць воінаў гарадской дружыны (рамеснікаў і гандляроў) пасля разгрому[ru] полаўцамі на рацэ Альце аб'яднанага войска князёў Яраславічаў[ru]. Паўстанцы вызвалілі палоннага полацкага князя Усяслава Брачыславіча і абвясцілі яго вялікім князем кіеўскім. Ізяслаў Яраславіч уцёк у Польшчу, яго браты чарнігаўскі і пераяслаўскі князі Святаслаў і Усевалад прызналі ўладу Усяслава Брачыславіча. Паўстанне задушана вясной 1069 Ізяславам з дапамогаю войска яго сваяка польскага караля Баляслава II Смелага; Усяслаў Брачыславіч уцёк у Полацк.

Літаратура
----------

* Кіеўскае паўстанне 1068—69 // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. С. 251.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Салавей.
**Ларыса Фёдараўна Салавей** (нар. 22 ліпеня 1934, г. Орша, Віцебская вобласць, БССР) — беларускі мастацтвазнаўца. Заслужаны настаўнік БССР (1975).

Біяграфія
---------

У 1968 годзе скончыла Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут. У 1966—1981 гг. выкладчык прафесіянальна-тэхнічнага вучылішча, у 1981—1987 гг. сакратар праўлення Беларускага саюза мастакоў, у 1988—1992 гг. намеснік дырэктара дырэкцыі мастацкіх выставак Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь, у 1992—1997 гг. намеснік дырэктара многафункцыянальнага выставачнага комплексу «На ростанях».

Член Беларускага саюза мастакоў з 1984 года.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Друкуецца з 1970 г. Аўтар шэрагу артыкулаў па праблемах беларускага выяўленчага мастацтва, эстэтычнага выхавання і музеязнаўства. Ёй належаць манаграфіі пра беларускіх мастакоў Р. Кудрэвіч (1974), М. Казакевіча (1987), І. Рэя (1990), альбом «А. Гугель і Р. Кудрэвіч» (1994), творчыя партрэты мастакоў Л. Панамарэнкі, У. Кожуха, Я. Зайцава, А. Кузьміча, В. Целеша, І. Міско і іншых.

Грамадская дзейнасць
--------------------

Л. Ф. Салавей — арганізатар выставак беларускіх мастакоў за мяжой, а таксама заснавальніца многіх карцінных галерэй у рэспубліцы. Аўтар каталогаў выставак: «9 мастакоў з Беларусі» (выд. у 1993 г. Італія), «7 мастакоў з Беларусі» (выд. у 1994 г. Мінск), «Каталог I міжнароднага пленэру па жывапісе імя Бялыніцкага-Бірулі» (1996) і інш.

Літаратура
----------

* *Крэпак, Б. А.* Салавей Ларыса Фёдараўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 94—95. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Салавей Ларыса Фёдараўна // Памяць: Орша. Аршанскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]; склад. Т. Г. Ігнацьева [і інш.]; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2000. — Кн. 2. — С. 439—440.

Спасылкі
--------

* Салавей Ларыса Фёдараўна

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-245291 |
Радавы і Ад'ютант Л.-Гв. Літоўскага палка, 1812-1816.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ад’ютант (значэнні).
**Ад'ютант** (ням.: Adjutant з лац.: adjūtāns, род. п. *adjūtantis* «які дапамагае») — раней вайсковае званне (у некаторых арміях таксама прапаршчык, а на флатах — мічман), пазней — пасада обер-афіцэра, які знаходзіўся пры военачальніку або пры штабе таго ці іншага фарміраванні (пачынаючы з дывізіённага ўзроўня і аж да корпусы, арміі, фронта) для выканання службовых даручэнняў або для выканання штабной працы. У рускай імператарскай арміі канца XIX — пачала XX стагоддзяў пасады старэйшых ад'ютантаў пры штабах дывізій, карпусоў, армій выконвалі, як правіла, афіцэры Генеральнага Штаба.

Зноскі
------

Гл. таксама
-----------

* Генерал-ад’ютант
* Флігель-ад’ютант
* Ардынарац
* Дзяншчык

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (11-th) · Brockhaus · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4676590-6 |
Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Рускай уніяцкай царквы ў 1772 годзе
**Кіеўская архіепархія (уніяцкая)** – адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка (архіепархія) ўніяцкай царквы ў межах Вялікага Княства Літоўскага і Кароны Каралеўства Польскага ў час існавання Рэчы Паспалітай, галоўная (мітрапаліцкая) архіепархія Кіеўскай, галіцкай і ўсяе Русі ўніяцкай мітраполіі.

З канца 16 стагоддзя ахоплівала Кіеўскае, Навагрудскае, Менскае, Віленскае, Троцкае ваяводствы і Жамойць.

Гісторыя
--------

Створана ў выніку перавода Кіеўскай мітрапаліцкай праваслаўнай архіепархіі ва ўніяцтва пасля Берасцейскай уніі 1596.
Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай 1795 архіепархія была скасавана, а яе цэрквы і манастыры падначалены полацкаму архібіскупу.

