recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Шляхціч у кунтушы
**Кунтуш** — верхняе мужчынскае адзенне, якое апраналі на жупан. На Беларусь прыйшоў з Венгрыі праз Польшчу. Разам з жупанам стаў традыцыйным адзеннем заможных людзей, складаючы так званы кунтушовы строй. Шылі доўгім, ніжэй каленяў. Насілі звычайна расшпіленым, каб быў відаць жупан.

Асаблівасць кунтушу — разрэзаныя рукавы, якія свабодна звісалі або закідваліся на плечы. Рабілі кунтушы з сукна, пазней з шоўку (часам падшывалі футрам) яркага, але цямнейшага за жупан колеру. Падпяразвалі тканым каляровым поясам.

Гісторыя
--------

Хоць вопратка, падобная канструкцыйна і эксплуатацыйна на кунтуш, вядома ўжо з пачатку XVI стагоддзя, першая пісьмовая згадка назвы «кунтуш» вядома толькі з аднаго з каштарысаў шавецкіх работ на выраб вайсковага адзення 1648 года.

Зноскі
------

1. ↑  Лазука, 2015, с. 113
2. ↑  Лазука, 2015, с. 13

Літаратура
----------

* Этнаграфія Беларусі: Энцыкл. (Беларус. Сав. Энцыкл.; Э91 Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1989. — 575 с.:іл. ISBN 5-85700-014-9
* *Лазука, Барыс Андрэевіч.* Слуцкія паясы і еўрапейскі тэкстыль XVIII стагоддзя. Малы лексікон / Б. А. Лазука; [фота: Б. А. Лазука, М. П. Мельнікаў]. — Мінск: Беларусь, 2015. — 170, [2] с. : каляр. іл. партр. ; 30 см. Фактычная дата выхаду ў свет ― 2014. ― Бібліяграфія: с. 170―171.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
**Трапезная** (ад стар.-грэч.: τράπεζα — стол, ежа) — спецыяльны будынак з залай для сумесных трапез, з царквою і дапаможнымі памяшканнямі ў хрысціянскіх манастырах. У саціі трапезныя ў XVI—XVII стст. мелі вялікія адна, двухстоўпныя або бясстоўпныя залы з адкрытымі тэрасамі-гульбішчамі і лесвіцамі, багатым дэкаратыўным убраннем.

Таксам прасторная невысокая прыбудова з зяходняга боку хрысціянскага храма, якая служыць для богаслужэння ў зімовы час і грамадскіх патрэб прыхаджан. Трапезныя найбольш характэрны для рускай архітэктуры XVII—XVIII стст. пашыраны ў пабудовах рэтраспектыўна-рускага стылю канца XIX — пачатку XX стагоддзяў.

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі. Энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1993. — С. 562.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (11-th) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4200725-2 |
**Цярэмшчына** — возера ў Петрыкаўскім раёне Гомельскай вобласці.

Геаграфія
---------

Знаходзіцца за 26 км на захад ад горада Петрыкаў, за 22 км на паўднёвы ўсход ад горада Жыткавічы, за 3,2 км на паўднёвы захад ад вёскі Ляскавічы. Адносіцца да басейна ракі Прыпяць (знаходзіцца ў яе пойме).

Апісанне
--------

Возера старычнага тыпу. Серпападобнай у плане формы. Мясцовасць нізінная, месцамі балоцістая, на ўсходзе і поўдні слабаўзгорыстая, часткова пад хмызняком, на поўначы і захадзе знаходзіцца вялікі лясны масіў.

Флора
-----

У возеры зафіксаваны 31 від і ўнутрывідавы таксон водарасцей.

Зноскі
------

1. ↑  Современное таксономическое разнообразие фитопланктона водоёмов и водотоков национального парка «Припятский». С. 52  (руск.)

Спасылкі
--------

* Ліст карты N-35-141 Архівавана 2 мая 2013.
.22 Short (з лева) разам з патронам .22 Long Rifle (з права)
**.22 Short** (.22 Шорт, .22 Kurz, .22 Курц) — дробнакаліберны ўнітарны патрон кольцавага ўзгарання 22-га калібра (5,6 мм), адзін з найменш магутных у сваім класе.

Гісторыя
--------

.22 Short — найстарэйшы патрон з усіх патронаў, якія зараз вырабляюцца. Быў створаны прыкладна ў 1857 годзе вядомай амерыканскай зброевай фірмай Smith & Wesson для рэвальвера Smith and Wesson Model 1. У першыя гады патрон менаваўся проста .22 (г. зн. калібр, які меў 0,22 дзюйма), але пасля з’яўлення ў 1871 годзе даўжэйшага патрона .22 Long Rifle ён атрымаў сваё цяперашняе найменне short, г. зн. кароткі. Назва адпавядае вонкаваму выгляду гэтага сапраўды малюсенькага боепрыпасу — даўжыня патрона ўсяго 17,5 мм. Аднак гэты патрон можа пры энэргіі 95 Дж развіць хуткасць 319 м/с.

