**Рагвалод Барысавіч**, у хрышчэнні **Васіль** (1110-я — 1171/1180) — князь полацкі (1144—1151; 1159—1162), князь друцкі (1158—1171/1180).

Біяграфія
---------

Сын полацкага князя Барыса Усяславіча, напэўна, старэйшы брат Івана і Звяніславы.

На думку Эдуарда Загарульскага, у 1128 годзе князь Барыс, напэўна, праз хваробу страціў дзеяздольнасць і стала пытанне пра ажыццяўленне ўлады ў Полацку. На гэта прэтэндаваў наступны паводле старшынства Усяславіч — князь Давыд, але палачане былі супраць, хацелі каб пры Барысе ўладарыў яго сын Рагвалод Барысавіч. Магчыма, паміж Давыдам і палачанамі з Рагвалодам адбываўся канфлікт. Напэўна, гэта і было «няпраўдай» Давыда праз якую вялікі князь кіеўскі Мсціслаў Уладзіміравіч арганізаваў вялікі паход у Полацкую зямлю, але пэўна яго мэты невядомы. Палачане «ўзялі» князя Рагвалода і пайшлі з ім да вялікага князя Мсціслава, атрымаць санкцыю на ўладаранне бацьку, што Мсціслаў і дазволіў. На думку Загарульскага, Рагвалод тады быў зусім малады, бо выступае не самастойна, а як аб’ект дзеянняў палачан.

Неўзабаве, на пачатку 1129 года, князь Барыс памёр і Давыд урэшце сеў на полацкім стальцы. Тым самым 1129 годам вялікі князь Мсціслаў збіраў паход супраць полаўцаў, заклікаў і полацкіх князёў, пагатоў новы полацкі князь Давыд даводзіўся яму сватам. Паводле Васіля Тацішчава, полацкія князі кпліва адмовіліся. Таксама, паводле Тацішчава, пакуль Мсціслаў ваяваў з полаўцамі, полацкія князі (магчыма Давыд і Рагвалод) ваявалі паміж сабою, а нейкія з іх і нападалі на ўладанні Мсціслававых родзічаў. Вярнуўшыся з паходу, Мсціслаў адправіў ваявод у Полацкую зямлю, яны захапілі многіх полацкіх князёў, у тым ліку Давыда і Рагвалода, і прывезлі іх у Кіеў. У 1130 годзе над Полацкімі Ізяславічамі адбыўся «суд рускіх князёў», паводле яго выраку разам з сем’ямі іх выслалі ў Візантыю.

Князь Рагвалод Барысавіч, напэўна, разам з братам Іванам, вярнуўся з Візантыі ў 1139 годзе, але на полацкім стальцы тым часам сядзеў яго стрыечны брат — Васілька Святаславіч. Нягледзячы на старшынство, Рагвалод, мусіць, атрымаў нейкі невялікі ўдзел. Толькі пасля смерці князя Васількі (пачатак 1144 года) Рагвалод стаў полацкім князем, а вясною 1144 года ажаніўся з дачкой вялікага князя кіеўскага Ізяслава Мсціславіча.

Княжыў да 1151 года, калі палачане схапілі яго і перадалі менскім князям, якія пасадзілі Рагвалода ў турму. На полацкі сталец сеў Расціслаў Глебавіч. Толькі ў 1158 годзе менскія князі, паводле Тацішчава, пад пагрозай Юрыя Даўгарукага вызвалілі Рагвалода, з Менску ён паехаў у Слуцк. У Слуцку, уладанні чарнігаўскіх князёў, быў не доўга, адтуль дручане запрасілі яго на княжанне ў Друцк выгнаўшы з горада Глеба Расціславіча. Рагвалод пагадзіўся і паехаў у Друцк, насустрач яму выехала 300 дручан на чаўнах. Выгнанне Глеба Расціславіча з Друцка выклікала вайну менскіх Глебавічаў з Рагвалодам — Глебавічы аблажылі Друцк, але штурмы былі беспаспяховыя, урэшце яны заключылі мір паводле якога пакідалі яму Друцк і дадавалі яшчэ нейкія воласці, а ён адмаўляўся для іх ад Полацка.

У 1159 годзе палачане змовіліся і выгналі з Полацка князя Расціслава Глебавіча і зноў паклікалі Рагвалода Барысавіча, прасілі дараваць ім за колішнюю выдачу менскім князям. Гэта прычынілася новаму канфлікту з Глебавічамі, Рагвалод правёў супраць іх некалькі ваенных кампаній, але не вельмі паспяховых — у апошняй (1162) быў разбіты Валадаром Глебавічам. Параза была цяжкая, загінула шмат палачан, Рагвалод не вярнуўся ў Полацк, а паехаў у Друцк. На полацкім стальцы пры падтрымцы смаленскіх князёў сеў Усяслаў Васількавіч.

Апошні раз Рагвалод-Васіль згадваецца надпісам на так званым «Рагвалодавым камяні» пад 1171 годам, магчыма, жыў і да 1180 года, калі князем у Друцку названы яго сын Глеб Рагвалодавіч.

