recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Сэр **Джэймс Рычард Мары Мэнчэм** (англ.: James Richard Marie Mancham, 11 жніўня 1939, Вікторыя, Брытанскія Сейшэлы — 8 студзеня 2017) — сейшэльскі дзяржаўны, палітычны і грамадскі дзеяч, адвакат, першы Прэзідэнт Сейшэльскіх Астравоў, які стаяў на чале дзяржавы ў 1976—1977 гадах. Заснавальнік Сейшэльскай Дэмакратычнай Партыі (СДП).

Біяграфія
---------

У знешняй палітыцы Мэнчэм арыентаваўся, пераважна, на Вялікабрытанію, каланіяльным валоданнем якой Сейшэльскія Астравы былі да незалежнасці. Асаблівую ўвагу ён надаваў развіццю турызму на астравах. Прэзідэнцтва Мэнчэма працягвалася менш за год: у чэрвені 1977 года на Сэйшэлах адбыўся дзяржаўны пераварот, у выніку якога да ўлады прыйшоў лідар Сейшэльскай апазіцыі, сацыяліст Франс-Альбер Рэнэ, і яго прыхільнікі. Мэнчэм быў вымушаны застацца ў Вялікабрытаніі. На Сейшэлы ён вярнуўся толькі ў пачатку 1990-х гадоў, дзе пражываў да канца жыцця.

Зноскі
------

1. 1 2  James R. Mancham // Munzinger Personen Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107343683'></a>
2. 1 2  Former Seychelles’ president James Mancham dies at residence — 2017. Праверана 8 студзеня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q26221107'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 139854746 · GTAA: 127787 · ISNI: 0000 0000 7263 6770 · LCCN: n83225398 · NLA: 35652976 · NTA: 321525078 · SUDOC: 076752402 · VIAF: 67852735 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чыстая.
**Вера Міхайлаўна Чыстая** (15 верасня 1939, пасёлак Свяцк, Бранская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1966 г. Працавала ў Мінгарпраекце, Белдзіпрагандлі, з 1965 года — галоўны архітэктар аддзела ў ПКБ Мінсельбуда БССР.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1973 года. Пражывала ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: піянерлагеры «Зялёны бор» у Мінскім (1972) і «Сонечны» ў Валожынскім раёнах, клубы будаўнікоў у Маладзечне (1973) і Мазыры (1982) — у аўтарскім калектыве, цэхі заводаў будаўнічых дэталяў у Гомелі (1973), ліцейна-механічнага ў Пінску, успушанага перліту ў Баранавічах (1974), аб’ёмнага домабудавання ў Віцебску і Бярозе (1978, у аўтарскім калектыве), жалезабетонных вырабаў у Віцебску і Оршы (1982), СПМК-104 у Мінску (1978, у аўтарскім калектыве), серыі сядзібных дамоў для в. Нявелічы Дзяржынскага раёна (1982).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Чистая Вера Михайловна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Джулія (Юлія) Малак** (18 сакавіка 1928, Філадэльфія, Пенсільванія — 26 лістапада 2017, Ганалулу, Гаваі, ЗША) — апошняя прынцэса Карэі, дачка ўкраінскіх эмігрантаў.

Біяграфія
---------

У 1958 годзе яна працавала ў нью-ёркскай архітэктурнай фірме, якая спраектавала шкляную піраміду для Луўра. Юлія хацела пераехаць у Іспанію і падала аб’яву аб продажы кватэры. Карэйскі прынц  (англ.) (бел. убачыў паведамленне, наведаў кватэру і пераканаў Юлію застацца.

Свята-Георгіеўская царква  (укр.) (бел. дзе пара абвянчалася
Карэец Гу зрабіў дзяўчыне прапанову па-ўкраінску. Бацькі дзяўчыны былі шакаваныя ўчынкам. У 1958 годзе закаханыя абвянчаліся ва ўкраінскай каталіцкай царкве Святога Георгія  (укр.) (бел. ў Нью-Ёрку.

Пара пераехала ў Карэю ў 1963 годзе. І Гу  (англ.) (бел. быў прынцам, але іх дынастыя больш не мела палітычнага ўплыву. Краіна стала прэзідэнцкай рэспублікай, маёнткі манаршай сям’і нацыяналізавалі, дазвол на вяртанне на радзіму яны атрымалі толькі тады, калі стала ясна, што каралеўская дынастыя да ўлады не вернецца. Юлія з вялікім задавальненнем займалася дабрачыннасцю. Яна прыцягвала людзей з абмежаванымі магчымасцямі да працы ў сваёй дызайнерскай майстэрні, апекавалася карэйскімі сіротамі. Пара не магла мець дзяцей, таму не адчувала сябе цалкам шчаслівай. Сям’я нават удачарыла дзяўчынку (Яўгенію Ун-Сук Лі). Але гэта не задавальняла бацькоў І Гу. Кожны раз яму нагадвалі, што такая жанчына не можа быць жонкай прынца.

Мезальянсны шлюб падоўжыўся 20 гадоў. Пасля разводу прынц пераехаў у Японію, а апошняя прынцэса Карэі працягнула жыць у Сеуле. У дакументальным фільме MBC «Апошні ліст Юліі» яна прызнаецца, што была простай украінскай дзяўчынай, якая б ніколі не паверыла, што аднойчы апынецца ў каралеўскім палацы.

Адзенне брэнду «Julia Lee»
### Смерць і пахаванне

З 1995 года жыла на Гаваях. У 2005 годзе яна апошні раз наведала Карэю, каб пакланіцца былому мужу (ён памёр 15 ліпеня 2005 года ў Токіа, пахаваны ў Сеуле) і перадаць у музей сямейныя рэліквіі. Памерла 26 лістапада 2017 года. Яе прах быў развеяны над Ціхім акіянам.

Зноскі
------

1. ↑  *Інформаціяю. Канал 24* **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 7 листопада 2016. Праверана 6 листопада 2016.
2. ↑  Юлія Лі – українська принцеса Кореї (англ.). *UA Foreign Affairs*. Архівавана з першакрыніцы 21 квітня 2021. Праверана 28 верасня 2020.
3. ↑  *Лантрат В.* Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 7 лістапада 2016. Праверана 4 верасня 2022./ Валентина Лантрат // Селянська правда. — 2016. — № 671(17 тр.). — С. 3. Українка, яка стала останньою принцесою Кореї
4. ↑  Корея - Відомі українці в Кореї **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 29 вересня 2020. Праверана 28 верасня 2020.

Спасылкі
--------

* Українка, яка стала останньою корейською принцесою Архівавана {{{2}}}.
* Julia Mullock

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | WikiTree · Rodovid |
**Юркі́** (трансліт.: *Jurki*, руск.: Юрки) — вёска ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Валосавіцкага сельсавета.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

За 32 км на паўднёвы ўсход ад гарадскога пасёлка Акцябрскі, 260 км ад Гомеля, 35 км ад чыгуначнай станцыі Рабкор, размешчанай на чыгунцы Бабруйск — Рабкор, адгалінаванні лініі Асіповічы — Жлобін.

### Гідраграфія

На захадзе сетка меліярацыйных каналаў.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Акцябрскі — Азарычы.

