recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рэквіем.
**Рэ́квіем** (ад першага слова лацінскага тэксту «Requiem æternam dona eis, Domine» — «Спакой вечны даруй ім, Божа») — жанрава-стылявы тып твора спецыфічнага ідэйна-маральнага зместу — жалобна-элегічнага ці гераічнага, у якім паэтычна апяваюцца (нярэдка ў традыцыях народных галашэнняў) ахвяры, страты і адначасова раскрываюцца магутнасць і хараство жыццёвых сіл, здольных процістаяць злу. У рэквіеме спалучаюцца лірычна-прачулы журботны (ці трагічна-балючы) і ўзвышана-суровы, стрымана-ўрачысты, часам прамоўніцка-публіцыстычны пачаткі.

У беларускай літаратуры рысы рэквіема ўпершыню праявіліся ў творах пачатку XX ст. («Зваяваным», «Курган» Я. Купалы, «Страцім-лебедзь», «Максім і Магдалена» М. Багдановіча).

У сучаснай паэзіі рэквіем найчасцей увасабляецца ў жанрах паэмы, балады. Трагічнае пачуццё страт і гарачы антыфашыцскі пафас, высокае філасофска-гуманістычнае асэнсаванне праблем сучаснасці характэрны для паэм «Блакада» Р. Барадуліна, «Голас сэрца» П. Броўкі, «Паэма расстання» Г. Бураўкіна, «Заазёр’е» А. Вярцінскага, «Трыпутнік» К. Кірэенкі, «Варшаўскі шлях» А. Куляшова, «Паэма жніва» Н. Мацяш. Асаблівасці рэквіема ўласцівы малым паэтычным формам, дзе зліваюцца трагічнае і гераічнае («Хатынскі снег» Г. Бураўкіна, «Рэквіем» А. Вярцінскага, «Над брацкай магілай» А. Куляшова, «Рэквіем» М. Танка і інш.).

Радзей рэквіем выяўляе сябе ў прозе: у ёй слаба выражаны інтанацыйны лад, эмацыянальнае гучанне. Рысы рэквіема ўласцівы творам А. Адамовіча «Хатынская аповесць», В. Быкава «Абеліск», «Мёртвым не баліць», «Знак бяды», «Аблава», В. Казько «Суд у Слабадзе», І. Пташнікава «Тартак», дакументальным кнігам Адамовіча, Я. Брыля, У. Калесніка «Я з вогненнай вёскі», С. Алексіевіч «Чарнобыльская малітва».

Літаратура
----------

* Рэквіем // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
Кіфарэд на чырвонафігурнай амфары так званага Берлінскага мастака (V ст. да н.э.). Пасудзіна захоўваецца ў музеі мастацтваў «Метраполітэн» г. Нью-Ёрка.
**Кіфа́ра** (стар.-грэч.: κιθάρα, лац.: cithăra) — старажытнагрэчаскі струнны шчыпковы музычны інструмент; самая важная ў антычнасці разнавіднасць ліры. 

Кіфара — адзін з самых распаўсюджаных музычных інструментаў у Старажытнай Грэцыі. На кіфары ігралі толькі мужчыны, здабываючы гукі касцяным плектрам (мацаваўся да інструмента шнурком). Кіфара мела плоскі цяжкі драўляны корпус з прамымі ці фігурнымі абрысамі; да корпуса мацаваліся струны. У класічнай кіфары VI–V стагоддзяў да н. э. (зрэшты, як і на ўсякай іншай ліры таго часу) было сем струн, пазней у «*эксперыментальных*» інструментах іх колькасць павялічылася да 11–12 (гл. Цімафей Мілецкі). Ужывалася як сольна, так і ў якасці акампаніроўкі. Спевака, які акампанаваў сабе на кіфары, звалі кіфарэдам; музыканта, які іграў на кіфары (без спеву),— кіфарыстам.

Кіфара лічылася інструментам Апалона; у адрозненне ад аўласа — інструмента Дыяніса.

Літаратура
----------

* *Maas M. Snyder J.M.* Stringed Instruments of Ancient Greece. New Haven, London, 1989.
* *Mathiesen T*. Apollo’s Lyre. Greek Music and Music Theory in Antiquity and the Middle Ages. Lincoln & London, 1999 (далейшая шырокая бібліяграфія - у гэтай кнізе).
* *Петров В.В.* Киннор, кифара, псалтерий в иконографии и текстах (к истолкованию одной англо-саксонской глоссы) // Диалог со временем. Альманах интеллектуальной истории. М. 2004, № 11, с.291-243; № 12, с.243-271.
* *Петров В.В.* Кифара и псалтерий в символической органологии античности и раннего средневековья // Историко-философский ежегодник, 2008. М. 2009, с.27-51.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Кіфара

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa · Universalis · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4163975-3 |
**Кічаі**, або **кіцаі** (саманазва: *K'itsäsh*) † — індзейскі народ на тэрыторыі ЗША ў XVII — XIX стст. Нашчадкі кічаі жывуць сярод народа вічыта.

Кічаі з'яўляліся носьбітамі Кадаанскай культуры, па мове былі блізкімі да паўні. У пачатку XVIII ст. калі ўзніклі ўзаемаадносіны з французскімі гандлярамі, яны насялялі рачныя даліны на паўднёвым захадзе Тэхаса і Луізіяны і займаліся ручным земляробствам. Кічаі пакутвалі ад войн з апачы. К канцу XVIII ст. іх колькасць значна скарацілася з-за войн і эпідэмічных захворванняў. Узгадваліся толькі 2 вёскі кічаі. Імі кіравала рада дарослых воінаў. Адну вёску ўзначальваў вярхоўны правадыр. Другую — яго намеснік. Вядомыя рэлігійныя цырымоніі былі прысвечаны шанаванню сонца, зорак, першародных багоў.

У 1855 г. рэшткі кічаі былі пераселены амерыканцамі ў рэзервацыю Бразаз у Тэхасе. Пасля яе ліквідацыі ў 1859 г. — на індзейскія тэрыторыі ў Аклахоме, дзе кічаі далучыліся да блізкіх па мове і культуры вічыта. У 1950 г. на поўдні Аклахомы жылі 47 чалавек, якіх вызначылі як кічаі. К канцу XX ст. налічвалася толькі 4 чалавекі, вызначаныя як кічаі. У нашы дні нашчадкі кічаі асіміляваны астатнімі вічыта.

Спасылкі
--------

* Kitsai Language and the Kitsai Indian Tribe (K'itsash, Keechi, Kichai)
* Kichai The Encyclopedia of Oklahoma History and Culture
* KICHAI INDIANS The Handbook of Texas Online
* Caddo Fundamentals
Раман Скірмунт, лідар Менскага беларускага прадстаўніцтва.
**Ме́нскае белару́скае прадстаўні́цтва**, **Белару́скае наро́днае прадстаўні́цтва** — палітычнае аб’яднанне беларускіх партый і груп ліберальнай і правасацыялістычнай арыентацыі ў 1918 годзе.