Біскупы
-------

Асноўны артыкул: **Кіеўскія ўніяцкія мітрапаліты**

Літаратура
----------

* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
**Батры́дыум зярністы** (*Botrydium granulatum*) — від аднаклетачных жоўта-зялёных водарасцей сямейства батрыдыевых.

Апісанне
--------

Звычайна ўтварае жоўта-зялёныя зараснікі на глініста-глеістых адкладах берагоў розных вадаёмаў, на дне сажалак, якія падсыхаюць, па вільготных, багатых пажыўнымі рэчывамі глебах з павышанай колькасцю вапны. Надземная частка талома шара-, груша- або булавападобнай формы, з пасценнымі пласціністымі ці дыскападобнымі хларапластамі, ядрамі, кроплямі алею і іншымі ўключэннямі, паступова пераходзіць у падземную частку — дыхатамічна разгалінаваныя бясколерныя рызоіды. Размнажаецца зааспорамі, зрэдку аўта- і апланаспорамі. Пры неспрыяльных умовах утвараюцца рызацысты (спарацысты, размешчаныя у рызоідах).

Літаратура
----------

* *Міхеева Т.* Батрыдыум // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5 т. Т. 1. — Мн.: БелСЭ, 1983.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | GBIF · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мікуліч.

**Ларыса Емяльянаўна Мікуліч** (нар. 1 мая 1956, в. Чапунь Іўеўскага раёна Гродзенскай вобласці) — беларуская артыстка тэатра лялек.

Біяграфія
---------

Скончыла Юрацішкаўскую базавую школу, затым паступіла на тэатральнае аддзяленне Гродзенскага культурна-асветніцкага вучылішча. Скончыла Мінскі інстытут культуры ў 1981 годзе. Працавала ў Магілёўскім тэатры лялек.

У Гродзенскім абласным тэатры лялек з 2000 года. У 2010 годзе атрымала Прыз Беларускага саюза тэатральных дзеячаў «Крыштальны анёлак» — «За ўклад у развіццё беларускага тэатра лялек».

Ларыса Мікуліч з’яўляецца лаўрэатам і ўдзельнікам міжнародных фестываляў.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў ‎з 1985 года.

Творчасць
---------

Сярод роляў: Лэдзі Макбет, Геката («Трагедыя аб Макбеце» У. Шэкспіра), Камерыстка, Кабета, Каралева Бона («Паляванне на зубра» А. Жугжды), Каралева, Баба-Яга і інш. («Царэўна-жаба» Н. Гернет[ru]), Тытанія, Іпаліта («Сон у летнюю ноч» У. Шэкспіра), Яна («Чай на дваіх» А. Жугжды), Чорны, Фокуснік («Паэма без слоў» Я. Купалы), Чорная Дама («Прыгажуня і Пачвара» А. Жугжды), Пашанька («Марозка» М. Шурынавай), Кладзіна («Чырвоны Капялюшык» П. Кандрусевіча і А. Жугжды), Царэўна Аграфена, Цётка з акардэонам («Чароўны пярсцёнак» А. Жугжды), Герміёна («Зімовая казка[ru]» У. Шэкспіра), Бабуля, Анёл («Каралева Снягоў» А. Жугжды), Каза («Коткін дом» С. Маршака), Марта, Мыш, Жаба («Сапраўдная гісторыя Пярсцяначкі» А. Жугжды), Дама, Графіня Ганна Фядотаўна С-кая, Фон Мек Надзея Філарэтаўна, Лізавета Іванаўна («Пікавая дама» А. Пушкіна і П. Чайкоўскага).

Узнагароды
----------

* Лаўрэат Нацыянальнай тэатральнай прэміі Беларусі ў намінацыі «Найлепшая жаночая роля» за спектакль «Пікавая дама» (2012).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Радасць творцы Ларысы Мікуліч // Врублеўскі В. Гісторыя школы і анамастыка. — Мінск, 2011. — С. 98—101.
* Микулич, Л. Куклы — часть моей жизни(недаступная спасылка) : [беседа с актрисой Гродненского областного театра кукол Ларисой Микулич] / запис. О. Сиводедова // Твой город Гродно. — 2016. — № 7. — С. 28—29.
**Высачанская лёнапрадзільная фабрыка** — прадпрыемства, якое дзейнічала на Беларусі ў 1902—1941 гадах у в. Высачаны Аршанскага павета (цяпер вёска ў Лёзненскім раёне Віцебскай вобласці).

Вырабляла часаны лён, пражу, пакулле, панчохі, шкарпэткі. Мела лакамабілі (2 у 1908), вадзяныя рухавікі (4 у 1910). У 1913 годзе працавалі 594 рабочыя, было 6 тыс. прадзільных верацён. У савецкі час рэканструявана. У Вялікую Айчынную вайну абсталяванне эвакуіравана ў г. Мелекес Ульянаўскай вобласці РСФСР, карпусы фабрыкі ўзарваны.

