recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Астравы Чуўк** (англ.: Chuuk) — архіпелаг у складзе Каралінскіх астравоў. Да 1990 г. меў афіцыйную назву **астравы Трук**. Уваходзіць у склад дзяржавы Федэратыўныя Штаты Мікранезіі. Плошча сушы — 99,87 км², разам з лагунай — 2131,34 км².

Гісторыя
--------

Астравы былі населены каля 2 тысячагоддзяў таму. Да прыходу еўрапейцаў тут жыў мікранезійскі народ чуўк. На яго мове назва астравоў значыла «гара».

У XVI ст. астравы былі адкрыты іспанцамі, аднак ніякіх захадаў да іх каланізацыі яны не рабілі да 1885 г. калі было абвешчана аб анэксіі Каралінскіх астравоў. У 1899 г. Чуўк былі пераўтвораны ў калонію Германіі, а ў 1914—1944 гг. заняты Японіяй. Пасля II Сусветнай вайны мандат ААН на кіраванне астравамі і ўсёй Мікранезіяй як падапечнай тэрыторыяй атрымалі ЗША.

У 1986 г. астравы ўвайшлі ў штат Чуўк у складзе Федэратыўных Штатаў Мікранезіі.

Прырода
-------

Архіпелаг мае часткова вулканічнае, часткова каралавае паходжанне і фактычна ўяўляе сабой вялізарны атол, які ўключае 11 асноўных і 46 дробных астравоў. Плошча сушы — 99,87 км, разам з лагунай — 2131,34 км. Сталых наземных вадацёкаў амаль няма.

Клімат экватарыяльны. На працягу года сярэдняя тэмпература амаль не змяняецца і складае 30 — 31° С. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — 3561 мм.

Раслінны і жывёльны свет значна зменены чалавекам. Пераважаюць культурныя насаджэнні какосавай пальмы, хлебнага дрэва, бананаў і інш. Часткова захаваліся мангравыя лясы. Шмат марскіх птушак.

Насельніцтва
------------

Насельніцтва — 40465 чал. у асноўным чуўк. Жывуць таксама выхадцы з ЗША, Філіпін і іншых краін.

Спасылкі
--------

* Даведнік для вандроўніка Архівавана 16 студзеня 2013.
* Чуўкскае таварыства аховы прыроды Архівавана 18 сакавіка 2019.
* Рай для нырцоў: Штат Чуўк Архівавана 26 сакавіка 2009.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Падабед.
**Язэп Тодаравіч Падабед** (псеўданімы: *Аркадзь Чабор*, *Аркадзь Чобар*; лістапад 1905, в. Ванькоўшчына, Ігуменскі павет, Мінская губерня, цяпер Пухавіцкі раён, Мінская вобласць — 15 чэрвеня 1938 ?) — беларускі паэт, публіцыст.

Біяграфія
---------

У 1925 годзе скончыў МБПТ. Працаваў у Клімавічах Магілёўскай вобласці ў рэдакцыі акруговай газеты «Наш працаўнік». Публікаваць вершы пачаў у 1924 годзе; друкаваўся на старонках часопісаў «Маладняк» і «Полымя». Выступаў таксама з рэцэнзіямі і публіцыстыкай. Быў членам «Маладняка»; уваходзіў у рэдкалегію «Маладняка Калініншчыны». Пасля 1928 г. яго публікацыі ў перыёдыцы зніклі. Арыштаваны ў 1936 годзе. Некаторы час знаходзіўся ў адным канцлагеры з Я. Кіпелем. Далейшы лёс не апісаны ў друкаваных жыццяпісах.

13 снежня 1937 арыштаваны, 20 траўня асуджаны па артыкуле 72 "а" УК БССР на 7 гадоў зняволення. Адпраўлены з Віцебскай турмы ў Ухтпечлаг, дзе быў 22 чэрвеня. Жыў у Жураўлёве Чалябінскай вобласці Расіі. Памёр 15 чэрвеня 1938 года.

Творы
-----

* Вершы. Мн. 1926.

Зноскі
------

1. ↑  Подобеда Іосіф Фёдоровіч // Покаяние. Коми республиканский мартиролог жертв массовых политических репрессий. Том 8, ч. 3

Літаратура
----------

* ПАДАБЕД Язэп Тодаравіч // *Маракоў Л. У.* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Энц. даведнік. У 10 т. Т. 2. — Мн:, 2003. ISBN 985-6374-04-9.
**Джыл Дораці Айрленд** (англ.: Jill Dorothy Ireland; 24 красавіка 1936, Лондан — 18 мая 1990, Малібу) — англійская і амерыканская актрыса.

Кар’ера
-------

Джыл Айрленд нарадзілася ў сям’і вінароба. Сваю кар’еру пачала падлеткам, у сярэдзіне 1950-х гадоў. Яе дэбютам стала маленькая роля ў фільме «О… Разалінда!!» з Майклам Рэдгрэйвам. Далей былі ролі ў фільмах «Сайман і Лаура» (1955) і «Трое ў лодцы, не лічачы сабакі» (1956).

Пасля пераезду ў Галівуд Айрленд пачала здымацца ў серыялах. У 1964—1967 гадах яна знялася ў 5 эпізодах серыяла «Чалавек з А. Н. К. Л.».

У канцы 1970-х гадоў Айрленд працавала супрадзюсарам некаторых кінафільмаў. Таксама ў 1977 годзе яна запісала альбом «Прывітанне і Бывай».

Асабістае жыццё
---------------

У 1957 годзе Айрленд выйшла замуж за акцёра Дэвіда Мак-Калума. У гэтым шлюбе ў іх было тры сыны — Пол, Валентайн і іх прыёмны сын Джэйсан Мак-Калум, які памёр ад перадазіроўкі лекаў у 1989 годзе. Мак-Калум і Айрленд развяліся ў 1967 годзе.

У 1968 годзе Айрленд стала жонкай Чарлза Бронсана. Пазнаёміліся яны некалькімі гадамі раней, калі Бронсан і Мак-Калум разам здымаліся ў фільме «Вялікія ўцёкі». У пары было дзве дачкі: родная Зулейка і прыёмная Катрына. Разам пара заставалася да самай смерці Джыл у 1990 годзе.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Discogs · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz · Rotten Tomatoes |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Notable Names Database |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · Geni.com · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 7031365 · BNE: XX1058538 · BNF: 12069889n · CiNii: DA06020521 · CONOR: 209770339 · GND: 118907573 · ISNI: 0000 0000 7358 4423 · LCCN: n81131420 · NDL: 00468792 · NKC: xx0162033 · NLP: a0000001179430 · NTA: 073498750 · NUKAT: n96222607 · SUDOC: 085719013 · VIAF: 94511873 |

 |
**Джаэл Фамее** (англ.: Joel Fameyeh; нар. 14 мая 1997, Кумасі, Гана) — ганскі футбаліст, нападнік расійскага клуба «Рубін» з Казані.

Клубная кар’ера
---------------

У 2015 годзе выступаў у другім дывізіёне Ганы за клуб «Асоква Дэпартыва» з роднага горада Кумасі. У пачатку 2016 года правы на іграка набыў іншы ганскі клуб «Ва Ол Старз», пазней Джаэл праходзіў прагляд у французскіх клубах «Рэн» і «Бастыя», але не падышоў.

