Насякомае на кветцы офрыс насякоманоснай (*Ophrys insectifera*)
**Псеўдакапуляцыя** — імітацыя працэсу спаравання паміж самцом некаторых насякомых, прыцягнутага кветкамі шэрагу раслін (некаторыя архідэі), і структурамі, якія нагадваюць «самку», што ўтвараюцца гэтымі кветкамі. Дадзенае з’ява часта разглядаюць у якасці прыкладу высокаспецыялізаванай энтамафіліі.

Кветкі архідэй роду офрыс (*Ophrys*) (напрыклад, офрыс насякоманосная (*Ophrys insectifera*), *Ophrys apifera*) імітуюць знешні выгляд і пах неаплодненых самак адзіночных пчол з роду *Andrena*, прыцягваючы ў якасці апыляльнікаў самцоў гэтых насякомых. Кветкі валодаюць дэталямі, якія адзначаюць відавую і палавую прыналежнасць — т. зв. візуальныя атрактанты, якія служаць для самцоў сігналам да пачатку заляцання. Таксама, каб самец не распазнаў падман да таго, як паспее апыліць кветку, на пялёстках звычайна маюцца асаблівыя вырасты і варсінкі, якія забяспечваюць імітацыю тактыльнага кантакту з целам самкі. Пах і форма гэтых кветак ўзбуджаюць палавыя інстынкты самцоў. Сядаючы на кветкі, яны вырабляюць на іх тыя ж рухі, як і пры сапраўдным сукуплення. Пакідаючы кветку, самец-апыляльнік нясе на галоўцы палінарый, пакідаючы яго на лычыку песціка іншага кветкі і ажыццяўляючы, такім чынам, перакрыжаванае апыленне  (руск.) (бел.. Пасля наведвання некалькіх кветак самцы ў далейшым ігнаруюць офрысы, і толькі 10 % з іх зноў садзяцца на іх кветкі. У 2009 годзе было даказана, што офрысы вылучаюць аламоны — асаблівую сумесь арганічных хімічных злучэнняў алкенаў і алканаў, якая імітуе пах ферамонаў самак насякомых, чым непасрэдна прыцягваюць самцоў. Ферамоны, як правіла, з’яўляюцца відаспецыфічнымі для кожнага віду насякомых. Дзякуючы гэтай спецыфічнасці архідэі, якія пераймаюць паху самак таго ці іншага віду апыляльнікаў, забяспечваюць рэпрадуктыўную ізаляцыю ад блізкіх відаў архідэй. У кветках гэтых архідэй адсутнічае нектар, які мог бы быць атрагентам для патэнцыйных апыляльнікаў.

Іншая група архідэй, кветкі якіх апыляюцца шляхам псеўдакапуляцыі самцамі насякомых, распаўсюджаная ў Аўстраліі. Тут растуць прадстаўнікі дзевяці розных родаў, якія маюць падобныя прыстасаванні. Прыкладам служыць ўзаемаадносіны архідэі *Chiloglottis trapeziformis* і асы *Neozeleboria cryptoides*.

Псеўдакапуляцыя выяўленая ў мурашак роду *Myrmecia*. Самец *Myrmecia urens* (у якіх адсутнічае характэрная для мурашак антыбіятычная метаплеўральная залоза) такім чынам апыляюць архідэю *{{bt-bellat||Leporella fimbriata}}*.

* Офрыс насякоманосная (Ophrys insectifera)Офрыс насякоманосная (*Ophrys insectifera*)
* Ophrys speculum*Ophrys speculum*
* Ophrys apifera*Ophrys apifera*
* Leporella fimbriata*Leporella fimbriata*

Зноскі
------

1. ↑  Англо-русский толковый словарь генетических терминов". Арефьев В. А. Лисовенко Л. А. Москва: Изд-во ВНИРО, 1995
2. ↑  van der Pijl, L. Dodson, C. H. (1966) *Orchid Flowers; Their Pollination and Evolution*. Coral Gables, FL: Univ. Miami Press
3. ↑  *Pasteur, G.* A Classificatory Review of Mimicry Systems(англ.) // *Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics* : journal. — Annual Reviews, 1982. — Т. 13. — С. 169. — DOI:10.1146/annurev.es.13.110182.001125
4. ↑  *van der Pijl, Leendert; Dodson, Calaway H.* Chapter 11: Mimicry and Deception // Orchid Flowers: Their Pollination and Evolution (англ.). — Coral Gables: University of Miami Press, 1966. — С. 129—141. — ISBN 0-87024-069-2.
5. ↑  Borg-Karlson A.-K. 1990 Chemical and ethological studies of pollination in the genus Ophrys (Orchidaceae). Phytochemistry 29: 1359—1387
6. ↑  Stokl, J. P. M. Schluter, T. F. Stuessy, H. F. Paulus, R. Fraberger, D. Erdmann, C. Schulz et al. 2009. Speciation in sexually deceptive orchids: pollinator-driven selection maintains discrete odour phenotypes in hybridizing species. Biological Journal of the Linnean Society 98:439-451
7. ↑  Illustrated Encyclopedia of Orchids. ISBN 0-88192-267-6.
8. ↑  Ayasse, M. 2007. Chemical mimicry in sexually deceptive orchids of the genus Ophrys. Phyton- Annales Rei Botanicae 46:221-223.
9. ↑  Schluter, P. M. P. M. Ruas, G. Kohl, C. F. Ruas, T. F. Stuessy, and H. F. Paulus. 2009. Genetic patterns and pollination in Ophrys iricolor and O-mesaritica (Orchidaceae): sympatric evolution by pollinator shift. Botanical Journal of the Linnean Society 159:583-598.
10. ↑  Shuqing Xu, Philipp M. Schluter, Giovanni Scopece, Hendrik Breitkopf, Karin Gross, Salvatore Cozzolino, Florian P. Schiest. Floral isolation is the main reproductive barrier among closely related sexually deceptive orchids // Evolution. Advance online publication 9 June 2011.
11. ↑  Nicolas J. Vereecken, Salvatore Cozzolino, Florian P. Schiestl. Hybrid floral scent novelty drives pollinator shift in sexually deceptive orchids // BMC Evolutionary Biology. 2010. V. 10. P. 103.
12. ↑  И. Г. Мещерский — Причуды паразитизма, «Биология», № 34/1996
13. ↑  Jones, D. (2006). A Complete Guide to Native Orchids of Australia including the Island Territories. New Holland Publishers (Australia), Sydney.
14. ↑  Peakall, R. (1989). The unique pollination of Leporella fimbriata (Orchidaceae) by pseudocopulating winged male ants Myrmecia urens (Formicidae). Архівавана 30 верасня 2017. — Plant Systematics and Evolution 167, 137—148.

Літаратура
----------

* Ayasse, M. 2007. Chemical mimicry in sexually deceptive orchids of the genus Ophrys. Phyton- Annales Rei Botanicae 46:221-223.
* Schiestl, F. P. and S. Cozzolino. 2008. Evolution of sexual mimicry in the orchid subtribe orchidinae: the role of preadaptations in the attraction of male bees as pollinators. Bmc Evolutionary Biology 8.
* Schluter, P. M. P. M. Ruas, G. Kohl, C. F. Ruas, T. F. Stuessy, and H. F. Paulus. 2009. Genetic patterns and pollination in Ophrys iricolor and O-mesaritica (Orchidaceae): sympatric evolution by pollinator shift. Botanical Journal of the Linnean Society 159:583-598.
* Vereecken, N. J. and F. P. Schiestl. 2008. The evolution of imperfect floral mimicry. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 105:7484-7488.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776878540 |