Зноскі
------

1. 1 2  Лён, 2009, с. 34

Літаратура
----------

* Лён (руск.) / сост. Л. В. Ловчая; под общ. ред. И. А. Голуба; худож. В. В. Котович. — Минск: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2009. — 168 с.: ил..
* Высачанская лёнапрадзільная фабрыка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ляшэнка.
**Ларыса Дзмітрыеўна Ляшэнка** (1914 — 2004) — беларускі балетмайстар

 і педагог. Кіраўнік і балетмайстар народнага ансамбля песні і танца «Нёман».

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў Вільнюсе ў 1914 годзе, але ў хуткім часе пераехала з сям’ёй ў горад Арол, дзе дзяўчынка скончыла школу мастацтваў і музычнае вучылішча.

У 1941 годзе ў час гастроляў тэатра разам з мужам і сынам трапіла ў канцлагер. А пасля заканчэння вайны пазнаёміліся з Рыгорам Шырмам, які запрасіў іх у Гродна, у ансамбль песні і танца.

Творчасць
---------

Ларыса Дзмітрыеўна разам з Адамам Чопчыцам стала заснавальніцай славутага на ўсю краіну народнага ансамбля песні і танца «Нёман». Яна — аўтар больш за ста арыгінальных пастановак вакальна-харэаграфічных кампазіцый, матэрыял для якіх збірала ў фальклорных экспедыцыях па Прынямоння. Танцавальныя нумары, пастаўлены харэографам Ляшэнка, увайшлі у рэпертуарныя зборнікі міністэрстваў культуры Беларусі і Расіі. У 1985 годзе яе творчыя працы былі выдадзеныя асобнымі кнігамі. Вялікі ўклад унёс яна ў стварэнні гродзенскай харэаграфічнай школы. Яна знаходзіла час працаваць з юнымі талентамі, многія з іх пасля сталі прафесійнымі работнікамі сцэны.

Узнагароды
----------

У 2014 годзе ўнесена ў Кнігу Славы Гродна за развіццё харэаграфічнага і вакальнага мастацтва Гродзеншчыны. У памяць пра яе на будынку гарадскога Дома культуры, дзе праходзілі рэпетыцыі ансамбля «Нёман», размешчана мемарыяльная дошка.

У адным з мікрараёнаў горада яе імем названа вуліца.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Их именами названы улицы: Лариса Ляшенко  (руск.)
2. ↑  ЛЯШЕНКО Лариса Дмитриевна Архівавана 17 ліпеня 2014.  (руск.)

Спасылкі
--------

* Ляшенко Лариса Дмитриевна  (руск.)
**Высло́ўе** — лаканічны, трапны і дасціпны ўстойлівы народны выраз, часта гумарыстычнага характару, што ўжываецца ў розных выпадках на працы і ў час адпачынку. У адрозненне ад прыказак, яны не валодаюць завершанасцю выказвання i афарыстычнасцю. Да выслоўяў адносяцца жарты i каламбуры, тосты, вясельныя прыгаворкі, прысяганні, кленічы, дражнілкі, вітанні, зычэнні (Хлеб на стале, рукі свае; Чарачка-каток, каціся ў раток; Зьеш акрайчык, каб быў сын Мікалайчык). Да выслоўяў адносяць таксама ўстойлівыя параўнанні (Жыву як гарох пры дарозе: хто ідзе, той ушчыкне; Зямлі як бабе сесці; Маладзіца як брусніца).

Літаратура
----------

* *Рагойша В. П.* Паэтычны слоўнік. — 3-е выд. дапрац. і дапоўн.. — Мінск: Беларуская навука, 2004. — 576 с. — 2 000 экз. — ISBN 985-08-0598-6.
* *Рагойша В. П.* Тэорыя літаратуры ў тэрмінах. — Мінск: Беларуская энцыклапедыя, 2001. — 384 с. — 1 000 экз. — ISBN 985-11-0197-4.
"Марш нязгодных" у Санкт-Пецярбургу 3 сакавіка 2007 года
**Марш нязго́дных** (руск.: Марш Несогласных) — агульная назва вулічных акцый расійскай апазіцыі, арганізаваных кааліцыяй «Іншая Расія», што праходзяць у буйных гарадах у 2006—2007 гады. Асноўныя лозунгі акцый — «Нам патрэбна іншая Расія!», «Расія без Пуціна!», «Гэта наш горад!». Галоўныя асобы — Гары Каспараў, Эдуард Лімонаў, Міхаіл Касьянаў.

