**«Маці з плошчы Мая»** (ісп.: Madres de Plaza de Mayo) — аргенцінская праваабарончая арганізацыя, створаная ў 1977 годзе ў адказ на распачаты ваеннай дыктатурай Хорхэ Відэлы працэс нацыянальнай рэарганізацыі і з мэтай пошуку зніклых дысідэнтаў. Пазней мэтай руху стала таксама раскрыццё злачынстваў супраць чалавецтва рэжыму, асуджэння і пакарання.

Назва руху паходзіць ад плошчы Мая перад прэзідэнцкай рэзідэнцыяй у Буэнас-Айрэсе, дзе 30 красавіка 1977 года пачаліся жаночыя пратэсты, якія патрабавалі звестак пра лёс сваіх зніклых дзяцей. Пратэсты заставаліся сядзячымі, але з увядзеннем надзвычайнага стану былі разагнаныя паліцыяй.

Пасля аднаўлення дэмакратыі «Маці з плошчы Мая» працягнулі свае дэманстрацыі з патрабаваннямі пакарання ваенных, якія ўдзельнічалі ў звяржэнні Ісабель Перон, і дабіліся сваёй мэты ў 1985 годзе.

«Маці з плошчы Мая» сталі першай арганізацыяй, узнагароджанай прэміяй Сахарава за свабоду думкі (1992).

Стварэнне
---------

У 1976—1983 гадах ваенная хунта ў Аргенціне праводзіла гэтак званую брудную вайну — тэрор, пераслед і выкраданні дысідэнтаў, сацыялістаў, левых пераністаў (партызан-мантанерас). Пасля катаванняў эскадроны смерці хавалі забітых у палях ці безыменных магілах.

30 красавіка 1977 года 13 жанчын на чале з Асусенай Вільяфлор дэ Вінсенці сабраліся на плошчы Мая перад прэзідэнцкім палацам Каса Расада ў Буэнас-Айрэсе, нягледзячы на забарону сходаў больш за тры чалавекі. У кожнай з іх ваенныя «забралі» прынамсі аднаго нашчадка.

Такія шэсці сталі паўтарацца шточацвер, паступова колькасць удзельніц расла. Яны насілі белыя шалікі як сімвал падгузкаў сваіх зніклых дзяцей, на якіх пісалі іхнія імёны і даты нараджэння. Шпацыруючы парамі, мацяркі спрабавалі дамагчыся ад урада спынення парушэння правоў чалавека.

Дзейнасць
---------

Белы шалік стаў сімвалам «Мацярок з плошчы Мая»
«Маці з плошчы Мая» сталі першым значным арганізаваным рухам, які супрацьстаяў аргенцінскаму рэжыму. Такая нетрадыцыйная для жанчын Лацінскай Амерыкі актыўнасць стала шмат для каго нечаканасцю і дапамагла прыцягнуць увагу да парушэнняў правоў чалавека на міжнароднай арэне і разбурыць прапагандысцкія міфы хунты.

Улады рэагавалі рэакцыйнымі метадамі, называючы дзяячак руху «вар’яткамі».

10 снежня 1977 годзе, у Міжнародны дзень правоў чалавека, «Маці з плошчы Мая» распаўсюдзілі газету з імёнамі сваіх зніклых дзяцей. Той жа ночы заснавальніца руху Асусена Вільяфлор была выкрадзеная, катаваная і выкінутая з самалёта; падобны лёс спаткаў яшчэ з тузін дзяячак руху. Рэшткі некаторых з іх дагэтуль не знойдзеныя. Знікненне французскіх манашак Леані Дуке і Аліс Дамон выклікала міжнароднае абурэнне і заклікі да ААН расследаваць злачынствы супраць чалавецтва, аднак аргенцінскія ўлады заявілі пра сваю недатычнасць да выкрадання французскіх грамадзянак.

У 2005 годзе судмедэксперты выявілі рэшткі цел, зарытых на беразе пляжу Санта Тэрэсіта каля Буэнас-Айрэса. Па выніках ДНК-тэсту сярод іх былі ідэнтыфікаваныя Асусена Вільяфлор і яшчэ дзве з пачынальніц руху, «зніклых» у 1977.

У 1983 годзе ваенныя дыктатуры пачалі раскрываць інфармацыю пра злачынствы рэжыму, назваўшы колькасць зніклых падобным чынам — больш за 9000 чалавек. Аднак «Маці з плошчы Мая» сцвярджаюць, што іхняя колькасць магла дасягаць 30 000. Большасць з іх былі старшакласнікамі, студэнтамі, маладымі спецыялістамі, прафсаюзнымі работнікамі ва ўзросце найчасцей да 35 гадоў.