Інфармацыя
----------

Планіроўка складаецца з кароткай, ледзь выгнутай вуліцы, блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі. Забудова драўляная, няшчыльная, сядзібнага тыпу. Аўталаўка.

Гісторыя
--------

Па пісьмовых крыніцах вядомая з XIX стагоддзя як засценак у складзе маёнтка Ліцвінавічы, уладанне памешчыка Цэзарыя Вольбена. Па стану на 1897 год у вёсцы знаходзілася карчма, у Азарыцкай воласці Бабруйскага павета Мінскай губерні.

У 1929 годзе жыхары ўступілі ў калгас. Падчас Вялікай Айчыннай вайны ў красавіку 1942 года нямецкія акупанты цалкам спалілі вёску і забілі 37 жыхароў. У 1944 годзе каля вёскі яны стварылі канцлагер з мэтай распаўсюджвання эпідэміі тыфу сярод насельніцтва і воінаў Чырвонай Арміі. Пад голым небам на пляцоўцы, абнесенай калючым дротам, гітлераўцы ўтрымлівалі каля 10 000 чалавек. Вызвалена 19 сакавіка 1944 года. 31 жыхар загінуў на фронце. У 1966 годзе да вёскі далучана вёска Дзерць.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2011 год — 6 двароў, 6 жыхароў.

### Дынаміка

* 1844 год — 6 двароў.
* 1897 год — 14 двароў, 102 жыхары (паводле перапісу).
* 1908 год — 17 двароў, 139 жыхароў.
* 1917 год — 172 жыхары.
* 1924 год — 25 двароў.
* 1940 год — 34 двары, 131 жыхар.
* 1959 год — 107 жыхароў (паводле перапісу).
* 1997 год — 13 двароў, 20 жыхароў.
* 2004 год — 12 двароў, 16 жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Дадзеныя сельсавета на 1 ліпеня 2011 года
2. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
* Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Акцябрскага раёна. — Мн.: БЕЛТА, 1997.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Валосавіцкі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Валосавічы |
| Вёскі | Воспін ·  Дзербін ·  Зарыжжа ·  Мушычы ·  Новікі ·  Нястанавічы ·  Радкоў ·  Рог ·  Юркі |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Камода.

**Нацыянальны парк Камода** (індан.: Taman Nasional Komodo) — прыродны нацыянальны парк у Інданезіі, створаны ў 1980 г. для аховы камодскага варана і іншых рэдкіх дзікіх жывёл. Уключае астравы Камода, Падар, Рынча і іншыя шматлікія малыя астравы паміж астравамі Флорэс і Сумбава. Агульная плошча — 219 322 га.

Геаграфія
---------

Выгляд з космасу
Нацыянальны парк Камода месціцца на некалькіх астравах Малога Зондскага архіпелага і таксама ўключае навакольную марскую прастору. Найбуйнейшыя астравы — Камода, Падар, Рынча, Гілі-Матанг. Часткова населены толькі Камода і Рынча. Усе астравы маюць вулканічнае паходжанне, характарызуюцца ўзвышшамі. Найвышэйшая гара Араб (823 м) знаходзіцца на востраве Камода.

Клімат трапічны. Вільготны сезон працягваецца са снежня да пачатку красавіка. У студзені сярэдняя колькасць ападкаў набліжаецца да 278 мм. Астатні перыяд засушлівы. Сярэдняя гадавая тэмпература 30°C — 32°C.

Прырода
-------

Флора нацыянальнага парка Камода тыповая саванная. Доўгі засушлівы сезон спрыяў развіццю ксерафітаў. Найбольш вядомы жыхар астравоў — камодскі варан. Нацыянальны парк насяляе прыкладна 5700 гэтых жывёл. Іншыя наземныя жывёлы — дзікія буйвалы, алені, макакі, кажаны, коні, дзікі, цыветы, шматлікія птушкі. Марскую прастору нацыянальнага парка Камода насяляюць прыкладна 1000 відаў розных марскіх жывёл, у тым ліку рэдкія каралы, акулы, скаты, марскія чарапахі і г. д.

Галерэя
-------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Гл. таксама
-----------

* Вялікі бар’ерны рыф
* Галапагас
* Паўвостраў Вальдэс

Спасылкі
--------

 Komodo National Park даведнік на сайце *Wikivoyage*

* UNESCO.org
* meteoprog.by
* Wonderful Indonesia
* TED Case Studies Архівавана 27 жніўня 2015.
чатырохлістая канюшына лічыцца сімвалам удачы ў заходняй традыцыі
У японскіх народных павер’ях статуэтка «Манэкі-нэко» прыцягвае ўдачу
**Шанцаванне** — пазітыўна ўспрымаемая падзея, якая ўзнікла ў выніку выпадковага, непрадказальнага збегу акалічнасцяў ці збегу, які не ўлічваецца. Таксама можа пазначаць пажаданы зыход якой-небудзь падзеі ці дзеяння, асабліва ў сітуацыях, калі ён не (цалкам) залежыць ад дзеянняў або рашэнняў закранутай асобы. Прыкладамі шанцавання могуць быць выйгрыш у латарэю, рулетку ці іншую азартную гульню. Шанцаванне з’яўляецца матывам, які часта выкарыстоўваецца ў мастацтве.

Сімвалы шанцавання
------------------

Паколькі падзеі, якія можна ахарактарызаваць як шанцаванне, для большасці людзей з’яўляюцца жаданымі і чаканымі, існуе мноства розных знакаў, якія яе ўвасабляюць. Сімваламі шанцавання лічацца чатырохлістая канюшына, падкова, камінар або божая кароўка. У многіх краінах сімвалам шанцавання таксама з’яўляецца свіння, што выяўляецца, у прыватнасці, у найбольш папулярным выглядзе для капілак — выглядзе свінні.

Літаратура
----------

* Фоли Дж. *Энциклопедия знаков и символов* (1997) М.
* Фоли Дж. *Тайна черной и белой магии* (1998) Минск
**Джэймс Манджакал** (нар. 18 красавіка 1946, Чэрувала, Керала, Індыя) — харызмат, каталіцкі святар, манах.

Біяграфія
---------

У 1973 годзе атрымаў святарскае пасвячэнне ў Кангрэгацыі Місіянераў св. Францішка Сальскага. На працягу года працаваў на місіях у Вішакхапатнаме. З’яўляўся выкладчыкам у семінарыі ў штаце Керала.

Праводзіць харызматычныя рэкалекцыі. Першыя з іх адбыліся ў 1976 годзе.

У 1989 годзе заснаваў «Charis Bhavan» — вядомы цэнтр аднаўлення ў Духу Святым у штаце Керала. На працягу 6 гадоў з’яўляўся кіраўніком цэнтра. Кангрэгацыя Місіянераў св. Францішка Сальскага паспрыяла, каб душпастарскае служэнне а. Манджакала было даступна ва ўсім Касцёле. Так, у 87 краінах на ўсіх кантынентах святар праводзіў рэкалекцыі, кангрэсы, цэлебраваў св. Імшы пра аздараўленне, праводзіў евангельскія школы і місіі сярод мусульман.

Айцец Манджакал з’яўляецца аўтарам кніг, вершаў, артыкулаў, многія з якіх былі ператлумачаны на еўрапейскія мовы.