У сакавіку 2016 года стаў іграком беларускага клуба «Белшына». У першым жа матчы за новы клуб (у Кубку Беларусі супраць «Нафтана») адзначыўся голам (1:1), аднак у адказным матчы быў выдалены, а каманда саступіла 1:3. Пазней здолеў замацавацца ў аснове бабруйчан. У ліпені 2016 года перайшоў у іншы беларускі клуб — брэсцкае «Дынама», дзе таксама стаў асноўным нападнікам. Усяго ў сезоне 2016 забіў 10 галоў у чэмпіянаце Беларусі, стаўшы пятым бамбардзірам турніру.

У студзені 2017 года «Дынама» выкупіла права на Фамее ў клуба «Ва Ол Старз» і падпісала з нападнікам трохгадовы кантракт. У першай палове 2017 года трывала гуляў у стартавым складзе, пазней стаў у асноўным выхадзіць на замену. У сезоне 2018 трывала з’яўляўся ў стартавым складзе, хоць часам застаўваўся на лаўцы запасных. Добра пачаў сезон 2019, калі ў 10 матчах чэмпіянату Беларусі адзначыўся пяццю галамі.

У ліпені 2019 года перайшоў у расійскі клуб «Арэнбург». У сезоне 2019/20 гуляў у Прэм’ер-лізе, пасля працягваў гуляць за каманду ў ФНЛ.

У чэрвені 2022 года ў якасці свабоднага агента падпісаў трохгадовы кантракт з казанскім «Рубінам».

Міжнародная кар’ера
-------------------

18 кастрычніка 2015 года дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Ганы (складзенай з ігракоў мясцовага чэмпіянату) у матчы супраць Кот-д’Івуара, у якім забіў два галы і прынёс сваёй камандзе перамогу з лікам 2:1.

Дасягненні
----------

* Беларусь Уладальнік Кубка Беларусі (2): 2017, 2018
* Беларусь Уладальнік Суперкубка Беларусі (2): 2018, 2019

Зноскі
------

1. ↑  Joel Fameyeh // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  "Белшина" подписала контракт с 18-летним нападающим из Ганы
3. ↑  Торрес, Букаткин, Фамейе, Гаврилович и еще пять игроков подписали контракты с брестским "Динамо"
4. ↑  Брестское "Динамо" выкупило права на Фамейе
5. ↑  Брестское "Динамо" объявило о переходе Фамейе в "Оренбург"
6. ↑  Фамейе стал одноклубником Лисаковича

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FBref.com · FootballFacts.ru · National Football Teams.com · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол · РПЛ (ігрок) |
**Танел Кангерт** (эст. Tanel Kangert, нар. 11 сакавіка 1987 года, Вяндра, Эстонская ССР) — эстонскі прафесійны шашэйны велагоншчык, які выступае з 2019 года за каманду сусветнага тура «EF Pro Cycling». Шматразовы Чэмпіён Эстоніі ў розных дысцыплінах.

Кар'ера
-------

У 2017 годзе пасля цяжкай траўмы калена Фабіа Ару на трэніроўцы ў Іспаніі і трагічнай гібелі Мікеле Скарпоні (абодва інцыдэнты ў красавіку) Кангерт стаў капітанам "Астаны" на Джыра д’Італія. У гонцы ён ішоў на сёмым месцы ў генеральным заліку, але ў выніку падзення на этапе 15 Танел зламаў абодва пляча і сышоў з дыстанцыі, выбыўшы да канца сезона.
Размяшчэнне правінцыі на карце Рымскай імперыі
**Віфі́нія і Понт** — рымская правінцыя, арганізаваная ў 63 годзе да н.э. на тэрыторыі паўночна-заходняй часткі Малой Азіі (сучасная Турцыя). Яна была створана пасля аб'яднання заваяванай у 74 годзе да н.э. правінцыі Віфінія, якая была да гэтага Віфінскім царствам, з часткамі Пантыйскага царства пасля рымскай перамогі над царом Мітрыдатам VI. Закон, які рэгулюе ўпраўленне правінцыяй, *lex Pompeia* (названы па імі рымскага палкаводца Гнея Пампея Вялікага), выйшаў узімку 63/62 гады да н.э.

Сталіцай правінцыі была былая рэзідэнцыя віфінскіх цароў Нікамедыя, якая мела прыярытэт у параўнанні з якая канкуравала ёй Нікеяй. Пры Веспасіяне, верагодна, у 73 годзе, да правінцыі быў далучаны горад Візантый.

З часоў кіравання Актавіяна Аўгуста правінцыя Віфініі і Понт была фармальна правінцыяй рымскага народа (паколькі намеснікі ў іх прызначаліся сенатам, то яны называліся сенацкімі правінцыямі). У першай палове II стагоддзя правінцыя некалькі разоў была пад упраўленнем імператарскага легата, з якіх найбольш вядомым з'яўляецца Пліній Малодшы. Яго перапіска з Траянам дае ўяўленне аб жыцця правінцыі ў той час. З Антаніна Пія, не пазней 159 года, Віфініі і Понт стала пастаяннай імператарскай правінцыяй.

Пры Аляксандры Северы, Віфінія і Понт была падзелена на дзве часткі, у кожную з якіх прызначаўся пракуратар з вершніцкага саслоўя. Гэта адбывалася аж да кіраванні Дэцыя Траяна, калі правінцыю зноў узначаліў сенатар з тытулам *vir perfectissimus* (руск.: найцудоўны муж).

Падчас адміністрацыйных рэформ імператара Дыяклетыяна ў 295 годзе Віфінія і Понт была падзелена на правінцыі Віфінія, Пафлагонія і Дыяспонт.

Гл. таксама
-----------

* Спіс рымскіх намеснікаў Віфініі і Понта

Літаратура
----------

* Christian Marek: Pontus et Bithynia. Die römischen Provinzen im Norden Kleinasiens. von Zabern, Mainz 2003, ISBN 3-8053-2925-3 (Zaberns Bildbände zur Archäologie/Sonderbände der Antiken Welt).
* Karl Strobel: Bithynia et Pontus. A. Römische Zeit. In: Der Neue Pauly (DNP). Band 2, Metzler, Stuttgart 1997, ISBN 3-476-01472-X, Sp. 700—702.

|  Правінцыі Рымскай імперыі ў 120 годзе |
| --- |
| 
Азія · 
Аквітанія · 
Асірыя · 
Афрыка · 
Ахея · 
Балеары · 
Белгіка · 
Бетыка · 
Брытанія · 
Верхняя Германія · 
Віфінія · 
Галатыя · 
Дакія · 
Далмацыя · 
Егіпет · 
Італія · 
Іўдзея · 
Камяністая Аравія · 
Кападокія · 
Кілікія · 
Кіпр · 
Камагена · 
Корсіка і Сардзінія · 
Коцкія Альпы · 
Крыт і Кірэнаіка · 
Лікаонія · 
Лікія · 
Лугдунская Галія · 
Лузітанія · 
Маўрэтанія · 
Македонія · 
Малая Арменія · 
Мёзія · 
Нарбонская Галія · 
Ніжняя Германія · 
Норык · 
Нумідыя · 
Асраена · 
Памфілія · 
Панонія · 
Пенінскія Альпы · 
Прыморскія Альпы · 
Пісідыя · 
Понт · 
Рэцыя · 
Сірыя · 
Сіцылія · 
Месапатамія · 
Цопк (Сафена) · 
Тараконская Іспанія · 
Фракія · 
Эпір
 |
**Куна** (*kuna*) — грашовая адзінка Харватыі, назва гістарычна звязана з адной з асноўных даграшовых адзінак славян — скуркай куніцы. Міжнародны код у сістэме ISO 4217 — **HRK**. Адна куна ўраўноўваецца 100 ліпам. На 2004 год адзін еўра прыкладна адпавядаў 7,5 кунам. З 1 студзеня 2023 года заменена на еўра.

