recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Блакітная ордэнская стужка**, **Блакітная стужачніца** (*Catocala fraxini*) — буйны начны матылёк з сямейства совак (Noctuidae).

Апісанне
--------

Самая буйная са стужачніц Расіі і адна з самых буйных еўрапейскіх совак — даўжыня пярэдняга крыла можа дасягаць 4,5 см, а размах крылаў — 110 мм (дыяпазон — ад 85 да 110 мм).

Афарбоўка пярэдніх крылаў «сінявата-светла-шэрая з чорным апыленнем» і светлымі, да белага, з папярочнымі лініямі, акружанымі аблямоўкай. Пупышкападобная светлая пляма, з цёмнай аблямоўкай, пад ім размяшчаецца светлая або нават белая пляма няправільнай формы.

Хвалісты малюнак імітуе кавалачак кары дрэва і служыць для матылька абаронай, калі днём ён спакойна сядзіць на ствале.

Заднія крылы чорныя ці цёмна-бурыя, з шырокай блакітнай паласой (перавяззю) і белай махрынкай. Паласа не зубчастая, а паўкруглая.

Пашырэнне
---------

Паштовая марка Беларусі.
Пашырэнне: амаль уся Еўропа (Сярэдняя і, часткова, Паўночная), адсутнічае на крайнім поўдні, а таксама ў зоне росту іглічных лясоў, амаль уся Расія, Каўказ, Паўднёвая Сібір, Прыамур’е, Прымор’е, Паўднёвыя [[Курыльскія астравы], Цэнтральная Азія, Карэя, Кітай, Японія. Увогуле, у сваім распаўсюдзе прымеркаваны да лясной зоне.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Лётае па ўзлесках лісцвена-мяшаных лясоў, па берагах рэк. Сустракаецца ў садах і парках. У гарах падымаецца да мяжы лісцяных лясоў.

Матылёк актыўны ноччу, ляціць на святло, але, як і Catocala sponsa садзіцца побач з крыніцай святла, а не на ім.

Зноскі
------

1. ↑  *Ламперт К.* Атлас бабочек и гусениц. — Минск: Харвест, 2003.

Літаратура
----------

* Жизнь животных по А. Э. Брему. Т.2: Членистоногие. — М.: Учпедгиз РСФСР, 1941.
* *Ламперт К.* Атлас бабочек и гусениц. — Минск: Харвест, 2003.
* *Райххолф-Рим Х.* Бабочки. — М.: Астрель, 2002.
* *Алексеев В. Г. Бабенко В. Г.* Атлас бабочек. — М.: Росмэн-Пресс, 2005.

Спасылкі
--------

* *Catocala fraxini* — Голубая орденская лента Архівавана 20 кастрычніка 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IRMNG · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2780129881 |
**Давіл Расціславіч** — гіпатэтычны князь віленскі (пасля 1130-х) з роду Ізяславічаў Полацкіх (Рагвалодавічаў).

Паводле Васкрасенскага летапісу, сын князя Расціслава. У 1129 годзе разам з бацькам, малодшым братам Маўкольдам і іншымі полацкімі князямі сасланы ў Візантыю. Пазней вільняне паслалі па яго з братам у Візантыю, каб Давіл сеў на стальцы у Вільні. Васкрасенскі ж летапіс ад князя Давіла выводзіць радавод вялікіх князёў літоўскіх.

Большасць даследчыкаў, аднак, скептычна ставіцца да звестак Васкрасенскага летапісу і іншых позніх крыніц пра паходжанне літоўскіх князёў з роду полацкіх князёў Ізяславічаў. На думку Валянціны Ахотнікавай, Васкрасенскі летапіс, дзе сцвярджаецца полацкае паходжанне Маўкольда і Давіла Расціславічаў, змяшчае звесткі ранейшай крыніцы — Радаслоўя вялікіх князёў Літоўскіх, якое створана ў Маскве ў 1530-я гады і праз храналагічныя несастыкоўкі лічыцца сумнеўным.

Крыніцы
-------

1. ↑  *Охотникова В. И.* Повесть о псковском князе Довмонте Архівавана 9 ліпеня 2012..

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В.* Давіл // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — С. 195. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2.
* Полное собрание русских летописей. — Т.7. VII. Летопись по Воскресенскому списку / Подгот. к изд. Я. И. Бередниковым и А. Ф. Бычковым под ред. А. С. Норова. — СПб: Типография Эдуарда Праца, 1856. — 345 с.
**«На іншым беразе»** (руск.: На другом берегу) ― беларускі мастацкі фільм, зняты на кінастудыі «Беларусьфільм» у 2023 годзе.

Сюжэт
-----

1925 год. У Заходняй Беларусі ўжо чатыры гады адбываюцца хваляванні, ідзе партызанская вайна, працуюць агенты савецкай разведкі. А спробы мясцовых жыхароў абараніць хаця б уласную веру і царкву заканчваюцца жорсткім прыгнечаннем.

Зноскі
------

1. ↑  Фильм "На другом берегу" в кинотеатрах Беларуси будет идти до Нового года (руск.). *БелТА* (23 верасня 2023).
2. ↑  «В полной мере осознавать историю». Фильм «На другом берегу» нашёл отклик у зрителей – вот что они говорят (руск.). *СТВ* (17 верасня 2023).(недаступная спасылка)

Спасылкі
--------


* «На другом берегу» на сайце «Беларусьфільма»
**Сердар** (туркм.: Serdar — *«правадыр»*, раней — **Кізіл-Арват**, **Кызыл-Арват** — *«прыгожая дзяўчына»*) — горад у Балканскім велаяце Туркменістана.

Гісторыя
--------

З часу свайго заснавання ў пачатку XX ст. пры будаўніцтве Закаспійскай чыгункі горад называўся **Кізіл-Арват**. Да 1988 года ўваходзіў у склад Краснаводскай вобласці і быў цэнтрам Кізыл-Арвацкага раёна.

Пасля здабыцця Туркменістанам незалежнасці ў 1991 годзе таксама ўжывалася форма **Гызыларбат**. Сучасную назву горад атрымаў 29 снежня 1999 года ў гонар Сапармурата Ніязава («сердар» у перакладзе з туркменскай мовы азначае «правадыр»).

Кізыл-Арват быў перайменаваны ў Сердар, бо Сапармурат, асірацелы ў выніку ашхабадскага землетрасення 1948-га, быў адпраўлены ў Кізыл-Арвацкі дзіцячы дом, дзе пражыў некалькі гадоў.

Геаграфія
---------

Горад размешчаны ля падножжа Капетдага, за 175 км на паўднёвы ўсход ад адміністрацыйнага цэнтра велаята Балканабада, за 219 км на паўночны захад ад Ашгабата.

На аэрадроме Кызыл-Арват у савецкі час базаваўся 217-ы авіяцыйны полк знішчальнікаў-бамбардзіроўшчыкаў 34-й АДІБ.

Насельніцтва
------------

Колькасць насельніцтва Сердара — 45 000 чалавек (2013 год).

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Год** | **1970** | **1991** | **2009** |
| **Насельніцтва** | 22 000 | 34 700 | 89 600 |

Прамысловасць
-------------

У горадзе размешчаны вагонарамонтны, бавоўнаачышчальны і ёдны («Беракет») заводы, дывановая фабрыка і тэкстыльны комплекс.

Зноскі
------

1. ↑  БСЭ, 1969—1978.
2. ↑  Электронный бюллетень «Изменения географических названий государств-участников СНГ (обновлённый по состоянию на 2019 г.)». Республика Туркменистан. **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Официальный сайт Росреестра*. Архівавана з першакрыніцы 26 сакавіка 2020. Праверана 14 мая 2022.
3. ↑  па ВСЭ
4. 1 2  «Современный толковый словарь». Издательсто «Большая советская энциклопедия». 1997 год.
5. ↑  World Gazetteer: Usbekistan — die wichtigsten Städte

Спасылкі
--------

* ВСЭ: Кізіл-Арват
**Прычудскія гаворкі,** (гаворкі старавераў Прычуддзя, старавераў Эстоніі) — група блізкароднасных гаворак рускай і беларускай мове, іх часам лічаць пераходным паміж рускай і беларускай мовамі, разам з пскоўскімі. Традыцыйна выкарыстоўваюцца ў паселішчах размешчаных уздоўж узбярэжжа Чудскага возера, на тэрыторыі Пскоўскай вобласці і некаторых эстонскіх паветаў. Большасць носьбітаў пражывае на тэрыторыі Эстоніі. У рамках расійскай дыялекталагічнай традыцыі гэтыя ідыёмы часцей за ўсё адносяць да пскоўскай групы гаворак, хоць яны і маюць некаторыя рысы, не характэрныя ні для пскоўскіх, ні для якіх-небудзь іншых рускіх дыялектаў. Некаторыя з’явы аб’ядноўваюць іх з беларускай мовай, таксама ў гаворках назіраецца уплыў эстонскай мовы.

Гаворкі Заходняга (эстонскага) і Усходняга (расійскага) Прычуддзя ўяўляюць сабой дыялектны кантынуум, няхай і некалькі змешаны ў выніку рознанакіраваных міграцыйных працэсаў XX стагоддзя і моцнага ўплыву літаратурнай расійскай мовы, якая насаджаецца ва ўсіх публічных і фармальных сферах жыцця. Для ідыёмаў цэнтральнай і паўднёвай частак Усходняга Прычуддзя разам з агульнымі для Чудскіх гаворак дэталямі характэрна змешванне рыс пскоўскіх і гдоўскіх гаворак.

Прыклады
--------

*Прычудскія гаворкі: Ни пэцкай адёжыну, хто мыть и чыстить буди?*

Беларуская мова: Ня пэцкай адзежу, хто мыць і чысціць будзе?

Руская мова: Не пачкай одежду, кто мыть и чистить будет?

|  | Прычудскія гаворкі | Руская мова | Беларуская мова | Эстонская |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *to row* | **griabcy** | **gresti** | **hrebcy** | sõudma |
| *other* | **inšy** | drugoj | **inšy** | teine |
| *permit* | **luba** | razriešenije | dazvol | **luba** |
| *for* | **gli** | **dlia** | **dlia** | jaoks |
| *he* | **jon** | **on** | **jon** | ta |
| *Tuesday* | **avtorak** | **vtornik** | **aŭtorak** | teisipäev |
| *tea* | **caj** | **čaj** | **čaj** | tee |
| *sausage* | **vorstik** | kolbasa | kaŭbasa | **vorst** |

Зноскі
------

* Кюльмоя И. П. Ровнова О. Г. О современном состоянии русских старообрядческих говоров Западного Причудья, 2007.
* Ровнова О. Г. Говоры староверов Западного Причудья по материалам 1946 г. и 2003—2007 гг. // Humaniora: Lingua Russica. Труды по русской и славняской филологии. Лингвистика X. Очерки по истории и культуре староверов Эстонии. II. Тарту, 2007. С. 178—189.
* Ровнова О. Г. Староверы Западного и Восточного Причудья: проблема конфессиональных и языковых связей. Тарту, 2001.
**Пераклад Бібліі Хаменкі** - украінскі пераклад Біблія, новы пераклад з іўрыту, арамейскай і старажытнагрэчаскай моваў. Яе ажыццявіў украінскі грэка-каталіцкі святар Іван Хаменка і ўпершыню апублікаваў у 1963 у выдавецтве Ордэна Базыльян у Рыме, Італія. Характарызуецца лёгкасцю мовы, адсутнасцю спасылак на паралельныя месцы і прадмовай да кожнай кнігі Бібліі. Змяшчае таксама другакананічныя кнігі. Распаўсюджана Рыма-каталіцкай і грэка-каталіцкай цэрквамі. Сёння яна таксама выдаецца ў выдавецтве Украінскага Біблійнага Таварыства і знаходзіцца ў вольным доступе.

Арыгінальны тэкст перакладу, належным чынам перапісаны і правераны, быў перададзены для праверкі ў адмысловую камісію з манахаў базыльян. Камісія прысвяціла шмат часу і намаганняў дапрацоўцы тэксту, каментаванню, вуснаму і тэхнічнаму афармленню і друкарскаму друку. Загалоўкі, падзагалоўкі, уступныя артыкулы да кніг, заўвагі, розныя паказчыкі паўнаты ўваходзілі ў кампетэнцыю Камісіі. Усё гэта павінна палегчыць арыентацыю ў кнізе і зрабіць яе чытанне даступным і карысным.

Новы пераклад заснаваны на навукова абгрунтаваных масарэцкіх тэкстах шостага выдання Р. Кітэля. Кнігі грэчаскага арыгіналу былі перакладзеныя паводле александрыйскага тэксту сямідзесяці ў рэдакцыі А.Ральфса. Пераклад Новага Запавету заснаваны на крытычным тэксце А. Мерка, TI, у шостым выданні Папскага біблейскага інстытута. Тэкст супастаўляецца з навейшымі дасягненнямі філалогіі і тэкстазнаўства.

Спасылкі
--------

* Біблія в перекладі Івана Хоменка
**Нікаліна Брняц** (харв.: Nikolina Brnjac; нар. 11 ліпеня 1978, Карлавац, Югаславія) — харвацкі дзяржаўны дзеяч. Член Харвацкай дэмакратычнай садружнасці. Дзеючы міністр турызму і спорту Харватыі з 2020 года.

Біяграфія
---------

Нарадзілася 11 ліпеня 1978 года у Карлавацы, ў Сацыялістычнай Федэратыўнай Рэспубліцы Югаславія (СФРЮ).

У 1996 годзе паступіла на факультэт транспарту і дарожнага руху Заграбскага ўніверсітэта, які скончыла ў 2002 годзе. У 2005 годзе атрымала ступень магістра, у 2009 годзе — доктарскую ступень (кандыдата навук). У 2002—2010 гадах працавала асістэнт на факультэт транспарту і дарожнага руху Заграбскага ўніверсітэта, у 2010—2017 гадах загадвала кафедрай інтэрмадальных перавозак. У 2016 годзе атрымала званне дацэнт. Апублікавала два падручнікі для ВНУ: «Інжынерна-тэхналагічныя разлікі на чыгуначным транспарце» (2009) і «Інтэрмадальнага транспартныя сістэмы» (2012). Аўтар больш за 50 навуковых прац і прафесійных артыкулаў у галіне інтэрмадальных перавозак і лагістыкі ў нацыянальных і міжнародных часопісах. З’яўлялася членам аргкамітэта міжнародных навуковых канферэнцый у галіне транспарту і лагістыкі: «Ports and Waterways» (POWA) у 2007—2011 гадах і ZIRP у 2014, 2015 і 2017 гадах, а таксама членам Навуковага камітэта канферэнцыі Transport and Insurance Law (INTRANSLAW) у 2015 і 2017 гадах. У 2015 годзе — віцэ-прэзідэнт Асацыяцыі інтэрмадальных перавозак і лагістыкі гандлёвай палаты Харватыі.

У 2017 годзе прызначаная дзяржаўным сакратаром у Міністэрстве мора, транспарту і інфраструктуры Харватыі, у 2019 годзе — Дзяржаўным сакратаром па супрацоўніцтве з Еўрапейскім парламентам у Міністэрстве замежных і еўрапейскіх спраў Харватыі. Прадстаўляла Харватыю ў перыяд старшынства ў Савеце Еўрапейскага Саюза (з 1 студзеня па 30 чэрвеня 2020 года).

Атрымала партфель міністра турызму і спорту Харватыі ў другім кабінеце Андрэя Пленкавіча, сфармаваным па выніках парламенцкіх выбараў у Харватыі 5 ліпеня 2020 года. Склад урада 23 ліпеня ўхвалены парламентам Харватыі (Харвацкім саборам).

Валодае англійскай і нямецкай мовамі.

Асабістае жыццё
---------------

Замужам, маці дваіх дзяцей.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 29 студзеня 2020.
2. 1 2  В Хорватии заявили, что турпоток в страну за последние 10 дней возрос на 40% **(нявызн.)**.  ТАСС (4 ліпеня 2021). Архівавана з першакрыніцы 1 кастрычніка 2021. Праверана 1 кастрычніка 2021.
3. 1 2 3 4 5 6  Nikolina Brnjac (харв.).  Vlada Republike Hrvatske. Архівавана з першакрыніцы 24 ліпеня 2020. Праверана 1 кастрычніка 2021.
4. 1 2 3 4 5  O ministrici (харв.).  Ministarstvo turizma i sporta Republike Hrvatske. Архівавана з першакрыніцы 1 кастрычніка 2021. Праверана 1 кастрычніка 2021.
5. ↑  Парламент Хорватии одобрил новый состав правительства страны **(нявызн.)**.  ТАСС (24 ліпеня 2020). Архівавана з першакрыніцы 1 кастрычніка 2021. Праверана 1 кастрычніка 2021.
6. ↑  В Хорватии утвердили новое правительство **(нявызн.)**.  РИА Новости (24 ліпеня 2020). Архівавана з першакрыніцы 1 кастрычніка 2021. Праверана 1 кастрычніка 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Twitter |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
***Creobroter gemmatus*** - від багамолаў з сямейства {{bt-bellat||Hymenopodidae}} родам з Азіі.

Апісанне
--------

Самцы вырастаюць прыкладна да 3,8 см, а самкі крыху буйнейшыя. Яны аддаюць перавагу вільготнаму асяроддзю і жывуць у няволі каля дзевяці месяцаў. Самкі могуць быць канібаламі, але самцы даволі сацыяльныя. Канібалізм сярод *C. germmatus*, хоць і нячасты, тым не менш больш распаўсюджаны, чым сярод іншых прадстаўнікоў {{нп3|Кветкавы багамол|кветкавых багамолаў||Flower mantis}}.

Яны ліняюць 8 разоў, каб стаць дарослымі, і можа спатрэбіцца ад 2 да 5 месяцаў, каб дасягнуць сталасці у залежнасці ад харчавання і тэмпературы. Яны з'яўляюцца самым маленькім, але найбольш распаўсюджаным відам роду {{bt-bellat||*Creobroter}}.*

У кожнай аатэцы можа быць да 50 яец, і пры аптымальных умовах лічынкі з'яўляюцца прыкладна праз 5 тыдняў.

1. ↑  Invertopia -
**Эканамічны суд Садружнасці Незалежных Дзяржаў** — судовы орган СНД, створаны для забеспячэння выканання дзяржавамі-ўдзельніцамі сваіх эканамічных абавязацельстваў. Суд упаўнаважаны на разгляд спрэчак пры выкананні эканамічных абавязацельстваў па міжнародных дагаворах у рамках СНД, іншых спрэчак па пагадненні дзяржаў-удзельніц, тлумачэнне міжнародных дагавораў і актаў органаў СНД. Эканамічны суд СНД знаходзіцца ў Мінску, Рэспубліка Беларусь па адрасе: вул. Кірава, 17, згодна з пагадненнем аб статусе Эканамічнага суда СНД ад 6 ліпеня 1992 г.

Зноскі
------

1. ↑  История Суда // Сайт арганізацыі

Спасылкі
--------

* Сайт Эканамічнага суду СНД Архівавана 23 лютага 2023.
Вадазбор ракі Роўг
**Роўг** (англ.: Rogue) — рака на поўдні штата Арэгон (ЗША). Бярэ пачатак у Каскадных гарах на вышыні 1622 м. Упадае ў Ціхі акіян. Даўжыня — 346 км. Агульная плошча вадазбора дасягае 13 400 км².

У даліне ракі Роўг развіта сельская гаспадарка. У 1904 г. пачалося будаўніцтва гідраэлектрастанцый. У наш час Роўг перарэзана дзясяткам плацін. Найбуйнейшая з іх Вільям-Джэс была ўзведзена ў 1972 - 1976 гг. у 253 км ад вусця. Рака Роўг — турыстычная славутая мясціна. Прыцягвае аматараў сплаву.

З’яўляецца месцам нерасту ласасёвых рыб.

Спасылкі
--------

* Rogue River Float Guide Архівавана 20 ліпеня 2017.
* THE ROGUE RIVER IN SOUTHERN OREGON - PROFILE

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | VIAF: 315147478 |
**Любоў Львоўна Сперанская (Штэйн)** (руск.: Сперанская Любовь Львовна; 23 чэрвеня 1913, Віцебск — 14 кастрычніка 2010, Казань) — вядомы тэатральны мастак, аўтар першага мастацкага альбома аб касцюме казанскіх татар, адзін з першых мастакоў лялечнага тэатра Татарстана. Народны мастак Рэспублікі Татарстан (1998).

Біяграфія
---------

Скончыла Ленінградскі дзяржаўны універсітэт напярэдадні вайны ў 1941 годзе. У 1944—1948 гг. мастаком у Татарскім тэатры оперы і балета ў Казані.
  
Па заканчэнні Казанскага мастацкага вучылішча ў 1953—1984 гг. працавала мастаком-пастаноўшчыкам у розных тэатрах краіны, перш за ўсё ў Паволжа. Яна распрацоўвала тэму «касцюмы татараў для тэатра», і пазней выпусціла кнігу-альбом «Касцюм казанскіх татар» (1972). Працавала таксама ў партрэтным жывапісу і трохі ў кераміцы. Атрымала званне «Народны мастак Рэспублікі Татарстан». Член Саюза мастакоў Расіі, член Міжнароднай асацыяцыі выяўленчых мастацтваў ЮНЕСКА.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* 
* Архівавана 29 красавіка 2016.
*
Газабетонныя блокі
**Газабетон** — разнавіднасць ячэістага бетону. Вырабляецца шляхам увядзення газаўтваральніка (звычайна алюмініевай пудры) у сумесь, якая складаецца са звязальнага (портландцэменту, молатай вапны і інш), крэмнязёмістага кампанента (молатага кварцавага пяску) і вады. Працэс газаўтварэння адбываецца з прычыны хімічнай рэакцыі паміж гідратам вокісу кальцыю і алюмініем; вылучаемы пры гэтым вадарод выклікае ўспушванне раствора, які, застываючы, захоўвае кіпрую структуру. Для хуткага зацвярдзення і атрымання вырабаў з газабетону з неабходнымі трывальнымі паказчыкамі вырабы падвяргаюць цеплавільготнай апрацоўцы ў аўтаклавах пры ціску пара не менш як 9 am і тэмпературы 175 ° С. Газабетон выкарыстоўваецца галоўным чынам у якасці цеплаізаляцыйнага і канструктыўна-цеплаізаляцыйнага матэрыялу. Шчыльнасць газабетону (кг/м³) 300, 400, 500, 600, 700; мяжа трываласці пры сціску (Мн/м²) адпаведна 0,8; 1,2; 2,5; 3,5; 5,0 (8,12, 25, 35, 50 кг/см²).

Гл. таксама
-----------

* Лёгкія бетоны
* Ячэісты бетон
* Пенабетон
* Газапанабетон
* Арбаліт

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | GND: 4256591-1 · LCCN: sh85002632 · LNB: 000154990 · Microsoft: 2781052401 · NKC: ph124877 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Крамбамбуля.
Крамбамбуля
**Крамбамбуля** — беларускі алкагольны напой з гарэлкі, мёду і спецый. Ужываюць як халоднай, так і гарачай. Назва паходзіць ад нямецкага лікёру «*Krambambuli*», які выраблялі ў Данцыгу (Германія) з брэндзі і ядлоўцу. Яго назва увайшла ў жаргон еўрапейскіх студэнтаў, дзе словам «*кrambambuli*» абазначалі розныя моцныя спіртовыя напоі (напрыклад, у п'есе А.Астроўскага «Ваўкі і авечкі» згадваецца моцны «крамбамбуль» з гарэлкі і піва). Немалую ролю ў папулярнасці слова адыграла яго згадка ў студэнцкай песні з такой жа назвай, першапачатковы варыянт якой быў створаны Хрыстафорам Фрыдрыхам Ведэкіндам у 1745 годзе.

Беларускі рэцэпт напою існаваў прыкладна да рэвалюцыі 1917 года, але па нейкіх прычынах не атрымаў распаўсюджвання. Чарговы выбух папулярнасці прыпаў на нашыя часы. Быў створаны музычны праект «Крамбамбуля (Krambambulа)», пачаўся прамысловы выраб напою, ён з'явіўся ў беларускіх кавярнях ды рэстаранах. У Маскве (Расія) адкрыты рэстаран беларускай кухні «Крамбамбуля».

| ⛭Алкагольныя напоі |
| --- |
| Высокаалкагольныя (66—96 %) | Абсент • Спірт • Штро |
| Моцныя (31—65 %) | Акавіта • Арак • Арманьяк • Аруха • Бальзам • Баравічка • Бехераўка • Брэндзі • Бумба • Бурбон • Буха • Віскі • Гарэлка • Грапа • Джын • Егермайстар • Зуброўка • Кальвадос • Каньяк • Кіршвасэр • Крупнік • Крамбамбуля • Маотай • Мескаль • Метакса • Настойка • Палінка • Ракія • Ром • Самагон • Самбука • Сівуха • Слівавіца • Тутавая гарэлка • Тэкіла • Уза • Чача • Шнапс |
| Сярэднеалкагольныя (9—30 %) | Вермут • Віно • Глінтвейн • Грог • Кагор • Крушон • Лікёр • Мадэра • Марсала • Медавуха • Мёд • Наліўка • Пачаран • Партвейн • Пунш • Сакэ • Сангрыя • Херас • Шампанскае • Кава • Шэрыданс |
| Слабаалкагольныя (1,5—8 %) | Брага • Збіцень • Квас • Кумыс • Перы • Піва • Пульке • Сідр • Тэсгуіна • Тодзі • Чайны грыб |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чыгрын.
**Іван Пятровіч Чыгрын** (10 красавіка 1931, вёска Чамяры, Слонімскі раён, Гродзенская вобласць — 26 жніўня 2006) — беларускі літаратуразнавец, паэт, крытык.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. Скончыў філалагічны факультэт БДУ (1955), працаваў настаўнікам у Дзераўноўскай сярэдняй школе Слонімскага раёна, завучам у Яварскай сярэдняй школе Дзятлаўскага раёна Гродзенскай вобласці (1955—1957), настаўнікам у Кракоцкай сярэдняй школе Слонімскага раёна (1957—1958). Вучыўся ў аспірантуры пры Інстытуце мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору АН БССР (1958—1961). З 1961 г. — навуковы супрацоўнік Інстытута літаратуры імя Янкі Купалы АН БССР. Кандыдат філалагічных навук.

У друку выступаў з літаратурна-крытычнымі артыкуламі і рэцэнзіямі з 1959 г. Аўтар кніжак «Станаўленне беларускай прозы і фальклор: Дакастрычніцкі перыяд» (1971), «Проза „Маладняка": Дарогамі сцвярджэння» (1985), "Крокі: Проза «Узвышша» (1989), «Рэальнае і магчымае: проза Якуба Коласа» (1991), выдаў кнігу пра Максіма Гарэцкага «Паміж былым і будучым» (1994). Сааўтар кніжак «Беларуская літаратура і праблемы сучаснасці» (1978), аўтар асобных раздзелаў «Истории белорусской советской литературы» (1977), «Гісторыі беларускай савецкай літаратуры» (1981).

Выступаў у друку з вершамі. Аўтар зборнікаў «Капеж» (1992), «Трыба» (1998), «Бераг» (1998), «Люблю вясну» (2000), «Вынікі падсумоўваліся ў панядзелак» (2001), «Пялёсткі полымя» (2002), «Фантазіі старога дзеда» (2005).

Пераклаў паасобныя вершы Я. Лучыны, У. Сыракомлі, Ф. Цютчава. Склаў «Выбраныя творы» Ядвігіна Ш. (1976) і зборнік «Веснаход» (апавяданні «Маладняка», 1987).

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская Вікіпедыя (тарашкевіца) — 2004.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q8937989'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q122311452'></a>

Літаратура
----------

* Іван Пятровіч Чыгрын // Беларускія пісьменнікі: Біябібліяграфічны слоўнік. У 6 т. / пад рэд. А. І. Мальдзіса. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 1992—1995.
* Петрушкевіч, А. Літаратуразнаўчыя здабыткі Івана Пятровіча Чыгрына / А. Петрушкевіч // Bialorutenistyka Bialostocka. — № 3. — 2011. — С. 143—148.

Спасылкі
--------

* Даследчыку «Маладняка» і «Узвышша» споўнілася б 85
* „У Беларусі бэз цвіце вясной ля хатаў…"
* Некропаль
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гіль.
**Юры Пятровіч Гіль** (11 снежня 1942, засценак Вашунава, цяпер Докшыцкі раён Віцебскай вобласці — 24 кастрычніка 2008, Вільнюс, Літва) — беларускі грамадскі дзеяч, заснавальнік Таварыства беларускай мовы імя Ф. Скарыны Віленскага краю.

Біяграфія
---------

Вучыўся ў Параф’янаўскай школе. У 1961—1964 гадах праходзіў тэрміновую у Савецкай Арміі, в/ч 52108 у Калінінградзе. Скончыў Мінскі педагагічны інстытут (1968), працаваў настаўнікам у Докшыцкім раёне. У 1972 годзе вярнуўся ў Мінск, працаваў у арганізацыі «Веды».

У часы Перабудовы ўзначаліў Мінскую раённую арганізацыю БНФ «Адраджэньне». Пасля пераехаў у Вільнюс, дзе стварыў Таварыства беларускай мовы імя Ф. Скарыны Віленскага краю, быў яго кіраўніком да канца жыцця (2008).

Быў дэпутатам Віленскага раённага самакіравання.

Пахаваны ў Параф’янаве (Докшыцкі раён) побач бацькоў, надпіс на надмагіллі *«Юры Гіль, сын Пятра і Фэльці»*.

Дзейнасць
---------

Гісторыка-этнаграфічны музей «Засьцянковая хатка» ў Вашунаве
Вядомы актыўнай дзейнасцю па мемарыялізацыі памяці дзеячаў беларускага адраджэння. Арганізаваў ушанаванне памяці Францішка Багушэвіча і Браніслава Тарашкевіча на Віленшчыне — усталяванне шыльды і крыжа на месцы дома Францішка Багушэвіча ў Свіранах, найменаванне вуліцы ў Лаварышках[be-tarask] у гонар Браніслава Тарашкевіча.

У 1994 годзе заснаваў Гісторыка-этнаграфічны музей «Засьцянковая хатка» ў Вашунаве (цяпер не існуе).

У 1980-1990-х гадах выступаў з ініцыятывай стварэння чыгуначнага прыпынку каля Вашунава, але прыпынак за некалькі кіламетраў ад чыгуначнай станцыі Параф’янава прызналі не мэтазгодным.

Бібліяграфія
------------

* *Юры Гіль* Адзін дзень у БНР // Ніва № 12 (2706), 23 сакавіка 2008.

Спасылкі
--------

* Пайшоў у лепшы свет старшыня Таварыства Беларускай мовы Віленскага краю Юры Гіль Архівавана 22 студзеня 2021.
* Гіне сядзіба Юрыя Гіля ў Вашунаве з цікавай калекцыяй этнаграфічных рарытэтаў
* Пяць год таму памёр віленскі беларускі дзяяч Юры Гіль
* Наша Слова № 46(937), 18 лістапада 2009 года
* Свіраны на radzima.org
* Pawet.net 26(712)
* Чалавек памёр Архівавана 2 лютага 2022.
**Мядзве́жынскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Мінскага раёна Мінскай вобласці. Цэнтр — вёска Новае Мядзвежына.

Утвораны 17 лютага 1930 года як **Мінскі прыгарадны сельсавет** у складзе гарадской рысы горада Мінска шляхам аб’яднання скасаваных Сляпянскага і 1-га Мінскага прыгараднага сельсаветаў. Цэнтр — горад Мінск. З 26 мая 1935 года сельсавет у складзе Мінскага раёна. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Мінскім раёне Мінскай вобласці. 21 кастрычніка 1940 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Новае Мядзвежына, сельсавет перайменаваны ў Мядзвежынскі. 20 студзеня 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Ждановіцкага (10 населеных пунктаў: Бараноўшчына, гадавальнік Бараноўшчына, Дзегцяроўка, Красны Бор, Кунцаўшчына, Ляхаўшчына, Мядзвежына, Тарасава, Цівалі і Яркова) і Шчомысліцкага (7 населеных пунктаў: Аташкі, Крапіўка, Міхалова, Пятроўшчына, Рылаўшчына, Сухарава і Траскоўшчына) сельсаветаў.

На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 17 населеных пунктаў.

Зноскі
------

1. ↑  Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 студзеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 2.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987.
**Сыктыўдзінскі раён** (руск.: Сыктывдинский район, комі: Сыктывдін район) — муніцыпальнае ўтварэнне і адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў рэспубліцы Комі, Расія.

Геаграфія
---------

Раён размешчаны на заходнім поўдні рэспублікі. Мяжуе з Вусць-Вымскім, Княжпагосцкім, Корткераскім, Сысальскім, Кайгародскім рэспублікі Комі, а таксама з Ленскім раёнам Архангельскай вобласці. Тэрыторыя раёну з усіх бакоў атачае сталіцу рэспублікі горад Сыктыўкар. Плошча раёна складае 7405 км². На тэрыторыі раёна працякаюць рэкі Вычагда і Сысала.

Гісторыя
--------

Раён утвораны 15 ліпеня 1929 года ў складзе тагачаснай Аўтаномнай вобласці Комі (Зыран).

Дэмаграфія
----------

Насельніцтва раёна складае 24 746 чалавек. Насельніцтва раёна ў асноўным складаюць комі-зыране і рускія. Большасць вернікаў — праваслаўныя.

Адміністрацыйнае ўладкаванне
----------------------------

У склад раёна ўваходзяць 13 сельскіх паселішчаў.

| Назва | Адміністрацыйны цэнтр |
| --- | --- |
| Выльгорцкае с/п | с. Выльгорт |
| Зелянецкае с/п | с. Зелянец |
| Лэзымскае с/п | с. Лэзым |
| Мандацкае с/п | п. Мандач |
| Нюўчымскае с/п | п. Нюўчым |
| Озельскае с/п | с. Озел |
| Пажгінскае с/п | с. Пажга |
| Палевіцкае с/п | с. Палевіцы |
| Слудскае с/п | с. Слудка |
| Часаўскае с/п | с. Часава |
| Шошкінскае с/п | с. Шошка |
| Ыбскае с/п | с. Ыб |
| Яснэгскае с/п | п. Яснэг |

Транспарт
---------

Праз раён праходзіць адзіная ў рэспубліцы Комі расійская аўтатраса федэральнага значэння — Р-176 «Вятка», якая звязвае Сыктыўкар і Кіраў. Таксама ў раёне маюцца аўтадарогі мясцовага ўзроўню, якія звязваюць пасёлкі Яснэг і Нюўчым з навакольнымі паселішчамі.

Зноскі
------

1. ↑  Республика Коми. Официальный портал. СЕЛЬСКИЕ ПОСЕЛЕНИЯ (руск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Сыктывдинский район республики Коми (руск.)

Шаблон:Рэспубліка Комі
**Фрэдэрык Сміт** (англ.: Frederic Smith, 30 снежня 1805—16 лютага 1879) — англійскі энтамолаг і мірмеколаг.

Біяграфія
---------

Быў гравёрам на медзі, а затым стаў займацца сістэматыкай і біялогіяй перапончатакрылых насякомых, якія водзяцца пераважна ў Англіі. Лічыцца адным з лепшых знаўцаў гэтых насякомых; усе табліцы ў яго шматлікіх працах выкананы ім ўласнаручна. З 1850 года і да канца жыцця Сміт быў асістэнтам пры Аддзяленні Заалогіі ў Брытанскім музеі.

У 1862-1863 гадах быў прэзідэнтам лонданскага "Таварыства энтамалогіі"(Entomological Society of London), з якога пазней паўстала «Каралеўскае энтамалагічнае таварыства Лондана» («Royal Entomological Society of London»).

Важнейшыя працы
---------------

* «Catalogue of Hymenopterous Insects in the Coll. of the British Museum» (Лондан, 1853—1859, 7 т.)
* «Nomenclature of Coleopterous Insects», Band 5 (1851), Band 6 (1852)
* «Catalogue of British Hymenoptera in the Coll. of the Br. M. Apidae-Bees, fossorial Hymenoptera Formicidae and Vespidae» (л. 1855 і 1858)
* «Notes on Hymenoptera» (1863—1870)

Мурашкі
-------

Сміт апісаў шмат новых для навукі відаў і родаў мурашак, каля назваў якіх дагэтуль стаіць яго імя F.Smith. Усяго ім апісана больш за 350 новых для навукі відаў мурашак, сярод якіх:

* 80 відаў  роду {{bt-bellat||Polyrhachis}}
* 58 відаў  роду {{bt-bellat||Camponotus}}
* 24 віды роду {{bt-bellat||Pseudomyrmex}}
* 22 віды роду {{bt-bellat||Crematogaster}}
* 27 відаў роду {{bt-bellat||Pheidole}}

Спіс новых родаў
----------------

У 1852-1860 гадах Ф. Сміт вылучыў каля 20 новых родаў мурашак, у тым ліку:

* 1852 — {{bt-bellat||Tetraponera}}
* 1853 — {{bt-bellat||Cataulacus}}, {{bt-bellat||Orectognathus}} і інш.
* 1857 — {{bt-bellat||Cerapachys}}, {{bt-bellat||Echinopla}}, {{bt-bellat||Polyrhachis}}
* 1858 — {{bt-bellat||Ectatomma}}, {{bt-bellat||Paraponera}}, {{bt-bellat||Pachycondyla}}
* 1859 — {{bt-bellat||Podomyrma}}
* 1860 — {{bt-bellat||Oecophylla}}, {{bt-bellat||Strumigenys}} і інш.
Атлантычны лес
**Лясныя рэзерваты ўсходняга атлантычнага ўзбярэжжа** — аб’ект са спіса Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Бразіліі, з’яўляецца часткай экарэгіёна Атлантычны лес.

На тэрыторыі штатаў Баія і Эспірыту-Санту размешчаны раён запаведных трапічных і субтрапічных паўлістападных лясоў. Ландшафт мясцовасці дапаўняюць пясчаныя ўчасткі, якія чаргуюцца з забалочанымі нізінамі з хмызняком. Рэгіён таксама вядомы як «Бераг адкрыцця». Назва звязана з партугальскім мараплаўцам П. А. Кабралам, які ў 1500 г. быў пасланы ў Індыю каралём Эмануілам, высадзіўся на беразе Паўднёвай Амерыкі (зараз Бразілія) і абвясціў, што гэтая тэрыторыя належыць Партугаліі.

На ўсходнім атлантычным узбярэжжы знаходзяцца 8 прыродаахоўных комплексаў, агульнай плошчай каля 112 тыс. га. Самы вядомы лясны рэзерват — Нацыянальны парк Monte Pascoal, створаны ў 1961 г. Ён, таксама як і іншыя запаведнікі ўсходняга атлантычнага ўзбярэжжа, мае вялікую відавую разнастайнасць жывёл і раслін, большасць з якіх — эндэмікі. Акрамя сваіх прыродных багаццяў ён славуты тым, што менавіта ў гэтым месцы ў пачатку XVI стагоддзя упершыню высадзіліся на бераг партугальцы.

Зноскі
------

1. 1 2

Літаратура
----------

* Тысяча чудес света. — СПб: ООО «СЗКЭО», 2007. — 336 с.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кітайская |
**Арцём Шуманскі** (нар. 25 лістапада 2004, Віцебск) — беларускі футбаліст, нападнік кіпрскага клуба «Арыс» з Лімасола і нацыянальнай зборнай Беларусі.

Клубная кар’ера
---------------

Пачынаў займацца футболам у родным Віцебску, а вясной 2019 года далучыўся да барысаўскага БАТЭ, з 2020 года пачаў выступаць за дубль, дзе замацаваўся на наступны год, а таксама стаў прыцягвацца да асноўнай каманды. Дэбютаваў у асноўнай камандзе БАТЭ 22 чэрвеня 2021 года ў матчы Кубка Беларусі супраць «Баранавічаў» (6:1), дзе адгуляў першы тайм. 22 кастрычніка 2021 года ўпершыню згуляў у Вышэйшай лізе, выйшаўшы на замену ў канцы сустрэчы з гродзенскім «Нёманам» (2:0). У сезоне 2022 рэгулярна з’яўляўся ў асноўнай камандзе, пераважна выходзячы на замену.

У снежні 2022 года абвясціў аб тым, што пакідае БАТЭ, і ў студзені 2023 года падпісаў кантракт з кіпрскім «Арысам».

Міжнародная кар’ера
-------------------

У кастрычніку 2021 года і верасні 2022 года гуляў за юніёрскую зборную Беларусі (да 19 гадоў) у кваліфікацыйным раўндзе чэмпіянату Еўропы.

16 лістапада 2022 года дэбютаваў у моладзевай зборнай Беларусі, калі выйшаў у стартавым складзе ў таварыскім матчы супраць Ірана (3:0) і быў заменены ў другім тайме.

26 сакавіка 2024 года дэбютаваў у нацыянальнай зборнай Беларусі, калі выйшаў у стартавым складзе ў таварыскім матчы супраць Мальты (0:0) і быў заменены ў другім тайме.

Дасягненні
----------

* Беларусь 02Сярэбраны прызёр Сярэбраны прызёр чэмпіянату Беларусі: 2021
* Беларусь 03Бронзавы прызёр Бронзавы прызёр чэмпіянату Беларусі: 2022
* Беларусь Уладальнік Суперкубка Беларусі: 2022
* Рэспубліка Кіпр 01Чэмпіён Чэмпіён Кіпра: 2023

Статыстыка выступленняў
-----------------------

| Сезон | Дывізіён | Клуб | Краіна | Матчы | Галы |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2020 | дубль | БАТЭ | Беларусь | 1 | 0 |
| 2021 | Д1 | БАТЭ | Беларусь | 2 | 0 |
| 2022 | Д1 | БАТЭ | Беларусь | 22 | 4 |
|

Крыніцы
-------

1. 1 2  Artem Shumanskiy // Transfermarkt — 2000.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑
3. ↑  Шуманский заявил, что покидает БАТЭ (руск.). *football.by* (30 снежня 2022). Праверана 3 студзеня 2023.
4. ↑  Шуманский перешел в "Арис" (руск.). *football.by* (2 студзеня 2023). Праверана 3 студзеня 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | by.tribuna.com · FootballFacts.ru · Soccerway · teams.by · Transfermarkt (ігрок) · Прэсбол |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мартынаў.
**Іван Аляксеевіч Мартынаў** (19 верасня 1923, Тамбоўская вобласць — 25 чэрвеня 1944, Бешанковіцкі раён) — Герой Савецкага Саюза (1944).

Біяграфія
---------

У жніўні 1942 года быў прызваны ў Чырвоную Армію і накіраваны ў ваеннае вучылішча. У 1943 годзе скончыў кулямётна-мінамётнае вучылішча.

У дзеючай арміі з верасня 1943 году. У снежні 1943 года ў складзе палка ўдзельнічаў у Невельскай наступальнай аперацыі Калінінскага фронту.

23 чэрвеня 1944 года, у самым пачатку аперацыі па вызваленне Беларусі, гвардыі старшы лейтэнант Мартынаў замяніў забітага камандзіра роты і паспяхова камандаваў падраздзяленнем ў наступных баях. 24 чэрвеня пры фарсіраванні ракі Заходняя Дзвіна каля вёскі Дворышча (Бешанковіцкі раён) першым пераправіў сваю роту на супрацьлеглы бераг. 24 чэрвеня пры адбіцці чарговай варожай контратакі быў цяжка паранены і 25 чэрвеня памёр.

Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена пасмяротна 22 ліпеня 1944 года.

Пахаваны ў брацкай магіле вёскі Узрэчча.

Зноскі
------

1. ↑  Мартынов, Иван Алексеевич
2. ↑  ПОМНІКІ ГІСТОРЫІ **(нявызн.)**(недаступная спасылка). Архівавана з першакрыніцы 13 студзеня 2020. Праверана 31 сакавіка 2020.

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
* Марты́наў Іван Аляксеевіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — С. 139. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Конга.

**Рэспубліка Конга** (фр.: République du Congo) — дзяржава ў Цэнтральнай Афрыцы, якая існавала ў 1960—1964 гадах на месцы былога Бельгійскага Конга. Затым назва была зменена на Дэмакратычную Рэспубліку Конга (ДРК), каб пазбягаць блытаніны з аднайменнай краінай, былой французскай калоніяй. Дагэтуль дзве дзяржавы адрознівалі па назвам сталіц — Бразавіль і Леапольдвіль (цяпер Кіншаса).

Гісторыя
--------

30 чэрвеня 1960 года бельгійскі кароль Бадуэн I абвясціў утварэнне незалежнай Рэспублікі Конга. Яе прэзідэнтам быў абраны Жазеф Касавубу, прэм’ер-міністрам — Патрыс Лумумба. 

Незалежная палітыка Лумумбы выклікала незадаволенасць прыхільнікаў захавання цесных кантактаў з Бельгіяй. У выніку антыўрадавых пратэстаў і бунту ваенных прэм’ер быў фактычна адхілены ад улады. Скарыстаўшыся складанай унутрыпалітычнай сітуацыяй, лідары этнарэгіянальных партый Маіз Чомбэ і Альбер Каланджы абвясцілі аб адзяленні правінцый Катанга і Касаі. Тым часам Лумумба быў забіты. Начальнік генштаба кангалезскай арміі Мабуту Сесе Секо, пры падтрымцы Бельгіі і ЗША, здзейсніў дзяржаўны пераварот. 

Прыхільнікі Лумумбы абвясцілі аб фарміраванні альтэрнатыўнага ўрада ў горадзе Стэнлівіль (цяпер Кісангані) на чале з Антуанам Гізенга. Для пераадолення крызісу ўлады ўключылі ў склад урада Гізенгу. У 1962—63 гадах адноўлены парадак у мяцежных правінцыях Катанга і Касаі. 1 жніўня 1964 года ўступіла ў сілу Канстытуцыя краіны, якая ўсталявала федэратыўны лад дзяржавы. Краіна была перайменаваная ў Дэмакратычную Рэспубліку Конга.

З 1971 па 1997 год Дэмакратычная Рэспубліка Конга насіла назву Рэспубліка Заір.

Гл. таксама
-----------

* Кангалезскі крызіс

Заўвагі
-------

1. ↑  «Zaire: Post-Independence Political Development», *Library of Congress*
2. ↑  Constitution de la République Démocratique du Congo du 1er août 1964 (фр.). *Global Legal Information Network* (14 красавіка 1964). Архівавана з першакрыніцы 2 жніўня 2012. Праверана 11 мая 2012.
3. ↑  От Лумумбы до наших дней // Комерсантъ, 27.06.2020

Літаратура
----------

* Демократическая Республика Конго // Большая российская энциклопедия
**Індраварман I** (кхмер.: ឥន្ទ្រវរ្ម័នទី១, IX стагоддзе - 890) — кіраўнік Кхмерскай імперыі (877—889).

Біяграфія
---------

Храм Прэах-Ко
Ён змяніў {{нп3|Ралуах|Харыхаралаю|ru|Ролуох}}, сталіцу кхмерскай імперыі, пабудаваў {{нп3|барай||ru|Барай}} {{нп3|Індрататака|Індрататаку|ru|Индрататака}} вакол астраўнога {{нп3|Лалей|храма Лалей|ru|Лолей}}, у якім назапашваліся воды ракі Ралуас для наступнай падачы яе ў горад і на рысавыя палі.

У 879 годзе Індраварман I пабудаваў у Харыхаралаі храм {{нп3|Прэах-Ко||ru|Преах-Ко}} ў памяць пра продкаў і следам за гэтым — увёў культ абагаўлення манархаў, у 881 годзе Баконг быў асвечаны і стаў месцам захоўвання каралеўскай лінгі — сімвала дэвараджы і самога Індравармана.

Да моманту яго смерці ў 889 годзе, межы Кхмерскай імперыі на поўначы пашырыліся да Убона (Тайланд), а на поўдні да Пном Баянга, самага паўднёвага ўскрайку Камбоджы.

Пасмяротнае імя Індравармана I — **Ішваралака** (кхмер.: ឥសីស្វារៈលោក).

Літаратура
----------

* Шаблон:Книга
* 
*
**Ліцэнцыят**, **ліцэнціят** або **ліцэнзіят** (лац.: licentiatus — літаральна «Дапушчаны», licentia doctorandi) — акадэмічная ступень (кваліфікацыя) у французскай сістэме вышэйшай адукацыі, а таксама ва ўніверсітэтах Фінляндыі, Швейцарыі, Польшчы і некатарых еўрапейскіх і лацінаамерыканскіх краін.

У сярэдневяковых універсітэтах быў прамежкавай ступенню паміж бакалаўрам і доктарам. У другой палове ХХ стагоддзя ў французскіх універсітэтах ліцэнцыят быў першай вучонай ступенню па літаратуры, філалагічных навуках і педагогіцы, і надаваўся асобам, якія здалі за 3-4 гады навучання ў вышэйшай навучальнай установе тры-чатыры экзамены па дысцыплінах, вызначаных профілем іх навуковай спецыяльнасці.

Ліцэнзіяты мелі права выкладаць у ліцэі (як правіла, у правінцыі) і здаваць экзамены на атрыманне сертыфіката Certificat d’Aptitude du Professoratdu Second degré (CAPES), які дазваляў замяшчаць пасаду выкладчыка сярэдняй навучальнай установы, у тым ліку любога ліцэя. У сувязі з удзелам Фінляндыі, Францыі і Швейцарыі ў Балонскім працэсе і прыняццем новай адукацыйнай сістэмы навуковая ступень ліцэнцыята была ліквідавана.

| ⛭Кваліфікацыі, ступені і званні ў навуцы і адукацыі |
| --- |
| Выпускнікі ВНУ | 
* Бакалаўр
* Ліцэнцыят
* Інжынер
* Спецыяліст
* Магістр
* Даследчык

 |
| Навуковыя ступені | 
* Кандыдат навук
* Доктар філасофіі
* Доктар honoris causa
* Доктар навук
* Хабілітаваны доктар

 |
| Навуковыя званні і пасады | 
* Выкладчык-стажор
* Асістэнт
* Старшы выкладчык
* Дацэнт
* Прыват-дацэнт
* Ад’юнкт
* Ад’юнкт-прафесар
* Асістэнт-прафесар
* Асацыяваны прафесар
* Прафесар
* Ардынарны прафесар
* Экстраардынарны прафесар
* Запрошаны прафесар
* Ганаровы прафесар
* Заслужаны прафесар
* Прафесар-эмерыт
* Малодшы навуковы супрацоўнік
* Навуковы супрацоўнік
* Старшы навуковы супрацоўнік
* Вядучы навуковы супрацоўнік
* Галоўны навуковы супрацоўнік

 |
| Іншыя | 
* Член-карэспандэнт
* Дзейсны член акадэміі
* Акадэмік

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4345122-6 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карманава.

**Наталля Геніеўна Карманава** (нар. 12 чэрвеня 1975, г. Гомель) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і архітэктараў Генія Яўгенавіча (1928—2007) і Людмілы Аляксееўны (1940—2024) Карманавых. Скончыла ў 1998 годзе архітэктурны факультэт БДПА, у 2001 годзе аспірантуру ў БелДУТ. У 1998—2005 гадах архітэктар інстытута «Гомельграмадзянпраект»; у 2005—2006 гадах вядучы архітэктар ЗАТ «Сіці-Арх» у Маскве (Расія), у 2006—2009 гадах вядучы архітэктар ДУП МНДІП «Маспраект-4»[ru]; з 2009 года вядучы архітэктар, галоўны спецыяліст, галоўны архітэктар праектаў ТДА «ЦэнтрБудПраект» у Гомелі.

Член Беларускага саюза архітэктараў з 2003 года.

Творчасць
---------

Рэалізаваныя аб’екты (пабудовы і інтэр’еры): рэканструкцыя вяслярнай базы «Воднік» на набярэжнай р. Сож у Гомелі; фізкультурна-аздараўленчы цэнтр у Жлобіне (у аўтарскім калектыве); гіпермаркет «ГІПА» па вул. Косарава (у аўтарскім калектыве); офіс з магазінам па вул. Барыкіна; інтэр’ер і фасад аддзялення Беларусбанка па пр. Леніна, 4 — усе ў Гомелі; інтэр’еры банка «БелВЭБ» па вул. Сацыялістычнай у Бабруйску; інтэр’ер салона «NeoStudio»; інтэр’ер рэстарана «Турыст», Зялёная зала — усе ў Гомелі.

Узнагароды
----------

Мае дыплом лаўрэата V Нацыянальнага фестывалю архітэктуры (2003) за аб’ект «Рэканструкцыя вяслярнай базы „Воднік" у г. Гомелі».

Зноскі
------

1. ↑  Карманова Наталья Гениевна

Літаратура
----------

* Карманова Наталья Гениевна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Карманава.
**Людміла Аляксееўна Карманава** (дзявочае **Акалелава**; нар. 13 мая 1940, с. Вяцкае-на-Амуры, Нанайскі раён, Хабараўскі край - 14 сакавіка 2024, Гомель) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сям’і Аляксея Іванавіча (1914—1987) і Лідзіі Андрэеўны (1919—2006) Акалелавых. Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1967 годзе. Працавала галоўным архітэктарам Светлагорскага раёна Гомельскай вобласці, у Гомельграмадзянпраекце, з 1971 года — старшы архітэктар, галоўны архітэктар праектаў у Белдзіпрагандлі, з 1989 года - галоўны архітэктар праектаў у інстытуце "Гомельпраект". 

Пасля выхаду на пенсію працягвала працаваць галоўным архітэктарам праектаў у гомельскіх арганізацыях ПКМ "Будпраект", "Перспектыва-праект", будаўнічай кампаніі "Славія". Выкладала ў Беларускім дзяржаўным універсітэце транспарту. Ветэран працы.

Член Саюза архітэктараў СССР з 1976 года. Пражывала ў Гомелі.

Памерла 14 сакавіка 2024 года пасля хваробы.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: пракуратура па вул. Пушкіна (1971), прадмаг у мікрараёне № 11 (1985) у Гомелі, блок збудаванняў Івацэвіцкага РОС[*удакладніць*] (1980), прадмаг у мікрараёне Бабры (1981), крыты рынак з клеедраўляных канструкцый у Мазыры (1985), адміністрацыйна-бытавы корпус базы «Культгандаль» у Магілёве (1982), генпланы мікрараёнаў пасёлкаў для чарнобыльскіх перасяленцаў, рэстаран "Ірына" ў Гомелі, офіс з рэстаранам "Стары дом" у Гомелі і многія іншыя.

Сям’я
-----

У шлюбе з інжынерам-будаўніком Геніем Яўгенавічам Карманавым (1928—2007) мела дачку Наталлю (нар. 1975), таксама архітэктара.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  Карманова Людмила Алексеевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
2. 1 2 3 4  14 марта 2024 года после болезни скончалась Карманова Людмила Алексеевна, член БСА с 1976 года (руск.). *www.bsa.by*. Праверана 28 сакавіка 2024.

Літаратура
----------

* Карманова Людмила Алексеевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
«**Размова паляка з літвінам**» (польск.: Rozmowa Polaka z Litwinem) — аналітыка-публіцыстычны трактат, напісаны Аўгусцінам Ратундусам у 1564 годзе ў форме палемічнага адказу на трактат Станіслава Ажахоўскага «Quincunx» (1564). Твор быў накіраваны на абарону інтарэсаў Вялікага Княства Літоўскага і супрацьстаянне польскім прэтэнзіям, выказаным у трактаце Станіслава Ажахоўскага.

Трактат быў напісаны неўзабаве пасля Сойма 1564 года, дзе разглядалася пытанне аб уніі Вялікага Княства Літоўскага з Польшчай. Паводле меркавання літоўскага гісторыка Інгі Лукшайтэ, «Размова паляка з літвінам» з’яўляецца плёнам калектыўнай творчасці

Зноскі
------

1. ↑  *Пазднякоў В.* Радундус // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
2. ↑  Гісторыя беларускай літаратуры XI—XIX стагоддзяў у двух тамах. Том 1. Даўняя літаратура XI — першай паловы XVIII стагоддзя. — Мінск. Беларуская навука. 2006. С. 385
3. ↑  *Lukšaitė I.* Andrius Volanas XVI-XVIIa. Lietuvos visuomeninės pertvarkos kryžkelėse // A. Volanas Rinktiniai raštai / ed. M. Ročka, I. Lukšaitė. — Vilnius, 1996.  (літ.)
**Шведскія фрыкадэлькі**, таксама **шведскія тэфтэлі** (шведск.: köttbullar — **шэтбуляр**, часта скажаецца як *котбулар*) — смажаныя фрыкадэлькі, традыцыйная мясная страва шведскай кухні. Звычайна падаюцца з бульбай, сметанковым соусам і брусніцамі. Асабліва папулярны ў дзяцей. Шведскія фрыкадэлькі, як кожныя іншыя, гатуюцца з мяснога фаршу з дадаваннем яек, паніровачнай мукі, малака або вяршкоў і дробна пасечанай, папярэдне абсмажанай рэпчатай цыбулі.

Многія мясныя стравы фінскай кухні, сярод іх і фрыкадэлькі, у значнай ступені з’яўляюцца вынікам уплыву шведскай кухні, бо Фінляндыя на працягу многіх стагоддзяў уваходзіла ў склад Швецыі.

Мясныя тэфтэлі — улюблёная ежа Карлсана (персанажа дзіцячай казкі Астрыд Ліндгрэн).

Галерэя
-------

* Шведскія фрыкадэлькі з бульбяным пюрэ і брусніцаміШведскія фрыкадэлькі з бульбяным пюрэ і брусніцамі
* Рэцэпт фрыкадэлек у шведскай «Паваранай кнізе для школы і дома» 1960 года выданняРэцэпт фрыкадэлек у шведскай «Паваранай кнізе для школы і дома» 1960 года выдання
* Фрыкадэлькі з бульбяным пюрэ і шклянкай малакаФрыкадэлькі з бульбяным пюрэ і шклянкай малака
* Фрыкадэлькі з бруснічным джэмам і газіраваным безалкагольным напоем у кафэ ў ГётэбаргуФрыкадэлькі з бруснічным джэмам і газіраваным безалкагольным напоем у кафэ ў Гётэбаргу
* Бульба, фрыкадэлькі, мачанка і бруснічны джэм у IKEA у ШвецыіБульба, фрыкадэлькі, мачанка і бруснічны джэм у IKEA у Швецыі

Зноскі
------

1. ↑

Літаратура
----------

* Коттбуллар // Европейская шкатулка. Кулинарные шедевры мира / Соломоник Т. Синельников С. Лазерсон И. — СПб: Издательский Дом «Нева», 2006. — 368 с. илл.

Спасылкі
--------

* Фрыкадэлькі па-шведску Архівавана 16 мая 2013.
**Мо́таль Я́каўлевіч Блі́нчыкаў** (партыйныя псеўданімы: **Л. Якаўлеў**, **Абрам**, **Леў**; 13 (25) сакавіка 1896, Краслава, Віцебская губерня, цяпер Латвія — 11 лістапада 1935) — дзеяч камуністычнага рэвалюцыйнага руху ў Заходняй Беларусі.

Біяграфія
---------

У 1912—1915 гадах вёў работу ў прафсаюзах Віцебска, быў пад уплывам Бунда. У 1916—1917 гадах вёў рэвалюцыйную прапаганду сярод салдат, двойчы арыштоўваўся. З 1919 года ў Чырвонай Арміі, намеснік начальніка палітычнага аддзела 17-й дывізіі на Заходнім фронце.

Пасля другога абвяшчэння незалежнасці Беларускай ССР (31 ліпеня 1920) у Менску. З канца 1920 года намеснік народнага камісара працы Беларускай ССР. З лістапада 1921 года на падпольнай рабоце ў Заходняй Беларусі, якая паводле Рыжскага мірнага дагавора 1921 года апынулася ў складзе Польшчы. Займае пасаду сакратара Беластоцкага акруговага камітэта КПП. У 1922—1928 гадах зняволены ў польскай турме.

У 1928—1935 гадах сябра Бюро ЦК КПЗБ, кіраўнік Краявога сакратарыята ЦК КПЗБ, прадстаўнік ЦК КПЗБ пры ЦК КП(б)Б. Дэлегат I (1928) і II (1935) з’ездаў КПЗБ, VI (1932) з’езда КПП, VII (1935) кангрэса Камінтэрна.

Крыніцы
-------

1. ↑  ЭГБ 1994, с. 48.
2. ↑  ЭГБ 1994, с. 49.

Літаратура
----------

* *Мікалай Арэхва.* Блінчыкаў Моталь Абелевіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1994. — С. 48—49. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-142-0.