Зноскі
------

1. ↑  *Bibliothèque nationale de France* data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011. Праверана 31 снежня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>
2. ↑  Штогадовая ўрачыстасць адбылася ў Тракелях

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | BNF: 150239114 · ISNI: 0000 0000 0230 9790 · NUKAT: n2016138473 · VIAF: 59364734 |
Нацыянальны парк Алімпік
**Нацыянальны парк Алімпік** (англ.: Olympic National Park) — нацыянальны парк ЗША, размешчаны на паўночным захадзе штата Вашынгтон, на паўвостраве Алімпік. Заснаваны ў 1938 годзе. Нацыянальны парк знакаміты разнастайнасцю біялагічных відаў. Дзякуючы працяглай ізаляцыі паўвострава ад шырокіх мацерыковых прастор тут сфарміравалася ўнікальная флора і фаўна. Да гэтага часу тут сустракаюцца 15 эндэмічных відаў жывёл і 8 эндэмікаў з царства раслін.

Яшчэ адна адметная рыса парку — разнастайнасць раслінных супольнасцяў на параўнальна невялікай тэрыторыі (3735 км²). На тэрыторыі парку — азёры, некранутыя лясы, альпійскія лугі, больш за 60 леднікоў, месцы пражывання дзікіх жывёл, участак узбярэжжа Ціхага акіяна (у берагавой частцы размешчаны пляжы і тры індзейскія рэзервацыі), а ў цэнтральнай частцы знаходзяцца горы Алімпік. Гэты горны хрыбет дасягае вышыні 2400 метраў, дзеліць парк на заходнюю і ўсходнюю часткі, і з'яўляецца вызначальным фактарам у адрозненні кліматычных умоў на захадзе і на ўсходзе. У заходняй частцы парку расце дажджавы лес і выпадае найбольшая ў краіне колькасць ападкаў, а на ўсходнім участку пераважае параўнальна сухі клімат (на Заходнім узбярэжжы ЗША параўнальны толькі з кліматам паўднёвай Каліфорніі).

У 1976 годзе гэты парк стаў Міжнародным біясферным запаведнікам, а ў 1981 годзе ўвайшоў у спіс Сусветнай спадчыны.

| Нацыянальныя паркі ЗША |
| --- |
| 



















 | 
Айл-Роял •
Акадыя •
Амерыканскае Самоа •
Аркі •
Біг-Бенд •
Біскейн •
Брайс-Каньён •
Бэдлендс •
Вёрджын-Айлендс •
Вояджэрс •
Гавайскія вулканы •
Гейтс-оф-тэ-Арктык •
Горы Гвадэлупэ •
Глейшэр •
Глейшэр-Бей •
Гранд-Каньён •
Гранд-Тытан •
Грэйт-Бейсін •
Грэйт-Смоўкі-Маўнтынс •
Грэйт-Санд-Дзьюнс •
Дэналі •
Джошуа-Тры •
Даліна Смерці •
Драй-Тартугас •
Заян •
Елаўстонскі нацыянальны парк •
Іасеміцкі нацыянальны парк •
Каяхога-Валі •
Каньянлендс •
Капітал-Рыф •
Карлсбадскія пячоры •
Катмай •
Кенай-Ф'ёрдс •
Кінгс-Каньён •
Кобук-Валі •
Конгары •
Ласен-Волканік •
Меса-Вердэ •
Мамантава пячора •
Маўнт-Рэйнір •
Норт-Каскейдс •
Возера Кларк •
Возера Крэйтэр •
Алімпік •
Астравы Чанел •
Петрыфайд-Форэст •
Рангел — Сент-Элаяс •
Рэдвуд •
Рокі-Маўнтын •
Сагуара •
Секвоя •
Тэадор Рузвельт •
Уінд-Кейв •
Халеакала •
Хот-Спрынгс •
Чорны Каньён Ганісана •
Шэнандоа •
Эверглейдс •
Паркі і рэзерваты Клуэйн, Рангел — Сент-Элаяс, Глейшэр-Бей і Татшэншыні-Алсек (сумесна з Канадай)
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Джаджолі.
**Джуліа Кірына Джаджолі** (італ.: Giulio Quirino Giglioli; 11 ліпеня 1886, Рым - 11 лістапада 1957, Рым, Італія) - выбітны гісторык класічнага Рымскага і Этрускага мастацтва. Быў звязаны з фашызмам у Італіі.

Біяграфія
---------

Джаджолі быў вучнем і памочнікам Эмануэля Лоўі і Радольфа Ланчані. Ён ваяваў у час Першай сусветнай вайны, падчас якой ён зрабіў публікацыю пра ізноў адкрытую статую Апалона з Веі ў 1916 годзе. У пасляваенныя гады займаў пасады ў Рымскім універсітэце, пачынаючы з 1923 года. Там ён атрымаў званне прафесара старажытнай тапаграфіі, а таксама класічнай гісторыі мастацтва. Ён стаў членам гарадскога савета ў 1935 годзе.

У полі ён раскопваў месцы, звязаныя з этрускамі, а таксама працаваў над фашысцкімі праектамі ў Рыме, у прыватнасці, раскопкамі Форума Аўгуста, і Маўзалея Аўгуста. Паколькі яго праца была праведзена ў асноўным у 1930-х гадах, ён прадэманстраваў неабходную вернасць фашызму і Беніта Мусаліні. Джаджолі лічыўся "галоўным археолагам рэжыму, які выкарыстаў сваі даследаванні, каб сцвярджаць, што нацыянальныя і гістарычныя мэты фашызму з'яўляюцца часткай бесперапыннай траекторыі Рымскай гісторыі". Пасля падзення дучэ ў 1943 годзе, Джаджолі вярнуўся ва ўніверсітэт і заснаваў часопіс *Archeologia Classica* ў 1948 годзе. Сярод яго вучняў быў , Масіма Палаціна, які пазней стаў першапраходцам этрускіх даследаванняў  (руск.) (бел. як вучэбнай дысцыпліны.

Бібліяграфія
------------

* *Corpus vasorum antiquorum. Italia. Museo nazionale di Villa Giulia in Roma*. (1925ff)
* *L’arte etrusca* (1935)
* *L'Arte greca* 2 vols. (1955)
* *Corpus vasorum antiquorum. Italia. Musei capitolini di Roma*. (1962)

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  GIGLIOLI, Giulio Quirino // Dizionario Biografico degli Italiani — 1960. Праверана 30 жніўня 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1128537'></a>
2. 1 2 3 4 5  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
3. ↑   Праверана 8 мая 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Біяграфічны італьянцаў · Treccani |
| Генеалогія і некрапалістыка | Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10122114 · BIBSYS: 13061541 · BNE: XX1284246 · BNF: 123784353 · CiNii: DA05252281 · CONOR: 71261283 · GND: 1055176616 · ICCU: LO1V091306 · ISNI: 0000 0000 8088 9401 · LCCN: nr91031983 · NKC: uk20191033826 · NLA: 35817451 · NTA: 138921954 · NUKAT: n2015005636 · SUDOC: 03283134X · VIAF: 9929158 |

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Гаўя.
**Нацыянальны парк Гаўя** (лат.: Gaujas nacionālais parks) — самы вялікі нацыянальны парк у Латвіі.