Кішэнны амерыканскі рэвальвер NAA22S пад .22 Short
Патрон быў першапачаткова прызначаны для малагабарытных рэвальвераў, якія служылі сродкам самаабароны. Аднак пад яго з’явілася шмат мадэляў і доўгай зброі.

У першыя гады ён выпускаўся з зарадам з дымлівага пораху. Услед за вынаходствам бяздымнага пораху ў 1887 годзе, гэты тып патрона атрымаў у спартыўных стралковых колах самае шырокае распаўсюджванне.

Асаблівасці і ўжыванне
----------------------

.22 Short — маламагутны патрон. Аддача пры стральбе ім практычна не адчуваецца. Пачатковая хуткасць кулі ў яго невялікая, звычайна ў межах 320—350 м/с, што прыкладна роўна хуткасці шроту паляўнічай стрэльбы. Адсутнасць аддачы, адносна слабы гук стрэлу (пры выкарыстанні глушыцеля, гук стрэла амаль не чутны) і малая дальнасць палёту кулі робяць гэты патрон вельмі падыходным для пачатковага навучання стральбе, напрыклад у школьных цірах. Патрон .22 Short апынуўся моцна поцеснены патронам .22 Long Rifle, але па-ранейшаму ўжываецца даволі шырока.

Ён выпускаецца пераважна са свінцовай безабалонкавай куляй, аднак існуюць варыянты і з амяднённай куляй (мае ў галаўной частцы экспрэсную пустэчу). Зрэшты, для палявання ён падыходзіць дрэнна — дульная энергія кулі дастатковая толькі для стральбы жывёл не больш буйнога пацука, хаця ў прынцыпе, гэтым патронам можна біць птушку. Аднак эфектыўная далёкасць стральбы — максімум 50 метраў — абмяжоўвае яго ўжыванне па птушцы. Таму асноўная ніша патрона .22 Short — спартыўная стральба.

Патронам .22 Short пры неабходнасці можна страляць са зброі пад даўжэйшыя патроны сямейства .22 з мінімальнымі стратамі, паколькі дыяметр кулі ў яго, як і ў даўжэйшых «субратаў» такі жа, як і ў гільзы. Паляўнічыя часам у якасці змушанай меры ўжываюць яго пры здабычы пушнога звера, устаўляючы яго ў «мялкашкі» (напрыклад, стрэльбу ТОЗ-8) разлічаныя на патрон .22 Long Rifle.

У продажы патрон .22 Short знайсці нескладана — яго вырабляе большасць зброевых фірмаў. Кошт яго вельмі невялікі, што яшчэ больш падвышае яго значэнне як масавага вучэбнага боепрыпасу.

Спасылкі
--------

* Weapon.ua
**Мануальнае тэсціраванне** (англ. — manual testing), **ручное тэсціраванне, (часам тэставанне)** — частка працэсу тэсціравання на этапе кантролю якасці ў працэсе распрацоўкі праграмнага забеспячэння. Яно ажыццяўляецца тэсціроўшчыкам без выкарыстання праграмных сродкаў, для праверкі праграмы або сайта шляхам мадэлявання дзеянняў карыстальніка з дапамогай тэст кейсаў (тэставых выпадкаў). У ролі тэсціроўшчыка могуць выступаць і звычайныя карыстальнікі, паведамляючы распрацоўшчыкам аб знойдзеных памылках.

Спасылкі
--------

* Тестирование — это не поиск ошибок!
* Ручное тестирование Архівавана 20 ліпеня 2018.
* Аналитические статьи о тестировании
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Міралюбаў.
**Баян Васілевіч Міралюбаў** (10 лістапада 1908, ст. Ахтырка, Тамбоўская губерня — 30 лістапада 1989) — беларускі археолаг і краязнавец.

Біяграфія
---------

Скончыў гімназію ў Пінску і 3 курсы Варшаўскага ўніверсітэта. У 1939—1940 гадах на прафсаюзнай і савецкай рабоце ў Пінску; з 1949 інспектар па ахове помнікаў культуры. У 1954—1978 у Пінскім краязнаўчым музеі: навуковы супрацоўнік, дырэктар.

