recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Арка Трая́на** (гістарычная назва — «Залатыя вароты», лац.: porta aurea) — трыўмфальная арка на поўдні Італіі ў г. Беневент, узведзеная ў гонар імператара Траяна на найважнейшым скрыжаванні Апіевай дарогі, напачатку новай Траянавай дарогі (Via Traiana) з Беневента ў Брундзізій. Збудаванне памерам 15.6 м x 8.6 м было пабудавана ў 114—117 гг. архітэктар (меркавана) Апаладор Дамаскі.

На абодвух баках атыка размешчана адзін і той жа пасвячальны надпіс:

IMP[ERATORI] CAESARI DIVI NERVAE FILIO
NERVAE TRAIANO OPTIMO AVG[USTO]
GERMANICO DACICO PONTIF[ICI] MAX[IMO] TRIB[UNICIA]
POTEST[ATE] XVIII IMP[ERATORI] VII CO[N]S[ULI] VI P[ATRI] P[ATRIAE]
FORTISSIMO PRINCIPI SENATVS P[OPULUS]Q[UE] R[OMANUS]

Імператару, Цэзару, сыну боскага Нервы, Нерве Траяну, найлепшаму Аўгусту Германскаму, Дакійскаму, вялікаму пантыфіку, у 18-ы раз трыбуну, у 7-ы раз імператару, у 6-ы раз консулу, айцу айчыны, наймагутнаму прынцэпсу — сенат і народ Рыма.

На невялікім фрызе аркі (адзіны цалкам захаваны рымскі «трыўмфальны» фрыз) адлюстраваны трыумф Траяна пасля вайны з дакамі, якая скончылася ў 106 г. поўнай перамогай рымлян. Каб правільна «прачытаць» яго, неабходна пачаць агляд з паўночна-ўсходняга боку аркі і рухацца вакол яе па гадзіннікавай стрэлцы.

Зноскі
------

1. ↑  Маюцца на ўвазе перамогі Траяна над германцамі і дакамі.
2. ↑  Сам трыумф прайшоў у 107 годзе і быў неверагодна пышным: ён доўжыўся 123 дні.

Гл. таксама
-----------

* Калона Траяна
* Форум Траяна
* Аркі Траяна (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4458739-9 · LCCN: sh85006489 |
У гэтага тапоніма ёсць і іншыя значэнні, гл. Абідас (значэнні).

Македонскі залаты статэр, адчаканены ў Абідасе. 323—317 ці 297 гг. да н.э.
Краявід праліваў каля Абідаса.
**А́бідас** (стар.-грэч.: Ἄβῡδος, лац.: Abydus) — старажытнагрэчаскі горад, папярэднік Канстанцінопаля ў якасці гандлёвага моста паміж Еўропай і Азіяй. Быў размешчаны ў Мізіі, на азіяцкім беразе Гелеспонта, дзе берагі яго збліжаюцца да 2 кіламетраў, насупраць гарады Сест. Паводле легенды, Леандр жыў у Абідасе і плаваў праз Гелеспонт да Гера.

Згадкі пра Абідас сустракаецца ў «Іліядзе». Грэчаскае паселішча на месцы фракійскага было заснавана мілетцамі з ведама лідыйскага цара Гіга прыблізна за 670 гадоў да н.э. У час грэка-персідскіх войнаў Абідас праславіўся будаўніцтвам моста цераз Гелеспонт  (англ.) (бел. які навёў ад Абідаса да Сеста цар Ксеркс для пераправы сваёй незлічоных полчышчаў. Тым часам вядомы тыран Дафніс, які кіраваў як стаўленік персаў.

У 411—394 гадах да н.э. абідасцы былі ў саюзе са Спартай супраць Афін, прычым у 411 годзе да н.э. пры Абідасе афіняне разбілі спартанцаў, затым горад перайшоў пад руку Ахеменідаў. Каля 360 года да н.э. вядомы тыран Іфіяд. У 334 годзе да н.э. Аляксандр Македонскі пераправіўся з Сеста ў Абідас, папярэдне кінуўшы ў бок горада сваю дзіду — як знак будучага заваявання Азіі. У 200 годзе да н.э. абідасцы праславілі сябе геройскім супраціўленнем Філіпу V Македонскаму.

Апошнія звесткі пра горад сустракаюцца ў візантыйскія часы, калі тут збіралі мыту з суднаў, якія праплывалі па Гелеспонце. 13 красавіка 989 года ў бітве каля Абідаса візантыйскі імператар Васілій II разбіў мяцежныя войскі Варды Фокі Малодшага. У гэтай бітве на баку Васілія II браў удзел шасцітысячны корпус русаў, пасланы на дапамогу імператару кіеўскім князем Уладзімірам Святаславічам. У 1024 годзе каля Абідаса з грэкамі ваяваў рускі княжыч Хрысахір.

Менавіта тут з Еўропы ў Азію перапраўляліся крыжакі.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Абидос // Словарь античности = Lexikon der Antike (руск.) / сост. Й. Ирмшер, Р. Йоне ; пер. с нем. В. И. Горбушин, Л. И. Грацианская, И. И. Ковалёва, О. Л. Левинская ; редкол.: [В. И. Кузищин (отв. ред.), С. С. Аверинцев, Т. В. Васильева, М. Л. Гаспаров и др. — М.: Прогресс, 1989. — С. 7. — 704 с. — ISBN 5-01-001588-9.
2. ↑  *Авідзій*. Гераіды. XIX, 1
3. ↑  *Гамер*. Іліяда. II, 836
4. ↑  *Страбон*. Геаграфія. XIII. I.12
5. ↑  *Герадот*. Гісторыя. VII, 33

Літаратура
----------

* Абидос, город в Мизии // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей · Энцыклапедычны лексікон · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Catholic (1997—…) · Pauly-Wissowa · Гранат |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4084666-0 · VIAF: 244996533 |
**Арт Сядзіба** — культурная пляцоўка і грамадская арганізацыя, якая нарадзілася ў канцы 2011 года ў Мінску.

Анхела Эспіноса Руіс і Дзяніс Мандзік у «Арт Сядзібе» на праекце «Беларускамоўныя» падчас юбілейнай 10-й сустрэчы (2018 год).

Гісторыя
--------

### «Арт Сядзіба» на «Гарызонце» і ціск уладаў

Першая «Арт Сядзіба» адчынілася 24 снежня 2011 года ў ГД «Гарызонт». 24 чэрвеня Павел Белавус атрымаў загад да 23 ліпеня вызваліць памяшканне, якое займала творчая ўстанова.

Наступнае памяшканне арганізацыя арандавала па праспекце Пушкіна, 28а. Аднак 28 верасня канцэрт Лявона Вольскага не адбыўся — МНС апячатала памяшканне.

Новая доўгатэрменовая дамова на трэцяе памяшканне была падпісана 20 лістапада. Арэнда была праплочана на 2 месяцы наперад. Аднак 6 снежня Павел Белавус атрымаў прапанову скасаваць дамову з ААТ «РефОйлПродукт» у сувязі з «экстрэмальнай сітуацыяй». Афіцыйнай падставай быў той факт, што памяшканне спатрэбілася ўласніку, ААТ «Сукно», «для ўласных патрэбаў».

