Брамбі ў Новым Паўднёвым Уэльсе
**Брамбі** — здзічэлыя  (укр.) (бел. свойскія коні, якія жывуць у Аўстраліі. Брамбі паходзяць ад збеглых або згубленых коней, асобныя групы атрымалі назвы «моб» або «бэнд».

Здзічэлыя коні сустракаюцца ў многіх раёнах Аўстраліі, самая вялікая іх папуляцыя на Паўночнай тэрыторыі, другая па колькасці жыве ў Квінслендзе, шырока вядомыя брамбі ў рэгіёне Аўстралійскіх Альпаў. Іх папуляцыі маюцца ў нацыянальных парках нацыянальным парку Алпайн  (англ.) (бел. у штаце Вікторыя, нацыянальным парку Барынгтан-Топс  (англ.) (бел. і нацыянальным парку Касцюшка  (англ.) (бел. ў Новым Паўднёвым Уэльсе і нацыянальным парку Карнарвон  (англ.) (бел. у Квінслендзе. Часам іх адлоўліваюць  (англ.) (бел. і прыручваюць для выкарыстання ў кэмпдрафтынгу  (англ.) (бел. у якасці пастуховых коней  (англ.) (бел. на фермах або станцыях  (руск.) (бел. а таксама ў якасці турыстычных коней  (укр.) (бел. коней для шоу  (англ.) (бел. верхавых коней Поні-клуба  (англ.) (бел. і прагулачных коней. 

Эколагі і ўрад разглядаюць іх як шкоднікаў і пагрозу мясцовым экасістэмам, але з іншага боку яны маюць каштоўнасць, як частка спадчыны Аўстраліі. Ахвотныя працуюць над прадухіленнем жорсткага абыходжання або знішчэння брамбі, вяртаннем у звыклае асяроддзе асобін, што былі адлоўлены.

У Аўстраліі няма вядомых драпежнікаў дзікіх коней, хоць не выключана, што дзінга або дзікія сабакі часам здабываюць жарабят. У сярэднім штогод гіне 20 % папуляцыі брамбі, у асноўным ад засухі, атрутных раслін і паразітаў. Нешматлікія дзікія коні дасягаюць 20-гадовага ўзросту. Максімальна магчымая хуткасць павелічэння колькасці дзікіх коней складае 20-25 % у год.

Гісторыя
--------

### Паходжанне тэрміна

Тэрмін *брамбі* адносіцца да дзікіх коней у Аўстраліі. Ранейшыя тэрміны XIX стагоддзя для дзікіх коней у сельскай мясцовасці Аўстраліі ўключалі ў сябе «чыстаскурыя» (англ.: clear-skins) і «скраберы» англ.: scrubbers.

Самае ранняе вядомае выкарыстанне тэрміну *брамбі* ў маўленні (1862, запісана ў 1896) на раўнінах вакол рэк Баруан  (руск.) (бел. і Наран  (англ.) (бел. на поўначы Новага Паўднёвага Уэльса. Два найстарэйшыя вядомыя з’яўленні ў друку (з Уолгейта, Новы Паўднёвы Уэльс  (англ.) (бел. ў 1871 і Сэнт-Джорджа, Квінсленд  (руск.) (бел. у 1874) абодва з гэтага рэгіёну, а два наступныя — лісты ў «The Queenslander  (англ.) (бел.» у 1874 і 1875 — ад самаапісанага «забойцы брамбі», які жыве ў Бубера, недалёка ад Гундзівіндзі  (руск.) (бел. на ўсходзе. У першых двух артыкулах *брамбі* выкарыстоўваецца ў метафарах з адценнем непаўнавартаснай жывёлы, а два лісты з Бубера апісваюць праблему брамбі і малююць цяжкасці брамбі-стралка.

Увогуле за дзесяць гадоў пасля таго першага (1871) з’яўлення пошук «Trove  (англ.) (бел.» у аўстралійскіх газетах знайшоў яшчэ толькі 23 артыкулы ў газетах і альманаху, якія змяшчаюць слова *брамбі*, якое азначае дзікі конь, плюс пяць выпадкаў, калі адзін з гэтых артыкулаў быў скапіяваны ў іншую газету. Чатыры з гэтых выпадкаў былі з артыкулам «Адстрэл брамбі» з *альманаха Munro’s Port Curtis Almanac and Miners' and Settlers' Companion за 1876 год*. Ва ўсіх 15 з 24 артыкулаў гаворка ішла пра адстрэл брамбі  (англ.) (бел. або паляванне на іх.

Увогуле з гэтых артыкулаў відаць, што *брамбі* было новым словам і, такім чынам, верагодна, незнаёмым чытачам газет у той час (1870-я гады), напрыклад, яго прыходзіцца пазначаць такім чынам: «*ці ведаюць вашы гарадскія чытачы, што гэта такое, — ці хто, або што такое „брамбі"?* *Гэта проста азначае дзікі конь»*. Іншыя артыкулы ідуць за словам *брамбі* са значэннем — звычайна дзікі конь або конь без таўра, некаторыя дадаюць, што гэта слова з буша або Квінсленда.

