recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Вале́рый Іва́навіч Ко́караў** (1950, Бугульма, Татарская АССР — 8 кастрычніка 2020) — беларускі дзяржаўны і гаспадарчы дзеяч, намеснік старшыні Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (1994—2001).

Біяграфія
---------

У 1974 годзе скончыў Уфімскі нафтавы інстытут.

Пасля заканчэння школы ўладкаваўся токарам на мясцовы завод «Нефтеавтоматика». Потым працаваў аўтаслесарам і аўтаэлектрыкам на транспартным прадпрыемстве «Татнефтеспецстрой» у Альмецьеўску.

З 1974 года працаваў у «Беларуснафце», прайшоўшы шлях ад аператара па здабычы нафты і газу да кіраўніка кампаніі ў 1992 годзе.

17 жніўня 1994 года прызначаны выконваючым абавязкі Намесніка Прэм’ер-міністра Рэспублікі Беларусь.

У 1994—2001 гадах быў намеснікам старшыні Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, курыраваў прамысловасць, у тым ліку і паліўна-энергетычны комплекс.

У 2000-х гадах перабраўся ў Расію, дзе быў прызначаны членам праўлення, намеснікам гендырэктара па навуцы і інавацыйнай дзейнасці кампаніі «РЫТЭК», якая ўваходзіць у «Лукойл».

З’яўляўся аўтарам манаграфій, шматлікіх навуковых артыкулаў, патэнтаў. Абараніў доктарскую дысертацыю.

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президента Республики Беларусь от 29 сентября 1994 г. N 131 «О назначении В. И. Кокорева заместителем Премьер-министра Республики Беларусь»
2. ↑  Указ Президента Республики Беларусь от 01.11.2001 № 613 «О прекращении полномочий отдельных членов Совета Министров Республики Беларусь»
3. ↑
4. ↑  Указ Президента Республики Беларусь от 17 августа 1994 года № 52 «О назначении исполняющим обязанности Заместителя Премьер-министра Республики Беларусь»

Спасылкі
--------

* Умер бывший вице-премьер Валерий Кокорев (руск.)(недаступная спасылка).  TUT.BY (27 кастрычніка 2020). Архівавана з першакрыніцы 3 лістапада 2020.
**Прымас Венгрыі** — ганаровы тытул архібіскупа Эстэргама-Будапешта, які такім чынам, завецца архібіскупам-прымасам Венгрыі. У свой час прымас Эстэргама, які жыў у Венгерскім каралеўстве, быў таксама вядомы як «**Князь-прымас**» і меў вялікі аўтарытэт і ўладу. Прымас быў упаўнаважаны праводзіць нацыянальныя саборы, і, з'яўляючыся *Legatus Natus* Святой Рымскай Царквы, меў права у межах сваёй місіі (тэрыторыі, якая падавалася Папам) несці крыж перад пантыфікам, падпарадкоўваўся непасрэдна Рыму і меў таксама права на наведванне біскупскіх кафедраў і кляштароў у Венгрыі, за выключэннем абацтва Пананхальма (*S. Martinus em Monte Pannoniæ*).

З 1715 года ён лічыўся канцлерам і князем Свяшчэннай Рымскай імперыі. Па традыцыі менавіта ён карануе каралёў Венгрыі.
**Лазурнае акно** (мальт.: it-Tieqa Żerqa) — вапняковая прыродная скала, якая дасягала 28 метраў у вышыню і мела форму аркі. Уваходзіць у Спіс сусветнай культурнай і прыроднай спадчыны ЮНЕСКА з 1998 года па крытэрыях VII, VIII, IX і X. Размяшчалася на захадзе вострава Гоца (Мальта), у Міжземным моры, побач з унутраным морам Гоца і Блакітнай бухтай (англ.: Dwejra Bay). З’яўлялася месцам турызму і дайвінгу. 

Пасля многіх гадоў натуральнай эрозіі, якая выклікала падзенне часткі аркі, арка і слуп абваліліся ў час шторму 8 сакавіка 2017 года, у 9:40 па мясцовым часе.

Геалогія
--------

Арка сфарміравалася абразіяй і дажджавой эрозіяй цягам 500 гадоў. Скала складаецца з жоўтага вапняку, вядомага як глабігерынавы. У сувязі з гэтым ад аркі адвальваліся кавалкі. Меркавалася, што яна разбурыцца цягам некалькіх гадоў пасля 2010 года.

У красавіку 2012 года адбыўся аблом вялізнага кавалка, з-за чаго арка стала няўстойлівай і змянілася форма акна. Раніцай 8 сакавіка 2017 года Блакітная арка канчаткова абвалілася. Аб падзеі абвясціў у Twitter прэм’ер-міністр Мальты Джозеф Мускат.

У фільмах
---------

Блакітнае акно можна бачыць у фільмах «Бітва тытанаў» (1981) на 104 хвіліне і «Граф Монтэ-Крыста» (2002) на 13-й хвіліне. Яго таксама можна пабачыць у тэлесерыяле «Адысей» (1997), які зняў расійскі рэжысёр Андрэй Канчалоўскі і ў амерыканскім серыяле «Гульні тронаў» у жанры фэнтэзі. Здымкі апошняга прывялі да палемікі ў сувязі з пашкоджаннем экасістэмы.

Панарамны краявід, 30 жніўня 2012Панарамны краявід, 30 жніўня 2012

Зноскі
------

1. ↑  Nature claims Gozo’s iconic Azure Window, lost forever after total collapse
2. ↑  Лазурного окна на острове Гоцо больше не существует
3. ↑  The Azure Window is still safe... for now **(нявызн.)**, *Times of Malta* (19 July 2013).
4. ↑  Updated (2) — Watch: Dwejra Window collapses; geologist says pillar gave way (англ.).  independent.com.mt (8 сакавіка 2017). Архівавана з першакрыніцы 8 сакавіка 2017. Праверана 8 сакавіка 2017.
5. ↑  *Christian Peregin*. ‘Total elimination of ecosystem’ at Dwejra (англ.).  timesofmalta.com (17 лістапада 2010). Праверана 8 сакавіка 2017.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Аляксееў.

**Васіль Пятровіч Аляксееў** (Вася Аляксееў; 22 снежня 1896, Санкт-Пецярбург — 28 снежня 1919) — адзін з заснавальнікаў юнацкіх камуністычных арганізацый у Расіі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і рабочага. З 1911 года працаваў токарам на Пуцілаўскім заводзе. Член РСДРП з 1912 года. У 1917 годзе член Нарвска-Петергофскага РК РСДРП(б), член Петраградскай рады. Адзін з заснавальнікаў «Сацыялістычнага саюза рабочай моладзі» ў Петраградзе, член, затым старшыня Петраградскага камітэта гэтага саюза, рэдактар ​​часопіса «Юны пралетар». Дэлегат VI з’езда РСДРП(б), на якім выступіў па пытанні «Аб саюзах моладзі».

