recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Паўночная Эстонія** (таксама **Паўночная Эстляндыя**) — гісторыка-геаграфічны, этнакультурны, а таксама эканамічны рэгіён, які займае паўночную частку рэспублікі Эстонія, уздоўж паўднёвага ўзбярэжжа Фінскага заліва. У эканамічным плане гэта самы густанаселены, самы ўрбанізаваны і самы развіты ў плане інфраструктуры рэгіён краіны, на тэрыторыі якога знаходзіцца яе сталіца — горад Талін, а таксама дзве найбуйнейшых прамзоны краіны, якія з'явіліся ў савецкі час — калясталічны Хар’юмаа і памежны з Расіяй Іда-Вірумаа. Гістарычна Паўночная Эстонія ўяўляе сабой змяшэнне некалькіх моў і культур, якія пракраліся сюды ў розны час — фіна-ўгорскай (эстонцы, фіны), германскай (шведы, датчане і немцы) і славянскай (рускія, украінцы, беларусы) — якія колькасна пераважаюць у некаторых месцах рэгіёна.

Гісторыя
--------

У ХIII стагоддзі Паўночная Эстонія вылучылася ў асобны рэгіён краіны, калі ўвайшла ў склад каралеўства Данія (Гл. Дацкая Эстонія, пазней таксама Шведская Эстонія). У гэты перыяд плямёны паўднёвай часткі краіны ў большай ступені захавалі традыцыйны сельскі ўклад і зведалі балцкі і славянскі ўплыў.

Прырода і славутасці
--------------------

Паўночная Эстонія вядомая сваімі пясчанымі пляжамі, астраўкамі і стромкімі скаламі, якія абрываюцца ля берагоў Фінскага заліва. Месцамі захоўваюцца лясныя сцежкі, балоты. Тут размешчаны і найбуйнейшы запаведнік Эстоніі — Лахемааскі нацыянальны парк, празваны «Краіна заліваў». Але галоўныя славутасці рэгіёна — шматлікія старыя сядзібы і разваліны ордэнскіх замкаў і крэпасцей, цэрквы і манастыры .

* Нарва-Йыэсуу — спа-курорт «Паўночнай Рыўеры»
* Алцья — рыбацкая вёска
* Курэмяэ — праваслаўны манастыр
* Палмсэ — сядзіба

Зноскі
------

1. ↑  Eesti Spa Liit — Паўночная Эстонія Архівавана 16 верасня 2012.
2. ↑  Эстонія. Паўночная Эстонія: край на стыку культур Архівавана 10 снежня 2012.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свіслацкая настаўніцкая семінарыя (значэнні).
**Сві́слацкая настаўніцкая семінарыя** — навучальная ўстанова для падрыхтоўкі школьных настаўнікаў, якая дзейнічала ў Свіслачы з 1876 да 1921 года. Заснаваная на месцы чатырохкласнай прагімназіі. У час Першай сустветнай вайны, з 1915 года, семінарыя дзейнічала ў эвакуацыі ў Мядыні ў Калужскай губерні.

У семінарыі выкладаліся Закон Божы, асновы педагогікі, руская і царкоўнаславянская мовы, арыфметыка, асновы геаметрыі, фізіка, чарчэнне, каморніцтва, геаграфія, гісторыя, музыка, чыстапісанне, рамёствы і інш. Тэрмін навучання складаў 3 гады, з 1907 года — 4 гады. Семінарыя мела падрыхтоўчы клас, узорнае пачатковае вучылішча. У 1912/1913 навучальным годзе было 140 навучэнцаў.

У 1877—1882 гадах у семінарыі настаўнічаў этнограф Мікалай Нікіфароўскі.

Гл. таксама
-----------

* Свіслацкая беларуская настаўніцкая семінарыя

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Беларусь, 1995
2. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
3. ↑  *Супранович Е. П.* Николай Яковлевич Никифоровский.

Літаратура
----------

* Сві́слацкая настаўніцкая семінарыя // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 652. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.
**Паўночная брама** — брама Кобрынскага ўмацавання Брэсцкай крэпасці.

Паўночная брама на фрагменце плана крэпасці Брэст-Літоўск. 1830-я. РДВГА
Аляксандраўская брама (праезд) была пабудавана ў 1834—1837 гадах у паўночнай частцы Кобрынскага ўмацавання, звязваючы крэпасць з горадам, а таксама з дарагой, што вяла ў Беласток.

На вонкавай сцяне брамы размешчаны байніцы з кожнага боку ад праезду, першапачаткова іх было па тры, але ў пасляваенны час дзве байніцы былі закладзены па невядомай прычыне. Абапал праезду знаходзяцца дзве казематаваныя галерэі (кардэгардыі), якія злучаюць унутраную частку крапасной агароджы з ровам курціны і капанірам другога фронту, які быў пабудаваны ў перыяд мадэрнізацыі крэпасці ў 1867 годзе.

Паўночная брама ў час кайзераўскай акупацыі. 1916
У 1873—1878 гадах з унутранага боку крапасной агароджы, што прылягала да брамы, была пабудавана казематаваная казарма на 12 казематаў. У ёй размяшчаліся жылыя казематы, якія ацяпляліся, 2 прыбіральні, 2 казематаваныя калідоры — сувязь з чыгуннымі лесвіцамі (не захаваліся) і 2 казематаванымі люкамі, для выхаду гарнізона на валганг і вядзення баявых дзеянняў. У гэтай казарме ў перыяд Расійскай Імперыі размяшчалася варта і гаўпвахта. Разліковая ўмяшчальнасць казармы — да 253 чалавек.

Першапачаткова брама называлася **Аляксандраўскай**, у гонар цэсарэвіча Аляксандра, сына расійскага імператара Мікалая I. У час кайзераўскай акупацыі — Паўночнай брамай. У перыяд міжваеннай Польшчы яе перайменавалі ў **Брэсцкую**. З 1939 года брама стала зноў называцца Паўночнай, па кірунку свету.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Паўночная брама Брэсцкай крэпасці на Вікісховішчы |

* Аб'ект у Базе даных «Спадчына Брэсцкай крэпасці» (руск.)
**Задні мозг** — аддзел галаўнога мозга. Складаецца з моста і мазжачка.

Мост
----

Мост
Мост прадстаўлены белым і шэрым рэчывамі. Праз яго праходзяць валокны, па якіх нервовыя імпульсы ідуць уверх да нейронаў вялікіх паўшар'яў або ўніз — да прадаўгаватага і спіннога мозга.

Мазжачок
--------

Мазжачок
Мазжачок (яго часам называюць малым мозгам) знаходзіцца ззаду прадаўгаватага мозга. Ён складаецца з сярэдняй звязваючай часткі (чарвяк мазжачка) і двух паўшар'яў.

Паўшар'і мазжачка пакрыты карой (шэрае рэчыва), якая мае шматлікія ўзвышэнні (звіліны) і паглыбленні (барозны). Белае рэчыва, якое ляжыць пад карой, звязвае паўшар'і мазжачка паміж сабой, а таксама з іншымі аддзеламі ЦНС. У мазжачок паступае інфармацыя ад мышцаў, сухажылляў, суставаў, рухальных цэнтраў галаўнога мозга. Усё гэта дазваляе мазжачку рэгуляваць мышачны тонус, кантраляваць раўнавагу, каардынаваць рухі. Пры пашкоджанні мазжачка паходка чалавека робіцца няўстойлівай, а ру рук і ног — рэзкімі. Страчваецца плаўнасць і каардынацыя рухаў.