Парк займае плошчу ў 917,45 км² ў даліне ракі Гаўя, у некалькіх кіламетрах ад горада Валміера на паўночным усходзе да пасёлка Мур'яні (Мур'янскі мост). Заснаваны 14 верасня 1973 года і з'яўляецца найстарэйшым нацыянальным паркам Латвіі. Адміністрацыя парку размешчана ў горадзе Сігулда.

Уцёсы з пясчаніку на Гаўі ў раёне Цэсіса
Парк асабліва вядомы дзякуючы скалам з дэвонскага пясчаніку, размешчаным уздоўж берагоў ракі Гаўя. У некаторых месцах у раёне Сігулды вышыня гэтых скалаў дасягае 90 метраў. Паўднёва-ўсходняя частка парку з'яўляецца папулярным месцам адпачынку жыхароў горада Рыгі, а паўночна-заходняя частка пераважна прыродаахоўная зона.

Раней гэты раён часам называлі «Лівонскай Швейцарыяй», і турысты пачалі тут бываць яшчэ ў XIX стагоддзі.

Акрамя гарадоў Цэсіс і Сігулда, на тэрыторыі нацыянальнага парку таксама размешчаны Лігатнэ, а непадалёк знаходзіцца горад Валміера. Тэрыторыя парку таксама ўключае ў сябе некалькі гістарычных будынкаў: Турайдскі замак, Лтелстраўпэ (замак і царква), маёнтак Унгурмуйжа.

Спасылкі
--------

* Сайт Нацыянальнага парку Гаўя Архівавана 28 жніўня 2008.


1. ↑  World Database on Protected Areas — 1981.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1681293'></a>
***Harmonia axyridis*** — від азіяцкіх божых каровак, які распаўсюдзіўся таксама ў Еўропе і Паўночнай Амерыцы.

Апісанне
--------

Афарбоўка пярэднеспінкі і надкрылаў вельмі варыятыўная, панцыр можа быць жоўты або чорны з плямкамі рознага колеру колькасцю ад 2 да 19.

Пашырэнне
---------

Зыходны арэал віду ўключае поўдзень Сібіры, Паўночны Казахстан, Манголію, Кітай, Прымор'е, Японскія астравы, Шантарскія астравы, а таксама Карэйскі паўвостраў. Была завезена з пачатку XX стагоддзя ў шэраг краін Заходняй Еўропы і Паўночнай Амерыкі для біялагічнай барацьбы са шкоднікамі культурных раслін і паспяхова акліматызавалася.

*Harmonia axyridis* у Беларусі, 2019 год
У наш час належыць да небяспечных інвазійных арганізмаў Еўропы, што звязана з надзвычай высокай хуткасцю яе рассялення і істотным уплывам на структуру згуртаванняў абарыгенных відаў насякомых. Фарміраванне стабільных папуляцый адбылося ва Украіне. На тэрыторыі Беларусі *Harmonia axyridis* лакальна рэгістравалася на захадзе Беларускага Палесся, а таксама ў Панямонні з 2013–2014 гадоў.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Тры стадыі развіцця
Вельмі пражэрлівая. Самка адкладае яйцы на раслінах недалёка ад калоній тлей, так яна забяспечвае патомства запасам ежы. Праз 1-2 тыдні з яец выходзяць лічынкі. Лічынкавая стадыя працягваецца звычайна 5-6 тыдняў. Затым лічынка акукліваецца. Прыкладна цераз тыдзень з кукалкі з'яўляецца дарослая асобіна.

Літаратура
----------

* *Круглова, О. Ю.* Фенооблик формирующихся в Республике Беларусь группировок инвазийного вида божьих коровок Harmonia axyridis Pallas (Coleoptera, Coccinellidae) / О. Ю. Круглова // Труды БГУ. — 2015. — т. 10, ч. 1. — С. 327—335.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780549409 · NKC: ph860025 |
Калеж Чатырох Нацый на афорце XVII стагоддзя
Будынак калежа ў нашы дні
**Калеж Чатырох Нацый** (фр.: Collège des Quatre-Nations; таксама *Калеж Мазарыні*) — французскі калеж, частка гістарычнага Парыжскага універсітэта. У пачатку XIX стагоддзя ў ім размясціўся Інстытут Францыі.

У сваім завяшчанні, ад 6 сакавіка 1661 а, кардынал і міністр Мазарыні перадаў значныя сродкі маладому каралю Людовіку XIV на збудаванне калежа для шасцідзесяці прадстаўнікоў дваранскіх родаў з правінцый, аб'яднаных каралеўскай уладай у выніку Вестфальскага (1648) і Пірэнейскага (1659) мірных пагадненняў (адкуль пайшло імя — «*Калеж Чатырох Нацый*», якімі былі Артуа, Эльзас, Піньероль і Русільён). Мазарыні пажадаў быць пахаваным у капліцы калежа (як і яго папярэднік кардынал Рышэльё ў Сарбоне), а таксама завяшчаў будучаму калежу сваю персанальную бібліятэку. 

Жан-Батыст Кальбер даручыў каралеўскаму архітэктару Луі Ле Во скласці планы калежа, прапанаваўшы размясціць яго насупраць Луўра на іншым беразе Сены. Будаўніцтва было ажыццёўлена паміж 1662 і 1688 гг. Бібліятэка Мазарыні была адкрыта ў 1682 годзе ва ўсходнім крыле будынка калежа. 

Падчас Вялікай французскай рэвалюцыі з 1796 года ў будынку размяшчалася адна з трох вышэйшых парыжскіх *цэнтральных школ* — «Цэнтральная школа Чатырох Нацый». Школа была зачынена ў 1802 годзе, а ў 1805 годзе імператар Напалеон I размясціў у будынку калежа Інстытут Францыі.

Зноскі
------

1. ↑  Калеж Чатырох Нацый  (англ.)
2. ↑  Гісторыя Бібліятэкі Мазарыні Архівавана 2 жніўня 2010.  (англ.)
3. ↑  *Klopp G.* Le lycée Henri-IV (Paris), Thionville, 1996, p. 96.
**Юліі** (лац.: gens Iulia) — старажытнарымскі патрыцыянскі род.

Юліі паходзілі, праўдападобна, з горада Альба Лонга, і ўзводзілі свой род да Энея, легендарнага сына багіні Венеры.

Юліі Цэзары
-----------

Пачынаючы прынамсі з 3 ст. да н.э. адна з галінаў роду насіла кагномен *Цэзар* (*Caesar*; згодна з сучаснымі рэканструкцыямі старажытнарымскай фанетыкі, у часы існавання роду гэты кагномен мусіў гучаць як *Кайсар*). Адносна паходжання кагномена ёсць розныя версіі:

* Продак Цэзараў быў выразаны (*caesus*) з жывата памёрлай маці.
* Продак Цэзараў забіў у бойцы слана, і прозвішча паходзіць ад назвы гэтай жывёлы ў мове маўраў.
* Продак Цэзараў меў лазуравыя (*caesii*) вочы.
* Продак Цэзараў нарадзіўся з густымі валасамі (*caesaries*) на галаве.