У час Кастрычніцкага ўзброенага паўстання ўзначаліў тройку Петраградскага камітэта Саюза па каардынацыі дзеянняў Саюза са штабам Чырвонай Гвардыі, удзельнічаў у штурме Зімняга палаца. Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі старшыня народна-рэвалюцыйнага суда Нарвска-Пецяргофскага раёна, у 1918 годзе намеснік старшыні Петраградскай акруговай рады народных суддзяў. З траўня 1919 г. ваяваў супраць войскаў Юдзеніча ў якасці кулямётчыка на бронецягніку № 44 імя В. Валадарскага, з лістапада таго ж года быў старшынёй Гатчынскага рэўкама.

Памёр ад сыпнога тыфа. Пахаваны на Красненькіх могілках.

Зноскі
------

1. ↑  Алексеев Василий Петрович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. ↑  Алексеев Василий Петрович // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 27 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. — ISBN 5-85270-037-1

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | Rodovid |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: n86037950 · VIAF: 7879154260404324480004 |
**«Прыморскія партызаны»** — ўзброеная групоўка жыхароў Прыморскага краю Расіі, якая здзейсніла ў лютым-чэрвені 2010 года некалькі цяжкіх злачынстваў, у тым ліку забойства супрацоўнікаў праваахоўных органаў. У сваім звароце да насельніцтва члены групоўкі вызначылі сябе, як змагароў з карупцыяй ў праваахоўных органах і хаваліся ў лесе, за што іх сталі называць партызанамі. Органы ўлады, ў сваю чаргу, вызначалі ўдзельнікаў групы, як бандытаў і членаў злачыннай групоўкі. У чэрвені 2010 года гэта ўзброеная групоўка была ліквідавана: былі затрыманыя чацвёра членаў групы, двое іншых скончылі жыццё самагубствам.

Літаратура
----------

*Олег Кашин.* Приморские партизаны. — Издательские решения, 2016. — 130 с. — ISBN 978-5-44-746851-4.  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Арцёмчык.
**Эдуард Міхайлавіч Арцёмчык** (18 студзеня 1934, г. Цюмень, РСФСР — 29 чэрвеня 2011) — беларускі і расійскі інжынер-праектыроўшчык па транспарце.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1958 годзе Уральскі політэхнічны інстытут па спецыяльнасці «Гарадское будаўніцтва і гаспадарка». У 1958—1963 гадах інжынер у майстэрні генплана інстытута «Свярдлоўскгарпраект», кіраўнік групы інжынераў па распрацоўцы раздзелаў транспарту ў планіровачных праектах гарадоў у інстытутах «Мінскпраект» (1963—1965), «Белдзяржпраект» (1965—1970), «БелНДІПгорадабудаўніцтва» (1970—1973), «Мінскпраект» (1973—1993). Член Саюза архітэктараў Беларусі з 1967.

Жыў у Мінску па адрасе вул. Васняцова, 2.

Творчасць
---------

Удзельнічаў у распрацоўцы генпланаў г. Свярдлоўска (1963), г. Мінска (1965—1982), г. Салігорска (1969), ТЭА генпланаў г. Гродна і г. Мінска (1971), транспартнага абыходу г. Дзяржынска, ПДП цэнтра г. Мінска, праекта планіроўкі прыгараднай зоны г. Мінска; транспартнага абслугоўвання раёна Сухарава ў г. Мінску.

Сям’я
-----

Муж архітэктара Рымы Леанідаўны Арцёмчык (нар. 1934).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Артемчик Эдуард Михайлович // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Артемчик Эдуард Михайлович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дворкін.
**Зіновій Якаўлевіч Дворкін** (руск.: Зиновий Яковлевич Дворкин; 25 снежня 1907, Жлобін — 1 чэрвеня 1983, Масква) — савецкі военачальнік, генерал-лейтэнант інжынерна-тэхнічнай службы (1962).

Біяграфія
---------

Скончыў архітэктурна-будаўнічы інстытут[*праясніць*] (1930), працаваў інжынерам на розных будоўлях. У Чырвонай Арміі з 1941 года. Камандаваў будаўнічымі часцямі і злучэннямі. З 1943 года — начальнік ваенна-будаўнічага ўпраўлення Ленінградскага фронту. Пасля вайны — памочнік камандуючага войскамі Беларускай ваеннай акругі па будаўніцтве. З 1963 года ў адстаўцы.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* 
*
Сімвал дзяржаўнай цэнзуры ў дачыненні да Вікіпедыі
**Блакіроўка Вікіпедыі на тэрыторыі Турцыі** распаўсюджваецца на ўсе моўныя раздзелы праекта, паводле звестак незалежнай арганізацыі "Турцыя блакуе". Блакіроўка была накладзена 29 красавіка 2017 года ў 8:00 па мясцовым часе, пасля адміністрацыйнага загада Рады па інфармацыйных тэхналогіях і камунікацыях. Паводле мясцовай улады, прычынай стала тое, што Вікіпедыя займаецца дыскрэдытацыяй іміджа турэцкага боку. МЗС Турцыі абвясціў, што кіраўніцтва энцыклапедыі было праінфармавана аб неабходнасці спыніць публікацыю "падманнай і непацверджанай інфармацыі" аб сувязях Анкары з ісламскімі тэрарыстычнымі арганізацыямі, але, нягледзячы на папярэджанні, энцыклапедыя адмовілася выдаліць гэтую інфармацыю. У сувязі з інцыдэнтам заснавальнік Вікіпедыі Джымі Вэйлс размясціў у сваім асабістым профілі зварот да грамадзян Турцыі, у якім абвясціў, што доступ да інфармацыі з’яўляецца базавым правам чалавека, і ён будзе працягваць змагацца за гэтае права.

Аналагічная з’ява назіраецца ў Турцыі не першы раз, і раней была скіравана супраць такіх інтэрнэт-рэсурсаў, як Youtube, Twitter. Па розных звестках, Турцыя заблакавала таксама дзясяткі тысяч веб-сайтаў, а ўнутраныя крыніцы сцвярджаюць, што прычына звязана з барацьбой супраць тэрарызму.

Зноскі
------

1. ↑  Турции заблокировать доступ к «Википедии» в «Голоса»
2. ↑  Dir.ru. 30 апреля 2017.
3. ↑  Война в киберпространстве: Турция блокирует google, youtube
4. ↑  Турция блокирует доступ в Twitter, Facebook и Whatsapp Архівавана 25 красавіка 2017.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Брант.

**Эдуард Карлавіч Брант** (1839—1891) — педагог, прафесар заалогіі і параўнальнай анатоміі ў Ваенна-медыцынскай акадэміі  (руск.) (бел.. Прэзідэнт Рускага энтамалагічнага таварыства (1880—1889).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Санкт-Пецярбургу 15 (27) лютага 1839 года.

З 1849 па 1856 гады вучыўся ў Галоўным нямецкім вучылішчы Святога Пятра (Петрышуле) і скончыў у ім класічны гімназічны клас з пахвальным лістом.

У 1857 годзе паступіў у Медыка-хірургічную акадэмію  (руск.) (бел. скончыў яе ў 1862 годзе, атрымаўшы званне лекара. У акадэміі займаўся пераважна заалогіяй і параўнальнай анатоміяй пад кіраўніцтвам свайго дзядзькі Ф. Ф. Бранта. Наведваў таксама яго прыватныя лекцыі па параўнальнай анатоміі, якія чыталіся ім у Акадэміі навук па жаданні студэнтаў Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта. Таксама ён слухаў універсітэцкія лекцыі С. С. Кутаргі па палеанталогіі і Л. С. Цанкоўскага па споравых раслінах, займаючыся ў кабінеце апошняга вывучэннем грыбоў, водарасцяў і ягеляў. Пры дапамозе акадэміка Ф. І. Рупрэхта  (руск.) (бел. вывучаў флору Санкт-Пецярбургскай губерні, здзяйсняў батанічныя экскурсіі з кансерватарам Акадэміі навук Мейнсгаўзенам. Цікавячыся яшчэ з дзяцінства энтамалогіяй, будучы студэнтам, ён часта наведваў Рускае энтамалагічнае таварыства для вывучэння насякомых.

У 1865 годзе Э. К. Брандт быў удастоены ступені доктара медыцыны, а ў 1876 годзе — магістра заалогіі. У сваёй першай замежнай паездцы, у 1866 годзе, ён займаўся параўнальнай анатоміяй у Эміля Бланшара  (руск.) (бел. і Мільн-Эдвардса  (руск.) (бел. ў Парыжы і ў Оўэна ў Лондане, а таксама самастойна — у Сен-Ва-ла-Уг  (руск.) (бел. каля Шэрбура, параўнальна-анатамічнымі даследаваннямі розных класаў беспазваночных жывёл.

У 1889 годзе атрымаў званне акадэміка. З 1889 года выкладаў прыродазнаўства на Жаночых педагагічных курсах. За параўнальна-анатамічныя даследаванні нервовай сістэмы насякомых быў узнагароджаны Парыжскай акадэміяй навук прэміяй Тора.

Памёр у Санкт-Пецярбургу 17(29) лістапада 1891 года. Пахаваны на Смаленскіх праваслаўных могілках, магіла страчана.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. ↑  Брандт, Эдуард Карлович // *Энциклопедический словарь* / под ред. И. Е. Андреевский — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1891. — Т. IVа. — С. 594–595.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q602358'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4065721'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19908137'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24354023'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q23892899'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рускі біяграфічны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 117627240 · ISNI: 0000 0000 5534 0257 · LCCN: n88075555 · NKC: js20181001995 · NUKAT: n01037977 · РДБ: 000120472 · VIAF: 27853333 |

 |
**Зінгшпіль** (ням.: Singspiel, літаральна - «гульня са спевамі», ад singen «спяваць» і Spiel - «гульня») — музычна-драматычны жанр, распаўсюджаны ў Германіі і Аўстрыі ў другой палове XVIII стагоддзя і пачатку XIX стагоддзя; п'еса з музычнымі нумарамі або опера з гутарковымі дыялогамі (замест рэчытатываў), пераважна камічнага зместу.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2
* Schletterer Н. М. Das deutsche Singspiel von seinen ersten Anfängen bis auf die neueste Zeit. Augsburg, 1863.
* Calmus G. Die ersten deutschen Singspiele von Standfuß und Hiller. Leipzig, 1908.
* Moser H. J. Geschichte der deutschen Musik, Bd 1-3, В.- Stuttgart, 1928-30.

Спасылкі
--------

* *Зінгшпіль (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
* Bartleby’s History of Opera
**Махінда Раджапаксэ** (сінгальск.: මහින්ද රාජපක්ෂ, там.: மகிந்த ராஜபக்ச, англ.: Percy Mahendra 'Mahinda' Rajapaksa, нар. 18 лістапада 1945 года, Віракеція, Шры-Ланка) — прэзідэнт Шры-Ланкі (2005—2015), у 2004—2005 гадах — прэм’ер-міністр. Адзін з лідараў партыі свабоды Шры-Ланкі, якая ўваходзіць у Народны альянс.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Паўднёвай правінцыі ў сям’і юрыста, які абіраўся дэпутатам парламента ў
1947—1960 гадах. Па адукацыі таксама юрыст (вучыўся ў каледжы ў Гале і ва ўніверсітэце Каломба). У 1970 годзе стаў самым маладым у гісторыі краіны дэпутатам парламента. Левацэнтрыст. У 1994—2001 гадах працаваў ва ўрадзе Шры-Ланкі — спачатку як міністр працы (распрацаваў прагрэсіўны працоўны кодэкс, які быў адпрэчаны пад націскам з боку буйнога бізнесу), затым як міністр рыбалоўства. У 2001—2004 гадах лідар апазіцыі ў парламенце.

Пасля перамогі ў 2004 годзе Народнага альянсу (блок ПСШЛ і левай нацыяналістычнай сінгальскай партыі «Джаната Вімукці Перамуна» (ДВП)) на абвешчаных прэзідэнтам Кумаратунгам датэрміновых парламенцкіх выбарах абраны прэм’ер-міністрам. Яго дзейнасць па ліквідацыі наступстваў разбуральнага цунамі 26 снежня 2004 года (гл. Землетрасенне ў Індыйскім акіяне ў 2004 годзе) была высока ацэнена ў краіне і па-за яе межамі.

Абраны прэзідэнтам падчас выбараў 17 лістапада 2005 года (атрымаў 50,3 % галасоў), прызначаных у сувязі з рашэннем Вярхоўнага суда Шры-Ланкі аб тым, што прэзідэнцкі тэрмін папярэдняга прэзідэнта Ч. Кумаратунгі заканчваецца ў снежні 2005 года. Пасля гэтага пасаду прэм’ер-міністра заняў Ратнасіры Вікрэманаяке.

Быў пераабраны прэзідэнтам Шры-Ланкі 27 студзеня 2010 года, атрымаўшы 57,88 % галасоў.

9 лютага 2010 года выдаў указ аб роспуску парламента і распарадзіўся аб арышце лідара апазіцыі Саратха Фансекі(у верасні 2010 года ваенны трыбунал прысудзіў Фансеку да трох гадоў пазбаўлення свабоды за карупцыю), узяўшы, такім чынам, рэзкі курс на адыход ад дэмакратыі ў бок аўтарытарызму.

Зноскі
------

1. ↑  Шры-Ланка выбірае новага прэзідэнта **(нявызн.)**, *Бі-бі-сі* (26 студзеня 2010 года).
2. ↑  Дзеючы прэзідэнт Шры-Ланкі Махінда Раджапаксэ перамог на выбарах главы дзяржавы **(нявызн.)**, *ІТАР-ТАСС* (27 студзеня 2010 года).
3. ↑  Parliament dissolved Архівавана 13 лютага 2010. (англ.)
4. ↑  Lanka House Dissolved (англ.)
5. ↑  Ende der Demokratie in Sri Lanka (ням.)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Прэзідэнта Шры-Ланкі Архівавана 25 ліпеня 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Treccani · OpenSanctions |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1012535088 · GTAA: 220543 · ISNI: 0000 0001 2019 7478 · LCCN: n2005210699 · VIAF: 1889541 |
**Зіновій Рыгоравіч Калабанаў** (25 снежня 1911, Арофіна, Уладзімірская губерня — 8 жніўня 1994, Мінск) — савецкі танкіст-ас, у Вялікую Айчынную вайну — старшы лейтэнант, камандзір роты цяжкіх танкаў, у пасляваенны час — падпалкоўнік запасу.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 25 снежня 1911 года ў в. Арофіна Уладзімірскай губерні.

20 жніўня 1941 года экіпаж танка КВ-1 Зіновія Калабанава на подступах да Ленінграда ў адным баі падбіў з засады 22 танка суперніка ў раёне важнага стратэгічнага транспартнага вузла Войскавіцы-Краснагвардзейск. Усяго ж паўротай Калабанава, якая складалася з пяці цяжкіх танкаў КВ-1, сумесна з курсантамі пагранічнага вучылішча і апалчэнцамі Ленінграда ў гэты дзень у гэтым раёне было падбіта 43 нямецкіх танка.

10 ліпеня 1945 года прызначаны намеснікам камандзіра 69-га танкавага батальёна 14-га механізаванага палка 12-й механізаванай дывізіі 5-й гвардзейскай танкавай арміі ў Баранавіцкай ваеннай акрузе.

10 снежня 1951 года быў пераведзены ў Групу савецкіх войскаў у Германіі, дзе праходзіў службу да 1955 года.

10 снежня 1955 года пареведзены ў Беларускую ваенную акругу.

5 ліпеня 1958 года, ва ўзросце 48 гадоў, падпалкоўнік Калабанаў быў звольнены ў запас. Працаваў на Мінскім аўтазаводзе спачатку майстрам АТК, затым кантралёрам АТК, меў значок «Ударнік камуністычнай працы».

Памёр 8 жніўня 1994 года ў Мінску. Пахаваны ў Мінску на Чыжоўскіх могілках.

Зноскі
------

1. ↑  Легендарны танк КВ-1 Архівавана 19 ліпеня 2021.

Спасылкі
--------

* Незабыўны подзвіг танкіста
* Дзесяць міфаў пра Зіновія Калабанава

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 1163823554 · VIAF: 3432151778214418130006 |
Шклянка махіта
**Махіта** (ісп.. Mojito) — кактэйль на аснове светлага рому і лісця мяты. Існуе 2 віды махіта: слабаалкагольны і безалкагольны. Паходзіць з вострава Куба, стаў папулярны ў ЗША ў 1980-х.

Алкагольны махіта традыцыйна складаецца з шасці інгрэдыентаў: ром, газаваная вада, цукар, лайм, мята і лёд. У апошні час для паскарэння падрыхтоўкі кактэйлю замест газіроўкі і цукру выкарыстоўваюць розныя салодкія напоі тыпу «Спрайт». У махіта камбінацыя салодкага і асвяжальнага зрабіла гэты кактэйль адным з самых папулярных летніх напояў. У некаторых гатэлях Гаваны ў махіта дадаюць таксама ангастуру.

У безалкагольным махіта адсутнічае ром.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Махіта
**Прымаж Козмус** (славенск.: Primož Kozmus; нар. 30 верасня 1979, Нова-Места, Славенія) — славенскі лёгкаатлет, які спецыялізуецца ў кіданні молата. Алімпійскі чэмпіён, чэмпіён свету.

Біяграфія
---------

На Алімпійскіх гульнях 2000 года ў Сіднеі не прайшоў кваліфікацыю, заняўшы ў ёй, з вынікам 68,83 м, толькі 38-е месца. На Алімпійскіх гульнях 2004 года ў Афінах, з вынікам 78,56 м, заняў 6-е выніковае месца. На Алімпійскіх гульнях 2008 года ў Пекіне заваяваў залаты медаль, перамогшы з вынікам 82,02 м.

На Алімпійскіх гульнях 2012 года ў Лондане стаў срэбным прызёрам, паказаўшы вынік 79,36 м, і больш за метр саступіўшы ў барацьбе за золата венгру Крысціяну Паршу.

На летніх чэмпіянатах свету заваяваў за сваю кар’еру па адным медалі ўсіх вартасцяў. Асабісты рэкорд (82,58 м) усталяваў 2 верасня 2009 года ў Цэле. Тройчы, у 2006, 2007 і 2008 гадах, прызнаваўся спартсменам года ў Славеніі.

Зноскі
------

1. ↑  Primož Kozmus // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Твітэр |
| Тэматычныя сайты | Olympedia · Olympic Channel · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics · МАК |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Munzinger |
| Нарматыўны кантроль | CONOR: 21356387 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гушча.
**Валерый Іванавіч Гушча** (16 кастрычніка 1956, Іўе, Гродзенская вобласць) — беларускі хірург і палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 16 кастрычніка 1956 года ў г.п. Іўе Гродзенскай вобласці.

Скончыў Гродзенскі дзяржаўны медыцынскі інстытут па спецыяльнасці «Лячэбная справа».

Працаваў урачом-хірургам, загадчыкам хірургічнага аддзялення ўстановы аховы здароўя «Лідская цэнтральная раённая бальніца» Гродзенскай вобласці.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Асабістае жыццё
---------------

Жанаты, мае двух сыноў.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка) (бел.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мандроўская.
**Зінаіда Міхайлаўна Мандроўская** (25 кастрычніка 1954, в. Ялча, Чэрвеньскі раён, Мінская вобласць) — беларускі палітык, дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 25 кастрычніка 1954 года ў в. Ялча Чэрвеньскага раёна Мінскай вобласці.

Скончыла Беларускі тэхналагічны інстытут імя С. М. Кірава, інжынер-хімік-тэхнолаг; Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь, эканоміка і кіраванне на прадпрыемстве.

Працавала інжынерам-тэхнолагам, намеснікам галоўнага інжынера па тэхніцы і развіцці, галоўным інжынерам РУВП «Завод «Камертон» НВА «Інтэграл» у г. Пінску; дырэктарам вытворчага прыватнага ўнітарнага прадпрыемства «ЭлКіс» ГА «Беларускае таварыства інвалідаў па зроку».

Выбіралася дэпутатам Пінскага гарадскога Савета дэпутатаў дваццаць пятага склікання, была старшынёй камісіі па сацыяльных пытаннях, справах ветэранаў і моладзі.

З'яўлялася дэпутатам Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь чацвёртага склікання, была намеснікам старшыні Пастаяннай камісіі па працы, сацыяльнай абароне, справах ветэранаў і інвалідаў.

Удастоена ганаровага звання «Чалавек года — 2006» у галіне экалогіі, «Чалавек года — 2007» у галіне аховы навакольнага асяроддзя і «Чалавек года — 2011» у галіне сацыяльнай абароны.

У 2012—2016 гадах дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь V склікання.

Узнагароды
----------

Узнагароджана ганаровымі граматамі Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь, Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Асабістае жыццё
---------------

Замужам, мае сына.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Біяграфія на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь(недаступная спасылка)
**Мацава́нае віно́** — віно, у якое падчас прыгатавання дадаюцца спіртазмяшчальныя прадукты перагонкі (найчасцей чыстага этылавага спірту).
Тэрмін *Мацаванае віно* не варта змешваць з тэрмінам *моцнае віно*. Параўнальна моцным можа быць віно, у якім увесь спірт з'яўляецца прадуктам закісання з дапамогай дражджэй прыроднага цукру вінаграду. Пры спрыяльных умовах моцныя спіртатрывалыя расы дражджэй могуць даць віно з утрыманнем спірту 14—16 % аб. Зазвычай, такія віны бываюць сухімі ці з невялікай рэштай цукру. Каб захаваць у віне жаданую колькасць цукру, закісанне спыняюць у загадзя вызначаны момант, дадаючы ў яго разлічаную колькасць спірту. У сталовае віно ўводзіць спірт не дазваляецца. Да ліку мацаваных вінаў належаць моцныя віны (партвейн, мадэра, херас, малага, марсала) і дэсертныя (мушкат, такай). У апошніх мацунак звычайна не большы за 13,5—14 % аб. Верхняя мяжа мацунку мацаваных вінаў — 20 % аб.

Гл. таксама
-----------

* Брыкалаўка

Літаратура
----------

* *Герасимов М. А.* Технология вина (руск.) / под ред. К. С. Попова. — 3 изд. — Симферополь: Виноделие, 1964.

| ⛭Алкагольныя напоі |
| --- |
| Высокаалкагольныя (66—96 %) | Абсент • Спірт • Штро |
| Моцныя (31—65 %) | Акавіта • Арак • Арманьяк • Аруха • Бальзам • Баравічка • Бехераўка • Брэндзі • Бумба • Бурбон • Буха • Віскі • Гарэлка • Грапа • Джын • Егермайстар • Зуброўка • Кальвадос • Каньяк • Кіршвасэр • Крупнік • Крамбамбуля • Маотай • Мескаль • Метакса • Настойка • Палінка • Ракія • Ром • Самагон • Самбука • Сівуха • Слівавіца • Тутавая гарэлка • Тэкіла • Уза • Чача • Шнапс |
| Сярэднеалкагольныя (9—30 %) | Вермут • Віно • Глінтвейн • Грог • Кагор • Крушон • Лікёр • Мадэра • Марсала • Медавуха • Мёд • Наліўка • Пачаран • Партвейн • Пунш • Сакэ • Сангрыя • Херас • Шампанскае • Кава • Шэрыданс |
| Слабаалкагольныя (1,5—8 %) | Брага • Збіцень • Квас • Кумыс • Перы • Піва • Пульке • Сідр • Тэсгуіна • Тодзі • Чайны грыб |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бярэзіна.
**Зінаіда Мікалаеўна Бярэзіна** (нар. 21 мая 1950, в. Марозавічы Пінскага раёна Брэсцкай вобласці) — беларускі палітык.

Біяграфія
---------

Скончыла Ленінградскі ордэна Працоўнага Чырвонага Сцяга інстытут воднага транспарту, інжынер-эканаміст. Пасля заканчэння Пінскага ўлікова-крэдытнага
тэхнікума працавала бухгалтарам, старшым бухгалтарам Клецкага аддзялення Дзяржаўнага банка БССР, бухгалтарам Пінскага будаўніча-мантажнага ўпраўлення, бухгалтарам, старшым бухгалтарам, старшым інспектарам апошняга кантролю, крэдытным інспектарам, эканамістам аддзела фінансавання капіталаўкладанняў Пінскага аддзялення Дзяржаўнага банка БССР, намеснікам галоўнага бухгалтара, галоўным бухгалтарам праектнага інстытута «Саюзгіпрамеліяводгас», г. Пінск. Працавала эканамістам па планаванню заработнай платы, намеснікам начальніка эканамічнага ўпраўлення па фінансавай рабоце, начальнікам эканамічнага ўпраўлення — галоўным эканамістам, намеснікам генеральнага дырэктара па эканоміцы — начальнікам эканамічнага ўпраўлення, намеснікам генеральнага дырэктара па эканоміцы, дырэктар па эканоміцы і фінансах закрытага акцыянернага таварыства Холдынгавая кампанія «Пінскдрэў».

Выбіралася членам Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 3-га склікання. Была намеснікам дэлегата ад Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь у Парламенцкай Асамблеі Арганізацыі па бяспецы і супрацоўніцтву ў Еўропе.

Узнагароды
----------

Узнагароджана медалём «За працоўныя заслугі», Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Березина Зинаида Николаевна Архівавана 16 верасня 2020.
2. ↑  ПАРЛАМЕНТ- Нацыянальны сход Рэспублікі Беларусь трэцяга склікання Архівавана 16 верасня 2020.
**Зінаіда (Зіна) Мартынаўна Партнова** (20 лютага 1926, Ленінград — 10 студзеня 1944, Полацк) — Герой Савецкага Саюза (1958), піянер-герой, удзельніца Обальскай падпольнай камсамольскай арганізацыі.

Біяграфія
---------

Перад вайной прыехала да бабулі з Ленінграда і трапіла ў акупацыю. Як тады патрабавалася, уладкавалася на працу да немцаў. Пад кіраўніцтвам Ефрасініі Зяньковай зрабіла шэраг дыверсій на шкоду акупантам. У тым ліку атруціла 100 немцаў у сталовай, дзе працавала разам з сяброўкай Нінай Давыдавай. За што ледзь не загінула, калі яе прымусілі каштаваць атручаны суп. Пасля гэтага вымушана была сысці да партызанаў. Ніна Давыдава была расстраляна летам 1942 года.

Калі яе паплечнікаў арыштавалі ў Обалі 26 жніўня 1943 года, у снежні на разведцы была апазнана сельскай жыхаркай як партызанка («Глядзіце, унь партызанка ідзе!»). Тады яе схапілі. На допыце здолела застрэліць двух афіцэраў, калі тыя паблажліва пакінулі пісталет. Але ўцячы адтуль ёй не ўдалося. Яе перавезлі ў Полацк і пасля катаванняў расстралялі 10 студзеня 1944 года.

1 ліпеня 1958 года Зяньковай Е. С. і Партновай З. М. (пасмяротна) было прысвоена званне Героя Савецкага Саюза. Пры гэтым, верагодна, толькі ў час палітычнай адлігі гэта стала магчыма. З-за вядомага недаверу Сталіна да ўсіх, хто быў пад акупацыяй.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Партнова Зінаіда Мартынаўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 12: Палікрат — Праметэй / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 12. — С. 103. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0198-2 (т. 12).
* Партнова Зінаіда Мартынаўна // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 559. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Зінаіда Мартынаўна Партнова**
* Обаль, музей — фоткі ад 13.01.2015 г. ды інфармацыя да іх

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Нарматыўны кантроль | БАП: 128798 |
**Дэкларацыя пра незалежнасць Рэспублікі Малдова** (рум.: Declarația de independență a Republicii Moldova) ці **Дэкларацыя незалежнасці Малдовы** — дакумент, зацверджаны 27 жніўня 1991 года Парламентам Малдаўскай ССР у законе №691 «Пра дэкларацыю пра незалежнасць» пасля правалу Жнівеньскага путчу ДКНС і аб'яўляў пра выхад Малдовы са складу СССР.