Гісторыя
--------

Куна была ўведзеная наўзамен *харвацкага дынара* ў 1994 годзе пасля атрымання Харватыяй незалежнасці (харвацкі дынар незадоўга перад гэтым быў уведзены замест *югаслаўскага дынара*). Да гэтага аналагічную назву ў 1940-х гадах мела грашовая адзінка Незалежнай дзяржавы Харватыі, дзе правіў прафашысцкі рэжым.

Абменныя курсы
--------------

* На Yahoo! Finance: AUD | CHF | EUR | GBP | JPY | USD
* У Харвацкім Цэнтрабанку Архівавана 19 красавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Croatian **Kuna**
* Paper **Kuna**s in Croatian National BankАрхівавана 9 чэрвеня 2014.
* Katalog suvremenog hrvatskog novca
Пелетон гоншчыкаў на шашэйнай шматдзённай велагонцы Тур дэ Франс
**Шашэйны веласпорт** — адна з дысцыплін веласпорту, гонкі па дарогах з цвёрдым пакрыццём на шашэйных веласіпедах. Алімпійская дысцыпліна з 1896 года.

Шашэйны веласпорт адносіцца да летніх відаў спорту, сезон стартуе ранняй вясной і заканчваецца ўвосень. Найбольш прэстыжныя спаборніцтвы праходзяць у перыяд з сакавіка па кастрычнік.

Гісторыя шашэйнага веласпорту пачалася ў 1868 годзе, а першая буйная велагонка, «бабуля ўсіх аднадзёнак» — Льеж — Бастонь — Льеж, праводзіцца пачынаючы з 1892. Большасць самых вядомых і прэстыжных у наш час гонак з’явілася ў канцы 19 — пачатку 20 стагоддзяў.

З’яўляецца найбольш папулярнай і развітай у камерцыйным плане дысцыплінай веласпорту. Асабліва папулярны ў Еўропе, дзе праходзяць найважнейшыя шашэйныя велагонкі: легендарныя класічныя аднадзёнкі і гранд туры.

Спаборніцтвы падзяляюцца на групавыя гонкі і гонкі з паасобным стартам. Па класіфікацыі UCI велагонкі падзяляюцца на розныя катэгорыі, якія маюць лікавыя пазначэнні. З 2009 года гонкі вышэйшай катэгорыі, падведамныя UCI, уваходзяць у ПроТур, а гонкі, якія належаць арганізатарам гранд тураў, складаюць серыю Манументаў веласпорту. Па выніках выступаў на ўсіх спаборніцтвах велагоншчыкы атрымліваюць балы ў Рэйтынг UCI.

Зноскі
------

1. ↑  *On Your Bicycle*, James McGurn, John Murray 1987

| Шашэйны веласпорт |
| --- |
| 

Сусветны Тур UCI **·** 
Жаночы Кубак свету

Чэмпіянаты свету **·** 
Алімпійскія гульні **·** 
Нацыянальныя чэмпіянаты **·** 
Кантынентальные туры UCI

Гранд Тур **·** 
Шматдзённая велагонка **·** 
Класічныя велагонкі **·** 
Крытэрыум **·** 
Паасобны старт **·** 
Камандны паасобны старт

Шашэйны веласіпед
 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Спартыўная каталанская · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | NKC: ph305426 |
**Цукраміцэты**, **цукровыя грыбы** (*Saccharomyces*) — род сумчатых грыбоў сямейства цукраміцэтавых.

Апісанне
--------

Апісана больш за 50 відаў і некалькі дзясяткаў разнавіднасцей. Найбольш вядомыя *Saccharomyces cerevisiae*, *Saccharomyces vini*, *Saccharomyces lactis*. Трапляюцца на кветках, пладах, у глебе, на разнастайных харчовых прадуктах.

Клеткі авальныя або прадаўгаватыя, памерам да 12 мкм, часам утвараюць псеўдаміцэлій. Размнажаюцца спорамі і пачкаваннем. Пры пачкаванні могуць фарміравацца разгалінаваныя, кароткія ланцужкі. У неспрыяльных умовах узнікаюць эліпсоідныя, шара-. булавападобныя артраспоры або 1—4-споравыя сумкі з шара- ці эліпсападобнымі, гладкімі, бясколернымі сумкаспорамі.

Выкарыстанне
------------

Дзякуючы ўласцівасці збраджаваць цукры яны маюць вялікае практычнае значэнне пры вытворчасці спірту, віна, піва; выкарыстоўваюцца ў хлебапячэнні, пры атрыманні кефіру, кумысу, квасу і іншых напіткаў.

Гл.таксама
----------

* Чайны грыб

Літаратура
----------

* Цукраміцэты // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · Mycobank · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000333569 · Microsoft: 2778447961 · NKC: ph726848 |
**Гульні**, у якіх выкарыстоўваюцца рэальныя прылады (матэрыяльныя), для, звычайна, шматкарыстальніцкай гульні. Часцей за ўсё выкарыстоўваюцца ў жанры пакрокавых стратэгій (**TBS**).

Дзеляцца паводле спосабу ўзаемадзеяння гульцоў на спаборніцкія, кааператыўныя і "адзін супраць усіх". Паводле жанраў дзеляцца на : абстрактныя, еўрапейскія, амерыканскія, варгеймы, сацыяльныя гульні, ролевыя гульні.

North American board games
Адным з прыкладаў настольнай гульні з’яўляюцца шахматы.

Беларускія настольныя гульні
----------------------------

Беларускія настольныя гульні выдаюць кампаніі OZ.BY, студыя Kubik, выдавецтва "Гутэнберг".
Студыя Kubik вядомая беларускамоўнымі гульнямі на гістарычную тэматыку, такімі як "Тутэйшыя" і "Паўстанцы", а таксама гульнямі для вывучэння беларускай мовы.

Зноскі
------

1. ↑  Валянціна Андрэева: Gutenberg Publisher будзе не проста выдавецтвам, а і беларускай інтэлектуальнай прасторай **(нявызн.)**. *Будзьма беларусамі*.
2. ↑  *Shpak, Anastasija*. У Гродне распрацавалі новую настольную гульню па-беларуску - "Тутэйшыя"  (бел.). *Hrodna.life - навіны Гродна* (24 лютага 2023). Праверана 1 сакавіка 2024.
3. ↑  *К, А.*. "Мы прывозілі гульні – іх адразу забіралі". Абноўленую гульню "Паўстанцы" прэзентавалі ў Гродне  (бел.). *Hrodna.life - навіны Гродна* (20 снежня 2019). Праверана 1 сакавіка 2024.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: ph126114 |
Вузкакалейная чыгунка на торфанарыхтоўках у Рудзенску, Беларусь
 Вагон вузкакалейнай чыгункі на торфанарыхтоўках у Рудзенску, Беларусь
Маршрут на карце 2023 года
**Рудзенск — Сяргеевічы (вузкакалейная чыгунка)** — адна з найбольш працяглых у Рэспубліцы Беларусь вузкакалейных чыгунак (ВКЧ або вузкакалейка ці малая чыгунка), якая пабудаваная і эксплуатуецца філіялам УП «Мінгаз»" Торфабрыкетны завод «Сяргеевіцкае» вытворчага рэспубліканскага унітарнага прадпрыемства «МІНГАЗ». Вядомая як вузкакалейка Сяргеевіцкага торфапрадпрыемства. Неафіцына завецца Рудзенскай ВКЧ. Знаходзіцца ў Пухавіцкім раёне Мінскай вобласці, злучае гарадскія пасёлкі Рудзенск і Праўдзінскі з торфараспрацоўкамі. Шырыня каляіны — 750 мм. Эксплуатацыйная даўжыня — каля 40 км.

