recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Лінія Керзана (1945) і змены тэрыторыі Польшчы.
**Лінія Керзана** — умоўная назва лініі, вызначанай міністрам замежных спраў Вялікабрытаніі, лордам Дж. Керзанам, і прапанаванай Парыжскай мірнай канферэнцыяй (1919—1920) у 1920 г. для ўсталявання ўсходняй дзяржаўнай мяжы Польшчы. Праходзіла праз Гродна — Ялаўку — Няміраў — Брэст-Літоўск — Дарагуск — Усцілуг, усходней Грубешова, праз Крылоў і далей заходней Равы-Рускай, усходней Перамышля да Карпат.

Вялікабрытанія на працягу савецка-польскай вайны неаднаразова рабіла захады па спыненню вайны і выпрацавала прапановы па размежаванню — «лінія Керзана» павінна была ўсталяваць усходнюю граніцу Польшчы па мяжы рассялення палякаў, з аднаго боку, і беларусаў і ўкраінцаў, з другога. Аднак Савецкая Расія адмаўляла Вялікабрытаніі, як пасрэдніку, пакуль паражэнне Чырвонай Арміі ў Варшаўскай бітве ў жніўні 1920 не прывяло да пералому ў вайне. Прадугледжвалася ўстанаўленне перамір’я і граніцы па «лініі Керзана», і ў той жа дзень на занятай ад польскіх войск тэрыторыі Беларусі была паўторна абвешчана незалежная БССР. 3 жніўня Вялікабрытанія накіравала ноту ўраду РСФСР, у якой патрабавала спыніць наступленне савецкіх войск на этнічных граніцах Польшчы. У адказ у ноце ўрада РСФСР сцвярджалася гатоўнасць весці перагаворы непасрэдна з Польшчай. 7 жніўня польскі ўрад пагадзіўся на такія перагаворы, але 10 жніўня адмовіўся ад іх.

На Тэгеранскай канфэрэнцыі (лістапад-снежань 1943) была прынята прапанова У. Чэрчыля аб тым, што прэтэнзіі Польшчы на землі Заходняй Беларусі і Заходняй Украіны будуць задаволены за кошт Германіі, а ў якасці мяжы на ўсходзе павінна быць лінія Керзана.

Гл. таксама
-----------

* Лінія Фоша

Літаратура
----------

* Керзана лінія // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 238. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

| ⛭Польска-савецкая вайна (1919—1921) |
| --- |
| Франты | 
Польскі бок
Паўночны
Літоўска-беларускі
Цэнтральны
Палескі
Валынскі
Падольскі
Паўднёвы
Савецкі бок
Заходні
Паўднёва-заходні
 |
| Бітвы | 
1919
Бяроза-Картузская
Нясвіж
Ліда
Вільня
Мінск
1920
Бітва на Бярэзіне
Бітва за Брэст
Варшаўская бітва
Бітва за Кобрын
Бітва на Нёмане
 |
| Вынікі | 
* Лінія Керзана
* Рыжскі дагавор
* Рыжскі мір
* Дзень вызвалення Беларусі ад белапалякаў

 |
«**Аднойчы ў лістападзе**» (польск.: Pewnego razu w listopadzie) — мастацкі фільм 2017 года рэжысёра Анджэя Якімоўскага[en].

Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 25-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

Сюжэт
-----

Марэк і яго мама выстаўлены з кватэры судовым прыставам. Хлопец вучыцца на юрыста і спадзяецца атрымаць у хуткім часе пакой у інтэрнаце. А пакуль маці і сын бадзяюцца па начлежках, прытулках, чужых дачах і варшаўскіх сквотах. З часам да іх далучаецца яшчэ адзін небарака — бяздомны сабака Кент, і знайсці начлег становіцца ўсё цяжэй.

Акцёрскі склад
--------------

* Агата Кулеша
* Гжэгаж Палькоўскі
* Эдвард Хог
* Аліна Шэўчык

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 2 кінаўзнагародамі і яшчэ 5 намінацыямі.

Зноскі
------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Pewnego razu w listopadzie (2017) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 22 кастрычніка 2021.
3. 1 2  Аднойчы ў лістападзе  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 22 кастрычніка 2021.
4. ↑  Pewnego razu w listopadzie — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 22 кастрычніка 2021.

Спасылкі
--------

* Аднойчы ў лістападзе на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Явіч.

**Пётр (Іштван) Максавіч Явіч** (5 верасня 1918 — 14 кастрычніка 2008) — беларускі жывапісец. Член Саюза мастакоў СССР.

Біяграфія
---------

П. М. Явіч (сапраўднае імя — Іштван) нарадзіўся ў Венгрыі ў горадзе Цёрэксентміклаш  (англ.) (бел. куды патрапіў яго бацька, які жыў у Віцебску, у якасці ваеннапалоннага ў Першую сусветную вайну. З 1929 года жыў і працаваў у Віцебску. Вучыўся майстэрству мастака ў Іегуды Пэна. У 1934 годзе паступіў у Віцебскае мастацкае вучылішча.

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. У паваенны час працаваў у газеце «Віцебскі рабочы», а з 1947 года ў Віцебскіх мастацкіх майстэрнях, якія ўзначальваў каля 10 гадоў. З 1949 года ў Саюзе мастакоў БССР.

Памёр 14 кастрычніка 2008 года. Пахаваны ў Віцебскім раёне.

Творчасць
---------

У выстаўках пачаў удзельнічаць з 1940 г. Сярод работ П. М. Явіч партрэты В. З. Харужай, народнага артыста СССР І. У. Ільінскага, М. Ф. Шмырова («Шмыроў М. Ф. — легендарны камбрыг»), заслужанага трэнера БССР В. Дз. Дзмітрыева, «Дзяўчынка ў блакітным» (захоўваецца ў Траццякоўскай галерэі) і інш. Пэндзлю мастака належаць жанравыя кампазіцыі «Мары» (1959), «Закладнікі» (1960), «Дзеці Міная» (1978), пейзажы «Каўказ» (1952), «Лужаснянка» (1983), «Астравы на Лучосе» (1990) і іншыя працы.

Узнагароды
----------

Кавалер ордэна Айчыннай вайны II ступені. Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь ад 16 студзеня 1995 г. № 3518-XII П. М. Явіч узнагароджаны Ганаровай граматай Прэзідыума Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь.

Зноскі
------

1. ↑  Віцебскі раённы гісторыка-краязнаўчы музей адкрыў выставу папаўненняў 2016 года, сярод якіх самай каштоўнай знаходкай лічаць партрэт Міная Шмырова пэндзля Пятра Явіча.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. Т. 5. Скамарохі — Яшчур / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1987. — 703 с. — 9500 экз.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 18. Кн. 1: Дадатак: Шчытнікі — Яя / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2004. — Т. 18. Кн. 1. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0295-4 (т. 18. Кн. 1).
**Акадэмічная му́зыка** — музыка, якая знаходзіцца у адносінах пераемнасці перш усяго да сфарміраваных у Еўропе ў XVII—XIX ст. музычных жанраў і форм (опера, сімфонія, саната і т. п.), меладычных і гарманічных прынцыпаў і інструментальнага складу.