*Часопіс «Australasian»* з Мельбурна ў 1880 годзе гаварыў, што *брамбі* — гэта бушавая назва ў Квінслендзе для «дзікіх» коней. У 1885 годзе часопіс «Once a Month» выказаў здагадку, што *брамбі* — гэта тэрмін Новага Паўднёвага Уэльса, а паэт Банджа Патэрсан  (руск.) (бел. заявіў ва ўступе да сваёй паэмы «Станцыя брамбі», апублікаванай у «The Bulletin  (англ.) (бел.» у 1894 годзе, што *брамбі* — гэта слова абарыгенаў для называння дзікага каня. Яго паходжанне незразумела і магло адбыцца з адной або некалькіх з наступных магчымасцей:

1. Коні, пакінутыя сяржантам Джэймсам Брамбі са сваёй уласнасці ў Малгрэйв-Плейс у Новым Паўднёвым Уэльсе, калі ён ад’язджаў на Тасманію ў 1804 годзе
2. Абарыгеннае слова *baroomby*, што азначае «дзікі» на мове карэнных аўстралійцаў Піджара на рэках Уорэга  (руск.) (бел. і Нагоа  (англ.) (бел. ў паўднёвым Квінслендзе. Мяркуецца, што тэрмін распаўсюдзіўся з гэтай акругі прыкладна ў 1864 годзе
3. У лісце ў 1896 года ў газету «The Sydney Morning Herald  (англ.) (бел.» гаворыцца, што ў абарыгенаў рэк Балон  (укр.) (бел. Небіне, Уорэга  (руск.) (бел. і Булу  (англ.) (бел. для называння коней выкарыстоўваюць слова «baroombie»
4. Барамба называлі ручай і станцыю ў Квінслендскім раёне Бёрнет  (англ.) (бел. заснаваную ў 1840-х гадах і пазней закінутую, з-за чаго мноства коней збеглі ў дзікую прыроду.
5. Таксама было выказана меркаванне, што назва паходзіць ад ірландскага слова *bromach* або *bromaigh*, што азначае «жарабец»

### Ранні імпарт коней

Упершыню коні прыбылі ў Аўстралію ў 1788 годзе з Першым флотам. Іх завозілі для сельскагаспадарчых і падсобных работ; прагулкі на конях і гонкі не былі асноўнымі відамі дзейнасці. Лічыцца, што да 1800 года толькі каля 200 коней дасягнулі Аўстраліі. Скачкі  (руск.) (бел. сталі папулярнымі прыкладна ў 1810 годзе, што прывяло да прытоку чыстакроўных  (руск.) (бел. імпартаваных коней, у асноўным з Англіі. Да 1820 года у Аўстраліі жылі прыкладна 3500 коней, а да 1850 года гэтая колькасць вырасла да 160 000, у асноўным дзякуючы натуральнаму прыросту. Доўгае падарожжа па моры з Англіі, Еўропы і Азіі вытрымлівалі толькі самыя моцныя коні, ствараючы моцнае і жыццяздольнае пагалоўе ў Аўстраліі.

### Паходжанне дзікіх статкаў

Брамбі, які быў злоўлены ў цясніне ракі Эпслі  (англ.) (бел..
Верагодна, коні былі абмежаваныя ў асноўным аколіцамі Сіднея да пачатку XIX стагоддзя, калі пасяленцы ўпершыню перасеклі Блакітныя горы і пачалі экспансію ўглыб краіны. Коні патрабаваліся для падарожжаў, а таксама для пагону буйной рагатай жывёлы і авечак па меры росту жывёлагадоўчай прамысловасці. Першая справаздача аб збеглым кані была ў 1804 годзе, а да 1840-х гадоў некаторыя коні збеглі з населеных рэгіёнаў Аўстраліі. Цалкам верагодна, што некаторыя ўцяклі з-за таго, што не былі належным чынам устаноўлены агароджы, калі тыя наогул існавалі, але лічыцца, што большасць аўстралійскіх коней сталі дзікімі  (руск.) (бел. таму што іх выпусцілі ў дзікую прыроду і пакінулі на волю лёсу. Магчыма, гэта было вынікам таго, што жывёлаводы пакідалі свае паселішчы і, такім чынам, сваіх коней з-за засушлівых умоў і незнаёмай зямлі, што ў сукупнасці ўскладняла земляробства ў Аўстраліі. Пасля Першай сусветнай вайны попыт на коней з боку сіл абароны знізіўся з ростам механізацыі, што прывяло да росту колькасці непажаданых жывёл, якіх часта выпускалі на волю. На працягу XX стагоддзя замена коней машынамі ў сельскай гаспадарцы прывяла да далейшага скарачэння попыту і, магчыма, таксама спрыяла павелічэнню колькасці дзікіх папуляцый.

На пачатак XXI стагоддзя па кантыненце ў Аўстраліі блукала не менш за 400 000 коней. Таксама падлічана, што ў перыяды без засухі  (англ.) (бел. папуляцыя дзікіх коней павялічваецца на 20 працэнтаў у год. Засуха і лясныя пажары з’яўляюцца прыроднымі пагрозамі. Нягледзячы на колькасць папуляцыі, здзічэлыя коні звычайна лічацца ўмераным шкоднікам. Там, дзе ім дазволена наносіць шкоду расліннасці і выклікаць эрозію, уздзеянне на навакольнае асяроддзе значнае і па гэтай прычыне можа разглядацца як сур’ёзная экалагічная пагроза. Аднак, паколькі яны таксама маюць культурную і патэнцыйную эканамічную каштоўнасць, кіраванне брамбі ўяўляе складаную праблему.

Брамбі, што блукаюць у Аўстралійскіх Альпах на паўднёвым усходзе Аўстраліі, як мяркуюць, з’яўляюцца нашчадкамі коней, якімі валодаў жывёлагадоўца і піянер Бенджамін Бойд  (англ.) (бел.. Здзічэлыя коні ў нацыянальным парку Барма  (руск.) (бел. ў асноўным паходзяць з пагалоўя, выпушчанага мясцовым конегадоўцам пасля 1952 года. Да гэтай даты ў парку не было значнай доўгатэрміновай папуляцыі «дзікіх» коней.

### Пангарскія брамбі

На ўзбярэжжы на поўдзень ад Джэралдтана, Заходняя Аўстралія, брамбі вядомыя як «пангарскія поні», бо яны, імаверна, нясуць рэдкі ген пангарэ  (англ.) (бел. што з’яўляецца прычынай своеасаблівай афарбоўкі коней, якая адрозніваецца бледнымі валасамі вакол вачэй, пысы і ніжняй часткі цела. Гэты афарбоўка шырока вядомы як *мучная* і сустракаецца ў асноўным у шэрагу старых парод, такіх як брытанскія поні, тыморскія поні  (англ.) (бел. хафлінгеры  (руск.) (бел. і нават бельгійскія рабочыя коні. Ген выклікае асвятленне частак поўсці коні, у выніку чаго пыса, перадплечча, бакі і жывот афарбоўваюцца ў мучны колер. Часам гэта можна ўбачыць у рудых  (укр.) (бел. коней з ільнянога  (англ.) (бел. колеру грывамі і хвастамі.