Змест
-----

Парламент Рэспублікі Малдова абвяшчаў у гэтай дэкларацыі незалежнасць Рэспублікі Малдова, прымаючы да ўвагі тысячагадовае мінулае малдоўскага народа і яго бесперапынную дзяржаўнасць (пачынаючы з часоў Малдаўскага княства), а таксама падкрэсліваючы поўнае права на падобны крок. Дэкларацыя аб'яўляла несапраўднымі рашэнні Кючук-Кайнарджыйскага (1775) і Бухарэсцкага мірных дагавораў (1812) паміж Расіяй і Турцыяй, вінавацячы абодва бакі ў рассячэнні нацыянальнай тэрыторыі; несапраўднымі таксама былі абвешчаны закон Вярхоўнага Савета СССР ад 2 жніўня 1940 «Пра ўтварэнне саюзнай Малдаўскай ССР» і Пакт Молатава-Рыбентропа ад 23 жніўня 1939 года, бо яны былі прыняты без уліку думкі насельніцтва Бесарабіі, Букавіны і вобласці Герца.

Дэкларацыя незалежнасці спасылалася на дэкларацыю пра суверэнітэт Рэспублікі Малдова ад 23 чэрвеня 1990 года і шэраг апошніх дакументаў Вялікіх Нацыянальных Сходаў у Кішынёве, прынятых у 1989—1991 гадах, а таксама прызнавала поўнае права насельніцтва рэспублікі на байкот рэферэндуму пра захаванне СССР ад 17 сакавіка 1991 года. Гэтыя дакументы складалі глебу для прызнання суверэнітэту і дзяржаўнасці Малдавіі. На глебе Хартыі ААН, у якой гаварылася пра раўнапраўе народаў і іх права на самавызначэнне, а таксама Хельсінкскага апошняга акта Парламент Малдовы афіцыйна абвясціў Рэспубліку Малдову як суверэнную, незалежную і дэмакратычную дзяржаву. Афіцыйнай мовай, паводле Дэкларацыі, аб'яўлялася румынская мова на лацінскай графіцы, прынятая як афіцыйная яшчэ 31 жніўня 1989 года Парламентам Малдовы.

Афіцыйныя наступствы
--------------------

278 дэпутатаў падпісалі гэты дакумент у 1991 годзе, і 27 жніўня стала дзяржаўным святам краіны пад назвай Дзень незалежнасці Рэспублікі Малдова. Прызнанне незалежнасці Малдавіі афіцыйна было адзначана 2 сакавіка 1992 года, калі краіна стала членам ААН.

Арыгінальны дакумент згарэў у 2009 годзе падчас хваляванняў у Малдове, аднак у 2010 годзе тэкст Дэкларацыі атрымалася аднавіць.

Зноскі
------

1. ↑  Закон Республики Молдова о Декларации о независимости Республики Молдова Nr.691-XII от 27.08.91 Архівавана 15 мая 2009.  (руск.)
2. ↑  A Field Guide to the Main Languages of Europe - Spot that language and how to tell them apart Архівавана 4 сакавіка 2016. on the website of the European Commission
3. ↑  Moldova restores Declaration of Independence Архівавана 8 жніўня 2014.
4. ↑  Text of Moldova's Declaration of Independence recovered Архівавана 22 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Текст декларации на официальном сайте Президента Молдавии Архівавана 16 красавіка 2020.  (руск.)
**Экстрапаляцыя** (ад лац.: extrā — па-за, звонку, за, акрамя і лац.: polire — прыгладжваю, выпраўля. змяняю, мяняю) — адмысловы тып апраксімацыі, пры якім функцыя апраксімуецца па-за зададзенага інтэрвалу, а не паміж зададзенымі значэннямі.

Іншымі словамі, экстрапаляцыя — набліжанае вызначэнне значэнняў функцыі {\displaystyle f(x)} у кропках {\displaystyle x}, якія ляжаць па-за адрэзка [{\displaystyle [x\_{0},x\_{n}]}, па яе значэнням у кропках {\displaystyle x\_{0}<x\_{1}<...<x\_{n}}.

Метады
------

Метады экстрапаляцыі ў многіх выпадках падобныя з метадамі інтэрпаляцыі.

Найбольш распаўсюджаным метадам экстрапаляцыі з'яўляецца парабалічная экстрапаляцыя, пры якой у якасці значэння {\displaystyle f(x)} у кропцы {\displaystyle x} бярэцца значэнне мнагачлена {\displaystyle P\_{n}(x)} ступені {\displaystyle n}, які прымае ў {\displaystyle n+1} кропцы {\displaystyle x\_{n}} зададзеныя значэнні {\displaystyle y\_{i}=f(x\_{i})}. Для парабалічнай экстрапаляцыі карыстаюцца інтэрпаляцыйнымі формуламі.

Прымяненне
----------

Агульнае значэнне — распаўсюджванне высноў, атрыманых з назірання над адной часткай з'явы, на іншую яго частку.

У маркетынгу — распаўсюджванне выяўленых заканамернасцей развіцця вывучаемага прадмета на будучыню.

У статыстыцы — распаўсюджванне устаноўленых у мінулым тэндэнцый на будучы перыяд (экстрапаляцыя ў часе ўжываецца для перспектыўных разлікаў насельніцтва); распаўсюджванне выбарачных дадзеных на іншую частку сукупнасці, якая не падвергнецца назіранню (экстрапаляцыя ў прасторы).

Зноскі
------

1. ↑  Extrapolation: ethymology  
Interpolate: ethymology

Гл. таксама
-----------

Лагатып ВікіслоўнікіЛагатып Вікіслоўнікі У Вікіслоўніку ёсць артыкул **«Экстрапаляцыя»**
* Інтэрпаляцыя
* Карэляцыя
**Экстэнсіўны спосаб вядзення сельскай гаспадаркі** — гэта павелічэнне колькасці прадукцыі без якаснага росту (павелічэння ўраджайнасці). Часцей за ўсё, за кошт пашырэння пасяўных плошчаў. Гэта сістэма вядзення сельскай гаспадаркі без асаблівых капіталаўкладанняў на адзінку зямельнай плошчы, якая характарызуецца слабым ужываннем тэхнікі, дрэннай апрацоўкай зямлі і, адпаведна, нізкімі ўраджаямі.

Інтэнсіўная сельская гаспадарка, наадварот, мяркуючы распрацоўцы і прымяненню новых тэхналогій у апрацоўцы зямлі і вывядзенні новых, больш ураджайных сартоў (селекцыя, ГМА), імкнецца павялічыць колькасць прадукцыі на той жа плошчы (ураджайнасць).

Экстэнсіўны спосаб вядзення сельскай гаспадаркі быў, напрыклад, адной з прычын хуткага пашырэння каланіяльных уладанняў Расіі ў Сібіры і на Далёкім Усходзе: сяляне сыходзілі ўсё далей і далей на ўсход у пошуках новай зямлі, а за імі ішлі чыноўнікі і дзяржава.