У тых ці іншых канкрэтных выпадках канфлікт кампазітараў-акадэмістаў XX стагоддзя, асабліва тых, якія належаць да авангардных плыняў (напрыклад, Джона Кейджа або Карлхайнца Штокхаўзэна), з музычнай традыцыяй мінулага можа быць вельмі рэзкім, але гэта менавіта канфлікт (гранічна напружаны дыялог), тады як іншыя тыпы сучаснай музыкі — ад поп-музыкі да джазу — з класічнай еўрапейскай музычнай традыцыяй амаль не ўзаемадзейнічаюць.

Зрэшты, тыя або іншыя эксперыменты па скрыжаванні акадэмічнай музыкі з рознымі іншымі традыцыямі прадпрымаліся на працягу ўсяго XX стагоддзя: ад створанага Джорджам Гершвінам гібрыду класікі і джазу да запісаў у суправаджэнні сімфанічнага аркестра (сімфа-джаз), выкарыстання сімфанічнага аркестра ў рок-музыцы (джаз-рок, сімфонік-метал, сімфа-блэк-метал і г. д.) або з іншымі запазычанымі ў «акадэмістаў» элементамі выканання, практыкаванымі многімі рок-гуртамі.

У больш шырокім сэнсе слова акадэмічнай музыкай можна лічыць тую, што напісана, спаўняецца і вывучаецца ў асяроддзі музыкантаў з акадэмічнай музычнай адукацыяй, якія склаліся ў XX стагоддзі з класічных музычных традыцый, але істотна адышла ад іх у бок рацыянальных прынцыпаў арганізацыі музычнага матэрыялу.

Літаратура
----------

* КРЫЛОВА, АЛЕКСАНДРА ВЛАДИМИРОВНА. "Проектная деятельность в сфере академического музыкального искусства." *Music Scholarship/Problemy Muzykal'noi Nauki* 10.1 (2012).
* Трифонова, Инна Александровна. *Академическое вокальное искусство как социокультурный феномен*. Diss. Тюменский гос. ун-т. Тюмень, 2011.

Спасылкі
--------

* Як працуе мастацтва: сучасная акадэмічная музыка

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4385558-1 |
А 16 гадзін 13 хвіліны 13 лістапада 2022 года на вуліцы Істыкляль у раёне Бейаглу (г. Стамбул) адбыўся выбух.

Па даных турэцкага навінавага партала OdaTV, прычынай выбуху стала самаробнае выбуховае прыстасаванне, пакінутае невядомай жанчынай. У выніку здарэння загінулі 6 чалавек, не менш 81 атрымалі раненні. Таксама былі пашкоджаны многія будынкі вуліцы.

На працягу гадзіны пасля ўлады Турцыі ўвялі часовую забарону на публікацыю навін пра інцыдэнт. Прэзідэнт краіны Рэджэп Таіп Эрдаган назваў гэта тэрактам.

Зноскі
------

1. ↑  Taksim İstiklal Caddesi’nde patlama: 6 ölü, 81 yaralı (тур.). *Sözcü* (13 лістапада 2022). Праверана 13 лістапада 2022.
2. ↑  Deadly explosion hits busy pedestrian street in Istanbul (англ.). *The Independent* (13 лістапада 2022). Праверана 13 лістапада 2022.
3. ↑  Istanbul: Recep Tayyip Erdoğan spricht nach Explosion von »hinterhältigem Anschlag« **(нявызн.)**, *Der Spiegel* (13 лістапада 2022). Праверана 13 лістапада 2022.
**Герызі́м**, часам **Гарызі́м** (іўр.: גריזים, араб. جبل جرزيم‎‎) — вяршыня на тэрыторыі Палесцінскай аўтаноміі. Вышыня - 881 м. Складзена пераважна вапнякамі. Паўднёвыя схілы ўтвараюць плато. На паўночных схілах месціцца горад Наблус. Гара Герызім лічыцца сакральным месцам самаран.

Самаране вераць, што гара стала свяшчэнным месцам старажытных яўрэяў адразу пасля заваявання зямель Ізраіля Ісусам Навінам. На ёй дзейнічаў самаранскі храм, які разбураўся ў 128 г. да н. э. і ў 533 г. н. э. 

Археалагічныя раскопкі праводзіліся з сярэдзіны XX ст. На вяршыні захаваліся штучныя каменныя канструкцыі, якія самаране лічаць рэшткамі свайго храма. Аднак археолагі сцвярджаюць, што частка канструкцый значна больш старая і можа з'яўляцца старажытным дальменам. Акрамя таго, знойдзены рэшткі пабудовы, які вызначаюць як грэчаскі храм Зеўса. Ён быў пабудаваны ў рымскі перыяд. 

Гара Герызім — месца пілігрымак самаран, а таксама турыстычная славутасць.

Спасылкі
--------

* GERIZIM, MOUNT
* Mount Gerizim

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Кароткая яўрэйская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh00007127 · NKC: ge880270 · VIAF: 315150356 |
Схема кругавароту вады ў прыродзе
**Сцёк** у гідралогіі — працэс сцякання дажджавых і талых снегавых вод у паніжэнні рэльефу і вадаёмы па паверхні (паверхневы сцёк) і ў тоўшчы зямной кары (падземны сцёк). Частка кругавароту вады ў прыродзе.

Адрозніваюць паверхневы сцёк (схілавы, рэчышчавы) і падземны (з грунтовых вод, глебавых і напорных вод). Большасць падземнага сцёку пераходзіць у паверхневы, калі ваданосны гарызонт ускрываецца рэчышчам вадацёку ці выходзіць у выглядзе крыніц. У асобных выпадках у веснавы перыяд частка паверхневага сцёку можа пераходзіць у падземны (пры наянасці карсту, калі ўзровень падземных вод ніжэй ўзроўню вады ў вадаёме).

Велічыня і рэжым сцёку залежыць ад воднага балансу вадазбору (колькасць ападкаў, выпарэнне), характару і геалагічнай будовы рэльефу, глебавага і расліннага покрыва і інш. У сваю чаргу, сцёк уплывае на фарміраванне рэльефу, глебавага покрыва, размеркаванне расліннасці, выклікае эрозію, перанос і адкладванне розных рэчываў. Характэрная асаблівасць сцёку — яго зменлівасць у прасторы і часе.

Сцёкам таксама называюць колькасць вады, якая сцякае з дадзенай тэрыторыі (басейна, вадазбору) за некаторы час (часцей за год).

Гл. таксама
-----------

* Падземныя воды
* Паверхневыя воды

Зноскі
------

1. ↑  БелЭн 2002.
2. ↑  Курловіч М. М. 1993.

Літаратура
----------

* Сцёк у гідралогіі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 308. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Сцёк // Геаграфічныя паняцці і тэрміны: Энцыклапедычны даведнік / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: М. М. Курловіч і інш. — Мн.: БелЭн, 1993. — С. 280. — 333 с. — (Энцыкл. б-чка школьніка). — 14 000 экз. — ISBN 5-85700-085-8.
* Сток // География. Современная иллюстрированная энциклопедия. Ч. 2: М—Я. / А. П. Горкин — М.: Росмэн, 2006. — 146 с. — ISBN 5-353-02443-5. (руск.) — (Современная иллюстрированная энциклопедия «Росмэн». География)
* Сцёк; Сцёкавы // Тлумачальны слоўнік беларускай мовы: У 5-ці т / АН БССР, Інстытут мовазнаўства імя Я. Коласа. — Мн.: Беларус. Сав. Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 1983. — Т. 5 кн. 1: С — Улагодзіць / [рэдактар М. Р. Суднік]. — С. 416. — 663 с.
**Міхаіл Мікалаевіч Веславухаў** (10 студзеня 1947, в. Альхоўка, Аршанскі раён, Віцебская вобласць — 16 сакавіка 2021) — беларускі палітык і мытнік.

