У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вайда (значэнні).

**А́нджэй Ві́тольд Ва́йда** (польск.: Andrzej Witold Wajda; 6 сакавіка 1926, Сувалкі, Беластоцкае ваяводства, Польшча — 9 кастрычніка 2016, Варшава, Польшча) — польскі тэатральны дзеяч і кінарэжысёр, лаўрэат прэстыжных кінаўзнагарод, у тым ліку: «Залатой пальмавай галіны» ў Канах (1981) і «Оскара» (2000). Палітык і грамадскі дзеяч, кавалер найвышэйшых дзяржаўных узнагародаў шэрагу краін: Польшчы, Японіі, Балгарыі, Францыі. З’яўляўся членам французскай кінаакадэміі, быў абраны на месца памерлага Федэрыка Феліні. Вайда зняў каля 40 фільмаў, некаторыя з якіх сталі класікай сусветнага кіно.

Біяграфія
---------

Вайда нарадзіўся ў Сувалках у сям’і афіцэра польскага войска і настаўніцы. Сам сябе ён называе «інтэлігентам у другім пакаленні» і ганарыцца тым, што яшчэ яго бацька быў сынам селяніна з-пад Кракава. Бацьку ў 1939 годзе забралі ў палон «СССР» і забілі ў Катыні. Падчас вайны Анджэй Вайда жыў у Кракаве і працаваў у майстэрні свайго дзядзькі. Дзядзька хаваў у сваёй хаце яўрэяў, так што будучы рэжысёр мог у кожны момант загінуць, калі б пра гэта даведаліся акупанты. Вайда кажа, што менавіта тады добра зразумеў, што такое цяжкая фізічная праца і потым, калі здымаў свае знакамітыя фільмы, сярод якіх «Чалавек з мармуру», прысвечаны лёсу рабочага, дык добра ведаў, што робіць.

Пасля сканчэння Другой сусветнай вайны Вайда пайшоў вучыцца ў Кракаўскую акадэмію мастацтваў імя Яна Матэйкі, бо, маючы здольнасці да малявання, хацеў стаць мастаком. Пасля трох гадоў навучання ў кракаўскай акадэміі мастацтваў Вайда зразумеў, што гэта не тое, чым ён хацеў займацца і тады, выпадкова пабачыўшы аб’яву аб прыёме студэнтаў у Школу кіно ў Лодзі, вырашыў пайсці туды.

Фільм Анджэя Вайды «Чалавек з мармуру» быў зняты ў 1977 годзе і стаў адным з найбольш значных фільмаў у польскай гісторыі. Галоўны герой стужкі — а падзеі адбываюцца ў 1950-я гады — муляр Матэвуш Біркут, якога малады кінадакументаліст разам з партыйным кіраўніком адной з ударных будоўляў вырашылі выкарыстаць, каб усталяваць новы рэкорд у хуткасці кладкі цэглы. Дакументаліст атрымлівае добры матэрыял, а кіраўнік будоўлі — прасоўваецца далей па партыйнай лесвіцы, абодва — пахвалу партыйнага начальства. Для гэтага абраны менавіта Біркут — разам з памочнікамі ён, натуральна пад наглядам спецслужб, павінен пакласці 30 тысяч цаглінаў цягам адной змены…

У 1980-х гадах Анджэй Вайда стаў удзельнічаць у грамадскай і апазіцыйнай дзейнасці. У 1981 годзе ён стаў членам камітэту дарадцаў пры Леху Валенсе, а пазней ад «Салідарнасці» балатаваўся ў Сенат, выйграў выбары. Але калі паглядзець на фільмаграфію Вайды дык складаецца ўражанне, што палітычная дзейнасць не перашкаджала яму працягваць здымаць кіно, прычым у часы супрацоўніцтва з Валенсам — у 1981 годзе ён здымае слыннага «Чалавека з жалеза», а ў часе сенатарства ў 1990 годзе яшчэ больш знаны фільм «Корчак», які называюць адным з найбольш важных еўрапейскіх фільмаў аб Халакосце — вынішчэнні яўрэяў нацыстамі.

Калі Анджэй Вайда атрымаў «Оскара» за ўнёсак у кінамастацтва, ў кароткай прамове ён сказаў: «Ladies and Gentlemen! Я буду гаварыць па-польску, бо хачу сказаць тое, што думаю, а думаю заўсёды па-польску. Прымаю гэту ўзнагароду як выраз прызнання не толькі для мяне, але і для ўсяго польскага кіно. Тэмамі шмат якіх з нашых фільмаў былі жахі нацызму, няшчасці, якія нясе камунізм. Таму цяпер я хачу падзякаваць амерыканскім сябрам Польшчы і маім землякам, якім нашая краіна абавязаная сваім вяртаннем у сям’ю дэмакратычных народаў, да заходняй цывілізацыі. Я вельмі хачу, каб адзіным агнём, з якім сутыкаецца чалавек, быў агонь вялікіх пачуццяў — кахання, удзячнасці і салідарнасці».

