**Лютэра́нская кі́рха Свято́га Іаа́на** — дзеючы лютэранскі храм у цэнтральнай частцы Гродна (прадмесце Гарадніца).

Гісторыя
--------

Кірха пасля поўнага аднаўлення ў 1912 годзе
Афіцыйнай датай заснавання кірхі ў Гродне лічыцца 1793 г. калі Станіслаў Аўгуст Панятоўскі перадаў будынак нямецкай суполцы. Пад кірху быў прыстасаваны будынак сталовай для галандскіх і нямецкіх рамеснікаў, якіх запрасіў у Гродна гродзенскі староста Антоні Тызенгаўз. З прычыны таго, што прыхаджане кірхі былі ў бальшыні ўраджэнцамі Германіі, набажэнства спачатку вялося на нямецкай мове. Вуліца вакол храма атрымала назву «Кірхавая», у 1843 г. кірха была дабудаваная. У 1873 г. склаўся канчатковы выгляд кірхі, таксама на вежы быў усталяваны гадзіннік. У 1912 г. храм значна перабудавалі.

Кірха дзейнічала ў Гродне да 1944 г. Пасля Другой сусветнай вайны тут знаходзіўся архіў. У 1995 годзе кірху імя Святога Іаана ў Гродне вярнулі Евангельска-лютэранскай царкве. На чэрвень 2012 года абшчына адзінага ў Беларусі дзейнага лютэранскага храма налічвала 50 чалавек. У 2012 годзе пасол Германіі ў Беларусі Крыстаф Вайль наведаў кірху ў Гродне, пасля чаго Федэральны ўрад Германіі вылучыў 120 000 еўра на адбудову храма.

У снежні 2013 года пачалася рэканструкцыя кірхі, якая скончылася ў 2015 годзе. Адноўлены першапачатковы выгляд кірхі, у тым ліку рэканструяваны 12-метровы шпіль і 10 крыжоў у экстэр’еры храма.

Архітэктура
-----------

Кірха пасля рэстаўрацыі, 2015 г.
Аднанефавая аднавежавая пабудова з пяціграннай апсідай і сакрысціямі. Галоўны фасад мае сіметрычную, выцягнутую па вертыкалі дынамічную кампазіцыю. Квадратная ў плане высокая манументальная вежа-званіца выступае з асноўнага аб’ёму. Галоўны ўваход (праз вежу) аформлены вялікім стральчатым парталам, над ім — акно-«ружа». Інтэр’ер храма мае выцягнутую па падоўжнай восі сіметрычную кампазіцыю. Асноўны прамавугольны ў плане аб’ём перакрыты арыгінальным паводле формы фігурным скляпеннем. Захаваліся два аўтэнтычныя вітражы за алтаром, арнамент якіх выкладзены ў форме лютэранскага сімвала: ружы, унутры якой знаходзіцца сэрца з крыжам. Таксама захаваліся кованая купель, звон і гадзіннік на галоўнай вежы. Арган і іншыя рэчы канфіскаваныя за савецкім часам для філармоніі і ўладкавання партыйных кабінетаў.

Побач з кірхай месціліся і евангелічныя могілкі з капліцай (1793—1936). У доме № 3а ў 1912 г. быў дом пастара і лютэранская школа на другім паверсе.

* Лютэранская кірха да рэстаўрацыі
* Агульны выглядАгульны выгляд
* Партал кірхіПартал кірхі
* Кірха з боку апсідыКірха з боку апсіды
* Вежа кірхіВежа кірхі

Лютэранскія могілкі
-------------------

Побач кірхі ў канцы XVIII стагоддзя заклалі могілкі. На іх хавалі людзей да 1878 года, але асобныя пахаванні адбываліся і ў 1916 годзе. У 1883 годзе насупраць кірхі адкрылі другую частку могілак і яны функцыянавалі да Другой сусветнай вайны. 