Падобна на тое, што пангарскія брамбі добра прыстасаваліся да прыбярэжнага асяроддзя, дзе яны ядуць лябеднік, якому, здаецца, не наносяць шкоды. Дэпартамент аховы навакольнага асяроддзя і кансервацыі  (англ.) (бел. і Асацыяцыя коней спадчыны глыбінкі Заходняй Аўстраліі (OHHAWA) вядуць маніторынг гэтых канкрэтных брамбі, каб забяспечыць дбайнае абыходжанне з гэтымі незвычайнымі дзікімі коньмі.

Выкарыстанне
------------

Гэты брамбі выкарыстоўваўся для бяспечнага і надзейнага выкарыстання наезніцай, якой было за 70.
Брамбі адлоўліваюцца, аснашчаюцца нашыйнікамі GPS-сачэння  (руск.) (бел. і выкарыстоўваюцца ў шырокіх параўнальных даследаваннях уплыву мясцовасці на марфалогію і здароўе капытоў розных коней. Іх шляхі перамяшчэння, дыета, схемы паення і структура статкаў адсочваюцца і запісваюцца.

Злоўленых брамбі можна навучыць як пастуховых і іншых верхавых коней. Заахвочванне назірання за дзікімі статкамі таксама можа мець патэнцыял у якасці турыстычнай славутасці. Брамбі часам прадаюцца на еўрапейскі рынак конскага мяса  (руск.) (бел. пасля іх адлову і ўносяць мільёны долараў у эканоміку Аўстраліі. Прыкладна 30 % коней для экспарту мяса паходзіць ад дзікай папуляцыі. Шкуры і поўсць гэтых коней таксама выкарыстоўваюцца і прадаюцца.

Дзікія брамбі выкарыстоўваюцца ў трэніровачных лагерах брамбі арганізацыямі, што спрыяюць пазітыўнаму ўзаемадзеянню паміж праблемнай моладдзю з групы высокай рызыкі. Гэтыя лагеры звычайна доўжацца некалькі тыдняў, што дазваляе моладзі навучыць дзікага брамбі стаць ціхім, ахвотным сядлавым канём, адначасова паляпшаючы самаацэнку моладзі.

Дзікія брамбі таксама выкарыстоўваюцца ў спаборніцтвах па адлове і прыручэнні брамбі, дзе вершнікі павінны злавіць брамбі са свайго каня на працягу некалькіх хвілін. Секцыйныя балы прысуджаюцца жывёлаводам за ўважлівасць і ўменне лавіць брамбі, а таксама за іх здольнасць навучыць іх лідзіраваць. Гэтыя складаныя спаборніцтвы для гоншчыкаў праводзяцца ў Новым Паўднёвым Уэльсе ў Далгеці  (руск.) (бел. Тамуэрце і Мурурундай  (англ.) (бел. а таксама спаборніцтва "The Man From Snowy River Challenge" у Карыёнгу, штат Вікторыя  (англ.) (бел.. Некалькі выставачных таварыстваў Новага Паўднёвага Уэльса, у тым ліку Уолча  (англ.) (бел. Белінген  (англ.) (бел. і Дарыга  (руск.) (бел. праводзяць спецыяльныя заняткі для зарэгістраваных брамбі на сваіх штогадовых сельскагаспадарчых выстаўках  (англ.) (бел..

Уздзеянне на навакольнае асяроддзе
----------------------------------

Брамбі пасуцца на Элпінскай дарозе  (англ.) (бел. каля Шчыліны Мёртвага Коня
Упершыню коні былі апісаны як шкоднікі ў Аўстраліі ў 1860-х гадах. Іх уздзеянне на навакольнае асяроддзе можа ўключаць страту глебы, яе ўшчыльненне і эрозію; вытоптванне расліннасці; памяншэнне масіву раслін; павелічэнне гібелі дрэў пры жаванні кары; пашкоджанне балотных месцапражыванняў і вадаёмаў; распаўсюджванне інвазійнага пустазелля; розныя шкодныя наступствы для папуляцыі мясцовых відаў. У некаторых выпадках, калі дзікія коні напалоханы, яны могуць пашкодзіць інфраструктуру, у тым ліку вадапоі, трубы і агароджы. Тым не менш, брамбі таксама прыпісваюць тое, што ў некаторых раёнах яны дапамагаюць трымаць дарожкі і сцежкі чыстымі для пешаходаў і службовых машын. У апошнія гады ўздзеянне лясных пажараў  (укр.) (бел. пагоршыла ўздзеянне брамбі, паколькі мясцовыя віды з цяжкасцю адаптуюцца да змены клімату.

Распаўсюджанне брамбі ў Аўстраліі
У некаторых месцах пражывання капыты вольна гуляючых коней ушчыльняюць глебу, і калі глеба ўшчыльняецца, паветраныя паражніны зводзяцца да мінімуму, не пакідаючы месца для збору вады. Калі гэта адбываецца, глеба ў раёнах, дзе пераважаюць коні, мае ўстойлівасць да пранікнення вады больш чым у 15 разоў вышэй, чым у раёнах без коней. Вытоптванне таксама выклікае эрозію глебы і пашкоджвае расліннасць, а паколькі глеба не ўтрымлівае ваду, аднаўленне раслін абцяжарваецца. Тупат коней таксама можа нанесці шкоду водным шляхам і балотам. Вытоптванне каля ручаёў павялічвае сцёк, пагаршаючы якасць вады і наносячы шкоду экасістэме воднага шляху. Тушы памерлых коней узмацняюць іх негатыўны ўплыў на навакольнае асяроддзе ў Аўстраліі.

