recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Жанчына з Элінга
Рэканструяваная прычоска жанчыны з Элінга

**Жанчына з Элінга** (дацк.: Ellingkvinden) — умоўнае абазначэнне жанчыны, якая памерла ў эпоху жалезнага веку і пахавана ў тарфяным балоце ў ваколіцах Сількебарга, Данія. З'яўляецца адным з найбольш добра захаваных балотных цел.

Апісанне
--------

Жанчыну з Элінга знайшоў у 1938 годзе селянін-датчанін падчас работ па здабычы торфу ў мясцовым балоце. Аб знаходцы ён паведаміў навукоўцам, і цела было перавезена для вывучэння ў Капенгаген. Хоць адносна добра захавалася толькі задняя частка цела і, у асаблівасці валасы на галаве, было ўстаноўлена, што труп належыць жанчыне.

У 1930-х гадах яшчэ не было распрацавана метадаў для датыроўкі падобных знаходак, таму жанчына з Элінга доўгі час праляжала ў запасніках Нацыянальнага музея Даніі. Поўнамаштабныя даследаванні яе цела пачаліся толькі ў 1976 годзе. Вывучэнне зубоў на рэнтгенаўскіх здымках дапамагло ўстанавіць, што яна памерла ва ўзросце каля 25 гадоў, а з дапамогай радыёвуглероднага аналізу навукоўцы вызначылі і прыблізны час смерці — каля 280 г. да н. э. Хутчэй за ўсё жанчына з Элінга была задушаная або павешана — на яе шыі застаўся след ад скуранога шнура, знойдзенага ў тым жа балоце. Яе доўгія валасы (каля 90 см) былі заплеценыя ў касу і выкладзеныя ў досыць складаную прычоску.

Захаваная вопратка жанчыны складалася з накідкі, якая была пашытая з чатырох кавалкаў аўчыны, злучаных вельмі акуратнымі шыўкамі. Яе даўжыня даходзіла да сцёгнаў. Верагодна, на жанчыне было і іншае адзенне, аднак хутчэй за ўсё яна была вытканая з раслінных валокнаў і цалкам стлела. У карысць гэтай здагадкі кажа і той факт, што вакол яе таліі быў павязаны плецены пояс з авечай воўны даўжынёй 67 см і шырынёй 4 − 5 см.

У цяперашні час цела жанчыны з Элінга знаходзіцца ў экспазіцыі музея Сількебарга.

Гл.таксама
----------

* Чалавек з Толунда

Зноскі
------

1. ↑  Валасы на галаве Архівавана 27 верасня 2007.
2. ↑  Фота накідкі Архівавана 27 верасня 2007.
3. ↑  Фота пояса Архівавана 27 верасня 2007.

Спасылкі
--------

* Апісанне жанчыны з Элінга на Tollundman.dk Архівавана 29 сакавіка 2012.  (англ.)
* Аб жанчыне з Элінга на сайце музея Сількебарга Архівавана 10 ліпеня 2007.  (англ.)
**Пудзіла** — чучала, якое выстаўляецца ў садах і гародах, якое служыць для адгону птушак (напрыклад, крумкач​​). Пудзіла часта робіцца вонкава падобным да чалавека: як правіла, гэта размешчаная на палцы старая вопратка, якой з дапамогай саломы надаецца форма. Часам для большага эфекту да пудзіла могуць быць прымацаваныя круцёлкі, шумавыя прынады. Аднак пудзілы могуць адпужваць і карысных птушак, што знішчаюць шкодных насякомых.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Пудзіла** або **чучала** ў адпаведнасці з Тлумачальным слоўнікам беларускай літаратурнай мовы. Мн.:БелЭн, 2002, С.749.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 121560363 · GND: 4227960-4 · LCCN: sh85118020 |
**Настасся Віктараўна Кінунен** (у дзявоцтве: Дубарэзава) (14 сакавіка 1985, горад Гарадок) — беларуская біятланістка, а ў мінулым лыжніца, удзельніца Алімпійскіх гульняў у Ванкуверы ў лыжных гонках.

Кар'ера
-------

У лыжным Кубку свету Дубарэзава дэбютавала ў кастрычніку 2007 года, тады ж першы раз трапіла ў трыццатку лепшых на этапе Кубка свету, у эстафеце. Усяго мае на сваім рахунку 3 трапленні ў трыццатку лепшых на этапах Кубка свету, усё ў камандных спаборніцтвах. Лепшым вынікам у выніковым агульным заліку Кубка свету, з'яўляецца для Дубарэзавай 123-е месца ў сезоне 2009-2010.

На Алімпіядзе-2010 у Ванкуверы прымала ўдзел у чатырох гонках: спрынт - 42-е месца, дуатлон 7,5 7,5 км - 53-е месца, эстафета - 10-е месца, мас-старт на 30 км - 44 - е месца.

За сваю кар'еру прымала ўдзел у адным лыжным чэмпіянаце свету, на чэмпіянаце 2009 года, стартавала ў чатырох гонках, лепшы вынік - 40-е месца ў мас-старце на 30 км.

Па заканчэнні сезона 2009-2010 перайшла з лыжных гонак у біятлон. У біятлонным Кубку свету Дубарэзава дэбютавала ў снежні 2010 года, у сакавіку 2011 года ў першы раз трапіла ў ачковую зону на этапе Кубка свету, заняўшы 40-е месца ў спрынце. Па выніках сезона 2010-2011 заняла 96-е месца ў агульным заліку Кубка свету.

У сезоне 2011-2012 ужо на 3 этапе Кубка свету ў Хохфільцэне ўпершыню ў кар'еры трапіла на кветкавую цырымонію, заняўшы 10-е месца ў спрынтарскай гонцы. На 4 этапе ў Оберхофе ў спрынтарскай гонцы заняла 7-ю пазіцыю, не дапусціўшы ніводнага промаху. На першай у сезоне гонцы з масавым стартам заняла 10-е месца.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Настасся Дубарэзава — статыстыка на сайце FIS (англ.)
* 

* Настасся Дубарэзава — профіль на сайце IBU (англ.)
* *Настасся Дубарэзава — алімпійская статыстыка на сайце* Sports-Reference.com *(англ.)*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | biathlon.com.ua · FIS (лыжныя гонкі) · IBU · Olympedia · Olympic Channel · Olympic Channel · TheSports.org · МАК |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Янушкевіч.
**Януарый Ян Фердынанд** (нар. 30 студзеня 1816 — 1894) — памешчык.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Янушкевічаў герба «Любіч». Нарадзіўся ў сям’і Міхала і Тэклі Сакалоўскай, брат Яўстафія, Рамуальда і Адольфа.

Пачаткова вучыўся ў Слуцкай гімназіі, працягваў вучобу ў Віленскай гімназіі.

Януарый з прычыны малых гадоў не ўдзельнічаў у паўстанні 1831 года. У выніку з усіх братоў ён быў адзіным, хто застаўся пасля паўстання на радзіме. Намаганнямі яго, а таксама маці і сясцёр, маёнтак Дзягільна так і не быў канфіскаваны расійскімі ўладамі і застаўся ў валоданні Янушкевічаў.

Яго нашчадкі атрымалі пацверджанне дваранства ў Герольдыі Сената і шырока рассяліліся па Мінскім павеце.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Браты Янушкевічы і тавянізм: складаныя шляхі Вялікай эміграцыі
**Установа «Рэдакцыя газеты „Настаўніцкая газета"»** створана ў лютым 2001 года. Галоўны офіс знаходзіцца ў Мінску. Заснавальнік — Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь. Галоўны рэдактар — Вадзім Аляксандравіч Кнышаў.

У чэрвені 2019 года рэарганізавана ў Рэдакцыйна-выдавецкую ўстанову «Выдавецкі дом „Педагагічная прэса"».

Мэты і задачы ўстановы
----------------------

Асноўнай мэтай установы з’яўляліся рэалізацыя права грамадзян на атрыманне поўнай, сапраўднай і своечасовай інфармацыі аб дзяржаўнай палітыцы ў сферы адукацыі і дзяржаўнай маладзёжнай палітыцы, функцыянаванні і развіцці нацыянальнай сістэмы адукацыі Рэспублікі Беларусь, сацыяльна-эканамічнай, грамадска-палітычнай, міжнароднай і іншых сферах.

Задачы ўстановы: аб’ектыўнае асвятленне дзяржаўнай палітыкі ў сферы адукацыі і дзяржаўнай маладзёжнай палітыцы; садзейнічанне развіццю нацыянальнай культуры і папулярызацыі нацыянальных культурных каштоўнасцей; інфармацыйнае забеспячэнне адукацыйнага працэсу ва ўстановах адукацыі; распаўсюджванне прававой і інструктыўна-метадычнай інфармацыі; папулярызацыя перадавога педагагічнага вопыту.

Выданні
-------

Установа ажыццяўляля вытворчасць і выпуск шэрагу сродкаў масавай інфармацыі:

* газеты «Настаўніцкая газета» (заснавальнік — Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь);
* штомесячнага навукова-педагагічнага часопіса «Народная асвета» (заснавальнік — Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь);
* штотыднёвай газеты для падлеткаў «Переходный возраст»[ru] (бел.: Пераходны ўзрост; заснавальнік — грамадскае аб’яднанне «Беларускі рэспубліканскі саюз моладзі»);
* штомесячнай газеты для падлеткаў «Раніца» (заснавальнікі — Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь, установа «Рэдакцыя газеты „Настаўніцкая газета"»);
* штомесячнай газеты для замяшчальных бацькоў і спецыялістаў па сямейным устройстве «Домой!» (заснавальнік — Нацыянальны цэнтр усынаўлення Рэспублікі Беларусь).
* штомесячнага часопіса аб беларускім спорце «Спорт time» (заснавальнік — Беларуская асацыяцыя студэнцкага спорту, Рэспубліканскі цэнтр фізічнага выхавання і спорту навучэнцаў і студэнтаў, установа «Рэдакцыя газеты „Настаўніцкая газета"»).

Зноскі
------

1. ↑   Запрашаем усіх у наш новы «дом»!

Спасылкі
--------

* Сайт газеты «Настаўніцкая газета»
Экспазіцыя Магілёўскага абласнога краязнаўчага музея
**Краязнаўчыя музеі** — музеі, зборы якіх дакументуюць і папулярызуюць розныя бакі жыцця (прыродныя ўмовы, гістарычнае развіццё, эканоміку, побыт, культуру) канкрэтнага адміністрацыйнага рэгіёна альбо населенага пункта, складаюць частку яго прыроднай і культурнай спадчыны.

Спецыфіка краязнаўчых музеяў — іх комплексны характар, у іх калекцыях прадстаўлены крыніцы ўсіх відаў па розным галінам ведаў, дзейнасць краязнаўчых музеяў звязана з комплексам навуковых дысцыплін (прыродазнаўчых, гуманітарных і інш.). Гэта найбольш масавая група музеяў у музейнай сетцы Беларусі.

Правобразам краязнаўчых музеяў былі музеі мясцовага краю, якія паўставалі ў Расійскай імперыі на працягу ХІХ — пачатку ХХ стст. (Магілёўскі музей статыстычнага камітэта, 1867; музей Віцебскай вучонай архіўнай камісіі, 1909; Мінскі гарадскі музей, 1912). Пасля кастрычніцкай рэвалюцыі ў БССР развіццё краязнаўчых музеяў адбывалася ў шчыльнай сувязі з краязнаўчым рухам 1920-х гг. (Слуцкі краязнаўчы музей, 1923; Бабруйскі краязнаўчы музей, 1924; Полацкі краязнаўчы музей, 1926). На заходнебеларускіх землях — у кантэксце агульнапольскага руху рэгіяналізму (Пінскі рэгіянальны музей, 1926; Слонімскі рэгіянальны музей, 1929; Ваўкавыскі рэгіянальны музей, 1937). У сувязі са сваёй роллю ў культурным жыцці краю, краязнаўчыя музеі адны з першых саспыталі ідэалагічны ціск таталітарнага рэжыму, што прывяло да іх заняпаду ў 1930-я гг. Падчас нямецкай акупацыі будынкі і калекцыі былі знішчаны.

Аднаўленню сеткі краязнаўчых музеяў БССР у пасляваенны час паспрыяў шэраг заканадаўчых актаў ЦК КП(б)Б і СМ БССР (*«Аб паляпшэнні работы музеяў і разгортванні краязнаўства»*, 1947; *«Палажэнне аб раённым краязнаўчым музеі»*, 1954 і інш.). Лібералізацыя грамадскага жыцця ў СССР у сяр. 1950-х — сяр. 1960-х гг. дазволіла актывізаваць дзейнасць краязнаўчых музеяў.

Адной з новых форм развіцця краязнаўства стала стварэнне грамадскіх музеяў. Націск у камплектаванні калекцый і планаванні экспазіцый рабіўся на матэрыялы, якія дэманстравалі поспехі сацыялістычнага будаўніцтва. У пачатку 1990-х гг. пачаўся якасна новы этап у развіцці краязнаўчых музеяў Беларусі, абумоўлены грамадскім рухам па нацыянальна-культурным адраджэнні.

Літаратура
----------

* Гужалоўскі, А. А. Музеі Беларусі (1918—1941 гг.) / А. А. Гужалоўскі. — Мінск: НАРБ, 2002. — 176 с.
**Краязнаўства** — гэта комплекснае навукова-даследчае і папулярызатарскае вывучэнне пэўнай тэрыторыі і накапленне ведаў пра яе. Пры гэтым на геаграфічнай базе аб'ядноўваюцца веды геаграфіі, экалогіі, гісторыі, археалогіі, тапанімікі, тапаграфіі, геральдыкі, этнаграфіі, філалогіі, мастацтвазнаўства.
Практычнае ўжыванне вышэйпаказаных дысцыплін (і часцяком менавіта ў комплексным відзе) патрабуецца, напрыклад, ад краязнаўцаў пры вывучэнні і апісанні значных гістарычных некропаляў.
Да краязнаўчай дзейнасці не адносяць археалагічныя раскопкі, таму што яны патрабуюць адкрытага ліста (дзяржаўнай ліцэнзіі).

Гл. таксама
-----------

* Краязнаўства Беларусі
* Краязнаўчы музей

Зноскі
------

1. ↑  Ю. Н. Гладкий, А. И. Чистобаев. Регионоведение. Учебник для студентов высших учебных заведений. Москва: Гардарики, 2003. Страницы 43—44, 48.
**Куро́ўшчына** (трансліт.: *Kuroŭščyna*, руск.: Куровщина) — вёска ў Бярозаўскім раёне Брэсцкай вобласці. Уваходзіць у склад Сялецкага сельсавета. Размешчана за 9 км ад Бярозы, за 12,5 км ад чыгуначнай станцыі Бяроза-Картузская.

