recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Бабруйская езуіцкая рэзідэнцыя** — установа ордэна езуітаў, якая існавала ў Бабруйску ў XVII—XVIII стст.

Гісторыя
--------

У пач. XVII ст. місіянерскую дзейнасць па прапагандзе каталіцтва ў Бабруйску пачалі манахі Нясвіжскага езуіцкага калегіума. У 1618 годзе яны замацаваліся тут, у 1630 годзе ўзнікла іх рэзідэнцыя. Гарадскі староста Пётр Трызна перадаў езуітам маёнткі Гарбацэвічы, Рыня, Устайла, пабудаваў для іх дом у Бабруйску і перадаў 7500 фларынаў, атрыманых пад заклад маёнтка Кісялевічы. У 1638 годзе нашчадкі Трызны аддалі езуітам в. Дваранавічы з уніяцкай царквой, пабудавалі касцёлы ў вёсках Гарбацэвічы і Шацілкі, якія ў 1643 годзе падараваў ордэну шляхціц П. Суляціцкі. Гэта дало магчымасць езуітам адкрыць тут місіянерскія пункты. У час антыфеадальнай вайны 1648—1651 гадоў рэзідэнцыя прыйшла ў заняпад. У 1681 годзе адноўлена дзейнасць іх школ. У час Паўночнай вайны 1700—1721 гадоў яна неаднаразова спыняла сваю дзейнасць. 3 1720 годзе пры рэзідэнцыі быў прытулак для збяднелай шляхты. Закрыта ў 1773 годзе ў сувязі са скасаваннем ордэна езуітаў у Рэчы Паспалітай.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 2: Аршыца — Беларусцы / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн. 1996. — 480 с.: іл. ISBN 985-11-0061-7 (т. 2), ISBN 985-11-0035-8
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564–1995 / oprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. – Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. – 882 s.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вітко.

**Уладзі́мір Ільіч Вітко́** (10 мая 1933, Грэск, Мінская вобласць — 7 красавіка 2020, в. Гольчыцы, Слуцкі раён) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

У 1960 годзе скончыў Мінскае мастацкае вучылішча, праз год пераехаў у Віцебск, дзе працаваў мастаком спачатку на фабрыцы «КІМ», затым на шаўковым камбінаце, а ў 1968 годзе перайшоў у Віцебскія мастацка-вытворчыя майстэрні. З’яўляецца пастаянным удзельнікам абласных, рэспубліканскіх і міжнародных выставак з 1963 года. Творы У. Вітко захоўваюцца ў музеях Беларусі, Польшчы, у дырэкцыі выставак Мастацкага Фонда Беларусі, а таксама ў прыватных калекцыях у Беларусі, Расіі, Польшчы, Германіі, Італіі.

Творчасць
---------

Для творчасці мастака характэрна жанравая разнастайнасць. Аўтар пейзажаў, выкананых пераважна ў тэхніцы алейнага жывапісу — «Стары Віцебск» (1988), «Мой дом» (1987), адлюстраванне жыцця прыроды — «Квітнеюць лугі» (1984), «Беларускі пейзаж» (1978), нацюрмортаў — «Кветкі» (1988), партрэтаў — «Партрэт маці» (1978), займаецца сюжэтна-тэматычнай кампазіцыяй — «Спартыўны дзень» (1979). Для жывапіснай манеры мастака характэрнымі з’яўляюцца арыгінальнасць і смеласць каларыту, імкненне да абагульнення форм, дэкаратыўнай гучнасці, альбо, наадварот, наўмыснай прыглушанасці колеру.

Выстаўкі
--------

20 студзеня 2016 года ў Віцебскай абласной бібліятэцы адбылося адкрыццё выстаўкі Уладзіміра Вітко і прэзентацыя яго кнігі «Лёс і мастацтва».

Зноскі
------

1. ↑  Адкрыццё мастацкай выстаўкі Уладзіміра Вітко
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Песін.
**Зіновій Барысавіч Песін** (падпольная мянушка *Зоя*; 2-я палова XIX ст. Горкі, Магілёўская губерня — 28 сакавіка 1919) — рэвалюцыянер, бальшавік, удзельнік усталявання савецкай улады ў Беларусі.

Біяграфія
---------

Бацька — Барыс Песін, грузавы балагол (рамізнік).

Працаваў сталяром. У 1917 годзе адзін з кіраўнікоў бальшавіцкай фракцыі Гомельскага гарадскога прафсаюза столяраў, начальнік атрада па барацьбе са спекуляцыяй, начальнік загараджальнага атрада.

Падчас грамадзянскай вайны ў перыяд акупацыі Гомеля кайзераўскімі войскамі член падпольнага камітэта Палескай губернскай арганізацыі РКП(б), член падпольнай баявой дружыны. У 1918 годзе ў доме З. Б. Песіна была падпольная кватэра.

У 1919 годзе загінуў падчас Стракапытаўскага паўстання ў Гомелі.

31 сакавіка 1919 года 25 ахвяр Стракапытаўскага паўстання, сярод іх і Зіновія Песіна, пахавалі ў брацкай магіле.

Памяць
------

Мемарыяльная пліта на магіле камунараў-чэкістаў у скверы імя Ф. Э. Дзяржынскага.
У 1949 годзе на брацкай магіле камунараў усталяваны помнік — мемарыяльная пліта.

Імем Зіновія Песіна ў Гомелі названа вуліца Песіна.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Гомельпедия. Электронны энцыклапедычны даведнік Гомеля
2. ↑  *Г. Лялевіч*. Стракапытаўщына: старонка з гісторыі контр-рэвалюцыйных выступленняў у гады грамадзянскай вайны. — М.-П .: Госиздат, 1923. — 64 с.
3. ↑   Сяргей Вяршынін. Гісторыя незвычайнай і таямнічай вуліцы Песіна

Літаратура
----------

* Гомель. Энциклопедический справочник / Под ред. И. П. Шемякина. — 1991.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дасужаў.
**Аляксандр Ігаравіч Дасужаў** (31 кастрычніка 1945, в. Пухавічы, Пухавіцкі раён, Мінская вобласць — 2 лютага 2014) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута (1970). Член Беларускага Саюза мастакоў. Член творчага аб'яднання «Квадрат». Працаваў у станковым жывапісе, графіцы, ствараў калажы, асамбляжы, аб'екты і інсталяцыі. Аўтар канцэпцыі ПЛІП (паверхня, лінія, пляма).

Творчасць
---------

Асноўныя творы — палотны «Па дарозе да зімы», «Цыкламен», «Асенні нацюрморт з венскім стулам», «У канцы лютага», «Віцебск 1920-х», «На дзень нараджэння „Квадрата"», «Цераз чырвонае», «Цераз блакітнае», «Пераезд», «ПЛІП22 (Восеньскае раўнадзенства)», «ПЛIПабект (Час)», «ПЛШ252 (Дзень ікс)».

Творы знаходзяцца ў Віцебскім абласным мастацкім музеі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Вышковіч.
**Ян Вышковіч (Вішковіч)** (польск.: Jan Wyszkowicz (Wiszkowicz); каля 1603, Мазовія — 26 чэрвеня 1649, Вільня) — езуіцкі святар і педагог.