Навуковая дзейнасць
-------------------

У 1954—1964 удзельнічаў у археалагічных раскопках могільнікаў, селішчаў, гарадзішчаў на Піншчыне, кіраваў раскопкамі дзяцінца і вакольнага горада Пінска.

Творы
-----

* Пинск: ист.-экон. очерк. Минск, 1977 (разам з А. П. Дунцом).

Літаратура
----------

* Міралюбаў Баян Васілевіч // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя. У 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2: Л—Я. — 464 с. — ISBN 978-985-11-0549-2.
**Цярнопальскі нацыянальны педагагічны ўніверсітэт імя Уладзіміра Гнацюка** (укр.: Тернопільський національний педагогічний університет імені Володимира Гнатюка) — вышэйшая навучальная ўстанова педагагічнага профілю ў горадзе Цярнопаль ва Украіне.

Інстытуты і факультэты
----------------------

* Фізіка-матэматычны факультэт
* Факультэт філалогіі і журналістыкі
* Геаграфічны факультэт
* Інжынерна-педагагічны факультэт
* Гістарычны факультэт
* Хіміка-біялагічны факультэт
* Факультэт фізічнага выхавання
* Факультэт замежных моў
* Факультэт мастацтваў
* Факультэт педагогікі і псіхалогіі

Гісторыя
--------

У 1620 г. у г. Крэменец была створана брацкая школа, якая вяла падрыхтоўку настаўнікаў для пачатковых класаў іншых брацкіх школ. У 1637 г. на яе базе вядомым асветнікам Пятром Магілай брацкая школа была рэарганізавана ў Крэменецка-Багаяўленскі калегіўм. У хуткім часе калегіўм пераходзіць да іезуітаў. У 1773 г. разам са скасаваннем Рапам Рымскім Кліментам XIV ордэна езуітаў Крэменецкі калегіум быў зачыненыя. Пазней у яго памяшканнях функцыянавалі свецкія школы, якія рыхтавалі настаўнікаў.

У 1805 г. на базе былога калегіума указам імператара Аляксандра I была адкрыта вышэйшая навучальная ўстанова - Валынская гімназія вышэйшых навук. У 1818 г. гімназію рэарганізавалі ў Крамянецка-Валынскі ліцэй, які
ў 1833 г. пасля разгрому паўстання быў зачынены. У яго мурах была размешчаная Валынская духоўная семінарыя.
на базе якой у 1902 г. было створана Валынскае епархіяльнае жаночае вучылішча, якое вяло падрыхтоўку настаўніц для пачатковых школ.

У 1920 г. загадам Ю. Пілдсудскага быў Крэменецкі ліцэй. Пры ім была створана настаўніцкая семінарыя на 6 курсаў, якая налічвала 86 хлопцаў і 120 дзяўчат, а таксама і гімназія імя Г Чацкага. У 1935 г. настаўніцкая семінарыя ліцэя была рэфармавана ў "Педагогіум". У 1940 г. пастановай Савета Народных Камісараў ад 15 красавіка на базе ліцэя быў адкрыты настаўніцкі інстытут, у якім упершыню заняткі пачаліся на ўкраінскай мове. У верасні 1944 г. Крамянецкі інстытут быў зноў адкрыты, а ў 1950 г. Савет Міністраў УССР пастановай рэарганізаваў Крэменецкі настаўніцкі інстытут у педагагічны. 

У 1969 г. педагагічны інстытут быў пераведзены ў Цярнопаль. З гэтага часу вну называлася Цярнопальскім дзяржаўным педагагічным інстытутам. 9 чэрвеня 1997 г. выдадзена пастанова Кабінета Міністраў Украіны № 555 "Аб стварэнні Тэрнопальскага дзяржаўнага педагагічнага універсітэта". У гэтым жа годзе ўніверсітэту прысвоена імя вядомага ўкраінскага навукоўца Уладзіміра Міхайлавіча Гнацюка. У 2004 г. універсітэту надан статус нацыянальнага.
«Мікола Адваротны», XVIII ст. Веткаўскі музей стараабрадніцтва і беларускіх традыцый імя Ф. Р. Шклярава
**Мікола Адваротны**, або **Мікола Косы** (руск.: Никола Отвратный) — іконаграфічны варыянт выявы святога Мікалая Цудатворца, які шырока распаўсюджаны ў XVIII стагоддзі сярод старавераў Веткі у беларускім Палессі і ўкраінскай Старадубшчыны.

Паходжанне дадзенага іканаграфічнага вобразу на цяперашні час канчаткова не ўстаноўлена. Вядома, аднак, што ў народнай культуры ікону Міколы Адваротнага маліліся аб прадухiленнi бед (мясцовае выраз абвяшчае: *«От беды Николин образ просят»* (руск.)).