Створана 25 лютага 1918 з прадстаўнікоў Беларускай народнай партыі сацыялістаў, партыі сацыялістаў-аўтанамістаў, Беларускай хрысціянскай дэмакратыі, Беларускага праваслаўнага аб’яднання, Беларускага саюза зямельных уласнікаў і інш. У выканаўчы камітэт уваходзілі Раман Скірмунт, Павел Аляксюк, Кіпрыян Кандратовіч, Вінцэнт Гадлеўскі, Аляксандр Уласаў, Віктар Чавусаў, Рамуальд Зямкевіч, А. Русецкі, Сцяфан Кульчыцкі. Друкаваны орган — газета «Беларускі шлях». Займала будынак на вуліцы Серпухаўскай у Менску, з лета 1918 года — будынак Юбілейнага дома.

Прадстаўніцтва аб’ядноўвала палітычныя сілы, якія спаборнічалі з Беларускай сацыялістычнай грамадой. У праграмных дакументах заявіла, што «*прадстаўляе інтарэсы беларускага народа і з’яўляецца палітычным цэнтрам*», які абараняе незалежнасць Беларусі, культуру і самабытнасць беларускага народа. 12 красавіка і 14 красавіка 1918 года выканаўчы камітэт Менскага беларускага прадстаўніцтва кааптаваны ў склад Рады БНР. На яго аснове аформілася правацэнтрысцкая фракцыя, якая арыентавала Раду БНР на супрацоўніцтва з нямецкай акупацыйнай адміністрацыяй. 20 красавіка Менскае беларускае прадстаўніцтва дамаглося згоды германскага камандавання на стварэнне груп беларускіх раднікаў пры акупацыйнай адміністрацыі (губернскіх і павятовых камендантах) для рэгулявання адносін насельніцтва з уладай. 25 красавіка 1918 на закрытым пасяджэнні Рады БНР фракцыя Менскага беларускага прадстаўніцтва падтрымала прыняцце тэлеграмы германскаму кайзеру Вільгельму II, у якой ад імя Рады БНР заяўлялася, што будучыню Беларусі, яны бачаць пад апекай германскай дзяржавы. Гэтыя дзеянні паскорылі працэс палярызацыі сіл у Радзе БНР. У канцы траўня — пачатку чэрвеня 1918 года Раман Скірмунт прызначаны новым кіраўніком урада БНР. Ён заклікаў да супрацоўніцтва «*ўсе жывыя беларускія сілы ў інтарэсах народа*». Але высокая лаяльнасць да германскай акупацыйнай улады прывяла да ізаляцыі прадстаўнікоў «Менскага беларускага прадстаўніцтва» ў Радзе БНР. Пад націскам сацыялістычных фракцый урад Скірмунта ў пачатку ліпеня 1918 падаў у адстаўку, так і не сфармаваўшы ўрад, пры гэтым папярэдні ўрад не склаў свае паўнамоцтвы і дзейнічаў паралельна. Палітычны ўплыў «Менскага беларускага прадстаўніцтва» паступова зніжаўся, і яно распалася ў канцы 1918 года.

Зноскі
------

1. ↑  ЭГБ, 1999, с. 115

Літаратура
----------

* *Сташкевіч М.* Менскае беларускае прадстаўніцтва // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 5: М — Пуд / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1999. — С. 115. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0141-9.
**Мары-Лор Брунэ** (фр. Marie-Laure Brunet; нар. 20 лістапада 1988, Ланемезан, Верхнія Пірэнеі) — французская біятланістка, якая завяршыла кар’еру ў 25 гадоў, пасля заканчэння сезона 2013/2014. Бронзавая прызёрка Алімпійскіх гульняў 2010 года ў праследаванні і сярэбраная прызёрка ў эстафеце, чэмпіёнка свету 2009 года ў змешанай эстафеце, бронзавы прызёр чэмпіянату свету 2008 года ў эстафеце, чэмпіён свету 2008 года па летнім біятлоне.

Пачала займацца біятлонам у 2003 годзе. Член нацыянальнай каманды з 2006 года. На юніёрскім чэмпіянаце свету 2007 года першынствавала ў пераследзе і эстафеце, была трэцяй у індывідуальнай гонцы. Праз год ізноў заваявала на юніёрскім чэмпіянаце тры ўзнагароды ў тых жа дысцыплінах: у індывідуальнай і эстафетнай гонках была другой, у пераследзе — трэцяй.

Зноскі
------
**Кічына**, **Кічынскае возера** — возера ў Сенненскім раёне ў басейне ракі Абалянка, за 30 км на паўночны ўсход ад горада Сянно, каля вёскі Кічына.

Плошча паверхні 1,74 км². Даўжыня 3,85 км, найбольшая шырыня 0,84 км. Даўжыня берагавой лініі 9,25 км. Найбольшая глыбіня 3,7 м. Аб’ём вады 4,15 млн м³. Плошча вадазбору 16,1 км².  

Катлавіна возера выцягнутая з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй 5—7 м (на ўсходзе і паўночным усходзе да 15 м), парослыя лесам і хмызняком. Берагавая лінія звілістая. Берагі вышынёй да 0,3 м, пад хмызняком. Дно плоскае, выслана сапрапелем, уздоўж берагоў да глыбіні 1 м, а на мысах да 2 м пясчанае. Возера зарастае да глыбіні 2,5 м. З Кічына выцякае ручай у Абалянку.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, акунь, краснапёрка, плотка, лінь і іншыя віды рыб.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі — Мн.: БелЭн, 1994.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 32. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)

1. ↑  GeoNames — 2005. Праверана 9 ліпеня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>
**Фестыва́ль наро́днага гу́мару «Аўцюкі́»** — фестываль, які ладзіцца з 1995 года ў вёсках Вялікія і Малыя Аўцюкі Калінкавіцкага раёна (Гомельская вобласць). З ініцыятывай правядзення выступіў старшыня Беларускага дзіцячага фонду пісьменнік Уладзімір Ліпскі.

У фестывалі прымаюць удзел творчыя калектывы з усіх рэгіёнаў Беларусі, таму ён мае назву «ўсебеларускі», у адрозненьне ад мясцовых фестываляў гумару, якія праводзяцца ў вёсках Спорава Бярозаўскага раёна, Баянічы Любанскага раёна, Дубіна Валожынскага раёну, горадзе Капыль Мінскай вобласці.

У 2008 годзе на фестывалі адбылося адкрыццё помніку Каласку і Калінцы, як называюць тутэйшых жыхароў. У 2012 годзе планавалася адкрыццё музея-сядзібы гумару «Сядзіба Каласка і Калінкі».

Гады правядзення
----------------

* 1995 — 1-ы
* 1997 — 2-і
* 2008 — 6-ы
* 2012 — 7-ы

Гл. таксама
-----------

* Спораўскія жарты

Зноскі
------

1. ↑  *Святлана Дзявяткава.*. 27 ліпеня на два дні чакаюць гасцей на сёмы Усебеларускі фестываль народнага гумару «Аўцюкі-2012» **(нявызн.)**. *Моя Беларусь*.  Народная газета (17 ліпеня 2012). Праверана 27 ліпеня 2012.(недаступная спасылка)
2. ↑  *БелаПАН.*. У Калінкавіцкім раёне пройдзе Фестываль гумару «Аўцюкі-2012» **(нявызн.)**. *Афіша Беларусь*.  Наша Ніва (27 ліпеня 2012). Праверана 27 ліпеня 2012.