Дэпутат Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання (1990—1995).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 10 студзеня 1947 года ў в. Альхоўка Аршанскага раёна Віцебскай вобласці.

Працаваў старшынёй Аршанскага раённага выканаўчага камітэта, член КПСС.

У 1990 годзе абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 12-га склікання. Балатаваўся па Бабініцкай выбарчай акрузе № 154.

З чэрвеня 1993 года да жніўня 2002 года працаваў начальнікам Аршанскай мытні. У верасні 2002 года ў сувязі з рэарганізацыяй Аршанскай мытні прызначаны намеснікам начальніка Віцебскай мытні — начальнікам Аршанскага мытнага паста. 31 жніўня 2009 года выйшаў у адстаўку ў званні саветніка мытнай службы першага ранга.

Памёр 16 сакавіка 2021 года.

Палітычныя погляды
------------------

Напярэдадні рэферэндума 1995 года ў Беларусі ў газеце «Звязда» разам з 72 дэпутатамі заклікаў да змены дзяржаўных сімвалаў Рэспублікі Беларусь (герба Пагоня на абноўлены герб БССР і бела-чырвона-белага сцяга на абноўлены чырвона-зялёны сцяг БССР), а таксама за наданне рускай мове статусу дзяржаўнай.

Узнагароды
----------

* Медаль «За працоўную доблесць»,
* ордэн «Знак Пашаны»,
* ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь (2007).

Крыніцы
-------

1. ↑  Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 6 ліпеня 2007 года № 873 «Аб узнагароджанні Ганаровай граматай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь»
**Kufar.by** ― інтэрнэт-рэсурс, пляцоўка прыватных аб’яў у Беларусі.

Апісанне
--------

Аб’явы, якія размяшчаюцца на рэсурсе, павінны быць складзены на адной з дзяржаўных моў Беларусі ― беларускай ці рускай, існуе магчымасць дадавання фатаграфій. Для юрыдычных асоб і індывідуальных прадпрымальнікаў устанаўліваецца абмежаванне па колькасці актыўных аб’яў ― не больш за 2 у 1 катэгорыі. Для павышэння эфектыўнасці размяшчэння аб’яў карыстальнікі рэсурсу могуць скарыстацца платнымі паслугамі па прасоўванні аб’яваў. Існуюць мабільныя дадаткі сайта ў App Store, Google Play. Па даных «gemiusAudience» больш за 1 600 000 карыстальнікаў сайта публікуюць каля 60 000 аб’яў у дзень.

Гісторыя
--------

2 чэрвеня 2016 года кампанія-ўладальнік «Schibsted[en]» аб’явіла аб зліцці сэрвісу Kufar.by з пляцоўкай Second.by. Нарвежская кампанія «Adevinta» атрымала пляцоўку аб’яў у 2019 годзе. Акрамя беларускага сайта кампанія засяродзілася на рынках у Германіі, Францыі, Іспаніі, Італіі і краінах Бенілюкса. У 2022 годзе кампанія абвесціла, што прадае праект лакальнай камандзе і пакідае рынак Беларусі. Папулярнасць пляцоўкі часта рабіла яе аб’ектам увагі махляроў.

Заўвагі
-------

1. ↑  Сервис частных объявлений Kufar.by купил аналогичную площадку Second.by (руск.).  BelRetail.by (3 чэрвеня 2016). Праверана 30 мая 2022.
2. ↑  Норвежский владелец Kufar уходит из Беларуси, но площадка продолжит работать (руск.).  Office Life (28 красавіка 2022). Праверана 30 мая 2022.
3. ↑  Два брата подделали Kufar.by и обворовывали людей (руск.).  Reform.by (24 жніўня 2021). Праверана 30 мая 2022.

Спасылкі
--------



* kufar.by — афіцыйны сайт

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | VK · Facebook · LinkedIn |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
**Тэхаскі ўніверсітэт у Эль-Паса** (англ.: University of Texas at El Paso) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Эль-Паса ў штаце Тэхас.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт з'яўляецца часткай сістэмы Тэхаскага універсітэта. Ён з'яўляецца другім па велічыні ўніверсітэтам у Злучаных Штатах, у якім большасць студэнтаў складаюць асобы мексіканскага паходжання (каля 80%). Ён класіфікуецца як доктарскі ўніверсітэт з вельмі высокай даследчай актыўнасцю. Каледж інжынерыі ўніверсітэта з'яўляецца галоўным у ЗША вытворцам іспанамоўных інжынераў з магістарскімі і доктарскімі ступенямі.

Структура
---------

* Каледж адукацыі
* Каледж інжынерыі
* Каледж навук пра здароўе
* Каледж вольных мастацтваў
* Каледж медсястрынства
* Ккаледж прыродазнаўчых навук
* Школа фармацыі
* Каледж бізнесу
* Школа аспірантуры

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Тэхас

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сціклева.
**Сці́клева** — біялагічны заказнік рэспубліканскага значэння ва ўсходняй частцы г. Мінска. Заснаваны 29 снежня 2001 года на тэрыторыі Мінскага раёна Мінскай вобласці для аховы ў натуральным стане участкаў каштоўных лясных фармацый  (руск.) (бел. з папуляцыямі рэдкіх і знікаючых відаў раслін і жывёл. 3 красавіка 2012 года разам з праектуемым мікрараёнам Зялёны Бор далучаны да Партызанскага раёна Мінска.

Плошча заказніка складае 412 га. Рэльеф дэнудацыйнага тыпу  (руск.) (бел. ў межах Мінскага канцова-марэннага ўзвышша акругі Беларускай грады. Глебы дзярнова-падзолістыя флювіягляцыяльнага паходжання, пясчаныя і супясчаныя на лёгкіх лёсападобных суглінках. Расліннасць пераважна лясная хваёвая.

У флоры 370 відаў сасудзістых раслін, з іх у Чырвонай кнізе: купальнік горны, пярэсна еўрапейская, лілея паўночная, лілея кучаравая. Шмат лекавых, харчовых, кармавых, меданосных, дэкаратыўных раслін. У фаўне 7 відаў амфібій і рэптылій, 70 — птушак (у Чырвонай кнізе пустальга звычайная), 13 — сысуноў.

Зноскі
------

1. ↑  Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 29 декабря 2001 г. № 1886 "О республиканских биологических заказниках «Волмянский», «Глебковка» и «Стиклево»
2. ↑  Микрорайон Зеленый бор включен в городскую черту Минска

Літаратура
----------

* Сціклева // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
**Карэн Патрысія (Пэт) Спурджын** (англ.: Karen Patricia "Pat" Spurgin, пазней — Пітні, англ.: Pitney; нар. 10 жніўня 1965) — амерыканская спартсменка, алімпійская чэмпіёнка 1984 года ў стральбе з вінтоўкі.