2 красавіка 2000 года Анджэй Вайда перадаў статуэтку «Оскара» «на ўсе часы» ў музей Ягелонскага ўніверсітэта што ў Кракаве. Ці не было шкада? Тым больш што раней, Вайда аддаў у гэты музей сваю «Залатую пальмавую галіну» з Канаў і «Залатога льва» з Венецыі.

У 2007 годзе Анджэй Вайда зняў фільм «Катынь». Гэты фільм, да здымкаў якога рэжысёр рыхтаваўся шмат гадоў, спрабуючы знайсці адпаведны сцэнарый, мае для яго і асабістае значэнне — у 1939 годзе бацьку забралі ў палон і расстралялі ў Катыні.

За некалькі месяцаў да смерці Анджэй Вайда скончыў свой апошні фільм «Powidoki» («Паслявобразы»). Гэта гісторыя пра тое, як камуністычныя ўлады знішчылі выбітнага мастака, мяцежнага чалавека — Уладзіслава Страмінскага, які выступаў супраць дактрыны сацыялістычнага рэалізму. Фільм павінны выйсці ў пракат у студзені 2017 года.

Анджэй Вайда памёр увечары 9 кастрычніка 2016 года. Смерць наступіла ў выніку адмовы работы лёгкіх. За некалькі дзён да гэтага рэжысёр быў шпіталізаваны і знаходзіўся ў стане медыкаментознай комы.

19 кастрычніка 2016 года ўрна з прахам Анджэя Вайды, згодна волі нябожчыка, была пахавана ў магіле яго маці на Сальваторскіх могілках у Кракаве.

Выбраная фільмаграфія
---------------------

Выбраная фільмаграфія (арыгінальныя назвы на польскай мове):

* «Pokolenie» (1954)
* «Kanał» (1957)
* «Попел і дыямент» (1958)
* «Lotna» (1959)
* «Niewinnni czarodzieje» (1960)
* «Wszystko na sprzedaż» (1968)
* «Polowanie na muchy» (1969)
* «Brzezina» (1970)
* «Krajobraz po bitwie» (1970)
* «Wesele» (1972
* «Ziemia obiecana» (1974)
* «Smuga cienia» (1976)
* «Bez znieczulenia» (1978)
* «Człowiek z marmuru» (1977)
* «Panny z Wilka» (1979)
* «Z biegiem lat, z biegiem dni…» (1980)
* "Чалавек з жалеза *(1981 (Залатая пальмавая галіна Канскага фестывалю)*
* «Danton» (1982)
* «Eine Liebe in Deutschland» (1983)
* «Kronika wypadków miłosnych» (1985)
* «Korczak» (1990)
* «Pierścionek z orłem w koronie» (1992)
* «Nastazja» (1994)
* «Wielki tydzień» (1995)
* «Panna Nikt» (1996)
* «Pan Tadeusz» (1999)
* «Wyrok na Franciszka Kłosa» (2000)
* «Zemsta» (2002)
* «Jan Nowak Jeziorański. Kurier z Warszawy. 60 lat później 1944—2004» (2004)
* «Solidarność, Solidarność…» (2005)
* «Катынь (фільм)» (2007)
* «Tatarak» (2009)
* «Wałęsa. Człowiek z nadziei» (2013)
* «Powidoki» (2016)

Заўвагі
-------

1. ↑  Вайда Анджей // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 27 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
2. 1 2  Andrzej Wajda // filmportal.de — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>
3. ↑  Вайда Анджей // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969. Праверана 28 верасня 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5061737'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17378135'></a>
4. ↑
5. ↑  Polish film director Andrzej Wajda dies
6. ↑  Andrzej Wajda, Celebrated Polish Director, Dies at 90
7. 1 2 3  Andrzej Wajda nie żyje. Reżyser zmarł w niedzielę wieczorem. Przed laty pytany o film życia mówił: «Ciągle przede mną. Żyję tym, co będzie jutro, dziś już było», Wyborcza.pl.
8. ↑  Andrzej Wajda nie żyje. Warszawskie miejsca związane z reżyserem, Wyborcza.pl.
9. ↑  zviazda.by
10. ↑  Andrzej Wajda nie żyje. Wybitny reżyser miał 90 lat, Gazeta.pl.
11. ↑  Ostatnie pożegnanie Andrzeja Wajdy. Reżyser spoczął w rodzinnym grobowcu, TVN24.pl.