У верасні 1951 года гродзенскія чыноўнікі прынялі рашэнне "Аб закрыцці нямецкіх могілак на вуліцы Акадэмічнай". Гродзенскаму Зелянгасу і гарадской канторы па добраўпарадкаванні загадалі арганізаваць на месцы гэтых могілак сквер. Іх знішчылі канчаткова ў пачатку 1960-х гадоў. Тэрыторыю ачысцілі ад магільных пліт, спілавалі старыя дрэвы, а выкапаныя з магіл шкілеты ў нямецкіх спарахнелых мундзірах вывезлі ў невядомым кірунку. 

На месцы знішчаных могілак пабудавалі дзіцячы садок №21. Частку надмагільных пліт выкарысталі як падмурак пры будаўніцтве садка. А некаторыя вывезлі на іншыя аб'екты ў горадзе.

Зноскі
------

1. ↑  *Барыс Пракопчык.* Ад Тызенгаўза да нашых дзён // *Звязда* : газета. — 26 чэрвеня 2012. — № 121 (27236). — С. 5. — ISSN 1990-763x.(недаступная спасылка)
2. ↑  *Татьяна Черкес.* У гродненской кирхи появилась надежда на реконструкцию. — Вечерний Гродно. Архівавана 4 кастрычніка 2013.
3. ↑  На месцы лютэранскіх могілак у Гродне пачалі капаць: вернікі занепакоеныя, рабочыя абяцаюць павагу  (бел.). *Hrodna.life* (13 лютага 2024). Праверана 13 лютага 2024.
4. ↑  🏰 Hrodna 11:27 **(нявызн.)**. *Telegram*. Праверана 13 лютага 2024.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лютэранская кірха Святога Іаана (Гродна)
* Лютэранская кірха Святога Іаана (Гродна) на сайце «Архіварта»

| ⛭Славутасці Гродна |
| --- |
| Раёны і кварталы | 
* Гарадніца
* Занёманскае прадмесце
* Каложа
* Новы свет
* Стары горад

 |
| Вуліцы, плошчы і бульвары | 
* ✰ Вялікая Траецкая
* ✰ Замкавая
* Кірава
* ✰ Маркса
* ✰ Савецкая вуліца
* Савецкая плошча
* Элізы Ажэшка

 |
| Палацы і жылыя дамы, сядзібы | 
* ✯ Стары замак
	+ Замак Вітаўта
	+ Гарадзенская вежа
* Новы замак
* Палац Храптовічаў
* Палац Сапегаў (Баторыеўка)
* Дом майстра
* Панямонь
* Станіславова
* Дом купца Мураўёва
* Палац віцэ-адміністратара
* Палац Максімовіча
* Дом масонаў
* Дом урача Тальгейма
* Дом урача
* Дом віцэ-адміністратара
* Даходны дом

 |
| Грамадскія будынкі і збудаванні | 
* Крывая афіцына
* Лямус на Гарадніцы
* Лямус брыгіцкага кляштара
* Воданапорныя вежы
* Вежа пажарнага дэпо
* Тэатр Тызенгаўза
* Будынак пазямельнага банка
* Будынак рэальнага вучылішча

 |
| Музеі | 
* Гродзенскі дзяржаўны гісторыка-археалагічны музей
* Гродзенскі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі
* Аптэка езуітаў
* Дом-музей Элізы Ажэшкі
* Музей Максіма Багдановіча

 |
| Манастыры, саборы і храмы | 
* ✰ Каложская царква
* Касцёл Маці Божай Анёльскай і кляштар францысканцаў
* Касцёл Адшукання Святога Крыжа
* Кафедральны касцёл Святога Францішка Ксаверыя
* ✯ Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар брыгітак
* Лютэранская кірха
* Гродзенская Раства-Багародзіцкая царква і манастыр
* Пакроўскі кафедральны сабор
* Свята-Уладзімірская царква

 |