Спасылкі
--------

* Алена Германовіч, БелаПАН. У Аўцюках фестываль народнага гумару
**Марыа Ланца** (анг. Mario Lanza; сапраўднае імя **Альфрэда Арнольда Какоца** (іт. Alfredo Arnoldo Cocozza) або **Альфрэд Арнольд Какоца** (анг. Alfred Arnold Cocozza); 31 студзеня 1921, Орэндж, Філадэльфія, Пенсільванія, ЗША — 7 кастрычніка 1959, Рым, Італія) — амерыканскі спявак (тэнар) і акцёр. Марыа Ланца паўплываў на такіх спевакоў будучага пакалення як Лучана Павароці і Хасэ Карэрас.

Па паходжанню італьянец. Браў урокі вакальнага майстэрства ў прыватных настаўнікаў, вучыўся ў школе для маладых спевакоў і музыкантаў. У другой палове 1940-х выступаў у складзе папулярнага «Трыо Бельканта» (разам з сапрана і басам-барытонам), якія давалі канцэрты ў ЗША, Канадзе, Мексіцы. Некалькі разоў выступіў на прафесійнай опернай сцэне — у пастаноўцы оперы Дж. Пучыні «Мадам Батэрфляй», аднак зрабіў выбар на карысць кінаакцёра і канцэртуючага выканаўцы. З пачатку 1940-х выступаў з канцэртамі і опернымі арыямі. Здымаўся ў мастацкіх фільмах «Паўночны пацалунак», «Любімчык Новага Арлеана», «Вялікі Каруза», «Серэнада», «У першы раз», «Сем узгоркаў Рыма» і інш. Гукавая дарожка фільма «Вялікі Каруза» пабіла ўсе рэкорды продажу (звыш мільёна копій), стала першым оперным запісам, які атрымаў званне «Залаты дыск». Запісаў некалькі музычных альбомаў з песнямі розных жанраў. Марыа Ланца быў сапраўды ўніверсальным спеваком — спяваў оперныя арыі, эстрадныя песні, рэлігійныя песнапенні. З вялікім поспехам трансліравалася штотыднёвая радыёпраграма «Шоў Марыа Ланца». Валодаў голасам незвычайнай моцы і прыгажосці. Сярод выказванняў крытыкаў і слухачоў пра яго голас — «Дасканалы рамантычны тэнар», «Выключна прыгожы голас», «Бязмерна выразны голас», «Амерыканскі Каруза» і да т.п.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне імя і прозвішча ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.9. Мн. 1999, С.125.

Спасылкі
--------

* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Марыа Ланца**
* Марыа Ланца на findagrave.com



|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AllMusic · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Discogs · Filmportal · Internet Broadway Database · Internet Broadway Database · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz · Rotten Tomatoes |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · American National Biography · Brockhaus · Notable Names Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX873714 · BNF: 13745757q · CONOR: 54030947 · GND: 118726501 · GTAA: 124217 · ISNI: 0000 0003 6851 7527, 0000 0000 8386 2976 · LCCN: n82006511 · NKC: mzk2002171060 · NLA: 36077491 · NLP: A27250702 · NTA: 07387907X · NUKAT: n2011063841 · LIBRIS: 302275 · SUDOC: 08788786X · VIAF: 59263552 |

 |
**«Маршру́т 13»** (руск.: Маршрут 13) — беларускі савецкі кароткаметражны дакументальны фільм, зняты Мінскай студыяй навукова-папулярных і хранікальна-дакументальных фільмаў у 1968 годзе.

Змест і гісторыя стварэння
--------------------------

У 1968 годзе ў Мінску адбыўся Першы фестываль біт-ансамбляў. Дзейства ў РТІ здымала кінахроніка. Стужка ляжала на паліцы, пакуль не была з усімі рабочымі матэрыяламі па акце знішчана ў 1977 годзе.

Але сцэнарыст і аператар Эдуард Гайдук захаваў копію і ў 1987 годзе паказаў фільм у Доме кіно. Затым аўтар перадаў стужку музыкам. Поўную версію фільма захаваў журналіст і музыка Віктар Сямашка і перадаў для публікацыі.

У фільме здымаліся
------------------

| Акцёр | Роля |
| --- | --- |
| Ігар Лучанок |   |

Здымачная група
---------------

* сцэнарый — І. Гаско, Э. Гайдук
* аператары — М. Бераў, Э. Гайдук, В. Цэслюк
* гукааператар — Л. Вяжнявец
* асістэнт па мантажу — В. Шаталава
* музычны рэдактар — А. Сакалоў
* рэдактар — С. Міхайлава
* дырэктар карціны — І. Філоненка
* рэжысёр — І. Гаско

Зноскі
------

1. ↑  К. И. Ремишевский, 2018, с. 12—20

Літаратура
----------

* *К. И. Ремишевский.* История, ожившая в кадре. Белорусская кинолетопись: испытание временем. Книга 2. 1954–1969. — Мн.: Litres, 2018.

Спасылкі
--------

* «Маршрут 13» на YouTube
Геалагічная будова і рэльеф
---------------------------

Вадаспад Пенітэнтэ на трапавым плато
Уругвай размешчаны ў межах Паўднёва-Амерыканскай платформы, паўночная частка — упадзіна Параны, запоўненая лававымі адкладамі (трапамі). Рэльеф пераважна раўнінна-градавы. На паўночным захадзе трапавае лававае плато Аэда вышынёй да 473 метраў, якое на захадзе спадзіста спускаецца да ракі Уругвай, на ўсходзе абрываецца ўступам Кучылья-дэ-Аэда. Унутраную частку займае хвалістая раўніна басейна ракі Рыа-Негра, абкружаная градамі і плато вышынёй да 420 метраў. На захадзе і поўдні — частка Ла-Плацкай нізіны, на ўсходзе — пясчаная берагавая нізіна Атлантычнага акіяна. На поўдні асобна ўзвышаецца найвышэйшы пункт Уругвая — гара Катэдраль (514 метраў).

Карысныя выкапні
----------------

Запасы карысных выкапняў невялікія: жалезамарганцавыя руды, невялікія паклады золата, серабра, свінцу, медзі, тальку, паўкаштоўных камянёў (агатаў, аметыстаў), будаўнічага каменю (граніту, мармуру), торфу, бурага вугалю.

Клімат
------

Клімат субтрапічны, акіянічны. Сярэдняя тэмпература ліпеня 10-12°С, студзеня — 22-24°С. Ападкаў за год ад 1000 мм на поўдні і ва ўнутраных раёнах да 1200 мм на поўначы. У ліпені з поўдня могуць уварвацца халодныя вятры пампера.

Унутраныя воды
--------------

Лагоа-Мірын
Лугі ў дэпартаменце Сан-Хасэ
Рачная сетка густая; галоўныя рэкі — Уругвай на заходняй мяжы і Рыа-Негра, што перакрэслівае краіну з паўночнага усходу на паўднёвы захад. На Рыу-Негра створана буйное вадасховішча Рынкон-дэ-Банетэ плошчай 221 кв.км. і яшчэ адно меншае. Уздоўж узбярэжжа цягнуцца лагунныя азёры, найбуйнейшае: Лагоа-Мірын на мяжы з Бразіліяй.