Першы вядомы прадстаўнік гэтай галіны — Секст Юлій Цэзар, прэтар у 208 да н.э. Самы вядомы — Гай Юлій Цэзар, палітык і военачальнік, які дамогся вялікай улады ў дзяржаве, прывёўшы да канца рымскай рэспублікі. Калі Цэзарыён сапраўды быў сынам Гая Юлія Цэзара, то ён быў апошнім у мужчынскай лініі гэтай галіны роду; калі не, то апошнім з Юліяў Цэзараў па крыві быў сам Гай Юлій. Далей кагномен перайшоў да ўсыноўленага Гаем Юліям Цэзаам Актавіяна, а пасля — да спадчыннікаў гэтага апошняга.

Гл. таксама
-----------

* Род Юліяў-Клаўдзіяў

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Юліі

| Патрыцыянскія роды Старажытнага Рыма |
| --- |
| 
* Аквіліі
* Антоніі
* Атэрніі
* Атыліі
* Брутыі
* Валерыі
* Валумніі
* Вергініі (Віргініі)
* Ветурыі
* Вітэліі
* Гарацыі
* Геганіі
* Генуцыі
* Гермініі
* Камініі
* Карнеліі
* Касіі
* Квінтыліі (Квінктыліі)
* Квінкцыі (Квінтыі)
* Клаўдзіі
* Клеліі (Клуіліі)
* Курыяцыі
* Курцыі
* Ларцыі
* Лукрэцыі
* Манліі
* Марцыі
* Меліі
* Мененіі (Мененцыі)
* Мінуцыі
* Муцыі
* Навцыі
* Нуміцыі
* Опіі (Опіуме)
* Папірыі
* Пастуміі
* Пінарыі
* Рабулеі
* Раміліі
* Рутыліі
* Семпроніі
* Сервіліі
* Сергіі
* Сестыі
* Сіцыніі
* Сульпіцыі
* Тарквініі
* Тарквіцыі
* Тарпеі
* Тыцыніі
* Туліі
* Фабіі
* Фоліі
* Фурыі
* Эбуцыі
* Эміліі
* Юліі
* Юніі

 |
**Эўметазоі**, **сапраўдныя шматклеткавыя** (*Eumetazoa*) — падцарства жывёл, у якое ўваходзяць усе віды з сапраўднай шматклеткавай структурай.

Супрацьпастаўленае менш развітаму падцарству праметазояў (*Prometazoa*). Эўметазоі адрозніваюцца наяўнасцю мышачных і нервавых клетак, а таксама спецыялізаваных міжклеткавых кантактаў.

Тыпы сіметрыі
-------------

Адрозніваюць два асноўныя тыпы сіметрыі: прамянёвую (радыяльную) і двухбаковую (білатэральную).

Прамянёвая (радыяльная) сіметрыя характэрна для жывёл, якія вядуць маларухомы або прымацаваны спосаб жыцця і жывуць у водным асяроддзі (кішэчнаполасцевыя). У радыяльна-сіметрычных жывёл усе органы мнагакратна паўтараюцца па радыусах вакол падоўжнай восі, якая праходзіць праз аснову і верхні канец цела. Праз падоўжную вось іх цела можна правесці многа плоскасцей сіметрыі, якія падзеляць яго на сіметрычныя часткі. Гэтыя часткі будуць адлюстроўваць адна адну.

Большасць рухомых мнагаклетачных жывёл маюць двухбаковую (білатэральную) сіметрыю. Праз падоўжную вось іх цела можна правесці толькі адну плоскасць, якая падзеліць цела жывёл на дзве люстраныя часткі — правую і левую. У двухбакова-сіметрычных жывёл адрозніваюць пярэдні і задні канцы цела, спінны і брушны бакі. Такая будова характэрна для поўзаючых, плаваючых жывёл і жывёл, якія актыўна і накіравана перамяшчаюцца.

Літаратура
----------

* Біялогія: вучэб. дапам. для 8-га кл. агульнаадукац. устаноў з беларус. мовай навучання / Л. В. Камлюк, А. С. Шалапёнак; пер. з рус. мовы Г. І. Кулеш. — 3-е выд. дап. — Мн.: Нар. асвета, 2010. — 222 с.: іл. ISBN 978-985-03-1367-6.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | LNB: 000316078 · Microsoft: 2779672378 |
**Вэлыкы Бычкіў** (укр.: Великий Бичків) — пасёлак гарадскога тыпу ў Закарпацкай вобласці Украіны ў складзе Рахіўскага раёна над ракой Цісай ля мяжы з Румыніяй.

Гісторыя
--------

Паселішча — найстарэйшы населены пункт Рахіўшчыны. Першае згадванне аб ім у дакументальных крыніцах датуецца яшчэ канцом XIV ст. У мармарошскіх граматах XIV—XV ст. адзначана, што венгерскі кароль Людовік падарыў сынам ваяводы Сааза Балку Драгава і Яну Бычкоў, Белую Царкву, Тэрэсву і Буштына (11 жніўня 1373 г.). Хоць шэраг крыніц паказваюць на тое, што засяленне тэрыторыі сучаснага пасёлка пачалося раней, у канцы XIII ст. узнікла паселішча на правым беразе Цісы, затым у XIV—XV ст. засяляўся левы бок Цісы, які зараз уваходзіць ў склад Румыніі.

Уладальнікамі мястэчка першапачаткова былі грэцкія ваяводы (фанарыёты), але насельніцтва было русінскім, нашчадкамі славянскага племя белых харватаў. Пастаянныя войны, феадальныя міжусобіцы, набегі качэўнікаў, турэцка-татарская агрэсія, сялянскія паўстання на працягу сярэднявечча прыводзілі да скарачэння колькасці жыхароў, якая папаўнялася за кошт бежанцаў з Галічыны, Валыні, Падолля. У 1444 г. двое мясцовых жыхароў — Сямён і Юры — атрымалі годнасць шляхціцаў за гераізм у баях з туркамі ў ніжнім цячэнні Дуная. Яшчэ двое мясцовых — Багдан і Міхаіл Тотулы — атрымалі землі ў Бычкове, Лузе і Крачунове таксама за адвагу ў бітве з туркамі пад Варнай, а Міхаіл Іргальцый — пад Бялградам.

У 1868 г. замежныя прадпрымальнікі пабудавалі ў мястэчку лесахімічны завод. Сюды ж была пракладзена вузкакалейная чыгунка. У сучасны перыяд яна не дзейнічае. Пасля Першай сусветнай вайны паселішча, якое размяшчалася на абодвух берагах Цісы, апынулася падзелены паміж Чэхаславакіяй і Румыніяй. Левабярэжная частка цяпер знаходзіцца ў складзе жудэца Марамурэш і носіць румынскую назву Бачкою-Марэ.