Нарадзілася ў горадзе Білінгс (штат Мантана), ЗША. Цяпер пражывае ў горадзе Фэрбанкс (штат Аляска). На летніх Алімпійскіх гульнях 1984 года ў Лос-Анджэлесе заваявала залаты медаль. Ва ўзросце 18 гадоў, студэнткай Дзяржаўнага Універсітэта Мюрэя (штат Кентукі), яна стала першай алімпійскай чэмпіёнкай у стральбе з пнеўматычнай вінтоўкі сярод жанчын.

У якасці валанцёра Пэт Пітні амаль 20 гадоў працавала памочнікам трэнера каманды «Alaska Nanooks» з Універсітэта Аляскі ў Фэрбанксе. З 1994 года каманда ўніверсітэта 9 раз перамагла ў прэстыжных спаборніцтвах па стральбе — NCAA Rifle Championship. У горадзе Мюрэй (штат Кентукі) знаходзіцца стрэльбішча, названае ў гонар знакамітай спартсменкі Пэт Спурджын.

Зноскі
------

1. 1 2  Olympedia — 2006.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q95606922'></a>


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Бараноўскі.
**Андрэй Юльянавіч Бараноўскі** (1895, засценак Вялікія Машчыцы, Слуцкі павет Мінская губерня, цяпер Слуцкі раён — 1 верасня 1938, Менск, НКУС) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, настаўнік, мовазнаўца.

Біяграфія
---------

Паходзіў з дробнай вясковай шляхты. У 1913 скончыў Слуцкае праваслаўнае духоўнае вучылішча, у 1914 здаў экстэрнам іспыт на званне настаўніка. У маі 1915 прызваны ў расійскае войска, служыў пісарам, справаводам.

Пасля Кастрычніцкага перавароту 1917 вярнуўся ў родную вёску. Падчас нямецкай акупацыі працаваў на гаспадарцы. З прыходам бальшавікоў служыў справаводам у Слуцкім ваенным камісарыяце. З пачаткам польска-савецкай вайны эвакуіраваўся ў Рослаўль Смаленскай губерні. Там пазнаёміўся з Палутай Бадуновай, з якой паехаў у Маскву для перагавораў ад імя ЦК БПСР з бальшавікамі. Стаў сябрам партыі беларускіх эсэраў, па заданні якой вярнуўся на радзіму і стаў ініцыятарам узнаўлення Слуцкага беларускага нацыянальнага камітэта.

Пасля заканчэння Менскіх беларускіх настаўніцкіх курсаў у 1920 годзе выкладаў беларусазнаўства ў слуцкіх школах. Засноўваў у Слуцкім павеце беларускія школы, культурніцкія арганізацыі і кааператывы. Адзін з кіраўнікоў таварыства «Папараць-кветка», узначальваў работу яго драматычнай дружыны, рэдагаваў газету «Наша Каляіна». Быў прыхільнікам супрацоўніцтва з бальшавікамі.

Пасля прыходу Чырвонага войска ў ліпені 1920 загадваў школьным аддзелам Слуцкага рэўкаму. У першай палове 1920-х гадоў жыў у Слуцку, працаваў настаўнікам, інспектрам акруговага аддзела народнай адукацыі. Арганізаваў у горадзе першую канферэнцыю па беларусазнаўстве.

У 1921 разам з іншымі членамі БПСР арыштаваны ДПУ і месяц знаходзіўся ў вязніцы. Напачатку 1922 ізноў арыштаваны па справе беларускіх эсэраў.

Пасля Менскіх вышэйшых курсаў беларусазнаўства ў 1924 выкладаў у Аб’яднанай беларускай ваеннай школе ў Менску, адначасова працаваў у камісіі Інстытуту беларускай культуры па складанні слоўніка беларускай вайсковай тэрміналогіі.

Удзельнічаў у ліквідацыйным з'ездзе партыі беларускіх эсэраў у чэрвені 1924 года. У 1930 пазбаўлены работы ў ваеннай школе. З 1933 працаваў у геадэзічнай майстэрні Белдзяржтранса Наркамата земляробства БССР.

Арыштаваны НКВД БССР 26 студзеня 1938 года па абвінавачванні ў контррэвалюцыйнай і антысавецкай дзейнасці на Случчыне і ў Менску ў 1920-х гг. Асуджаны «тройкай» да вышэйшай меры пакарання. Расстраляны магчыма ў Курапатах. Рэабілітаваны 4 лютага 1960 года «з-за адсутнасцю складу злачынства». Заяву на рэабілітацыю падавала яго жонка Аляксандра Янчук, былая актрыса драматычнага гуртка «Папараць-кветка». Ёй вярнулі некаторыя асабістыя рэчы Бараноўскага: фотаапарат (Андрэй быў аматарам фотасправы), і выданне «Малой Советской Энциклопедии».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Андрэй Бараноўскі / *Маракоў Л. У.* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Энц. даведнік. У 10 т. Т. 3. — Мн:, 2003. ISBN 985-6374-04-9.
* Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка. Слуцкі раён. Мн. 2001. Кн. 1. С. 257—258
* Слуцкі збройны чын 1920 г. ў дакументах і ўспамінах. Мн. 2001. С. 291—302.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чуйко.
**Наталля Сцяпанаўна Чуйко** (4 мая 1948, Ліда) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1972 годзе. З 1972 ггода — архітэктар, старшы архітэктар, кіраўнік групы архітэктараў у Гроднаграмадзянпраекце.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1978 года. Пражывае ў Гродне.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: магістраль Поўнач—Поўдзень (1975), інтэрнаты з індывідуальным блокам абслугоўвання па вул. Урублеўскага (1979), 5-, 9-, 13-павярховыя жылыя дамы з убудаванымі памяшканнямі камунальна-бытавога абслугоўвання і крамай «1000 дробязяў» па вул. М. Горкага (1982), мікрараён Дзевятоўка-2 (1986, у аўтарскім калектыве), рэканструкцыя дзіцячых садкоў-ясляў па вул. М. Горкага, Савецкай плошчы (1980) у Гродне, мікрараён Паўднёва-Заходні ў Навагрудку (1974), мікрараён № 26 (1978, у аўтарскім калектыве), галантарэйная крама з навучальнымі класамі (1981) у Ваўкавыску.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Чуйко Наталья Степановна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**SpaceX Demo-2** — першы выпрабавальны палёт з экіпажам касмічнага карабеля Crew Dragon, які быў запушчаны з Касмічнага цэнтра імя Кенэдзі, які размяшчаецца ў штаце Фларыда, ЗША, у кірунку да Міжнароднай касмічнай станцыі 30 мая 2020 года ў 19:22:45 паводле ўніверсальнага каардынаванага часу. Demo-2 з’яўляецца першым арбітальным касмічным палётам з удзелам экіпажу, які быў запушчаны з тэрыторыі ЗША пасля апошняй місіі касмічнага шатла STS-135, якая адбылася ў 2011 годзе. На борце Crew Dragon знаходзіліся Дуглас Хёрлі, які займаў пасаду камандзіра касмічных караблёў на Crew Dragon Demo-2, а таксама Роберт Л. Бенкен, які ёсць камандзірам сумесных аперацый. Crew Dragon Demo-2 таксама з’яўляецца першым арбітальным касмічным палётам двух чалавек, запушчаных у ЗША з часоў запуску шатла STS-4 у 1982 годзе.