Ландшафты
---------

Пераважаюць субтрапічныя травяністыя саванны (кампас) на чырванавата-чорных глебах прэрый. Уздоўж рэк галерэйныя вечназялёныя лясы, на поўдні хмызняковая саванна, на ўсходзе пальмавыя гаі. Пад лесам каля 6 % тэрыторыі. Нацыянальныя паркі: Каба-Палонья, Санта-Тэрэса.

| ⛭Уругвай паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Уругвай»**
 |

| Краіны Паўднёвай Амерыкі: Геаграфія |
| --- |
| 
Аргенціна ·  Балівія ·  Бразілія ·  Венесуэла ·  Гаяна ·  Калумбія ·  Парагвай ·  Перу ·  Сурынам ·  Уругвай ·  Чылі ·  Эквадор
 |
| 
Фалклендскія астравы ·  Французская Гвіяна ·  Паўднёвая Георгія і Паўднёвыя Сандвічавы астравы
 |
**«Архі́ў Я́на Замойскага»** (польск.: Archiwum Jana Zamoyskiego, kanclerza i hetmana wielkiego koronnego) — зборнік дакументаў за 1553—1584 гады канцлера Польшчы і гетмана вялікага кароннага Яна Замойскага. Выдадзены ў 1904—1913 гг. у Варшаве ў З тамах. Пісьмовыя крыніцы выяўлены выдаўцом В. Сабескім у бібліятэцы ардынацыі Замойскіх. Змешчана перапіска Я. Замойскага з Радзівіламі, Алелькавічамі, Валовічамі, Кішкамі і іншымі магнатамі, уплывовымі палітычнымі і дзяржаўнымі дзеячамі Вялікага Княства Літоўскага. Адлюстраваны ваенна-палітычныя і царкоўна-рэлігійныя адносіны Польшчы з Вялікім Княствам Літоўскім, Расіяй, Асманскай імперый, Валахіяй і іншымі дзяржавамі, сямейна-бытавыя справы магнатаў.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
**Сакраліза́цыя** (ад лац.: sacralis — свяшчэнны) — наданне прадметам, з'явам, людзям свяшчэннага, рэлігійнага зместу; падпарадкаванне сацыяльных інстытутаў, культуры і бытавых зносін рэлігійнаму ўплыву.

У аснове сакралізацыі — вера ў існаванне свяшчэннага (сакральнага), процілеглага свецкаму. Сімвалам сакралізацыі  з'яўляецца цырымонія асвячэння, у выніку якой звычайная працэдура набывае трансцэндэнтны сэнс. У тэалогіі сакралізацыя  тлумачыцца як вытворнае ад Бога. Нямецкі тэолаг Р. Ота вызначаў сакральнае як адзіную адметную уласцівасць божага, якая з'яўляецца сапраўдным коранем рэлігіі. Французскі сацыёлаг Э. Дзюркгейм лічыў, што сакральнае выяўляе натуральна-прыродную аснову чалавецтва, яго грамадскую (калектывісцкую) сутнасць, якая супрацьстаіць індывідуалістычнаму існаванню.

На розных этапах гістарычнага развіцця ступень распаўсюджанасці сакралізацыі  і яе характар былі неаднолькавыя. У ходзе гісторыі працэсам сакралізацыі  супрацьстаяла дэсакралізацыя (секулярызацыя) розных бакоў чалавечага існавання.

Літаратура
----------

* Сакралізацыя. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
BMW 3200 CSBMW 3200 CSBMW 3200 CS на ВікісховішчыBMW 3200 CS на ВікісховішчыАгульныя даныя

|  |  |
| --- | --- |
| Вытворца: | Bayerische Motoren Werke AG |

|  |  |
| --- | --- |
| Выпуск: | 1962—1965 |

|  |  |
| --- | --- |
| Зборка: |  ФРГ |

Дызайн

|  |  |
| --- | --- |
| Тып(ы) кузавы: | 2‑дзв. купэ (2‑месн.) |

РухавікіV8, 3200 см³Трансмісія 4-хутк. МКППХарактарыстыкіМасава-габарытныя

|  |  |
| --- | --- |
| Даўжыня: | 4850 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Шырыня: | 1760 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Вышыня: | 1470 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Колавая база: | 2840 мм 
  |

|  |  |
| --- | --- |
| Маса: | 1500 кг 
  |

На рынку

|  |  |
| --- | --- |
| Папярэднік**Папярэднік**BMW 503 | Пераемнік**Пераемнік**BMW Neue Klasse coupé |

|  |  |
| --- | --- |
| Звязаныя: | BMW 502 |

|  |  |
| --- | --- |
| Сегмент: | S-сегмент |

Іншае

|  |  |
| --- | --- |
| Дызайнер: | Bertone |

**BMW 3200 CS** — спартыўнае купэ ад BMW, выпускавшееся з лютага 1962 года па верасень 1965 года сумесна з кузовным атэлье Bertone. Усяго было сабрана 603 машын гэтай мадэлі. Тэхнічнай асновай машыны была мадэль BMW 502.

3200 CS стала апошняй васьміцыліндравай мадэллю BMW сваёй эпохі, наступны BMW з V8 з’явіўся толькі ў 1992 годзе.

Гэтая мадэль стала першым аўтамабілем маркі з так званым выгібам Хофмайстара (выгібам пярэдняй часткі задняй стойкі даха) — арыгінальным стылістычным рашэннем дызайнераў. Выгіб Хофмайстара, разам з парнай рашоткай абліцоўвання радыятара, да гэтага часу з’яўляецца характэрным для аўтамабіляў BMW.

Зноскі
------

1. ↑  "Nachtschicht im Schloss: A report on a concours d'elegance at Schloss Bensberg", Ostmann, Bernd; *Auto, Motor und Sport*, **Heft 25 2010**

| * Г
* Р
* П
← назад — Аўтамабілі BMW, 1950-я–1980-я — далей → |
| --- |
| **Клас** | **Серыя** | 1950-я | 1960-я | 1970-я | 1980-я |
| 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| Мікра |  |  | Isetta 250 / 300 |  |  |  |
| Кампакт | 1er |  | 600 | 700 / LS |  |  |  |
| Сярэдні | 3er |  |  | 1602,2002 | E21 | E30 |
| Вышэйшы сярэдні | 5er |  |  | ✰ 1500,1800,2000 | E12 | E28 | E34 |
| Вышэйшы | 7er |  | 501/502 |  | E3 | E23 | E32 |
| Купэ | 6er |  | 503 |  | 3200CS | ✰ 2000CS | E9 | E24 |
| 8er |  |  |  |  | E31 |
| Родстар | Z |  | 507 |  |  | Z1 |
| GT |   |  |  |  | E26 |  |
**Саколда** (польск.: Sokołda) — рака ў Польшчы, правы прыток Супраслі, басейн Нарава. Даўжыня 44,1 км. На рацэ горад Сакулка.

Назва
-----

Назва Саколда — балцка-яцвяжскага паходжання. Пра гэта сведчыць элемент -*da* у назве, які пайшоў ад яцвяжскага \**udā* «вада, рака».

Яцвяжскае \**udā* адносіцца да балцкай гідранімічнай асновы *Ud- : Vad- : Ved-*, з якой звязаныя лат. *ūdens*, пруск. *(w)undan*, літ. *vanduo* «вада». Варыянты гэтай асновы — у балцкіх назвах такіх рэк, як літоўскія *Vedega, Vadaktis*, пасожская Удага, падняпроўская Ведаса і пад.