Гісторыя
--------

У 1856 годзе вёска вядома ў Пружанскім павеце Гродзенскай губерні пад назвай **Кураўшчызна**, Алёне Ванзяловічавай у ёй належалі 12 рэвізскіх душ. Паводле перапісу 1897 года ў Сялецкай воласці, дзейнічаў хлебазапасны магазін. Вёска межавала з в. Лявошкі і маёнткамі Кураўшчызна, адзін з якіх знаходзіўся ва ўладанні Рамуальда Янішэўскага і яго сясцёр (2 двары, 10 жыхароў), другі — Аляксандра Карнацэвіча (1 двор, 7 жыхароў).

У 1905 годзе ў вёска і маёнткі Кураўшчызна (1) і Кураўшчызна (2). З 1915 года акупіраваны германскімі войскамі, з 1919 года да ліпеня 1920 года войскамі Польшчы. У ліпені—жніўні 1920 устаноўлена на кароткі час савецкая ўлада. З 1921 года — у складзе Польшчы, у 1924 годзе вёска і фальварак у Сялецкай гміне Пружанскага павета Палескага ваяводства.

З 1939 года ў БССР. З 1940 года вёска ў Сялецкім сельсавеце.

У 1941—1944 гг. акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі.

Планіроўка
----------

Планіровачна складаецца з крыху выгнутай вуліцы, арыентаванай з захаду на ўсход, з раздзеленай на 2 часткі (пераважна аднабаковай) забудовай.

Насельніцтва
------------

* **XIX стагоддзе**:
	+ 1897 — 21 двор, 127 жыхароў.
* **XX стагоддзе**:
	+ 1905 — 143 жыхары, у маёнтках Кураўшчызна (1) — 5 і Кураўшчызна (2) — 7 жыхароў.
	+ 1924 — 5 будынкаў, 47 жыхароў.
	+ 1940 — 38 двароў, 257 жыхароў.
	+ 1959 — 63 гаспадаркі, 251 жыхар.
	+ 1970 — 258 жыхароў.
* **XXI стагоддзе**:
	+ 2005 — 44 двары, 90 жыхароў.

Вядомыя асобы
-------------

* Аляксандр Генадзевіч Шумілін, беларускі дзяржаўны дзеяч

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010.— 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (DJVU)

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 3, кн. 1. Брэсцкая вобласць / рэдкал.: Г. П. Пашкоў (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2006. — 528 с.: іл. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0373-X.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Сялецкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Сялец |
| Аграгарадкі | Нарутавічы |
| Вёскі | Аніцавічы ·  Асаўцы ·  Асека ·  Варажбіты ·  Зубачы ·  Куроўшчына ·  Міхнавічы ·  Панасавічы ·  Плехаўшчына ·  Рагачы ·  Сашыца ·  Утраны ·  Ясевічы |
**Фестыва́ль мо́ў** (эспер.: Lingva Festivalo) — масавае культурна-асветніцкае мерапрыемства, якое праводзяцьарганізацыі эсперантыстаў гарадах розных краін. Мовы, (звычайна больш за дзесяць) падчас фестываля бываюць звычайнай прадстаўлены ў выглядзе кароткіх, звычанй на паўгадзіны, урокаў-прэзентацый - прычым прэзентацыі ідуць блокамі паралельна, што дае удзельнікам фестываля магчымасць кожны раз выбіраць, на прадстаўленне якой мовы пайсці.

Фестывалі закліканы прадэманстраваць разнастайнасць моў света, унікальнасць і каштоўнасць кожнага з іх.

Як лічыцца,ідэя фестываля моў належыць амерыканскаму эсперантысту Дэнісу Кіфу (*Dennis Keef*), які правёўпершы фестываль у горадзе Тур ва Францыі ў 1995 годзе. Ужо ў наступным годзе згодна з аналагічнай схемай быў праведзены першы фестываль у іншай краіне - у горадзе Чэбаксары. З 2013 года фестываль моў штогод праводзяць і ў Мінcку.

Спасылкі
--------

* Навіны аб фестывалях моў(недаступная спасылка)
* Фестываль моў у Чэбаксарах
* Фестываль моў у Кіеве Архівавана 16 мая 2021.
* Фестываль моў у Мінску

| ⛭TEJO |
| --- |
| Спецыялізаваныя секцыі | BEMI · EUROKKA · E@I  (былы)  |  |
| Мерапрыемствы | IJK · Фестываль моў · Pasporta Servo · Семінар TEJO |
| Часопісы | Kontakto · TEJO Tutmonde |
Ружовы лак для пазногцяў
**Лак для пазногцяў** — касметычны сродак, прызначаны для нанясення на пазногці пальцаў рук, а таксама ног.

Гісторыя
--------

Па некаторых дадзеных лак для пазногцяў быў вынайдзены ў Кітаі каля XXX стагоддзя да н. э .. У часы кітайскай дынастыі Мін у моду ўваходзяць доўгія пазногці як прыкмета вышэйшага саслоўя. Жанчыны расцілі пазногці (часам даўжынёй да 25 сантыметраў) для дэманстрацыі таго, што яны не займаюцца ручной працай, а мужчыны — як прыкмета мужнасці і амулет ад зла.

У Старажытным Егіпце лісце чэрвеніцы (*Anchusa tinctoria*), як мяркуецца, выкарыстоўваліся для вырабу пасты для афарбоўкі рук, падэшваў ног, а таксама пазногцяў і валасоў. Таксама некаторыя даследчыкі адзначаюць, што пазногці на руках і нагах старажытнаегіпецкіх статуй часам бываюць афарбаваныя ў чырвоны колер.

Вядома выкарыстанне «паліроўкі для пазногцяў» у Старажытным Рыме (каля 100 года да н. э.), якая складаецца з тлушчу і крыві жывёл.

Першую ў свеце нязмыўную воданерастворную формулу лаку для пазногцяў вынайшаў Чарлз Рэўcон, заснавальнік кампаніі Revlon (1930-я гг.). Структура лаку была нестабільная, пакрыццё вылузвалася ўжо праз два-тры дні. У якасці вадкасці для здымання лаку выкарыстоўваўся звычайны ацэтон.

Гл. таксама
-----------

* Манікюр
**Мастэрс 1980** (англ.: Masters 1980, таксама вядомы як *Benson and Hedges Masters 1980* — па назве спонсара) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 6 па 10 лютага 1980 года ў «Уэмблі канферэнц-цэнтры», у Лондане. Турнір стаў шостым розыгрышам Мастэрс, які праводзіцца штогод з 1975 года. Спонсарам турніру ў чарговы раз стала тытунёвая кампанія Benson and Hedges. Прызавы фонд турніру склаў £7,000, з якіх £4,500 атрымаў пераможца.

У турніры прыняло ўдзел 10 гульцоў, 8 з якіх займалі вышэйшыя пазіцыі у сусветным рэйтынгу. Шэсць гульцоў пачыналі турнір адразу са стадыі 1/4 фіналу. Астатнія чацвёра разыгралі дзве астатнія пуцёўкі ў папярэднім раундзе.

Трафей турніру дастаўся дэбютанту Мастэрс валійцу Тэры Грыфітсу, які абыграў у фінальным матчы Алекса Хігінса з лікам 9:5.

| ⛭Мастэрс |
| --- |
| Усе турніры | 
* 1975
* 1976
* 1977
* 1978
* 1979
* 1980
* 1981
* 1982
* 1983
* 1984
* 1985
* 1986
* 1987
* 1988
* 1989
* 1990
* 1991
* 1992
* 1993
* 1994
* 1995
* 1996
* 1997
* 1998
* 1999
* 2000
* 2001
* 2002
* 2003
* 2004
* 2005
* 2006
* 2007
* 2008
* 2009
* 2010
* 2011
* 2012
* ✯ 2013
* ✰ 2014
* 2015
* 2016
* 2017
* 2018

 |
**Фердынанд Ляйтнер** (ням.: Ferdinand Leitner; 4 сакавіка 1912, Берлін — 3 чэрвеня 1996, Цюрых) — нямецкі дырыжор.