Зноскі
------

1. ↑  Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 177-2009 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Украіны на беларускую мову»

| ⛭ Населеныя пункты Рахіўскага раёна |
| --- |
| Горад | **Рахіў** |  |
| Пгт | Вэлыкы Бычкіў ·  Кабылэцка Паляна ·  Ясіня |
| Вёскі | Біла Цэрква ·  Білын ·  Багдан ·  Брэбоя ·  Вэрхне Вадзянэ ·  Выдрычка ·  Вільхаваты ·  Водыця ·  Гавэрла ·  Дзілавэ ·  Дабрык ·  Квасы ·  Касіўска Паляна ·  Кастыліўка ·  Круглы ·  Лазэшчына ·  Луг ·  Лугы ·  Плаюць ·  Разтокы ·  Расішка ·  Сэрэдне Вадзянэ ·  Сітны ·  Стэбны ·  Стрымба ·  Трасцянэць ·  Хмэліў ·  Чорна Тыса |

| Закарпацкая вобласць |
| --- |
| Раёны | 
* Бэрэгаўскі
* Мукачэўскі
* Рахіўскі
* Ужгарадскі
* Хусцкі
* Цячыўскі

 |  |
| Гарады | 
* Бэрэгавэ
* Вынаградзіў
* Іршава
* Мукачэва
* Пэрэчын
* Рахіў
* Свалява
* **Ужгарад**
* Хуст
* Цячыў
* Чоп

 |
| Пгт | 
* Бацьёва
* Буштына
* Валавэць
* Вылок
* Вышкава
* Вэлыкы Бычкіў
* Вэлыкы Бэрэзны
* Дубавэ
* Ждэніева
* Кабылэцка Паляна
* Каралэва
* Кольчына
* Міжгір’я
* Салотвына
* Сэрэдне
* Тэрэсва
* Усць-Чорна
* Чынадзіева
* Ясіня

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Эўр.
Скульптура Эўра ў Варшаве.
**Эўр** (грэч. Euros) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі — ранішні вецер, брат Барэя, Зефіра і Нота, спачатку ўсходні, пасля паўднёва-ўсходні вецер, што дзьме падчас зімовага павароту сонца. Эўр, разам з Нотам і Зефірам часта выклікае буры, наносячы шкоду караблям

Апісанне бур у антычнай літаратуры (Гамер, Вергілій, Мусей) часта выкарыстоўвае матыў барацьбы Эўра з іншымі вятрамі, напрыклад. У Вергілія замест сучаснай метафары «хутчэй вятры», часта выкарыстоўваецца «хутчэй за Эўра»

Ювенал перадае падданне пра тое, што цар Ксеркс I пасля паражэння пры Саламіне загадаў высекчы Эўра

Зноскі
------

1. ↑  Гамер. Іліяда. II 144 след.
2. ↑  Мусей. Гера і Леандр
3. ↑  Вергілій. Энеіда. I 315-31
4. ↑  Вергілій. Энеіда. II 732—733
5. ↑  Ювенал. Сатыры. X 179—181

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эўр
* Эўр

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Кругасвет · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Pauly-Wissowa |
**Эўрыдыка** (стар.-грэч.: Εὐρυδίκη) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі дрыяда, жонка Арфея.

Згодна міфу, Эўрыдыка была каханай жонкай знакамітага музыканта і арганаўта Арфея. Але іх шлюб цягнуўся кароткі час. Па адной версіі, яна басанож ішла разам з іншымі дзяўчынамі па лузе, па другой — уцякала ад закаханага ў яе юнака, але ў выніку была ўкушана змяёю і памерла. 

Арфей вырашыў выратаваць жонку і спусціўся ў замагільны свет. Яго прыгожая ігра на арфе і жалобны спеў вымусілі Аіда і Персефону пайсці на саступкі. Яны дазволілі вярнуць Эўрыдыку ў свет жывых. Але пры гэтым паставілі ўмову, што цень Эўрыдыкі будзе ісці за Арфеям, а ён ні воднага разу не азірнецца. Калі шлях са свету мёртвых быў амаль скончаны, Арфей вырашыў пераканацца, ці разам з ім яго жонка. Ён азірнуўся і толькі паспеў пабачыць зманлівы сілуэт. Эўрыдыка знікла. Багі забаранілі Арфею вяртацца за ёю. Ён страціў розум і блукаў па Фракіі, пакуль не быў забіты. Толькі пасля смерці, музыкант быў здольны злучыцца з каханай.

Міф пра Арфея і Эўрыдыку значна паўплываў на еўрапейскае мастацтва і культуру. Імем Эўрыдыкі названа малая планета (75) Эўрыдыка.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме **Эўрыдзіка (жонка Арфея)**
* The story of Orpheus and Eurydice, as told by Apollonius of Rhodes, Virgil and Ovid (and retold by Edith Hamilton in Mythology)

| ⛭Німфы |
| --- |
| Німфы | Адрастэя • Арэтуса • Брытамартыда • Дафна • Каліпса • Каліста • Кірэна • Караніда • Пандроса • Салмакіда • Філіра • Эгерыя • Эхо |
| Арэады | Эхо |
| Дрыяды і гамадрыяды | Эўрыдыка |
| Наяды | Нікея • Праксіфея • Зеўксіпа |
| Нерэіды | Амфытрыта • Фетыда • Галатэя |
| Плеяды | Алкіёна • Келено • Мая • Меропа • Стэропа • Тайгета • Электра |
| Алімпійскія багі • Тытаны • Музы • Кентаўры • Гіганты |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Pauly-Wissowa · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 119507706 · LCCN: n2014043595 · NKC: jo20231181788 · SUDOC: 030162211 · VIAF: 42649968 |
**Эўгено́л** (4-аліл-2-метаксіфенол) — арганічнае злучэнне, уваходзячае ў склад эфірных алеяў. Галоўны складнік гваздзіковага (да 85 %), эўгенольнага базіліка (70—80 %), калюрыі (70—80 %) алеяў. У меншай колькасці ўтрымліваецца ў іншых эфірных алеях.

Уласцівасці
-----------

Бясколерная або жаўтаватая вадкасць з моцным пахам гваздзікоў. Малекулярная маса 164,2. Тэмпература плаўлення 10,3 °С. Тэмпература кіпення 252,7 °C. Не раствараецца ў вадзе. Раствараецца ў прапіленгліколі, эфірных алеях, у 50 % растворы этанолу. З воднымі растворамі шчолачаў утварае водарастваральныя солі, выкарыстоўваемыя ў мэтах атрымання эўгенолу з эфірных алеяў. З паташом утварае цвёрдае злучэнне. Пры акісленні ўтварае ванілін. Пры награванні са шчолачамі, плацінай і іншымі каталізатарамі ўтварае ізаэўгенол.

Атрыманне
---------

Эўгенол атрымліваюць з эфірных алеяў алкіліраваннем алілавым спіртам або алілхларыдам гваяколу.

Выкарыстанне
------------

Эўгенол выкарыстоўваецца ў парфумерыі і тытунёвай прамысловасці, у сінтэзе ізаэўгенола.

Гл. таксама
-----------

* Гваздзіковы алей

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — С. 186. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18 Кн. 1).

Спасылкі
--------

* Эвгенол // ХиМиК.ру  (руск.)
* 

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Эўгенол

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Бракгаўза і Эфрона · Britannica (11-th) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780470866 |
**Памерый** (лац.: Pomerium) — антычная мяжа, якая пазначала свяшчэнныя межы горада Рыма, яго сакральная мяжа.

У межах горада дзейнічалі асаблівыя правілы, такія як забарона на пахаванні (Законы Дванаццаці табліц). Памерый заставаўся нязменным да дыктатуры Сулы, пры імператары Клаўдзіі быў пашыраны (пра тое сведчаць Тацыт і *Lex de imperio Vespasiani*). Аўл Гелій паведамляе таксама пра пашырэнне межаў горада пры імператарах Аўгусце, Нероне і Траяне.