Альпійскія раёны, такія як нацыянальны парк Касцюшка  (руск.) (бел. падвяргаюцца асаблівай рызыцы; нізкарослая альпійская флора  (руск.) (бел. вельмі ўразлівая да вытоптвання, а кароткае лета дае мала часу для раслін, каб расці і аднаўляцца пасля пашкоджанняў. Біяразнастайнасць тут высокая: 853 віды раслін, 21 з якіх больш нідзе не сустракаюцца. Эрозія ў вапнякова-карставых раёнах прыводзіць да сцёку і заілення. Мох сфагнум з’яўляецца важным кампанентам высакагорных балот, і яго вытоптваюць коні ў пошуках вады.

Здзічэлыя коні таксама могуць паменшыць багацце відаў раслін. Агаленне глебы, выкліканае вытоптваннем і выдаленнем расліннасці праз выпас, у спалучэнні з павелічэннем колькасці пажыўных рэчываў, якія дадаюцца конскім гноем, спрыяе развіццю відаў пустазелля, якія потым урываюцца ў рэгіён і абганяюць мясцовыя віды, памяншаючы іх разнастайнасць. Распаўсюджанню пустазелля спрыяе прымацаванне насення да грываў і хвастоў коней, а таксама яны перадаюцца праз конскі гной пасля ўжывання пустазелля ў адным месцы і дэфекацыі ў іншым. Хоць уплыў пустазелля, якое фактычна прарастае пасля пераносу праз гной, абмяркоўваецца, той факт, што вялікая колькасць відаў пустазелля рассейваецца з дапамогай гэтага метаду, выклікае непакой у тых, хто зацікаўлены ў выжыванні мясцовых відаў раслін у Аўстраліі. Уплыў на расліны і месцы пражывання раслін больш выяўлены падчас засухі, калі коні пераадольваюць вялікія адлегласці ў пошуках ежы і вады. Яны спажываюць ужо абмежаваную расліннасць, якая знаходзіцца пад пагрозай, і іх негатыўны ўплыў больш шырокі. Здзічэлыя коні таксама могуць жаваць кару дрэў, што робіць некаторыя дрэвы ўразлівымі для знешніх пагроз. Гэта адбылося падчас засухі сярод відаў эўкаліптаў на плато Чырвонага хрыбта. Падобна на тое, што дзікія коні аддаюць перавагу гэтым відам. 

### Узаемадзеянне з іншымі відамі жывёл

Змены ў расліннасці, якія ўзнікаюць у выніку перанаселенасці здзічэлых коней у рэгіёне, уплываюць на віды птушак, выдаляючы расліны, якімі яны харчуюцца, а таксама змяняючы асяроддзе пражывання птушак і іх здабычы. Выпас дзікіх коней таксама звязаны з памяншэннем колькасці рэптылій і земнаводных з-за страты асяроддзя пражывання. Акрамя таго, на водную фаўну ўплывае выпас і вытоптванне каля вадаёмаў. У раёнах, якія часта наведваюць коні, шчыльнасць крабаў вышэйшае, што павялічвае схільнасць да драпежніцтва на рыбу. У выніку шчыльнасць рыбы зніжаецца, бо выдаленне расліннасці робіць яе больш успрымальнай да драпежнікаў.

У раёнах, дзе шмат коней, папуляцыі кенгуру менш распаўсюджаныя. Верагодней за ўсё, гэта звязана з ужываннем коньмі расліннасці, якой звычайна харчуюцца кенгуровыя. Пры выдаленні коней узмацняюцца прыкметы прысутнасці розных кенгуру, у прыватнасці *Petrogale lateralis*. Такім чынам, канкурэнцыя з коньмі можа быць прычынай зніжэння папуляцыі кенгуру ў пэўных раёнах.

Папуляцыі брамбі таксама могуць мець магчымасць перадачы заанозных  (руск.) (бел. і экзатычных захворванняў, такіх як конскі грып  (руск.) (бел. і афрыканская чума коней  (англ.) (бел. свойскім коням і іншым жывёлам, уключаючы людзей. Яны таксама могуць пераносіць клешчавую ліхаманку  (руск.) (бел. якая можа перадавацца як коням, так і буйной рагатай жывёле. Хвароба можа прывесці да вялікай колькасці смяротных зыходаў і фінансавых страт сярод свойскіх папуляцый, што прымушае многіх фермераў заклікаць да рэгуляванага кіравання дзікімі коньмі.

Як і ўсе свойскія жывёлы, брамбі могуць пераносіць паразіта *Cryptosporidium parvum*, які можа прывесці да сур’ёзнага гастраэнтэрыту ў людзей у выніку ўжывання заражанай вады.

Кіраванне папуляцыі
-------------------

Брамбі, Нацыянальны парк Какаду
Нягледзячы на тое, што дрэннае кіраванне дзікімі коньмі можа прадстаўляць пагрозу экалогіі і экалогіі ў некаторых частках Аўстраліі, кіраванне імі ўскладняецца з-за пытанняў выканальнасці і грамадскай заклапочанасці. У цяперашні час спробы кіравання адрозніваюцца, бо здзічэлыя коні лічацца шкоднікамі ў некаторых штатах, такіх як Паўднёвая Аўстралія, але не ў іншых, уключаючы Квінсленд. Таксама вядуцца спрэчкі наконт выдалення брамбі з нацыянальных паркаў. Асноўным аргументам на карысць выдалення брамбі з’яўляецца тое, што яны ўздзейнічаюць на далікатныя экасістэмы і наносяць шкоду і знішчаюць мясцовую флору і фаўну, якія знаходзяцца пад пагрозай знікнення.