Біяграфія
---------

Пасля сканчэння курса паэтыкі ў езуіцкіх школах 29 жніўня 1621 г. у Вільні ўступіў у Таварыства Ісуса. Вытрымаўшы выпрабаванні ў навіцыяце (1621—1623), у Полацку праходзіў навучанне ў настаўніцкай семінарыі езуітаў пад кіраўніцтвам Валенція Кёльнскага (1623—1625). Вывучаў філасофію (1625—1628) і тэалогію (1631—1635) у Віленскай акадэміі. У Вільні быў высвечаны на ксяндза.

У 1628 г. пачаў педагагічную кар’еру як выкладчык паэтыкі і рыторыкі, у тым ліку працаваў у Полацкім езуіцкім калегіуме (1628—1630). З 1638 па 1641 гг. — прафесар рыторыкі для семінарыстаў-езуітаў у настаўніцкай семінарыі (Полацк). У апошнія гады жыцця узначальваў Аршанскі езуіцкі калегіум (1641—1646), а потым служыў сакратаром правінцыяла Літоўскай правінцыі Таварыства Ісуса (1646—1649).

Зноскі
------

1. 1 2  Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny. / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — s. 163.
2. ↑  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.

Літаратура
----------

* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. — Kraków: Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny. / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — 188 s.
**Андрэй Эрыхавіч Духоўнікаў** (нар.29 лістапада 1966, г. Ленгер, Чымкенцкая вобласць, Казахстан) — беларускі мастак.

Біяграфія
---------

У 1982 г. пераехаў з сям'ёй у Беларусь, з 1988 — у Віцебску. Скончыў мастацка-графічны факультэт Віцебскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута (1993). Член Беларускага саюза мастакоў (1999). Жыве ў Віцебску.

Працуе ў розных жанрах графікі і жывапісу.

Сярод работ: «Паласатае сонца» (1993), «Куцця» (2000), «Сто малюнкаў пра цябе» (2001), «Музыка старога горада» (2005), «Добрай раніцы, горад» (2005), «Стары штукар» (2008), «Твае кветкі» (2008), «Дом архітэктара Кібардзіна» (2009), «Дом на вуліцы Суворава» (2009), «Прынцэса ідзе на прагулку» (2009), «Панарама Віцебска» (2009), «Цырк» (2010) і інш. Аўтар жывапісных серый «Прагулкі па Віцебску» (1995—2003, больш за 300 работ), «Нашэсце камедыянтаў» (1995—2005, каля 100 работ), «Маленькія казачкі» (2001—2004).

Творы мастака знаходзяцца ў дзяржаўных і прыватных калекцыях Беларусі і замежжа.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Цыбульский, М. Л. Духовников Андрей Эрихович / М. Л. Цыбульский // Регионы Беларуси : энцикл. : в 7 т. / редкол.: Т. В. Белова (гл. ред.) [и др.]. — Мн. : Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 2 : Витебская область. Кн. 1. — С. 414.
**Мо́шны** (трансліт.: *Mošny*, руск.: Мошны) — вёска ў Акцябрскім раёне Гомельскай вобласці. Уваходзіць у склад Пратасаўскага сельсавета.

Геаграфія
---------

### Размяшчэнне

У 30 км на паўночны ўсход ад гарадскога пасёлка Акцябрскі, 237 км ад Гомеля, прыпыначны пункт на чыгунцы Бабруйск — Рабкор, адгалінаванні лініі Асіповічы — Жлобін.

### Экалогія і прырода

Вакол вёскі — лес.

Транспартная сетка
------------------

Транспартныя сувязі па прасёлкавай, затым аўтамабільнай дарозе Акцябрскі — Парычы.

Інфармацыя
----------

Планіроўка складаецца з просталінейнай мерыдыянальнай вуліцы (уздоўж чыгункі), да якой з усходу далучаюцца 3 завулкі. Будынкі драўляныя, сядзібнага тыпу. Клуб, аўталаўка.

Гісторыя
--------

Заснаваны ў другой палове XIX стагоддзя. На 1908 год — казённая сядзіба, у Брожскай воласці Бабруйскага павета Мінскай губерні. У 1931 годзе жыхары ўступілі ў калгас. З уводам у эксплуатацыю ў 1932 годзе чыгункі Бабруйск — Старушкі пачаў дзейнічаць раз'езд, а затым і чыгуначная станцыя. Падчас Вялікай Айчыннай вайны у 1941 годзе разам з часткамі Чырвонага Арміі чыгуначную станцыю абараняў батальён добраахвотнікаў. Нямецкія акупанты ў красавіку 1942 года цалкам спалілі вёску і забілі 7 жыхароў. У жніўні 1942 года партызаны разграмілі варожы гарнізон, які размяшчаўся ў вёсцы і вывелі са строю лесазавод.

Насельніцтва
------------

### Колькасць

* 2011 год — 7 двароў, 12 жыхароў.

### Дынаміка

* 1908 год — 3 двары, 14 жыхароў.
* 1940 год — 50 двароў, 240 жыхароў.
* 1959 год — 364 жыхары (паводле перапісу).
* 1997 год — 29 двароў, 44 жыхары.
* 2004 год — 19 гаспадарак, 26 жыхароў.

Зноскі
------

1. ↑  Дадзеныя сельсавета на 1 студзеня 2011 года
2. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гомельская вобласць: нарматыўны даведнік / Н. А. Багамольнікава і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2006. — 382 с. ISBN 985-458-131-4 (DJVU).

Літаратура
----------

* Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т.1, кн.1. Гомельская вобласць/С. В. Марцэлеў; Рэдкалегія: Г. П. Пашкоў (галоўны рэдактар) і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. 632с.: іл. Тыраж 4000 экз. ISBN 985-11-0303-9 ISBN 985-11-0302-0
* Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Акцябрскага р-на. — Мн.: БЕЛТА, 1997. — 478 с. ISBN 985-6302-03-X

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Пратасаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Рассвет |
| Аграгарадкі | Майсееўка |
| Вёскі | Вуглы ·  Заазершчына ·  Зуб-Буда ·  Істопкі ·  Мошны ·  Пратасы ·  Раманішчы ·  Сапейкаў ·  Слабодка ·  Чорныя Брады |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Комар.

**Міхал Комар** (польск.: Michał Komar; каля 1620, Беларусь — 13 кастрычніка 1675, Орша) — езуіцкі святар і педагог.

Біяграфія
---------

Паходзіў з беларускай шляхецкай сям’і, сын Юрыя. Скончыўшы езуіцкія школы, 11 лістапада 1642 г. у Вільні ўступіў у Таварыства Ісуса. Пасля навіцыяту вывучаў філасофію ў Нясвіжскім езуіцкім калегіуме (1644—1647). Наступныя некалькі гадоў выкладаў у сярэдніх школах, у тым ліку ў Пінску і Оршы. Скончыў курс тэалогіі ў Віленскай акадэміі (1651—1655). У сталіцы быў высвечаны на ксяндза.