Апроч Саколды, другая аснова -*da* і ў рачных назвах Ясельда, Грыўда, Нёўда, Сёгда, Голда. Гэтыя назвы паказваюць арэал менш-больш паміж Навагрудкам на ўсходзе, Беластокам на захадзе і Івацэвічамі на поўдні. У гэтым арэале таксама сканцэнтраваныя гідронімы яцвяжскага паходжання: Свіцязь, Сіпа, Зэльва, \**Zeita* (> *Zietela* > Дзятлава), у якіх бачны пераход усходнябалцкага *š, ž* у заходнябалцкае *s, z.*

Прамы аналаг назвы Саколда — літоўскія рачныя назвы *Sakal-upis* (засведчаныя сама менш тры такія гідронімы), ад літ. *sakalas* «сокал» i *upė* «рака». Адпаведна, Саколда значыла «Сакаліная рака», гэта была рака, дзе назіралі асабліва шмат сокалаў.

«Яцвяжскасць» рачной назвы Саколда кажа пра тое, што ў яцвяжскай мове мела быць слова для «сокала», роднаснае літоўскаму слову.

Апроч Саколды, на поўнач ад Беластока такія балцкія (меркавана яцвяжскія) рачныя назвы, як Голда, Кумялка, Нерасль, Супрасль, Бебра (Бебжа).

Зноскі
------

1. ↑  *K. Būga.* Jotvingių žemės upių vardų galūnė -da. // Tauta ir žodis. — 1923. — Т. 1. — С. 100.
2. ↑  *Топоров В. Н. Трубачев О. Н.* Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. — М. 1962. — С. 157, 169—170, 178, 211.
3. ↑  A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 287.
**Архітэктурны макет** — аб'ёмна-прасторавая выява праектаванага або існага будынка, а таксама цэлага архітэктурнага ансамбля. Выконваецца ў розных маштабах з гіпсу, дрэва, кардону, пап'е-машэ, пластмас і іншых матэрыялаў.

Макет служыць для праверкі і ўдакладнення ўзаемнай узгодненасці ўсіх частак архітэктурнай кампазіцыі, дае магчымасць навочна азнаёміцца з яе аб'ёмамі, увязкай з рэльефам мясцовасці і іншымі асаблівасцямі. У залежнасці ад прызначэння макет альбо ва ўсіх дэталях прайгравае арыгінал у вонкавых аб'ёмах і ў інтэр'еры (у гэтых выпадках макет завецца мадэллю), альбо выконваецца ў той ці іншай ступені набліжэння.

Віды архітэктурных макетаў
--------------------------

Архітэктурныя макеты адрозніваюцца:

**па маштабе:**

* М 1:1000
* М 1:500
* М 1:300
* М 1:200
* М 1:100
* М 1:50
* М 1:20

**па асноўным матэрыяле:**

* кардонныя
* гіпсавыя
* драўляныя
* пластмасавыя
* металічныя

**па тыпу:**

* канцэптуальныя
* горадабудаўнічыя
* планавальныя
* сітуацыйныя
* ландшафтныя
* панарамныя
* інтэр’ерныя

**па ступені механізаванасці і электрычным аснашчэнні:**

* без падсвятлення
* з унутраным падсвятленнем
* з вонкавым падсвятленнем
* з дынамічным падсвятленнем
* з камбінаваным падсвятленнем
* без рухомых элементаў
* з рухомымі элементамі
**«Новое варшавское утро»** — газета. Выдавалася ў Мінску штодзённа, акрамя панядзелка, у 1915 — 1917 гг. на рускай мове, належала М.Дворжацу. Рэдактар І.Я.Радштэйн. з лютага 1916 па лістапад 1917 гг. — М.Ш.Усман. Да Лютаўскай рэвалюцыі мела выключна інфармацыйна-камерцыйны змест. Асявтляла гарадское жыццё (рубрыка «Мінск»), падзем на франтах («Паведамленні са Стаўкі», «На фронце і ў тыле»). Змяшчала ўрадавыя распараджэнні і загады мясцовых улад. З сакавіка 1917 г. набыла палітычную афарбоўку. У новых рубрыках «Партыйнае жыццё», «Рабочае жыццё», «Па краі», «Па губерні» і інш. асвятляла ход усталявання новага ладу, фарміравання і дзейнасці нацыянальных рухаў, партыйных, грамадска-палітычных, прафесійных і іншых арганізацый. Паведамляла аб важнейшыхпадзеях грамадска-палітычнага жыцця Расіі. Не заяўляючы аб сваёй прыналежнасці да пэўнай сацыялістычнай партыі, абвясціла праграмай дзейнасці платформу Петраградскага Савета (№ за 25 чэрвеня). Вяла ідэйную барацьбу супраць мясцовых сіяністаў і кадэтаў. На выбарах у гарадскую думу падтрымлівала кандыдацкі спіс сацыял-дэмакратаў. Кастрычніцкі пераварот сустрэла варожа. У сувязі з высылкай бальшавіцкімі ўладамі з Мінска М.Ш.Усмана ў снежні 1917 г. выданне газеты спынена.

Літаратура
----------

* Сяменчык, М. «Новое варшавское утро» / Мікалай Сяменчык // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 2. Беліцк — Гімн / БелЭн; Рэдкал.: Б.І.Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э.Э.Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1994. — 537 с.: іл. – С. 333. — ISBN 5-85700-142-0.
Літоўскі нацыянальны музей у Новым Арсенале, Вільнюс
**Новы Арсенал** у Вільнюсе быў пабудаваны ў XVIII ст. па загаду гетмана вялікага літоўска Міхала Казіміра Агінскага на рэштках былых замкавых будынкаў. У XIX ст. у арсенале размяшчаліся казармы. Падчас Другой сусветнай вайны будынак быў пашкоджаны. Рамонт праводзілі ў 1987 і 1997 гадах.

У цяперашні час у арсенале размяшчаецца Літоўскі нацыянальны музей.

Літаратура
----------

* Jadwiga Rogoża, Jarosław Swajdo, *Wilno: barok z kamienia i obłoków*, Kraków, wydawnictwo "Bezdroża" 2003 r. ISBN 8391676285

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Новы Арсенал (Вільнюс)
Опера Земпера.
**Баль у Оперы Земпера** ў Дрэздэне — баль, які ладзіўся штогод з 1925 па 1939 гады, а з 2006 года зноўку праходзіць у Оперы Земпера. Пастаноўшчык — Ганс-Ёахім Фрэй.

Гісторыя
--------

Першы оперны баль у Дрэздэне адбыўся 21 лютага 1925 года. У гэты час акрамя класічнай музыкі быў вельмі распаўсюджаны джаз. І ў перыяды з 1925 па 1929 і з 1933 па 1939 такія балі ладзіліся штогод.

У часы ГДР прадпрымаліся шматлікія спробы зноў адрадзіць барочны фестываль вакол опернага тэатра. Але гэта атрымалася толькі ў 1989 годзе, калі чатыры ночы ўсе адпачывалі пад музыку з танцамі, пелі песні. У 1990 годзе Сябры італьянскай оперы арганізавалі баль на адкрытым паветры ў Фрыдрыхштаце (Дрэздэн). Упершыню за 51 год пасля апошняга балю ў Дрэздэне, у 1990 годзе была адноўлена гэтая традыцыя, але ж не ў вялікай зале, а ў часовым будынку на вуліцы.

Ордэн Святога Георгія
---------------------

Найважнейшым момантам балю з 2006 года стаў момант узнагароды Ордэнам Святога Георгія (да 2009 года — саксонскі ордэн балю ў Оперы Земпера). Гэтым медалём узнагароджваюць у розных катэгорыях, такіх як спорт, культура, палітыка. Акрамя фразы «Adverso Flumine» на медалі таксама можна пабачыць выяву Святога Георгія на кані, якая зроблена па прыкладу выявы, якая знаходзіцца ў «Зялёным зводзе». Гэтая кампазіцыя сімвалізуе барацьбу за лепшае.