Заклапочанасць грамадскасці з’яўляецца галоўнай праблемай у намаганнях па кантролі, паколькі многія выступаюць за абарону брамбі, у тым ліку некаторыя абарыгены, якія лічаць, што здзічэлыя коні належаць краіне. Іншыя групы, якія займаюцца конямі, абураюцца тым, што коней называюць «дзікімі», і яны катэгарычна супраць любых мер, якія пагражаюць іх выжыванню. У той час як некаторыя групы дабрабыту жывёл  (руск.) (бел. такія як RSPCA, неахвотна прымаюць выбракоўку  (англ.) (бел. іншыя арганізацыі, такія як «Save the Brumbies», выступаюць супраць смяротных метадаў выбракоўвання і замест гэтага спрабуюць арганізаваць перасяленне жывёл.

Між тым, групы ахоўнікаў прыроды, такія як Аўстралійскі фонд аховы прыроды  (англ.) (бел. выступаюць за гуманнае выбракоўванне як сродак кантролю з-за шкоды, якую перанаселенасць брамбі можа нанесці мясцовай флоры і фаўне, але таксама ў цэлым выступаюць супраць розных спосабаў знішчэння. Гэта робіць кіраванне праблемай для палітыкаў.

### Метады барацьбы з павелічэннем папуляцыі

Брамбі чакаюць свайго продажу і новых дамоў.
Традыцыйны метад выдалення, званы «brumby running», нагадвае знакавую паэму Банджа Патэрсан  (руск.) (бел. «Чалавек са Снежнай ракі  (англ.) (бел.», дзе дасведчаныя вершнікі звязваюць брамбі і перавозяць іх на новае месца.

Варыянты кантролю папуляцыі ўключаюць кантроль нараджальнасці, стральбу з зямлі і верталёта, а таксама збор і адлоў. Ні адзін з метадаў не забяспечвае поўнага пазбаўлення ад пакут для коней, і кошт кожнага вельмі высокі. Выдаткі ўключаюць у сябе эканамічныя выдаткі, такія як даследаванні, закупкі абсталявання і працоўныя выдаткі, а таксама маральныя клопаты аб дабрабыце коней. У выніку запатрабаваліся больш эфектыўныя і дзейсныя сродкі кантролю.

Кантроль нараджальнасці — гэта несмяротны метад кіравання папуляцыяй, які звычайна разглядаецца як найбольш гуманны метад, і яго выкарыстанне падтрымліваецца RSPCA. Хоць здаецца, што гэтыя метады лячэння эфектыўныя ў перыяд размнажэння адразу пасля ін’екцыі, працяглыя наступствы абмяркоўваюцца. Паколькі шматразовае лячэнне жывёл каштуе дорага і складана, гэты метад, нягледзячы на тое, што ён ідэальны, не атрымаў шырокага прымянення.

Стральба падрыхтаванымі стралкамі лічыцца найбольш практычным спосабам кантролю дзякуючы сваёй эфектыўнасці. Дэпартамент першаснай прамысловасці Новага Паўднёвага Паўднёвага Уэльса лічыць, што адстрэл з’яўляецца пераважным метадам кантролю папуляцыі, паколькі ён не падвяргае коней стрэсам, звязаным са зборам, размяшчэннем на дварах і транспарціроўкай на далёкія адлегласці, усе з якіх звязаны з метадамі «адлову і выдалення». Коней, якія толькі першапачаткова паранены ў выніку стральбы, адсочваюць, калі яны знаходзяцца ў даступнай адкрытай мясцовасці. Адвакацкія групы брамбі не лічаць горную стральбу гуманнай. Стральба з верталёта дазваляе правесці паветраную разведку вялікай тэрыторыі, каб нацэліць на самыя шчыльныя папуляцыі, а стральцы могуць наблізіцца да мэтавых жывёл дастаткова блізка, каб гарантаваць поспех. Гэты метад лічыцца найбольш эфектыўным і эканамічна прымальным сродкам кантролю, але сярод тых, хто лічыць яго негуманным, выклікае непрыняцце. Арганізацыі, якія падтрымліваюць брамбі, сцвярджаюць, што адстрэл з паветра непатрэбны і што альтэрнатыўныя метады кантролю над папуляцыяй не былі апрабаваны належным чынам, у той час як дзяржаўныя чыноўнікі выказваюць занепакоенасць неабходнасцю кантролю над хутка растучай папуляцыяй, каб пазбегнуць экалагічных праблем, звязаных з вялікай колькасцю здзічэлых коней у некаторых раёнах.

Адлоў  (англ.) (бел. — гэта працаёмкі працэс, які прыводзіць да аднаго з двух асноўных вынікаў: забою на продаж або перасялення. Гэтаму можа дапамагчы прывабленне кормам, у якім цюкі сена размяшчаюцца ў стратэгічным парадку, каб прывабіць здзічэлых коней у месца, дзе магчымы адлоў. Ускладняе гэты працэс нізкі попыт на адлоўленых коней, што робіць яго менш жаданым, чым кантроль пладавітасці або адстрэл, якія памяншаюць папуляцыю без неабходнасці знаходзіць для іх альтэрнатыўныя месцы.

### Кіраванне ў нацыянальных парках

Брамбі на рацэ Чандлер, Нацыянальны парк Окслі Уайлд Рыверс  (англ.) (бел..
На 2023 год паводле ацэнак, колькасць брамбі ў Нацыянальным парку Касцюшка складае 18 000 галоў у параўнанні з 14 000 у 2020 годзе.

У перыяд з 22 па 24 кастрычніка 2000 года Служба нацыянальных паркаў і аховы дзікай прыроды Новага Паўднёвага Уэльса  (англ.) (бел. адстраляла прыкладна 600 брамбі ў нацыянальным парку Гай-Фокс-Рывер  (англ.) (бел.. У выніку грамадскага рэзанансу ўрад Новага Паўднёвага Уэльса стварыў кіруючы камітэт для расследавання альтэрнатыўных метадаў кантролю. З таго часу, як пачалася кампанія па выдаленні коней з нацыянальнага парку, больш за 400 коней былі пасіўна захоплены ў пастку і вывезены з парку, а 200 з іх былі вернуты назад у парк.