Гісторыя
--------

Чыгунка пабудаваная да 1929 года. У перыяд найбольшага пашырэння мела даўжыню да 90 км і злучалася з ВКЧ Слуцкага торфапрадпрыемства. Злучэнне вузкакалеек было ліквідаванае ў 1970-я гады.

Да 1944 года мелася галіна, накіраваная на поўдзень у раён вёсак Кабылічы (сучасн. Пцічанская) і Вецярэвічы Пухавіцкага раёна. Галіны, якія накіроўваліся да выпрацаваных распрацовак торфу, паступова ліквідуюцца. Разам з тым да новых пакладаў ужо ў 2000-я гады будаваліся новыя лініі.

Сучасны стан
------------

Торфапрадпрыемства, якое абслугоўваецца вузкалейкай знаходзіцца ў Праўдзінскім, дзе функцыянуе станцыя «Цэнтральная» і дэпо.

Адна лінія злучае цэнтр вузкакалейнай сеткі са станцыяй «Перагрузачная» ў Рудзенску, дзе адбываецца перавалка прадукцыі на чыгунку шырокай каляіны на лініі Мінск — Асіповічы на станцыі «Рудзенск». Аднак у цяперашні час вываз прадукцыі пераважна ажыццяўляцца аўтатранспартам.

Дзве іншыя галіны малой чыгункі накіроўваюцца да станцыі «Акунінава» каля вёскі Прыстань, а таксама да станцый «Галышоўка», «Валасач» і «Калодзіна». Значная частка сеткі, у тым ліку лінія са станцыі «Валасач» на балота Грэшчына, не выкарыстоўваецца.

На малой чыгунцы эксплуатуюцца цеплавозы ТУ6А и ТУ8.

Зноскі
------

1. ↑
**Аляксандр Эмін Каспер (Скандар) Кейнс** (англ. Alexander Amin Casper "Skandar" Keynes), род. 5 верасня 1991 г. Лондан) — англійская палітычны дарадца і былы акцёр. Адыграў Эдмунда Пэвэнсі ў фільмах «Хронікі Нарніі: Леў, Вядзьмарка і чароўная шафа», «Хронікі Нарніі: Прынц Каспіян» і «Хронікі Нарніі: Заваёўнік світанку».

Біяграфія
---------

Акцёр нарадзіўся ў 1991 годзе. У яго ёсць старэйшая сястра Сумайя. Яго маці ліванскага , іранскага і турэцкага паходжання, а бацька англійскай — брытанскі пісьменнік і абаронца прыроды Рэндал Кейнс. Дзед Скандара да сваёй іміграцыі ў Вялікабрытанію быў дарадцам туніскага прэзідэнта, таксама меў брата Альберта Хоурані, галоўнага гісторыка па блізкім Усходзе. Дзядзька Скандара — прафесар Кембрыджскага універсітэта Сайман Кейнс, дзед — фізіёлаг Рычард Кейнс, прадзед — фізіёлаг Эдгар Эдрыян, лаўрэат Нобелеўскай прэміі 1932 года, а пра-пра-прадзед — Чарлз Дарвін. Скандар напалову ангелец, на чвэрць ліванец, на восьмую частку турак і перс.

З 2000 года па 2005 Скандар наведваў тэатральную школу Ганны Шэр. У 2008 годзе ён скончыў прыватную лонданскую школу для хлопчыкаў, у якой таксама вучыўся іншы англійскі акцёр — Дэніэл Рэдкліф.

З дзяцінства прымаў удзел у разнастайных тэатральных пастаноўках, у 2003 годзе сыграў у тэлевізійным фільме «Ферары» маладога Энцо Ферары.

У пачатку 2004 года рэжысёр Эндру Адамсон зацвердзіў 12-гадовага Скандара на ролю Эдмунда Пэвэнсі. Хлопчык сыграў аднаго з галоўных персанажаў у трох фільмах з цыклу «Хронікі Нарніі». Нягледзячы на ашаламляльны поспех трылогіі, Скандар вырашыў не працягваць акцёрскую кар'еру. У 2014 годзе ён скончыў універсітэт і цяпер з’яўляецца дарадцам члена брытанскага парламента Крыспіна Бланта.

Фільмаграфія
------------

Заўвагі
-------

1. ↑  Skandar Keynes // Roglo — 1997. — 8549233 экз.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q83365652'></a>
2. ↑
3. 1 2  Kindred Britain<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q75653886'></a>
4. ↑  Findmypast.co.uk Архівавана 24 верасня 2015..  Findmypast.co.uk. Проверено 18 марта 2011.
5. ↑  *London, England, Births and Christening Notices from The Times, 1983-2003.*; at ancestry.com
6. ↑  Anderson, Jon Lee (2006-07-24). «Change of Plans». The New Yorker
7. ↑  Notes on the Rendall family. Проверено 29 мая 2008. (недаступная спасылка)
8. ↑  SKANDAR KEYNES — Personal Facts Архівавана 9 лістапада 2015.. *Skandar-keynes.com*, 2008-07-31, retrieved 2011-07-18
9. ↑  Interview: The Chronicles Of Narnia's Skandar Keynes - CINEMABLEND Архівавана 24 верасня 2017. *CINEMABLEND* (6 декабря 2010). Проверено 6 февраля 2017.
10. ↑  Skandar Keynes - About Архівавана 12 студзеня 2017..  www.skandar-keynes.com. Проверено 2 февраля 2017.
11. ↑  Skandar Keynes (Wikipedia).
**Эльчэ** (ісп.: Elche) — горад на паўднёвым усходзе Іспаніі, размяшчаецца ў аўтаномнай супольнасці Валенсія, у правінцыі Алікантэ. Паводле дадзеных перапісу 2008 года Эльчэ мае насельніцтва ў 228,3 тысяч жыхароў, займаючы, такім чынам, трэці радок самых густанаселеных гарадоў супольнасці пасля Валенсіі і Алікантэ, а таксама ўваходзіць у спіс 20 найбуйнейшых іспанскіх гарадоў.

Частка муніцыпалітэта з'яўляецца прыбярэжнай, але галоўная частка гораду размяшчаецца ў каля 11 км ад Міжземнага мора. Невялікі ручай Віналопа працякае праз горад, падзяляючы яго на дзве часткі.

Гісторыя
--------

Ла Алькудыя знаходзіцца ў 10 км ад месца размяшчэння сучаснага горада і з'яўляецца непасрэдным папярэднікам Эльчэ. Гэты горад быў заселены грэкамі, а затым заняты карфагенянамі і рымлянамі. Грэчаскія каланісты стварылі тут сваю калонію, назваўшы яе Гэліке каля 600 года да н.э. Рымляне называлі горад Ілісі (па-іспанску: Ilici) і надалі яму статус калоніі, пасля кароткага візантыйскага валадарства, готы занялі горад і ўсталявалі ў ім біскупскі пасад.

Эльчэ страціў сваё значэнне ў перыяд маўрытанскай акупацыі. Арагонскі кароль Хаймэ II узяў горад у XIII стагоддзі падчас Рэканкісты. Горад рос на працягу XVIII стагоддзя і стаў гуляць больш важную ролю ў XIX стагоддзі з прыходам сюды чыгункі і буму прамысловага развіцця.

Спорт
-----

У горадзе маецца футбольны клуб «Эльчэ».

