«Багародзіца», рукапіс 1407 года.
**«Багародзіца»** — гімн Вялікага Княства Літоўскага ў XIV—XVIII стагоддзях і найстарэйшы беларуска-польска-літоўскі рэлігійны гімн. З XV стагоддзя зваўся таксама «Песняй Айчыны» і ўжо лічыўся старадаўнім. Гімн спяваўся на каранацыях, прыдворных цырымоніях і іншых урачыстасцях, войскі перад бітвай, пры асвячэнні мошчаў святых, на пахаваннях дзяржаўных асоб.

Гісторыя
--------

Карціна Юзафа Бранта *«Багародзіца»* (1909) — польска-вялікалітоўскія войскі разам спяваюць «Багародзіцу» перад бітвай.
«Багародзіцу» адносяць да гімнаў, а не да малітваў, бо тэкст вершаваны. Найстарэйшы запіс тэксту з мелодыяй зроблены ў 1407 годзе. Упершыню «Багародзіцу» згадвае Ян Длугаш у сваёй Хроніцы, ён распавядае як на пачатку бітвы пры Грунвальдзе польска-вялілітоўскае войска заспявала «Багародзіцу» і патрасаючы дзідамі рушыла на ворага. У Вялікім Княстве Літоўскім тэксты «Багародзіцы» змяшчалі ў многіх рукапісах і друкаваных выданнях, ад так званага «Статута Яна Ласкага» (1506) да «Volumina legum» (1732).

Найстарэйшы захаваны старабеларускі запіс гімна «Багародзіца», 1529 год.
Так, напрыклад, варыянт «Багародзіцы» пад назвай «Песнь о велебной девици Панне Марии» разам з важнымі заканадаўчымі актамі ўключаны ў спіс Замойскіх Статута ВКЛ 1529 года (зборнік на старабеларускай мове). Акрамя таго, гімн на польскай мове быў уключаны ў лацінамоўныя Лаўрэнцеўскі і Пулкаўскі спісы Статута ВКЛ 1529 года.

У XVI стагоддзі перакладзены на лацінскую мову. Вядома шаснаццаць нотных запісаў «Багародзіцы» з XV—XVIII стагоддзяў.

Мелодыя Багародзіцы набліжана да мелодый грыгарыянскага харалу; запісаны нотамі-неўмамі пяцілінейнай натацыяй, у ключы фа, у малой актаве, такім чынам, прызначана для выканання мужчынскім хорам ва ўнісон ці голасам. Танальна мелодыя належыць да першага грыгарыянскага тону. Станам на 2024 год, тэкст з рукапісу 1407 года ёсць найранейшым з вядомых вершаваных запісаў польскай мовы.

Найстаражытнейшы вядомы тэкст (1407)
------------------------------------

Bogurodzica, dziewica  

Bogiem sławiena Maryja  

Twego syna, Gospodzina,  

Matko zwolena Maryja  

Zyszczy nam Spuści nam. Kyrieleison.  

  

Twego dzela krzciciela, Bożycze  

Usłysz głosy, napełń myśli człowiecze.  

Słysz modlitwę, jąż nosimy  

A dać raczy, jegoż prosimy,  

A na świecie zbożny pobyt  

Po żywocie rajski przebyt.  

Kyrieleison.

Сучасны беларускі варыянт перакладу:

Багародзіца, Дзявіца  

Богам славёна Марыя  

У твайго сына, Гаспадзіна  

Маці звалёна Марыя  

Зычы нам і адпусці нам  

  

І дзеля Хрысціцеля, Божыца  

Слыш галасы, чалавечы мыслі поўнь  

І малітву табе ўзносім  

І даць рады цябе ж просім  

Дай на свеце збожны пабыт  

Па жывоце дай райскі быт  

Багародзіца, Дзявіца  

Богам славёна, Марыя

Сучаснае выкананне
------------------

* Гурт «Стары Ольса» пад кіраўніцтвам Змітра Сасноўскага спявае гімн «Багародзіца» на беларускай мове.

Крыніцы
-------

1. 1 2 3  Славянамоўная паэзія ВКЛ 16-18 стст./ А. У. Бразгуноў. Каментарыі.
2. ↑  Песнь о велебной девици Панне Марии // Статут ВКЛ 1529 г.: спіс Замойскіх.
3. ↑  С. Лазутка, Э. Гудавичюс. Первый Литовский Статут. с. 50.
4. ↑  С. Лазутка, Э. Гудавичюс. Первый Литовский Статут. с. 95, 101.
5. ↑  *Unknown*. "TOTAL BELARUS": Забытый гимн Великого княжества Литовского ("Богородица") **(нявызн.)**. *"TOTAL BELARUS"* (понедельник, 3 декабря 2012 г.). Праверана 18 сакавіка 2024.

Літаратура
----------

* Славянамоўная паэзія Вялікага Княства Літоўскага XVI—XVIII стст. / НАН Беларусі, Ін-т мовы і літ. імя Я. Коласа і Я. Купалы; уклад. прадм. і камент. А. У. Бразгунова. — Мінск: Беларус. навука, 2011. — (Помнікі даўняга пісьменства Беларусі)
* *Лазутка С. Гудавичюс Э.* Первый Литовский Статут / Вильнюс. гос. ун-т им. В. Капсукаса, Ин-т истории АН ЛССР. — Т. 1. Ч. 1, Палеографический и текстологический анализ списков. — Вильнюс: Минтис, 1983.

Спасылкі
--------

Лагатып ВікіцытатнікаЛагатып Вікіцытатніка У Вікікрыніцах ёсць тэксты па тэме  
**Багародзіца**
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Багародзіца (гімн)
* Тэкст «Багародзіцы» на сайце гурта «Стары Ольса»
* Ці спявалі мы «Багародзіцу»?
* Выкананне арыгінальнага гімна на YouTube.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4673280-9 · LCCN: n83176095 · VIAF: 175798655 |