Адзін з дзікіх аўстралійскіх коней, поні Кофін-Бэй  (англ.) (бел. быў цалкам выдалены з нацыянальнага парку Кофін-Бэй  (англ.) (бел. і пераселены на суседні ўчастак зямлі ў 2004 годзе. Гэта было вынікам грамадскага пратэсту супраць раней прапанаванага Дэпартаментам аховы навакольнага асяроддзя і прыродных рэсурсаў Паўднёвай Аўстраліі плана знішчэння ўсіх жывёл у парку.

Выбракоўка Службы нацыянальных паркаў і аховы дзікай прыродыНовага Паўднёвага Уэльса  (англ.) (бел. ў 2006 і 2007 гадах у нацыянальным парку Касцюшка  (руск.) (бел. дзе ў 2005 годзе было каля 1700 коней, прывяла да скарачэння пагалоўя на 64 каня. Служба нацыянальных паркаў і аховы дзікай прыроды Новага Паўднёвага Паўднёвага Уэльса ў 2007 годзе распачала план па скарачэнню колькасці карагодаў шляхам пасіўнага адлову ў нацыянальным парку Окслі Уайлд Рыверс  (англ.) (бел.. Больш за 60 брамбі, адлоўленых у цясніне ракі Эпслі  (англ.) (бел. цяпер вернуты назад.

У 2008 годзе ў Карнарвонскай цясніне  (англ.) (бел. ў нацыянальным парку Карнарвон  (англ.) (бел. штат Квінсленд, адбылася трэцяя фаза паветранага выбракоўвання брамбі з дапамогай адстрэлу 700 коней з верталёта.

У нацыянальнай культуры
-----------------------

Брамбі лічацца часткай каланіяльнай гісторыі Аўстраліі, і таму іх гістарычная спадчына такая ж палітычна спрэчная, як і іх біялагічны ўплыў. Прыхільнікі захавання брамбі, асабліва тыя, хто жыве ў сельскай мясцовасці, лічаць іх неад’емнай часткай сваёй культуры і спадчыны. Іншыя разглядаюць іх як перажытак каланізацыі  (руск.) (бел. які адлюстроўвае пазбаўленне абарыгенаў гаспадарання на зямлі і культуры.

Брамбі, якіх называюць «дзікімі конямі буша», згадваюцца ў паэме Банджа Патэрсан  (руск.) (бел. «Чалавек са Снежнай ракі  (англ.) (бел.». Гэтая паэма была пашырана ў фільмах «Чалавек са Снежнай ракі  (англ.) (бел.» і «Чалавек са Снежнай ракі II  (англ.) (бел.», таксама у тэлесерыяле «Чалавек са Снежнай ракі  (англ.) (бел.» і музычнай тэатральнай пастаноўцы Чалавек з Снежнай ракі: Arena Spectacular  (англ.) (бел.. У іншым вершы Банджа Патэрсана, які называецца «Станцыя брамбі» (англ.: Brumby's Run), апісваецца натоўп дзікіх дзікіх брамбі. Патэрсан быў натхнёны напісаць верш, калі прачытаў пра суддзю Вярхоўнага суда Новага Паўднёвага Паўднёвага Уэльса, які, пачуўшы пра коней брамбі, спытаў: «Хто такі Брамбі і дзе яго станцыя  (руск.) (бел.?» (англ.: Who is Brumby, and where is his Run).

Папулярныя кнігі серыі Срэбны брамбі  (англ.) (бел. Элін Мітчэл  (англ.) (бел. былі напісаны для дзяцей і моладзі. У апавяданнях апісваюцца прыгоды Тоўры, жарабца брамбі. Паводле гэтых гісторый быў створаны аднайменны фільм  (англ.) (бел. (таксама вядомы як «Срэбны жарабец: Кароль дзікіх брамбі») з Раселам Кроу і Кэралайн Гудал  (руск.) (бел. у галоўных ролях. Кнігі таксама былі выкарыстаны ў якасці асновы для мультыплікацыйнага дзіцячага тэлесерыяла  (англ.) (бел..

У 1996 годзе брамбі быў прыняты ў якасці эмблемы нядаўна створанай ACT Brumbies  (руск.) (бел. камандай па рэгбі, якая базуецца ў Канберы, Аўстралія, і спаборнічае ў тым, што тады было вядома як Super 12, а цяпер Супер Рэгбі  (руск.) (бел.. Subaru прадала невялікае утылітарнае купэ  (англ.) (бел. ў Аўстраліі пад мадэльнай назвай Brumby. На іншых рынках яно было вядома пад іншымі назвамі, у тым ліку Shifter, 284 і BRAT  (руск.) (бел..