Літаратура
----------

* *Брандт Б. Ф..* Экстенсивные формы хозяйства // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
**Кастэль** — замак рэгулярнай формы з абарончымі сценамі, элементамі якога могуць быць сцены, фланкіруючыя вежы, жылыя пабудовы па перыметры сценаў.

Гісторыя
--------

Абарончыя збудаванні рэгулярнай формы вядуць сваю гісторыю яшчэ з часоў Рымскай імперыі. У далейшым яны былі запазычаны арабскай фартыфікацыйнай навукай, і праз крыжовыя паходы трапілі назад у Еўропу.

Рэгулярныя замкі ў ВКЛ паўсталі пад моцным нямецкім культурным уплыву праз Тэўтонскі ордэн. Так званыя *Штаўфэнаўскія кастэлі*, што былі распаўсюджаны на нямецкамоўных тэрыторыях, а таксама ў падначаленай Штаўфэнам Паўднёвай Італіі мелі слаба выступаючыя вежы. Фланкіруючыя вежы у нямецкіх кастэлях былі першапачаткова непапулярныя, у той час як для *кастэляў французскага тыпу*, распаўсюджанага ў Францыі, Англіі і памежных да іх рэгіёнах, паўкруглыя ці круглыя фланкіруючыя вежы былі абавязковымі.

Літаратура
----------

* *Ткачоў М.* Кастэль // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1997. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
Схематычны графік аднамернай дэльта-функцыі.
**Дэ́льта-фу́нкцыя**, ці **δ-фу́нкцыя**, **δ-фу́нкцыя Дзіра́ка** — абагульненая функцыя, якая выкарыстоўваецца ў матэматычнай фізіцы пры рашэнні задач, у якія ўваходзяць засяроджаныя велічыні (маса, зарад, нагрузка і інш.). Абазначаецца δ(*x*).

Дэльта-функцыю можна вызначыць як шчыльнасць размеркавання масы, калі ў пункце *x*=0 засяроджана адзінкавая маса, а ва ўсіх астатніх пунктах маса роўная нулю. Таму

{\displaystyle \delta (x)=\left\{{\begin{matrix}+\infty ,&x=0,\\0,&x\neq 0;\\\end{matrix}}\right.}
прычым

{\displaystyle \int \limits \_{-\infty }^{+\infty }\delta (x)\,dx=1.}
Такім чынам, дэльта-функцыю можна разглядаць як бесканечны ўсплёск адзінкавай інтэнсіўнасці.

З гэтага вызначэння вынікае асноўная ўласцівасць дэльта-функцыі:

{\displaystyle \int \limits \_{-\infty }^{+\infty }f(x)\delta (x)\,dx=f(0),}
дзе *f*(*x*) — любая непарыўная функцыя.

Літаратура
----------

* Дэльта-функцыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — С. 344. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 54486999 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Дэлавэр (значэнні).

**Дэлавэр** (англ.: Delaware River) — рака на ўсходзе ЗША. Даўжыня 579 км, плошча басейна 36,5 тыс.км². Пачынаецца ў Апалачах, цячэ па плато Підмант і Прыатлантычнай нізіне, упадае ў заліў Дэлавэр Атлантычнага акіяна, утварае эстуарый. Сярэдні гадавы расход вады 350 м³/с. Веснавое разводдзе, паводкі ў астатні час года. Суднаходная да г. Трэнтан, да г. Істан суднаходства па канале. Прылівы падымаюцца па рацэ на 210 км. На Дэлавэры — гарады Істан, Трэнтан, Філадэльфія, Уілмінгтан.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
**Экстраардынарны прафесар** (лац.: professor extraordinarius) — пасада ў сістэме вышэйшай адукацыі Германіі і шэрагу іншых краін, чыя навукова-адукацыйная сістэма арганізавана па германскім узоры. У шырокім сэнсе абазначае асобу, якая мае навуковую ступень (часцей за ўсё хабілітаванага доктара), працуе на прафесарскай пазіцыі ў вышэйшай навучальнай установе, але не мае яшчэ ўласна навуковага звання прафесара.

У пачатку ХХ стагоддзя сярэдняя зарплата ардынарнага прафесара ў Германіі была ў два разы больш, чым у экстраардынарнага, і ў дзевяць разоў больш, чым у прафесара (выкладчыка), які толькі пачынаў сваю навукова-педагагічную кар'еру. Экстраардынарны прафесар не кіраваў кафедрай і не з'яўляўся членам вучонага савета факультэта. Сёння паспяховыя нямецкія даследчыкі часта спачатку займаюць пазіцыю экстраардынарнага прафесара ў сваім універсітэце, каб з часам атрымаць пасаду ардынарнага прафесара ў іншым універсітэце.

У Расіі першы экстраардынарны прафесар з'явіўся ў Маскоўскім універсітэце ў 1766 годзе. 

У Польшчы да 2018 года для абазначэння падобнай пасады ўжываўся нацыянальны адпаведнік надзвычайнага прафесара (польск.: profesor nadzwyczajny), а з 2018 года выкарыстоўваецца найменне прафесара вучэльні (польск.: рrofesor uczelni). Таксама каб адрозніваць звычайных і надзвычайных прафесароў у Польшчы склалася традыцыя для звычайных прафесараў зазначаць гэта перад навуковай ступенню і прозвішчам (польск.: Prof. dr hab. Jan Nowak), а для надзвычайных прафесараў — пісаць гэта ўжо пасля прозвішча з абавязковым зазначэннем ВНУ, якая працаўладкавала навукоўца на гэтую пасаду (польск.: dr hab. Jan Nowak, prof. UJ).

| ⛭Кваліфікацыі, ступені і званні ў навуцы і адукацыі |
| --- |
| Выпускнікі ВНУ | 
* Бакалаўр
* Ліцэнцыят
* Інжынер
* Спецыяліст
* Магістр

 |
| Навуковыя ступені | 
* Кандыдат навук
* Доктар філасофіі
* Доктар honoris causa
* Доктар навук
* Хабілітаваны доктар

 |
| Навуковыя званні і пасады | 
* Выкладчык-стажор
* Асістэнт
* Старшы выкладчык
* Дацэнт
* Прыват-дацэнт
* Ад’юнкт
* Ад’юнкт-прафесар
* Асістэнт-прафесар
* Асацыяваны прафесар
* Прафесар
* Ардынарны прафесар
* Экстраардынарны прафесар
* Запрошаны прафесар
* Ганаровы прафесар
* Заслужаны прафесар
* Прафесар-эмерыт
* Малодшы навуковы супрацоўнік
* Навуковы супрацоўнік
* Старшы навуковы супрацоўнік
* Вядучы навуковы супрацоўнік
* Галоўны навуковы супрацоўнік

 |
| Іншыя | 
* Член-карэспандэнт
* Дзейсны член акадэміі
* Акадэмік

 |
**«Дынама»** — латвійская хакейная каманда з Рыгі, заснаваная ў 2008 годзе.