Вучыўся ў Берлінскай Вышэйшай школе музыкі ў Франца Шрэкера і Юліуса Прувера, браў урокі таксама ў Артура Шнабеля і Карла Мука. У 1930-я гг. выступаў больш як піяніст, акампануючы Людвігу Хёльшэру і Георгу Куленкампфу. У 1935 г. стаў асістэнтам Фрыца Буша па працы на Глайндбарнскім оперным фестывалі. У 1940-я гг. быў галоўным дырыжорам тэатральных аркестраў у Берліне, Гановере, Мюнхене, у 1947—1969 гг. працаваў у Штутгарце, з 1949 г. на пасадзе генеральмузікдырэктара. Адначасова ў 1947—1951 гг. кіраваў Бахаўскімі тыднямі ў Ансбаху, з 1956 г. кіраваў пастаноўкамі нямецкіх опер у буэнас-айрэскім тэатры «Калон». У 1969—1984 гг. Ляйтнер быў музычным кіраўніком Цюрыхскай оперы, у 1976—1980 гг. таксама ўзначальваў гаагскі Рэзідэнц-аркестр.

Ляйтнер быў у першую чаргу оперным дырыжорам, які асабліва цікавіўся нямецкай музыкай XX стагоддзя. Пад яго кіраўніцтвам адбылося прэм’ернае выкананне оперы Карла Орфа «Цар Эдып» (1959), ён шмат працаваў з творамі Карла Амадэя Хартмана, Феруча Бузоні і інш.

Зноскі
------

1. 1 2  Ferdinand Leitner // Theaterlexikon der Schweiz / Hrsg.: A. Kotte Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16509116'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2416247'></a>
2. 1 2  Ferdinand Leitner // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
3. ↑  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 30 снежня 2014.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
4. ↑
Камунерас Падылья, Брава і Мальданада на эшафоце. Карціна Антоніа Хісберта. 1860. Кангрэс дэпутатаў Іспаніі. Мадрыд.
**Паўстанне камунерас** (ісп.: Guerra de las Comunidades de Castilla) — паўстанне кастыльскіх гарадоў на чале з Таледа ў 1520—1522 гадах, супраць імператарскай улады імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі Карла V, які з'яўляўся таксама іспанскім каралём пад імем Карл I. Паўстанцы стварылі «Свяшчэнную хунту» (ісп.: La Santa Junta de las Comunidades), да якой далучыліся амаль усе гарады Кастыліі, у тым ліку сталіца Вальядалід. Паўстанцы настойвалі на тым, каб Карл V жыў у Іспаніі, пратэставалі супраць абсалютызму Карла і яго нідэрландскіх саветнікаў у імя нацыянальных устаноў Іберыі; патрабавалі адхілення замежнікаў ад кіравання, рэгулярнага склікання картэсаў, пашырэння гарадскога самакіравання, забароны вывазу залатой манеты за мяжу. Рух камунерасаў прыняў цалкам дэмакратычны характар.

Паўстанцы абвясцілі Хуану Вар'ятку кіраўніцай Іспаніі. Шырокі размах руху, які прыняў з 1521 года антыдваранскі характар, вымусіў дваранства перайсці на бок караля. У бітве пры Вільялары (23 красавіка 1521) сілы Камунерас (паўстанне гарадоў Кастыліі), якіх ўзначальваў Хуан Падылья, былі разгромлены, сам ён і іншыя правадыры Хунты ўзяты ў палон і пакараны смерцю. У 1522 годзе супраціўленне паўстанцаў было канчаткова падушана. Урадавыя рэпрэсіі працягваліся да 1526 года.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Паўстанне камунерас
**«Папярэдняе расследаванне»** — навукова-практычны часопіс, афіцыйнае выданне Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь, у якім публікуюцца навуковыя артыкулы аб праблемах праваахоўнай дзейнасці, супрацьдзеяння злачыннасці .

Гісторыя
--------

Навукова-практычны часопіс «Папярэдняе расследаванне» заснаваны Следчым камітэтам Рэспублікі Беларусь у 2017 г. Першы нумар выдання выйшаў у свет у чэрвені 2017 г. .
У 2018 годзе часопіс уключаны ў пералік навуковых выданняў Рэспублікі Беларусь для апублікавання вынікаў дысертацыйных даследаванняў ВАК Рэспублікі Беларусь і ў Расійскі індэкс навуковага цытавання, атрымаў дзве узнагароды: дыплом лаўрэата конкурсу рэспубліканскіх СМІ «Залатая Ліцера», Прыз конкурсу імя Уладзіміра Данілавіча Спасовіча. У 2019 г. часопіс перамог у конкурсе рэспубліканскіх СМІ «Залатая Ліцера».

Аб часопісе
-----------

Часопіс «Папярэдняе расследаванне» выходзіць адзін раз у паўгоддзе. Працоўныя мовы: беларуская, руская, англійская. У ім надрукаваны артыкулы армянскіх, беларускіх, расійскіх і ўкраінскіх аўтараў па такіх асноўных навуковых напрамках, як: крыміналістыка, крымінальны працэс, крымінальнае права, гісторыя праваахоўных органаў.
Таксама ў выданні публікуюцца звесткі аб найбольш значных падзеях Следчага камітэта Рэспублікі Беларусь: выніках міжнароднага супрацоўніцтва, канферэнцый і семінараў, калегій, аб удзеле супрацоўнікаў Следчага камітэта ў грамадскім жыцці Беларусі, спартыўных і культурна-масавых мерапрыемствах і інш.

Рэдакцыя і рэдакцыйная рада
---------------------------

Рэдакцыя навукова-практычнага часопіса «Папярэдняе расследаванне» размешчана па адрасе: г. Мінск, вул. Фрунзэ, 19. Галоўны рэдактар: Суздалева Галіна Валер’еўна, навуковы рэдактар — кандыдат юрыдычных навук Камянецкі Юрый Францавіч.
У склад рэдакцыйнай рады часопіса ўваходзяць навукоўцы-правазнаўцы, доктары і кандыдаты навук з Арменіі, Беларусі, Расіі і Украіны. Старшыня рэдакцыйнай рады — доктар юрыдычных навук, прафесар Грунтоў Ігар Алегавіч .

Зноскі
------

1. ↑  The ISSN portal — Paris: ISSN International Centre, 2005. — ISSN 2524-1028<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q12131129'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q90'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q70460099'></a>
2. ↑  Афіцыйны сайт навукова-практычнага часопіса «Папярэдняе расследаванне» Архівавана 19 красавіка 2019.
3. ↑  Афіцыйны сайт БЕЛТА
4. ↑  Афіцыйны сайт СК Рэспублікі Беларусь Архівавана 17 красавіка 2019.
5. ↑  pravo.by
6. ↑  Афіцыйны сайт навукова-практычнага часопіса «Папярэдняе расследаванне» Архівавана 26 чэрвеня 2019.
7. ↑  Раздел «Аб часопісе» афіцыйнага сайту навукова-практычнага часопіса «Папярэдняе расследаванне» Архівавана 17 красавіка 2019.
8. ↑  Раздел «Рэдакцыйная рада» афіцыйнага сайту навукова-практычнага часопіса «Папярэдняе расследаванне» Архівавана 30 мая 2019.
**Мастэрс 1986** (англ.: Masters 1986, таксама вядомы як *Benson and Hedges Masters 1986* — ад назвы спонсара) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 26 студзеня па 2 лютага 1986 года ў «Уэмблі канферэнц-цэнтры», у Лондане. Турнір стаў 12-м розыгрышам Мастэрс, які праводзіцца штогод з 1975 года. Спонсарам турніру ў чарговы раз стала тытунёвая кампанія Benson and Hedges. Прызавы фонд турніру склаў £175,000 (на £25,000 больш, чым у мінулым годзе), з якіх £45,000 атрымаў пераможца.

У турніры прыняло ўдзел 16 гульцоў, якія займалі вышэйшыя пазіцыі у сусветным рэйтынгу. Яны ўсе пачалі турнір са стадыі 1/8 фіналу без якіх-небудзь папярэдніх матчаў.

Кліф Торбурн абараніў свой тытул, выйграўшы другі Мастэрс запар і трэці за апошнія чатыры гады. У фінале ён адолеў Джымі Уайта з лікам 9:5.

| ⛭Мастэрс |
| --- |
| Усе турніры | 
* 1975
* 1976
* 1977
* 1978
* 1979
* 1980
* 1981
* 1982
* 1983
* 1984
* 1985
* 1986
* 1987
* 1988
* 1989
* 1990
* 1991
* 1992
* 1993
* 1994
* 1995
* 1996
* 1997
* 1998
* 1999
* 2000
* 2001
* 2002
* 2003
* 2004
* 2005
* 2006
* 2007
* 2008
* 2009
* 2010
* 2011
* 2012
* ✯ 2013
* ✰ 2014
* 2015
* 2016
* 2017
* 2018

 |
**Мастэрс 1992** (англ.: Masters 1992, таксама вядомы як *Benson and Hedges Masters 1992* — па назве спонсара) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 2 па 9 лютага 1992 года ў «Уэмблі канферэнц-цэнтры», у Лондане. Турнір стаў 18-м розыгрышам Мастэрс, які праводзіцца штогод з 1975 года. Спонсарам турніру ў чарговы раз стала тытунёвая кампанія Benson and Hedges. Прызавы фонд турніру склаў £365,000 (на £15,000 больш, чым у мінулым годзе), з якіх £105,000 атрымаў пераможца.

У турніры прыняло ўдзел 18 гульцоў. Топ-14 афіцыйнага рэйтынгу аўтаматычна трапілі ў першы раўнд. Снукерысты, якія займалі 15 і 16 месца ў рэйтынгу, гулялі ў папярэднім раўндзе з пераможцам кваліфікацыйнага турніру і ўладальнікамі уайлдкард.

Стывен Хендры ў чарговы раз абараніў свой ​​тытул, упэўнена перайграўшы ў фінале Джона Пэрата з лікам 9:4. Гэтая перамога дазволіла Хендры выйграць чацвёрты Мастэрс запар.

| ⛭Мастэрс |
| --- |
| Усе турніры | 
* 1975
* 1976
* 1977
* 1978
* 1979
* 1980
* 1981
* 1982
* 1983
* 1984
* 1985
* 1986
* 1987
* 1988
* 1989
* 1990
* 1991
* 1992
* 1993
* 1994
* 1995
* 1996
* 1997
* 1998
* 1999
* 2000
* 2001
* 2002
* 2003
* 2004
* 2005
* 2006
* 2007
* 2008
* 2009
* 2010
* 2011
* 2012
* ✯ 2013
* ✰ 2014
* 2015
* 2016
* 2017
* 2018

 |
Тэмпера на драўлянай аснове. Ікона Спас са Звянігарадскага чына. Андрэй Рублёў. XIV—XV ст.
**Тэ́мпера** (італ.: tempera, ад лацінскага *temperare* — змешваць фарбы) — фарбы, прыгатаваныя на аснове сухіх парашковых натуральных пігментаў і/ці іх сінтэтычных аналагаў. Звязуючым рэчывам тэмперных фарбаў служаць эмульсіі — натуральныя (разведзены вадой жаўток курынага яйка, сок раслін, рэдка — толькі ў фрэсках — нафта) ці штучныя (высыхаючыя алеі ў водным растворы клею, палімеры).

Тэмперны жывапіс разнастайны паводле прыёмаў і фактуры, ён уключае ў сябе як пісьмо тонкім слоем, лесіроўкамі, так і густое пастознае пісьмо.

Тэмперныя фарбы — адны з найстаражытнейшых. Да вынаходніцтва алейных фарбаў аж да XV—XVII стагоддзяў тэмперныя фарбы былі асноўным матэрыялам станковага жывапісу. Гісторыя выкарыстання тэмперных фарбаў налічвае больш за 3 тысячы гадоў. Так, знакамітыя роспісы саркафагаў старажытнаегіпетскіх фараонаў выкананы тэмпернымі фарбамі. Тэмперным быў станковы жывапіс візантыйскіх майстроў.

Цяпер прамысловым спосабам вырабляюць два віды тэмперы: казеінава-масляная (звязуючым з’яўляецца водны раствор казеіну з дабаўкамі), полівінілацэтатная (ПВА, звязуючы — эмульсія сінтэтычнай полівінілацэтатнай смалы) і акрылавая (звязуючы сродак — дысперсія на аснове поліакрылатаў). Тэмпера на аснове ПВА больш простая ў выкарыстанні, разводзіцца вадой, не жаўцее, але яе істотны недахоп заключаецца ў тым, што яна мае тэндэнцыю да растрэсквання. У сувязі з гэтым даўгавечнасць рэстаўрацыі, выкананай тэмперай з ПВА, заўсёды выклікае вялікія сумненні. Падчас высыхання тэмпера змяняе тон і колер, паверхня твораў, выкананых у гэтай тэхніцы матавая, аксаміцістая. Казеінава-масляная і акрылавая тэмперы такіх нараканняў не выклікаюць.

Высахшая фарба вадаўстойлівая, таму тэмпера выкарыстоўваецца ў манументальным жывапісе. У гандлёвай сетцы прапануецца шырокі асартымент сухіх пігментаў для самастойнага прыгатавання з іх тэмперных фарбаў; тэмпера, прыгатаваная самім мастаком па нескладаных тэхналогіях непасрэдна перад яе выкарыстаннем у працы, з’яўляецца найбольш якасным і даўгавечным фарбавым матэрыялам, што пацвяржаецца практыкай на працягу стагоддзяў.

Тэмпера па леўкасу на драўлянай аснове з выкарыстаннем натуральных пігментаў — традыцыйная тэхніка іканапісу, дзе яна выкарыстоўваецца прыгатаванай на жаўтку ці сумесі жаўтка з вараным алеем ці алейным лакам. Па ўвільготненай тынкоўцы тэмперай з старажытных часоў выконваюцца насценныя роспісы.

Спасылкі
--------

* Рэцэпты прыгатавання натуральных тэмперных фарбаў з мінералаў  (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 14443066w · GND: 4059425-7 · LCCN: sh85133694 · Microsoft: 109172605 · NDL: 00572853 |
**Паўхордавыя** (*Hemichordata*) — тып марскіх донных бесхрыбетных з групы другаснаротых. Навуковая назва паходзіць ад грэч. ἡμι — палова і грэч. χορδή — струна.