Першая спроба запуску павінна была адбыцца 27 мая 2020 года, аднак яна была спынена праз неспрыяльнае надвор’е, выкліканае трапічным штормам Берта за 16 хвілін і 53 секунды да запуску. Другая спроба запуску паспяхова прайшла 30 мая 2020 года.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  «SpaceX launches: DEMO-2 LAUNCH». SpaceX.
3. ↑  «SpaceX’s Falcon 9 rocket launch is scrubbed due to weather». The Washington Post.
4. ↑  «SpaceX crew launch Wednesday: Launch is postponed, NASA to try again Saturday». CNBC.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме SpaceX Demo-2
* Прамая трансляцыя запуску на NASA TV.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Маркава.

**Вера Мікалаеўна Маркава** (1907, Мінск —9 сакавіка 1995) — савецкая паэтэса і перакладчыца, філолаг, даследчык японскай класічнай літаратуры.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 18 лютага (4 сакавіка) 1907 года ў Мінску ў сям’і чыгуначнага інжынера. У 1931 годзе скончыла японскае аддзяленне ўсходняга факультэта Ленінградскага ўніверсітэта.

Пасля Вялікай Айчыннай вайны пераехала ў Маскву. У 1950-я гады пачала перакладчыцкую дзейнасць.

Памерла ў ноч з 8 на 9 сакавіка 1995 г. Пахаваная на Галавінскіх могілках.

Большая частка перакладаў Маркавай звязана з літаратурай Японіі. Стварыла ўнікальныя ў савецкай япаністыцы пераймання японскай паэтычнай мініяцюры (хоку, танка, вака і інш.) — афарыстычныя верлібры, якія пераходзяць у белыя вершы.

У перакладах В. Маркавай выйшлі сярэднявечныя японскія аповесці «Атыкуба-манагатары», «Такэтары-манагатары», «Дзённік лятучай павуцінкі» Міціцуна-но хаха, «Цыдулкі ля падгалоўя» Сэй Сёнагон, драмы Цікамацу Мандзаэмона, зборнік вершаў і паэтаў яго школы, п’есы тэатра но, японская паэзія XX стагоддзя, навелы Іхара Сайкаку і Акутагавы Руноскэ, раман Кавабаты Ясунары «Танцоўшчыца з Ідзу» і інш. японскія народныя казкі.

У 1987 годзе апублікавала зборнік японскіх вершаў «Зімовая поўня», да якой напісала прадмову «Доўгая дарога кароткай песні».
**Карым Фіндзі** (нар. 1946, Дахук, рэгіён Курдыстан — Ірак) — пісьменнік і курдскі аўтар.

У 1974 годзе скончыў аддзяленне англійскай мовы Масульскага ўніверсітэта.

Апублікаваў больш за 20 кніг па шматлікіх тэмах, у тым ліку (палітыка, геаграфія, мова, літаратура і гісторыя) на розных мовах, такіх як англійская, курдская, арабская.

Быў адным з заснавальнікаў Сіндыката журналістаў Курдыстана.

У 1997 г. быў галоўным рэдактарам часопіса KARWAN, які выдаваўся Міністэрствам культуры КРГ.

Быў сакратаром часопіса KARWANI AKADIMI / Karwan Academic, які выдаецца Міністэрствам культуры КРГ.

Працаваў галоўным рэдактарам часопіса DICLE / Dijla, які быў першым часопісам на курдскай мове на лацінскім алфавіце, выдадзеным Міністэрствам культуры КРГ.

Крыніцы
-------

1. ↑  Karim Findi story  Архівавана 8 красавіка 2015 года. Nubun magazine, issue 121, 2012
2. ↑  Karim Findi biography Findi Info
3. ↑  Interview with Karim Findi Архівавана 16 ліпеня 2015 года. Dunya TV, archive
4. ↑  About Karim Findi Findi Info Website
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сасна (значэнні).

**Рыгор Сасна** (30 красавіка 1939, в. Шарні пад Орляй — 6 студзеня 2016) — гісторык царквы, беларусазнавец.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям'і Афанасія і Марыі. Вучыўся ў пачатковых школах у Малінніках і Орлі. У 1953—1957 гадах вучыўся ў Беларускім ліцэі ў Бельску-Падляшскім. Вучыўся ў Праваслаўнай духоўнай семінарыі і Хрысціянскай тэалагічнай акадэміі ў Варшаве. Студэнтам, у 1960 годзе ажаніўся з настаўніцай Антанінай Троц. У 1960 годзе высвечаны на святара Варшаўска-Бельскім епіскапам. Тытул прэсвітара атрымаў у варшаўскай царкве на Волі.

Пачаў служыць у прыходзе Кальнікаў у Падкарпацкім ваяводстве. Зацікавіўся гісторыяй Царквы і яе вернікаў на гэтай тэрыторыі. Потым служыў у Кодні. Затым, на працягу 20 гадоў, служыў вікарным парафіі ў Сямятычах. У 1966 годзе абараніў магістарскую працу *«Падстава, на якой фармавалася ідэя царкоўнай уніі ў Польшчы пад канец XVI стагоддзя»*. Пазней абараніў і доктарскую дысертацыю *«Гісторыя праваслаўных прыходаў Беласточчыны ў межах сённяшняй Варшаўска-Бельскай епархіі»*. З 1987 года настаяцель царквы ў Рыбалах.

Дзейнасць
---------

Усе гады святарскай службы спалучаў з навукова-даследчыцкай працай. Даследваў гісторыю праваслаўнай царквы на Падляшшы, збіраў бібліяграфію на гэтую тэму. Працаваў у архівах Падляшша, Мінска, Масквы, Пецярбурга, Лондана.

Сфера навуковых інтарэсаў: гісторыя паасобных прыходаў, цяперашніх і колішніх — даследаваў мінулае больш за 100 прыходаў, з некалькі дзясяткаў даследаванняў выраслі ў манаграфіі; дэмаграфічна-статыстычныя пытанні; даследаванні бібліяграфічнага характару.

Аўтар 33 кніг па гісторыі Царквы і сотні артыкулаў. Між іншага, кніга *«Święte miejsca i cudowne ikony»* пра святыя месцы і цудоўныя іконы Беласточчыны, кніга пра былыя прыходы паміж Бугам і Бобрай, кніга пра лёс ікон, якія ў ліхалецці трапілі ў розныя куткі свету, таксама, у сааўтарстве з Д. Фіёнікам выдаў манаграфіі праваслаўных прыходаў (Орлі, Бельска, Рыбалаў і Пасынак), у сааўтарстве з м. Антанінай — манаграфію прыхода ў Жэрчычах і Ласінцы.

Сабраў багаты бібліяграфічны матэрыял, якія пастаянна папаўняецца і сістэматычна публікуецца. Удзельнічае ў рэдкалегіях навуковых часопісаў, з'яўляецца членам некалькіх навуковых таварыстваў.

Прызнанне
---------

* Узнагарода (разам з м. Антанінай) імя брата Альберта (Адама Хмялёўскага) за 2001 год за дасягненні ў галіне дакументавання гісторыі і дзейнасці Праваслаўнай царквы.
* Афіцэрскі крыж Ордэна Адраджэння Польшчы (2003) з рук шэфа Кабінета Прэзідэнта Рэспублікі Польшча за навукова-выдавецкую дзейнасць у галіне прадстаўлення гісторыі праваслаўных парафій і храмаў на Падляшшы (м. Антаніна Троц-Сасна атрымала Залаты крыж заслугі).
* Крыж прэзідэнта Рэспублікі Польшча на 50-годдзе сужонства.