У 1984 годзе ў распазнанні знойдзеных парэштак арганізацыі дапамагала генетык ЗША Мэры-Клэр Кінг. У 1985 годзе была арганізавана дзяржаўная камісія па рассьледаванні знікненняў, аднак пасля пагроз ваенных захапіць уладу парламент Аргенціны ў 1986 годзе прыпыніў следства.

«Маці з плошчы Мая» з прэзідэнтам Нестарам Кіршнерам
У 2003 годзе Кангрэс скасаваў дзеянне гэтага закона[d], а ў 2005 годзе ён і ўвогуле быў прызнаны неадпаведным канстытуцыі. За часам кіравання Нестара Кіршнера расследаванне ваенных злачынстваў аднавілася. Большасць удзельнікаў хунты былі асуджаныя за злачынствы супраць чалавечнасці.

Пасля зрынання дыктатуры «Маці з плошчы Мая» ўдзельнічаюць у адстойванні чалавечых, палітычных і грамадзянскіх правоў у Лацінскай Амерыцы і па ўсім свеце. З дапамогай «Бабуляў з плошчы Мая» яны здолелі знайсці 256 зніклых дзяцей, адабраных немаўлятамі ў жанчын, якія нарадзілі іх у турмах ці лагерах.

У 1986 годзе «Маці з плошчы Мая» падзяліліся на дзве часткі. Першая, вядомая як «заснавальнікі», сканцэнтравалася на заканадаўчай дзейнасці, пошуку парэштак зніклых дзяцей, давядзенні злачынцаў да суду. Больш радыкальнае крыло — «Асацыяцыя Мацярок з плошчы Мая» — працягнулі палітычную дзейнасць, якой займаліся іхныя зніклыя дзеці. Яны адмовіліся ад дзяржаўнай дапамогі і кампенсацый, паабяцаўшы не прызнаваць сваіх дзяцей мёртвымі, пакуль дзяржава перад імі не павініцца. Гэтую фракцыю падтрымала моладзь, прыхільная да сацыялізму.

26 студзеня 2006 года ўдзельніцы «Асацыяцыі Мацярок з плошчы Мая» правялі свой «Апошні марш супраціву», паколькі лічаць, што «ворага ў Доме ўрада больш няма». Яны ўхвалілі дзейнасць прэзідэнта Нестара Кіршнера ў прызнанні неканстытуцыйнымі «Закона поўнага спынення» і «закона падпарадкавання загадам[d]», паводле якіх злачынцы заставаліся непакаранымі. «Маці з плошчы Мая — заснавальнікі» працягваюць як шточацвярговыя, так і штогадовыя маршы ў памяць пра змаганне з дыктатурай.

Бабулі
------

Асноўны артыкул: **Бабулі з плошчы Мая**
У 1977 годзе паўстала яшчэ адна жаночая арганізацыя, «Бабулі з плошчы Мая» (ісп.: Asociación Civil Abuelas de Plaza de Mayo). Гэта аб’яднанне жанчын, якія займаюцца пошукам дзяцей, чые маці былі забітыя ў часы дыктатуры.

Прэміі і ўзнагароды
-------------------

* Прэмія Сахарава за свабоду думкі (Еўрасаюз, 1992);
* Медаль гёзаў (Нідэрланды, 1997);
* Прэмія ЮНЕСКА за мірную адукацыю (1999).