Акрамя працы ў езуцікіх школах узначальваў Аршанскі езуіцкі калегіум як суперыёр (1662—1664) і рэктар (1664—1667). Адрамантаваў у Оршы касцёл езуітаў і будынкі калегіума, моцна пашкоджаныя маскоўскімі войскамі пад час вайны 1654—1667 гг. а ў 1664 г. зноў адчыніў школы. У далейшым вёў місіянерскую дзейнасць ў беларускіх вёсках, а ў 1670—1671 гг. у якасці капелана пасольства ВКЛ ездзіў у Маскву. У 1672—1673 гг. — прафесар грэчаскай мовы для семінарыстаў-езуітаў у настаўніцкай семінарыі пры Полацкім калегіуме.

Зноскі
------

1. ↑  Grzebień, L. (Ed.), ''Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy'', 1996.
2. 1 2  Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny. / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — s. 80.

Літаратура
----------

* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. — Kraków: Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny. / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — 188 s.
**Хасэ Энрыке Варэла Іглесіяс** (ісп.: José Enrique Varela Iglesias; 17 красавіка 1891 — 24 сакавіка 1951) — іспанскі ваенны дзеяч, генерал. Удзельнік грамадзянскай вайны 1936—1939 гадоў.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сям’і сяржанта Хуана Варэлы Перэса, які служыў у пяхотным палку Марыны. У 1909 годзе паступіў у гэты ж полк, затым быў выраблены ў сяржанты. У 1912—1915 гадах вучыўся ў пяхотным вучылішчы, пасля заканчэння якога быў выраблены ў малодшыя лейтэнанты і прызначаны на службу ў мараканскія стралковыя часці.

У 1920-я гады ўдзельнічаў у баявых дзеяннях у Марока.

Пасля звяржэння манархіі ў 1931 годзе Варэла, вядомы як прыхільнік манархіі (прычым сімпатызаваў найбольш кансерватыўнай часткі іспанскіх манархістаў — «карлістам») быў звольнены ў рэзерв. У наступным годзе ўдзельнічаў у змове правага генерала Хасэ Санхурха, якая аднак правалілася.

Улетку 1936 прыняў удзел ва ўзброеным паўстанні супраць урада Народнага Фронту. Бунт прывёў да пачатку грамадзянскай вайны ў Іспаніі. Варэла ўдзельнічаў у ёй на баку Франсіска Франка. Падчас канфлікту ён даслужыўся да дывізіённага генерала. У 1939 годзе з перамогай нацыяналістаў быў прызначаны міністрам абароны ў першым урадзе Франкісцкай Іспаніі.

У пачатку 1940-х, калі абвастрыліся супярэчнасці паміж фалангістамі і карлістамі, быў адпраўлены ў адстаўку.

У 1945 годзе быў прызначаны Вярхоўным камісарам Іспаніі ў Марока. Варэла займаў гэты пост да свайго скону. Пасмяротна яму прысвоены тытул маркіза Сан-Фернанда.

Літаратура
----------

* Томас Х. Гражданская война в Испании. 1931—1939 гг. — М.: Центрполиграф, 2003. — 573 с. — ISBN 5-9524-0341-7.
* Данилов С. Ю. Гражданская война в Испании (1936—1939). — М.: Вече, 2004. — 352 с. — ISBN 5-9533-0225-8.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Іспанскі біяграфічны |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNC: a11363009 · BNE: XX1223158 · BNF: 10665027p · GND: 131366610 · ISNI: 0000 0000 5928 2816 · LCCN: n2005031815 · SUDOC: 160986923 · VIAF: 249747958 |

 |


1. 1 2  José Enrique. Marqués de Varela de San Fernando (I) Varela Iglesias // Diccionario biográfico español — Real Academia de la Historia, 2011. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41705771'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2720582'></a>
**Агнёўкі** (*Pyralidae*) — сямейства матылёў.

Апісанне
--------

Матылі з тонкім целам, доўгімі нагамі, яркія і стракатыя, з шаўкавістым бляскам. Крылы (размах 13—35 мм) складаюцца трохвугольнікам ці абгортваюць цела трубачкай. Хабаток, сківічныя і губныя шыпікі добра развітыя.

Пашырэнне
---------

Пашыраны на ўсіх мацерыках, акрамя Антарктыды. Налічваюцца тысячы відаў. На Беларусі дзясяткі відаў жывуць у лясах, на лугах, некаторыя — на вадзяных раслінах, прадуктовых складах, у збожжасховішчах, млынах.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Развіццё з поўным ператварэннем. Яйцы светлыя, авальныя, бочкападобныя ці пляскатыя. Вусені голыя, маюць толькі першасныя шчацінкі, пераважна алігафагі; жывуць у шаўкавінных трубках, якія прымацаваны да раслін або знаходзяцца ў глебе, дзярніне, іншы раз у скрутку лісця, сцягнутага шаўкавіннымі ніткамі, у вадзе. Кукалкі верацёнападобныя, з круглаватай галавой, шчыльным хіцінізаваным покрывам. Вусені некаторых відаў угрызаюцца ў кветкі і плады, іншыя кормяцца лісцем, каранямі.

Меры барацьбы
-------------

Меры барацьбы: для свірнавых шкоднікаў — механічная ачыстка сховішчаў з наступнай хімічнай дэзінсекцыяй, хаванне зерня і прадуктаў толькі ўстаноўленых кандыцый, ахаладжэнне і прамарожванне прадуктаў, тэрмічная і газавая дэзінсекцыя; для шкоднікаў раслін — агратэхнічныя і хімічныя.

Некаторыя віды
--------------

* Dioryctria abietella — Агнёўка шышкавая
* Ephestia kuehniella — Агнёўка млынавая
* Galleria mellonella — Агнёўка вялікая васковая, ці Агнёўка пчаліная
* Loxostege sticticalis — Лугавы матылёк
* Ostrinia nubilalis — Сцябловы матылёк, ці Кукурузны матылёк
* Plodia interpunctella — Агнёўка паўднёвая свірнавая
* Pyralis farinalis — Агнёўка мучная

Літаратура
----------

* *Малчанава Р.* Агнёўкі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз. — С. 27—28.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Новы · Britannica (онлайн) · Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · WoRMS |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 2776776645 · NKC: ph116742 |
**Гаштольд**, або **Гаштаўт**, магчыма, у хрышчэнні **Пётр** (пачатак XIV ст. — 1364) — літоўскі баярын, староста вяленскі (зг. 1364).

Гісторыкамі лічыцца збольшага легендарнай асобай, асноўныя звесткі пра яго паходзяць з Хронікі Быхаўца.

Біяграфія
---------

Паводле Хронікі Быхаўца, ад вялікага князя Альгерда атрымаў ва ўладанне Камянец-Падольскі і адным з першых у Літве прыняў каталіцтва, узяўшы імя Пётр, каб ажаніцца з дачкой падольскага баярына Міхаіла Бучацкага. Паводле хронікі Віганда з Марбурга, пэўны Гаштольд быў кашталянам замка Вялена  (бел. (тар.)) (бел. на Нёмане, кіраваў яго абаронай ад крыжакоў і загінуў разам гарнізонам.

Пачынальнік роду Гаштольдаў.