Зноскі
------

1. ↑  Zmarł o. Grzegorz Sosna, cerkiew.pl
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  *Лукша М.* Святар, навуковец,…

Літаратура
----------

* *Лукша М.* Святар, навуковец, бацька // Ніва, № 47 (2845) Год LV. — Беласток, 18 лістапада 2010 г. — С. 1-2.
**Талаўд** (індан.: Talaud) — архіпелаг на ўсходзе мора Сулавесі. Уваходзіць у склад інданезійскай правінцыі Паўночны Сулавесі. Плошча — 1025,76 км². Насельніцтва (2010 г.) — 83 434 чал.

Геаграфія
---------

Карта
Астравы Талаўд знаходзяцца на ўсходзе мора Сулавесі. Сфарміраваны ў выніку субдукцыі (падняцця) тэктанічных пліт, якія выклікалі стварэнне ланцугу вулканічных узвышшаў. Іх вяршыні склалі паверхню астравоў. Найбуйнейшы востраў Каракелонг займае плошчу 846 км².

Клімат трапічны пасатны. З канца кастрычніка да пачатку красавіка працягваецца сезон мусонаў, які суправаджаецца моцнымі цыклонамі.

На схілах вулканаў захаваліся лясы. Фаўна прадстаўлена птушкамі, у тым ліку эндэмічнымі відамі, яшчаркамі, дзікамі, кажанамі, чарапахамі.

Гісторыя і культура
-------------------

Астравы Талаўд былі населены некалькі тысяч гадоў таму. Мяркуюць, што яны былі важным пунктам перасялення старажытных аўстранезійцаў на тэрыторыю сучаснай Інданезіі, Філіпіны і Акіянію. Іх нашчадкі складаюць сучаснае насельніцтва, якое размаўляе на асобнай мове, блізкай да мовы сангірцаў. Большасць сучасных вернікаў спавядае хрысціянства.

У другой палове XVII ст. астравы Талаўд трапілі пад фармальны кантроль галандскай каланіяльнай адміністрацыі. Адсюль вывозілі бананавае валакно, якое выкарыстоўвалі падчас марскіх плаванняў. Згодна паданням саміх талаўдцаў, у іх мелася свая дзяржава на чале вярхоўнага правадыра з цэнтрам у вёсцы Тараган на востраве Каракелонг. У XIX ст. паміж вярхоўным правадыром і галандцамі ўспыхнуў канфлікт, які скончыўся бегствам правадыра, а потым — яго палонам.

У 1950 г. астравы Талаўд увайшлі ў склад Інданезіі.

Эканоміка
---------

Астравы Талаўд славяцца вытворчасцю мускатых арэхаў. Маюцца таварныя плантацыі гваздзіковых дрэў, бананаў і какосавай пальмы. Мясцовае насельніцтва займаецца дробнай сельскай гаспадаркай, рыбалоўствам і марскім гандлем.

Спасылкі
--------

* The Sangihe Talaud Archipelago
* Perjalanan ke Kabupaten Kepulauan Talaud
* Talaud Green
**Каласма** — невялікае княства, размешчанае на мяжы паміж хетамі і Мітані, якое ўтварылася, верагодна, у пачатку 16 стагоддзя да нашай эры.

Знаходзілася пад уплывам Мітані. Было заваявана Хецкім царствам. У 1360 годзе быў створаны нацыянальна-вызваленчы рух, аднак спроба аднавіць незалежнасць не атрымала поспеху і паўстанцы былі разгромленыя.

Мова
----

Каменныя пліты з мовай гэтай дзяржавы былі знойдзены ў Анкары ў 2023 годзе. Адносіцца да анаталійскай групы індаеўрапейскіх моў. З’яўляецца роднаснай да хецкай мовы.

Заўвагі
-------

1. ↑   Bernabé, Alberto (ed.) Historia y leyes de los hititas: textos del Reino medio y del Imperio Nuevo. — Tres Cantos, 2004. — ISBN 8446022532
**Карапу́зікі** (*Histeridae*) — сямейства жукоў, якое ўключае больш за 3500 відаў.

Апісанне
--------

Даўжыня ад 1 да 25 мм, але звычайна іх памеры не перавышаюць 10 мм. Цела моцна склерытызаванае, шчыльнае, пукатае, авальнае або амаль круглае, радзей цыліндрычнае або плоскае. Афарбоўка, чорная, бурая, часта з металічным бляскам. Вусікі каленчатыя, з доўгім асцюком, 6-7-сегментным жгутком і шчыльнай булавой. Галава цесна прылягае да пярэднегрудзей, звычайна можа ўцягвацца. Надкрылы ўкарочаныя, нярэдка з чырвонымі і жоўтымі плямкамі. Шчыток маленькіх памераў, часам нават незаўважны. Брушка з пяццю свабоднымі стэрнітамі. Тазікі расстаўленыя, асабліва шырока — заднія. Ногі капальныя, шчыльна прыціскаюцца да цела (так робяць пры небяспецы). Формула лапак 5-5-5 (за выключэннем рода *Acritus* і блізкіх родаў, у якіх заднія лапкі чатырох-сегментныя).

Пашырэнне
---------

Пашыраны пераважна ў трапічных зонах. У беларускай фауне сустракаецца 61 від, 20 родаў.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Драпежнікі, жукі і лічынкі кормяцца пераважна лічынкамі іншых насякомых.

Большасць карапузікаў жывуць у мерцвячыне, гноі, у загнілых раслінных рэштках, многія — у хадах насякомых пад карой і ў драўніне, некаторыя — у гнёздах птушак і сысуноў або мурашніках. Насякомыя з родаў *Hister*, *Saprinus* трапляюцца ў жылых памяшканнях, складах, знішчаюць лічынак шкоднікаў харчовых прадуктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне **Карапузікі** ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.8. Мн. 1999, С.55

Літаратура
----------

*Андрушэўская С. Л.* Карапузікі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2. Гатня — Катынь / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 522 с. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2777125243 · NKC: ph323324 |
«**І горы зрушваюцца**» (кіт.: 山河故人) — мастацкі фільм 2015 года рэжысёра Цзя Чжанкэ[en].

Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 22-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

Сюжэт
-----

Горад Фэньян, Кітай, 1999 год. Два сябры дзяцінства – гаспадар бензакалонкі Чжан і працоўны на вугальнай шахце Лянцзы — заляцаюцца да красунi Таа. Дзяўчына выходзіць замуж за больш заможнага Чжана. Неўзабаве ў іх нараджаецца сын, якога клiчуць Даляр. 2014 год. Таа разводзіцца з мужам, а яе сын з'язджае з багатым бацькам у Аўстралію. Аўстралія, 2025 год. Дзевятнаццацігадовы Даляр ужо не размаўляе па-кітайску і насілу мае зносіны бацькам. Усё, што ён помніць пра сваю маці, — гэта толькі яе імя… Дзеянне гэтай эпічнай меладрамы ахоплівае прастору ад Кітая да Аўстраліі, адлюстроўваючы жыццё, каханне, надзеі і расчараванні двух пакаленняў сям'і ў грамадстве, што змяняецца з ашаламляльнай хуткасцю.

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 26 кінаўзнагародамі і яшчэ 42 намінацыямі.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 26 мая 2016.
2. ↑   Праверана 26 мая 2016.
3. ↑  Shan he gu ren (2015) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 18 лютага 2022.
4. 1 2  І горы зрушваюцца  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 18 лютага 2022.
5. ↑  Shan he gu ren — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 18 лютага 2022.