Памерый не з'яўляўся сцяной, але законнай і перш за ўсё рэлігійнай мяжой, лінію горада пазначалі толькі белыя камяні. Палкаводцу ва ўзбраенні і са сваімі салдатамі дазвалялася ўваходзіць на тэрыторыю ўнутры памерыя толькі ў выпадку трыумфу, каб прынесці ахвяры багам.

Пабудаваная ў 275 годзе Аўрэліянава сцяна ўключыла ў сябе тэрыторыі, якія раней размяшчаліся па-за памерыем, а з хрысціянізацыяй імперыі памерый канчаткова страціў сваё значэнне.

Зноскі
------

1. ↑  Рим, город/История города // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Разанава.
**Тамара Пятроўна Разанава** (нар. 1 студзеня 1949, г. Катоўск, Адэская вобласць, Украіна) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1972 годзе Брэсцкі інжынерна-будаўнічы інстытут (выкладчыкі А. Я. Міцянін, Т. А. Перасадзька, Я. М. Даўгайла). У 1972—1975 гадах працавала ў АПМ-3 Мінскага філіяла ЦНДІПгорадабудаўніцтва ў г. Наваполацку; у 1975—2005 гадах у праектным інстытуце «Гомельграмадзянпраект»; у 2005—2006 гадах у праектным бюро «Гомельлеспраекта»; з 2007 года у «Гарт-плюс» у Гомелі.

Член Беларускага Саюза архітэктараў з 2000 года.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: мікрараён № 20 «Усходні 1» (1987—1988, у складзе аўтарскага калектыва); мікрараён № 21 «Усходні 2» (1988, у складзе аўтарскага калектыва); мікрараён № 59 «Шведская горка» (1990, у складзе аўтарскага калектыва) — усе ў Гомелі; мікрараён № 40 у г. Мазыр (1994, у складзе аўтарскага калектыва); мікрараён № 19 у г. Гомель (1999, у складзе аўтарскага калектыва); левабярэжная частка ЦПКІА г. Гомель (1985, у складзе аўтарскага калектыва,); рэканструкцыя ЦПКіА імя Луначарскага г. Гомель (1997, у складзе аўтарскага калектыва); сквер па вул. Лангэ г. Гомель (1996).

Узнагароды
----------

Пераможца на Рэспубліканскім аглядзе-конкурсе ў намінацыі «Ландшафтная архітэктура» за праект ЦПКіА ў г. Гомелі (2002).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Резанова Тамара Петровна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
**Тамара Піліпаўна Персікава** (нар. 3 студзеня 1952, Хоцімск, Магілёўская вобласць) — беларускі аграхімік, глебазнавец. Доктар сельскагаспадарчых навук (2003), прафесар (2004).

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускую сельскагаспадарчую акадэмію (спецыяльнасць «Аграхімія і глебазнаўства», 1974; аспірантура, спецыяльнасць «Аграхімія», 1984).

Працавала ў Хоцімскай раённай станцыі абароны раслін (1974—1975), Калгасе «Правда» (1975—1979) і Эксперыментальнай базе «Погодино» (1979—1983) Горацкага раёна Магілёўскай вобласці. Выкладала ў Беларускай дзяржаўнай сельскагаспадарчай акадэміі (з 1983; аграэкалагічны факультэт, у 1999—2012 — дэкан факультэта і адначасова прафесар кафедры аграхіміі, з 2012 — кафедра глебазнаўства, загадчык кафедры).

Навуковыя інтарэсы: даследаванне магчымасці рацыянальнага выкарыстання біялагічнага азоту на дзярнова-падзолістых глебах Беларусі; распрацоўка эколага-фізіялагічных прынцыпаў тэхналогій фарміравання высокапрадуктыўных і ўстойлівых змешаных пасеваў на аснове аптымізацыі мінеральнага харчавання і прасторавага размяшчэння кампанентаў у аграфітацэнозе; навуковае абгрунтаванне сістэмы мерапрыемстваў па зніжэнні адмоўных наступстваў утылізацыі птушынага памёту.

Узнагароды
----------

Медаль «Почетный агрохимик» (Расія, 2010), нагрудны знак Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь «Выдатнік адукацыі» (2010) і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Научные основы эффективного использования биологического азота в условиях дерново-подзолистых легкосуглинистых почв Беларуси : диссертация … доктора сельскохозяйственных наук : 06.01.04 : защищена 03.06.2003 : утверждена 26.11.2003 / Персикова Тамара Филипповна. — Горки, 2003.
* Персикова Тамара Филипповна // Кто есть кто в Республике Беларусь / под редакцией И. В. Чекалова. — Минск, 2009. — С. 176.
* Персикова Тамара Филипповна, доктор сельскохозяйственных наук, профессор, заведующая кафедрой почвоведения : библиографический указатель научно-педагогической деятельности. ― Горки, 2015.
**Тамара Сяргееўна Узунава** (21 лістапада 1906, Мінск — 29 ліпеня 1983) — беларуская артыстка балета.

Біяграфія
---------

У 1921—1922 гадах вучылася ў харэаграфічнай студыі БДТ у К. Алексютовіча.

У 1923—1930 артыстка балета ў БДТ-1, у 1930—1933 гадах — Дзяржэстрады, у 1933—1959 гадах — салістка Дзяржаўнага тэатра оперы і балета Беларусі, адначасова ў 1934—1937 педагог балетнай школы пры тэатры, у 1940—1941— харэаграфічнага аддзялення тэатральнага вучылішча.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны выступала ў складзе франтавых канцэртных брыгад разам з Дорай Кроз, Верай Мальковай, Ісідарам Балоціным, Ларысай Александроўскай, піяністам Сямёнам Талкачовым, артыстамі балета Юліяй Хіраска, Сямёнам Дрэчынам і Аляксандрай Нікалаевай.

З 1960 года выкладала ў Беларускім тэатральна-мастацкім інстытуце.

Член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1947 года.

Творчасць
---------

Танцоўшчыца характарнага плана. Яе выкананню былі ўласцівыя моцны тэмперамент, драматызм. Выконвала танцы ў оперных і балетных спектаклях, у т. л. хабанеру і іспанскі танец у «Дон Кіхоце» Л. Мінкуса, усходні танец у «Бахчысарайскім фантане» Б. Асаф’ева, мазурку ў оперы «Іван Сусанін» М. Глінкі, лезгінку ў «Дэмане» А. Рубінштэйна і інш. Аддавала значную ўвагу развіццю і папулярызацыі беларускага народнага танца.

Зноскі
------

1. ↑  Усе чакалі, калі ўсталюецца цішыня… Успаміны Веры Кроз (КіМ, № 19 (939) 08.05.2010 — 14.05.2010 г.)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0263-6 (т. 16).
* Тамара Сяргееўна Узунава // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2.
**Тамара Рыгораўна Цулукідзэ** (19 снежня 1903, Тбілісі, Грузія — 9 лютага 1991) — беларуска-грузінская празаік, драматург, крытык, перакладчыца. Заслужаная артыстка Грузінскай ССР (1934).