Найбольш маштабныя выступы прайшлі ў Маскве: 16 снежня 2006 года, 14 красавіка, 11 чэрвеня і 24 лістапада 2007 года; у Санкт-Пецярбургу: 3 сакавіка, 15 красавіка і 9 чэрвеня 2007 года. Акцыі 16 снежня, 3 сакавіка і 14 і 15 красавіка былі разагнаныя АМАПам і выклікалі шырокі грамадскі рэзананс, у тым ліку за мяжой.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Марш нязгодных
* Афіцыйная старонка Архівавана 7 красавіка 2007. (руск.)
* Тэматычная суполка ў ЖЖ (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бокун.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Болдырава.
**Ларыса Пятроўна Бокун (пры нараджэнні Болдырава)** (нар. 11 лютага 1926, г. Новасібірск — 22 верасня 2014, г. Мінск) — беларускі савецкі трэнер па фехтаванні. Майстар спорту СССР (1948), заслужаны трэнер БССР (1961), заслужаны трэнер СССР (1967), заслужаны дзеяч фізічнай культуры БССР (1971).

Біяграфія
---------

Скончыла Цэнтральны інстытут фізічнай культуры  (руск.) (бел. ў Маскве ў 1947 годзе. У 1947 выкладчык Беларускага інстытута фізічнай культуры, з 1949 трэнер па фехтаванні ў спартыўных арганізацыях Мінска, з 1975 трэнер Рэспубліканскай школы вышэйшага спартыўнага майстэрства.

Трэнер зборнай СССР на АГ 1968, 1972, 1976, 1980. Сярод выхаванцаў неаднаразовыя чэмпіёнкі Алімпійскіх гульняў і свету Алена Бялова, Таццяна Самусенка, чэмпіёнка свету Дыяна Ніканчыкава  (італ.) (бел..

Зноскі
------

1. ↑  Бокун Лариса Петровна // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 69. — 737 с.
2. ↑  Бокун Лариса Петровна//Штейнбах В.Л. Большая олимпийская энциклопедия: В 2 т. — М.: Олимпия Пресс, 2006. Т. 1.
3. ↑  Бокун Лариса Петровна//Фехтование / сост. серии В.Л. Штейнбах. — М.: Олимпия Пресс, 2005. — 152 с.: ил. (Краткая энциклопедия спорта).

Спасылкі
--------

* Ветераны войны, труда и спорта Архівавана 6 студзеня 2015.  (руск.)
* НАК Беларусі выказвае шчырыя спачуванні родным Ларысы Бокун (руск.)
**Манастыр Сопачані** (сербск.: Манастир Сопоћани) — сербскі праваслаўны манастыр з царквой Святой Тройцы; размешчаны каля горада Нові-Пазар на поўдні Сербіі. Заснаваны ў маляўнічай даліне ракі Рашкі, побач са старажытным Расам — цэнтрам Сербскай дзяржавы Урашам I да 1263 года як пахавальню караля і яго сям'і. Захавалася царква Св. Тройцы (1264—1265), аднанефная пабудова рашскай школы, якая адрозніваецца складнасцю і кампазіцыйнай цэласцю. Адкрыты прытвор і вежа над уваходам — канец XIII стагоддзя; бакавыя прыбудовы ў выглядзе паніжаных нефаў — пачатак XIV стагоддзя. У Сярэднявеччы манастыр быў духоўным цэнтрам, яго брація налічвала звыш 100 манахаў.

Каля 1265 года царква распісана фрэскамі (у цэнтральнай частцы храма імітуюць мазаіку). У апсідзе намаляваны Багародзіца з Немаўлём і з двума анёламі па баках, Прычасце апосталаў, Пакланенне Ахвяры (у працэсіі намаляваны архіепіскапы сербскія Сава I, Арсеній I, Сава II), на сценах — Вялікія святы, на заходняй сцяне — Успенне Багародзіцы, на хорах — Сорак мучанікаў, Гасціннасць Аўраама і апосталы, у нартэксе — Усяленскія саборы, Прытча пра праведнага Іосіфа, Дрэва Іясея, Страшны суд, партрэты кцітараў, смерць Ганны Дандала, маці кцітара; у паўднёвым прытворы — Жыціе Святога Сімяона Нэмані, у паўночным — Стэфана Першамучаніка. У бакавых прыбудовах захаваліся фрэскі канца XIII стагоддзя, пачатку XIV стагоддзя і XVI—XVII стагоддзяў.

Успенне Багародзіцы. Фрэска з Сопачаняў.
Фрэскі Сопачаняў — аднаго з цэнтральных твораў візантыйскага мастацтва — адрозніваюць унутраная сканцэнтраванасць вобразаў, буйныя маштабы, лапідарныя формы, светлы каларыт, у выявах няма нічога эфектнага, празмерна дакладнага і пачуццёвага, але складваецца ўражанне спакою і велічы. Да фрэсак Сопачаняў блізкія фрэскі іншых сербскіх манастыроў гэтага перыяду (фрэскі ў царкве Святых Апосталаў у Печскай патрыярхіі, 1260 год; у царкве Успення манастыра Морача, 1251—1252).