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Японіі Касукабэ, Японія (2010)
* Сцяг Алжыра Аран, Алжыр (1939)
* Сцяг Францыі Тулуза, Францыя (1981)

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Elche supera ya los 228.300 habitantes Архівавана 26 лютага 2009. INFORMACION.es

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эльчэ
* Віртуальны тур па гораду
* Гарадская панарама
* Музеі Эльчэ Архівавана 5 сакавіка 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Бракгаўза і Эфрона · Яўрэйская Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Настольны · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11963648g · GND: 4197923-0 · LCCN: n80050262 · SUDOC: 027637859 · VIAF: 127837820 |
1. Эпіцэнтр  
2. Гіпацэнтр  
3. Разлом
**Гіпацэнтр** (грэч. ὑπο- — пад, лац.: centrum — цэнтр круга) — цэнтральны пункт ачага землетрасення. У выпадку працяглага ачага пад гіпацэнтрам разумеюць пункт пачатку ўспорвання разрыву.

Глыбіня залягання гіпацэнтра звычайна вагаецца ад некалькіх кіламетраў да 700 кіламетраў. У верхняй частцы зямной кары (да 20 кіламетраў) гіпацэнтры з'яўляюцца ў выніку далікатных дэфармацый у тоўшчы парод. У глыбейшых пластах гіпацэнтры ўзнікаюць на агульным фоне перавагі пластычных дэфармацый.

Гл. таксама
-----------

* Землетрасенне
* Эпіцэнтр землетрасення

Зноскі
------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Арэхаў.
**Вадзім Іванавіч Арэхаў** (27 снежня 1902, Віцебск — 27 сакавіка 1957 — савецкі ваенны дзеяч. Генерал-лейтэнант інжынерна-тэхнічнай службы.

Біяграфія
---------

З 1924 года — у Чырвонай Арміі. У 1938 годзе скончыў Ваенна-паветраную акадэмію РСЧА імя М. Я. Жукоўскага. З 1941 года — начальнік упраўлення кадраў ваенна-паветраных сіл СССР. У 1949—1953 гг. — намеснік начальніка Ваенна-паветранай інжынернай акадэміі імя М. Я. Жукоўскага. Званне «генерал-лейтэнант інжынерна-тэхнічнай службы» В. І. Арлову было прысвоена ў 1948 годзе.

Узнагароджаны ордэнамі (6) і медалямі. Памёр Вадзім Іванавіч 27 сакавіка 1957 года.

Літаратура
----------

* Арэхаў Вадзім Іванавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мінск : БелЭн, 1996. — Т. 2 : Аршыца-Беларусцы. — С. 15.
* Арэхаў Вадзім Іванавіч // Ваенная энцыклапедыя Беларусі = Военная энциклопедия Беларуси / склад.: В. Ц. Осіпаў [і інш.]; рэдкал.: А. В. Праляскоўскі [і інш.]. — Мінск : БелЭн імя П. Броўкі, 2010. — С. 72.
* Арэхаў Вадзім Іванавіч // Памяць: Віцебск : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі : у 2 кн. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; склад. А. І. Мацяюн; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : БелЭн, 2003. — Кн. 2. — С. 524.
**Ліптаўскі Мікулаш** (да 1952 года — *Liptovský Svätý Mikuláš* (Ліптаўскі Святы Мікулаш) ням.: Liptau-Sankt-Nikolaus; венг.: Liptószentmiklós) — горад у паўночнай Славакіі, на рацэ Ваг. Мікулаш знаходзіцца ў гістарычным рэгіёне Ліптаў, каля Нізкіх Татраў.

Гісторыя
--------

Ліптаўскі Мікулаш упершыню згадваецца ў 1286 годзе, з XIV ст. горад набывае вялікае эканамічнае значэнне, асабліва з 1677 года, калі яно становіцца цэнтрам Ліптаву. Да 1918 года горад прыналежыў Каралеўству Венгрыі. У XIX ст. Ліптоўскі Мікулаш лічыўся цэнтрам славацкага нацыянальнага руху.

У цяперашні час Ліптаўскі Мікулаш з’яўляецца важным прамысловым цэнтрам паўночнай Славакіі.

Насельніцтва
------------

Паводле перапісу 2001 года, насельніцтва горада склала 33 тыс. чалавек. 94,07 % з іх — славакі, 2,3 % цыганы, 2,1 % чэхі і 0,28 % венгры. 34,48 % насельніцтва горада адносяць сябе да каталікоў, 32,26 % не прылічылі сябе ні да адной канфесіі і 26,85 % назвалі сябе лютэранамі.

Славутасці
----------

* Касцёл Св. Мікалая
* Жупны дом
* Лютэранская кірха
* Гатычны кляштар францысканцаў Окалічнэ
* Вадасховішча Ліптаўская Мара

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Ліптаўскі Мікулаш

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Brockhaus · Brockhaus |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12127162j · GND: 1038242-2 · NKC: ge129839 · SUDOC: 131283944 · VIAF: 129895019, 1272166360563307070005 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Асновіч.
**Самуіл Пятровіч Асновіч** (нар. 1920) — беларускі скрыпач   
, канцэртмайстар, заслужаны артыст БССР (1961). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

У 1941 годзе С. П. Асновіч скончыў Беларускую кансерваторыю. У 1937-41 гадах ён саліст, а з 1945 — канцэртмайстар Дзяржаўнага акадэмічнага сімфанічнага аркестра Беларусі. Акрамя таго, з 1948 года Асновіч выкладаў у школе пры кансерваторыі. У складзе струннага квартэта Беларускай філармоніі С. П. Асновіч гастраляваў па Беларусі і Літве, выступаў як саліст. Яго праграма была насычана творамі беларускіх кампазітараў.

Узнагароды
----------

Асновіч узнагароджаны Ордэнам Чырвонай Зоркі, медалямі.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Основич Самуил Петрович Архівавана 31 кастрычніка 2007.  (руск.)

Спасылкі
--------

* Основич Самуил Петрович Архівавана 31 кастрычніка 2007.  (руск.)
Удон
**Удон** — від локшыны з пшанічнай мукі, тыповы, як і соба, прадукт японскай кухні. Слова паходзіць ад паўднёвакітайскай назвы вантонаў.

Удон запазычылі з Кітая ў XIV стагоддзі, у адрозненне ад рамэна, які прыйшоў з Кітая ўжо пасля заканчэння перыяду закрыцця Японіі ад замежнікаў у пачатку эпохі Мэйдзі. Асноўнае адрозненне ўдона ад рамэна — пры гатаванні локшыны не выкарыстоўваецца шчолачная вада кансуй.

Пры гатаванні ўдона выкарыстоўваецца самая тоўстая локшына — ад 2 да 4 мм у дыяметры. Колер локшыны — ад белага да брудна-белага, а кансістэнцыя мяккая і эластычная. Удонзвычайна ставяць на стол як суп з локшынай у булёне. Яго можна есці як гарачым, так і халодным, што робіць яго асабліва каштоўным летам, як сродак для барацьбы са спякотай. Упрыгожваюць нарэзаным лукам. Іншая распаўсюджаная начынка — тэмпура, часта з крэветак, мірын і соевы соус.