Мікола Адваротны — выява Свяціцеля з выразна прыкметным поглядам яго ў бок. Мікола паварочвае галаву направа ад гледача, але позірк яго буйных вачэй накіраваны, насупраць, налева. Галава святога звычайна павялічана і набліжаная да краю. Ніжняя лінія абразу часта дэманструе Евангелле, якое Мікола трымае ў левай руцэ, і правую руку ў жэсце благаслаўлення (гэты жэст можна трактаваць таксама як напамін або папярэджанне).

Зноскі
------

1. 1 2  *Нечаева Г. Г.* Иконопись старообрядческих слобод. Ново-Ивановка. «Никола Отвратный». Взгляд, отвращающий бесов // Голоса ушедших деревень / Сост. Г. Г. Нечаева [и др.]; под общ. ред. Г. Г. Нечаевой. — Минск: Белорусская наука, 2008. — С. 88—92. — 342 с. — ISBN 978-985-08-0874-5.
2. ↑  *Дзюбан В. В. Кочергина М. В.* Образы Святого Николы Чудотворца Отвратного в старообрядческой живописи Стародубья и Ветки: художественные особенности и специфика иконографии // Преподаватель XXI век : журнал. — 2018. — Вып. 3 (2). — С. 247—258. — ISSN 2073-9613.
3. ↑  Образ Святителя Николая Чудотворца иконографического типа Отвратный // Святитель Николай Чудотворец / Авторы-составители Е. А. Князев, Е. Ю. Князева, А. А. Евстигнеев. — М.: ОЛМА Медиа групп, 2011. — 160 с. — (Чудотворные иконы). — ISBN 978-5-373-03925-3.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Чарнецкі.
Не блытаць з Мікалай (Чарнецкі).

**Міко́ла Анто́навіч Чарне́цкі** (22 мая 1899, в. Малыя Азяраны, каля Крынак — 19 студзеня 1944, Беластоцкая вобласць, БССР) — беларускі грамадскі і палітычны дзеяч, публіцыст, педагог.

Біяграфія
---------

Паходзіў з сялянскай сям’і. У 1918 годзе скончыў Свіслацкую настаўніцкую семінарыю. З 1919 года актывіст Грамады беларускай моладзі ў Гродне, сябра БПСР. Да 1921 года быў у бежанстве ў Расіі, дзе загінула ўся яго сям’я.

Скончыў курсы на атрыманне атэстата за сярэднюю школу ў Юзафове. З 1921 года жыў у Празе. З 1923 года вучыўся ў Пражскім універсітэце. Скончыўшы ўніверсітэт, абараніў дысертацыю «Польска-маскоўская вайна 1632—1634 гадоў» са ступенню доктара філософіі (1929). Удзельнічаў у беларускім студэнцкім руху, сябра Беларускага (Крывіцкага) культурнага таварыства імя Ф. Скарыны ў Празе. Член Беларускай партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў, уваходзіў у замежнае бюро БПСР у Празе (1923—1929).

У 1929 годзе вярнуўся ў Заходнюю Беларусь, працаваў настаўнікам беларускіх гімназій у Радашковічах і Клецку. У 1931—1939 гадах жыў у Вільні, дзе разам з А. Аніськам выдаваў часопіс «Золак». За дзейнасць у беларускім нацыянальна-вызвольным руху пераследаваўся польскімі ўладамі.

У 1939 годзе савецкія ўлады прызначылі яго дырэктарам школы ў в. Крынкі, з 1940 года — кіраўніком асветы Крынкаўскага раёна. Арыштаваны НКУС, уцёк з-пад арышту. Падчас нямецкай акупацыі працаваў у Беларускім нацыянальным камітэце ў Беластоку. Удзельнік беларускага нацыянальнага падполля.

Па-зверску забіты польскімі тэрарыстамі 19 студзеня 1944 года. Пахаваны на Праваслаўных могілках у Беластоку.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6. Кн. 2: Усвея — Яшын; Дадатак / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (галоўны рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн. : БелЭн, 2003. — С. 142. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0276-8.
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003.
* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 3. Кніга 2 / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Мн. 2005.
	+ Ёрш С. Мучанік за беларускую ідэю // Ніва. 1996, 10 сак.
	+ Choruży W. Mikołaj Czarniecki (1899—1944) // Białoruskie Zeszyty Historyczne. 1998, № 9.

Спасылкі
--------

* Cmentarz w Białymstoku. Mikołaj Czarnecki
**Ізмір** (турэцк.: İzmir) — трэці па колькасці насельніцтва горад у Турцыі і другі па велічыні порт краіны (пасля Стамбула), адміністрацыйны цэнтр правінцыі Ізмір.