У 1389 годзе пасля Косаўскай бітвы манастыр быў спалены туркамі; адноўлены пры дэспаце Стэфане. У 1689 годзе, пасля таго як падчас пажару абваліўся дах царквы, манастыр спусцеў; рэстаўрыраваны ў 1929 і 1948—1956 гадах. У 1990-х гг. з манастыра Вісакі Дзечані ў Сопачані былі перанесены мошчы святых урачоў-бяссрэбранік Казьмы і Даміяна.

У 1979 года ўключаны ў спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Зноскі
------

1. ↑   *Мальцева С.* Приделы в сербских храмах XIII- первой половины XIV вв.  // Византийский временник. — 2012. — Т. 71. — С. 177—199.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Манастыр Сопачані
* Афіцыйны сайт манастыра Архівавана 9 сакавіка 2009. (серб.)
* Артыкул пра манастыр на сайце ЮНЕСКА (англ.)

* БЛАГО Фонд: Сопочани

| Сусветная спадчына ЮНЕСКА ў Сербіі |
| --- |
| 
Гамзіград-Рамуліяна • старажытны горад Стары-Рас  і манастыр Сопачані • манастыр Студзеніца
праваслаўныя манастыры ў Косаве (манастыр Вісакі Дзечані • манастыр Грачаніца • манастыр Печскага патрыярхата • царква Багародзіца Левішка)
 |  |
**Манасцір** (араб. المنستير al-munastîr, ад грэчаскага μοναστήριον - манастыр), на туніскім дыялекце - / lmisti: r / — горад у 20 км на поўдзень ад Суса і ў 162 км на поўдзень ад горада Туніс, размешчаны на цэнтральным ўзбярэжжа Туніса, рыбалоўны порт, адміністрацыйны цэнтр правінцыі Манасцір, родны горад 1-га прэзідэнта Туніса Хабіба Бургібы, дзе размешчаны яго маўзалей. Заснаваны на руінах рымскага горада Руспіна. У горадзе ёсць буйны міжнародны аэрапорт, звязаны са шматлікімі гарадамі Еўропы.

Маўзалей Хабіба Бургібы

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Таджыкістана Душанбэ (тадж.: Душанбе, перс.: دوشنبه), Таджыкістан (24 лістапада 1967)

Спасылкі
--------

* USMonastir.com, official web site of the local multi-sports team
| * Г
* Р
* П
*Дзяржынская лінія* |
| --- |
|  умоўныя абазначэнні

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Плошча Гарына-Міхайлоўскага  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | 
 | 
 |  |

 |  | Сібірская  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Маршала Пакрышкіна  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Бярозавая рошча  |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

 |  | Залатая Ніва  |

 |

**«Маршала Пакрышкіна»** (руск.: Маршала Покрышкина) — станцыя Дзяржынскай лініі Новасібірскага метрапалітэна. Адкрыта 28 снежня 2000 года.

Архітэктура
-----------

Станцыйныя сцены — рэльефныя, выкананы з буйных бетонных блокаў. Блокі плаўна пераходзяць у столь станцыі. Дызайн платформеннага ўчастка станцыі выкананы ў спалучэнні чырвонага і белага. Пасадачная платформа аздобленая гранітам, а шляхавыя сцены і калоны — мармурам. Белая столь, па задуме праекціроўшчыкаў, заклікана надаць аб’ёмны прастор. Аздабленне станцыі выканана бразільскім мармурам чырвонага колеру. Блокі шляхавых сцен выфарбаваныя ў белы колер. У столі, у яе цэнтральнай частцы, устаноўлены відэаэкраны. Вакол калон размешчаны лаўкі адпачынку для пасажыраў, выкананыя з паліраванага дрэва. А на падлозе платформы нанесеныя разметкі-паказальнікі прыпынку дзвярэй вагонаў электрацягніка, якія маюць жоўты колер.

Зноскі
------
**Пунскія** — род татарскіх царэвічаў у Вялікім Княстве Літоўскім. Паходзілі ад царэвіча Енбек-салтана, сына Халек-салтана — пляменніка Шэйх-Ахмеда, апошняга хана Вялікай (Заволжскай) Арды, які ў пачатку XVI ст. ў якасці ганаровага палоннага знаходзіўся ў ВКЛ. 