Літаратура
----------

* Машчанка М. Біялогія: вучэб. дапам. для 9-га кл. устаноў агульн. сярэдн. адукацыі з бел. мовай навучання / М.В.Машчанка, А.Л.Барысаў; пер. з рус. мовы В.У.Клімко. — 3-е выд. — Мн.: Нар. асвета, 2011. ISBN 978-985-03-1531-1.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Задні мозг
Герб Добжынскай зямлі
**До́бжынская зямля**, ***До́брынская зямля*** (польск.: Ziemia dobrzyńska, ням.: Dobriner Land) — гістарычны рэгіён у Куяўска-Паморскім ваяводстве Польшчы, на ўсход ад Торуня, паміж рэкамі Вісла, Дрвенца і Скрва. Гістарычна сфарміраваўся вакол горада Добжынь.

Геаграфія
---------

Зямля змяшчаецца па ўсходнім баку ракі Вісла, і на поўдні абмежаваная Дрвенцай на мяжы Хелмінскай зямлі. Займае 1,19% тэрыторыі краіны.

Найважнейшыя гарады Добжынскай зямлі:

* Рыпін
* Ліпна
* Голюб-Добжынь
* Добжынь-над-Віслай
* Скемпэ
* Гужна

Гісторыя
--------

Добжынская зямля на карце Польшчы
У раннім Сярэднявеччы Добжынская зямля належала Мазовіі. Конрад Мазавецкі ў 1222 падараваў Добжынь-над-Віслай і яго ваколіцы Добрынскаму ордэну, а ў 1228 — усю Добжынскую кашталянію. Калі ў 1235 Добрынскі ордэн злучыўся з Тэўтонскім, Конрад Мазавецкі дамогся вяртання Добжынскай кашталяніі, але мусіў саступіць крыжакам Хелмінскую зямлю. Да падпісання Торунскага міру (1411) Добжынская зямля была прадметам спрэчак паміж Каралеўствам Польскім і крыжакамі.

У часы Рэчы Паспалітай Добжынская зямля зрабілася часткай Інаўроцлаўскага ваяводства і падзялялася на тры паветы: Добжынскі, Рыпінскі і Ліпнаўскі. Мураваныя замкі меліся ў Баброўніках, Златорыі, Радзіках, Садлове, Рыпіне, Добжыні, Ліпне, Цэхоціне і Гужне. У Ліпне адбываліся соймікі, падчас якіх абіраліся паслы на Вальны сойм, дэпутаты ў трыбунал і ў радамскую камісію.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Добжынская зямля ўвайшла ў склад Прусіі, а ў 1815 згодна з рашэннем Венскага кангрэса перайшла да Расійскай імперыі. У склад адноўленай Польшчы вярнулася ў 1918, падчас Другой сусветнай вайны акупаваная Германіяй, вернутая ў склад Польшчы ў 1944 годзе савецкімі войскамі.

Існуе *Таварыства гмін Добжынскай зямлі*.

Гл. таксама
-----------

* Зямля

Літаратура
----------

* Ziemia dobrzyńska // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom II: Derenek — Gżack (польск.). — Warszawa, 1881. S. 88—90
* Krajewski M. Mietz A. Zabytki Ziemi Dobrzyńskiej. — Włocławek, 1996.

Спасылкі
--------

* Ziemia Dobrzyńska On-line Архівавана 22 ліпеня 2011.

| ⛭Дзяржавы крыжакоў |
| --- |
| Левант | Іерусалімскае каралеўства ·  Антыяхійскае княства ·  Графства Эдэскае ·  Графства Трыпалі ·  Кілікійскае царства ·  Кіпрскае каралеўства |
| Франкакратыя | Лацінская імперыя ·  Каралеўства Фесалонікі ·  Ахейскае княства ·  Герцагства Афінскае ·  Наксаскае герцагства ·  Сеньярыя Неграпонта ·  Венецыянская рэспубліка (Stato da Màr) ·  Мальтыйскі ордэн (Гаспітальеры) |
| Балтыйскія | Тэўтонскі ордэн (Дзяржава Тэўтонскага ордэна) ·  Ордэн мечаносцаў (Тэра Марыяна) ·  Добрынскі ордэн (Добжынская зямля) |
**«Нічога страшнага»** (руск.: Ничего страшного) — кароткаметражны мастацкі фільм рэжысёра Ульяны Шылкінай, зняты ў 2000 годзе па апавяданню Віктара Пялевіна «Сіні ліхтар».

Сюжэт
-----

У піянерскім лагеры пасля адбою хлопчыкі распавядаюць адзін аднаму перад сном страшныя гісторыі пра мерцвякоў, ды так заводзяць адзін аднаго, што губляюць пачуццё рэальнасці і ўжо гатовыя паверыць, што самі даўно мёртвыя. Усе іх фантазіі прайграваюцца на экране з дапамогай розных мастацкіх прыёмаў — гульнявое кіно, лялечная мультыплікацыя, маляваная мультыплікацыя.

У дастаткова раннім апавяданні Віктара Пялевіна, па матывах якога зняты фільм, ужо выразна гучыць асноўная тэма аўтара: дзе грань паміж жыццём і смерцю, паміж сапраўдным і ілюзорным, паміж чалавекам, які сапраўды жывы, і мерцвяком, які жывым толькі прыкідваецца?

Узнагароды
----------

Фільм мае шэраг узнагарод. У 2000 годзе ён атрымаў прыз за рэжысёрскі дэбют, прыз Гільдыі кіназнаўцаў і кінакрытыкаў Расіі на VI кінафестывалі «Літаратура і кіно» (Гатчына); другую прэмію ў раздзеле гульнявога кіно на конкурсе студэнцкіх і дэбютных работ «Св. Ганна» (Масква); дыплом кінафестывалю «Дэбют-Кінатаўр» (Масква); прыз журы конкурсу дэбютаў на міжнародным кінафестывалі «Пасланне да чалавека» (Санкт-Пецярбург); галоўны прыз за рэжысуру на міжнародным кінафестывалі студэнцкіх фільмаў (Благоеўград / Балгарыя); перамог у 3 намінацыях на ХХ Міжнародным фестывалі УДІКа; атрымаў прыз за лепшы гульнявы дыпломны фільм, прыз за лепшую работу мастака, дыплом за анімацыю. У 2001 годзе фільм атрымаў прэмію «Канала+» у намінацыі «за творчы пошук» на міжнародным кінафестывалі кароткаметражнага кіно ў Клермон-Феране (Festival du court metrage (Clermont-Ferrand)).

Зноскі
------

1. ↑  *Ничего страшного (2000)*.. Retrieved on 2021-02-26.
2. ↑  Ничего страшного (короткометражный фильм) **(нявызн.)**. *www.litagent.ru*. Праверана 26 лютага 2021.

Спасылкі
--------

* «Нічога страшнага» на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)
* Ничего страшного (короткометражный фильм) **(нявызн.)**. *www.litagent.ru*. Праверана 26 лютага 2021.
* Фільм «Нічога страшнага»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database |
Паўночная Ютландыя ў Сярэднявеччы (мае асобны ланстынг)
Карта Паўночнай Ютландыі 1710 года з выявай межаў епархій Ольбарга (сінім колерам), Орхуса (чырвоным), Вібарга (жоўтым) і Рыбе (зялёнай).
Паўночная Ютландыя (дацк.: Nørrejylland) — гісторыка-культурны рэгіён, які сёння ўваходзіць у тэрыторыю Дацкага каралеўства і ФРГ. Гістарычна гэта была тэрыторыя герцагства Шлезвіг, які вялікі час быў падуладны Даніі.

Выгляд Ютландыі на Кімбрайскім паўвостраве.  

Паўночная Ютландыя:        і:
        

Астравы Фанё, Морс, Лэсё, Самсё (зялёны) адносяцца таксама да Паўночнай Ютландыі.  

Паўднёвая Ютландыя:      
У Сярэднявеччы Паўночная Ютландыя мела ўласную зямлю ў Вібарзе. Ланстынгі існавалі таксама для Паўднёвай Ютландыі, на дацкіх астравах паміж Малым Бельтам і Эрэсунам, а таксама ў Сконэ (цяпер які належыць Швецыі). Тут таксама быў амаж караля.

Як адміністрацыйны тэрмін, назва сустракаецца толькі ў якасці агульнай назвы рэгіёны як «Лансархів Паўночнай Ютландыі» (дацк.: Landsarkivet for Nørrejylland), размешчанай у Вібарзе.

Размяшчэнне Паўночнай Ютландыі (чорны) і Паўночна-Заходняй Ютландыі (зялёны) у Даніі
Як гістарычны ландшафт, Паўночную Ютландыю як гісторыка-культурны рэгіён не варта блытаць з геаграфічным пазначэннем Паўночная Ютландыя. Паўночная Ютландыя ўключае тэрыторыю на поўнач ад Лім-фіёрда да Хімерлан. Гэта адрозніваецца ад Паўночна-Заходняй Ютландыі (выдзеленай зялёным колерам на карце) у залежнасці ад кантэксту. Абедзве гэтыя вобласці разам ахопліваюць адміністрацыйны рэгіён Паўночнай Ютландыі.

Зноскі
------

1. ↑  Vgl. Steen Bo Frandsen: *Opdagelsen af Jylland. Den regionale dimension i Danmarkshistorien 1814—1864*, Aarhus Universitetsforlag, Aarhus 1995, S. 38-41
2. ↑  Vergleiche Eintrag *Jylland* in: *Den store danske encyklopædi*, Band 10. Gyldendal Nordisk Forlag, Kopenhagen 1998, S. 212

Літаратура
----------

* Steen Bo Frandsen: *Opdagelsen af Jylland. Den regionale dimension i Danmarkshistorien 1814—1864*, Universitetsforlag, Aarhus 1995. ISBN 87-7288-685-4
* Hans Lyngby Jepsen: *Nordjylland*, hrsg. von Svend Cedergreen Bech. Gyldendal, Kopenhagen 1986
* Edvard Erslev: *Jylland. Studier og Skildringer til Danmarks Geografi*, Kopenhagen 1886
**Ліпавы Гай** — парк у Бялынічах Магілёўскай вобласці. Закладзены на плошчы ў 6 гектараў у сярэдзіне XVIII стагоддзя на сродкі чарговага ўладальніка мястэчка Крыштафа Агінскага. У першапачатковым выглядзе не захаваўся.

Меў сіметрычна-восевую пабудову пры прамавугольнай форме плана. У аснову кампазіцыі пакладзены прыём разбіўкі плошчы на сістэму квадратаў, падзеленых пяццю ліпавымі алеямі шырынёй па 6 метраў кожная, якія перасякаліся пад прамым вуглом. У цэнтры — аглядная пляцоўка і вадаём. У заходняй і паўднёва-заходняй частках размяшчаўся сад.

Літаратура
----------

* Бялыніцкі рэгулярны парк "Ліпавы Гай" // Бялыніччына : краязн. энцыкл. даведнік / Укл. М. Карпечанка. — Мінск: Выдавец В. Хурсік, 2011. — 135, іл. с. — ISBN 978-985-6888-64-2.
**Хайсы́** (трансліт.: *Chajsy*, руск.: Хайсы) — вёска ў Віцебскім раёне Віцебскай вобласці. Уваходзіць у склад Мазалаўскага сельсавета.

Гісторыя
--------

У XIX ст. вядома ў складзе маёнтка Лужасна. У 1834 г. у вёсцы 42 рэвізскія сялянскія душы. У 1846 г. прыватная ўласнасць маёра і кавалера памешчыка Мікалая Енькі. У 1847 г. — 10 двароў.

На пачатку XX ст. вёска ў Мішкаўскай воласці Віцебскага павета і губерні. У вёсцы мелася вінная лаўка, яе ўладальніку належалі 2 дзес. зямлі.

З 20 жніўня 1924 г. вёска ў Бараўлянскім сельсавеце Лосвідскага раёна Віцебскай акругі, з 29 кастрычніка 1924 г. — Кузняцоўскага раёна Віцебскай акругі, з 26 сакавіка 1927 г. — Віцебскага раёна і вобласці. У 1926 г. — 24 двары.

У 1941 г. у Хайсах 8 двароў. З ліпеня 1941 да чэрвеня 1944 гг. вёска акупіравана нямецкімі войскамі. На франтах Другой сусветнай вайны загінулі 4 яе жыхары. З 20 снежня 1960 г. вёска ў Мазалаўскім сельсавеце.

У 2003 г. — 216 двароў.

У 2014 г. у лясным масіве побач з вёскай, выяўлены каля 40 ям (астанкі 172 чал.) з касцянымі чалавечымі парэшткамі з кулявымі адтулінамі ў патылічнай або цемянной частцы чэрапа. На месцы выяўлення парэшткаў, актывісты Кансерватыўна-хрысціянскай партыі-БНФ збудавалі сімвалічную магілу і ўсталявалі тры крыжа.

Вывучыўшы знаходкі зробленыя 52 асобным спецыялізаваным пошукавым батальёнам (гільзы, манеты, гузікі, абутак, асабістыя прадметы, а таксама характар ран у чарапах і спосаб пахавання), Інстытут гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі ў 2017 г. прыйшоў да высновы, што пахаванні з'яўляюцца ўскоснымі доказамі масавых рэпрэсій на тэрыторыі Беларусі ў 1937 — 1938 гг.

Насельніцтва
------------

Інфраструктура
--------------

У вёсцы размешчаны цэнтр вытворчага ўчастка «Хайсы» ААТ «Птушкафабрыка Гарадок».

Працуюць дзіцячы сад, бібліятэка, аддзяленне сувязі, АТС, комплексны прыёмны пункт, магазін.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Віцебская вобласць: нарматыўны даведнік / У. М. Генкін, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2009. — 668 с. ISBN 978-985-458-192-7 (DJVU).
2. ↑  Под Витебском обнаружено вероятное место массовых расстрелов жертв сталинских репрессий  (руск.)
3. ↑  Поисковый батальон обнаружил в лесу под Хайсами доказательства расстрелов НКВД  (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Мазалаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | 
* Мазалава

 |
| Вёскі | 
* Баранаўка
* Бараўляны
* Букаціна
* Буяны
* Вугалок
* Герасімава
* Грабяніца
* Доўжа
* Дрыколле
* Дудчына
* Калінава
* Канавалава
* Каралёва
* Койтава
* Красны Двор
* Лосвіда
* Лужасна
* Лужкі
* Лушчыха
* Нікалаёва
* Сакольнікі
* Саўчонкі
* Станцыя Лужасна
* Суднікі
* Сушчова
* Трыгубцы
* Хайсы
* Храпавічы
* Цяцёркі
* Шалыгі
* Шчучына
* Шылы

 |
**Эльдфетль** (ісл.: Eldfell; літаральна: Вогненная гара) — вулкан у Ісландыі.

Вулкан Эльдфетль знаходзіцца на востраве Хеймаэй архіпелага Вестманаэяр, на поўдзень ад вострава Ісландыі. Утварыўся 23 студзеня 1973 года ў выніку вывяржэння на ўскраіне горада Хеймаэй. Вывяржэнне Эльдфетля было і для навукоўцаў, і для мясцовых жыхароў поўнай нечаканасцю. Выкіды з вулкана працягваліся да ліпеня 1974 года, пасля чаго Эльдфетль страціў актыўнасць. Новыя вывяржэнні, па меркаванні спецыялістаў, малаверагодныя. Вышыня Эльдфетля складае каля 200 метраў.

У час вывяржэння 23 студзеня 1973 года горад Хеймаэй быў практычна засыпаны чорным вулканічным попелам, многія дамы разбураныя. Распаленая лава, што цякла ў мора, пагражала існаванню рыбалоўнага і транспартнага порта Хеймаэй. Усё насельніцтва вострава (4,227 чалавек) было тэрмінова эвакуіравана судамі рыбалоўнага флоту вострава. Пасля заканчэння актыўнай фазы вывяржэння і аднаўлення будынкаў пераважная частка мясцовых жыхароў вярнулася на востраў. Астуджаная з дапамогай марской вады лава павялічыла плошчу вострава. На гэтай новай тэрыторыі былі пабудаваныя 200 будынкаў.