Гл. таксама
-----------

* Жанчыны ў белым

Крыніцы
-------

1. ↑  *Lanata J.* 10 K: Datos y hechos en los años de la grieta — Buenos Aires: 2014. — P. 470. — 584 с. — ISBN 978-950-49-3903-0<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q6278197'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q18343400'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1486'></a>
2. 1 2 3  Meade 2016.
3. ↑  Testimonio de Mirta Acuña de Baravalle / 09 de mayo 2012 (ісп.).  Biblioteca Nacional Mariano Moreno (9 мая 2012). Праверана 12 сакавіка 2021.
4. 1 2 3  *Clare Hunter.* Threads of Life: A History of the World Through the Eye of a Needle. — London: Sceptre (Hodder & Stoughton), 2019. — С. 157—159. — ISBN 9781473687912.
5. ↑ . «Purdue University Press», article, «Textual Strategies to Resist Disappearance and the Mothers of Plaza de Mayo», 2007. Accessed: May 4, 2015.
6. ↑  Lester Kurtz. «Movements and Campaigns», Nonviolent Conflict website, N.p. n.d. Web. 16 December 2012
7. ↑ . «Gariwo», article, «Azucena Villaflor: A Mother of the Plaza de Mayo». Accessed: May 4, 2015.
8. ↑  Durham, Robert B. (2014). *False Flags, Covert Operations, & Propaganda*. lulu.com. p. 96. ISBN 978-1312462885.
9. ↑ . *Los Angeles Times*, article, "Argentines Remember a Mother Who Joined the 'Disappeared' ", 24 March 2006. Accessed: May 4, 2015.
10. ↑ . «comisionjuiciocampodemayo.wordpress.com», article, «Listado de condenados por delitos de lesa humanidad», March 19, 2012. Accessed: February 7, 2018.
11. ↑ . University of Denver, Case Specific Briefing Paper, «Mothers of the Plaza de Mayo: First Responders for Human Rights», 2011. Accessed: May 4, 2015.
12. ↑ . «The Oxford International Encyclopedia of Peace», Volume 2, «Early Christianity and Antimilitarism — Mass Violence and Trends», 2010. Accessed: May 4, 2015.
13. ↑  *DyN, EFE (news agencies)*. Las Madres de Plaza de Mayo realizaron la última Marcha de la Resistencia **(нявызн.)**. *Clarin* (26 студзеня 2006). Праверана March 28, 2011.
14. ↑  Bonafini anunció que las Madres harán la última Marcha de la Resistencia **(нявызн.)**. *El Pais*.  Edant (14 студзеня 2006). Праверана 1 сакавіка 2012.

Літаратура
----------

* *Rita Arditti.* Searching for Life: The Grandmothers of the Plaza De Mayo and the Disappeared Children of Argentina. — University of California Press, 1999. — 251 с. — ISBN 9780520215702.
* *Marguerite Guzman Bouvard.* Revolutionizing Motherhood: The Mothers of the Plaza de Mayo. — Rowman & Littlefield, 1994. — 278 с. — ISBN 9780842024877.
* *Marguerite Feitlowitz.* A Lexicon of Terror: Argentina and the Legacies of Torture. — Oxford University Press, 1998. — 302 с. — ISBN 9780195134162.
* *Josephine Fisher.* Mothers of the Disappeared. — South End Press, 1989. — 168 с. — ISBN 9780896083707.
* *Teresa A. Meade.* History of Modern Latin America: 1800 to the Present. — 2. — Chichester, West Sussex: Wiley-Blackwell, 2016. — 408 с. — ISBN 9781118772485.
* *Matilde Mellibovsky.* Circle of Love Over Death: Testimonies of the Mothers of the Plaza de Mayo / trans. by Matthew Proser, Maria A. Proser. — Curbstone Press, 1997. — 249 с. — ISBN 9781880684382.

Спасылкі
--------

* Асацыяцыя Мацярок з плошчы Мая  (ісп.)
* Madres de Plaza de Mayo — Línea Fundadora  (ісп.)

| ⛭Лаўрэаты прэміі імя Сахарава |
| --- |
| 
* Мандэла / Марчанка (1988)
* Дубчак (1989)
* Аун Сан Су Чжы (1990)
* Дэмачы (1991)
* «Маці з плошчы Мая» (1992)
* «Oslobođenje  (польск.) (бел.» (1993)
* Насрын (1994)
* Зана (1995)
* Вэй Чжыншэн  (польск.) (бел. (1996)
* Гезалі (1997)
* Ругова (1998)
* Гужмау (1999)
* «¡Basta Ya!» (2000)
* Пелед-Эльханан / Газаві / Камвенью (2001)
* Пая (2002)
* Анан / ААН (2003)
* Беларуская асацыяцыя журналістаў (2004)
* «Жанчыны ў белым» / «Рэпарцёры без межаў» / Ібрагім (2005)
* Мілінкевіч (2006)
* Асман (2007)
* Ху Цзя (2008)
* «Мемарыял» (2009)
* Фарыньяс (2010)
* Махфуз / Сенусі / Зэйтунэ / Ферзат / Буазізі (2011)
* Сатудэ / Панагі (2012)
* Юсуфзай (2013)
* Муквегэ (2014)
* Бадаві (2015)
* Мурад / Башар (2016)
* венесуэльская дэмакратычная апазіцыя (2017)
* Сянцоў (2018)
* Тахці (2019)
* беларуская дэмакратычная апазіцыя (2020)
* Навальны (2021)
* украінскі народ (2022)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кітайская · Britannica (онлайн) |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 97013498 · BNF: 160387652, 123263986 · GND: 5251563-1, 4258346-9 · ISNI: 0000000122268057 · LCCN: n85080805 · NLP: a0000003604408 · SUDOC: 078846366, 233117334 · VIAF: 148619550, 244645727, 6955154983555767860009, 42145857083722922203 |

 |