Раней «Арт Cядзіба» 8 месяцаў працавала ў памяшканні заводу «Гарызонт». Там паспелі адбыцца дзясяткі сустрэчаў з вядомымі музыкамі, мовазнаўцамі, гісторыкамі. У ліпені 2012 году беларускамоўная прастора пазбавілася магчымасці арэндаваць памяшканне, як мяркуюць яе стваральнікі, у сувязі з тым, што права на выступ у «Арт Сядзібе» мог атрымаць кожны. У верасні 2012 сітуацыя паўтарылася: «Арт Сядзібу» зноўку пазбавілі памяшкання .

### «Арт Сядзіба» ў падпольным фармаце

Каля году «Арт Сядзіба» была вымушана існаваць паўпадпольна: пляцоўка месцілася ў звычайнай двухпакаёвай кватэры ў цэнтры Мінску, непадалёк ад парку Горкага. За гэты час у падпольным памяшканні правялі каля сотні мерапрыемстваў: ад кватэрнікаў да семінараў, моўных лекцый і прэс-канферэнцый.

### Вяртанне ў фармат адкрытай культурнай пляцоўкі

З кастрычніка 2013 года «Арт Сядзіба» ўзнавіла сваю дзейнасць як культурная пляцоўка ў Мінску на завулку Інструментальным, 6 Архівавана 22 сакавіка 2014..

Заснавальнікі
-------------

* Стас Бабайцаў
* Франак Вячорка
* Зміцер Афанасенка (Amaroka)

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 2 сакавіка 2012.
* «Арт Сядзіба» ва «УКантакце»
* «Арт Сядзіба» ў Facebook
* «Арт Сядзіба» ў Твітэры
* «Арт Сядзіба» на YouTube

Зноскі
------

1. ↑  *Броўка, Мікіта*. Пра «Арт Сядзібу» знялі дакументальны фільм  (бел.).  Новы Час (13 мая 2012). Архівавана з першакрыніцы 9 лютага 2020. Праверана 9 лютага 2020.
2. ↑  *Грушэцки А.*. «Беларускамоўны» юбілей. Іспанская кроў і беларускае сэрца **(нявызн.)**.  Новы Час (22 лістапада 2018). Праверана 5 кастрычніка 2023.
3. ↑  «Арт-сядзібу» зачынілі трэці раз (+фота)
4. ↑  "Арт-сядзіба" прытуліла беларускамоўных рэпераў
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дзенісевіч.
**Аркадзь Мікалаевіч Дзенісевіч** (1940, в. Вашчынічы, цяпер Пружанскі раён, Брэсцкая вобласць) — беларускі мастак, мастацтвазнаўца, педагог, паэт.

Біяграфія
---------

У 50-гадовым узросце паступіў на факультэт мастацтвазнаўства, атрымаў вышэйшую адукацыю.

Выкладаў гісторыю сусветнай культуры ў Брэсцкім дзяржаўным універсітэце імя Пушкіна. З 1991 — педагог Брэсцкай дзіцячай мастацкай школы.

Жыве ў Брэсце.

Творчасць
---------

Пісаць вершы пачаў яшчэ ў школе. Выдаў зборнік «Скарбніца жыцця».

У 1959 намаляваў першую карціну «Паляванне на львоў» (копія твору невядомага мастака). Першыя аўтарскія працы з'явіліся ў сярэдзіне 1960-х. У творчасці пераважае тэма старажытнай архітэктуры: храмы, замкі, архітэктурныя відарысы. Радзіме прысвечаныя творы «Пружанская вясна», «Ясельда», «Палескі край». Адбыліся чатыры персанальныя выстаўкі.

Займаўся аздабленнем інтэр'ераў будынку Брэсцкага аблвыканкама, абласной бібліятэкі, Іванаўскай дзіцячай бібліятэкі, школьнага музея ў вёсцы Махро Іванаўскага раёна, Драгічынскага ваенна-гістарычнага музея імя Удавікова, музея «Бездзежскі фартушок».

Даследуе творчасць Напалеона Орды і Юзафа Крашэўскага. Выдаў кнігу «Тэндэнцыі класіцызму і рамантызму ў творах Напалеона Орды», манаграфію «Ю. І. Крашэўскі. Этнаграфія. Графіка. Жывапіс».

Бібліяграфія
------------

* Тенденции классицизма и романтизма в архитектурном пейзаже Наполеона Орды / А.Н. Денисевич. — Брест, 2008. — 114 с. — ISBN 978-985-6814-66-5.
* *Денисевич, А.Н.* Ю.И. Крашевский. Этнография. Графика. Живопись / А.Н. Денисевич, А.А. Денисевич. — Брест: ОАО «Брестская типография», 2012. — 180 с.

Зноскі
------

1. 1 2  *Ніна Шабуня.*. Сустрэча на радзіме **(нявызн.)**.  Раённыя будні. Праверана 13 мая 2014.(недаступная спасылка)
2. ↑  Мастацтвазнаўца. Мастак. Паэт **(нявызн.)**.  Пружанская цэнтральная раённая бібліятэка імя Міколы Засіма. Праверана 13 мая 2014.(недаступная спасылка)
3. 1 2 3  Zialewič, 2010 & Зялевіч. Памылка шаблона sfn: няма якара: CITEREFZialewič2010Зялевіч (даведка)
4. ↑  *Яўген Бяласін.*. І мастак, і пісьменнік **(нявызн.)**.  Брестский курьер. Праверана 13 мая 2014.(недаступная спасылка)

Літаратура
----------

* *Алена Зялевіч.* Дызайнер «…Фартушка» і… // *Культура*. — 2010. — № 37. — С. 12.
Скульптура ў Варшаве
**Нот** (стар.-грэч.: Νότος) — у старажытнагрэчаскай міфалогіі бог паўднёвага (гарачага) вятра, званы «хуткім», прыносіў туманы і дажджы. Сын бога зорнага неба Астрэя і багіні світанку Эас, брат Зефіра, Эўра, і Барэя.

Гесіёд зваў яго «жудасным», за яго высокую тэмпературу. Быў згаданы ў «Іліядзе» і «Адысеі». Ноту прысвечаны адзін з арфічных гімнаў. Нота прысылаў тытан Геліяс.

Нот звычайна малюецца ў выглядзе крылатага бажаства, як правіла, пад праліўным дажджом.

Гл. таксама
-----------

* Вятры ў старажытнагрэчаскай міфалогіі

Літаратура
----------

* *Лисовый И. А. Ревяко К. А.* Античный мир в терминах, именах и названиях: Словарь-справочник по истории и культуре Древней Греции и Рима / Науч. ред. А. И. Немировский. — 3-е изд. — Мн.: Беларусь, 2001.
* Нот // Мифологический словарь / Под ред. Г. В. Щеглова и В. Арчера. — М.: ACT: Астрель: Транзиткнига, 2006.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Нот (міфалогія)
* Greek mythology: Notus Архівавана 19 ліпеня 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Кругасвет · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей |
**Юкі** (саманазва: *Ukomno'm*) — індзейскі народ у Каліфорніі (ЗША). Агульная колькасць (2010 г.) — 569 чал.

Некаторыя лінгвісты лічаць, што юкі маюць агульнае паходжанне з індзейцамі-вапа, аднак існуюць гіпотэзы пра іх сувязь з алганкінамі. У першай палове XIX ст. яны насялялі частку ўзбярэжжа і землі вакол рэк на поўначы Каліфорніі.

Асноўнымі заняткамі былі рыбалоўства і збіральніцтва. Падзяляліся на 9 розных груп на чале з правадырамі; гэтыя групы не былі шматлікімі, але вялі актыўныя войны з суседзямі.

У 1854 г. амерыканцы перасялілі юкі ў рэзервацыю Раўнд-Тэбл Вэлі. У 1936 г. яна атрымала аўтаномію.