Енбек-салтан упамінаецца ў попісе войска ВКЛ 1528 г. У 1542 г. кароль польскі і вялікі князь літоўскі Жыгімонт I Стары на просьбу «царэвіча Пунскага» аб маёнтку загадаў выдаваць яму штогод замест ранейшых 50 ужо 100 коп грошаў. У гэты час Енбек-салтан з сям’ёй атрымаў землі ў Пунскай воласці каля Аліты і маёнтак Калдычэва ў Новагародскім ваяводстве. Меў сыноў Іслама, Цімура і Селіма, якія выкарыстоўвалі і княжацкі тытул. У 1571—1585 яны прадалі Калдычэва канцлеру ВКЛ А. Валовічу. У 1576 г. Іслам Енбекавіч за заслугі ў баявых дзеяннях супраць расійскіх і шведскіх войск у Інфлянтах атрымаў ад вялікага князя Жыгімонта II Аўгуста прывілей на с. Янушкава ў Пунскай воласці, пасля — новыя наданні ад Генрыка Валезы і Стэфана Баторыя. Паводле попісу 1567 г. Пунскія выстаўлялі ў войска 3 коннікаў. Як і царэвічы Астрынскія, Пунскія не ўваходзілі ў склад татарскіх харугваў, а мелі права (як князі і паны) з’яўляцца са сваім атрадам непасрэдна да гетмана. Унукі Енбек-салтана захавалі княжацкі тытул, а тытул царэвічаў Пунскіх ператварыўся ў прозвішча. Яны прадалі землі пад Пунямі і Паложына ў Менскім ваяводстве, дзе яшчэ ў канцы XVII ст. валодалі часткай маёнтка Руднікі. У XVIII ст. гэты род, відаць, згас.

Літаратура
----------

* Думин, С. В. Татарские князья в Великом княжестве Литовском / С. В. Думин // Acta Baltico-Slavica. [Т.]. 20. — Wrocław, 1991. — S.
* Думин, С. В. Татарские царевичи в Великом княжестве Литовском (XV—XVI вв.) / С. В. Думин // Древнейшие государства на территории СССР: Материалы и исследования, 1987 год / АН СССР, Ин-т истории СССР; Отв. ред. В. Т. Пашуто. — М.: Наука, 1989. — 317, [1] с. [1] л. портр. — С. 106—113. — ISBN 5-02-009475-7.
* Пазднякоў, В. Пунскія / Валерый Пазднякоў // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]. Т. 2: К—Я. — 2-е выд. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2007.
* Пунскія // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 7. — ISBN 985-11-0214-8.
**2 тысячагоддзе да н.э.** — прамежак часу ад 1 студзеня 2000 да н.э. да 31 снежня 1001 да н.э. які азнаменаваўся пераходам ад сярэдняга да позняга Бронзавага веку. Дамінаванне Сярэдняга царства ў Егіпце і Вавілоніі ў першай палове тысячагоддзя змянілася з’яўленнем новага культурнага і палітычнага ачагу ў Грэцыі і ўзвышэннем Хецкай імперыі. Вынайдзены алфавіт. Канец тысячагоддзя — адкрыццё жалеза і кавальскай тэхналогіі ў Анатоліі і на Каўказе і пераход да Жалезнага веку.

---

|  |
| --- |
| 4 тысячагоддзе да н.э. — 3 тысячагоддзе да н.э. — 2 тысячагоддзе да н.э. — 1 тысячагоддзе да н.э. — 1 тысячагоддзе |



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777868728 |
120-мм мінамётны комплекс 2С12 «Сані», які складаецца з мінамёта 2Б11 і транспартнай машыны 2Ф510.
**2С12 «Сані»** — савецкі буксіруемы мінамётны комплекс калібра 120 мм, які забяспечвае транспарціроўку мінамёта як вазімым, так і буксіруемым спосабамі.

Да гэтага часу складаецца на ўзбраенні Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі, а таксама ўзброеных сіл большасці дзяржаў СНД і шэрагу дзяржаў свету. Распрацаваны ў 1979 годзе канструктарамі ЦНДІ «Буравеснік». У 1981 годзе комплекс быў прыняты на ўзбраенне Савецкай Арміі.

Зноскі
------

1. ↑  Юрий Авдеев. Всепогодные «Сани» // Красная звезда : газ. — 2015. — № 19 (6 февраля). — С. 17.
**«Пунсовыя ветразі»** — савецкае і расійскае свята выпускнікоў сярэдніх агульнаадукацыйных школ, якое адзначаецца ў Санкт-Пецярбургу штогод, як правіла, у бліжэйшую да самай светлай белай ночы суботу (арыентыровачна 18—27 чэрвеня, за выключэннем 22 чэрвеня).

Упершыню свята адбылося ў Ленінградзе 28 чэрвеня 1968 г. па ініцыятыве саміх выпускнікоў. Першае афіцыйнае свята прайшло праз год, у 1969 годзе. У 1979 годзе правядзенне ўрачыстасцей было спынена, з 2005 года — адноўлена. Арганізатарамі адроджанага свята выступілі банк «Расія», урад Пецярбурга і «Пяты канал».

Білеты на «Пунсовыя ветразі» набыць нельга, наведаць імпрэзу могуць толькі выпускнікі і іх блізкія па спецыяльных запрашэннях

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Алесіа (Алеса) Бальдавінеці** (іт. Alessio Baldovinetti; 14 кастрычніка 1425, Фларэнцыя — 29 жніўня 1499, там жа) — італьянскі мастак фларэнційскай школы, мазаіст і стваральнік вітражоў эпохі ранняга Адраджэння.