Ізмір — адзін са старажытнейшых гарадоў Міжземнаморскага басейна. Паселішча на месцы горада існавала за 3000 год да н.э. Ізмір (Смірна) — мяркуемая радзіма Гамера. Нягледзячы на пастаянную змену правіцеляў, асабліва ў сярэднія вякі, горад захоўваў свой пераважна эліністычны (грэчаскі) характар на працягу тысячагоддзяў, застаючыся важным хрысціянскім цэнтрам Малай Азіі.

Прамыслова развіты горад. Метрапалітэн (з 2000 г.). Міжнародны аэрапорт. Штогадовы Ізмірскі міжнародны кірмаш. 

Горад быў месцам правядзення Міжземнаморскіх гульняў (1971) і Універсіяды (2005).

У палітычным плане Ізмір — адна з баз кемалісцкай Рэспубліканскай народнай партыі.

Гл. таксама
-----------

* Нубар-паша

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — 608 с.: іл. ISBN 985-11-0279-2

1. ↑
**Яго Святасць Вярхоўны Патрыярх і Каталікос усіх армян** (арм.: Նորին Սրբություն Ծայրագույն Պատրիարք և Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս) — першаіерарх Армянскай Апостальскай царквы (ААЦ) з рэзідэнцыяй у Эчміядзіне (Арменія). Згодна з афіцыйным сайтам ААЦ, які не прыводзіць спасылак на якія-небудзь нарматыўна-заканадаўчыя дакументы, эчміядзінскі каталікос ёсць «сусветны духоўны правадыр Нацыі, для армянаў як у Арменіі, так і ў рассейванні», «Вярхоўны пастыр і Святар для амаль 9 мільёнаў Армянскіх Апостальскіх Праваслаўных хрысціянаў ва ўсім свеце». У іерархіі ААЦ ён стаіць вышэй патрыярхаў, архібіскупаў і біскупаў ААЦ, тым не менш, згодна з тэкстам сайта, лічыцца «першым сярод роўных».

Абранне
-------

Вазген I на паштовай марцы Арменіі.
Палац Каталікоса ў Эчміядзіне.
Каталікос абіраецца ў Эчміядзіне Нацыянальна-Царкоўным сходам пажыццёва; 

Нацыянальна-Царкоўны сход складаецца з духавенства і парафіянаў, якія прадстаўляюць усе епархіі і абшчыны Армянскай Апостальскай Царквы ў свеце. Звычайна на Саборы прысутнічаюць ад 300-400 прадстаўнікоў.

Зазвычай, Каталікоса Усіх армян абіраюць з ліку біскупаў. Выбары падзелены на два этапы:

* **I этап** - *выбар пяці біскупаў таемным галасаваннем, якія стануць прэтэндэнтамі на сан Каталікоса.*
* **II этап** - *выбар каталікоса, з ліку раней абраных пяці біскупаў.*

Сімволіка
---------

У афіцыйных дакументах, як то пастырскія лісты, выкарыстоўваецца разгорнуты варыянт тытула: ***«Гарэгін II слуга Ісуса Хрыста, літасцю Боскаю і воляю народа, Першасвятар і Каталікос усіх армян, Вярхоўны Патрыярх усенароднага перша-шанаванага Арарацкага Пасада Апостальскай Царквы Першапасаднага святога кафедральнага Эчміядзіна»***.

Знакамі адрознення *Каталікоса Усіх армян* з'яўляюцца яго герб, друк, посцілка з выявай Ягняці, сцяг-харугва, вялікае і малое жэзлы, булава, трон, шатры (ганаровая світа ў чырвоных адзеннях з булавамі ў руках), дыяментавы крыж на клабуку.

Каталікосы ўсіх армян
---------------------

З 1999 года кафедру займае Гарэгін II, 132-і наступнік Рыгора Асветніка.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Catholicos of All Armenians (перевод с английской версии сайта)

