***Chiranthodendron*** - род кветкавых раслін сямейства {{bt-bellat|мальвавыя|*Malvaceae*}}. Уключае адзін від дрэў, ***Chiranthodendron pentadactylon***.

Назвы
-----

Дрэва называюць **д'ябальскай**, **малпавай** або **мексіканскай рукой** ці **ручной кветкай** па-англійску, **дрэва маленькіх рук** па-іспанску і **пальмавая кветка** на мове науатль, дзякуючы яго характэрным чырвоным кветкам, якія нагадваюць адкрытыя чалавечыя далоні. Навуковая назва азначае «дрэва-кветка з пяццю пальцамі».

Апісанне
--------

Від родам з Гватэмалы і поўдня Мексікі. На вільготных схілах дрэвы могуць дасягаць 10,5 - 27,5 метраў у вышыню. Незвычайны знешні выгляд расліны з "рукамі" стымуляваў вырошчванне ў садах па ўсім свеце, у першую чаргу ў Паўночнай Амерыцы, дзе ён добра расце побач з родным арэалам. Лісце буйное і неглыбока лопасцевае, з карычневым покрывам на ніжнім баку. Характэрныя кветкі з'яўляюцца ў канцы вясны і пачатку лета; пяць тычынак доўгія, загнутыя ўверх і ярка-чырвоныя, ствараючы выразнае ўражанне рукі з кіпцюрамі. Плод 7,5 - 10 см даўжынёй, доўгая прадаўгаватая пяцілопасевая каробачка, якая змяшчае чорнае насенне.

Першапачаткова расліна была апісана з аднаго культываванага асобніка, выгадаванага ў Талука ў даліне Талука, далёка за межамі мясцовага арэала. Ацтэкі шанавалі дрэва.

* BarkКара
* PodsСтрукі
* LeavesЛісце
* Open Chiranthodendron pentadactylon flower showing nectary and abundant nectar.Раскрытая кветка Chiranthodendron pentadactylon, можна бачыць нектарнік і багата нектару.
* Chiranthodendron pentadactylon flower showing yellow pollen covered stamens.Кветка з жоўтым пылком, створаным тычынкамі.

### Міжродавы гібрыд

Цеснае сваяцтва роду з {{bt*-bellat||Fremontodendron}}* дастатковае, каб атрымаць міжродавы гібрыд × *Chiranthofremontia lenzii* Henrickson, які мае жоўтыя кветкі і паменшаную форму кіпцюра.

Выкарыстанне
------------

Ацтэкі і іншыя выкарыстоўвалі растворы, якія змяшчалі кветкі дрэва, як сродак ад болі ўнізе жывата і ад праблем з сэрцам. Такія растворы таксама памяншаюць ацёкі і ўзровень халестэрыну ў сыроватцы крыві і, паколькі яны ўтрымліваюць гліказіды кверцэцін і лютэалін, дзейнічаюць як мачагонныя сродкі. У Мексіцы і частцы Цэнтральнай Амерыкі кветка экстрагуюць у гарачай вадзе і прымаюць у якасці гарбаты для гэтых медыцынскіх мэтаў. Яе таксама можна выкарыстоўваць вонкава ў якасці мыючага сродку.

Спасылкі
--------

* Larréategui, J.D. (1805). *Description Botanique du Chiranthodendron*. p. 17.


1. 1 2  Emory Dean Keoke, Kay Marie Porterfield, *Encyclopedia of American Indian Contributions to the World* (2002), page 118: "For lower abdominal pain, the patient would be prescribed ***macpalxochitl*** (*Chiranthodendron*)"
2. 1 2 3 4  **2001**, Elizabeth McClintock, *The trees of Golden Gate Park and San Francisco*, edited by Richard Turner (Jr.),
3. ↑  Journal of Ethnobiology, published by the Center for Western Studies (Flagstaff, Arizona), volume 3 (1983): "Flor de manita" (*Chiranthodendron pentadactylon* Larr.), a highly prized and effective heart remedy, is available fresh during the winter months.
4. 1 2  Nina L. Etkin, *Eating on the Wild Side: The Pharmacologic, Ecologic and Social Implications of Using Noncultigens* (2000), page 26: The Aztec also used the blossoms of the hand-flower tree (*Chiranthodendron pentadactylon*) as a blood or heart tonic.
5. ↑  Little Hand Flower **(нявызн.)**. *Herbal Safety*. Праверана 15 March 2024.