Вядомы з кембрыю (каля 550 млн г. назад). Падзяляюцца на 3 класы: выкапнёвыя грапталіты (паводле іншых класіфікацый падтып), сучасныя кішачнадыхальныя (*Enteropneusta*) і перыстажабравыя (*Pterobranchia*). У свеце вядома каля 100 відаў паўхордавых.

Даўжыня ад 0,2 мм да 2,5 м. Цела двухбакова-сіметрычнае, складаецца з трох аддзелаў: хабатка (або галаўнога шчытка), каўнерыка і тулава. У кожным аддзеле ёсць асобная цэламічная поласць. Маюць хордападобны орган (натахорд, або стамахорд), які выконвае апорную функцыю.

Пашыраны ва ўсіх акіянах, жывуць на дне. Рухомыя і прымацаваныя, адзіночныя і каланіяльныя формы. Кормяцца дэтрытам, дробнымі прыдоннымі і доннымі арганізмамі.

Раздзельнаполыя і гермафрадыты, некаторыя могуць размнажацца пачкаваннем.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85060155 · LNB: 000318007 · Microsoft: 2775914581, 2909401057 |
**Мастэрс 1994** (англ.: Masters 1994, таксама вядомы як *Benson and Hedges Masters 1994* — па назве спонсара) — прафесійны нярэйтынгавы турнір па снукеры, які праходзіў з 6 па 13 лютага 1994 года ў «Уэмблі канферэнц-цэнтры», у Лондане. Турнір стаў дваццатым розыгрышам Мастэрс, які праводзіцца штогод з 1975 года. Спонсарам турніру ў чарговы раз стала тытунёвая кампанія Benson and Hedges. Прызавы фонд турніру склаў £415,000 (на £25,000 больш, чым у мінулым годзе), з якіх £115,000 атрымаў пераможца.

У турніры прыняло ўдзел 18 гульцоў. Топ-14 афіцыйнага рэйтынгу аўтаматычна трапілі ў першы раўнд. Снукерысты, якія займалі 15 і 16 месца ў рэйтынгу, гулялі ў папярэднім раўндзе з пераможцам кваліфікацыйнага турніру і ўладальнікамі уайлдкард.

Шатландскі снукерыст Алан МакМанус атрымаў перамогу, адолеўшы ў фінальным матчы свайго суайчынніка Стывена Хендры - 9:8, перапыніўшы яго пераможную серыю з 5 тытулаў Мастэрс запар.

| ⛭Мастэрс |
| --- |
| Усе турніры | 
* 1975
* 1976
* 1977
* 1978
* 1979
* 1980
* 1981
* 1982
* 1983
* 1984
* 1985
* 1986
* 1987
* 1988
* 1989
* 1990
* 1991
* 1992
* 1993
* 1994
* 1995
* 1996
* 1997
* 1998
* 1999
* 2000
* 2001
* 2002
* 2003
* 2004
* 2005
* 2006
* 2007
* 2008
* 2009
* 2010
* 2011
* 2012
* ✯ 2013
* ✰ 2014
* 2015
* 2016
* 2017
* 2018

 |
**Тэмпература цела** — комплексны паказчык цеплавога стану арганізма жывёл і чалавека.

Жывёлы, здольныя захоўваць сваю тэмпературу ў вузкіх межах незалежна ад тэмпературы навакольнага асяроддзя, завуцца цеплакроўнымі, або **гомаётэрмнымі**. Да цеплакроўных жывёл ставяцца млекакормячыя і птушкі. Жывёлы, пазбаўленыя такой здольнасці, завуцца халоднакроўнымі, або **пайкілатэрмнымі**. Падтрыманне тэмпературы цела арганізмам называецца тэрмарэгуляцыяй.

У халоднакроўных жывёл тэмпература цела мала адрозніваецца ад тэмпературы навакольнага асяроддзя, і толькі пры інтэнсіўнай цягліцавай дзейнасці ў некаторых відаў яна можа значна перавышаць навакольную тэмпературу.

Гл. таксама
-----------

* Ліхаманка
* Гіпертэрмія
* Гіпатэрмія
* Анабіёз
* Градус Фарэнгейта

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119789659 · GND: 4031602-6 · LCCN: sh85015255 · NDL: 00572546 · NKC: ph441088 |
**«Чалавек супраць пчалы»** (англ.: Man vs. Bee) — брытанскі камедыйны тэлесерыял, створаны і напісаны Роўэнам Аткінсанам і Уільямам Дэвісам. Прэм’ера серыяла адбылася на сэрвісе Netflix 24 чэрвеня 2022 года.

Апісанне
--------

Ёсць меркаванне, што сапраўдная камедыя — гэта трагедыя плюс час. Але стваральнікі «Чалавека супраць пчалы» даюць больш эфектыўную формулу: рэчы плюс ідыёт. Серыял з такім жа поспехам можна было б назваць «Чалавек супраць дома» ці «Чалавек супраць сябе». Героя Аткінсана звольнілі з супермаркета пасля «канфлікту» з вазком для прадуктаў, а з офіса — пасля «сваркі» са шрэдарам. Наўрад ці гэты мужчына — ідэальны кандыдат, каб даглядаць за домам з галасавымі сістэмамі бяспекі, інструкцыя да якога такая тоўстая, што ёй самой можна змагацца з пчоламі.

«Чалавек супраць пчалы» — гэта вясёлы серыял, ад якога можа атрымаць асалоду ўся сям’я. Роўэн Аткінсан — чалавек, які зарэкамендаваў сябе як камедыйны акцёр, і ў ролі Трэвара Бінглі ён вас не расчаруе. Магчыма, сам серыял можа здавацца трохі хаатычным, але заканчэнне вас прыемна здзівіць.

Стужка часам выглядае трохі дурной і дзіцячай, але, магчыма, у гэтым і ёсць яе сутнасць. «Чалавек супраць пчалы» — не той твор, які трэба падрабязна аналізаваць, гэта хутчэй проста эксцэнтрычная камедыя, якая часам можа не мець аніякага сэнсу, але пры гэтым забаўляе і не нясе шкоды гледачам.

Сюжэт
-----

У цэнтры гісторыі — Трэвар Бінглі (Аткінсан), новы супрацоўнік кампаніі House Sitter Deluxe. Ён даглядае за шыкоўнай вілай, абстаўленай каштоўнымі творамі мастацтва і найлепшай тэхнікай, пакуль гаспадары вілы знаходзяцца ў ад’ездзе. Падчас такой адказнай працы ў Трэвара ўзнікае праблема: у дом залятае пчала, якая перашкаджае мужчыне спакойна выконваць свае абавязкі.

Трэвар не здаецца і спрабуе пазбавіцца ад пчалы. Ён хавае яе пад стакан, стараецца выгнаць на вуліцу і робіць шмат іншага, што шкодзіць не пчале, а хатнім жывёлам, маёмасці і каштоўным рэчам. У той жа час гэтая праца — адзіная магчымасць для Трэвара вывезці сваю дачку на адпачынак. Хто ж пераможа ў бітве чалавека ды пчалы?

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 9 чэрвеня 2022.
2. ↑  «Чалавек супраць пчалы» — Роўэн Аткінсан спрабуе пакарыць Netflix, і выходзіць насамрэч смешна

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FilmAffinity · Internet Movie Database · Metacritic · Rotten Tomatoes |
**«Папяровая фабрыка» Дзяржзнака** — прадпрыемства ў горадзе Барысаве. Размешчана па адрасе вуліца Заводская, 55.