Спасылкі
--------

* І горы зрушваюцца на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Sina Weibo |
| Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Box Office Mojo · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Metacritic · Rotten Tomatoes |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Стаховіч.

**Алесь (Аляксандр Іосіфавіч) Стахо́віч** (3 ліпеня 1907, в. Кашына, Аршанскі раён, Віцебская вобласць — 7 лютага 1956) — беларускі савецкі пісьменнік. Бацька архітэктара Алега Стаховіча.

Біяграфія
---------

Сярэднюю школу скончыў у Оршы ў 1923 годзе. Тады ж уступіў у камсамол і быў накіраваны на камсамольскую работу — спачатку ў Оршу, потым у Мсціслаўскі райкам камсамола. Працаваў загадчыкам аддзелаў культуры і прапаганды ў Крупскім, Талачынскім, Жлобінскім райкамах партыі. Быў начальнікам палітаддзела ў саўгасах «Горкі-Апчак», «Старчыцы», інструктарам ЦК КПБ. 3 1938 года адказны сакратар рэдакцыі часопіса «Полымя». Калі пачалася Вялікая Айчынная вайна, пайшоў на фронт, працаваў у армейскіх газетах. Пасля вайны на творчай рабоце.

Творчасць
---------

Друкавацца А. Стаховіч пачаў у 1928 годзе ў газеце «Чырвоная змена». У 1930 годзе ў часопісе «Беларуская работніца і сялянка» апублікавана яго першае апавяданне «Яе шлях». Пісаў нарысы, фельетоны, невялікія апавяданні. Першая кніга яго апавяданняў «Маленькія героі» (1939 год) прысвечана дзецям. Пра даваеннае і пасляваеннае жыццё расказаў у аповесці «Пампей Шчупак», раманах «Пад мірным небам», «Шырокія гарызонты». Гэтыя творы, актуальныя па тэматыцы, не вылучаліся пастаноўкай вострых праблем. Наадварот, усе складанасці жыцця калгаснікаў напярэдадні Вялікай Айчыннай вайны і ў пасляваенны перыяд тут прыхарошаны. У яго творах назіраецца даніна пануючай тады ў мастацтве тэорыі бесканфліктнасці. Аповесць А. Стаховіча «Шумяць лясы» прысвечана партызанскай барацьбе на тэрыторыі Беларусі. У 1951 годзе выйшла апавяданне для дзяцей «Залаты карп».

Пераклаў на беларускую мову «Аповесць пра сапраўднага чалавека» Б. Палявога і інш. Творы А. Стаховіча выдаваліся на рускай і польскай мовах.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі, двума ордэнамі «Знак Пашаны», медалямі.

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн 2002.

Літаратура
----------

* Стахо́віч Алесь (Аляксандр Іосіфавіч) // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — С. 182. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).
* Стаховіч Алесь // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1995. — Т. 5. Пестрак — Сяўрук. — С. 418. — 480 с.; іл.. — ISBN 5-85700-168-4.
* Стаховіч Алесь // Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі: У 5-і т. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1987. — Т. 5. Скамарохі — Яшчур. — С. 125—126. — 703 с. — 10 000 экз.
* Стаховіч Алесь (Аляксандр Іосіфавіч) // Памяць: Орша. Аршанскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад.: Т. Г. Ігнацьева [і інш.]; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск: БелЭн, 2000. — Кн. 2. — С. 40.

Спасылкі
--------

* Стаховіч Аляксандр Іосіфавіч // Інфармацыйны рэсурс «Прыдзвінскі край: гісторыя і сучаснасць» Віцебскай абласной бібліятэкі імя У. І. Леніна

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | БАП: 128236 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзмітрыеў.

**Андрэй Уладзіміравіч Дзмітрыеў** (нар. 12 мая 1981, Мінск) — беларускі палітык, грамадскі дзеяч, палітолаг.

Скончыў Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт (Літоўская Рэспубліка), палітолаг. Праходзіў тэрміновую службу ў войску.

У 2015 годзе ўзначальваў ініцыятыўную групу грамадзян па вылучэнні кандыдатам на прэзідэнцкіх выбарах Таццяны Караткевіч.

З верасня 2019 года сустаршыня Рэспубліканскага грамадскага аб'яднання «Гавары праўду». Балатаваўся кандыдатам у дэпутаты Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь сёмага склікання.

Кандыдат на прэзідэнцкіх выбарах у Беларусі 2020 года. У выпадку перамогі меркаваў стварыць пераходны ўрад з альтэрнатыўнымі кандыдатамі і правесці цягам года новыя выбары

Жыве ў вёсцы Воўкавічы. Жанаты, мае трох сыноў.

Пад канец 2020 года заняўся стварэннем палітычнай партыі пад назвай «Наша партыя». Затрыманы 12 жніўня 2021 года, вызвалены вечарам таго ж дня.

Зноў быў затрыманы 11 студзеня 2023 года. У красавіку 2023 года Дзмітрыеву прысудзілі 1,5 гады калоніі.

У лютым 2023 года праваабарончыя арганізацыі Беларусі прызналі Дзмітрыева палітычным зняволеным.

Зноскі
------

1. ↑  vybary2020.by Архівавана 5 жніўня 2020.
2. ↑  nn.by
3. ↑  Андрэй Дзмітрыеў стварае «Нашу партыю»
4. ↑  Арышты і ператрусы 12 жніўня: сілавікі затрымалі экс-кандыдата ў прэзыдэнты Андрэя Дзьмітрыева  (бел.).  Радыё Свабода. Праверана 12 жніўня 2021.
5. ↑  Затрыманы Андрэй Дзмітрыеў. Ён цяпер на Акрэсціна **(нявызн.)**. *Новы Час* (12 студзеня 2023).
6. ↑  Дмитриеву дали год и шесть месяцев колонии (руск.). *Народная Воля* (1 красавіка 2023).
7. ↑  Заява праваабаронцаў аб прызнанні 20 палітычных зняволеных **(нявызн.)**. *Праваабарончы цэнтр «Вясна»* (6 лютага 2023).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
**Гісторыя Сібіры** — мінулае вялізнага геаграфічнага рэгіёна ў паўночна-ўсходняй частцы Еўразіі, абмежаванага з захада Уральскімі горамі, з поўначы Паўночным Ледавітым акіянам, з поўдня мяжой паміж Расіяй і сумежных дзяржаў (Казахстан, Манголія, Кітай).

Сібір была заселеная чалавекам з палеаліту. Пачатак земляробства і цывілізацыі звязаны са з'яўленнем у Сібіры цюркаў, якія стварылі першыя дзяржавы: Уйгурскі каганат і Енісейскі (Хакаскі) каганат. Пасля 1200-х Сібір увайшла ў склад Мангольскай імперыі, пасля распаду якой было адноўлена цюркскае Сібірскае ханства, якое ў 16-17 ст. было паступова заваяванае Маскоўскім царствам.

Заваёву Сібіры пачаў казак Ярмак, працягнулі шматлікія палкаводцы, уключаючы Хабарава і Дзяжнёва. Ад сярэдзіны 17 стагоддзя царскі ўрад высылае ў Сібір прадстаўнікоў розных народаў, у тым ліку беларусаў. Вядомы дзённік Адама Каменскага, беларуса, сасланага ў Сібір у 1657. У Сібіры ён стаў сотнікам казацкага войска, але пазней быў выкуплены польскім урадам і вярнуўся ў Беларусь.