Традыцыйная культура адметна васьмярковай сістэмай ліку, абавязковай ініцыяцыяй падлеткаў, рэлігійным культам нябеснага бога *Taikó-mol*.

Спасылкі
--------

* Yuki — California Indians
* Native Languages of the Americas: Yuki Indian Legends, Myths, and Stories
* Benjamin Madley, California's Yuki Indians: Defining Genocide in Native American History
* THE YUKI
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Белавусаў.
**Андрэй Мінавіч Белавусаў** (2 кастрычніка 1906, в. Ходасавічы, Рагачоўскі раён — 19 лістапада 1976) — поўны кавалер ордэна Славы.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 19 верасня (2 кастрычніка) 1906 года ў вёсцы Ходасавічы Рагачоўскага раёна, Гомельскай вобласці у сям'і селяніна. Беларус. Скончыў пачатковую школу. Працаваў у калгасе.

Падчас акупацыі гітлераўцамі Гомельскай вобласці знаходзіўся ў партызанскім атрадзе. Пасля вызвалення вобласці ад акупацыі у чэрвені 1944 года ўступіў у рады Чырвонай Арміі.

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны з чэрвеня 1944 года на пасадзе сапёра 657-га асобнага сапёонага батальёна 370-й стралковай дывізіі (1-ы Беларускі фронт). 14 студзеня 1945 года радавы А. М. Белавусаў абясшкодзіў 42 супрацьтанкавыя міны праціўніка. 29 студзеня 1945 года удзельнічаў у аднаўленні моста праз раку Обра ў раёне горада Мезерытц (цяпер Мендзычэж, Польшча). З 11 па 19 лютага 1945 года пераправіў на лодцы каля 40 яшчыкаў боепрыпасаў і 1,5 т. харчавання. 20 лютага 1945 падчас мініравання пярэдняга краю абсталяваў 100 гнёздаў для супрацьтанкавых мін.

25 студзеня 1945 года ўзнагароджаны ордэнам Славы 3-й ступені.

10 сакавіка 1945 года кіраваў групай разгароджвання, якой было абясшкоджана 325 супрацьтанкавых і супрацьпяхотных мін праціўніка, асабіста зрабіў 2 праходы ў загародах.

9 красавіка 1945 года ўзнагароджаны ордэнам Славы 2-й ступені.

Яфрэйтар А. М. Белавусаў у ноч на 19 красавіка 1945 года ўдзельнічаў у прарабленні праходаў у мінных палях у раёне нямецкіх гарадоў Лебус і Франкфурт, абясшкодзіў 42 міны. 25 красавіка 1945 года асабіста кіраваў групай сапёраў па навядзенню моста праз Істофковер-канал, чым забяспечыў своечасовую перакідку савецкай ваеннай тэхнікі. 13 чэрвеня 1945 года быў прадстаўлены да узнагароджвання ордэнам Славы 1-й ступені.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 15 мая 1946 года яфррэйтар Белавусаў Андрэй Мінавіч узнагароджаны Ордэнам Славы 1-й ступені.

Быў дэмабілізаваны ў 1946 годзе. Жыў у роднай вёсцы Ходасавічы. працаваў жывёлаводам у калгасе «Новы шлях». Памер 18 лістапада 1976 года.

Узнагароджаны ордэнамі Славы 1-й, 2-й, 3-й ступені, медалямі.

У горадзе Рагачоў Гомельскай вобласці на алеі Герояў у Піянерскім парке ўсталяваны памятны знак А. М. Белавусаву.

Зноскі
------

1. ↑  Белоусов Андрей Минович // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 51. — 737 с.
2. 1 2 3 4 5 6  Андрэй Мінавіч Белавусаў на сайце «Героі краіны»

Літаратура
----------

* Беляев И. Н. Сысоев А. Н. Хроника солдатской славы. мнск, 1970
* Долготович Б. Д. Кавалеры ордена славы. Минск, 2006
* Кавалеры ордена Славы трёх степеней: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии Д. С. Сухоруков. — М.: Воениздат, 2000. — 703 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-203-01883-9.
* Лобода В. Ф. Солдатская слава. книга2. М. 1967.
* Навечно в сердце народном. 3-е изд. доп. и испр. Минск, 1984.

Спасылкі
--------

* Андрэй Мінавіч Белавусаў на сайце «Героі краіны»
«**Сэрца свету**» (руск.: Сердце мира) — мастацкі фільм 2018 года рэжысёркі Наталлі Мешчанінавай[ru].

Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 25-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

Сюжэт
-----

Ягор працуе ветэрынарам на адной з трэніровачных станцый для паляўнічых сабак дзесьці ў глушы. Лісы, алені, барсукі, сабакі — гэта яго жыццё. Жыве ён у прыбудове побач з домам гаспадара. Лечыць звяроў, чысціць клеткі, наглядае за рабочымі, сустракае кліентаў і іх сабак. З жывёламі яму прасцей, чым з людзьмі. Ён бярэцца за любую працу, абы стаць сваім для гаспадара станцыі Мікалая Іванавіча і яго блізкіх. Ягору хочацца амаль немагчымага — зрабiцца часткай гэтай сям’і.

Акцёрскі склад
--------------

* Сцяпан Дзявонін
* Дзмітрый Паднозаў
* Яна Секстэ
* Віця Авадкоў
* Яўген Сыты

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 4 кінаўзнагародамі і яшчэ 14 намінацыямі.

Зноскі
------

1. ↑  Česko-Slovenská filmová databáze — 2001.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3561957'></a>
2. ↑  Serdtse mira (2018) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 22 кастрычніка 2021.
3. 1 2  Сэрца свету  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 22 кастрычніка 2021.
4. ↑  Serdtse mira — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 22 кастрычніка 2021.

Спасылкі
--------

* Сэрца свету на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · FilmAffinity · Internet Movie Database · Rotten Tomatoes |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
**Меліса лекавая**, **Мята лімонная**, **Меліса аптэчная** (*Melissa officinalis*) — шматгадовая эфірамаслічная травяністая расліна, від роду Меліса (*Melissa*) сямейства Ясноткавыя (*Lamiaceae*).

Назва
-----

Народная назва маліса, мядоўка, матачнік, раёўнін пчальнік.

Апісанне
--------

Шматгадовая травяністая расліна, добры меданос. Мае ў сабе вялікую колькасць вітаміну С, а таксама карацін, кафейную, алеанолавую і урсолавую кіслоты, эфірны алей.

Выкарыстанне
------------

Меліса лекавая больш за 2000 гадоў паспяхова выкарыстоўваецца ў народнай і навуковай медыцыне шматлікіх краін свету. Упершыню меліса была апісаная ў лац. «Historia plantarum» (стар.-грэч. Περὶ φυτῶν ἱστορίας) Тэафраста.

Ужываюць свежую і сушаную мелісу. Высокімі смакавымі якасцямі вызначаюцца лісце і маладыя парасткі, яны ўжываюцца як прыправа да салатаў, супоў, рыбных і грыбных страў, як дамешзк да кампотаў, напіткаў, чаю, араматызацыі віна, воцату. Эфірны алей выкарыстоўваюць у парфумерыі і медыцыне.

У навуковай і народнай медыцыне меліса вядома як сродак, які заспакойвае нервовую сістэму і стымулюе страваванне, асабліва пры ўздуцці страўніка. Для прыпарак і кампрэсаў ужываюць настой з мелісы пры фурункулёзе і як паласканне пры запаленні дзяснаў. Чай з мелісы ўжываюць пры галаўных болях, бяссонніцы, міфэнях, скурных высыпках, парушэнні сардэчнай дзейнасці. Яна ўваходзіць у зборы, што ўжываюць пры гіпертаніі, эпілепсіі, атэрасклерозе, захворваннях печані і інш.

У пчалярстве мелісавай вадой націраюць новыя вуллі, каб залучаць пчол.

Агратэхніка
-----------

Вырошчваюць мелісу на ўрадлівых суглінках, добра асветленых сонцам, някіслых і дастаткова ўвільготненых. На адным месцы можа расці да 10 гадоў.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  Напісанне **Меліса лекавая**, **Мята лімонная** ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. Т.10. Мн. 2000, С.272
4. ↑  *Киселевский А. И.* Латино-русско-белорусский ботанический словарь. — Мн.: «Наука и техника», 1967. — С. 83. — 160 с. — 2 350 экз.
5. ↑  *З. Верас.* Беларуска-польска-расейска-лацінскі ботанічны слоўнік. — Вільня, Субач 2: Выданне газеты «Голас беларуса», Друкарня С. Бэкэра, 1924.

Літаратура
----------

* Меліса // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10). — С. 272.
* Энцыклапедыя сельскага гаспадара. — Мн.: БелЭн, 1993.

Спасылкі
--------

* Мелисса лекарственная: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)
* *Melissa officinalis* L. (англ.) // The Plant List

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая савецкая (1 выд.) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | APNI · EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4231934-1 · LCCN: sh00004645 |
**Лушчэнне** — апрацоўка глебы адмысловымі прыладамі — лушчыльнікамі — на нязначную глыбіню (8-12 см). Пры лушчэнні адбываецца павярхоўнае рыхленне глебы, частковае абарочванне глебы і падразанне пустазелля. Лушчэнне вырабляюць перад зяблевым узворваннем поля восенню пасля ўборкі ўраджаю, каб стымуляваць прарастанне пустазелля перад асноўным узворваннем, а таксама знішчыць насякомых-шкоднікаў на розных стадыях іх развіцця ў глебе. Магчыма прымяненне лушчэння наўзамен восеньскага ўзворвання на чыстых ад пустазелля землях пры пажніўных пасевах або пасевах азімых пасля пара.

Зноскі
------

1. ↑  *Лушчэнне (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі (3-е выданне)

Літаратура
----------

* Лущение // Сельскохозяственный энциклопедический словарь (руск.) / Редкол.: В. К. Месяц (гл. ред.) и др. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — С. 174, 284, 343, 524. — 565 с. — 100 000 экз.
* Земледелие. 2 издание / под редакцией С. А. Воробьева — Москва, 1972.
**Метад Монтэ-Карла** — агульная назва шырокага класа вылічальных алгарытмаў, якія выкарыстоўваюць выпадковыя працэсы для рашэння задач, неабавязкова звязаных з імавернасцямі. Агульная ідэя метаду ў тым, каб пабудаваць выпадковы працэс, пэўная лічбавая характарыстыка якога (напрыклад, матэматычнае чаканне) супадае з рашэннем задачы. Тады задачу можна прыблізна вырашыць, атрымаўшы вялікую выбарку з гэтага працэсу і вылічыўшы з яе дапамогаю прыблізнае значэнне абранай лічбавай характэрыстыкі.

Назва метаду паходзіць ад казіно ў Манака, праз агульную асацыяцыю выпадковых працэсаў з азартнымі гульнямі.

Прыклад
-------

Прыбліжэнне ліку π метадам Монтэ-Карла.
Напрыклад, мы хочам вылічыць прыблізнае значэнне {\displaystyle {\pi }}. Гэта можна зрабіць наступным чынам:

* Упішам чвэрць круга радыусам 1 у квадрат са стараною 1, як паказана на малюнку. Плошча квадрата ў такім разе роўная 1, а плошча чвэрці круга роўная {\displaystyle {\frac {\pi }{4}}}.
* Пачнем генерыраваць пары выпадковых лікаў, раўнамерна размеркаваных на адрэзку {\displaystyle [0;1]}. Гэтыя пары лікаў будуць каардынатамі пунктаў унутры квадрата.
* Доля пунктаў, якія трапілі ўнутр чвэрці круга, будзе, відавочна, прыблізна роўная долі, якую плошча чвэрці круга складае ад усёй плошчы квадрата, г.зн. {\displaystyle {\frac {\pi }{4}}}.
* Памножыўшы гэты вынік на 4, атрымаем прыблізнае значэнне ліку {\displaystyle {\pi }}.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Клішэвіч.
**Уладзімір Сідаравіч Клішэвіч** (12 сакавіка 1914, Краснадворцы, цяпер Салігорскі раён, Мінская вобласць — 14 лістапада 1978, Лос-Анджэлес, ЗША) — беларускі паэт.

Біяграфія
---------

Сканчыў педагагічныя курсы ў Слуцку, працаваў настаўнікам. У 1933 годзе паступіў на літаратурны факультэт Мінскага педагагічнага інстытута, аднак, скончыць яго не ўдалося. У 1936 годзе рэпрэсіраваны і сасланы на Калыму. У жніўні 1940 года прывезены ў Мінск на даследаванне і перагляд справы і заспеты вайной. Падчас акупацыі жыў у Слуцку, рэдагаваў «Газэту Случчыны». У 1944 годзе выехаў у Германію. З 1948 года жыў у ЗША, рэдагаваў ратапрынтны часопіс «Беларус у Амерыцы», працаваў выкладчыкам у каледжы ў штаце Індыяна. Некалькі разоў прыязджаў у БССР. Выказваў захапленне савецкім ладам жыцця, што абурыла беларускую эміграцыю і спрычынілася з’яўленню ў замежнай беларускамоўнай прэсе фельетонаў, эпіграм, карыкатур на У. Клішэвіча.

Творчасць
---------

Друкаваць вершы пачаў у 1931 годзе, выступаў у акруговай і раённай перыёдыцы. У час вайны друкаваўся ў акупацыйных газетах. Удзельнічаў у калектыўных зборніках «Песняры Случчыны» (Слуцк, 1943) і «Ля чужых берагоў» (Мюнхен — Нью-Ёрк, 1955). У 1964 годзе выдаў зборнік паэзіі «Далячынь» (Саўт-Рывер, ЗША), у 1965 — паэму «Васіль Каліна» (Лондан), у 1973 — зборнік «Сняцца сны мне залатыя» (Бібліятэка газеты «Голас Радзімы», Мінск). У 1970—1975 гады шмат вершаў апублікаваў у газеце «Голас Радзімы». Перакладаў на беларускую мову творы Анакрэона, Лукіяна, Катула, Платона, Амара Хаяма, Ф. Шылера, П. Шэлі, У. Уітмена, а таксама С. Ясеніна, М. Рыльскага і інш.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Клішэвіч Уладзімір Сідаравіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
* Клішэвіч Уладзімір Сідаравіч // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 4: Кадэты — Ляшчэня / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 1997. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0041-2.
* Уладзімір Клішэвіч. Вершы // Туга па Радзіме. Паэзія беларускай эміграцыі / уклад. Б. Сачанка. — Мн .: Мастацкая літаратура, 1992. — С. 262-293. — 639 с. — 5 000 экз. — ISBN 5-340-01086-6.
* *Юрэвіч, Л.* Шматгалосы эпісталярыум : гісторыя людзей і ідэй на эміграцыі ў ліставанні / Прадм. і рэд. Н. Гардзіенка. — Мінск: Кнігазбор, 2012. — 660 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны ; кн. 20). — ISBN 978-985-7007-43-1.

Спасылкі
--------

* Паэт, якога праклялі сучасьнікі. 20 фактаў пра Ўладзімера Клішэвіча.  // Радыё Свабода, 12 сакавіка 2019
Элемент пажарнай сігналізацыі — апавяшчальнік
**Пажарная сігналізацыя** — сукупнасць тэхнічных сродкаў для выяўлення пажару, паведамлення аб месцы яго ўзнікнення, а таксама кіравання тэхнічнымі сродкамі проціпажарнай аховы ці іншым абсталяваннем. Мае сетку пажарных апавяшчальнікаў для выяўлення небяспечных фактараў пажару (нарыклад, дыму, выпраменьвання, полымя, прадуктаў няпоўнага згарання) і пераўтварэння іх у электрычны сігнал з мэтай далейшай перадачы, прыёмна-кантрольнае абсталяванне для апрацоўкі інфармацыі, крыніцы электрасілкавання, кампаненты кіравання іншымі сістэмамі.

Зноскі
------

1. ↑  Мантаж пажарнай сігналізацыі-спецыфіка працы на аб'ектах

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 11: Мугір — Паліклініка / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 11. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0188-5 (т. 11).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Пажарная сігналізацыя
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Луйк.

**Тэр’е Луйк** (нар. 13 красавіка 1941 г. Талін) — эстонская актрыса, вядомая дзякуючы галоўнай ролі фільма «Гарэзныя павароты».

Біяграфія
---------

Нарадзілася 13 красавіка 1941 года ў Таліне. У 1959 годзе скончыла школу, у школьныя гады займалася балетам і музыкай.

У тым жа годзе на кінастудыі «Талінфільм» знялася ў галоўнай ролі ў фільме «Гарэзныя павароты», які атрымаў такі поспех, што праз два гады было вырашана зняць каляровую панарамную версію пад назвай «Небяспечныя павароты»; актрыса атрымала прэмію за лепшую жаночую ролю на II-ым Кінафестывалі рэспублік Прыбалтыкі, Малдавіі і Беларусі (Рыга, 1960), крытыкай адзначаўся «талент маладой артысткі, якая здолела пры вонкавым падабенстве сваіх гераінь (яна грае ў фільме ролі абедзвюх сясцёр) адрозненне іх характараў» («Мастацтва кіно», 1960).

У 1960—1961 гадах знялася ў эпізадычных ролях у пары фільмаў кінастудыі «Талінфільм».

У 1961 годзе была зацверджана на галоўную ролю фільма «Каралева бензакалонкі» на яе кандыдатуры настойваў малады рэжысёр Мікалай Літус, які пачынаў здымаць фільм, з ёй ужо быў зняты матэрыял, але на працоўным праглядзе дырэкцыя Кінастудыі імя А. Даўжэнкі прыняла рашэнне зняць Луйк з ролі, бо тая «занадта інтэлігентная, халодная» і камедыі з ёй не атрымліваецца.

Кар’еру кінаактрысы не працягнула.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Давідовіч.

**Сяргей Фёдаравіч Давідовіч** (20 ліпеня 1942, Карпілаўка) — беларускі паэт і мастак-жывапісец.

Біяграфія
---------

З юнацкіх гадоў пераехаў у Мінск. Працаваў у праваахоўных органах: прайшоў шлях ад сэржанта да палкоўніка. Скончыў Мінскую Вышэйшую школу МУС (1982). Быў дэпутатам Вярхоўнага Савета РБ 12-га склікання, старшынёй камісіі Вярхоўнага Савета па пытаннях галоснасці, сродкаў масавай інфармацыі і правоў чалавека, членам Прэзідыума Вярхоўнага Савета РБ.

Член Саюза беларускіх пісьменнікаў (з 1994) і Беларускага Саюза мастакоў (з 1995).

Творчасць
---------

У 1990-х выдаў зборнікі вершаў «Спасцігнуў я тайну», «Люстэрка лёсу», паэтычна-празаічныя кнігі «Нясу свой крыж», «Горкая кропля», напісаў больш за 30 паэм, сярод якіх «Зона», «Адкрыты ліст», «Маналог», «Лёс лесу». Паводле М. Шавыркінай, паэзія Сяргей Давідовіча ўяўляе сабой «філасофскі роздум над нашым учора і сёння, над лёсам народа, гэта балючыя пытанні пра будучыню Бацькаўшчыны…». Асобныя вершы паэта пакладзеныя на музыку Яўгенам Глебавым, Ігарам Лучанком, Валерыем Івановым, Леанідам Захлеўным.

Як мастак-жывапісец працуе ў жанры тэматычнай карціны-пейзажа («Вясна», «Курапаты», «Лагойшчына», «Карпілаўка»), карціны грамадзянскай тэматыкі («Трэба выжыць, Беларусь», «Мама-выратавальніца», «Чарнобыльская пастка», «Першамай-86», «Чарнобыльскі гулівэр» і інш.)

Напісаў сцэнарый для беларускамоўнай камедыі «Свежына з салютам».

Прызнанне
---------

* Лаўрэат Нацыянальнай літаратурнай прэміі ў намінацыі «Лепшы твор дзіцячай літаратуры» (2016)

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5
2. 1 2
3. ↑  *Шавыркіна, М.* Летапіс Сяргея Давідовіча // *Роднае слова*. — Мн.: 2002. — № 11. — С. 75.
4. ↑  Объявлены лауреаты 2-й Национальной литературной премии (руск.)(недаступная спасылка).  Naviny.by (6 верасня 2015). Архівавана з першакрыніцы 5 верасня 2016. Праверана 4 верасня 2016.

Літаратура
----------

* *Шавыркіна, М.* Летапіс Сяргея Давідовіча // *Роднае слова*. — Мн.: 2002. — № 11. — С. 75.
* Сяргей Фёдаравіч Давідовіч на сайце Віртуальнага музея горада Лагойска

Спасылкі
--------

* «Родныя вобразы». Сяргей Фёдаравіч Давідовіч-Зосін(недаступная спасылка)
**Асацыя́цыя белару́скіх ба́нкаў** — недзяржаўная некамерцыйная арганізацыя, якая аб’ядноўвае камерцыйныя банкі і іншыя арганізацыі, дзейнасць якіх звязана з функцыянаваннем грашова-крэдытнай сістэмы. Прадметам дзейнасці Асацыяцыі з’яўляецца кансалідацыя намаганняў камерцыйных банкаў для абароны агульных інтарэсаў і аказанне ўсебаковай дапамогі для рашэння якія стаяць перад імі задач.

Гісторыя
--------

Створана ў 1990 годзе і ў цяперашні час аб’ядноўвае 25 банкаў з разгалінаванай сеткай філіялаў па ўсёй рэспубліцы і 11 арганізацый, дзейнасць якіх звязана з функцыянаваннем банкаўскай сістэмы.

Мэты
----

* прадстаўленне і абарона правоў і законных інтарэсаў сваіх сябраў;
* каардынацыя дзейнасці банкаў і павышэнне эфектыўнасці іх работы;
* садзейнічанне выпрацоўцы і ажыццяўленню грашова-крэдытнай палітыкі і развіццю банкаўскай справы ў рэспубліцы.

Зноскі
------

1. ↑  Старшынёй Асацыяцыі беларускіх банкаў абраны Аляксандр Кучынскі **(нявызн.)**, *Радыё Рацыя*. Праверана 29 студзеня 2019.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* abbanks.by/ — афіцыйны сайт Асацыяцыі беларускіх банкаў
Категорія:Селища України за алфавітом
Категорія:Селища з невідомою датою заснування
**Пойма** (укр.: Пойма; да 2016 года — *Цюрупінск*, укр.: Цюрупинськ) — пасёлак ва Украіне, ў Алешкаўскай гарадской абшчыне Херсонскага раёна Херсонскай вобласці. Насельніцтва складае 117 чалавек.

Насельніцтва
------------

Згодна з перапісам УССР 1989 года існуючае насельніцтва пасёлка складала 145 чалавек, з якіх 66 мужчын і 79 жанчын.

Згодна з перапісам насельніцтва Украіны 2001 года у пасёлку пражывала 117 чалавек.

### Мова

Размеркаванне насельніцтва па роднай мове па перапісу 2001 года:

| Мова | Адсотак |
| --- | --- |
| украінская | 93,16 % |
| руская | 6,84 % |

Зноскі
------

1. ↑  Пастанова Вярхоўнай Рады Украіны ад 19 травня 2016 року года № 1377-VIII «Про перейменування окремих населених пунктів та районів»

Спасылкі
--------

* Надвор’е у пасёлку Пойма

* Сайт Алешкаўскай гарадской абшчыны
Пячатка Грамады беларускай моладзі ў Горадні.
**«Грамада беларускай моладзі ў Горадні»** — беларуская маладзёжная арганізацыя ў Гродне. Існавала з мая 1919 да 1921 года.

Ініцыятары стварэння — Тамаш Грыб, Паўліна Мядзёлка, Лукаш Дзекуць-Малей і інш. У кастрычніку 1919 года налічвала 100 сяброў, большасць з іх складалі былыя ўцекачы Першай сусветнай вайны, настаўнікі беларускіх школ. 14 кастрычніка 1919 года на 2-м агульным сходзе ў кіраўніцтва Грамады абраны Паўліна Мядзёлка (старшыня), Курбскі і Амяльянчык (нам. старшыні), К. Салошык (сакратар). Паводле статута мела на мэце гуртаванне моладзі, прапаганду роднай мовы, гісторыі, геаграфіі, фальклору, развіццё спорту і фізічнай культуры. Працавалі секцыі: самаадукацыйная, літаратурная, драматычная, харавая, спартыўная і інш.; драматычны гурток (кіраўніца П. Мядзёлка), хор (кіраўнік У. Шах). Арганізоўваліся лекцыі па беларусазнаўстве, вечарыны, тэатральныя спектаклі, частка грашовых збораў ішла на падтрымку беларускага дзіцячага прытулку і беларускіх школ. Філіялы грамады дзейнічалі ў вёсцы Крынкі (кіраўнік А. Парук) і вёсцы Верцялішкі (В. Сянцевіч). Пры спартыўнай секцыі ў 1920 года існавалі скаўцкая дружына і дзве футбольныя каманды. Грамада супрацоўнічала з Гродзенскай цэнтральнай вучыцельскай радай, мела кантакты з Беларускай цэнтральнай школьнай радай, Часовым беларускім нацыянальным камітэтам і інш. Цярпела ганенні ад польскіх улад.

Літаратура
----------

* Карповіч М. Пра беларускі тэатр у Горадні // Наш край. 1929. № 3.
* Мядзёлка П. Сцежкамі жыцця: Успаміны. Мн. 1974.
* Ляхоўскі У. «Грамада беларускай моладзі ў Горадні» // ЭГБ ў 6 т. Т. 3. Мн. 1996.
Гарадская вуліца ў горадзе Сокал, Валагодскай вобласці ў 2012
**Бездараж** — адсутнасць або недахоп добраўпарадкаваных дарог для язды. На Беларусі грунтавыя дарогі робяцца непраходнымі або цяжкапраходнымі з прычыны восеньскага і вясновага надвор’я. Бездараж сустракаецца і за межамі Беларусі ў раёнах з халоднымі, снежнымі зімамі, дзе зямля прамерзла і пакрыта снегам. З набліжэннем вясны і павышэннем тэмпературы снег пачынае раставаць, насычаючы зямлю вадой. Адначасова прамерзлыя пласты грунтавых вод перашкаджаюць ўбіранню гэтай вады ў грунт, што прыводзіць да адукацыі пласта золі і бруду глыбінёй у некалькі цаляў.
Гэты пераход можа быць асабліва складаным, паколькі глеба напераменку то прамярзае наскрозь, то ператвараецца ў гразевую багну.

Гісторыя
--------

Бездараж адыграла сваю ролю ў розных гістарычных падзеях на землях Беларусі. У часы Французска-рускай вайны 1812 года бездараж негатыўна паўплываў на лагістыку войска Напалеона, што стала адным з фактараў пройгрышу ў вайне і прывяло да краху планаў аднаўлення ВКЛ[be-tarask]. Падчас Другой сусветнай вайны бездаражы ва Усходняй Еўропе ўяўлялі сабой сур'ёзную перашкоду для ваенных аперацый, дарогі ператварыліся ў багны, што рабіла практычна немагчымым хуткае перамяшчэнне армій. Гэта аказала значны ўплыў на зыход бітваў і кампаній гітлераўскай Германіі, што разлічвала на тактыку бліцкрыгу. Многія тэрыторыі БССР былі цяжкадасягальныя нямецкім гарнізонам, што паўплывала на актыўнае стварэнне партызанскіх зон на тэрыторыі Беларусі.

Нямецкія салдаты з матацыклам у гразі

Зноскі
------

1. ↑  skarnik.by
2. ↑  verbum.by
3. ↑  Why did Napoleon Fail in Russia in 1812? By Robert Burnham
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Люцко.
**Анатоль Андрэевіч Люцко** (4 жніўня 1952, Віцебск) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага педагагічнага інстытута (1979). Вучыўся ў Фелікса Гумена, І. Сталярова.
Удзельнік мастацкіх выставак з 1982 г. Працуе пераважна ў станковым жывапісе і графіцы.

Асноўныя творы: пейзажы «Ветраны дзень», «Віцебск», «Мой горад», «Лепель», «Ранішняе святло», «Парушэнне экалогіі»; кампазіцыі «Спрэчка», «Імправізацыя», «Яны ідуць», «Вяртанне», «Блакітнае імгненне», «Адраджэнне», «Датыкненне»; партрэты «Дзяўчына ў белым берэце», «Аўтапартрэт», «Партрэт дзяўчыны»; нацюрморт «Бэз».
Член Саюза мастакоў з 1994 г. Жыве ў Віцебску.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).
Лук гунаў
**Лук** — кідальная зброя, прызначаная для стральбы стрэламі. Для стрэлу стралок нацягвае цеціву, запасячы тым самым энергію ў сагнутай дузе лука, пасля чаго адпускае цеціву, і дуга, хутка разгінаючыся, пераўтварае назапашаную патэнцыйную энергію ў кінетычную энергію стралы.

Далечыня палёту стралы залежыць ад канструкцыі лука, сілы нацяжэння цецівы і надвор'я, у сярэднім складае да 250 метраў для небаявой стралы.

З часам лук эвалюцыянаваў у арбалет (каля IV ст. да н.э.), для стральбы з якога не патрабавалася асаблівага ўмення і сілы. У познім сярэднявеччы ён быў выцеснены агнястрэльнай зброяй, хоць доўгі час яны выкарыстоўваліся сумесна.