Магчыма, меў маёнтак у ваколіцах Вялены. На Тэўтонскім працэсе 1413 года польска-літоўскі бок спрабаваў даказаць, што Вялена здаўна належала ВКЛ, для гэтага пракуратар караля і вялікага князя склаў апісанне, паводле якога *«…на поўнач ад замка было сяло Гастольдаў — сёння зніклае, найстарэйшы след роду, які пасля смерці родапачынальніка пераехаў у Геранёны»*.

Радавод Гаштольдаў
------------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Якуб |
|   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   | Талівойш |   |   | Юрый |
|   |   |   |
| Гаштольд |   | Андрэй |   |   | Пётр |   | Ян |
|   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Войцех |   |   | Альбрэхт |   | Станіслаў |
|   |   |   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Марцін |   |   | Альжбета |
|   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   | Ян |   |   | Юрый |
|   |   |   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Марыя |
|   |
|   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   |   | Аляксандра |
|   |

Зноскі
------

1. 1 2 3  Гаштольд / Гаштольды // Биографический справочник. — Мн.: «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. — Т. 5. — С. 141. — 737 с.
2. ↑  Patras Poraj Goštautas (c.1305 — 1364)  (літ.),  (польск.),  (руск.)

Літаратура
----------

* *Нарбут А.* Гаштольды // ЭГБ у 6 т. Т. 2. — Мн. 1994.
**Іспанскі легіён** (ісп.: Legión Española) — вайсковае фарміраванне, якое ўваходзіць у склад сухапутных войск Іспаніі.

Агляд
-----

Іспанскі легіён — адборнае фарміраванне іспанскіх ўзброеных сіл, якое адносіцца да сіл хуткага рэагавання. Адрозніваецца добрай тэхнічнай падрыхтоўкай і высокім баявым духам. Легіён знаходзіцца ў пастаяннай гатоўнасці дзейнічаць і выконваць любыя баявыя задачы. Фарміраванне прымае ўдзел у міратворчых місіях пад кіраваннем ААН і НАТА. У адрозненне ад Французскага Замежнага легіёну, у Іспанскім легіёне могуць служыць толькі грамадзяне Іспаніі і іспанамоўных дзяржаў і краін.

Гісторыя
--------

Сваім стварэннем іспанскі легіён абавязаны Х. М. Астраю, легендарнаму генералу, што выяўляў на поле бою цуды адвагі і страціў у бітвах руку і вочы. Менавіта яму, герою вайны ў Марока, які нязменна змагаўся ў першых шэрагах і асабіста ўздымаў вайскоўцаў у атаку, належыць фраза, што ўвайшла ў гісторыю *«Няхай жыве смерць, і хай загіне розум!»* ('*«Viva la muerte, y muera la inteligencia!»*). Першая яе частка — *«Няхай жыве смерць!»* — з’яўлялася баявым воклічам Легіёна.

У 1920-я гады легіён удзельнічаў у вайне ў Марока, дзе сярод легіянераў быў значным працэнт салдатаў і афіцэраў рускага паходжання. У кастрычніку 1934 года легіён прымаў удзел у падаўленні выступленняў шахцёраў у Астурыі. З 1936 года — у вайне ў Іспаніі на баку франкістаў. Менавіта легіянеры ініцыявалі паўстанне ў гарадах Мелілья і Сеута, якое перакінулася затым на кантынентальную Іспанію.

Склад
-----

Станам на 2020 год легіён уключаў у сябе такія падраздзяленні, як:

* 1-я тэрцыя «Вялікі капітан» (Tercio «Gran Capitán», 1.º de La Legión) (Мелілья).
* 2-я тэрцыя «Герцаг Альба» (Tercio «Duque de Alba», 2.º de La Legión) (Сеута).
* 2-я лёгкая пяхотная брыгада «Кароль Альфонса XIII» (Brigada de Infantería Ligera «Rey Alfonso XIII» II de La Legión), Вьятар, аўтаномны рэгіён Андалусія.
	+ 3-я тэрцыя «Дон Хуан Аўстрыйскі» (Tercio «Don Juan de Austria» 3º de La Legión), Вьятар, аўтаномны рэгіён Андалусія.
	+ 4-я тэрцыя «Алесандра Фарнезэ» (Tercio «Alejandro Farnesio» 4º de La Legión), Ронда, аўтаномны рэгіён Андалусія.

Зноскі
------

1. ↑  *Колупаев В.* Русские в Иностранном легионе // Школа. № 6, 2001. С. 88—95

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт іспанскага легіёнуАрхівавана 23 снежня 2005. (ісп.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ржавускі.
**Людвік Ржавускі** (польск.: Ludwik Rzewuski, лац.: Ludovicus Rzewuski; 14 жніўня 1753, Беларусь — 25 жніўня 1812, Орша) — дзеяч каталіцкага касцёла і Ордэна езуітаў, педагог.

Уступіў у Таварыства Ісуса 9 жніўня 1770 г. у Вільні. Каля 1780 г. высвечаны ў Полацку на ксяндза. Вывучаў тэалогію ў Полацкім езуіцкім калегіуме (1783—1786). Выкладаў рыторыку ў Полацку (1878—1788) і рускую мову ў Оршы (1788—1789). Прэфект школ у Магілёве (1789—1790), пракуратар па спрэчных справах правінцыі ў Полацку (1790—1797) і Віцебску (1797—1798). У 1798—1812 гг. — пракуратар правінцыі, а з 1798 па 1803 гг. адначасова яшчэ і рэктар Віцебскага езуіцкага калегіума.

Зноскі
------

1. 1 2  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.
2. ↑  Catalogs SJ 1774—1829. Russiae. Архівавана 13 ліпеня 2020.

Літаратура
----------

* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. — Kraków: Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
База Асторыі 
**«Асторыя»** (польск.: Astoria Bydgoszcz) — польскі шматсекцыйны спартыўны клуб з горада Быдгашч. Клуб быў заснаваны 8 красавіка 1924 года.

Баскетбол
---------

16 кастрычніка 2021 года, матч паміж «Асторыяй» і МКС з Дамбровай Гурніцы
У 1929 годзе ў шматсекцыйным спартыўным клубе «Асторыя Быдгашч» была створана баскетбольная секцыя. Да 2007 года баскетбольная секцыя была часткай спартыўнага клуба «Асторыя».

У сезоне 2018/2019 клуб авансаваў да Вышэйшай польскай лігі па баскетболе.

Веславанне на байдарках і каноэ
-------------------------------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Крыніцы
-------

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт клуба

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Фота, відэа і аўдыё | Instagram |

| ⛭Спорт у Быдгашчы |
| --- |
| Спартыўныя клубы | 
* АЗС УКВ (гандбол)
* Асторыя (баскетбол)
* Арчэрс
* Баскет-25
* БКС (хакей, футбол)
* Гвязда
* Быдгашч
* Завіша (футбол, футзал)
* Палац
* Палонія (спідвей, хакей)
* Хэмік (валейбол, футбол)

 | Быдгашч |
| Спартыўныя аб’екты | 
* Артэга Арэна
* Лучнічка
* Гарадскі стадыён імя Яўгена Паўтына
* Стадыён імя Здзіслава Кшышкавяка
* Стадыён імя маршала Юзафа Пілсудскага
* Торбуд

 |
**Чырвоны Крыж Рэспублікі Сербскай** (сербск.: Црвене крст Републике Српске / Crveni krst Republike Srpske, англ.: Red Cross of Republika Srpska) — гуманітарная арганізацыя Рэспублікі Сербскай, якая ажыццяўляе сваю дзейнасць у рамках Міжнароднага руху Чырвонага Крыжа і Чырвонага Паўмесяца. Сфармавалася з моманту пачатку Баснійскай вайны ў 1992 годзе, якая прывяла да распаду Чырвонага Крыжа Босніі і Герцагавіны.

Статус і дзейнасць арганізацыі
------------------------------

Чырвоны Крыж Рэспублікі Сербскай (ЧК РС) з’яўляецца добраахвотнай, недзяржаўнай, некамерцыйнай арганізацыяй, што працуе на тэрыторыі Рэспублікі Сербскай. Яе статус вызначаны як Законам пра паўнамоцтвы Чырвонага Крыжа Рэспублікі Сербскай (Афіцыйны вястун Рэспублікі Сербскай № 18/94 і № 110/03), так і палажэннямі Грамадства Чырвонага Крыжа Босніі і Герцагавіны. Апроч таго, ЧК РС ажыццяўляе сваю працу ў адпаведнасці з Чацвёртай жэнеўскай канвенцыяй ад 12 жніўня 1949 года. Місіяй ЧК РС з’яўляецца прадухіленне і палёгка пакут людзей, абарона іх жыцця і здароўя на грунце забеспячэння павагі да чалавечай асобы, асабліва ў перыяды ўзброеных канфліктаў і іншых надзвычайных сітуацый.

Праца ЧК РС пачыналася ў 1992 годзе практычна з нуля сіламі невялікай колькасці раней занятых у Чырвоным Крыжы Босніі і Герцагавіны і некалькімі прыцягнутымі добраахвотнікамі. Гуманітарная дапамога аказвалася ў экстрэмальных умовах з дапамогай, у тым ліку, міжнародных арганізацый.

У наш час Чырвоны Крыж РС ужыццяўляе працу па наступных кірунках:

* Сацыяльная гуманітарная дзейнасць;
* Аказанне першай медычнай дапамогі;
* Праграма па сястрынскім доглядзе;
* Праграма медычнай адукацыі;
* Добраахвотнае донарства крыві;
* Інфармацыйна-выдавецкая дзейнасць і прапаганда;
* Міжнароднае супрацоўніцтва;
* Праграма ліквідацыі наступстваў стыхійных бедстваў.

Зноскі
------

1. ↑  О распределении гуманитарной помощи CKRS в районах пострадавших от затопления на сайте Министерства внутренних дел Республики Сербской

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт CKRS Архівавана 12 сакавіка 2010.
**Язафат Залескі** (польск.: Józafat Zaleski, лац.: Josaphat Zaleski; 16 верасня 1785, Чэрск – 23 студзеня 1868, Цярнопаль) – каталіцкі прапаведнік і педагог.

Біяграфія
---------

### Беларускі этап

5 верасня 1804 г. уступіў у Таварыства Ісуса. У 1804-1806 гг. праходзіў выпрабаванні ў Дынабургскім навіцыяце. З 1806 па 1809 гг. вывучаў філасофію ў Полацкім езуіцкім калегіуме. Наступныя пяці гадоў працуе ў Санкт-Пецярбургу: прафесар інфімы і нямецкай мовы (1809-1810), прафесар граматыкі, сінтаксіса і французскай мовы (1810-1812) і прэфект канвікта (1812-1814).

У 1814 г. вярнуўся ў Полацк, дзе вывучаў тэалогію (1814-1817) ў Полацкай езуіцкай акадэміі і сам займаў пасаду прафесара рускай мовы і літаратуры (1814-1817). Пасля заканчэння акадэміі – прафесар права, дыпламатыі і усеагульнай гісторыі (1817-1819) і прафесар рымскага, расійскага і польскага публічнага права (1819-1820). 23 студзеня 1819 года атрымаў навуковую ступень доктара тэалогіі і кананічнага права.

Уваходзіў у рэдакцыю "Полацкага штомесячніка" і надрукаваў у ім дзве працы. Шмат публікаваўся ў маскоўскіх і пецярбургскіх перыядычных выданнях. Рабіў пераклады на русскую мову (напрыклад, Франсуа Селестен де Луан де ла Кудре. *Теоретическіе и практическіе уроки, для наблюденія долготы на море, посредствомъ разстоянія Луны отъ Солнца или от звездъ*. Петербург, 1813 г.).

### «Аўстрыйскі» этап

Пасля выгнання езуітаў з Расійскай імперыі (1820) ў лютым 1821 г. пераязджае ў Львоў, а потым у Падкамень. 9 лютага 1823 г. даў манаскія абяцанні. Прафесар лацінскай граматыкі і філалогіі ў Цярнопалі (1822—1832) і прафесар гісторыі царквы ў Новым Сончы (1832—1837). Прапаведнік у Львове (1837—1841) і Цярнопалі (1841—1848). Пасля пачатку «Вясны народаў» і выдалення езуітаў з Аўстрыйскай імперыі — місіянер Львоўскага арцыбіскупа Лукаша Баранецкага (1848—1858). Нягледзячы на моцныя праблемы са зрокам, у 1864—1867 гг. працуе прафесарам гісторыі ў цярнопальскім канвікце. Памёр 23 студзеня 1868 г. і пахаваны ў Цярнопалі.

Ацэнка дзейнасці
----------------

Станіслаў Залэнскі, вядомы гісторык Таварыства Ісуса, аддае належнае Язафату Залескаму: *"Гэта ён заахвоціў мяне да напісання першай маёй кніжкі "Czy jezuicy zgubili Palską" і навучыў цаніць беларускіх езуітаў"*.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Catalogs SJ 1774-1829. Архівавана 13 ліпеня 2020.
2. ↑  Gizycki, J.-M. *Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół od niej zależnych*, 1905. - s. 137.
3. ↑   Архівавана 13 красавіка 2021.
4. ↑
5. ↑  Załęski, Stanisław. Jezuici w Polsce. T. 5, Cz. 2, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1820-1905. - s. 1151.

Літаратура
----------

* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564–1995 / oprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. – Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. – 882 s.
* Giżycki, J.M.  (руск.) (бел. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. – Kraków: Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. – 288 s.
* Załęski, S. Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1773–1905. Cz. 1 : 1773–1820. – Kraków: W.L. Anczyc i sp, 1907. – 517 s.
* Załęski, S. Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1820-1905. Cz. 2. – Kraków: W.L. Anczyc i sp, 1906. – s. 518-1300.
**Яўген Вацлававіч Пелікан** (1824—6.5.1884) — урач, пісьменнік, грамадскі дзеяч.

  

Нарадзіўся ў Вільні. Сын Вацлава Пелікана, рэктара Віленскага ўніверсітэта. Атрымаў добрую хатнюю адукацыю, авалодаў французскай, нямецкай, англійскай і італьянскай мовамі. У 1845 (паводле іншых звестак у 1846) скончыў медыцынскі факультэт Маскоўскага ўніверсітэта. Працаваў у Маскоўскім ваенным шпіталі, Медыцынскім дэпартаменце Ваеннага міністэрства, Пецярбургскім ваеннасухапутным шпіталі. У 1847 абараніў доктарскую дысертацыю і праз год прызначаны ад’юнкт-прафесарам кафедры акушэрства ў Імператарскай медыка-хірургічнай акадэміі, дзе чытаў лекцыі па дзіцячых хваробах. У 1850 зацверджаны ад’юнкт-прафесарам кафедры акушэрства, жаночых і дзіцячых хвароб гэтай акадэміі. 3 1848 загадваў рэдакцыяй «Военно-медицинского журнала». У 1850 стаў выдаўцом газеты «Друг здравия». Па хадайніцтве канферэнцыі акадэміі ў 1853 годзе прызначаны прафесарам кафедры судовай медыцыны, медыцынскай паліцыі і гігіены, выкладаў у акадэміі да 1858 судовую медыцыну і таксікалогію, удзельнічаў у распрацоўцы навуковых пытанняў па гэтых дысцыплінах, увёў у акадэміі навукова-доследны спосаб выкладання таксікалогіі. 3 мэтаю пашырэння ведаў і практычнага вопыту П. часта ездзіў у камандзіроўкі ў Маскву, на Каўказ, у Дынабург, Варшаву; у 1855 працаваў з прафесарам М. І. Піраговым на перавязачных пунктах Пецяргофа і Араніенбаўма. У 1861 пры¬значаны дырэктарам Медыцынскага дэпартамента Міністэрства ўнутраных спраў. Працягваў навуковыя заняткі, чытаў лекцыі, у якасці прафесаракансультанта працаваў пры Пецярбургскай бальніцы для чорнарабочых, друкаваў артыкулы пра свае даследаванні па таксікалогіі і судовай медицине\* П. клапаціўся пра павышэнне ўзроўню адукацыі ўрачоў, пра паляпшэнне ix матэрыяльнага становішча, побыту, прымаў удзел у вырашэнні розных санітарных пытанняў. У 1860 паводле яго праекта ў Пецярбургу адкрыты Камітэт грамадскага здароўя. Публікацыі П. заснаваны на шматлікіх фізіялагічных доследах, садзейнічалі развіццю таксікалогіі, судовай меды¬цыны, эпідэміялогіі, далі пэўны матэрыял па фізіялогіі, хіміі. Яго найбольш грунтоўныя працы: «Некалькі пытанняў з нагоды распаўсюджвання халеры ў 1847» (1847), «Уступныя лекцыі па судовай медыцыне» (1853), «Аб гігіенічным прыгатаванні мяса, булёну і хлеба…» (1855), «Таксікалогія цыяністых металаў» (1865), «Паталагічная анатомія некаторых новаўтварэнняў» (1861), «Аб значэнні прыродазнаўчых навук для юрыспрудэнцыі» (1868) і інш. Перакладаў з французскай і іншых моў. Сабраў вялікую бібліятэку, якая пасля яго смерці перададзена Ваеннамедыцынскай акадэміі.

Літаратура
----------

* Европии А. К. Исторический очерк кафедры судебной медицины с ток¬сикологией. Спб. 1898. С. 121—141;
* Языков Д. Д. Обзор жизни и трудов покой¬ных русских писателей, умерших в 1884. Спб. 1888. Вып. 4. С 69.

1. 1 2 3 4 5  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
**Калерыя Іосіфаўна Сцепанцэвіч** (нар. 21 сакавіка 1926, г. Ніжні Ноўгарад, РСФСР) — беларускі музыказнавец, педагог. Заслужаны работнік вышэйшай школы Беларускай ССР (1977). Кандыдат мастацтвазнаўства (1982), прафесар (1982).

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1953 годзе Маскоўскі музычна-педагічны інстытут імя Гнесіных. З 1945 года — выкладчык музычных навучальных устаноў у Горкім і Маскве, з 1957 года — у Беларускай акадэміі музыкі (у 1963—1986 гадах — прарэктар, загадчык кафедры, з 1987 года — прафесар).

Член Беларускага саюза кампазітараў з 1959 года, член Беларускага саюза тэатральных дзеячаў з 1978 года.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Даследуе праблемы музычнага выхавання і адукацыі, выканальніцтва, творчасць рускіх і беларускіх кампазітараў.

Аўтар прац: «Варыяцыйнасць у опернай творчасці М. І. Глінкі» (1966), «Новыя тэндэнцыі ў развіцці беларускага музычнага мастацтва: (Канец 50-х — першая палова 70-х гг.)» (1981). Сааўтар «Гісторыі беларускай савецкай музыкі» (1971), «Гісторыі беларускай музыкі» (М. 1976) і інш. Складальнік кніг «З гісторыі музыказнаўства ў Беларусі: Беларуская дзяржаўная акадэмія музыкі, 1932—1992» (2002), складальнік і рэдактар навукова-даследчы зборнікаў «Пытанні музыказнаўства» (1981), «Даследаванні пра музыку» (1985), метадычных дапаможнікаў, праграм для дзіцячых музычных школ, ВНУ.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Солапаў М. Р.* Сцепанцэвіч Калерыя Іосіфаўна // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0251-2 (т. 15).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ЗЭКББ: SEK-275737 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Свентахоўскі.
**Станіслаў Свентахоўскі** (польск.: Stanisław Świętochowski, лац.: Stanislaus Świętochowski; 22 сакавіка 1759, Дынабург — 9 лютага 1831, Старая Весь, Галічына) — буйны дзеяч каталіцкага касцёла і Ордэна езуітаў, педагог.

Уступіў у Таварыства Ісуса 20 верасня 1772 г. у Вільні. У 1786 г. высвечаны на ксяндза. Выкладаў паэтыку і рыторыку ў калегіумах Полацка (1788—1789) і Магілёва (1789—1790). Прапаведнік і прафесар французскай мовы ў Дынабургу (1791—1792), прапаведнік у Полацку (1792—1793). Прэфект езуіцкіх школ у Магілёве (1793—1795, 1802—1804), Віцебску (1795—1797), Дынабургу (1797—1799), Оршы (1799—1802) і Полацку (1804—1810). Тэолаг біскупа Беніслаўскага (1810—1812). Сакратар правінцыяла Алаіза Ландэса (1813—1814), рэктар Аршанскага езуіцкага калегіума (1814—1817, 1819—1820), правінцыял Беларускай правінцыі Таварыства Ісуса (1817—1820).

Пасля выгнання езуітаў з Расійскай імперыі (1820) адправіўся на Галічыну, дзе з 1820 па 1828 гг. займаў пасаду галіцкага правінцыяла і ў гэтай якасці ўзяў удзел у ХХ Генеральнай кангрэгацыі Таварыства Ісуса. Апошнія гады жыцця жыў і працаваў у Старой Весі (1828—1831).

Зноскі
------

1. 1 2  ŚWIĘTOCHOWSKI Stanisław //
2. 1 2 3 4  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.
3. ↑  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.

Літаратура
----------

* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Załęski, S. Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1820—1905. Cz. 2. — Kraków: W.L. Anczyc i sp, 1906. — s. 518—1300.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Баброва.

**Бабро́ва** (трансліт.: *Babrova*, руск.: Боброво) — вёска ў Магілёўскім раёне Магілёўскай вобласці. Уваходзіць у склад Махаўскага сельсавета. Размешчана за 33 км на паўднёвы ўсход ад Магілёва, за 20 км ад чыгуначнай станцыі Раста на лініі Магілёў—Крычаў. Рэльеф раўнінны, на поўдзень мяжуе з лесам. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе праз в. Вялікая Дубраўка і далей па шашы Магілёў—Слаўгарад.

Гісторыя
--------

Заснавана ў пачатку 1920-х гадоў. З 20 жніўня 1924 года ў Махаўскім сельсавеце Лупалаўскага раёна Магілёўскай акругі (да 26 ліпеня 1930), з 2 сакавіка 1931 года ў Магілёўскім раёне, з 20 лютага 1938 года ў Магілёўскай вобласці. У 1930-х г. вяскоўцы ўступілі ў калгас.

У Вялікую Айчынную вайну з ліпеня 1941 года да 27 чэрвеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. У 1990 годзе ў складзе саўгаса «Махава» (цэнтр — в. Махава).

Планіроўка
----------

Планіроўка Г-падобная. Да кароткай просталінейнай вуліцы амаль шыротнай арыентацыі далучаецца з поўначы другая кароткая просталінейная вуліца. Забудавана двухбакова, шчыльна традыцыйнымі драўлянымі дамамі сядзібнага тыпу.

Насельніцтва
------------

* **XX стагоддзе**:
	+ 1990 — 24 гаспадаркі, 54 жыхары.
* **XXI стагоддзе**:
	+ 2007 — 20 гаспадарак, 32 жыхары.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Магілёўская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2007. — 406 с. — ISBN 978-985-458-159-0. (DJVU)

Літаратура
----------

* Баброва // Гарады і вёскі Беларусі: Энцыклапедыя. Т. 6, кн. 2. Магілёўская вобласць / рэдкал.: Т. У. Бялова (дырэктар) і інш. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі, 2009. — 592 с.: іл. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-11-0440-2.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх

| ⛭**Махаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Махава |
| Вёскі | Баброва ·  Вялікая Дубраўка ·  Запруддзе ·  Косцінка ·  Латанаўка ·  Ліпец ·  Малая Дубраўка ·  Малы Асавец ·  Пусты Асавец ·  Растаполле ·  Старая Мілееўка ·  Халмы |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ляснеўскі.
**Міхал Ляснеўскі** (польск.: Michał Leśniewski, лац.: Michàél Leśniewski; 29 верасня 1776, Беларусь — 15 кастрычніка 1835, Кракаў) — педагог, доктар тэалогіі і царкоўнага права; канцлер Полацкай езуіцкай акадэміі.

У Таварыстве Ісуса з 24 жніўня 1791 г. Вывучаў філасофію ў Полацкім езуіцкім калегіуме (1794—1796). Выкладаў паэтыку і рыторыку ў Магілёве (1797—1798) і Полацку (1798—1799). Пасля курса тэалогіі ў Полацкім езуіцкім калегіуме (1799—1803) накіраваны ў Пецярбург, дзе з 1803 па 1806 гг. займаў пасаду выхавацеля ў канвікце езуітаў. Прафесар філасофіі і матэматыкі (1806—1807 і 1808—1809) і тэалогіі і Св. Пісання (1809—1816) у Полацку. Даў абяцанні ў 1810 г. Дэкан факультэта філасофіі і вольных навук (1814—1815) і канцлер (1817—1820) Полацкай езуіцкай акадэміі.

Як прэфект акадэміі і захавальнік бібліятэкі разам са сваім сакратаром, прэфектам друкарні Вінцэнтам Жолудзем, захавальнікам музея Юзафам Цытовічам і прэфектам езуіцкіх школ Маўрыцыям Палонскім суправаджаў царскіх інспектараў, што пасля закрыцця акадэміі паўгады займаліся стварэннем кніжных каталогаў, а таму стаў «апошнім езуітам, які бачыў кніжную калекцыю акадэміі ва ўсёй яе велічы».

Пасля выгнання езуітаў з Расійскай імперыі (1820) накіраваўся ў Італію. З 1824 г. служыў у Кракаве, дзе і памёр 15 кастрычніка 1835 г.

Зноскі
------

1. ↑  Catalogs SJ 1774—1829. Russiae. Архівавана 13 ліпеня 2020.
2. ↑  Kadulska, I. *The (1812—1820). An Example of the Society of Jesuit’s Endurance* / Jesuit Survival and Restoration: A Global History, 1773—1900 (Studies in the History of Christian Traditions), Robert Aleksander Maryks (Ed.) — p. 90.
3. ↑  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.

Літаратура
----------

* *Шчэрбік, Дз. В.'* Выкладанне юрыдычных навукау у езуіцкіх навучальных установах на Полацкай зямлі / Дз. В.Шчэрбік // Вестник Полоцкого государственного университета. Серия D, Экономические и юридические науки: научно-теоретический журнал. — Новополоцк : ПГУ, 2012. — № 5. — С. 107—112 Архівавана 2 лістапада 2018.
* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* *Giżycki, J. M.* Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J. M. Giżycki. — Kraków : Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — 288 s.
* *Załęski, S.* Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1773—1905. Cz. 1 : 1773—1820. — Kraków: W.L. Anczyc i sp, 1907. — 517 s.
* *Załęski, S.* Jezuici w Polsce. T. 5, Jezuici w Polsce porozbiorowej 1820—1905. Cz. 2. — Kraków: W.L. Anczyc i sp, 1906. — s. 518—1300.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шыбнёў.

**Аляксандр Яўгенавіч Шыбнёў** (2 студзеня 1962, Мінск) — беларускі мастак, прадстаўнік славутай дынастыі жывапісцаў. Сын мастака Яўгена Шыбнёва, унук мастака Анатоля Шыбнёва, праўнук мастака Даміяна Шыбнёва.

Біяграфія
---------

У 1981 годзе скончыў Мінскае мастацкае вучылішча імя А. К. Глебава. Іспытаў творчы ўплыў сваёй маці, мастака Ніны Голышавай. Удзельнічае ў выстаўках у Францыі, Бельгіі, Нідэрландах, Аўстрыі, Германіі, Маскве. Работы захоўваюцца ў прыватных зборах Беларусі, Ізраіля, Францыі, Італіі, Бельгіі, Аўстрыі, Галандыі, Германіі.

Творчасць
---------

Творы Аляксандра Шыбнёва своеасаблівай медытатыўнай адлучанасцю нагадваюць работы яго прадзеда Даміяна Шыбнёва. У іх парадаксальна злучаюцца манументальнасць і мініяцюрнасць, аб’ектыўнае (матэрыяльны свет) і суб’ектыўнае (свет душы мастака). Манахромны ці мінімізаваны каларыт робіць кампазіцыю і форму драматычна выразнымі, нягледзячы на знешнюю статыку работ.