У 2009 годзе гэты медаль быў уручаны Уладзіміру Пуціну, што вызвала шмат крытыкі з боку ХДС. Яны далі параду кіраўніка Саксоніі не ўручаць медаль у першапачатковым выглядзе. З 2010 года яна атрымала новую назву «Ордэн Святога Георгія».
**Но́вы Бы́хаў** (трансліт.: *Novy Bychaŭ*, руск.: Новый Быхов) — аграгарадок у Быхаўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Навабыхаўскага сельсавета.

Гісторыя
--------

Вёска Новы Быхаў вядомая з XVI ст. як мястэчка. Належала Хадкевічам, пазней Слушкам. У 1685 г. Дамінік-Міхал Слушка прадаў маёнтак Новы Быхаў (інакш званае Тайманавам) Казіміру-Яну Сапегу, які, у сваю чаргу, у той жа год перадаў яго свайму старэйшаму сыну Ежы-Станіславу ў дзень ягонага вяселля. Новы Быхаў належаў Сапегам аж да 1820-х гг. калі быў прададзены Булгакам. У 1825 г. апошні ўладальнік Новага Быхава з роду Сапегаў Астах-Каэтан прымаў тут расейскага імператара Аляксандра I.

У 1742 г. 41 двор, у 1758 г. 19 двароў, 6 шынкоў, 3 крамы, сыраварня, ладзіўся кірмаш.

У 1772 г. налічвалася 92 двары, 734 жыхары, царква.

У 1858 г. жыло 435 жыхароў мужчынскага полу, была цагельня, млын, піцейны дом.

У 1864 г. у Новым Быхаве была адкрытая школа, пры якой у 1873 г. арганізаванае рамеснае аддзяленне.

У 1897 г. валасны цэнтр, 342 дамы, 2374 жыхары, хлебазапасны магазін (з 1882), 23 крамы, 2 ветракі,
2 шынкі, прыстань, царква, 2 сінагогі, 2х-класная царкоўна-прыходская школа.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Магілёўская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2007. — 406 с. — ISBN 978-985-458-159-0. (DJVU)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Навабыхаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Новы Быхаў |
| Пасёлкі | Адаменка ·  Заводчык ·  Калінін ·  Калініна ·  Леніна ·  Пакроўскі ·  Рабочы ·  Янава |
| Вёскі | Верхняя Тошчыца ·  Віляхаўка ·  Вішанька ·  Вотня ·  Вялікі Лес ·  Істопкі ·  Красны Бераг ·  Лазаравічы ·  Леніна ·  Ліпа ·  Малінаўка ·  Міхалёўка ·  Ніжняя Тошчыца ·  Первае Мая ·  Сінеж ·  Тайманава ·  Тошчыца |
**Гва́рдыя** (ад італ.: guardia — ахова, абарона)  — адборная прывілеяваная частка войскаў.

З'явілася ў рабаўладальніцкую эпоху ў выглядзе атрадаў ахоўнікаў манархаў і палкаводцаў. У  Старажытнай Грэцыі адборныя войскі называліся святой дружынай. Старажытная Македонія мела асаблівыя адборныя пешыя атрады і конную дружыну гетэраў (*«царскіх улюбёнцаў»*), якія складалі звычайна апошні рэзерв цара. У Старажытным Рыме было 9 адборных  кагорт па 500 чал. (прэтарыянцы). Шматлікія адборныя войскі мела Старажытная Персія — дзесяцітысячны корпус «бессмяротных».

Знак адрознення гвардзейскіх войскаў Узброеных сіл Беларусі
Акрамя аховы манархаў і палкаводцаў на адборныя войскі ўскладалася таксама выкананне складаных задач у ходзе вядзення ваенных дзеянняў. Адборныя атрады македонскай арміі і конная дружына гетэраў прымалі актыўны ўдзел ва ўсіх баях у войнах  Аляксандра Македонскага.

Гл. таксама
-----------

* Нацыянальная гвардыя
* Рэспубліканская гвардыя
* Каралеўская гвардыя

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая савецкая (1 выд.) · Сучаснай Украіны |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph311309 |
**Анастасі́я Сярге́еўна Грушэ́цкая** (нар. 30 студзеня 1984, Томск) — расійская і беларуская біятланістка, удзельніца Кубка свету ў складзе зборнай Беларусі, неаднаразовая чэмпіёнка і прызёр чэмпіянату Расіі. Майстар спорту Расіі.

Біяграфія
---------

Займалася біятлонам з 2002 года ў Томску і ў Северску Томскай вобласці пад кіраўніцтвам трэнераў С. В. Грушэцкага, В. Шыцікава, С. Н. Басава, В. В. Іванова. У канцы 2000-х гадоў таксама прадстаўляла паралельным залікам Свярдлоўскую вобласць, а ў 2010-я гады — Новасібірск.

У буйных юніёрскіх спаборніцтвах міжнароднага ўзроўню ўдзелу не прымала.

У сезоне 2007/08 выступала за зборную Беларусі. На Кубку IBU дэбютавала на этапе ў нарвежскім Гейла, у сваёй першай гонцы — спрынце — заняла 24-е месца. Лепшы вынік у асабістых відах на Кубку IBU паказала на этапе ў Аўстрыі, заняўшы восьмае месца ў спрынце. Таксама ў сезоне 2007/08 удзельнічала ў Кубку свету, стартавала ў трох гонках. Лепшым вынікам стала 74-е (апошняе) месца ў спрынце на этапе ў Ханты-Мансійску. На этапе ў Паклюцы спартсменка фінішавала 78-й і 82-й, але там ёй удавалася апярэдзіць некалькіх саперніц.

Прымала ўдзел у чэмпіянаце Еўропы 2008 года ў Нове-Места. У складзе беларускай каманды стала сёмай у эстафеце, а ў асабістых відах лепшым вынікам было 33-е месца ў гонцы пераследвання.

Па заканчэнні сезону 2007/08 вярнулася ў Расію, выступала на ўнутраных спаборніцтвах.

Станавілася чэмпіёнкай Расіі ў 2013 годзе ў гонцы патрулёў і ў 2014 годзе ў каманднай гонцы. Некалькі разоў станавілася прызёрам чэмпіянату Расіі ў камандных дысцыплінах. У 2011 годзе стала чэмпіёнкай Расіі па летнім біятлоне ў эстафеце, а ў 2012 годзе — бронзавым прызёрам.

Асабістае жыццё
---------------

Скончыла Томскі дзяржаўны педагагічны універсітэт (2008).

Зноскі
------

1. ↑  Северчанка стала чемпионкой России по летнему биатлону(недаступная спасылка)
2. ↑  Летний биатлон. Чемпионат России (жен). Команда Аликиной выиграла эстафету, команда Сорокиной — 2-я

Спасылкі
--------

* Профіль на сайце IBU
* Профіль на сайце Саюза біятланістаў Расіі Архівавана 29 студзеня 2014.
* Профіль biathlon.com.ua
* Профіль infosport.ru
**Гваздоўка** — былое ўрочышча ва ўсходняй частцы Магілёва. Згадваецца ў дакументах XVI—XVIII стст. Знаходзілася на месцы Нагорскай сотні (працяг Нагорскага пасада), недалёка ад ручая Дзебра і гары Машэкаўка. У сярэдзіне XVI ст. адсюль вазілі лес для будаўніцтва цэркваў у горадзе. У наш час тэрыторыя ўрочышча ўваходзіць у Ленінскі раён горада, абмежавана вуліцамі Боткіна (былая вул. Вялікая Гваздоўка), К. Маркса (былая вул. Зялёная) і Фабрычным завулкам, цяпер тут знаходзіцца гарадская бальніца хуткай дапамогі.