Лукі падзяляюцца на простыя і складаныя, але ўсе яны ўяўляюць сабой дугу з цецівой для кідання стрэл. Простыя выраблялі з суцэльнага кавалка драўніны даўжынёй да 1,5 м (максімальная вядомая даўжыня 2,2 м). Кампазітныя (складовыя) лукі былі карацейшымі і іх выраблялі з розных матэрыялаў: рог (складаў унутраную частку), драўніна (сярэднюю) і прылепленыя сухажыллі жывёл (звонку). Дзякуючы гэтаму была дасягнутая неабходная пругкасць, эластычнасць і моц.

Лук у беларускай геральдыцы
---------------------------

* Герб БрэстаГерб Брэста
* Герб ПінскаГерб Пінска
* Герб Пінскага раёнаГерб Пінскага раёна

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Біблейская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Малы Бракгаўза і Эфрона · Рэальны слоўнік класічных старажытнасцей |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11978500m · GND: 4146211-7 · LCCN: sh85016142 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Палійчук.
**Васіль Уладзіміравіч Палійчук** (нар. 12 лютага 1922, г. Жытомір, УССР) — беларускі скульптар.

Біяграфія
---------

Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны. Вучыўся у 1938—1941 і 1947—1949 гадах у Адэскім мастацкім вучылішчы ў Р. Тэнера. Удзельнік мастацкіх выставак з 1951 года.

Жыве ў г. Мінску.

Творчасць
---------

Працуе ў станковай і манументальнай скульптуры. Асноўныя творы прысвечаны Вялікай Айчыннай вайне.

Асноўныя творы: кампазіцыі «Вызваленне» (1957), «Паранены воін» (1951), «Подзвіг», «Партызанская сям’я», «Дзеці вайны», «Маці партызана» (1964), «Дырыжор», «Зваршчыца», «Памяці В. Хары», «Абаронцы Брэсцкай крэпасці» (1958), «Перамога», «На абпаленай зямлі», «Генерал Л. Даватар», «Клятва партызан»; шматфігурная кампазіцыя «Мір, Праца, Свабода, Роўнасць, Братэрства, Шчасце ўсіх народаў» (1961—1968); манументальная скульптура «Камбайнёр» для беларускага павільёна ВДНГ; помнікі Ф. Дзяржынскаму ў г. Дзяржынску (1953; у суаўтарстве з А. Заспіцкім) і У. Леніну ў Старых Дарогах, на мінскім заводзе імя Леніна, у г. Століне, загінулым воінам Савецкай Арміі і партызанам у горадзе Івянцы (1960; у суаўтарстве з Я. Печкіным), партызанцы А. Колесавай у г. Крупкі Мінскай вобласці (1965—1967; у суаўтарстве з архітэктарамі В. Занковічам і Л. Левіным), М. Калініну ў г. Мінску і іншыя (усеў сааўтарстве).

Творы знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі, фондах БСМ, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва ў Мінску. Член Беларускага саюза мастакоў з 1951 года.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  Минский художник Полийчук Василий Владимирович
2. 1 2 3 4 5 6 7 8  Палійчук Васіль Уладзіміравіч // Беларускі саюз мастакоў, 1938—1998 = Belarussian union of artists, 1938—1998 : Энцыкл. давед. / Аўт.-склад.: Б.А.Крэпак і інш.. — Мн.: ВТАА «Кавалер Паблішерс», 1998. — 663 с. — 3 000 экз. — ISBN 985-6427-09-6.

Літаратура
----------

* Палійчук Васіль Уладзіміравіч // Беларускі саюз мастакоў, 1938—1998 = Belarussian union of artists, 1938—1998 : Энцыкл. давед. / Аўт.-склад.: Б.А.Крэпак і інш.. — Мн.: ВТАА «Кавалер Паблішерс», 1998. — 663 с. — 3 000 экз. — ISBN 985-6427-09-6.
**Герб Пінскага раёна** — геральдычны сімвал Пінскага раёна Брэсцкай вобласці. Герб зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 11 сакавіка 2011 г. № 101.

Апісанне
--------

Герб Пінскага раёна ўяўляе сабой рассечаны варажскі шчыт, правае поле якога — блакітнага, левае — чырвонага колеру. У цэнтры шчыта размешчана выява залатога лука з сярэбраным наканечнікам, ніжэй якога галінка дуба, злучаная на скрыжаванні палёў: у блакітным полі — сярэбраны ліст і жолуд, у чырвоным — залаты.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 11 сакавіка 2011 г. № 101 Архівавана 6 сакавіка 2016.
**Марыяна Аляксандраўна Вярцінская** (руск.: Мариа́нна Алекса́ндровна Верти́нская; нар. 28 ліпеня 1943, Шанхай) — савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно; заслужаная артыстка РСФСР (1991).

Нарадзілася 28 ліпеня 1943 года ў сям'і спевака-шансанье Аляксандра Вярцінскага (1889—1957), які ў 1943 годзе пасля доўгіх гадоў эміграцыі вярнуўся ў СССР. Маці, Лідзія Уладзіміраўна (1923—2013) — мастачка, кінаактрыса, малодшая сястра Анастасія Вярцінская (нар. 1944) — папулярная актрыса.

У 1967 годзе скончыла Тэатральнае вучылішча імя Б. Шчукіна. Пасля заканчэння вучылішча працавала ў Тэатры імя Яўгена Вахтангава. У 2005 годзе пакінула тэатр.

У кіно дэбютавала ў 1961 годзе роляй Каці Барташэвіч у фільме «Высакосны год». Вядомая кінапраца Марыяны Вярцінскай: галоўная роля Ані ў фільме «Застава Ільіча».

Зноскі
------
Барысаглебская царква — адзін з сімвалаў раёна.**Каложскі пасад**, або проста **Каложа** — гістарычны раён горада Гродна, які ўзнік як гандлёва-рамесны пасад. Заселены не пазней за сярэдзіну XII ст.

Знаходзіўся на высокім правым беразе ракі Нёман на захадзе ад Замкавай гары, на месцы сучаснага Каложскага парку. Ад узвышша з заходняга боку яго аддзяляў глыбокі роў. У другой палове XII ст. тут была пабудавана Барысаглебская царква. У 1405, у час вайны з Ноўгарадам, вялікі князь літоўскі Вітаўт пасяліў на тэрыторыі пасада 11 тыс. палонных мужчын, жанчын і дзяцей, выведзеных з пскоўскага пасада Каложы (рус. *Коложе*), з таго часу за раёнам замацавалася назва Каложа, а царква пачала называцца Каложскай. Пры раскопках былі знойдзены рэшткі земляных і паўземляных дамоў.

Даследаванні
------------

Даследавалі ў 1971—1973 гг. Я. Г. Звяруга, у 1983—1984 гг. А. А. Трусаў. Культурны пласт пасада складае 0,4—2,2 м светла-шэрага, часам (каля мацерыка) цёмна-шэрага колеру. Выяўлены рэшткі наземных і зямлянкавых жытлаў. У адной з зямлянак знойдзены 4 сашнікі, 3 сярпы, гаршчок XII—XIV стст. Сабраны матэрыялы XI—XVIII стст. пераважна непаліваны керамічны посуд (гаршкі, міскі), невялікая колькасць шкляных і металічных вырабаў. Матэрыялы раскопак захоўваюцца ў Інстытуце гісторыі НАН Беларусі і Беларускі дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі.

Зноскі
------

1. ↑  Лічба паводле: Батюшков. Белоруссия и Литва. СПб. 1890. С. 102.
2. ↑  Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Гродзенская вобласць. — 371 с. іл.

Літаратура
----------

* *Андрей Павач.* Пад крылом Каложы = Под крылом Коложи. — (Г.): ЮрСаПринт, 2014. — 222 с. — ISBN 978-985-99335-2-3.

Спасылкі
--------

* Гродзенскія пасады

| Гістарычныя раёны Гродна |
| --- |
| 
* Стары горад
* Гарадніца
* Замкавая гара
* Занёманскае прадмесце
* Каложа
* Новы Свет
* Нямецкі рынак
* Падол

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Сычоў.
**Васі́ль Іо́сіфавіч Сычо́ў** (1947, Гомель) — беларускі гісторык і археолаг.

Біяграфія
---------

Скончыў гісторыка-філалагічны факультэт Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта ў 1975 годзе. З 1979 па 1982 г. вучыўся ў аспірантуры Інстытута гісторыі Акадэміі навук БССР (Інстытут гісторыі НАНБ). Працаваў у Гомельскім дзяржаўным універсітэце асістэнтам кафедры гісторыі СССР і ўсеагульнай гісторыі, кафедры гісторыі СССР і БССР з 1975 па 1979, 1982 па 1992 гг. з 1992 асістэнт кафедры гісторыі Беларусі. З 1998 г. па 2012 старэйшы выкладчык кафедры гісторыі Беларусі. Намеснік старшыні Гомельскага аддзялення Дабраахвотнага таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры.

Навуковая дзейнасць
-------------------

* *Археалогія Беларусі, гісторыя Беларусі канца XVIII — першай паловы XIX стст*.

Аўтар больш за 40 навуковых і навукова-метадычных прац. Адзін з кіраўнікоў сумеснай археалагічнай экспедыцыі ГДУ імя Ф.Скарыны і Гомельскага абласнога аддзялення грамадскага аб’яднання «Беларускае добраахвотнае таварыства аховы помнікаў гісторыі і культуры» ля вёскі Мохаў Лоеўскага раёна.

Зноскі
------

1. ↑  Старовойтов М. И. Гомельский государственный университет им. Ф.Скорины: исторический очерк./ М. И. Старовойтов, А. И. Зеленкова, М. П. Савинская. — Гомель:ГГУ им. Скорины,2005. — с.227-228
2. ↑  Выкладчыкі кафедры гісторыі Беларусі —  Архівавана 29 жніўня 2011.
3. ↑  Лось В. Дзе бруілася крыніца ці Помнік язычніцтва і хрысціянства
Шліфы на прадметным сталку мікраскопа.
Шлiф базальту
**Шліф** (ням.: Schliff, ням.: schleifen — тачыць, шліфаваць) — тонкая (0,02-0,03 мм) пласцінка (зрэз) горнай пароды, мінералу або выкапнёвага вугалю, прызначаная для іх мікраскапічных даследаванняў у праходзячым, звычайна палярызаваным святле.

Вырабляецца падшліфоўкай адной з паверхняў невялікага штуфа, наклейкай яе на прадметнае шкло і сточваннем да патрэбнай таўшчыні; на тонкую пласцінку наклейваюць покрыўнае шкло (у якасці клею выкарыстоўваюць канадскі бальзам або іншыя смолы). Пры спецыяльным даследаванні шліф можа быць і без покрыўнага шкла. Для непразрыстых горных парод і мінералаў вырабляюць аншліфы. Шліфы выкарыстоўваюцца ў петраграфіі, мінералогіі і пры пошуках карысных выкапняў.

Літаратура
----------

* Шліф // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — С. 438. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шкуратаў.
**Ігар Мікалаевіч Шкуратаў** (нар. 14 лістапада 1945, г. Ашмяны, Гродзенская вобласць) — беларускі акварэліст.

Біяграфія
---------

Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя С. М. Кірава (1976). У 1993—2008 гг. выкладаў на кафедры выяўленчага мастацтва Віцебскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя П. М. Машэрава. Член Беларускага саюза мастакоў (1993).

Творчасць
---------

Працуе ў акварэлі і станковай графіцы, аддае перавагу пейзажу і нацюрморту.

Сярод твораў: «Браслаўскія ночы» (1995), «Зімовы пейзаж з кляштарам» (1998), «Цішыня» (2002), «Зімовы дзень» (2002), «Рамонкі» (2007), «Віцебск над Дзвіной» (2008); трыпціхі «Касмічная гармонія» (1995), «Асенняя сімфонія» (2001), «Атлантыда» (2006); паліптых «Раніца. Дзень. Вечар. Ноч» (1994); серыі «Стары Віцебск» (1991—1993), «Краявіды Віцебшчыны» (1990—1993), «Мой свет» (1994), «Поры года» (2002) і інш.

Удзельнік усесаюзных, абласных, гарадскіх і шматлікіх міжнародных выстаў у Германіі, Францыі, Іспаніі, Расіі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Цыбульский, М. Л. Шкуратов Игорь Николаевич / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 2. — С. 610.
* Шкуратаў Ігар Мікалаевіч // Беларускі саюз мастакоў : 1938—1998 : энцыкл. даведнік / аўт.-склад. Б. А. Крэпак [і інш.]. — Мн. : ВТАА «Кавалер Паблішэрс», 1998. — С. 618. — На беларус. і англ. мовах.
**The International 10** — дзясяты чэмпіянат свету па камп’ютарнай гульні «Dota 2» жанр MOBA. Быў арганізаваны «Valve», кампаніяй-распрацоўшчыкам гульні. Асноўны этап турніру праходзіў з 7 па 17 кастрычніка 2021 года ў Бухарэст, Румынія. Прызавы фонд турніру склаў 40 мільёнаў долараў.

Першапачаткова турнір планавалася правесці ў Швецыі, але ўлады краіны адмовіліся ўносіць турнір у спіс спартыўных мерапрыемстваў, якім дазволеныя некаторыя паслабленні ў сувязі з пандэміяй COVID-19, з-за чаго дата турніру была перанесена са жніўня на Кастрычнік на час пошуку іншага месца. Асноўная частка турніру падзелена ў 2 этапы: групавы этап і плэй-оф.

У асноўным этапе турніру ўдзельнічала 18 каманд. Галоўным трафеем з’яўляецца Эгіда чэмпіёнаў. Прамыя запрашэнні на The International атрымалі 12 каманд, якія прымалі ўдзел у спаборніцтвах серыі Dota Pro Circuit 2020/2021 (DPC) і якія атрымалі найбольшую колькасць ачкоў за сезон. Яшчэ 6 каманд былі вызначаны па выніках кваліфікацый, якія праводзіліся ў 6 рэгіёнах з 23 чэрвеня па 10 ліпеня.
Фінал турніру скончыўся перамогай «Team Spirit» над «PSG.LGD» з лікам 3:2, за яго ходам анлайн назірала рэкордныя 2,1 млн гледачоў. Таксама «Team Spirit» стала першай расійскай камандай, якая перамагла на турнірах «The International».

Крыніцы
-------

1. ↑  VALVE ОБЪЯВЛЯЕТ, ЧТО THE INTERNATIONAL 10 НЕ СОСТОИТСЯ В СТОКГОЛЬМЕ (руск.). *ESTNN* (21 чэрвеня 2021). Архівавана з першакрыніцы 18 кастрычніка 2021. Праверана 4 кастрычніка 2021.
2. 1 2  Турнир The International 2021 по Dota 2 (руск.). *dota2.ru*. Архівавана з першакрыніцы 19 кастрычніка 2021. Праверана 4 кастрычніка 2021.