**Кадук** — балотны дух; у беларускай міфалогіі адзін з галоўных злых духаў, персаніфікацыя хваробы эпілепсіі.

Этымалогія імя
--------------

Сваё імя атрымаў ад лацінскай назвы хваробы caducus — «падучы».

Апісанне
--------

Жыве ў самым цёмным лесе, да таго ж у самым багністым балоце. Тут у яго на службе знаходзяцца меншыя нячысцікі. Тут Кадук чыніць над імі расправу; адсюль жа ён пасылае іх шкодзіць людзям. Бяда, калі чалавек раптам трапляе ў гэтае балота — ён непазбежна гіне. На яго находзіць чароўны дурман: чалавеку здаецца, нібыта ён ходзіць, а на самой справе стаіць на адным і тым жа месцы.

Кадук рэдка пакідае сваё балота. Ён заўсёды заняты рознымі распараджэннямі і выдумваннем шкодаў супраць людзей. Ён толькі тады выходзіць з балота і накіроўваецца да людзей, калі нейкі падначалены яму нячысцік не здолеў выканаць загад. Беларусы вераць, што Кадук есць маленькіх дзяцей, якіх яму носяць падначаленыя духі, чым прыводзіць той ці іншы род да вымарачнасці.

Кадук уяўляўся беларусам у даволі неакрэсленым выглядзе. Па адных звестках, ён падобны да капны сена ці кучы моху, якая можа напалохаць хіба толькі нязвыклым рухам. Па іншых звестках Кадук — звер з вялізарнай калматай галавой і шырокім горлам аж да самых вушэй. У яго пашчы блішчаць белыя зубы і чырванее, як агонь, язык, і здаецца, што ён гатовы праглынуць чалавека цалкам, з касцямі і патрахамі.

Часам сярдзітыя людзі казалі: «Каб яго ўзяў Кадук!», «Вазьмі яго Кадук!». Але Кадук бярэ рэдка, бо можа з'яўляцца на зямлі толькі пры ўзыходзе сонейка, у самы поўдзень альбо сярод ночы. Калі б не гэтыя абмежаванні, то Кадук, лічылі беларусы, даўно пахапаў бы ўсіх людзей. І, калі нехта менавіта ў такі ліхі момант пажадае, каб іншага чалавека ўзяў Кадук, то праклён здзесніцца. Пазней страшэнны праклён «А каб цябе Кадук…» страціў першапачатковы сэнс і набыў характар лагоднага выслоўя, папроку.

Беларусы таксама верылі, што, калі скаціна з начы ў хлеве стаіць мокрая, — гэта значыць, на ёй ездзіў Кадук. Магчыма, ён, нябачны, сядзіць на жывёліне і цяпер. Каб прагнаць Кадука, трэба гальнік (венік) абрабіць у самы горшы брут і біць ім па храбце жывёліны, прыгаворваючы: «Які госць, такая й чэсць».

Літаратура
----------

* Васілевіч У. Зямная дарога ў вырай. Беларускія народныя прыкметы і павер'і. Мінск : Беларусь, 2010.- 717 с. : іл.

Спасылкі
--------

Кадук на сайце «Родныя вобразы» Архівавана 26 красавіка 2014.

| ⛭Беларуская міфалогія |
| --- |
| Багі | 

|  |  |
| --- | --- |
| Славянскія багі | 
* Вялес
* Пярун
* Ярыла1
* Маці-Зямля
* Доля

 |
| Балцкія багі | 
* Дзіевас
* Пяркунас
* Лайма
* Аўшра
* Вялняс
* Жэміна

 |
| Персанажы фальклора | 
* Зара-Зараніца
* Сонца
* Месяц
* Юрай
* Ілля
* Улас

 |

 |
| Духі | 

|  |  |
| --- | --- |
| Лес | 
* Вужалкі
* Зазоўка
* Гаёвы Дзед
* Гаёўкі
* Лясун
* Пушчавік

 |
| Балота | 
* Аржавенік
* Балотнік
* Лазавік
* Багнік
* Лойма

 |
| Рэкі, азёры | 
* Вадзянік
* Азярніцы
* Свіцязянкі‎
* Русалка

 |
| Гаспадарка | 
* Дамавік
* Дамавуха
* Гуменнік
* Ёўнік
* Красналюдкі
* Пячурнік
* Сёрбай
* Хлеўнік
* Хут
* Валасень
* Пуннік
* Лён і Лляніца
* Раёк

 |
| Нячысцікі | 
* Паветрыкі
* Прахі
* Пякельнікі
* Чорт
* Люцыпар
* Хіхітун
* Шэшачкі

 |
| Хваробы, бедствы | 
* Апівень
* Баба-вяліканка
* Бадзюля
* Белая Баба
* Змора
* Кадук
* Касны
* Копша
* Мара
* Начніцы
* Паморак
* Траска-Шухна
* Чорная Баба

 |
| Пагрозадля дзяцей | 
* Жалезная баба
* Жалезны чалавек
* Меша
* Расамаха
* Стрыга
* Хапун
* Цыгра

 |
| Іншыя духі | 
* Дзяды
* Зюзя
* Кладнік
* Кумяльган
* Ох
* Сон

 |

 |
| Людзі, пачвары | 
* Валатоўны
* Ваўкалак
* Ведзьма
* Вупыр
* Волат
* Дзіва Аднавокае
* Зачараваныя князёўны
* Камень-кравец
* Цмок
* Ядзеркі

 |
| Жывёлы | 
* Варгін
* Вужыны Цар
* Кук
* Рыбін Цар
* Хабёр
* Шкурапея

 |
| Расліны | 
* Папараць-кветка
* Кветкі-цары

 |
| Землі | 
* Вырай
* Залатая Гара
* Калінавы мост
* Рака Смародзіна
* Край свету
* Лысая гара
* Пекла

 |
| Сусвет | 
* Вецер
* Вечарніца
* Вясёлка
* Касмагонія
* Рабінавая ноч
* Сусвет
* Сусветнае Дрэва

 |
| Героі | 
* Бай
* Белаполь
* Брас
* Гом
* Машэка
* Менеск
* Радар
* Рыдан
* Рымар

 |
| **Заўвагі**: 1 гістарычнасць спрэчная; 2 боскі статус спрэчны. |



1. ↑  *Кастрыца Алена.* Выслоўі як матэрыял для рэканструкцыі беларускай міфалагічнай сістэмы // Фалькларыстычныя даследаванні: Кантэкст. Тыпалогія. Сувязі / Пад нав. рэд. Р. М. Кавалёвай, В. В. Прыемка. — Мн.: Бестпрынт, 2004. — С. 59—60. — 245 с. — 300 экз. — ISBN 985-6722-47-0.