Зноскі
------

1. ↑  GLOBAL VOLCANISM PROGRAM

| ⛭Вулканы Ісландыі |
| --- |
| 
Аск’я •
Баўрдарбунга •
Брэністэйнсф'ёдль •
Вестманаэяр •
Гекла •
Грымсвётн •
Катла •
Кедлінг •
Керыд •
Крабла •
Крысювік •
Лакі •
Лісюхаўдль •
Майліфедль •
Ок •
Прэстахнукур •
Рэйк'янес •
Снайфедльс •
Сулюр •
Сюртсей •
Тындф'ядлаёкюдль •
Торваёкюдль •
Тунгнафедльс'ёкюдль •
Фаградалсф’яль •
Хверф'ядль •
Хейнгідль •
Хофс'ёкюдль •
Эйяф’ядлаёкюдль •
Эльдфедль •
Эрайваёкюдль 
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Брэгман.

**Аляксандр Абрамавіч Брэгман** (1895, Мазыр — 1919) — рэвалюцыйны дзеяч, удзельнік барацьбы за Савецкую ўладу ў Беларусі. Брат Лазара Брэгмана.

Біяграфія
---------

У сацыялістычна-дэмакратычны рух уступіў у гады Першай сусветнай вайны, пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 уваходзіў у аб'яднанай арганізацыі РСДРП, з мая 1917 бальшавік. З сакавіка 1917 года член Бабруйскага Савета, з ліпеня — член Бабруйскага камітэта РСДРП(б). 15 кастрычніка 1917 ўзначаліў Чырвонагвардзейскую камендатуру пры Бабруйскім камітэце партыі. Пасля кастрычніка 1917 года камісар па харчаванні Бабруйскага павета Мінскай губерні.

У студзені 1918, падчас наступу польскіх легіянераў генерала Ю. Доўбар-Мусніцкага, схаваўся ад арышту, пераехаў у Смаленск; працаваў у Паўночна-Заходняй абласным камітэце РСДРП(б). З красавіка 1918 г. на падпольнай рабоце ў акупаванай германскімі войскамі Беларусі. Адзін са стваральнікаў Барысаўскага, а з мая 1918 старшыня Магілёўскага падпольнага камітэта партыі. З 12 кастрычніка 1918 г. — член Магілёўскага рэўкама. У снежні 1918 года пасля вызвалення Беларусі ад германскай акупацыі сакратар Магілёўскага павятовага камітэта РКП(б), член губрэўкама.

З лютага 1919 камісар брыгады Мазырскай групы войскаў Чырвонай Арміі, захоплены ў палон польскімі ўланамі, жывым закапаны па шыю ў зямлю, а затым абезгалоўлены.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  БРЕГМАН Александр Абрамович  (руск.)
2. 1 2 3 4 5 6 7  Брегман Александр Абрамович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 79. — 737 с.
Касцёл з гранітнымі калонамі, кан. VII ст.

**Старая Дангола** (араб. ‏دنقلا القديمة‎‎) — рэшткі сярэднявечнага горада, цэнтра дзяржавы Макурыя на поўначы Судана.

Старая Дангола месціцца на правым беразе ракі Ніл у 127 км на поўдзень ад сучаснай Данголы. Дакладны час заснавання не вядомы. Відавочна, ён узнік у IV - VI стст. н. э. Да VII ст. была пабудавана ўмацаваная крэпасць, вакол якой з'явілася буйное гандлёвае паселішча. У 642 г. і 652 г. каля горада адбыліся дзве буйныя бітвы, якія спынілі прасоўванне арабаў у Нубію. З VI ст. горад выконваў важную ролю як хрысціянскі рэлігійны цэнтр. У перыяд росквіту ў пачатку 2 тысячагоддзя н. э. тут мелася 12 касцёлаў. У пачатку XIV ст. быў заваяваны мамлюкамі. У 1365 г. мамлюкі канчаткова зруйнавалі Старую Данголу, а адміністрацыйны цэнтр перанеслі на поўнач. 

На месцы сярэднявечнага горада захаваліся толькі рэшткі хрысціянскага кляштара і некаторых сярэднявечных касцёлаў. Старая Дангола таксама з'яўляецца важным мусульманскім цэнтрам паломніцтваў. Каля старажытнай хрысціянскай часткі знаходзяцца мусульманскія могілкі з пірамідальнай магільняй суфійскага падзвіжніка і адной з найстаражытнейшых мячэцяў у Афрыцы. Захавалася стэла з надпісам, пакінутым егіпецкім намеснікам Абдулой Бершамбуі ў 1317 г.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Старая Дангола
* Old Dongola
* African Kingdoms
* Old Dongola Gallery

| ⛭Населеныя пункты на Ніле (ад зліцця Белага і Блакітнага Ніла да Дэльты) |
| --- |
|  Судан | 
* Хартум
* Амдурман
* Шэндзі
* Мероэ
* Атбара
* Бербер
* Старая Дангола
* Дангола
* Вадзі-Хальфа

 |
|  Егіпет | 
* Асуан
* Ідфу
* Існа
* Луксор
* Кена
* Наг-Хаммадзі
* Гірга
* Ахмім
* Сохаг
* Асьют
* Маллаві
* Эль-Мінья
* Эль-Фашн
* Бені-Суэйф
* Васта
* Хелуан
* Маадзі
* Гіза
* Каір

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 7682976-5 · VIAF: 243909440 |
**Хайко́у**, **Хайкоў** (кіт.: 海口市) — горад, адміністрацыйны цэнтр кітайскай правінцыі Хайнань. Насельніцтва (2010 г.) — 2 046 189 чал.

Геаграфія
---------

Хайкоу знаходзіцца на поўначы вострава Хайнань ля ўзбярэжжа бухты Хайкоу ў 2280 км на паўднёвы захад ад Пекіна і 7761 км на паўднёвы ўсход ад Мінска. Частка тэрыторыі горада месціцца на невялікіх астравах у моры. Агульная плошча, якая знаходзіцца пад гарадскім кіраваннем, — 2304,84 км², але ў яе склад таксама ўваходзяць суседнія селькагаспадарчыя і прамысловыя тэрыторыі. У межах Хайкоу некалькі маляўнічых пясчаных пляжаў.

Клімат горада Хайкоу з’яўляецца пераходным ад субтрапічнага да трапічнага, дастаткова вільготны. Сярэдняя тэмпература ліпеня — ад +25,5° C да 33,1° C, студзеня — ад +15,4° C да 21° C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 1652,1 мм. Найбольш дажджлівая пара цягнецца з пачатку чэрвеня да канца верасня.

Гісторыя
--------

Кітайскія гісторыкі лічаць, што Хайкоу быў заснаваны ўжо ў часы імперыі Хань і з’яўляўся галоўным портам для кітайскага адміністрацыйнага цэнтра Хайнаня, К’юнгшаня (зараз уваходзіць у склад Хайкоу). Сама назва горада значыць «порт» або «бухта». Але ў дакументах яго назва пачала ўзгадвацца толькі ў эпоху імперыі Мін. Ён адыгрываў значную ролю ў гандлі паміж востравам Хайнань і мацерыковым Кітаем, а таксама з краінамі Паўднёва-Усходняй Азіі. Палітыка абмежавання кантактаў з іншаземцамі, якую ў далейшым праводзіла маньчжурская дынастыя, прывяла да часовага заняпаду. Але пасля адкрыцця порта для іншаземных караблёў у 1858 г. Хайкоу хутка рос і з цягам часу ператварыўся ў галоўны эканамічны цэнтр вострава Хайнань.