Смак булёна і дазапраўкі адрозніваецца ад рэгіёна да рэгіёна. Як правіла, цёмна-карычневы булён з цёмным соевым соусам выкарыстоўваецца ва ўсходняй частцы Японіі, а светла-карычневы булён са светлым соевым соусам выкарыстоўваецца ў заходняй Японіі. Гэта знаходзіць адлюстраванне ў афармленні ўпаковак локшыны хуткага прыгатавання, якія часта вырабляюцца ў двух варыянтах для ўсходу і захаду.
**Каларадскі ўніверсітэт у Дэнверы** (англ.: University of Colorado Denver) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў горадзе Дэнвер у штаце Каларада, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Заснаваная ў 1912 годзе як філіял Каларадскага ўніверсітэта ў Боўлдэры, вучэльня атрымала статус універсітэта і стала незалежнай установай у 1973 годзе. Універсітэт сёння з'яўляецца буйнейшым даследчым універсітэтам у штаце і класіфікуецца як доктарскі ўніверсітэт з вельмі высокай даследчай актыўнасцю. Каледжы і школы ўніверсітэта прапануюць больш магістарскіх праграм, чым любая іншая ўстанова адукацыі ў штаце.

Структура
---------

* Каледж сельскай гаспадаркі і планавання
* Каледж мастацтваў і медыяў
* Школа бізнесу
* Школа адукацыі і развіцця чалавека
* Каледж інжынерыі, дызайну і камп'ютарных навук
* Каледж вольных мастацтваў і навук
* Школа грамадскіх спраў

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Каларада

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Кітайскія шашкі** (англ.: Chinese Checkers) — стратэгічная настольная гульня на 2, 3, 4 або 6 гульцоў.

Паходжанне
----------

Нягледзячы на назву, з шашкамі гульня не мае амаль нічога агульнага і да Кітая дачынення не мае. Кітайскія шашкі — спрошчаны варыянт гульні Халма  (руск.) (бел. якая была вынайдзена ў 1883—1884 гадах у ЗША. Сучасны выгляд гульні створаны ў 1892 годзе ў Германіі пад назвай «Stern-Halma» (гэта значыць Халма ў выглядзе зоркі). Назву «Кітайскія шашкі» прыдумалі ў 1928 годзе Біл і Джэк Прэсмані, амерыканскія прадпрымальнікі.

Гульнявы камплект
-----------------

У кітайскія шашкі гуляюць на полі, які мае форму правільнай шасціканцовай зоркі. Калі гульцоў двое, кожны атрымлівае па 15 камянёў-шашак, калі трое і больш — то па 10. Падчас гульні ўсе шашкі застаюцца на полі — біць у гэтай гульні нельга.

Правілы гульні
--------------

Два хлопчыкі гуляюць у кітайскія шашкі, Манрэаль, ліпень 1942 г.
Гульцы ходзяць па чарзе. За адзін ход можна альбо перасунуць сваю шашку на суседняе поле, альбо скокнуць да яе праз адну сваю або чужую шашку. Скакаць можна колькі заўгодна, але нельга сумяшчаць скачкі з перамяшчэннем на суседняе поле.

Мэта гульні — пераставіць усе свае шашкі ў супрацьлеглы прамень зоркі першым. Калі двое гульцоў зрабілі гэта за аднолькавую колькасць хадоў, залічваецца нічыйны вынік.

Распаўсюджанне ў свеце
----------------------

Кітайскія шашкі шырока распаўсюджаныя ў свеце. Ёсць онлайн-варыянты, і гульнявыя наборы з дрэва, пластыку і міні-фармату з магнітным полем для гульні ў дарозе.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* Гісторыя гульніАрхівавана 13 чэрвеня 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская · Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) · Universalis |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рахмілевіч.
**Аркадзь (Арон) Залманавіч Рахмілевіч** (руск.: Рахмилевич Аркадий Залманович; 15 ліпеня 1915, Бабруйск — 24 лістапада 1992, Ізраіль) — савецкі скрыпач   , педагог, дырыжор.

Біяграфія
---------

Пасля заканчэння музычнай школы ў 1928 паступіў у музычны тэхнікум імя А. Р. Рубінштэйна. У 1934-39 студэнт Маскоўскай кансерваторыі. У 1939-41 працаваў у Петразаводскай філармоніі (саліст, канцэртмайстар сімфанічнага аркестра), быў педагогам музычнага вучылішча, салістам на радыё. З 1946 па 1987 выкладаў у Чэлябінскай музычнай школе, у ЧДІМК. Педагагічную працу паспяхова спалучаў з выканальніцкай у філармоніі (саліст, удзельнік ансамбля, канцэртмайстар, дырыжор сімфанічнага аркестра). Доўгі час з’яўляўся загадчыкам аркестравым аддзяленнем, доўгі час надаваў кансультацыйнай і метадычнай працы ў музычных школах вобласці. У 1987-90 кіраваў самадзейным сімфанічным аркестрам Палаца культуры ЧТЗ.

Выдатнік Міністэрства культуры СССР (1956). У 1990 пераехаў у Ізраіль.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* *Звоницкая Ю. С.* РАХМИЛЕВИЧ Аркадий Залманович // Энциклопедия «ЧЕЛЯБИНСК» (руск.)
**Лагро́нья** (ісп.: Logroño) — горад у Іспаніі, адміністрацыйны цэнтр аўтаномнай супольнасці Рыёха. Муніцыпалітэт знаходзіцца ў складзе раёна (камаркі) Лагронья. Сталіца вінаробчай Ла-Рыёхі, буйны прыпынак на шляху пілігрымаў па шляху Святога Якава ў Сант'яга-дэ-Кампастэла.

Насельніцтва — 152 тыс. жыхароў (2009).

Гісторыя
--------

Лагронья, з'яўляецца старым паселішчам і спачатку ён быў пасёлкам, спачатку яго кантралявалі рымляне, а затым кельты. З X стагоддзя Лагронья аспрэчвалася паміж каралямі Навары і Кастыліі, але ў канчатковым выпадку быў далучаны да Кастыліі. Альфонса VI Кастыльскі прадаставіў Лагронья ў 1095 годзе Хартыю правоў, якая служыла ў якасці мадэлі для іншых іспанскіх гарадоў. У 1609 і 1610 гадоў горад быў галоўнай рэзідэнцыяй басконскага паграздзялення іспанскай інквізіцыі.

Эканоміка
---------

Лагронья з'яўляецца гандлёвым і фінансавым цэнтрам супольнасці Рыёха. Яе эканоміка ў значнай ступені залежыць ад гандлю віном.

Славутасці
----------

Сабор у Лагронья
Горад на рацэ Эбра на мяжы Кастыліі і Навары ў сваёй гісторыі неаднаразова падвяргаўся набегам і разбурэнням. Старадаўніх пабудоў у горадзе практычна не захавалася. У цэнтры горада размяшчаюцца сабор Санта-Марыя-Рэдонда і храм Сант'яга-эль-Рэаль. Адзіны музей горада — Гісторыка-мастацкі музей Ла-Рыёхі.