| ⛭Армянская Апостальская Царква |
| --- |
| Структура | **Каталікасаты**: Эчміядзінскі і Кілікійскі • **Патрыярхаты**: Канстанцінопальскі і Іерусалімскі | Галоўны храм Эчміядзінскага манастыра |
| Набажэнства | Армянскі абрад • Матах |
| Постаці | Рыгор Асветнік *і заснавальнікі армянскай царквы апосталы* Фадзей *і* Варфаламей |
| Спісы | Цэркваў і манастыроў • Патрыярхаў • Епархій • Святых |
| Іншае | Каталікос усіх армян • Аштышацкі сабор • Армянскі каляндар • Вардапет |
| Эмблема Армянскай Апостальскай царквы |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh98000080 |
**Катайко́нім** (ад стар.-грэч.: κάτοικος — *«жыхар»* і -ώνυμον — *«назва»*), **дэмонім** або **этнікон** — назва жыхароў пэўнай мясцовасці, суаднесеная з тапонімам. Напрыклад, Магілёў — магілёўцы, Віцебск — віцябляне, Полацк — палачане, Смаленск — смаляне, Гомель — гамельчукі або гомельцы, Мазыр — мазыране, Кіеў — кіяне, Горадня — гарадзенцы, Вільня — віленчукі, Менск — менчукі, Слонім — слонімцы, Слуцк — случакі, Бабруйск — бабруйцы, Берасце — берасцюкі або берасцейцы, Пінск — пінчукі, Палессе — палешукі, Падляшша — падляшукі або падляшцы, Загароддзе — загародцы, Зарэчча — зарэчанцы, Валынь — валынцы, Буг — забужцы, Нёман — занямонцы, Дзясна — задзясенцы.

Літаратура
----------

* *Березович Е. Л.* Славянские оттопонимические названия жителей: ассоциативно-деривационная и фразеологическая семантика // Славянское языкознание. XVI Международный съезд славистов. Белград, 20–27 августа 2018 г. Доклады российской делегации. — ИСл РАН, 2018. — С. 7–34.
* *Горпинич* *В. О.* Назви жителів в українській мові. Київ, головне видавництво видавничого об'єднання «Вища школа», 1979.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | Microsoft: 96885535 |
**«Spasim»** (скарачэнне ад «space simulation», бел.: Касмічны сімулятар) — трохмерная[en] шматкарыстальніцкая камп’ютарная гульня, распрацаваная Джымам Боўэры для камп’ютарнай сістэмы PLATO[en] і выпушчаная ў сакавіку 1974 года. У гульні могуць удзельнічаць да 32 чалавек, якія падключыліся па сетцы (4 планетарныя сістэмы, у кожнай з якіх можа знаходзіцца не больш за 8 гульцоў). Гульцы кіруюць касмічнымі караблямі, перамяшчаючыся ў віртуальнай касмічнай прасторы; іх пазіцыі абнаўляюцца прыкладна кожную секунду. Караблі перамяшчаюцца ў палярнай сістэме каардынат, прычым гульцам неабходна вылічваць правільныя каардынаты для перамяшчэння — з прычыны гэтага праграма лічылася не толькі гульнявой, але і навучальнай. Вялікі ўплыў на «Spasim» аказала «Empire[en]», іншая шматкарыстальніцкая гульня для PLATO.

Джым Боўэры сцвярджаў, што «Spasim» з’яўляецца першым трохмерным шматкарыстальніцкім шутарам і прапаноўваў узнагароду ў 500 долараў таму, хто змог бы абвергнуць гэтае сцвярджэнне. Аднак «Gamasutra[en]» адзначае, што гэтае сцвярджэнне ўяўляецца спрэчным: у 1973 годзе ў даследчым цэнтры Эймса была створана праграма «Maze War», у якой гульцы маглі перамяшчацца па трохмерным лабірынце і страляць.

Зноскі
------

1. ↑  Spasim (1974) The First First-Person-Shooter 3D Multiplayer Networked Game (англ.).  Web.archive.org (10 красавіка 2001). Архівавана з першакрыніцы 10 красавіка 2001. Праверана 8 чэрвеня 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | MobyGames |
**Каталіцкая энцыклапедыя** (*англ.: Catholic Encyclopedia*, таксама вядомая як **англ.: Original Catholic Encyclopedia** (*Арыгінальная каталіцкая энцыклапедыя*)) — англамоўная энцыклапедыя, якая была выдадзена ў ЗША і асвятляе розныя пытанні, звязаныя з каталіцтвам. Энцыклапедыя была выдадзена ў 15 тамах з 1907 па 1912 гады выдавецкай кампаніяй Роберта Эплтана, утворанай у Нью-Ёрку ў лютым 1905 года. У 1913 годзе выдавец, які змяніў назву на The Encyclopedia Press, выпусціў новую рэдакцыю энцыклапедыі, праз год быў надрукаваны 16-ы том з прадметным паказальнікам. Catholic Encyclopedia складаецца з 16 тамоў і двух дадаткаў (выпушчаных у 1922 і ў перыяд з 1950 па 1958 гады) і ўтрымлівае каля 11,5 тысяч артыкулаў.