У 1988 г. Хайкоу быў абвешчаны адміністрацыйным цэнтрам утворанай правінцыі Хайнань.

Эканоміка
---------

Хайкоу — важны транспартны і фінансавы цэнтр правінцыі Хайнань. Тут працуюць глыбакаводны порт, міжнародны аэрапорт, ідзе будоўля хуткаснай чыгункі. Прамысловыя прадпрымствы Хайкоу вырабляюць аўтамабілі, вырабы з гумы, фармацэўтыку, перапрацоўваюць сельскагаспадарчую прадукцыю. Важную галіну гарадской эканомікі складае турызм. На поўдні горада дзейнічае свабодная гандлёвая зона (1,93 км²).

Гарады-пабрацімы
----------------

* Аклахома-Сіці (ЗША)
* Гдыня (Польшча)
* Дарвін (Аўстралія)
* Дэнпасар (Інданезія)
* Перт (Вялікабрытанія)

Зноскі
------

1. ↑  Seventh National Population Census of the People's Republic of China<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q65059106'></a>
2. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8). — табліца «Адміністрацыйны падзел Кітая»

Спасылкі
--------

* Афіцыйная старонка
* Даведнік для вандроўнікаў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | DMOZ |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4448983-3 · VIAF: 234318094 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзячко.

**Міхаі́л Фё́даравіч Дзячко́** (1912, г. Петрыкаў, Мазырскі павет, Мінская губерня — 29 кастрычніка 1987, Мінск) — савецкі супрацоўнік органаў дзяржаўнай бяспекі, былы міністр унутраных спраў Беларускай ССР, палкоўнік дзяржаўнай бяспекі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і цесляра. Беларус. У КП(б)Б з сакавіка 1939 года (выключаны 25 мая 1959 года Мінскім абкамам КПБ за «парушэнні сацыялістычнай законнасці»).

Навучаўся ў Петрыкаўскай школе 2 ступені, у 1937 годзе скончыў Беларускі інстытут масавага завочнага навучання пры ЦК КП(б)Б.

У 1930 годзе працаваў на пасадах адказнага сакратара Петрыкаўскага гарвыканкама і загадчыка спецчасткай леспрамгаса.

У органах АДПУ-НКУС-НКДБ-МДБ-МУС-КДБ з лістапада 1930 года: у Мазырскім акруговым аддзеле АДПУ-НКУС, Палескім абласным упраўленні НКУС, НКУС БССР. У гады Вялікай Айчынная вайны служыў у органах НКУС Паўднёва-Уральскай ваеннай акругі.

27 лістапада 1943 года быў адкамандзіраваны ў НКДБ БССР і прызначаны начальнікам аддзела УНКДБ Гомельскай вобласці, з сакавіка 1944 года начальнік 1-га ўпраўлення НКДБ БССР, са студзеня па ліпень 1945 года начальнік штаба Апарата ўпаўнаважаных НКУС па 2-му Беларускаму фронту, да сакавіка 1953 года кіраваў 1-ым і 2-ім упраўленнямі НКДБ-МДБ БССР.

6 красавіка 1953 года быў прызначаны намеснікам міністра унутраных спраў БССР, неўзабаве стаў міністрам, але хутка зноў стаў намеснікам міністра.

15 чэрвеня 1954 года быў прызначаны 1-м намеснікам старшыні КДБ пры СМ БССР. 29 ліпеня 1958 года быў звольнены «па фактах дыскрэдытацыі».

Выведзены з кандыдатаў у члены ЦК КПБ 29 кастрычніка 1958 года «за грубыя парушэнні сацыялістычнай законнасці».

Узнагароды
----------

* 3 ордэны Чырвонага Сцяга (05.11.44, 21.04.45, 01.06.51);
* ордэн Айчыннай вайны 2 ступені (28.10.43);
* ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга (30.12.48);
* ордэн Чырвонай Зоркі (30.04.46);
* 6 медалёў;
* знак «Заслужаны работнік НКУС» (27.04.40).

Літаратура
----------

* *Петров Н. В.* Дечко Михаил Федорович // Кто руководил органами госбезопасности: 1941-1954. — М.: Междунар. о-во «Мемориал»: Звенья, 2010. — С. 332. Архівавана 2 снежня 2020.

| ⛭Наркамы і міністры ўнутраных спраў Беларускай ССР |
| --- |
| Народныя камісары ўнутраных спраў БССР | Леанід Закоўскі (1934) • Ізраіль Ляплеўскі (1934 — 1936) • Георгій Малчанаў (1936 — 1937) • Барыс Берман (1937 — 1938) • Аляксей Наседкін (1938) • Лаўрэнцій Цанава (1938 — 1941) • Аляксандр Мацвееў (1941 — 1942) • Сяргей Бельчанка (1943 — 1946) |
| Міністры ўнутраных спраў БССР | Сяргей Бельчанка (1946 — 1953) • Міхаіл Баскакаў (1953) • Міхаіл Дзячко (1953) • Міхаіл Баскакаў (1953 — 1958) • Сяргей Сікорскі (1958 — 1960) • Аляксандр Аксёнаў (1960 — 1966) • Барыс Шумілін (1966 — 1967) • Аляксей Клімаўской (1967 — 1978) • Генадзь Жабіцкі (1978 — 1983) • Віктар Піскароў (1984 — 1990) • Уладзімір Ягораў (1990 — 1991) |
**Monolith Films** — польская вытворча-дыстрыб’ютарская кампанія. Заснавана ў 1998 годзе. Станам на 2021 год, афіцыйны польскі дыстрыб’ютар фільмаў кампаній DreamWorks SKG, Lions Gate Entertainment, Summit Entertainment, STX і Ghibli, а ў мінулым, сярод іншых, 20th Century Fox, Sony Pictures, Metro-Goldwyn-Mayer, Warner Bros. і Buena Vista.

Кампанія мае падраздзяленні: Monolith Video (распаўсюджванне DVD/Blu-ray), Cineman (паслуга VOD) і Victonex, якое кіруе Kino Atlantic у Варшаве, а раней таксама Monolith Plus, якое спецыялізуецца на распаўсюдзе мастацкага кіно. З верасня 2013 года Monolith рэалізуе праграму «Kino Klasa», скіраваную на папулярызацыю кінакультуры сярод наймаладзейшых палякаў, у межах праекта арганізуе паказы фільмаў для настаўнікаў і стварае навучальныя матэрыялы, звязаныя з выбранымі фільмамі.

Зноскі
------

1. ↑  Раздзел «O nas» на афіцыйным сайце кампаніі.
2. ↑  Афіцыйны сайт праекта «Kino Klasa».
3. ↑  Projekt edukacyjny «Kino Klasa».

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт кампаніі
**Moleskine** (Малескін) — гандлёвая марка італьянскай кампаніі Modo & Modo, выкарыстоўваецца больш за 200 гадоў.

150-200 гадоў назад Малескіны яшчэ вырабляліся некалькімі невялікімі мануфактурамі ў Францыі. Малескін знік з віду ў 1986 годзе разам з крамай у французскім горадзе Туры. Але ўжо ў канцы 1990-х група мастакоў з Італіі ўспомніла аб Moleskine. «Мода энд Мода» зарэгістравалі гандлёвую марку «Moleskine».

У наш час кампанія выпускае запісныя кніжкі і нататнікі з шчыльнай вільгацеўстойлівай паперай і ў цвёрдай вокладцы, эластычнай гумкай і матузам для закладкі старонак; сярод прадукцыі — запісныя і тэлефонныя кнігі з рознай разліноўкай, запісныя кніжкі для малявання, чарчэння, запісу нот, рэпарцёрскія нататнікі і г.д. Усяго больш за два дзясяткі.