Зноскі
------

1. ↑  *Artmuseum.by*. Сто твораў за сто гадоў. Выстава жывапісу сям’і Шыбнёвых 18.10 — 17.11.2014 Архівавана 5 сакавіка 2016.
2. ↑  *Artmuseum.by*. Сто твораў за сто гадоў. Выстава жывапісу сям’і Шыбнёвых 18.10 — 17.11.2014 Архівавана 5 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------
«**Кентаўр**» (англ.: Centaur) — мастацкі фільм 2017 года рэжысёра Актана Арыма Кубата[en]. Сумесная вытворчасць Кыргызстана, Францыі, Германіі, Нідэрландаў, Японіі.

Фільм быў прадстаўлены ў асноўнай конкурснай праграме ігравога кіно 24-га Мінскага міжнароднага кінафестывалю «Лістапад».

Сюжэт
-----

«Кентаўр» — ціхі, сціплы, злёгку дзівакаваты чалавек, былы кінамеханік, які зараз працуе дзе давядзецца. Ён верыць, што кыргызскі народ калісьці быў адзіным і непераможным дзякуючы сваім коням. Але з часам людзі ўявілі сябе багамі і сталі жорсткімі і чэрствымі. За гэта Нябёсы пазбавілі іх дабрабыту і сілы. Зняць праклён здольны толькі вершнік, гатовы скакаць ноч напралёт з малітвай аб прабачэнні. Так, паверыўшы ў легенду, «Кентаўр» становіцца канакрадам. Але яго таямніца не можа захоўвацца вечна. Калі выявіцца праўда, герою трэба будзе вырашыць лёс сваёй сям’і, аднавяскоўцаў і свой уласны.

Акцёрскі склад
--------------

* Актан Арым Кубат
* Зарэма Асаналіева
* Нуралы Турсункажоеў
* Балот Тэнцімышаў
* Ілімбек Калмуратаў
* Таалайкан Абазава
* Максат Мамырканаў

Узнагароды
----------

Паводле інфармацыі сайта «*Internet Movie Database*» фільм быў адзначаны 8 кінаўзнагародамі і яшчэ 4 намінацыямі.

Зноскі
------

1. ↑  filmportal.de — 2005.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>
2. ↑  Internet Movie Database — 1990.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
3. ↑  Centaur (2017) — IMDb (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 5 студзеня 2022.
4. 1 2  Кентаўр  (бел.).  Сайт кінафестывалю «*Лістапад*». Праверана 5 студзеня 2022.
5. ↑  Centaur — Awards (англ.).  Сайт «*Internet Movie Database*». Праверана 5 студзеня 2022.

Спасылкі
--------

* Кентаўр на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AlloCiné · FilmAffinity · Internet Movie Database |
**Антоній Арцяхоўскі** (польск.: Antoni Arciechowski; 18 мая 1675, Мазовія — 28 ліпеня 1709, Вільня) — езуіцкі святар і педагог.

Уступіў у Таварыства Ісуса 8 верасня 1690 г. у Вільні. Пасля выпрабаванняў у навіцыяце авалодваў педагагічным майстэрствам пад кіраўніцтвам прафесара Міхала Карвоўскага ў настаўніцкай семінарыі пры Пінскім езуіцкім калегіуме (1692—1693). Выкладаў у езуіцкіх школах, у тым ліку ў Варшаве (1694—1695). Вывучаў філасофію ў Пінску (1695—1698), а ў Вільні — тэалогію (1699—1703).

Пасля сканчэння курса тэалогіі два гады выкладаў паэтыку і рыторыку свецкім студэнтам у Віленскай акадэміі, а ў 1706—1607 гг. быў прафесарам рыторыкі для семінарыстаў-езуітаў у настаўніцкай семінарыі пры Полацкім езуіцкім калегіуме. У Віленскай акадэміі атрымаў ступень магістра філасофіі і вольных навук (1707), роўную доктарскай ступені, і да сваёй заўчаснай смерці займаў там пасаду прафесара філасофіі. У рукапісе пакінуў лекцыі па логіцы, чытаныя ў Вільні ў 1707—1708 гг.

Зноскі
------

1. ↑  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.
2. ↑  Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — s. 34.

Літаратура
----------

* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s.
* Królikowska, A. Profesorowie jezuickich seminariów nauczycielskich od XVI do XVIII wieku. Słownik biograficzny / A.Królikowska. — Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie -Wydawnictwo WAM, 2017. — 188 s.
**Шарль Баландрэ** (фр.: Charles Balandret, польск.: Karol Balandret, лац.: Carolus Balandret; 17 снежня 1782, Гранфантэн, Эльзас, Францыя – 7 ліпеня 1861, Ліён) – святар, прафесар Полацкай езуіцкай акадэміі.

Уступіў у Таварыства Ісуса 25 ліпеня 1808 г. у Дынабургу, а ў наступным годзе быў высвечаны на ксяндза. У 1809-1811 гг. вывучаў філасофію і матэматыку ў Полацкім езуіцкім калегіуме.

У 1811-1815 гг. – прафесар граматыкі і французскай мовы ў езуіцкім канвікце ў Санкт-Пецярбургу. Пасля вяртання ў Полацк займаў пасады прафесара логікі, метафізікі і матэматыкі (1816-1817) і прафесара логікі, метафізікі і заалогіі (1817-1818) ў Полацкай езуіцкай акадэміі. У 1818-1820 гг. – прапаведнік у Полацку і Віцебску. 2 лютага 1820 г. склаў апошнія зарокі.

Пасля выгнанне езуітаў з Расійскай імперыі (1820) вярнуўся ў Францыю, дзе вёў місіянерскую дзейнасць і выкладаў тэалогію. З 1828 г. займаў пасаду прафесара філасофіі, тэалогіі і кананічнага права ў Фрыбуры (Швецарыя).

Зноскі
------

1. 1 2  Grzebień, L. (Ed.), *Encyklopedia Wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy*, 1996.
2. ↑  Catalogs SJ 1774-1829. Russiae. Архівавана 13 ліпеня 2020.
3. 1 2  Catalogs SJ 1774-1829. Galliae. Архівавана 4 снежня 2017.

Літаратура
----------

* Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564–1995 / оprac. L. Grzebień  (польск.) (бел.. – Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. – 882 s.
* Giżycki, J.M.  (руск.) (бел. Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych / J.M. Giżycki. – Kraków : Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. – 288 s.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 1071364065 · VIAF: 315961924 |
**Фэгэра́ш** (рум.: Munţii Făgăraşului) — горны масіў у Паўднёвых Карпатах.

Масіў знаходзіцца ў самым цэнтры Румыніі, у ім размешчаны найвышэйшыя вяршыні краіны — Малдавяну (2544 м), Негою (2535 м), Вішця-Марэ (2527 м) і Леспезі (2522 м). Прасціраецца Фэгэраш прыкладна на 60 км паміж далінай Олта і вытокамі ракі Дымбавіца.

Геалагічна масіў складзены крышталічнымі пародамі. Схілы пакрыты букавымі, дубовымі і хвойнымі лясамі да вышыні каля 1700 м, вышэй — горныя лугі. На вышыні вышэй за 2000 м размешчана некалькі адносна буйных ледніковых азёр.

Праз масіў праходзіць Трансфэгэрашская шаша, якая злучае Валахію і Трансільванію.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh86006212 · NKC: ge370349 · VIAF: 315526976 |