У 1967 годзе пад эгідай Каталіцкага ўніверсітэта Амерыкі была выдадзена новая версія энцыклапедыі — New Catholic Encyclopedia у 17 тамах, у 2002 годзе яна была перавыдана.

У 1993 годзе група добраахвотнікаў, на падставе таго, што па амерыканскіх законах аб аўтарскім праве ўсе працы, выдадзеныя ў ЗША да 1923 года, знаходзіліся ў грамадскім здабытку, пачала пераклад арыгінальнай энцыклапедыі ў электронны фармат і ў 1995 годзе размясціла яго ў Інтэрнэце. У наш час артыкулы энцыклапедыі даступныя на шматлікіх сайтах.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Каталіцкая энцыклапедыя

Лагатып ВікіцытатнікаЛагатып Вікіцытатніка У Вікікрыніцах ёсць тэксты па тэме  
**Каталіцкая энцыклапедыя**

* *Catholic Encyclopedia* Архівавана 20 жніўня 2008. at Catholic.com
* *Catholic Encyclopedia* on New Advent
Артыкул пра каталіцкіх святароў увогуле. Пра традыцыйную назву рымска-каталіцкіх святароў у Польшчы, Беларусі і Украіне гл. Ксёндз.
 Рымска-каталіцкі святар (прэсвітар) падчас хрышчэння
**Каталіцкі святар** — прадстаўнік каталіцкага духавенства, які мае другую ступень Таінства Пасвячэння. Каталіцкімі святарамі называюць святароў любога абраду ў межах Каталіцкай Царквы. Рымска-каталіцкіх святароў у беларускай мове традыцыйна называюць ксяндзамі.

Тэрміналогія
------------

У вузкім сэнсе, з пункту гледжання Катэхізіса Каталіцкай Царквы, Кодэкса кананічнага права і Кодэкса Канонаў Усходніх Цэркваў, святары — гэта мужчыны, якія атрымалі другую ступень Таінства Пасвячэння (г. зн. прэсвітары). У беларускай мове часта *святаром* называюць любую духоўную асобу: дыякана, прэсвітара ці біскупа. Вернікі часта ўжываюць слова "святар" да прэсвітараў, а многія — і ў дачыненні да біскупаў (значна радзей — да дыяканаў, бо дыяканы не цэлебруюць Еўхарыстыю, але толькі прыслугоўваюць падчас Яе).

Тэалогія каталіцкага святарства
-------------------------------

З пункту гледжання Каталіцкай Царквы, святарства не з'яўляецца ўсяго толькі займаннем пэўнай пазіцыі ці пасады ўнутры царкоўнай іерархіі. Хаця галоўнай задачай каталіцкага святара і з'яўляецца духоўная апека над даручанай яму паствай, само прабыванне ў стане святара (ці духоўнай асобы іншых узроўняў: г. зн. дыякана ці біскупа) з'яўляецца для мужчыны Божай ласкай і дае шматлікія духоўныя плады, якія можна атрымаць толькі праз таінства (сакрамент) пасвячэння.

Пасвячэнне (у адпаведнасці з каталіцкай сакраменталогіяй) — адно з двух таінстваў (другое — гэта шлюб), якія ўдзяляюць чалавеку, што атрымлівае іх, спецыяльную ласку для асаблівай місіі ў Царкве і служаць будаванню Божага народу. Яны асаблівым чынам прычыняюцца да будавання царкоўнай супольнасці і збаўлення іншых людзей.

Зноскі
------

1. ↑  Pohle, Joseph. "Priesthood." The Catholic Encyclopedia. Vol. 12. New York: Robert Appleton Company, 1911.
2. ↑  Арт. 321. Якія сакрамэнты служаць супольнасці і місіі? // Катэхізіс Каталіцкага Касцёла. Кампендый. / Адказны за выпуск ксёндз-доктар Ян Крэміс. — Мінск: Про Христо, 2010. — С. 112. — 256 с. — 5 000 экз. — ISBN 978-985-6825-34-0.
**Sphaerosciadium** — манатыпны род двухдольных раслін сямейства Парасонавыя (*Apiaceae*), які ўключае від **Sphaerosciadium denaense** (Pimenov & Kljuykov). Выдзелены расійскімі батанікамі Міхаілам Георгіевічам Піменавым і Яўгенам Васільевічам Клюйковым у 1981 годзе.

*Sphaerosciadium denaense* — вельмі рэдкі рэліктавы від.

Распаўсюджанне
--------------

Сустракаецца на скалах.

Адзіны від з'яўляецца эндэмікам Узбекістана, вядомы з двух участкаў у раёне Гісарскага хрыбта ў Сурхандар'інскай вобласці.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Полікарпічныя, адзінкава рослыя расліны вышынёй каля 1 м.