Гандлёвая марка «Moleskine» пазіцыяніруецца як элітарная.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Moleskine на Вікісховішчы |

* Афіцыйны сайт
* Moleskine ў Мінску Архівавана 19 чэрвеня 2016.
* Малескарня — легендарная кнігарня! Архівавана 19 мая 2015.
**Акадэмія навук** (АН) — некамерцыйная арганізацыя, якая аб'ядноўвае людзей, што займаюцца рознымі навукамі. Членаў такіх акадэмій называюць акадэмікамі.

Акадэмія навук Беларусі
-----------------------

Асноўны артыкул: **Нацыянальная акадэмія навук Беларусі**
Галоўны будынак НАНБ. Мінск, пр-т Незалежнасці
Урачыстае адкрыццё Акадэміі навук адбылося ў 1 студзеня 1929 у дзесятую гадавіну ўтварэння Беларускай ССР. Першым прэзідэнтам Акадэміі навук стаў гісторык прафесар У. М. Ігнатоўскі. На дзень адкрыцця штат акадэміі складаў толькі 128 чалавек, з іх 87 навуковых супрацоўнікаў. Аднак з самага пачатку Акадэмія навук стала вядучым навуковым цэнтрам, што ўплываў на эканамічнае, тэхналагічнае, сацыяльнае і культурнае развіццё рэспублікі. У пачатку 1941 у Акадэміі навук працавала каля 750 чалавек. У яе структуры было 12 навукова-даследчых устаноў, з іх 9 інстытутаў.

Акадэмія навук падпарадкоўваецца Прэзідэнту Рэспублікі Беларусь, падсправаздачная Савету Міністраў Рэспублікі Беларусь і ажыццяўляе арганізацыю, правядзенне і каардынацыю фундаментальных і прыкладных навуковых даследаванняў і распрацовак па важнейшых напрамках прыродазнаўчых, тэхнічных, гуманітарных, сацыяльных навук і мастацтваў з мэтай навуковага забеспячэння эканамічнага, сацыяльнага і культурнага развіцця Рэспублікі Беларусь, а таксама выконвае ў межах паўнамоцтваў, устаноўленых Законам Рэспублікі Беларусь «Аб Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі» і Статутам Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, асобныя функцыі рэспубліканскага органа дзяржаўнага кіравання ў галіне навукі.
**Пажа́равацкі мір** або **Пасаравіцкі мір** (ням.: Friede von Passarowitz, турэцк.: Pasarofça Antlaşması, сербск.: Пожаревачки мир) — мірны дагавор, які быў складзены 21 ліпеня 1718 года паміж Аўстрыяй і Венецыяй з аднаго боку і Асманскай імперыяй з іншага боку ў горадзе Пажаравацы і скончыў Аўстра-турэцкую і Турэцка-венецыянскую войны.

Асманская імперыя саступала Аўстрыі Банат, Алтэнію і паўночную Сербію разам з Бялградам. Усе гэтыя ўладанні Аўстрыя зноў вярнула Асманскай імперыі праз 21 год па Бялградскаму міру. Венецыя саступала асманам заваяваныя ёю ў 1715 годзе часткі паўвострава Пелапанес, але захоўвала за сабой некаторыя крэпасці ў Грэцыі і Албаніі, а таксама Іанійскія астравы. Падчас мірных перамоў былі падпісаны і некаторыя гандлёвыя дагаворы, па якіх падданным султана на тэрыторыі Аўстрыі падавалася свабода гандлю.
**Лагер НКУС для нямецкіх ваеннапалонных № 189** — канцэнтрацыйны лагер у г. Орша, дзе трымалі нямецкіх ваеннапалонных, вайскоўцаў саюзных гітлераўскай Германіі армій і інтэрніраваных НКУС цывільных нямецкіх грамадзян. Дзейнічаў з 1944 г. па пач. 1950-х. Разлічаны на 6 тыс. чал. Як і ў іншых аналагічных лагерах нацыянальны склад яго зняволеных быў разнастайным: акрамя немцаў, аўстрыйцаў і венграў маглі сустракацца «румыны, італьянцы, французы, палякі, чэхаславакі, яўрэі, югаславы, бельгійцы і нават люксембуржцы». Як і ў іншых гарадах ваеннапалонныя былі «базай па забяспячэнню рабочай сілай» пры аднаўленні гаспадаркі Оршы.

Гл. таксама
-----------

* Нямецкія вайсковыя могілкі 1941-1944 гг. пад Мінскам
* Выкарыстанне прымусовай працы нямецкага цывільнага насельніцтва ў СССР
* Інтэрніраванне немцаў у ЗША
* Нямецкія ваеннапалонныя ў СССР

Зноскі
------

1. ↑  В. Федорович Пленные немцы в белорусских лагерях // Naviny.by
2. ↑  В. Черкасова ЗАЛОЖНИКИ ВОЙНЫ. После окончания боев ими остаются военнопленные// Белгазета 17.09.2001, № 36 (302)
3. ↑  Весна Победы на Оршанщине//Выстояли и победили: cвидетельствуют архивы

| ⛭Лагеры НКУС для нямецкіх ваеннапалонных у Беларусі |
| --- |
| Нумары лагераў | 
* 56
* 168
* 183
* 189
* 271
* 281
* 284
* 311
* 410

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі.
**Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі** (літ.: Trakų Švč. Mergelės Marijos Apsilankymo bazilika) — рымска-каталіцкі храм у горадзе Тракай (Літва). Помнік архітэктуры готыкі і сталага або «сармацкага» барока. У касцёле захоўваецца абраз Маці Божай Троцкай.

Гісторыя
--------

Касцёл заснаваны Вітаўтам Вялікім у 1409 годзе. У 1655 годзе храм быў значна пашкоджаны. У 1700 годзе дабудавана капліца Ромераў, якія валодалі маёнткамі ў вахоліцах Трокаў. У 1718 годзе будынак зноў асвечаны пасля перабудовы ў стылі барока.

Архітэктура
-----------

Бакавы фасад касцёла
Інтэр’ер касцёла
Адзін з найбольш ранніх каталіцкіх храмаў у Вялікім княстве Літоўскім, Тракайскі касцёл мае рысы будаўнічага прымітыву: моцна перакошаны план асноўнага аб’ёму і апсіды.

Касцёл мае простую трохнефавую залавую структуру асноўнага аб’ёму, пяцігранную апсіду прэзбітэрыя і невялікую рызніцу з правага боку ад апсіды. Чатырохгранныя вежы на галоўным фасадзе маюць пазнейшае паходжанне. Па сваёй структуры блізкі да касцёлаў у Кедайняі і Меркінесе.

Капліца Ромераў
---------------

Капліца Ромераў. А. Ромер
Капліца аформлена ў стылі класіцызму. Сцены расчлянёныя парнымі пілястрамі, іх капітэлі ўпрыгожаны гронкамі вінаграду. У сярэдзіне XIX стагоддзя капліцу абнавіў Казімір Ельскі (1782—1867), прафесар скульптуры Віленскага ўніверсітэта. У капліцы створаны алтар Укрыжавання, выкананы ў строгіх формах, з выразным распяццем сярэдзіны XVIII ст. Паводле праектаў Ельскага, былі створаны класіцыстычныя надмагіллі Міхала (1778—1853), прэзідэнта Вільні, і ягонай жонкі Рахілі дэ Раес (1783—1855), пахаваных у сутарэннях капліцы, упрыгожаныя скульптурнымі выявамі памерлых і алегарычнымі кампазіцыямі. Пра пахаваных тут іншых членаў сям’і Ромераў, у тым ліку мастакоў Эдварда Яна (1806—1878) і ягонага сына Альфрэда Ізідара (1832—1897), нагадваюць мемарыяльныя дошкі, убудаваныя ў сцены капліцы.