Гарады-пабрацімы
----------------

* Сцяг Германіі Дармштат, Германія
* Сцяг Італіі Брэшыя, Італія
* Сцяг Вялікабрытаніі Данфермлайн, Вялікабрытанія
* Сцяг Францыі Дакс-і-Лібурн, Францыя

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лагронья
* Афіцыйны сайт

| Адміністрацыйныя цэнтры правінцый Іспаніі |
| --- |
| Flag of Spain | 
* Авіла
* Алікантэ
* Альбасетэ
* Альмерыя
* Арэнсэ
* Аўеда
* Бадахос
* Барселона
* Більбаа (Більба)
* Бургас
* Валенсія
* Вальядалід
* Віторыя (Гастэйс)
* Гвадалахара
* Гранада
* Жырона (Херона)
* Кадыс
* Касерэс
* Кастэльён (Кастэльё)
* Кордава
* Куэнка
* Лагронья
* ✰ Ла-Карунья (А-Карунья)
* Лас-Пальмас
* Леон
* Лерыда (Льейда)
* Луга
* Мадрыд
* Малага
* Мурсія
* Паленсія
* Пальма
* Памплона
* Пантэведра
* Саламанка
* Самора
* Сан-Себасцьян (Даностыя)
* Санта-Крус-дэ-Тэнэрыфэ
* Сантандэр
* Сарагоса
* Севілья
* Сеговія
* Сорыя
* Сьюдад-Рэаль
* Таледа
* Тарагона
* Тэруэль
* Уэльва
* Уэска
* Хаэн

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11961942r · GND: 4111358-5 · LCCN: n79058825 · VIAF: 124321861 |
**«Весці Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі»** — навуковы часопіс. Выдаецца з 1940 года ў Мінску ў 7 серыях (у 1942—1946 не выходзіў). Напачатку агульны часопіс для ўсіх аддзяленняў АН Беларусі, у 1956 падзелены на серыі: грамадскіх (з 1992 гуманітарных), біялагічных і фізіка-тэхнічных навук, з 1963 года выходзіць серыя сельскагаспадарчых навук, з 1965 — фізіка-матэматычных, хімічных навук, з 1968 — фізіка-энергетычных навук.

Серыі гуманітарных, біялагічных і сельскагаспадарчых навук выходзяць на беларускай мове, астатнія — на беларускай і рускай мовах. Серыя гуманітарных навук мае спецыяльныя раздзелы: «Гісторыя», «Філасофія і сацыялогія», «Мастацтвазнаўства, этнаграфія, фальклор», «Літаратуразнаўства», «Мовазнаўства», «Права», «Эканоміка».

Часопіс асвятляе пытанні развіцця навукі, змяшчае матэрыялы навуковых даследаванняў і вынікі работ інстытутаў НАН Беларусі, навукова-даследчы інстытутаў і ВНУ рэспублікі, а таксама рэцэнзіі, хронікі, юбілейныя артыкулы пра вядучых вучоных краіны, інфармацыю пра навуковае жыццё НАН Беларусі.
**Аляксандр Анатолевіч Паташоў** (нар. 12 сакавіка 12 сакавіка 1962, Віцебск) — беларускі лёгкаатлет, чэмпіён свету ў хадзьбе на 50 кіламетраў. Заслужаны майстар спорту СССР (1991). Выступаў за спартыўны клуб «Віцебск».

Біяграфія
---------

На Алімпіядзе ў Сеуле Аляксандр заняў 4-е месца. У 1991 годзе ён выйграў чэмпіянат свету на дыстанцыі 50 кіламетраў. Паташоў, абняўшыся з Андрэем Пярловым, фінішаваў з ім адначасова. Але суддзі па фотафінішы прызналі пераможцам Аляксандра, а Пярлову дастаўся сярэбраны медаль.

На Кубках свету па хадзьбе Аляксандр займаў 7-е і 5-е месцы ў 1987 і 1989 гадах адпаведна.

На Алімпійскіх гульнях 1992 года Паташоў выступаў за Аб’яднаную каманду. На дыстанцыі 50 кіламетраў за парушэнне правілаў ён быў дыскваліфікаваны. Праз год на чэмпіянаце свету ён выступаў за Беларусь і таксама быў зняты з дыстанцыі. Яшчэ праз год, на чэмпіянаце Еўропы 1994, Аляксандра зноў дыскваліфікавалі.

Зноскі
------

1. ↑  Aleksandr Potashov // World Athletics Database<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54960205'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Olympedia · Tilastopaja · Track and Field Statistics · World Athletics |
**Civettictis civetta** — млекакормячае з сямейства Viverridae атрада драпежных. Адзіны від у родзе *Civettictis*, раней яго адносілі да роду цывет *Viverra*.

Апісанне
--------

Па форме цела гэта цывета падобная на котку. У яе шырокая галава з завостранай пысай, кароткімі, вострымі вушамі, трохі коса прарэзанымі вачыма і зрэнкамі круглай формы. Цела доўгае і тоўстае. Хвост сярэдняй даўжыні, і даўжыня яго роўная прыблізна палове даўжыні цела. Ногі сярэдняй даўжыні. Мех у яе грубы і даволі рэдкі. Грыва цягнецца па сярэдзіне цела і заканчваецца ля хваста. Асноўны колер поўсці — попельна-жаўтлява-шэры, на ім часта выступаюць цёмна-бурыя плямы. У розных асобін яны размешчаны на розных месцах. На хвасце размешчаны найбольш густы мех. На хвасце ў яе ёсць каля 5 чорных кольцаў, а заканчваецца ён цёмна-бурым кончыкам. Звычайна даўжыня цела не перавышае 65 см. Даўжыня хваста каля 30 см. Вышыня ў карку 25-30 см.

У няволі гэтых цывет трымаюць толькі ў клетках, кормяць мясам і асабліва птушкамі. Калі цывета злоўленая маладой, яна хутка становіцца ручной.

Распаўсюджванне
---------------

Распаўсюджаная ў Афрыцы на поўдзень ад Сахары, за выключэннем паўднёвай Афрыкі і Самалійскага паўвострава.

Падвіды
-------

Вылучаюць 6 падвідаў *Civettictis civetta*:

* *C. c. civetta*
* *C. c. australis*
* *C. c. congica*
* *C. c. pauli*
* *C. c. schwarzi*
* *C. c. volkmanni*

Ахова
-----

Занесеная ў Дадатак III CITES ў Батсване.

Галерэя
-------

* 
* 
* Шкура Civettictis civetta (злева)Шкура *Civettictis civetta* (злева)
*

Зноскі
------

1. 1 2  *Civettictis civetta* Архівавана 4 чэрвеня 2010. у кнізе Wilson D. E. & Reeder D. M. (editors). 2005.
**Hypochilidae** — сямейства павукоў інфраатраду Araneomorphae, якое супрацьпастаўляюць ўсім іншым прадстаўнікам групы — Neocribellatae. Назва дадзена ў сувязі з характэрнай формай лоўчай сеткі. Налічваюць 12 відаў, якія жывуць у Паўночнай Амерыцы і Кітаі.

Характэрная лоўчая сетка прадстаўніка сямейства

Будова
------

Валодаюць шэрагам архаічных прыкмет: захоўваюць дзве пары лёгачных мяшкоў і пяць тэргітаў на апістасоме (брушку), іх ядавітыя залозы не заходзяць у прасому (галавагрудзі), размяшчаючыся толькі ў хеліцэрах. Нягледзячы на гэта, прадстаўнікоў сямейства адносяць да інфраатраду Araneomorphae, паколькі яны валодаюць характэрнай для тых апамарфіяй — пераўтварэннем унутранай пары пярэдніх павуціных бародавак у крыбелюм — шырокую рэшатападобную пласцінку з вельмі вялікім лікам (да некалькіх тысяч) павуціннем трубачак. Дыяметр вырабляльных гэтымі трубачкамі павуцінневых нітак складае 10-15 нанаметраў, што надае сплеценым з іх валокнам высокую адгезію нават у адсутнасці клейкіх рэчываў.

У відаў роду Hypochilus хеліцэры займаюць плагіянатнае становішча: іх базальныя членікі рассунутыя такім чынам, што кіпцюрападобныя членікі аказваюцца не раўналежнымі адзін аднаму (ортагнатнае становішча), але і не цалкам супрацьпастаўленыя адзін аднаму, лежачы ў адной плоскасці (лабідагнатнае становішча). У прадстаўнікоў роду *Ectatosticta* становішча хеліцэр лабідагнатнае.

Прадстаўнікі
------------

У межах сямейства вылучаюць два роды: *Ectatosticta* (Кітай) і *Hypochilus* (Паўночная Амерыка).