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям'і настаўніка. У 1924 г. скончыла Тбіліскі дзяржаўны тэатральны інстытут і была прынята ў трупу Акадэмічнага тэатра імя Шота Руставелі. Як «жонка ворага народа» (яе муж, вядомы рэжысёр Сандро Ахметэлі, быў расстраляны), з 1937 па 1946 г. знаходзілася ў турмах, лагерах, на лесапавале, на земляных работах, працавала санітаркай, медсястрой у Краснаярскім краі. У Сыктыўкары (Комі АССР) арганізавала тэатр лялек. У 1946 г. была вызвалена, а праз два гады пераехала ў Курск, дзе працавала рэжысёрам абласнога тэатра лялек. Тут паўторна была арыштавана па ранейшай справе і выслана ў Краснаярскі край, дзе пазнаёмілася з рэпрэсаваным пісьменнікам Алесем Пальчэўскім (у 1948—1955 гг. жыў у Краснаярскім краі), стала яго жонкай. Рэабілітавана ў 1956 г. Зноў працавала ў тэатры імя Шата Руставелі. З 1958 г. жыла ў Мінску.

Творчасць
---------

Літаратурную працу пачала з рэцэнзій і артыкулаў пра тэатр у 1933 г. у грузінскай і савецкай перыёдыцы. З 1959 г. выступала ў беларускім друку. Пісала на беларускай, грузінскай і рускай мовах. Выдала кнігі для дзяцей «Театр кукол в школе» (1957), «Когда поднимается занавес» (1963), «К детям пришел вожатый» (1967), зборнікі пазнавальных нарысаў «Голубой факел» (1965, 2-е дапоўненае выданне ў 1970), аднаактовых п'ес — «Твое честное слово» (1973). У Тбілісі выйшла кніга мемуараў «Всего одна жизнь» (1983) і напісаны па-грузінску зборнік апавяданняў «Вяртанне» (1989).

Пераклала з грузінскай мовы на беларускую раман Ц. Данжашвілі «На Алазані» (з А. Пальчэўскім, 1959), асобныя творы іншых празаікаў.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Тамара Рыгораўна Цулукідзэ // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
**Савахлунта** (індан.: Sawahlunto) — горад у Інданезіі, уваходзіць у склад правінцыі Заходняя Суматра. Тэрыторыя горада выдзелена ў самастойную адміністрацыйную адзінку — муніцыпалітэт.

Гісторыя
--------

Горад быў заснаваны ў 1888 галандцамі. Узнікненні горада спрыяла адкрыццё ў гэтым раёне буйнога радовішча каменнага вугалю.

Геаграфічнае палажэнне
----------------------

Муніцыпалітэт Савахлунта
Горад знаходзіцца ў цэнтральнай частцы правінцыі, на захадзе вострава Суматра, у гарыстай мясцовасці хрыбта Барысан. Абсалютная вышыня — 256 метраў над узроўнем мора.  

Савахлунта размешчаны на адлегласці прыблізна 50 кіламетраў на ўсход-паўночны ўсход (ENE) ад Паданга, адміністрацыйнага цэнтра правінцыі.

Адміністрацыйны падзел
----------------------

Тэрыторыя муніцыпалітэта Савахлунта адміністрацыйна падзяляецца на чатыры раёны (*kecamatan*), якія ў сваю чаргу дзеляцца на 10 сельскіх паселішчаў (*kelurahan*). Агульная плошча муніцыпалітэта — 273,45 км².

Насельніцтва
------------

Паводле дадзеных афіцыйнага перапісу 2010 года, насельніцтва складала 35464 чалавекі. Дынаміка колькасці насельніцтва горада па гадах:

| 2005 | 2010 | 2012 |
| --- | --- | --- |
| 29 230 | 35 464 | 36 101 |

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Sawahlunto, Indonesia Page (англ.)(недаступная спасылка).  Fallingrain Global Gazetteer. Архівавана з першакрыніцы 4 сакавіка 2016. Праверана 14 снежня 2012.
3. ↑  Sawah Lunto (англ.)(недаступная спасылка).  World Gazetteer. Архівавана з першакрыніцы 9 лютага 2013. Праверана 14 снежня 2012.
4. ↑  разліковая

| Заходняя Суматра |
| --- |
| Герб правінцыі | 
**Муніцыпалітэты:** Букіцінгі |
Паданг |
Паданг-Панджанг |
Паякумбух |
Парыяман |
Савахлунта |
Салок
**Акругі:** Агам |
Дхармасрая |
Заходні Пасаман |
Ліма-Пулух-Кота |
Астравы Ментавай |
Паданг-Парыяман |
Пасаман |
Сіджунджунг |
Салок |
Танах-Датар |
Паўднёвы Песісір |
Паўднёвы Салок
 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Рунец.
**Пятро́ Руне́ц**, таксама **Пё́тр Мікала́евіч Руне́ц** (4 мая 1911, Азярычына, цяпер Пухавіцкі раён, Мінская вобласць — 5 сакавіка 1997) — беларускі празаік
.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 4 мая 1911 года ў вёсцы Азярычына, Ігуменскага павета, Мінскай губерні, у сялянскай сям'і. У 1930 годзе скончыў курсы пра Барысаўскім педагагічным тэхнікуме. Настаўнічаў у вёсках Глінішчы і Сяліба Бярэзінскага раёна. У 1937 годзе паступіў вучыцца, а ў 1940 скончыў Камуністычны інстытут журналістыкі імя С. М. Кірава ў Мінску. Увосень 1940 года прызваны ў Чырвоную Армію. Удзельнічаў у баях у Літве, на Волхаўскім, Сталінградскім франтах. Двойчы паранены. У маі 1943 года дэмабілізаваны. Працаваў у эвакуацыйным шпіталі, а пасля ў новакузнецкай газеце «Большевистская сталь». У 1946—1953 гадах загадчык аддзела рэдакцыі газеты «Піянер Беларусі», у 1953—1963 гадах літаратурны супрацоўнік часопіса «Бярозка», у 1963—1971 гадах — рэдактар-стыліст на Беларускім радыё. Памёр 5 сакавіка 1997 года.

Творчасць
---------

Першае апавяданне апублікаваў у 1932 годзе (часопіс «Іскры Ільіча»). Творы пераважна для дзяцей. Аўтар зборнікаў аповесцяў і апавяданняў «Юныя змагары» (1940), «У веснавыя дні» (1954), «Бярозавы конь» (1956), «Гіпсавая маска» (1958), «Канец казкі» (1960), «Заламаны ражок» (1961), «Вясёлыя здарэнні» (1962), «Алёшка-верхалаз» (1963), «Аб чым шэпчацца аер» (1966) (абедзве аповесці ў 1971 годзе выдадзеныя асобнай кнігай «Алёшка і яго сябры»), «Важнае заданне» (1968), «Белы васілёк» (1971), «Добрая душа» (1977), «Незвычайны збор» (1981), «Незвычайны наведвальнік» (1985), «Апошняе шчасце» (гумарэскі, 1984). Апублікаваў аднаактоўку «Сіні пясок» (1959).

Склаў зборнік успамінаў дзяцей пра вайну «Ніколі не забудзем» (з Янкам Маўрам, 1948). У 1979 годзе выдаў брашуру пра Янку Маўра «Чалавек з крылатай фантазіяй».

Пераклаў на беларускую мову асобныя творы Сяргея Міхалкова, Барыса Емяльянава, Джані Радары, Жана Грывы, Аляксея Талвіра.

Літаратура
----------

* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Пухавіцкага раёна / Укл. А. А. Прановіч. — Мн. 2003.— 749 с.: іл.