Спасылкі
--------

* Анджэй Вайда — на беларускай «Свабодзе»(недаступная спасылка)

 У Вікіцытатніку ёсць старонка па тэме **Анджэя Вайды**
* Што нам пакінуў Анджэй Вайда? — zviazda.by

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск · Rotten Tomatoes · RKDartists |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Ларуса · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Treccani · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: andrzej-witold-wajda-rezyser-wiesz · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 90171897 · BNC: a1235210x · BNE: XX1156636 · BNF: 11928786p · CiNii: DA02511000 · EGAXA: vtls003618516 · GND: 118628534 · GTAA: 167690 · ICCU: RAVV027540 · ISNI: 0000 0001 2147 4879 · LCCN: n50021372 · LNB: 000072078 · NDL: 00476732 · NKC: jn20000720323 · NLA: 35586634 · NLG: 91211 · NLP: A11795256 · NSK: 000079888 · NTA: 069457182 · NUKAT: n94201917 · LIBRIS: 243189 · SUDOC: 027191656 · VIAF: 109769092 · ULAN: 500064491 |

 |

| ⛭Прэмія «Сезар» за найлепшую рэжысуру |
| --- |
| 1970-я | 
* Бертран Тавернье (1976)
* Джозеф Лоўзі (1977)
* Ален Рэнэ (1978)
* Крысціян дэ Шалонж (1979)

 |
| 1980-я | 
* ✯ Раман Паланскі (1980)
* Франсуа Труфо (1981)
* Жан-Жак Ано (1982)
* Анджэй Вайда (1983)
* Этарэ Скола (1984)
* Клод Зідзі (1985)
* Мішэль Дэвіль (1986)
* Ален Кавалье (1987)
* Луі Маль (1988)
* Жан-Жак Ано (1989)

 |
| 1990-я | 
* Бертран Бліе (1990)
* Жан-Поль Рапно (1991)
* Ален Карно (1992)
* Клод Сатэ (1993)
* Ален Рэнэ (1994)
* Андрэ Тэшыне (1995)
* Клод Сатэ (1996)
* Бертран Тавернье / Патрыс Леконт (1997)
* Люк Бесон (1998)
* Патрыс Шэро (1999)

 |
| 2000-я | 
* Тані Маршаль (2000)
* Дамінік Моль (2001)
* Жан-П’ер Жэнэ (2002)
* ✯ Раман Паланскі (2003)
* Дэні Аркан (2004)
* Абдэлатыф Кешыш (2005)
* Жак Адзіяр (2006)
* Гіём Кане (2007)
* Абдэлатыф Кешыш (2008)
* Жан-Франсуа Рышэ (2009)

 |
| 2010-я | 
* Жак Адзіяр (2010)
* ✯ Раман Паланскі (2011)
* Мішэль Хазанавічус (2012)
* Міхаэль Ханэке (2013)
* ✯ Раман Паланскі (2014)
* Абдэрахман Сісака (2015)
* Арно Дэплешэн (2016)
* Ксаўе Далан (2017)
* Альбер Дзюпантэль (2018)
* Жак Адзіяр (2019)

 |
| 2020-я | 
* ✯ Раман Паланскі (2020)

 |


| ⛭Прэмія еўрапейскай кінаакадэміі за прыжыццёвыя дасягненні |
| --- |
| 1980-я | 
* Інгмар Бергман, Марчэла Мастраяні (1988)
* Федэрыка Феліні (1989)

 |
| 1990-я | 
* Анджэй Вайда (1990)
* Аляксандр Траўнэр (1991)
* Білі Уайлдэр (1992)
* Мікеланджэла Антаніёні (1993)
* Рабер Брэсон (1994)
* Марсэль Карнэ (1995)
* Сэр Алек Гінес (1996)
* Жанна Маро (1997)
* Джэрэмі Айранс (1998)
* Эніа Марыконэ (1999)

 |
| 2000-я | 
* Рычард Харыс (2000)
* «Монці Пайтан» (2001)
* Таніна Гуэра (2002)
* Клод Шаброль (2003)
* Карлас Саура (2004)
* Сэр Шон Конэры (2005)
* ✯ Раман Паланскі (2006)
* Жан-Люк Гадар (2007)
* Дама Джудзі Дэнч (2008)
* Кен Лоўч (2009)

 |
| 2010-я | 
* Бруна Ганц (2010)
* Стывен Фрырз (2011)
* Бернарда Берталучы (2012)
* Катрын Дэнёў (2013)
* Аньес Варда (2014)
* Шарлота Рэмплінг (2015)
* Жан-Клод Кар’ер (2016)
* Аляксандр Сакураў (2017)
* Кармен Маўра (2018)
* Вернер Херцаг (2019)

 |
| 2020-я | 
* Марта Месараш (2021)

 |
| Еўрапейская кінаакадэмія |