Нашчадкі
--------

* Барыс Рагвалодавіч (кан. 1140-х — пасля 1195)
* Глеб Рагвалодавіч (кан. 1150-х — пасля 1180)
* таксама дачкой часта называюць Еўфрасінню Рагвалодаўну (магчыма 1170-1880-я — 1243), але храналагічна і акалічнасцямі біяграфіі яна наўрад ці можа быць дачкой князя Рагвалода-Васіля.

Некаторыя выданні называюць яго сынам таксама Расціслава Рагвалодавіча невядомых гадоў нараджэння і жыцця.

Зноскі
------

1. ↑  История родов русского дворянства: В 2 кн. / авт.-сост. П. Н. Петров. — СПб. 1886. (Переизд.: — М.: Современник; Лексика, 1991. — ISBN 5-270-01515-3)

Літаратура
----------

* *Алексеев, Л. В.* Полоцкая земля: (очерки истории Северной Белоруссии) в IX—XIII вв. / Л. В. Алексеев; АН СССР, Ин-т археологии. — М.: Наука, 1966. — 295 с. 3 л. карт.: ил. карт. — С. 267—274.
* *Загарульскі Э. М.* Заходняя Русь: ІХ-ХІІІ ст.: Вучэб. дапам. — Мн. 1998. − 260 с.
* *Штыхаў Г.* Рагвалод Барысавіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 2001. — 591 с.: іл. — С. 43. — ISBN 985-11-0214-8.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Васілька Святаславіч** | **Князь полацкі**1144 – 1151 | Пераемнік**Расціслаў Глебавіч** |
| Папярэднік**Глеб Расціславіч** | **Князь друцкі**1158 – 1171/1180 | Пераемнік**Барыс Рагвалодавіч** |
| Папярэднік**Расціслаў Глебавіч** | **Князь полацкі**1159 – 1162 | Пераемнік**Усяслаў Васількавіч** |


| ?Рагвалод-Васіль Барысавіч — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Брачыслаў Ізяславіч |  | Ізяслаў Уладзіміравіч |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  | Рагвалод-Васіль Барысавіч |  | Барыс Усяславіч |  | Усяслаў Брачыславіч |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Брачыслаўля Ізяславіча[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |

 |

| ⛭Полацкае княства |
| --- |
| 
* Полацкае княства
* Палачане
* Крывічы
* Ізяславічы
* Полацкая епархія
* Гісторыя Полацка

 |
| Значныя падзеі | 
* Бітва на Судоме
* Бітва на Нямізе
* Візантыйская ссылка Рагвалодавічаў

 |
| Полацкія князіда ўдзельнага перыяду (да 1101 года) | 
* Рагвалод
* Ізяслаў Уладзіміравіч
* Усяслаў Ізяславіч
* Брачыслаў Ізяславіч
* Усяслаў Брачыславіч
* Мсціслаў Ізяславіч
* Святаполк Ізяславіч

 |
| Полацкія князіўдзельнага перыяду | 
* Барыс Усяславіч
* Давыд Усяславіч
* Рагвалод-Васіль Барысавіч
* Ізяслаў Мсціславіч
* Святаполк Мсціславіч
* Васілька Святаславіч
* Расціслаў Глебавіч
* Усяслаў Васількавіч
* Валадар Глебавіч
* Барыс Давыдавіч
* Уладзімір
* Васілька
* Барыс і Глеб Друцкія
* Святаслаў Мсціславіч
* Брачыслаў
* Таўцівіл
* Гердзень
* Канстанцін Бязрукі

 |
| Полацкія князі літоўскага перыяду (з 1307 года) | 
* Воін
* Нарымонт
* Андрэй Альгердавіч
* Скіргайла

 |
| Грамадства і культура | 
* Рагнеда Рагвалодаўна
* Торвальд Вандроўнік
* ✰ Ефрасіння Полацкая
* Звеніслава Барысаўна
* Лазар Богша
* дойлід Іаан
* Шлях з варагаў у грэкі
* Полацкі летапіс
* Жыціе Ефрасінні Полацкай

 |
| Хрысціянскія святыні | 
* Бельчыцкі манастыр
* Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр
* Крыж Ефрасінні Полацкай
* Эфескі абраз Багародзіцы
* Мошчы Ефрасінні Полацкай
* Барысавы камяні
* Рагвалодаў камень
* Полацкае Евангелле

 |
| Удзелы Полацкай зямлі | 
* Віцебскае княства
* Герцыкскае княства
* Ізяслаўскае княства
* Друцкае княства
* Кукенойскае княства
* Лагожскае княства
* Менскае княства
* Стрэжаўскае княства
* Меркаваныя: Гарадцоўскае княства

 |
| Найстаражытнейшыя гарадыПолацкай зямлі | 
* Полацк (862)
* Ізяслаўль (985)
* Віцебск (1021)
* Усвяты (1021)
* Копысь (1059)
* Менск (1067)
* Орша (1067)
* Друцк (1078)
* Лукомль (1078)
* Лагожаск (1078)

 |
| Архітэктура | 
* Сафійскі сабор
* Спаса-Праабражэнскі сабор
* Дабравешчанская царква

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |