Цэнтральныя дзяржавы намаляваны ліловым колерам
**Цэнтральныя дзяржавы** (ням.: Mittelmächte, венг.: Központi hatalmak, турэцк.: İttifak Devletleri, балг.: Централни сили) — ваенна-палітычны блок дзяржаў, якія супрацьстаялі дзяржавам Антанты ў Першай сусветнай вайне 1914—1918 гг.

Склад блока
-----------

* Германская імперыя
* Аўстра-Венгрыя
* Асманская імперыя
* Сцяг Балгарыі Балгарскае царства (з 1915 г.)

Утварэнне блока
---------------

Асноўны артыкул: **Траісты саюз**
Папярэднікам блока Цэнтральных дзяржаў быў Траісты саюз, які ўтварыўся ў 1879—1882 гадах у выніку пагадненняў, заключаных паміж Германіяй, Аўстра-Венгрыяй і Італіяй. Па дагаворы гэтыя краіны абавязваліся аказваць адзін аднаму падтрымку ў выпадку вайны, у першую чаргу, з Францыяй. У далейшым, аднак, Італія ўзяла курс на збліжэнне з Францыяй. Напачатку Першай сусветнай вайны Італія абвясціла пра свой нейтралітэт, што было нечакана для Германіі і сур'ёзна парушыла яе планы. У 1915 годзе Італія выйшла з Траістага саюза і ўступіла ў вайну на боку яго праціўнікаў.

Асманская імперыя і Балгарыя далучыліся да Германіі і Аўстра-Венгрыі ўжо падчас войны. Асманская імперыя ўступіла ў вайну ў кастрычніку 1914, Балгарыя — у кастрычніку 1915 года.

Саюзнікі Цэнтральных дзяржаў
----------------------------

Саюзнікамі Цэнтральных дзяржаў быў рух за незалежнасць Ірландыі, які падняў паўстанне супраць брытанскага валадарства ў 1916 годзе («Велікоднае паўстанне»), а таксама дзяржавы, якія ўзніклі на тэрыторыях былой Расійскай імперыі:

* Сцяг Польшчы Каралеўства Польскае (з 5 лістапада 1916)
* Сцяг Украінскай Народнай Рэспублікі Украінская Народная Рэспубліка (з 9 лютага па 29 красавіка 1918), Сцяг Украіны Украінская дзяржава (з 29 красавіка 1918)
* Літоўская Рэспубліка (з 16 лютага па 11 ліпеня 1918),  Каралеўства Літва (з 11 ліпеня 1918)
* Курляндскае герцагства (з 8 сакавіка 1918)
* / (з 29 мая 1918) Фінляндская Рэспубліка (з 7 сакавіка па 9 кастрычніка 1918),  Каралеўства Фінляндыя (з 9 кастрычніка 1918)
* Рэспубліка Саюза Горцаў Паўночнага Каўказа (з 11 мая 1918)
* Усевялівае Войска Данское (з 18 мая 1918)
* / (з 9 лістапада 1918) Азербайджанская Дэмакратычная Рэспубліка (з 28 мая 1918)
* Балтыйскае герцагства (з 22 верасня 1918)

Канец блока
-----------

Блок Цэнтральных дзяржаў спыніў сваё існаванне з паразай у Першай сусветнай вайне ўвосень 1918 года. Пры падпісанні перамір'я ўсе яны вымушаны былі безумоўна прыняць умовы пераможцаў. Аўстра-Венгрыя і Асманская імперыя ў выніку вайны распаліся; дзяржавы, створаныя на тэрыторыі Расійскай імперыі вымушаны былі шукаць падтрымкі Антанты. Польшча, Літва, Латвія, Эстонія і Фінляндыя захавалі незалежнасць, астатнія былі зноў далучаны да Расіі (непасрэдна да РСФСР ці ўвайшлі ў Савецкі Саюз).

Даты здачы Цэнтральных дзяржаў| Назва | Дата здачы |
| --- | --- |
| Балгарыя | 29 верасня 1918 |
| Асманская імперыя | 30 кастрычніка 1918 |
| Аўстра-Венгрыя | 4 лістапада 1918 |
| Германская імперыя | 11 лістапада 1918 |

Гл. таксама
-----------

* Антанта

| ⛭Цэнтральныя дзяржавы |
| --- |
| Цэнтральныя дзяржавы |  Германская імперыя •  Аўстра-Венгрыя • Чцяг Асманскай імперыі Асманская імперыя • Сцяг Балгарыі Балгарскае царства |
| Саюзнікі Цэнтральных дзяржаў | Сцяг Польшчы Каралеўства Польскае • Сцяг Украінскай Народнай Рэспублікі Украінская Народная Рэспубліка • Сцяг Украіны Украінская дзяржава •  Усевялікае Войска Данское •  Каралеўства Літва •  Курляндскае герцагства •  Балтыйскае герцагства •  Каралеўства Фінляндыя •  Азербайджанская Дэмакратычная Рэспубліка •  Рэспубліка Саюза Горцаў Паўночнага Каўказа |

| ⛭Удзельнікі Першай сусветнай вайны |
| --- |
| Антанта | 
Аўстралія •
Бельгія •
Бразілія •
Вялікабрытанія •
Грэцыя •
Індыя •
✰ Італія •
Канада •
Кітай •
Новая Зеландыя •
Ньюфаўндленд •
Партугалія •
Расія •
Румынія •
Сербія •
ЗША •
Францыя •
Чарнагорыя •
Паўднёва-Афрыканскі Саюз •
Японія
 |
| Чацвяртны саюз | 
Аўстра-Венгрыя •
Балгарыя •
Германія •
Асманская імперыя
 |