Літаратура
----------

* Гвоздовка // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9
**Гварыента дзі Арпа** (іт. Guariento di Arpo; 1310-1370) — жывапісец гатычнага стылю з паўночнай Італіі.

Жыццё і творчасць
-----------------

Вывучаў майстэрства жывапісу ў Падуі. Пра жыццё Гварыента захавалася вельмі мала пісьмовых звестак. З 1338 годзе працаваў у Падуі на службе каля дома Карара, тут ён стварыў серыю карцін з выявамі анёлаў для капэлы ў палацы гэтага сямейства. Каля 1365 года пераязджае ў Венецыю і ўкараняе ва ўласцівую гэтаму рэгіёну візантыйскую манеру ў мастацтве ўплыў жывапісу школы Джота. Пісаў пераважна алтарныя палотны і фрэскі на рэлігійныя тэмы, але таксама і персанальныя партрэты па прыватных замовах.

У 1365 годзе Гварыента дзі Арпа атрымаў ад дожа Венецыі Марка Карнара заказ на стварэнне гіганцкай фрэскі для адной з залаў Палаца дожаў. Фрэска насіла назву Каранацыя Марыі і займала ўсю прастору адной са сцен новай Вялікай Залы палаца, у якой засядала Вялікая рада горада. Падчас пажараў 1576 і 1577 гадоў гэтыя роспісы моцна пацярпелі, і паколькі выратаваць іх ужо было немагчыма, на гэтым месцы Якапа Тынтарэта піша свой Страшны суд. Да XX стагоддзя фрэскі дзі Арпа лічыліся беззваротна страчанымі. Аднак у 1903 годзе пры рэстаўрацыйных работах яны былі знойдзены пад работай Тынтарэта, зняты са сцяны, перанесены на палатно і пасля дбайнай апрацоўкі ў 1995—1996 гадах выстаўлены на агляд у Палацы дожаў.

Зноскі
------

1. ↑  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. 1 2  Guariento // CERL Thesaurus — Consortium of European Research Libraries. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q60909659'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1127581'></a>
3. ↑  Guariento di Arpo // Bibliografie dějin Českých zemí — 1905.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63411600'></a>
**Індустрыя Аэранаўтыкэ Ромынэ** (рум.: **I**ndustria **A**eronautică **R**omână — **IAR**) — румынская авіябудаўнічая кампанія. Заснавана ў 1925 годзе ў Брашаве.

Гісторыя
--------

Заснавана 1 лістапада 1925 года як акцыянернае таварыства. У стварэнні ўзялі ўдзел французскія кампаніі «Bleriot-SPAD» і «Lorraine-Dietrich», румынскае авіяпрадпрыемства ASTRA (рум.) з Арада і іншыя. У наш час вядомая пад назвай **IAR S.A. Brașov**

Спачатку зноў утвораная кампанія займалася пераважна ліцэнзійным вырабам самалётаў і рухавікоў. Першымі са зборачных цэхаў прадпрыемства выйшлі ў 1928 годзе 30 двухмесных трэнавальных самалётаў Morane-Saulnier MS.35, потым 70 лёгкіх бамбавікоў Potez 25.

Напачатку 1930-х гадоў на прадпрыемстве сталі распрацоўвацца і машыны ўласнай канструкцыі, але практычна ўсе яны засталіся на роўні доследных узораў, з выняткам навучальнага самалёта IAR 14.

У 1934 годзе прадпрыемства выпускала па ліцэнзіі польскія знішчальнікі PZL P.11f, якія выпускаліся пад назвай IAR Р.11F. Да 1937 года падраздзяленні румынскіх ВПС атрымалі каля 70 такіх машын. Крыху пазней, на заводзе вырабілі 25 самалётаў IAR P.24E — ліцэнзійную версію больш дасканалага польскага знішчальніка PZL P.24.

На базе апошняй машыны на румынскім прадпрыемстве распрацавалі і запусцілі ў вытворчасць сямейства знішчальнікаў IAR 80 і знішчальнікаў-бамбардзіроўшчыкаў IAR 81.

Авіятэхніка, што выраблялася на заводзе
---------------------------------------

Уласныя распрацоўкі

* IAR CV 11
* IAR 12
* IAR 13
* IAR 14
* IAR 15
* IAR 16
* IAR 22
* IAR 23
* IAR 24
* IAR 27
* IAR 36
* IAR 37
* IAR 38
* IAR 39
* IAR 47
* IAR 79
* IAR 80
* IAR 81
* IAR 471

Ліцэнзійныя мадэлі

* Morane-Saulnier MS 35
* Potez 25
* IAR P.11F
* IAR P.24E
* Fleet 10G

Паваенныя канструкцыі

* IAR 46
* IAR 818
* IAR 821
* IAR 822
* IAR 823
* IAR 824
* IAR 825 Triumf
* IAR 826
* IAR 827
* IAR 831

Верталёты

* IAR 316 Alouette III
* IAR 317 Airfox
* IAR 330 Puma
* IAR 330L SOCAT
* Ка-126

Планёры

* ICA IS-3
* ICA IS-8
* ICA IS-10
* ICA IS-11
* ICA IS-12
* ICA IS-13
* ICA IS-23
* ICA IS-28 «Lark»
* ICA IS-28M
* ICA IS-29
* ICA IS-30
* ICA IS-31
* ICA IS-32
* ICA IS-33

|
|  |

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 7150202074003110788 |
Панарама Т’ёрніна
**Т’ёрнін** (ісл.: Tjörnin — бел.: «сажалка») — возера ў Рэйк’явіку, адно з самых знакамітых азёр Ісландыі.

На яго берагах знаходзіцца ратуша Рэйк’явіка, а таксама знакамітая школа (*Menntaskóli Reykjavíkur*), якую наведвалі першыя асобы Ісландыі (напр. паэт Хальдаўр Кільян Лакснес, некалькі музеяў (напр. Ісландскі нацыянальны музей), а непадалёк месцяцца Універсітэт Ісландыі, а таксама будынак альтынгу, Вольная царква ў Рэйк’явіку і Кафедральны сабор Рэйк’явіка.

Возера таксама з’яўляецца прытулкам гусяў, качак, лебядзей і іншых птушак.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Т’ёрнін
**Стагоддзе абвяшчэння БССР** — шэраг мерапрыемстваў у Беларусі і па-за яе межамі ў 2018 і 2019 гг. прысвечаных 100-годдзю абвяшчэння БССР. У адрозненне ад святкавання 100-годдзя Беларускай Народнай Рэспублікі святкаванне стагоддзя абвяшчэння ССРБ з’ездам беларускай кампартыі не было прывязана строга да 1 студзеня 2019 года, а ўяўляла сабой шэраг акцый і мерапрыемстваў, праведзеных з кастрычніка 2018 года па люты 2019 года.