Гісторыя
--------

Канверт 2002 года з выявай будынка Папяровай фабрыкі Дзяржзнака, прысвечаны 100-годдзю прадпрыемства.
Заснавана ў 1902 годзе як папяровая фабрыка «Папірус», з 1922 года — «Прафінтэрн». У 1923—1941 гадах мадэрнізавана і пашырана. Вырабляла абгортачную і абіўную (з 1923) паперу. Адноўлена ў 1945 годзе. У 1949 і 1960—1970 гадах абноўлены папераробныя машыны, пашыраны асартымент прадукцыі. З 1971 года падраздзяленне Барысаўскага папярова-лесахімічнага завода. У 1970—1980 гадах пабудаваны новы папяровы цэх. З 1992 года ў ведамстве Камітэта дзяржаўных знакаў пры СМ Беларусі пад назвай вытворчае *УП «Папяровая фабрыка» Дзяржзнака Беларусі Дэпартамента дзяржаўных знакаў Міністэрства фінансаў Рэспублікі Беларусь*.

Прадукцыя
---------

Вырабляе (2005) высокаабароненую бланачную прадукцыю, папярова-чыставыя тавары, канверты, поўнакаляровую этыкетку, рулонную паперу і інш.

Літаратура
----------

* Борисовская бумажная фабрика Госзнака // Республика Беларусь: Энциклопедия в 6 т. Т. 2: А — Герань / редкол. Г. П. Пашков и др. — Минск: БелЭн, 2006. — 912 с : ил. — ISBN 985-11-0341-1. — ISBN 985-11-0371-3 (Т. 2).

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт
Імператарскі пінгвін
 *Aptenodytes forsteri* 
**Імператарскі пінгвін** (*Aptenodytes forsteri*) — самы буйны з сучасных відаў сямейства пінгвінавых. Разам з каралеўскім пінгвінам адносіцца да роду імператарскіх пінгвінаў (Aptenodytes).

Знешні выгляд
-------------

Самцы імператарскага пінгвіна дасягаюць росту 122 см і важаць у сярэднім 35-40 кг, але максімальная вага самца можа дасягаць 45 кг. Самкі дасягаюць 114 см росту і 28-32 кг вагі. Гэта самы буйны з усіх сучасных пінгвінаў. Мускульная маса імператарскага пінгвіна таксама з’яўляецца самай вялікай з усіх відаў птушак (у асноўным за кошт грудных мускулаў). Апярэнне імператарскага пінгвіна на спіне чорнае, а на грудзях белае, што робіць яго ў вадзе менш прыкметным для ворагаў. Пад шыяй і на шчоках у яго жоўта-аранжавая афарбоўка. Птушаняты пакрытыя белым або шаравата-белым пухам.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | Avibase · eBird · EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · SeaLifeBase · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12003432w · GND: 4349329-4 · LCCN: sh85042831 · NKC: ph325847 |
**Тэмбр** (фр.: timbre) — афарбоўка гуку; адна з прыкмет музычнага гуку (разам з вышынёй, гучнасцю і працягласцю).

Па тэмбру адрозніваюць гукі аднолькавай вышыні і гучнасці, але выкананыя або на розных інструментах, рознымі галасамі, або на адным інструменце рознымі спосабамі, штрыхамі.

Тэмбр вызначаецца матэрыялам, формай вібратара, умовамі яго ваганняў, рэзанатарам, акустыкай памяшкання. У характарыстыцы тэмбру вялікае значэнне маюць абертоны і іх суадносіны па вышыні і гучнасці, шумавыя прыгукі, атака (пачатковы момант гуку), фарманты, вібрата і іншыя фактары.

Пры ўспрыманні тэмбраў звычайна ўзнікаюць розныя асацыяцыі: тэмбравую якасць гуку параўноўваюць са зрокавымі, тактыльнымі, смакавымі і іншымі адчуваннямі ад тых ці іншых прадметаў, з'яў (гукі яркія, бліскучыя, матавыя, цёплыя, халодныя, глыбокія, поўныя, рэзкія, мяккія, насычаныя, сакавітыя, металічныя, шкляныя і г. д.); радзей прымяняюцца ўласна слыхавыя вызначэння (звонкія, глухія).

Навукова абгрунтаваная тыпалогія тэмбру яшчэ не склалася. Устаноўлена, што тэмбравы слых мае зонную прыроду.

Тэмбр выкарыстоўваецца як важны сродак музычнай выразнасці: пры дапамозе тэмбру можна вылучыць той ці іншы кампанент музычнага цэлага, узмацніць або аслабіць кантрасты; змены тэмбраў — адзін з фактараў музычнай драматургіі.

У музыцы XX стагоддзя ўзнікла тэндэнцыя сродкамі гармоніі і фактуры ўзмацняць, падкрэсліваць тэмбравы бок гучання (паралелізм, кластары і г. д.). Асаблівым напрамкам ў выкарыстанні тэмбраў з'яўляецца санорыка.

Гл. таксама
-----------

* Музычная акустыка
* Музычная псіхалогія
* Псіхаакустыка
* Музычны слых

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Бракгаўза і Эфрона · Музычны Рымана · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4164006-8 · Microsoft: 2776539107 |
**Сеуцкая сцяна** (ісп.: Valla de Ceuta) — сістэма памежных збудаванняў, якія аддзяляюць іспанскі паўанклаў Сеута ад каралеўства Марока. Пабудавана ў 2001 г. на сродкі ЕС з мэтай абароны Еўропы ад некантралюемага наплыву нелегальных мігрантаў з Афрыкі.

Уяўляе сабой паралельныя загараджальныя збудаванні 3-мятровай вышыні, абароненыя калючым дротам, паміж якімі устроены праход для памежнікаў. Сцяна абсталявана відэакамерамі, датчыкамі шуму і руху, закліканымі выявіць спробы перасячэння сцяны з боку нелегальных эмігрантаў і кантрабандыстаў.

Нягледзячы на пратэсты мараканскага ўрада (які мае прэтэнзіі на іспанскія паўанклавы ў Афрыцы), іспанскі ўрад у наш час заняты збудаваннем падобнай сцяны вакол яшчэ аднаго паўночнаафрыканскага паўанклава — Мелільі.

Гл. таксама
-----------

* Мараканская сцяна
**Ян Жалезны** (чэшск.: Jan Železný; 16 чэрвеня 1966, Млада Болеслаў, Чэхаславакія) — чэхаславацкі і чэшскі кідальнік дзіды, трохразовы алімпійскі чэмпіён і трохразовы чэмпіён свету. 25 мая 1996 года ў Ене ўсталяваў сусветны рэкорд, які да гэтага часу застаецца непераўзыдзенным (98 м 48 см).

Выйграў Алімпійскія гульні 1992, 1996 і 2000 гадоў, заняў другое месца на Алімпіядзе 1988 года. Выйграў «золата» на чэмпіянатах свету 1993, 1995 і 2001 гадоў і «бронзу» ў 1987 і 1999 гадах. З-за доўгага і вельмі паспяховага выступлення лічыцца найлепшым дзідакідальнікам усіх часоў.

Акрамя сусветнага (98,48 м), Жалезны належыць рэкорд чэмпіянатаў свету (92,80 м). Ад другога выніку (93,09 м фіна Акі Парвіайнена) яго рэкорд свету пераўзыходзіў больш чым на 5 метраў. Ян Жалезны здзейсніў 53 кідка за 90 метраў, што на 23 верасня 2007 года больш за 40 такіх кідкоў ўсіх астатніх дзідакідальнікаў разам узятых. Прызнаваўся лёгкаатлетам года ў свеце (2000) і Еўропе (1996, 2000), найлепшым спартсменам Чэхіі (1993, 1995, 2000, 2001).