У 1946 годзе для ўдзелу ў першым чэмпіянаце СССР па хакеі з шайбай была створана каманда майстроў «Дынама» (Рыга). Клуб неаднаразова мяняў назвы, аднак даўжэй за ўсё насіў назву «Дынама», пад якой дамогся самых сур’ёзных поспехаў у сваёй гісторыі. У 1995 годзе клуб быў расфарміраваны.

У 2008 годзе спецыяльна для ўдзелу ў першым розыгрышы КХЛ была створана каманда, якая атрымала назву «Дынама Рыга». 9 сакавіка 2022 года каманда аб’явіла аб выхадзе з КХЛ.

Зноскі
------

1. ↑  14 лет Риги в КХЛ: показали, как надо болеть, вынесли СКА из плей-офф, в последние годы жили незаметно **(нявызн.)**, *Sports.ru* (9 сакавіка 2022). Праверана 10 сакавіка 2022.

Спасылкі
--------

* Афіцыйна сайт ХК Дынама Рыга Архівавана 26 чэрвеня 2022.  (руск.)
«**Экспрапрыяцыя**» (англ.: Eminent Domain) — мастацкі фільм 1990 года рэжысёра Джона Ірвіна. Галоўныя ролі выканалі Дональд Сазерленд і Эн Арчэр[en].

Сюжэт
-----

Ёзэф Борскі, паспяховы польскі партыйны работнік, які валодае ўсім неабходным для наменклатурнага чыноўніка часоў развітага сацыялізму — шчаслівай сям’ёй і фінансавым дабрабытам. Але аднойчы звыклае камфортнае існаванне гэтага чалавека руйнуецца як картачны домік. Аддзел, у якім працуе Ёзэф, закрываюць, за ім устанаўліваецца назіранне, тэлефон і кватэра праслухоўваюцца. Далей горш — гіне дачка, а жонка ў выніку перанесенага стрэсу аказваецца у вар’ятні. Гэта ледзь не зводзіць небараку з розуму, аднак, ён усё ж вырашае разабрацца ў склаўшайся сітуацыі.

Зноскі
------

1. ↑  Eminent Domain (1990) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 12 верасня 2021.

Спасылкі
--------

* Экспрапрыяцыя на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |
**Экстэнсіўная велічыня** (ад лац. extensi-vus — «пашыраны») — велічыня, якая прапарцыянальна колькасці рэчыва, у супрацьлегласць інтэнсіўным велічыням (кшталту тэмпературы, ціску). Пры сумаванні экстэнсіўных велічынь іх колькасць расце, то бок экстэнсіўные велічыні маюць уласцівасць адытыўнасці.  

Экстэнсіўныя велічыні абазначаюцца вялікімі літарамі напрыклад **M** — маса, **V** — аб’ём, **Е** — энергія.  

Падзяліўшы экстэнсіўную велічыню на адвольна ўзятую іншую экстэнсіўную велічыню (звычайна на аб’ём ці масу) атрымліваем інтэнсіўную велічыню, якая будзе з’яўляцца яшчэ і ўдзельнай (узятай на адзінку рэчыва).   

Да экстэнсіўных велічынь адносяцца:

* Маса
* Аб’ём
* Імпульс
* Электрычны зарад
* Унутраная энергія
* Энтальпія
* Энтрапія

Гл. таксама
-----------

* Адытыўнасць
* Інтэнсіўная велічыня
* Удзельная велічыня

Спасылкі
--------

* Вялікая энцыклапедыя нафты і газа: экстэнсіўныя велічыні (на рус. мове)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Тэхнічная (1 выд.) · Treccani |
Высокапрадукцыйная лінія экстракцыі ў харчовай прамысловасці
**Экстра́кцыя**, **Экстрагаванне** (ад лац.: extraho — выцягваю) — вылучэнне рэчыва з вадкай або цвёрдай сумесі з дапамогай арганічных растваральнікаў (экстрагентаў).

Экстракцыя вадкасная ў адрозненне ад экстракцыі цвёрдага цела працякае ў гетэрагеннай сістэме вадкасць—вадкасць і з'яўляецца самаадвольным працэсам выраўноўвання хімічных патэнцыялаў рэчываў у фазах, якія кантактуюць.

Экстракцыя цвёрдага цела ў фазу кенетычна падпарадкоўваецца законам масаабмену, дыфузіі, пераносу рэчыва, якое вылучаецца з цвёрдай фазы ў вадкую. Экстрагент падбіраюць так, каб у ім добра раствараўся кампанент, які трэба вылучыць з сумесі, і не раствараліся (ці мала раствараліся) іншыя кампаненты і зыходны растваральнік. Экстракцыя — адзін з найважнейшых метадаў раздзялення рэчываў, ачысткі ад дамешкаў. Выкарыстоўваецца для вылучэння арганічных злучэнняў з расліннай сыравіны, у гідраметалургіі (напрыклад, для вылучэння медзі), для раздзялення рэдкіх элементаў, у аналітычнай хіміі, вытворчасці порыстых пластмас, у радыяхіміі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — С. 79. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
Экстрафларальныя нектарнікі на чарэшні
**Экстрафларальныя нектарнікі** — нектарныя залозы ў вышэйшых раслін, якія размяшчаюцца па-за межамі кветкі (на кветаножках, прылістках, сцеблах, лісці). Аб паходжанні экстрафларальных нектарнікаў існуе некалькі тэорый, па адной з якіх яны патрэбныя для вывядзення лішніх цукроў. Акрамя таго, яны служаць для прыцягнення мурашак, што адпужвае фітафагаў, які ядуць лісце расліны (напрыклад, вусеняў). Вонкава экстрафларальныя нектарнікі прадстаўляюць сабой чырвоныя ўздуцці дыяметрам прыкладна 2 мм, якія размяшчаюцца на парастках. У ліпы яны размяшчаюцца ў аснаванні ліста.

Зноскі
------

1. ↑  Гусеницам проще сменить кормовое растение, чем вступать с ним в «гонку вооружений» • Сергей Лысенков • Новости науки на «Элементах» • Эволюция, Энтомология, Ботаника (руск.).  elementy.ru. Праверана 1 кастрычніка 2017.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Танковіч.
**Георгій Лявонавіч Танковіч** (нар.15 студзеня 1946, в. Ярашова, Шумілінскі раён, Віцебская вобласць) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута (1969). Вучыўся ў І. Сталярова, Ф. Гумена. Удзельнік мастацкіх выстаў з 1969 года. Член Беларускага саюза мастакоў (1991). Жыве ў Наваполацку.

Творчасць
---------

Працуе ў акварэлі.

Асноўныя працы: палотны «Нацюрморт з кветкамі», «Акно», «Двор», «Нацюрморт з кактусам», «Ноч у вёсцы», «Першы снег», «Гарлачыкі», «Да непагоды»; трыпціх «Радзіма Ф. Скарыны».

Літаратура
----------

* Танковіч Георгій Лявонавіч // Беларускі саюз мастакоў: энцыклапедычны даведнік / складальнік Б. А. Крэпак. — Мінск, 1998.