Зноскі
------

1. ↑  Mellor, Leonie (19 September 2018). "Australia's wild desert horses: 'This environment tests them to their limits'". *ABC 7.30* (News Report). Архівавана з арыгінала 2021-11-16. Праверана 6 November 2019. ...wild horses, in what's referred to as bands. Groups of up to a dozen with a protective stallion...
2. ↑  Dobbie, W. R. Berman, D. M. & Braysher, M. L. (1993). *Managing Vertebrate Pests: Feral horses*. Canberra: Australia Government Publishing Service.
3. 1 2 3 4 5 6 7  Australia Government Department of the Environment and Heritage. (2004) Feral horse. (*Equus caballus*) and feral donkey. (*Equus asinus*): Invasive species fact sheet. Retrieved 2009-3-1.
4. ↑  Holland, Malcolm (15 March 2010). "Guns cocked as brumbies run wild". *Herald Sun*. Праверана 20 December 2010.
5. ↑  *Foster*. The Guy Fawkes Heritage Horse Association Inc. **(нявызн.)**. Dorrigo, NSW:  self (2010). Праверана 4 January 2010.
6. ↑  Csurhes, Steve; Paroz, Gina; Markula, Anna (2016). *Invasive animal risk assessment: Feral horse, Equus caballus* (PDF). Department of Agriculture and Fisheries: Biosecurity Queensland.
7. ↑  Malone, Ursula (2021-01-12). "New survey supports need to cull more of Kosciuszko's wild horses, state government says". *ABC News* [аўстралійская англійская]. Праверана 2021-02-16.
8. ↑  Definition of "Brumby" **(нявызн.)**. *Compact Oxford English Dictionary*.  Oxford University Press. Архівавана з першакрыніцы 29 July 2012. Праверана 4 January 2010.
9. ↑  Morris, p.58
10. ↑  «BRUMBY», The Sydney Morning Herald 18 Aug 1896 Page 7
11. ↑  WALGETT,The Maitland Mercury and Hunter River General Advertiser, 10 October 1871, page 3
12. ↑  ST. GEORGE ANNUAL RACES, Dalby Herald And Western Queensland Advertiser, 25 April 1874, page 3
13. ↑  A Voice from the Border, The Queenslander (Brisbane, Qld. : 1866—1939), 12 Dec 1874, Page 9
14. 1 2  Buzzes from Borderland, The Queenslander, 20 March 1875, page7
15. ↑  BRUMBIE SHOOTING, The Australasian (Melbourne, Vic. : 1864—1946), Sat 27 Nov 1875,Page 7
16. ↑  A DAY’S RIDE AFTER WILD HORSES, The Australasian, 24 June 1876,page 7
17. ↑  "Country Sketches. A Spring Ride in the Queensland Bush". *The Australasian*. **XXIX** (766): 8. 4 December 1880. Праверана 26 May 2022.
18. ↑  Australian Poetry Library **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 21 March 2019. Праверана 23 November 2018.
19. ↑  Definition of "Brumby" **(нявызн.)**. *Dictionary.com*. Праверана 3 January 2010.
20. ↑  ADB: Brumby, James Retrieved 2009-12-16
21. ↑  The History of theGuy Fawkes River Australian Brumbies and the Brumbies of the Northern Tablelands Retrieved 2009-12-23
22. ↑  Morris, Edward E. (1898, London, Macmillan & Co, reprinted 1973, SUP) *A dictionary of Austral English*, Sydney University Press, p.58. ISBN 0424063905
23. 1 2  Ludowyk, Frederick (October 2003). "Wild Horses Running Wild" (PDF). *Ozwords*. Vol. 10, no. 2. p. 7. Праверана 11 September 2020.
24. ↑  Scrubber to Brumby Brumby shooting
25. 1 2 3  Chisholm, Alec H. (ed.), The Australian Encyclopaedia, Vol. 2, p. 170, «Brumby», Halstead Press, Sydney, 1963
26. 1 2 3 4 5  Dobbie, W. R. Berman, D. M. & Braysher, M. L. (1993) «Managing vertebrate pests: Feral horses.» Canberra: Australia Government Publishing Service
27. ↑  McKnight, T. (1976) «Friendly vermin — Survey of feral livestock in Australia.» Berkeley: University of California Press
28. ↑  Berger, J. (1986) *Wild horses of the Great Basin.* Sydney: University of Chicago Press.
29. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Nimmo, Dale Graeme; Miller, Kelly K. (2007) Ecological and human dimensions of management of feral horses in Australia: A review. Wildlife Research, 34, 408-17.
30. ↑  Dawson, M. J. Lane, C. & Saunders, G. (2006) Proceedings of the National Feral Horse Management Workshop, Retrieved 9 May 2008 from
31. ↑  Eberhardt, L. L.; Majorowicz, A. K.; Wilcox, J. A.(1982). «Apparent rates of increase for two feral horse herds.» *Journal of Wildlife Management,* 46, 367—374.
32. 1 2  Bomford, M. & Hart, Q. (2002). «Non-indigenous vertebrates in Australia.» In Biological invasions: Economic and environmental costs of alien plant, animal, and microbe species. David Pimental (Ed.). Boca Raton: CRC Press.
33. ↑  *Context Pty Ltd*. History of Wild Horses in the Barmah National Park **(нявызн.)** (5 красавіка 2014). Архівавана з першакрыніцы 14 April 2019. Праверана 14 April 2019.
34. ↑  Hoofbeats: Pangare Ponies Retrieved 2009-12-16
35. ↑  Wild horses of WA: The Pangare Ponies Retrieved 2009-12-16 Архівавана 3 чэрвеня 2010 года.
36. ↑  University of Queensland: Australian Brumby Research Unit Retrieved 2011-08-15
37. ↑  Brumby camps Retrieved 2011-11-06 Архівавана 23 кастрычніка 2009 года.
38. ↑  Snowy River Festival at Dalgety Архівавана {{{2}}}. Retrieved 200-12-16
39. ↑  NCHA: Stockman's Challenge **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 3 кастрычніка 2009. Праверана 16 снежня 2009.
40. ↑  King of the Ranges Stockman's Challenge **(нявызн.)**.  King of the Ranges. Архівавана з першакрыніцы 11 верасня 2010. Праверана 16 снежня 2010.
41. ↑  The Man from Snowy River Bush Festival Архівавана {{{2}}}. Retrieved 200-12-16
42. 1 2  The Land Magazine, p. 3, 19 June 2008, Rural Press, North Richmond, NSW
43. ↑  Pest Animal Control CRC. Feral horse. (Equus caballus) Retrieved 2011-11-06.
44. ↑  Walcha News, p.6, 17 July 2008, Rural Press