* Ectatosticta Simon, 1892.
	+ Ectatosticta davidi (Simon, 1889)
	+ Ectatosticta deltshevi Platnick & Jäger, 2009
* Hypochilus Marx, 1888
	+ Hypochilus bernardino Catley, 1994
	+ Hypochilus bonneti Gertsch, 1964
	+ Hypochilus coylei Platnick, 1987
	+ Hypochilus gertschi Hoffman, 1963
	+ Hypochilus jemez Catley, 1994
	+ Hypochilus kastoni Platnick, 1987
	+ Hypochilus petrunkevitchi Gertsch, 1958
	+ Hypochilus pococki Platnick, 1987
	+ Hypochilus sheari Platnick, 1987
	+ Hypochilus thorelli Marx, 1888

Зноскі
------

1. ↑  *Marx G.* On a new and interesting spider // *Entomologica Americana*. — 1888. — Vol. 4. — P. 160—162.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2778494629 |
**Таццяна Юр’еўна Чуміна (Палюх)** (нар. 25 верасня 1956, Віцебск) — беларуская спартсменка. Майстар спорту СССР, майстар спорту СССР міжнароднага класа.

Біяграфія
---------

У 1982 годзе скончыла Віцебскі педагагічны інстытут. Чэмпіёнка Еўропы і бронзавы прызёр сярод юніёраў 1974 года ў сінхронных і індывідуальных скачках. Чэмпіёнка СССР 1974, 1975, 1977 гг. у індывідуальных і сінхронных скачках. Сярэбраны прызёр чэмпіянату Еўропы 1977 года ў сінхронных скачках. Бронзавы прызёр чэмпіянату свету 1978 года ў індывідуальных скачках.

У 1973—1978 гг. — спартсмен-інструктар зборнай каманды СССР па скачках на батуце. У 1986—1994 гг. — трэнер-выкладчык аздараўленчай гімнастыкі фізкультурна-аздараўленчага комплексу «Лакаматыў» у Віцебску.

Літаратура
----------

* Чумина (Палюх) Татьяна Юрьевна // Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова [и др.]. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область : в 2 кн. — Кн. 2. — С. 593.
* Чумина (Палюх) Татьяна Юрьевна // Спортивная энциклопедия Беларуси / редкол.: Г. П. Пашков [и др.]. — Минск : БелЭн им. П. Бровки, 2005. — С. 474.
***Cyclosia midamia*** - від молей з сямейства {{bt-bellat|стракаткі|Zygaenidae}}. Сустракаецца ў Малайзіі і на Барнеа. Прызнана пяць падвідаў.

Матылёк маскіруецца, каб нагадваць прадстаўнікоў віду {{bt-bellat||*Euploea midamus}}, якія* вылучаюць вадкі цыяністы вадарод праз ногі ў выглядзе маленькіх кропель. Хоць у адрозненне ад гэтых матылькоў і многіх іншых насякомых, *Cyclosia midamia* вырабляе ўласны яд, што складаецца з хімічнага злучэння цыяніду.

Падвіды
-------

* *Cyclosia midamia alcathoe* Jordan, 1907
* *Cyclosia midamia dolosa* Jordan, 1907 (Ява)
* *Cyclosia midamia padangana* Jordan, 1907 (Суматра)
* *Cyclosia midamia submaculans* Walker, 1859 (Сінгапур)
* *Cyclosia midamia trepsichrois* Butler, 1883 (Ніас)

*

Спасылкі
--------

* jpmoth.org
* сіноклоп
* "Beautiful but deadly!". *The Butterfly Diaries* [амерыканская англійская]. 2009-08-26. Праверана 2018-04-05.

1. ↑  Species Details : Cyclosia midama Herrich-Schäffer, [1853] **(нявызн.)**.  Catalogue of Life. Праверана 24 December 2017.
Пітчар Альберта Кастылья падае мяч
**Пітчар** (англ.: pitcher — «гулец, які падае») — гулец у бейсболе, які знаходзіцца на пітчарскай горцы і падае кэтчару мяч, які спрабуе адбіць бэтар іншай каманды. Супрацьстаянне паміж пітчарам і бэтарам з’яўляецца асноўным элементам гульні, які часта ўплывае на яе дынаміку і вынік.

Мэтай пітчара з’яўляецца такое пападанне мяча ў страйк-зону (шырыня якой вызначаецца па шырыні пласцінцы «дома», а вышыня супадае з адлегласцю паміж каленямі і сярэдзінай тулава бэтара), пры якой бэтар альбо б’е і не трапляе па мячу, альбо ўвогуле не б’е, бо памылкова лічыць, што мяч не пройдзе праз страйк-зону — за такую памылку бэтару налічваюцца страйкі і пасля трох ён павінны сысці з гульні — трапіць у «аўт». Тры аўта завяршаюць палову інінга, і каманды мяняюцца ролямі. Пры гэтым пітчар павінны быць асцярожным, бо калі кэтчар яго каманды не здолее злавіць або хутка падабраць, бэтар можа паспець дабегчы да першай базы, як быццам ён паспяхова адбіў мяч («скрасці базу»). Таксама пітчар павінны і не прамахнуцца міма страйк-зоны — калі бэтар здолее распазнаць гэту памылку, то пітчару будзе залічаны «бол» і пасля чатырох болаў бэтар зойме першую базу, а калі яна ўжо была занятая ранарам, то і той здолее заняць наступную пазіцыю.

Пітчар таксама кантралюе гульцоў іншай каманды, якія ўжо знаходзяцца на базах і могуць паспрабаваць пачаць перабежку да наступнай пазіцыі яшчэ да падачы мяча. У гэтым выніку ён можа перакінуць мяч гульцу сваёй каманды на бліжэйшай базе, каб той адправіў у «аўт» гульца праціўніка.

Асноўныя віды падач
-------------------

Неабходнасць прымушаць бэтара рабіць памылкі: прамахвацца міма мяча або няправільна ацэньваць ці трапляе мяч у страйк-зону — прывяла да стварэння некалькіх відаў падач, якія пітчар звычайна ўжывае ў выпадковым парадку і спрабуе маскіраваць адну за другую. Каб кэтчар быў гатовы прыняць менавіта той від падачы, які збіраецца рабіць пітчар, яны выпрацоўваюць паміж сабою сістэму таемных знакаў.

* Фастбол (fastball — хуткі мяч) — хуткая прамая падача, ужываецца найбольш часта.
* Кёрвбол (curveball — кручаны мяч) — падача, пры якой мяч рухаецца па гнутай траекторыі з мэтай заблытаць бэтара.
* Слайдар (slider — паўзучы) — падача, пры якой мяч рухаецца па гнутай траекторыі і ўходзіць убок.
* Чэнджап (change up — змяніць хуткасць) — падача, якая выглядае як фастбол, але пры якой мяч рухаецца больш павольна, што прымушае бэтара зрабіць памылку і ўдарыць раней, чым трэба.

Частка падач, папулярных у першыя дзесяцігоддзі прафесійнага бейсбола, была забаронена з-за небяспекі для здароўя бэтара і для павышэння яго шанцаў адбіць мяч: бінбол (beanball) — намераная падача ў галаву б’ючага, эмеры-бол — падача мяча, які быў нацёрты наждачнай паперай, што рабіла яго траекторыю непрадказальнай, шайн-бол — падача мяча, які быў нацёрты да ззяння і спітбол — падача мяча, які быў змазаны слінай, петралатумам або іншым слізкім рэчывам.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Пітчар на Вікісховішчы |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85102493 |