Зноскі
------

1. ↑  Kościół Witolda w Trokach
2. ↑  RÖMERIŲ KOPLYČIA **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 4 жніўня 2022. Праверана 28 красавіка 2020.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Тракай)
* Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Тракай) на сайце Radzima.org
**Каракача́ны** (грэч. Σαρακκατσάνοι, каракацаны, саракацаны, влахі) этнічная група ў горных абласцях Грэцыі (Фесалія, Македонія, Эпір, Пелапанес) (каля 10 тысяч), паўднёва-заходняй Балгарыі (4 тысячы, 2001) і Паўночнай Македоніі. Размаўляюць на дыялекце новагрэчаскай мовы. Веруючыя — праваслаўныя.

Да сярэдзіны XX стагоддзя займаліся, галоўным чынам, адгонным жывёлаводствам і гандлем мясам і малаком. Летнія месяцы каракачаны жылі ў балгарскіх Радопах, а зімой вярталіся ў Грэцыю. Міграцыі на поўнач пачыналіся ў вясенні Юр'еў дзень, а зваротная міграцыя — на Дзмітрыяў дзень. Да сённяшняга дня перайшлі да аседлага лада жыцця, займаюцца земляробствам, зліваюцца з мясцовым насельніцтвам, у Балгарыі пераход да аселасці стаў шмат у чым вынікам ціска мясцовага ўрада, які канфіскоўваў каракачанскі скот. У Асманскай імперыі каракачаны карысталіся адноснай незалежнасцю. Але, у выніку частых канфліктаў з туркамі, яны, па сведчанню балгарскага гайдука Хрыста Македонскага, марылі аб звяржэнні прыгнёту.

Згодна з адной гіпотэзай каракачаны — гэта фракійцы, якія перайшлі на грэчаскую мову, згодна з другой — грэказаваныя румыны, па трэцяй — грэказаваныя цюркі. Ёсць і іншыя версіі.

Гл. таксама
-----------

* Валахады
* Караманліды
* Юрукі — цюркскія (турэцкія) качавыя плямёны
* Арамуны
* Мегляніты

Галерэя
-------

* Традыцыйны жаночы стройТрадыцыйны жаночы строй
* Каракачанскія дзеціКаракачанскія дзеці
* Будынак культурна-асветнага таварыства каракачан. Слівен. БалгарыяБудынак культурна-асветнага таварыства каракачан. Слівен. Балгарыя
* Каракачанская жанчына ў народным строі. Пінд. ГрэцыяКаракачанская жанчына ў народным строі. Пінд. Грэцыя

Зноскі
------

1. ↑  *Иванова Ю. В.* Каракачаны // *народы и религии мира: Энциклопедия* / Гл. редактор В. А. Тишков; Редкол.: О. Ю. Артёмова, С. А. Арутюнов, А. Н. Кожановский, В. М. Макаревич (зам. гл. ред.), В. А. Попов, П. И. Пучков, (зам. гл. ред.), Г. Ю. Ситнянский. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1999. — С. 222—223. — ISBN 5-85270-155-6.
2. ↑  *Zenja Pimpieva*. Karakcanite v Bulgaria/ Ot nomadstvo kam usednalost / Karakčani Bugarske/ Od nomadskog do sjedilačkog života/ Sofia. 1995
3. ↑  *Χαατξημιχάλη, Αγγελική*. Οι Σαρακκατσσάνοι. Αθήνα. ελλ. 82, 1957. ISBN 978-6-608-76974-8.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Universalis |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph117666 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кузняцова (значэнні).
**Эльза Канстаўцінаўна Кузняцова** (4 снежня 1930, г. Зарайск, Маскоўская вобласць) — беларускі і казахскі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Маскоўскі архітэктурны інстытут у 1955 годзе. Працавала ў праектных інстытутах Алма-Аты. З 1972 г. — галоўны архітэктар праектаў у Мінскграмадзянпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1958 года. Пражывае ў Мінску.

Творчасць
---------

У Казахстане запраектавала дзіцячы садок-яслі (1963), школу (1969), мікрараён № 1 (1965) у Джанытае; у аўтарскім калектыве: праект рэканструкцыі паўночнай часткі Алма-Аты (1969), 144-кватэрны жылы дом з крамай па вул. Фурманава (1970), Дзяржаўны музей мастацтваў КазССР (1966—1977).

Дом культуры ў Барысаве
Асноўныя працы ў Беларусі (у аўтарскім калектыве): жылыя дамы па вул. Савецкай у Лагойску (1972—1974), ПТВ ВА «Луч» у Мінску (1978), комплексы піянерлагераў на 2680 месцаў у Радашковічах (1982), на 2480 месцаў у раёне Ракава і ў Ждановічах (1978—1986), кінатэатр і Дом культуры ў Барысаве (1982, у сааўтарстве з А. Шпанікавым), лабараторны корпус Інстытута аховы раслін у Прылуках (1985).

Зноскі
------

1. ↑  Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)

Літаратура
----------

* Кузнецова Эльза Константиновна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Časopis Maćicy Serbskeje** (*Часопіс Маціцы Сербскай*) — навуковы, грамадска-культурны і літаратурны лужыцкі часопіс, які выходзіў у Германіі з 1848 па 1937 год. Выдаваўся на верхнялужыцкай і ніжнялужыцкай мовах.

Першы нумар часопіса выйшаў у 1848 годзе па ініцыятыве лужыцкай культурна-грамадскай аганізацыі Маціца сербская і быў яе друкаваным органам. Выходзіў адзін раз на год. Да 1972 года меў назву *«Časopis Towarstwa Maćicy Serbskeje»*.

Першым галоўным рэдактарам часопіса да 1852 года быў лужыцкі паэт Ян Арнашт Смолер. Пасля галоўнымі рэдактарамі былі Якуб Бук (1853—1867), Міхал Горнік (1868—1894), Арнашт Мука (1894—1932), і Ота Вічаз (1933—1937)

Апошні дзевяносты нумар часопіса выйшаў у 1937 годзе. Пасля Другой сусветнай вайны арганізацыя Маціца сербская пачала выдаваць з 1952 года падобны часопіс з назвай «Lětopis».

Зноскі
------

1. ↑  Sorbian periodicals (chronologically)

Спасылкі
--------

* Архіў часопіса з 1848 года па 1900 год на сайце Сербскага інстытута (ням.)

| ⛭ СМІ на лужыцкай мове |
| --- |
| 
* Časopis Maćicy Serbskeje
* Internecy
* Katolski Posoł
* Lětopis
* Nowy Casnik
* Łužyca
* Płomjo
* Pomhaj Bóh
* Produktionsgruppe Sorbischer Film
* Radijo Satkula
* Rozhlad
* Serbski rozhłós
* Serbske Słowo
* Serbska šula
* Serbske Nowiny
* Sorabia-Film-Studio
* Wuhladko

 |
Электравоз з лагатыпам кампаніі «Železničná spoločnosť Slovensko»
**Železničná spoločnosť Slovensko** — славацкі чыгуначны аператар, які займаецца пасажырскімі перавозкамі. Штаб-кватэра кампаніі размяшчаецца ў Браціславе.

Гісторыя
--------

Першая чыгунка на тэрыторыі Славакіі была пракладзена ў 1840 годзе.

У 2002 была створана кампанія Železničná spoločnosť, якая стала пераемніцай Železnice Slovenskej republiky.

У 2005 годзе тая кампанія была дадаткова падзеланая на «Železničná spoločnosť Slovensko», якая павінна была займацца пасажырскімі перавозкамі і на «Železničná spoločnosť Cargo Slovakia» якая павінна займацца грузаперавозкамі.

У студзені 2011 года «Železničná spoločnosť Slovensko» страціла сваю манаполію на пасажырскія перавозкі ў краіне. Кампанія RegioJet атрымала кантракт на перавозкі па маршруту Браціслава — Дунайска-Стрэда — Комарна.

У лакаматыўным парку кампаніі электравозы 380 і 37 электравозаў S 499.3, прыпісаных у лкаматыўныя дэпо гарадоў Жыліна і Кошыцы.. З 3480 км чыгункі 43 % электрыфікавана.