Біяграфія
---------

Бальдавінеці нарадзіўся ў Фларэнцыі ў сям’і багатага гандляра. У 1448 годзе ён быў запісаны як член «Братэрства Святога Лукі»: «Алеса Бальдавінэці, мастак».

Бальдавінеці быў паслядоўнікам групы навуковых рэалістаў і натуралістаў у мастацтве, у якой былі Андрэа дэль Кастаньё, Паала Учэла і Даменіка Венецыяна. Паданне сцвярджае, што ён браў удзел ва ўпрыгожванні царквы Святога Эгідыя, аднак ніякіх пісьмовых пацверджанняў гэтаму не захавалася. Гэтыя работы праводзіліся ў перыяд з 1441 па 1451 год пад кіраўніцтвам Даменіка Венецыяна разам з Андрэа дэль Кастаньё. Аднак тое, што скончыць серыі фрэсак у больш позні час (1460) было даручана менавіта Бальдавінеці, не выклікае сумневу.

У 1462 годзе Бальдавінеці стварыў вялікую фрэску «Дабравешчанне» ў царкве Сантысіма-Анунцыята ў Фларэнцыі. Захаваныя фрагменты гэтай працы сведчаць аб здольнасцях мастака: высокая дакладнасць прамалёўкі дэталяў і паспяховае размяшчэнне фігур у прасторы. Усё гэта цалкам дастаткова пацвярджаюць два асобныя сцвярджэнні Вазары аб мастаку: што «ён захапляе дакладнасцю выявы ландшафту, гэта можна заўважыць, зірнуўшы на намаляваныя ім рэкі, масты, скалы, расліны, садавіна, дарогі, палі, гарады і мноства іншых рэчаў» і што «ён быў заўзятым эксперыментатарам у тэхнічных пытаннях».

У 1463 годзе Алесіа Бальдавінеці накідаў эцюд для фрэскі «Ражство», якая была выканана Джуліяна да Маяна ў тэхніцы інтарсіі ў Сакрыстыі сабора Санта-Марыя-дэль-Ф’ёры і захавалася да нашых дзён. 1466 годам датуецца праца «Чатыры евангелісты і чатыры Айцы Касцёла» разам з «Дабравешчаннем» на даўгаватай панэлі, якая да гэтага часу ўпрыгожвае Капэлу кардынала Партугальскага ў базіліцы Сан-Мініята-аль-Монтэ (Вазары памылкова прыпісвае яе П’еро дэль Пола). Фрэска, якая паказвае ўкрыжаванага Хрыста паміж анёламі, знаходзіцца ў Капэле Ручэлаі і адносіцца да 1467 года.

У 1471 годзе Бальдавінеці ўзяўся за сур’ёзную працу ў царкве Санта-Трыніта, даручаную яму Банджані Джанфільяці: па-першае, гэта была запрастольная выява з выявай Мадонны і Дзіцяці з шасцю святымі, скончаны ім у 1472 годзе; затым рушыла ўслед серыя фрэсак на тэму Старога Запавету, якую, паводле дамоўленасцяў, майстар павінен быў завяршыць на працягу пяці гадоў, аднак гэта адбылося толькі праз шаснаццаць гадоў. У 1497 годзе гатовыя серыі фрэсак, дзе былі намаляваны многія вядомыя грамадзяне Фларэнцыі, былі ацэнены ў тысячу залатых фларынаў камісіяй, якая складалася з Козіма Роселі, Беноца Гоцалі, Перуджына і Філіпіна Ліпі; цяпер у фрэсках не хапае толькі некаторых пашкоджаных фрагментаў.

Зноскі
------

1. 1 2
**Гармажап Аюравіч Гармаеў** (1916—1945) — старшы лейтэнант Памежных войскаў НКУС СССР, удзельнік савецка-фінскай вайны, Герой Савецкага Саюза (1940).

Біяграфія
---------

Гармажап Гармаеў нарадзіўся 23 мая (па новым стылі — 5 чэрвеня) 1916 года ў вёсцы Верхні Тарэй Забайкальскай вобласці (цяпер — Джыдзінскі раён Бураціі) у сям’і бедняка-жывёлагадоўца. Скончыў чатыры класы школы, пасля чаго працаваў у калгасе.

Восенню 1937 года Гармаеў быў прызваны на службу ў Рабоча-сялянскую Чырвоную Армію. Служыў у 41-м кавалерыйскім палку 76-й стралковай дывізіі ў Ленінградскай вобласці. Скончыў курсы малодшага начальніцкага складу, стаў камандзірам аддзялення. Браў удзел у Польскім паходзе РСЧА. З кастрычніка 1939 года Гармаеў — памочнік камандзіра кавалерыйскага ўзвода, з лістапада таго ж года — камандзір узвода.

Браў удзел у савецка-фінскай вайне 1939—1940 гадоў, падчас якой вызначыўся. Быў кулямётчыкам 257-га стралковага палка 7-й стралковай дывізіі 7-й арміі Паўночна-Заходняга фронту.