Мерапрыемствы
-------------

25 сакавіка 2018 года левыя Беларусі запусцілі хэштэг, прысвечаны падрыхтоўцы да святкавання 100 год БССР. Старшыня партыі «Справядлівы свет» Сяргей Калякін заявіў, што партыя не мае дачынення гэтага флешмобу, але будзе ўдзельнічаць у святкаванні.

Камуністычная партыя Беларусі прысвяціла 100-годдзю абвяшчэння БССР мерапрыемствы да 100-гадовага юбілею УЛКСМ (29 кастрычніка 2018 года), гадавіны Кастрычніцкай рэвалюцыі (7 лістапада 2018 года) і ўрачысты канцэрт у музеі ВАВ, прысвечаны стагоддзю кампартыі Беларусі (29 снежня 2018 года).

У рэгіёнах былі праведзены адкрыты дыялог «Квітней Беларусь» у музеі Чавусаў з удзелам пісьменніка М. Салаўцова і БРСМ (29 снежня 2018 года), кніжная выстава ў бібліятэцы Гомеля (8 студзеня — 8 лютага 2019 года) і адзіны дзень інфармавання ў гімназіі Мсціслава.

Мерапрыемствы 1 студзеня 2019 года ў юбілейны дзень абвяшчэння ССРБ не праводзіліся. Пра юбілей напісалі некаторыя СМІ.

Крэатыўныя праекты
------------------

Сярод творчых падыходаў да свякавання стагоддзя БССР можна вылучыць каляндар на 2019 год, прысвечаны выбітным дзеячам БССР, і фільмы «БССР. Невядомая гісторыя» і «100 гадоў БССР».

Група гісторыкаў стварыла сайт ssrb100 з рэканструкцыяй падзеяў пачатку 1919 года, дзе інфармацыя падавалася быццам з вуснаў грамадскіх і палітычных дзеячоў таго часу ў стылі мовы сацыяльных сетак з выкарыстаннем мемаў і афармленнем пад пасты УКантакце ці Twitter. Сайт папаўнялі кантэнтам са студзеня па сакавік 2019 года.

Зноскі
------

1. ↑  Объявляем о запуске акции #БССР100, посвящённой 100-летию Советской Беларуси. Присоединяйтесь! // left.by
2. ↑  Левыя абвясцілі кампанію #БССР100. Калякін: «Гэта не мы, але святкаваць будзем» // Новы час
3. ↑  Торжественное собрание, посвященное столетию БССР и КПБ, прошло в Минске // Сайт КПБ
4. ↑  Паводле агляду сацыяльных сетак па хэштэгу БССР100 100 год БССР // Блог Андрэя Берастоўскага
5. ↑  100 лет БССР: образование Белорусской Советской Социалистической Республики // БелТА
6. ↑  БССР. Неизвестная история (документальный сериал) // Left.by
7. ↑  Праект "100 гадоў БССР (Серыя «Кузьма Кісялёў») (Серыя «Міхаіл Савіцкі») // Сайт Белтэлерадыёкампаніі
8. ↑  ССРБ100 Архівавана 27 красавіка 2019.
9. ↑  SSRB100: появился сайт об истории первой БССР в форме ньюсфида // Наша Ніва

Спасылкі
--------

* СайтССРБ100 Архівавана 27 красавіка 2019.
* Фотаздымкі і скрыншоты звязанныя з мерапрыемствамі і акцыямі прысвечаннымі стагоддзю святкавання БССР
2001 год, пульт кіравання У-70
**Пратонны сінхратрон У-70** — пратонны сінхратрон энергіяй 70 ГэВ, пабудаваны ў 1967 годзе ў Інстытуце фізікі высокіх энергій. На момант збудавання энергія паскаральніка была рэкорднай, на дадзены момант У-70 — самы высокаэнергетычны паскаральнік у Расіі. За распрацоўку і ўвод у дзеянне сінхратрона У-70 калектыў навукоўцаў быў удастоены Ленінскай прэміі ў 1970 годзе.

Апісанне паскаральнага комплексу
--------------------------------

Комплекс працуе ў імпульсным рэжыме. Пратоны паскараюцца да 30 МэВ у лінейным паскаральніку УРАЛ-30, і інжэктуюцца ў хуткацыклічны бустэрны сінхратрон У-1.5 перыметрам 100 м, дзе паскараюцца да энергіі 1,32 ГэВ, пасля чаго перапускаюцца ў У-70. Далей на працягу ~9 с ідзе цыкл паскарэння да максімальнай энергіі 76 ГэВ, і пучок выкарыстоўваецца для фарміравання розных другасных пучкоў часціц. Сістэма павольнага вываду пратонавага пучка дае магчымасць выводзіць паскораныя пратоны раўнамерна на працяглым (да 2 с) прамежку часу. Перыметр У-70 — каля 1,5 км. Факусіравальная структура – тыпу FODO (моцнае факусіраванне). Агульная вага магнітнай сістэмы – звыш 20 000 т.

| Асноўныя параметры сінхратрона |
| --- |
| Максімальная энергія пратонаў, Emax | 76 ГэВ |
| Энергія інжэкцыі, Emin | 1,32 ГэВ |
| Перыметр, П | 1483,63 м |
| Частата паўтору імпульсаў | 0,11 Гц |
| Частата паскаральнага напружання, fВЧ | 5,5-6,1 МГц |
| Кратнасць ВЧ | 30 |
| Бэтатронная частата, νx = νy | 9,75-9,85 |
| Інтэнсіўнасць пучка пратонаў у імпульсе, Np | 1,7×1013 |

Зноскі
------

1. ↑  Техническая спецификация У-70.

Спасылкі
--------

* Аддзяленне паскаральніка У-70
Гаўптштурмфюрар войскаў СС Макс Зела
**Гаўптштурмфюрар CC** (ням.: SS-Hauptsturmführer) — адмысловае званне ў СС.

У структуры Агульных СС з трох-чатырох «трупэ» (SS-Truppe) складаўся «штурм» (SS-Sturm), які можна па колькасці прыраўнаваць да армейскай роты. Гэта падраздзяленне тэрытарыяльна ахоплівала невялікі горад, сельскі раён. У штурме налічвалася ад 54 да 180 чалавек. Да 1934 года, да «Ночы доўгіх нажоў», кіраўнік штурма называўся штурмфюрар (SS-Sturmführer). Пасля 1934 года званне было зменена на гаўптштурмфюрар, што азначала тое ж самае, і знакі адрознення засталіся ранейшымі.

Знакі адрознення гаўптштурмфюрара Вафен-СС
* Пагон
* Пятліцы
* Маскіровачны касцюм

Пасля стварэння войскаў СС у 1936 годзе званне адпавядала капітану (гаўптману) вермахта. Адпаведна гаўптштурмфюрары ў войсках СС, як правіла, займалі пасады камандзіра роты, а таксама шэраг адміністрацыйных і штабных пасад, такіх, як палкавы ад'ютант і да т.п. Гэта званне насілі вядомыя нацысцкія ўрачы Аўгуст Гірт і Ёзэф Менгеле. Таксама гэта званне насіў камендант канцлагера Плашаў Аман Гёт.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Малодшае званне**Оберштурмфюрар** | **Гаўптштурмфюрар** | Старэйшае званне**Штурмбанфюрар** |

Гл. таксама
-----------

* Штурмгаўптфюрар
* Корпусныя колеры (Войскі СС)
* Званні і знакі адрознення войскаў СС