Зноскі
------

1. ↑  Slovak Railway Gazette 2012-11-14
2. ↑   Архівавана 30 красавіка 2011. Dislokace hnacích vozidel a řídicích vozů ZSSK

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Železničná spoločnosť Slovensko
Прысяга Віктара Юшчанкі на Бібліі
**Прысяга** — афіцыйнае ўрачыстае абяцанне прытрымлівацца пэўных абавязкаў, патрабаванняў закону, захоўваць вернасць справе, быць праўдзівым. Была пашырана ў палітычнай і юрыдычнай практыцы Беларусі ў мінулым. У часы Вялікага Княства Літоўскага прысягалі вялікія князі, канцлеры, ваяводы, суддзі і іншыя службовыя асобы дзяржаўнага апарату; у судаводстве прысяга была дадатковым сродкам забеспячэння доказаў па справах праз абавязковае прысяганне сведкаў. 

Тэкст Прысягі радавога і начальніцкага складу органаў унутраных спраў Рэспублікі Беларусь. 1992
Прысяга пашырана і ў іншых краінах (прысяга прэзідэнтаў, губернатараў, суддзяў, сведкаў і інш.), у многіх устаноўлена палітычная, адміністрацыйная і крымінальная адказнасць за парушэнне прысягі. Першапачаткова прысягу давалі ў выглядзе клятвы (напрыклад, клятва Гіпакрата, якую давалі ўрачы пры атрыманні дыплома), парушэнне якой магло цягнуць за сабой маральнае і грамадскае ўздзеянне. Прававыя вынікі мела парушэнне прысягі ваеннаслужачымі, работнікамі міліцыі. 

У Беларусі практыка прысягання адноўлена пры атрыманні незалежнасці. Канстытуцыя Беларусі замацавала прыняцце прысягі ва ўрачыстай абстаноўцы на спецыяльным пасяджэнні парламента як адну з найважнейшых умоў уступлення прэзідэнта на сваю пасаду. У заканадаўстве Беларусі прадугледжана таксама прысяга для ваеннаслужачых, суддзяў, работнікаў міліцыі і інш.

Літаратура
----------

* Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Прысяга
**Іван Андрэевіч Паліўка** (7 студзеня 1926, в. Пераруб, Драгічынскі павет, Палескае ваяводства — 18 жніўня 1975) — Герой Сацыялістычнай Працы (1966), заслужаны меліяратар БССР

Біяграфія
---------

У 1934—1939 гадах вучыўся ў польскай школе в. Хомiчава, якая за 3 км ад дома, за Дняпроўска-Бугскiм каналам, з 1939 года у той жа школе, але з савецкімі настаўнікамі.

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, на фронце са жніўня 1944 года, быў сапёрам.

Пасля дэмабілізацыі ў 1950-м атрымаў прафесію шафёра, працаваў на грузавіку. Затым закончыў Пінскае сельскае прафесійна-тэхнічнае вучылішча, з 1951 года працаваў машыністам экскаватара Дняпроўска-Бугскага тэхнічнага ўчастка ў Пінску. З 1952 года — меліяратар Іванаўскай машынна-меліярацыйнай станцыі, першым месцам працы было балота Няслуха, потым — рака Вісліца. У 1961—1974 гадах — машыніст, старшы машыніст экскаватара Іванаўскага будаўніча-мантажнага ўпраўлення меліярацыі трэста «Брэстводбуд» (з 1972 года Іванаўскае БМУ ў трэсце «Пінскводбудмеханізацыя»).

Іван Андрэевіч вёў вялікую грамадскую работу: дэпутат Вярхоўнага Савета СССР 8-га склікання (1970—1974). На ХХVІІ з’ездзе КПБ І. А. Паліўка быў абраны членам ЦК, якім з’яўляўся ў 1971—1975 гг. у гэты час сакратаром быў Пётр Міронавіч Машэраў.

Пасля цяжкай і працяглай хваробы памёр 18 жніўня 1975 года, пахаваны ў в. Пераруб, на магіле ўстаноўлены помнік (1978). Імем І. А. Паліўкі названа вуліца ў г. Іванава Брэсцкай вобласці, яго імя занесена ў Кнігу народнай славы Іванаўскага раёна. На будынку Iванаўскага БМУ ўстаноўлена мемарыяльная дошка: «Здесь, в Ивановском СМУ, с 1952 по 1974 год работал старший машинист одноковшового экскаватора Герой Социалистического Труда Иван Андреевич Поливко».

Узнагароды
----------

За выдатную прафесійную падрыхтоўку моладзі быў узнагароджаны Ганаровай граматай Вярхоўнага Савета БССР (1974). Заслужаны меліяратар Беларускай ССР (1964), гэта ганаровае званне, устаноўленае ў 1963 годзе, ён атрымаў адным з першых у рэспубліцы. Званне Героя Сацыялістычнай Працы яму было прысвоена 30 красавіка 1966 годзе за выдатныя поспехі ў вытворчасці і нарыхтоўках сельскагаспадарчых прадуктаў. За франтавую і працоўную дзейнасць ўзнагароджаны двума ордэнамі Леніна, сям’ю медалямі, у т. л. медалямі ВДНГ СССР.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Поливко Иван Андреевич // Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биографический справочник / сост. И. К. Кулан [и др.]. Минск, 2014. С. 182.
* Паліўка Іван Андрэевіч ; Мастак зямлі / У. Тураў // Памяць. Іванаўскі раён : гіст.-дакум. хроніка. Мінск, 2000. С. 474—475.
* Поливко Иван Андреевич // Их именами названы… : энциклопедический справочник. Минск, 1987. С. 490.
* Герой Социалистического Труда. Поливко Иван Андреевич // Мелиорация : энциклопедический справочник. Минск, 1984. С. 109.
* Поливко Иван Андреевич // Белорусская ССР : краткая энциклопедия : в 5 т. Минск, 1982. Т. 5. С. 502.
* Паліўка Іван Андрэевіч // Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : у 5 т. Мінск, 1981. Т. 5. С. 461.
* Паліўка Іван Андрэевіч // Беларуская савецкая энцыклапедыя : у 12 т. Мінск, 1975. Т. 8. С. 60.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чаляднін.
**Іван Андрэевіч Чаляднін** (руск.: Иван Андреевич Челяднин; пам. пасля 1521) — канюшы, баярын, ваявода і маскоўскі палкаводзец.

Біяграфія
---------

Фрагмент карціны «Аршанская бітва» Ганса Крэля, на якім выяўлены маскоўскі ваявода Іван Чаляднін.
Старэйшы сын баярына і ваяводы Андрэя Чалядніна. Быў канюшым Васіля III і пскоўскім ваяводам (1510—1511). У 1508 годзе, у часы маскоўска-літоўскай вайны 1507—1508 гадоў, ездзіў у Літву ў складзе маскоўскага пасольства да Жыгімонта Старога. У 1509 годзе быў накіраваны як царскі намеснік у Пскоў. Кіраваў дэпартацыяй жыхароў Пскова ў маскоўскія гарады і паселішчы. У 1511 годзе быў адкліканы з Пскова з-за ўчыненых ім там разам з Рыгорам Чалядніным бясчынстваў. У тым жа годзе атрымаў сан баярына. У 1512 годзе ездзіў з пасольствам да казанскага хана. Падчас маскоўска-літоўскай вайны 1512—1522 гадоў спрабаваў захапіць Смаленск, але безвынікова.

Чаляднін быў галоўнакамандуючым маскоўскімі войскамі ў бітве пад Оршай. Бітва скончылася поўным разгромам маскавітаў, сам Іван Чаляднін разам з іншымі маскоўскімі ваяводамі і ваеннымі начальнікамі патрапіў у палон. Памёр у няволі ў Вільні пасля 1521 года.