**Індыйская анексія Гоа** у 1961 годзе (англ.: Indian annexation of Goa) (таксама званая ўварваннем у Гоа, освобождением Гоа і падзеннем партугальскай Індыі) — акцыя ўзброеных сіл Індыі, якая паклала канец партугальскаму кіраванню ў эксклавах на тэрыторыі індыйскага субкантынента ў 1961 годзе. Узброеная акцыя пад кодавай назвай «аперацыя Віджай» (хіндзі: विजय, літар. «перамога») (назва дадзена ўрадам Індыі) працягвалася 36 гадзін, удары наносіліся з паветра, мора і наземнымі сіламі і прывяла да наважнай перамогі Індыі, што паклала канец 451-гадоваму партугальскаму каланіяльнаму кіраванню Гоа. Падчас баёў загінулі 22 індыйцы і 30 партугальцаў. Кароткі канфлікт выклікаў розную рэакцыю ў свеце: ад хвалы да асуджэння. У Індыі акцыя разглядалася як вызваленне гістарычнай індыйскай тэрыторыі, тым часам як партугальцы глядзелі на яе як агрэсію супраць нацыянальнай тэрыторыі.

Перадгісторыя
-------------

Васка да Гама быў першым еўрапейцам, які ступіў на зямлю Гоа ў 1498 годзе. З 1510 года Стары Гоа — сталіца Партугальскай Індыі пад валадарствам Афонсу д'Албукеркі. Землі, якія кіраваліся з Гоа, распасціраліся ад афрыканскай Мамбасы да кітайскага Макаа. З гэтага часу пачынаецца залаты век Гоа. Хоць каланізатары заахвочвалі змяшаныя шлюбы, каталіцтва ўкаранялася вельмі цвёрда — не ў апошнюю чаргу дзякуючы высілкам інквізіцыі. Адсюль вёў сваю місіянерскую дзейнасць св. Францыск Ксаверый; тутака ж ён і пахаваны. У XVII стагоддзі езуіцкую місію ў Гоа ўзначальваў Антоніу ды Андрадзі, першы еўрапеец, які перасек Гімалаі і патрапіў у Тыбет. Гоа быў празваны «горадам цэркваў» і архітэктурным хараством перасягаў усе хрысціянскія храмы Усходу.

У XVI стагоддзі партугальскія каралі не пакідалі планаў выкарыстання Гоа ў якасці плацдарма для заваявання ўсёй Індыі або яе ўзбярэжных раёнаў. Першай мэтай іх экспансіі была гуджарацкая крэпасць Дыу, аднак напады 1509, 1521 і 1531 гадоў былі адбіты мясцовым царком. У 1535 годзе ён сам перадаў Диу ў рукі партугальцаў у памен на дапамогу супраць наступу Вялікіх Маголаў. У 1558-1559 гадах партугальцы авалодалі Даманам на процілеглым беразе заліва, тым самым перакрыўшы ўваход у заліў для суднаў іншых еўрапейскіх дзяржаў.

Росквіт Гоа скончыўся ў канцы XVII стагоддзя, калі партугальская гандлёвая манаполія ў Індыйскім акіяне была падарвана галандцамі і англічанамі. З часам іх валодання з усіх бакоў атачылі Гоа, значэнне якога працягвала падаць. Вялікая частка перш пышных публічных будынкаў аказаліся ў развалінах, асабліва пасля таго, як губернатар пераехаў у новую сталіцу Панаджы. Нягледзячы на гэта, Стары Гоа заставаўся духоўнай метраполіяй усяго рымска-каталіцкага насельніцтва Індыі. Яго пабудовы каланіяльнага перыяду занесены ў Спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

У час Напалеонаўскіх войн Гоа знаходзіўся ў руках англічан.

Да часу атрымання Індыйскім саюзам незалежнасці ад Брытанскай імперыі у 1947 Партугалія валодала ланцужком эксклаваў на тэрыторыі індыйскага субкантынента — раёны Гоа, Дамана і Дыу, Дадры і Нагар-Хавелі, усё разам пад назвай *Estado da Índia*. Гоа, Даман і Дыу займалі тэрыторыю ў 4 тыс. кв. км, на гэтай тэрыторыі жыло насельніцтва ў 637.591. Дыяспара ганцаў налічвала 175 тыс. (каля 100 тыс. у Індыйскім саюзе, галоўным чынам у Бамбеі). Размеркаванне па рэлігіі выглядала так: 61 % індусаў, 36,7 % хрысціянаў (галоўным чынам каталікоў), 2,2 % мусульманаў. Эканоміка засноўвалася галоўным чынам на сельскай гаспадарцы, хоць у 1940—50 гадах адбыўся бум у горнай прамысловасці — пераважна ў здабычы жалезнай руды і марганца.

Гл. таксама
-----------

* Інданезійская акупацыя Усходняга Тымора‎

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  Praval, Major K.C. *Indian Army after Independence*. New Delhi: Lancer. c. 214. ISBN 978-1-935501-10-7.
2. 1 2  Peaceful and quickly over **(нявызн.)**.  Indianexpress.com. Архівавана з першакрыніцы 14 ліпеня 2012. Праверана 17 лістапада 2016.
3. ↑  Use of Force: The Practice of States Since World War II By A. Mark Weisburd *Use of Force*. c. 36.
4. ↑  Axelrod, Paul; Fuerch, Michelle (Summer 1998). "Portuguese Orientalism and the Making of Village Communities of Goa". *Ethnohistory*. Duke University Press. **45** (3). JSTOR 483320.
5. ↑  *A Queda da Índia Portuguesa*. Editorial Estampa. 2010.
6. 1 2 3  H. Kay (1970) *Salazar and Modern Portugal*, New York: Hawthorn

Літаратура
----------

* Rotter, Andrew Jon (2000). *Comrades at Odds: The United States and India, 1947-1964*. Cornell University Press. ISBN 080148460X. `{{cite book}}`: Шаблон цытавання мае пусты невядомы параметр: `|coauthors=` (даведка)
* Couto, Francisco Cabral. *Remembering the Fall of Portuguese India in 1961*. ISBN 9728799535. `{{cite book}}`: Шаблон цытавання мае пусты невядомы параметр: `|coauthors=` (даведка)Partial online version at GoaBooks2