З сярэдзіны 19 стагоддзя ў Сібіры фармуецца нацыянальны рух (абласніцтва), які, аднак, у грамадзянскай вайне 1918—1922 гг. не змог дамагчыся незалежнасці.

На пач. 20 ст. практычна ўся тэрыторыя Сібіры ўваходзіла ў склад Расійскай імперыі, але пазней Манчжурыя адышла да Кітая, а г.зв. Паўночны Казахстан — да Казахстана.

Першапачаткова ў Сібіры панавалі шаманізм і маніхейства, татарскія ханы з 15 стагоддзі ўводзілі іслам, а маскоўскія цары з 17 стагоддзя — праваслаўе. У Сібіры дагэтуль захоўваецца вялікая разнастайнасць народаў і рэлігій.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Аса.
Аса
**Аса** — вулкан на востраве Кюсю ў прэфектуры Кумамота.

Аса — кальдэра, самы высокі пункт дасягае 1592 метраў. Дыяметр кальдэры 24х18 км. Вулкан сфармаваўся ў эпоху плейстацэну ў перыяд паміж 300 і 90 тыс. гадоў таму. У сярэдзіне кальдэры сфарміраваліся каля 17 конусаў. Самы актыўны кратар — у кальдэры Накадаке, ён актыўны ўжо больш за 1500 гадоў. У сучасны перыяд былі актыўныя і іншыя конусы ў кальдэры Аса, напрыклад, конусы Каметсука, якія актыўна вывергнуліся ў 210 годзе.

Вулканічная дзейнасць у кальдэры Аса ў перыяд з 552 па 2011 год назіралася больш за 165 разоў. Вывяржэнні прыводзілі да чалавечых ахвяр. У 1979 годзе 3 чалавекі загінулі і 11 атрымалі траўмы з-за выкіду цвёрдай пароды з аднаго з кратараў кальдэры. З 1980-х гадоў каля 70 чалавек былі шпіталізаваны ў выніку атручэння вулканічнымі газамі. У 1997 годзе загінулі 2 турысты з-за атручэння сярністым газам.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн — карта Японіі
Моладзь каля будынку парламента, 8 лістапада 2003
**Рэвалюцыя ружаў** (груз. ვარდების რევოლუცია (2 лістапада 2003 — 4 студзеня 2004) — «вардэбіс революція») — мірная рэвалюцыя ў Грузіі, што ў 2003 годзе прымусіла сысці з пасады прэзыдэнта Эдуарда Шэварнадзэ.

Гэта была першая рэвалюцыя на постсавецкай прасторы пасля развалу Савецкага Саюза, якая прычынілася да сур’ёзных палітычных трансфрамацый і дала пачатак цэлай хвалі рэвалюцый у былых савецкіх краінах: у Кыргызстане, Украіне, Малдове. Яны ўвайшлі ў гісторыю як «каляровыя рэвалюцыі».

Назва паходзіць ад кветак, якія трымалі ў руках прыхільнікі апазіцыі, калі ішлі да парламента, патрабуючы адстаўкі прэзідэнта Эдуарда Шэварнадзэ.

Гісторыя
--------

### Перадумовы

Імпульсам для пратэстаў сталіся парламенцкія выбары, хаця агульныя перадумовы склаліся ў выніку негатыўнай сацыяльна-эканамічнай сытуацыі ў Грузіі і агульнай тагачаснай палітыкай Эдуарда Шэварднадзэ. У групу супернікаў Шэварнадзэ ўваходзілі Міхаіл Саакашвілі, Ніно Бурджанадзэ і Зураб Жванія, які загінуў пры дзіўных абставінах у 2005 годзе. Рухавіком змен была моладзевая арганізацыя «Кмара» (Хопіць).

### Ход рэвалюцыі

Пасля парламенцкіх выбараў 2 лістапада 2003 года афіцыйныя ўлады абвясцілі пра сваю перамогу. З гэтым не пагадзілася апазыцыя і, абапіраючыся на вынікі сацыялагічных апытанняў, заявіла, што выбары нелегітымныя. Рапарт АБСЕ таксама звяртаў увагу на шматлікія парушэнні падчас выбараў, такія як хуліганскія атакі супраць апазіцыянераў, спробы застрашыць апанентаў улады і маніпуляцыі з выбарчымі бюлетэнямі.

Супрацьстаяньне прывяло да таго, што 22 лістапада пратэстоўцы захапілі будынак парламента, бо менавіта ў гэты дзень пачаў працу новы склад парламента. Такі нечаканы крок паралізаваў цэнтральную ўладу. 23 лістапада Шэварнадзэ сустрэўся з Саакашвілі і Жваніяй і пасля перамоў абвясціў аб сваёй адстаўцы і з’ехаў з краіны.

### Вынікі

Вярхоўны суд Грузіі ануліраваў выбары і прызначыў новыя прэзідэнцкія выбары, якія адбыліся 4 студзеня 2004 года. Новым прэзідэнтам краіны быў абраны 36-гадовы Міхаіл Саакашвілі. Ён стаў самым маладым прэзідэнтам у Еўропе.

Саакашвілі кіраваў Грузіяй 9 гадоў. Ягонае прэзідэнцтва, нягледзячы на пэўныя пазітыўныя зрухі ў дзяржаве, выклікае тым не менш шмат крытыкі. Перш за ўсё гэта датычыць звужэння дэмакратычнай прасторы і кропкавыя рэпрэсіі супраць апазіцыі, а таксама вайна 2008 года. «Ружавая» эпоха скончылася з парламенцкімі і прэзідэнцкімі выбарамі 2012 і 2013 гадоў, калі да ўлады прыйшлі новыя сілы, якія ўзначальваў Бідзіна Іванішвілі.

Зноскі
------

1. ↑  OSCE/ODIHR Election Observation Mission Report, Part 1 (анг.). OSCE, 2003-11-02
2. ↑  Рэвалюцыя ружаў, Наша Ніва, 28-11-2004

Літаратура
----------

* 4.01.2004 г. у Грузіі скончылася «Рэвалюцыя ружаў»(недаступная спасылка), Польскае радыё, Павел Усаў
**Смольны інстытут** — будынак у Пецярбургу, помнік гісторыі і архітэктуры, рэзідэнцыя губернатара Пецярбурга і музей. Будынак узведзены ў 1806 годзе па праекце архітэктара Джакама Кварэнгі. У XIX - пачатку XX стагоддзя ў будынку размяшчаўся Смольны інстытут высакародных дзяўчын. Будынак таксама вядома сваёй роляй у падзеях Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года, пасля якой у ім знаходзіўся Ленінградскі гарадскі Савет дэпутатаў працоўных і гарадскі камітэт ВКП (б) / КПСС (да 1991 года). Затым будынак быў рэзідэнцыяй мэра і, з 1996 года, губернатара горада. У будынку размяшчаецца шэраг музейных экспазіцый, якія адлюстроўваюць ўсю яго гісторыю. У склад Смольнага ўваходзяць Смольны манастыр і Смольны сабор.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).

Спасылкі
--------

* Гісторыя будынка Смольнага інстытута. Фатаграфіі, як дабрацца

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |