Асноўны артыкул: **Тыграйскі канфлікт**
**Замежныя наступствы Тыграйскага канфлікту** — уплыў узброенага канфлікту ў эфіопскім рэгіёне Тыграй, які ўспыхнуў у лістападзе 2020 года, на іншыя краіны. Пераважна наступствы дадзеных падзей выпрабавалі суседнія Судан і Эрытрэя.

Бежанцы
-------

Нестабільная палітычная сітуацыя ў суседніх дзяржавах і шматгадовыя канфлікты прывялі да таго, што Эфіопія стала адным з найбуйнейшых цэнтраў прытулку для бежанцаў у свеце. На пачатак 2020 года ў краіне пражывала 735 204 бежанцаў, у асноўным з Паўднёвага Судана. Значнай была і доля грамадзян Эрытрэі. Тыграй быў адным з рэгіёнаў, дзе ісавала значная колькасць бежанцаў. 

Успышка канфлікту павярнулася да змены роляў: менавіта грамадзяне Эфіопіі сталі бежанцамі. Па даных УВКБ на 13 лістапада 2020 года, больш за 14,5 тыс. дзяцей, жанчын і мужчын беглі ад вайны ў Паўднёвы і Паўночны Суданы. Акрамя таго, многія эфіопы пакінулі свае дамы і праніклі ў глыб краіны, дзе не вяліся баі. У той жа час значна пагоршылася становішча 96 тысяч бежанцаў з Эрытрэі, якія пражывалі ў Тыграі. Ужо на 18-га, паводле заявы кіраўніка Нацыянальнай камісіі па справах бежанцаў Судана Абдула Сулеймана, у краіне налічвалася 36 тысяч бежанцаў з суседняй дзяржавы. Як адзначылі ў Чырвоным Крыжы, у Эфіопіі і за яе межамі разгортваецца «катастрафічны гуманітарны крызіс». Шмат эфіопаў перабіраліся праз памежную раку ў суданскі цэнтр для бежанцаў «Хамдаят». Яго пабудавалі ля вёскі Вад Музаміл, у «трохвугольніку» паміж ракой Тэкэзэ, эрытрэйскай і эфіопскай межамі.

У канцы лістапада Хамдаят наведаў Вярхоўны камісар ААН па справах бежанцаў Філіпа Грандзі. Па стане на 4 снежня таго ж года, паводле паведамленняў гэтага чыноўніка, у Судан прыбыло 47 000 эфіопскіх бежанцаў. Сярод іх 11 150 былі пераведзены з Хамдаята і іншага памежнага лагера Абдэрафі ў лагер Ум-Ракуба ў 70 км ад судана-эфіопскай мяжы. Па стане на пачатак 2021 года колькасць эфіопскіх бежанцаў у Судане цалкам узрасла да 61 000 чалавек. Значная частка з іх размясцілася ў «Хамдаят». Сітуацыя ў гэтым і іншых лагерах час ад часу абвастралася з-за сутыкненняў паміж варагуючымі этнасамі тыграі і амхара.

У гэты час эрытрэйскі мігранты, якія апынуліся ў зоне канфлікту, былі гвалтоўна вернуты на радзіму эрытрэйскай арміяй, якая заняла частку Тыграя. У перыяд з лістапада 2020 па люты 2021 каля 20 тысяч эрытрэйцаў з лагераў бежанцаў «Хітсат» і «Шымельба» падвергліся гвалтоўнай рэпатрыяцыі. Аднак афіцыйнай статыстыкай ААН яны былі пазначаны як зніклыя без вестак, паколькі дакладна не вядома, колькі людзей жывымі дабраліся да Эрытрэі.

*Падрабязней гл. таксама*: ***Выгнанне эрытрэйскіх бежанцаў***

Інтэрналізацыя
--------------

### Эрытрэя

Асноўны артыкул: **Эрытрэя ў тыграйскім канфлікце**
9 лістапада 2020, каментуючы бітву за Хамеру, прэзідэнт мяцежнага рэгіёну Тыграй Дэбрэцыан Гебрэмікаэль заявіў, што ў баявых дзеяннях на баку ўрада ўдзельнічае эрытрэйская армія. Аднак урад Эрытрэі адмаўляў свой удзел у вайне. Эфіопскі ўрад таксама першапачаткова абвяргаў такога кшталту інфармацыю, але 23 сакавіка 2021 прэм’ер-міністр Абій Ахмед Алі афіцыйна пацвердзіў, што эрытрэйскія войскі знаходзяцца ў зоне баявых дзеянняў. 16 красавіка гэта пацвердзіла і пастаянны прадстаўнік Эрытрэі пры ААН Сафія Тэсфамарыам. Войскі Эрытрэі занялі частку паўночных раёнаў Тыграя. Да пачатку аперацыі «Алула» яны кантралявалі такія гарады як Шыр, Аксум і Адва. Сярод падраздзяленняў у баях былі заўважаны 21-я і 32-я пяхотныя дывізіі.

14 лістапада 2020 года некалькі ракет, выпушчаных з Эфіопіі, уразілі горад Асмара, сталіцу Эрытрэі. Дзве ракеты трапілі ў Міжнародны аэрапорт.

У той жа дзень урад Эрытрэі пацвердзіў, што ракеты былі выпушчаны па сталіцы, але адмаўляў, што горад быў уражаны, заявіўшы, што яны прызямліліся ў сельскай мясцовасці. Напад быў здзейснены ўсяго праз некалькі гадзін пасля таго, як Народны фронт вызвалення Тыграя (НФВТ) прыгразіў нанесці ўдар па краіне, абвінаваціўшы яе ў падтрымцы цэнтральнага ўрада Эфіопіі ў канфлікце. Афіцыйна, пра абстрэл было абвешчана раніцай 15 лістапада. Як перадаў самалійскі навінавы партал Somali Guardian, пасля атакі на Асмэру на мяжы пачаліся баявыя дзеянні з выкарыстаннем цяжкай артылерыі. Па даных журналістаў, з-за інтэнсіўных абстрэлаў жыхары памежных раёнаў Эрытрэі пакідалі свае дамы і шукалі прытулку ў горных пячорах. У той жа час лідары Народнага фронту заявілі, што эрытрэйскія матарызаваныя часці перайшлі дзяржграніцу.

Галоўны дыпламат дзярждэпартамента ЗША ў Афрыцы Тыбар Надзь асудзіў напады сіл Тыграя на дзяржаву, назваўшы іх «намаганнямі ў інтэрнацыяналізацыі канфлікту».

Увечары 27 лістапада сілы НФВТ выпусцілі па меншай меры 4 ракеты па горадзе Асмэра ў Эрытрэі, усе ракеты ўпалі паблізу жылых кварталаў. Увечары 28 лістапада сілы НФВТ выпусцілі яшчэ па меншай меры 6 ракет па горадзе Асмэра ў Эрытрэі.

*Падрабязней гл. таксама*: ***Ракетны ўдар па Асмэры***
### Судан

У снежні 2020 года на фоне вайны ў Тыграі абвастрылася даўняя памежная спрэчка паміж Эфіопіяй і Суданам вакол раёнаў Курайша і Аль-Фашака. Гэтыя землі былі засвоены эфіопамі, аднак на іх прэтэндавалі суданцы. 5 снежня Узброеныя сілы Судана занялі спрэчныя сельскагаспадарчыя тэрыторыі ў Аль-Фашака. 12 снежня эфіопскі бок абвінаваціў улады суседняй краіны ў падтрымцы паўстанцаў НФВТ. Неўзабаве на мяжы адбыліся першыя сутыкненні. Праз некаторы час суданская армія выбіла праціўніка з Курайшы і Фашакі, але баі працягваліся.

*Падрабязней гл. таксама*: ***Эфіопа-суданскі памежны канфлікт (2020—2022)***

Зноскі
------

1. ↑  Ethiopia Country Refugee Response Plan 2020-2021
2. ↑  Humanitarian crisis deepens amid ongoing clashes in Ethiopia’s Tigray region
3. ↑  В Судан прибыли более 36 тысяч беженцев из Эфиопии // Russia Today, 18 ноября 2020
4. ↑  НЕ МЕНЕЕ 20 ТЫСЯЧ ЭФИОПЦЕВ БЕЖАЛИ В СУДАН, СПАСАЯСЬ ОТ КОНФЛИКТА В ТЫГРАЕ // NTD, 16 ноября 2020
5. ↑  Way: Hamdayet Border Reception Centre (877854501), zoom level 19 **(нявызн.)**. *Openstreetmap* (2020). Архівавана з першакрыніцы 10 снежня 2020. Праверана 10 снежня 2020.
6. ↑  Way: Hamdayet Border Reception Centre (877854501), zoom level 14 **(нявызн.)**. *Openstreetmap* (2020). Архівавана з першакрыніцы 10 снежня 2020. Праверана 10 снежня 2020.
7. ↑  UN working at 'full speed' to prepare for humanitarian mission to Ethiopia's Tigray **(нявызн.)**. *United Nations* (4 снежня 2020). Архівавана з першакрыніцы 10 снежня 2020. Праверана 10 снежня 2020.
8. ↑  UNHCR chief calls for support for Sudan as it hosts Ethiopia refugees **(нявызн.)**. *UNHCR* (29 лістапада 2020). Архівавана з першакрыніцы 10 снежня 2020. Праверана 10 снежня 2020.
9. ↑  More Ethiopian refugees arrive in eastern Sudan - Sudan Tribune: Plural news and views on Sudan **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *sudantribune.com*. Архівавана з першакрыніцы 27 студзеня 2021. Праверана 4 студзеня 2021.
10. ↑  "Ethiopia: UN says 20,000 refugees missing in Tigray". *Al Jazeera English*. 2020-02-02. Архівавана з арыгінала 2021-02-03. Праверана 2021-02-03.
11. ↑  "Ethiopia's Tigray crisis: US calls for Eritrea troops to withdraw". *BBC News* [брытанская англійская]. 2021-01-27. Праверана 2021-02-14.
12. ↑  ethiopian pm confirms eritrean troops entered tigray during recent conflict
13. ↑  Eritrea admits presence in Ethiopia's Tigray, tells U.N. withdrawing. **(нявызн.)**.
14. ↑  Eritrea confirms its troops are fighting in Ethiopia’s Tigray. **(нявызн.)**.
15. ↑  Eritrean forces withdraw from key towns in Ethiopia's Tigray (англ.). *AP NEWS* (29 чэрвеня 2021). Праверана 29 чэрвеня 2021.
16. ↑  Situation Report EEPA HORN No. 171 - 21 June 2021 **(нявызн.)**. *Europe External Programme with Africa*.
17. ↑  Rockets fired at Eritrean capital from Ethiopia, diplomats say **(нявызн.)**.  Reuters (14 лістапада 2020). Праверана 14 November 2020.
18. ↑  Missiles hit Eritrean capital, Asmara, after Tigray threatens to attack Eritrea **(нявызн.)**.  Eritrea Hub (14 лістапада 2020). Праверана 14 November 2020.
19. ↑  Ракеты, выпущенные из Эфиопии попали в столицу Эритреи
20. ↑  СМИ: на границе между Эритреей и штатом Тыграй идут бои // Anews, 16 ноября 2020
21. ↑  Десять тысяч заключенных пропали без вести в Эфиопии // Tengrinews, 15 ноября 2020
22. ↑  Эфиопские повстанцы обстреляли ракетами Эритрею
23. ↑  Rockets target in Eritrean capital
24. ↑  "Sudanese Military Enters Disputed Lands Neighboring Tigray Region", By Naba Mohiedeen, *voanews.com*. December 05, 2020.
25. ↑  "Board accuses Sudanese forces of conspiring with TPLF to kill civilians", By Yonas Abiye, *thereporterethiopia.com*. 12 December 2020.

| ⛭Вайна ў Тыграі |
| --- |
| частка грамадзянскага канфлікту ў Эфіопіі |
| Храналогія | 

|  |  |
| --- | --- |
| 2020 | 
* Напады на базы УС Эфіопіі
* Разня ў Хамеры
* Разня ў Май Кадра
* Баі за Хамеру
* Заламбеская разня
* Ракетны ўдар па Асмэры
* Баі за Мэкэле
* Бамбардзіроўка Вукро
* Разня ў лагеры «Хітсат»
* Масавыя забойствы ў Адыграце
* Масавыя забойствы ў Хаўзэне
* Масавыя забойствы ў Вукро
* Абстрэл Мэкэле
* Разня ў Дэнгелат
* Разня ў Года
* Масавыя забойствы ў Хагерэ Селам
* Масавае забойства ў царкве Марыям Цыён

 |
| 2021 | 
* Разня ў Бора
* Разня ў Дэбано
* Разня ў Махберэ Дэго
* Разня ў Кола Тэмбіен
* Разня ў Замры
* Разня ў Фінарве
* Разня ў Гіра Арас
* Разня ў Гуху
* Аперацыя «Алула»
* Авіяўдар па Тагозе
* «Апошняе наступленне»
* Авіяўдары па Мэкэле
* Авіяўдар па Агбе
* Інцыдэнт у Дэсэ
* Сумеснае наступленне САТ і ВАА

 |
| 2022 | 
* Авіяўдар па Дэдэбіту
* Баі за Шырэ
* Прэторскае мірнае пагадненне

 |
| Іншае | 
* Рэгіянальныя выбары ў Тыграі
* Эфіопа-суданскія сутыкненні
* Мірны працэс
* Удзел Эрытрэі

 |

 |
| Бакі | 
* Узброеныя сілы Эфіопіі
* Узброеныя сілы Эрытрэі
* Пераходны ўрад Тыграя
* Фано
* Народны фронт вызвалення Тыграя
* Сілы абароны Тыграя
* Аб’яднаны фронт эфіопскіх федэралісцкіх і канфедэралісцкіх сіл

 |
| Постаці | 

|  |  |
| --- | --- |
| Урад | 
* Абій Ахмед Алі
* Сахле-Ворк Зеўдэ
* Кенеа Ядэта
* Берхану Джула
* Мулу Нега
* Аданах Абібі
* Абрахам Белай
* Ісаяс Афеворкі
* Філіпас Вальдэяханэс
* Себхат Эфрэм

 |
| Паўстанцы | 
* Дэбрэцыан Гебрэмікаэль
* Фетлворк Гебрэгзіабхер
* Тадэс Верадэ Тэсфай
* Гетачу Рэда
* Себхат Нега
* Абай Велду
* Сеюм Месфін
* Абай Цэхае
* Керыя Ібрагім
* Цадкан Гебрэтэнсэй

 |

 |
| Ваенныя злачынствы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Выпадкі | 
* Масавыя забойствы
* Дэпартацыя эрытрэйцаў
* Сексуальны гвалт

 |
| Праваабаронцы | 
* УВКПЧ
* АКПЧН
* ЭКПЧ
* КРНС
* ЭСПЧ
* АПЧЭ
* Ікана
* Себ Хідры

 |
| Расследаванні | 
* ЭКПЧ і УВКПЧ
* АКПЧН
* МЭКПЧЭ

 |

 |
| Ахвяры | 
* Людскія страты
* Голад
* Цэнтр прыёма бежанцаў «Хамдаят»
* Замежныя наступствы

 |