Узімку 1940 года, трапіўшы ў акружэнне, Гармаеў адстрэльваўся з кулямёта. Нанёсшы праціўніку вялікі ўрон, ён прарваўся з акружэння і вынес на ​​сабе які цяжкапараненага камандзіра. У студзені 1940 года, патаемна падабраўшыся да гарматы, Гармаеў знішчыў яго разлік і, адкрыўшы з яго агонь, спрыяў поспеху наступлення стралковага батальёна.

У 1940 годзе Гармаеў быў дэмабілізаваны, пасля чаго працаваў інструктарам Джыдзінскага райкама ВКП(б), затым паступіў на службу ў мясцовы аддзел НКУС СССР. У 1942 годзе ён паўторна быў прызваны ў армію і накіраваны на службу ў Памежныя войскі НКУС СССР. У тым жа годзе скончыў афіцэрскія курсы, быў перакладчыкам Кяхцінскага пагранатрада Забайкальскай пагранічнай акругі, затым камандзірам пагранічнага ўзвода. З 1944 гады Гармаеў служыў на заходняй мяжы СССР, у Брэсце. У званні старшага лейтэнанта ён займаў пасаду памочніка начштаба 3-й пагранкамендатуры.

У баях з атрадамі нацыяналістаў Гармажап Аюравіч атрымаў цяжкае раненне і 16 ліпеня 1945 года памёр. Пахаваны на Гарнізонных могілках Брэста.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
**Брэсцкае перадледавікоўе**, або **добрушскае перадледавікоўе** — частка антрапагенавага перыяду перад наступленнем нараўскага зледзянення на тэрыторыі Беларусі.

Вылучана (Н. А. Махнач; 1971) як найбольш старажытная частка антрапагену працягласцю каля 400 тысяч гадоў. Паводле апошніх даследаванняў, брэсцкае перадледавікоўе адносіцца да 2-й паловы эаплейстацэну (каля 800—1200 тыс. гадоў назад) і адпавядае брэсцкаму надгарызонту (магутнасць да 20—30 м, залягае на глыбіні 10—170 м). Паверхня тэрыторыі Беларусі была выраўнаваная, найбольш узвышаная на паўночным усходзе. Рэкі цяклі на поўдзень і захад. Адклады з глін, алеўрытаў з праслоямі пяскоў і торфу намнажаліся ў азёрах, шматлікіх на поўдні і паўночным захадзе, у балотах і далінах рэк.

Клімату былі ўласцівы значныя і частыя ваганні з паступовым пахаладаннем. Вылучаюцца 2 працяглыя халодныя перыяды (апошні больш суровы; у раслінным покрыве пераважалі разрэджаныя хваёва-бярозавыя лясы), падзеленыя менш працяглым цёплым часам, з кліматам і расліннасцю, блізкімі да сучасных. Паводле асаблівасцяў адкладаў і выкапнёвых рэшткаў раслін устаноўлена, што брэсцкае перадледавікоўе адпавядае частцы ніжняга плейстацэну Польшчы і Германіі, верхняму апшэрону і яго аналагам на тэрыторыі Усходне-Еўрапейскай раўніны, а таксама менапу, бавелу і ніжняй частцы кромеру Нідэрландаў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 3: Беларусы — Варанец / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 3. — 511 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0068-4 (т. 3).
**Фінляндскі чыгуначны мост** (руск.: Финля́ндский железнодоро́жный мост) — двухпуцявы развадны мост цераз Няву на Фінляндскай злучальнай чыгуначнай лініі, адкрыты ў 1913 годзе. У 1983—1985 гадах амаль ушчыльную да яго быў пабудаваны другі мост, які ў дакладнасці паўтарае канструкцыю першага, і ў цяперашні час гэта фактычна два масты пад адной назвай. Верхавы мост прызначаны для руху цягнікоў ва ўсходнім кірунку (у бок Ладажскага вакзала), нізавы — для руху ў заходнім кірунку з выхадам на маскоўскі кірунак. Мост з’яўляецца помнікам гісторыі і культуры рэгіянальнага значэння. Па канструктыўным і кампазіцыйным рашэнні блізкі да Вялікаоцхінскага моста. Вышэй па цячэнні знаходзіцца Валадарскі мост, ніжэй — мост Аляксандра Неўскага.

Найбліжэйшыя станцыі метрапалітэна — «Навачаркаская», «Плошча Аляксандра Неўскага». 28 кастрычніка (10 лістапада) 1913 года мост атрымаў назву Імператара Аляксандра I. Ужывалася таксама назва Новы. Пасля рэвалюцыі за мостам замацавалася назва Фінляндскі.

| Масты цераз Няву |
| --- |
| 
* Благавешчанскі
* Палацавы
* Троіцкі
* Ліцейны
* Вялікаохцінскі
* Аляксандра Неўскага
* Фінляндскі чыгуначны
* Валадарскі
* Вялікі Абухаўскі
* Кузьмінскі чыгуначны
* Ладажскі

 |