Ян Жалезны завяршыў сваю кар’еру ў 2006 годзе ў родным Млада Болеславе. З 2006 года на трэнерскай працы.

У гонар Яна названы астэроід (9224) Жалезны.

Зноскі
------

1. ↑  Jan Železný // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. 1 2  Czech National Authority Database Праверана 23 лістапада 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
3. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics · МАК · Алімпійскі камітэт Чэхіі · Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Munzinger · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 119429144 · GTAA: 152565, 172791 · ISNI: 0000 0000 7861 3166 · NKC: jn20000728850 · VIAF: 84049061 |
**Філафора** (*Phyllophora*) — род марскіх чырвоных водарасцей.

Апісанне
--------

Слаявіна пласціністая, вышынёй да 50 см, простая ці разгалінаваная. Пласціны лінейна-, кліна- або сэрцападобнай формы, з хвалістым, зубчастым ці лопасцевым краем. У некаторых відаў спарафіты развіваюцца на гаметафітах у выглядзе невялікіх нарасцей.

Пашырэнне
---------

Адрозніваецца каля 15 відаў. Пашыраны ў халодных і ўмераных морах. Растуць на пясчвна-камяністых, глеістых або галечных грунтах, на ракавінах малюскаў.

Выкарыстанне
------------

Выкарыстоўваюцца для атрымання агарападобнага рэчыва — філафарану, ёду. Харчовыя, тэхнічныя, кармавыя расліны.

Літаратура
----------

* *Міхеева Т.* Філафора // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
**«Чып і Дэйл спяшаць на дапамогу»** (англ.: Chip 'n Dale: Rescue Rangers) — амерыканскі прыгодніцкі камедыйны мастацкі фільм з элементамі кампутарнай графікі, заснаваны на аднайменным мультсерыяле і што з’яўляецца яго працягам. Фільм быў выпушчаны 20 мая 2022 года.

Апісанне
--------

У новым фільме высвятляецца, што колішні «Чып і Дэйл спяшаць на дапамогу» — гэта было ўсяго толькі вядомае шоу, у якім некалі здымаліся тыя самыя бурундукі і іх сябры. Новая стужка расказвае пра час праз 30 гадоў пасля выхаду серыяла, а там…

Чып уладкаваўся на працу ў страхавую кампанію, а Вжух і Гаечка пажаніліся — у выніку пладавітая Гаечка нарадзіла 42 мухамышы. Або мышамухі. Плады кахання мышкі і мухі маюць спецыфічны выгляд: гэта то мыш з некалькімі лапкамі, то муха з мышынымі вушамі, а часам і яшчэ больш арыгінальныя істоты.

Тым часам Дэйл зрабіў сабе 3D-аперацыю і, у адрозненне ад сяброў, ён адзіны прадстаўлены ў стужцы ў трохмерным фармаце. Ракфор жа па-мінуламу адзінокі, ды яшчэ і стаў залежны ад сыру.

Сюжэт
-----

Бурундукі жывуць побач са звычайнымі людзьмі: разам у школу ходзяць, разам тусяць. Ідылія, калі не лічыць, што Чып і Дэйл пасля заканчэння шоу не размаўляюць паміж сабой. Звыклы парадак жыцця парушае трывожная навіна пра тое, што знік стары таварыш бурундучкоў, з якім яны некалі здымаліся ў серыяле. І тады каманда зноў аб’ядноўваецца, каб выратаваць сябра.

Зноскі
------

1. ↑  Watch Chip 'n Dale: Rescue Rangers | Full movie | Disney+ Праверана 21 мая 2022.
2. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 22 мая 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
3. ↑  Цяпер жывіце з гэтым: Disney выпусціў працяг «Чыпа і Дэйла», у ім Гаечка нарадзіла 42 мухамышы

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · FilmAffinity · Internet Movie Database · Metacritic · Rotten Tomatoes |
**Пётр Фірлей** герба «Леўарт» (? — 1 верасня 1553) — польскі магнат, каралеўскі прыдворны, кашталян хэлмскі (1527), староста: люблінскі, радамскі, казімежскі. Сын Мікалая Фірлея і Ганны Мялецкай.

У час вайны з Масковіяй браў удзел у бітве пад Оршай 8 верасня 1514 года. Быў саветнікам каралевы Боны, а потым Жыгімонта Аўгуста. У кастрычніку 1535 года быў прызначаны кашталянам бецкім, а праз месяц ужо стаў кашталянам вісліцкім. У 1537 годзе стаў ваяводам люблінскім і быў на гэтай пасадзе да 1545 года, калі пасля смерці Станіслава Адрованжа стаў ваяводам рускім. У 1551—1552 гадах удзельнічаў у барацьбе з паўстаннямі супраць Кароны ў Прусіі.

У 1532 годзе арандаваў радамскае староства і захоўваў яго да самай смерці. Таксама арандаваў староствы казімежскае і люблінскае.

Надмагільная пліта Мікалая і Пятра Фірлеяў у дамініканскім касцёле ў Любліне
Фундаваў Янавец на землях вёскі Серакомля і Любартаў, дзе пабудаваў замкі.

Сям’я
-----

Быў жанаты з Кацярынай Тэнчынскай герба «Тапор». У іх нарадзілася 6 дзяцей:

* Ян Фірлей
* Мікалай Фірлей
* Андрэй Фірлей
* Ганна Фірлей
* Ядвіга Фірлей
* Барбара Фірлей

Зноскі
------

1. ↑  J. Bazydło, *Firlej*, [w:] Encyklopedia Katolicka, t. 5, Lublin 1989, kol. 298.


| ?Пётр Фірлей (ваявода рускі) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Пётр Фірлей |  | Мікалай Фірлей |  | Пётр Фірлей[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Sejm-Wielki.pl · Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | VIAF: 5232157162103278980009 |
**Хі́бнасць** — адхіленне вылічанага значэння велічыні ад сапраўднага яе значэння. У статыстыцы *хібнасць* не з'яўляецца «памылкай».

Хібнасць вымярэння пэўнай велічыні {\displaystyle x} — як розніца паміж вынікам вымярэння {\displaystyle x\_{i}} і ўсярэдненым значэннем па ўсіх вымярэннях {\displaystyle a={\tfrac {1}{n}}\sum \_{i=1}^{n}x\_{i}}, г. зн. {\displaystyle \Delta x\_{i}=|x\_{i}-a|}.

У набліжаных вылічэннях і пры апрацоўцы эксперыментальных даных ужываюцца хібнасці: абсалютная {\displaystyle \Delta x=|a-x|} і адносная {\displaystyle \delta x=\Delta x/a}. Калі абсалютныя хібнасці набліжэння {\displaystyle a} і {\displaystyle b} да {\displaystyle x} і {\displaystyle y} адпаведна {\displaystyle \Delta x} і {\displaystyle \Delta y}, а адносныя {\displaystyle \delta x} і {\displaystyle \delta y}, тады {\displaystyle \Delta (x\pm y)=\Delta x+\Delta y}, ці {\displaystyle x\cong a} характарызуюць мяжой абсалютнай хібнасці — лікам {\displaystyle a-\Delta a\leq x\leq a+\Delta a}. На практыцы карыстаюцца наступным правілам запісу набліжаных лікаў: абсалютная хібнасць ліку меншая за адзінку разраду апошняй лічбы гэтага ліку, альбо роўна ёй.

Спасылкі
--------

* Хібнасць і нявызначанасць

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Вялікая кiтайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 19619285 · NKC: ph134828 |