45. 1 2  *Albeck-Ripka*. Majestic Icon or Invasive Pest? A War Over Australia's Wild Horses **(нявызн.)**. *The New York Times* (28 чэрвеня 2020). Праверана 29 June 2020.
46. 1 2  Dyring, J. (1990). The impact of feral horses. (*Equus caballus*) on sub-alpine and montane environments. Canberra: University of Canberra Press.
47. ↑  Beever, E. A. and Herrick, J. E. (2006) Effects of feral horses in Great Basin landscapes on soils and ants: direct and indirect mechanisms. Journal of Arid Environments, 66, 96-112.
48. ↑  Rogers, G. M. (1991) Kaimanawa feral horses and their environmental impacts. New Zealand Journal of Ecology, 15, 49-64, New Zealand Ecological Society, Inc.
49. ↑  Kosciuszko National Park Horse Management Plan, pp. 12-13
50. ↑  Campbell, J. E.; Gibson, D. J. (2001). "The effect of seeds of exotic species transported via horse dung on vegetation along trail corridors". *Plant Ecology*. **157**: 23–35. doi:10.1023/a:1013751615636. S2CID 25075261.
51. ↑  Bark Chewing on Red Range plateau, GFRNP: Archived copy **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 29 August 2007. Праверана 24 чэрвеня 2008.
52. 1 2  Levin, P. S.; Ellis, J.; Petrik, R.; Hay, M. E. (2002). "Indirect effects of feral horses on estuarine communities". *Conservation Biology*. **16** (5): 1364–1371. doi:10.1046/j.1523-1739.2002.01167.x. S2CID 84700265.
53. ↑  Clemann, N. (2002). "A herpetofauna survey of the Victorian alpine region, with a review of threats to these species". *Victorian Naturalist*. **119**: 48–58.
54. ↑  Matthews, D. Bryan, R. and Edwards, G. (2001) Recovery of the black-footed rock-wallaby following horse removal on Finke Gorge National Park, Northern Territory. In Nimmo (2007)
55. ↑  Burke’s Backyard: Horse Culling Retrieved 2009-12-1-23
56. ↑  Environment ACT 2007, Namadgi National Park Feral Horse Management Plan
57. ↑  Nimmo, D. G. Miller, K. & Adams, R. (2007). «Managing feral horses in Victoria: A study of community attitudes and perceptions». *Ecological Management & Restoration* 8 (3), 237—243
58. ↑  Chapple, R. (2005). "The politics of feral horse management in Guy Fawkes River National Park, NSW". *Australian Zoologist*. **33** (2): 233–246. doi:10.7882/az.2005.020.
59. 1 2  Houghton, Des. «The Killing Fields» *The Courier Mail*, 9 November 2007. Accessed online 20 December 2010
60. ↑  Senate Select Committee on Animal Welfare. (1991). Culling of large feral animals in the Northern Territory. Canberra: Senate Printing Unit.
61. ↑  ABC News: «Brumby removal plan sparks community debate» Retrieved 2009-12-16
62. 1 2  Killian, G. L. A. Miller, N. K. Diehl, J. Rhyan, J. and Thain, D. (2004) «Evaluation of three contraceptive approaches for population control of wild horses.» *Proceedings of the 21st Vertebrate Pest Conference,* 21, 263—268. In Nimmo (2007)
63. ↑  Feral Animals of the Northern Territory **(нявызн.)**.  Northern Territory Government. Архівавана з першакрыніцы 8 кастрычніка 2009. Праверана 20 December 2010.
64. ↑  *Sharp*. Humane pest animal control **(нявызн.)**. *Model code of practice for the humane control of feral horses*.  NSW Department of Primary Industries. Архівавана з першакрыніцы 28 October 2009. Праверана 19 December 2010.
65. ↑  The Australian Veterinary Association (AVA) spoke out about the Guy Fawkes River National Park Brumby cull:  Архівавана {{{2}}}.
66. ↑  Houghton, Des. "Outrage Over Brumbie Hit Squad. *Courier Mail,*30 April 2010. Accessed 20 December 2010
67. ↑  Reardon, Adriane (23 August 2023). "Damage done to precious alpine environments by feral horses 'cannot be overstated', Senate inquiry told". *ABC News* [аўстралійская англійская]. Праверана 8 September 2023.
68. ↑  *View*. Brumbies are destroying Kosciuszko National Park and must be removed (англ.). *The Sydney Morning Herald* (13 студзеня 2021). Праверана 27 мая 2021.
69. ↑  Save the Brumbies **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 4 January 2009. Праверана 5 October 2005.
70. ↑  Cuddly Koalas, Beautiful Brumbies, Exotic Olives **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 2 April 2012. Праверана 1 February 2019.
71. ↑  Kosciuszko National Park Horse Management Plan, p. 1
72. ↑  Kosciuszko National Park Horse Management Plan, p. 17
73. ↑  Feral Horse Management Plan Draft – Oxley Wild Rivers National Park **(нявызн.)**.  New South Wales National Parks and Wildlife Service (1 студзеня 2006). Архівавана з першакрыніцы 7 верасня 2006. Праверана 4 лістапада 2007.
74. ↑  ABC News: «Cull cuts Carnarvon Gorge brumby numbers» Retrieved 2009-12-19
75. ↑  «Man from Snowy River» poem by Banjo Peterson
76. ↑  *Prentice, Jeff*. A Tribute: ELYNE MITCHELL, 1913–2002 MATRIARCH OF THE HIGH COUNTRY. *Viewpoint: On Books for Young Adults* Volume 10, Number 3, Spring 2002 **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 30 кастрычніка 2009.
77. ↑  Amazon.com listing, containing a review from *School Library Journal*
78. ↑  iMDB on The Silver Brumby
79. ↑  The Silver Brumby on ASO - Australia's audio and visual heritage online **(нявызн.)**. *aso.gov.au*. Праверана 28 чэрвеня 2021.
80. ↑  Official site of Brumbies Rugby **(нявызн.)**.  CA Brumbies (2007). Праверана 31 кастрычніка 2007.

Спасылкі
--------

* Australian Brumby Alliance
* Brumby Watch
* Heritage Horse
* National Parks Wild Horse Control
* Okstate: Australian Brumby
* Save The Brumbies Inc