Лісце ланцэтападобнае, суцэльнае, даўжынёй 20-30 см, размешчана чаргова.

Суквецце — 10-12-прамянёвы парасон; кветкі без абгортак.

Плод — віслаплоднік двойчатай шарападобнай формы.

Цвіце ў красавіку і маі, плоданасіць у маі. Размнажэнне насеннае.

Ахоўны статус
-------------

*Sphaerosciadium denaense* занесены ў Чырвоную кнігу Узбекістана; раней уключаўся ў Чырвоную кнігу СССР. Асноўная пагроза віду — выпас жывёлы.

Па стане на 2009 год у даліне ракі Сангардак (адзін з двух участкаў арэалу віду) было адзначана толькі 70 асобнікаў раслін, аднак ніякіх мер па ахове папуляцыі не прадпрымалася.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».
3. ↑  Sphaerosciadium — The Plant List
4. ↑  Tropicos | Name — Sphaerosciadium Pimenov & Kljuykov
5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10   Архівавана 27 красавіка 2015.
6. ↑  Uzbekistan Endemic Vascular Plant Genera Checklist
7. 1 2  Sphaerosciadium: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)

Спасылкі
--------

* Sphaerosciadium: інфармацыя пра таксон у праекце «Плантариум» (вызначальнік раслін і ілюстраваны атлас відаў). (руск.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Таксанамія | EOL · GBIF · IPNI · IRMNG · NCBI · POWO · Tropicos · WFO |
**Spicy Horse** (кіт. спр. 麻辣馬, піньінь *Má là mǎ*) — незалежная Шанхайская кампанія, распрацоўшчык камп’ютарных гульняў, заснаваная Амэрыкенам Мак-Гілам у 2007.

Гісторыя
--------

Кампанія была заснавана ў 2007 геймдизайнерам Амэрыкенам Мак-Гілам, і з’яўлялася найбуйнейшай заходняй кампаніяй-распрацоўшчыкам у Кітаі.

У кампаніі, распоженной у раёне Чжабей, працуюць больш за 70 чалавек.

Прадукцыя
---------

Іх першая гульня, *American McGee’s Grimm*, была выпушчаная на GameTap у ліпені 2008 ў выглядзе эпізодаў, і яны выпускаліся да сакавіка 2009. Гульня выкарыстала рухавічок Unreal Engine 3 кампаніі Epic Games.

Spicy Horse распрацоўвае працяг *American McGee’s Alice* для Electronic Arts пад назвай*Alice: Madness Returns*. Гэта будзе першая мультиплатформенная гульня, якая была цалкам распрацавана і створана ў Кітаі. Акрамя таго, яны стварылі малую кампанію, Spicy Pony, якая займаецца стварэннем лічбавых мабільных медиаигр для iPhone. Іх першая гульня, *DexIQ*, была выпушчаная ў пачатку снежня 2009. Іх другі праект — адаптацыя Чырвонай Капялюшыка для IPad пад назвай *Akaneiro*.

Гульні
------

* *American McGee's Grimm* (2008 — 2009)
* *DexIQ* (2009)
* *American McGee presents: Crooked House*
* *American McGee presents: Angry Red* (*Akaneiro* ў Японіі)
* *Alice: Madness Returns* (2011)

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  ? ReleaseID = 366638
3. ↑   @ apa? American\_video\_game\_developer\_spicy\_horse\_taps\_into\_chinese\_market\_16087.aspx/
4. ↑   Архівавана 22 снежня 2010.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Spicy Horse Архівавана 5 верасня 2008.  (англ.)
* Афіцыйны сайт Амэрыкена Мак-Гіл  (англ.)
* Сайт Spicy Pony Архівавана 7 ліпеня 2011.  (англ.)
* Spicy Horse Архівавана 31 кастрычніка 2011. на сайце MobyGames  (англ.)
**Нігерскія пераходныя лясы** — экарэгіён вільготных трапічных лясоў на паўднёвым усходзе Нігерыі, размешчаны паміж ракой Нігер на захадзе і ракой Крос на ўсходзе. Раней багатая сумесь трапічных лясоў і саван пакрывала гэтыя нізінныя круглявыя ўзгоркі, але сёння гэта адзін з найбольш шчыльна заселеных плошчаў Афрыкі і большасць лясоў высечаны, а дадзены рэгіён у асноўным прадстаўлены масівамі пашы.

Месцазнаходжанне і апісанне
---------------------------

Экарэгіён праходзіць па наступных штатах Нігерыі: Абія,  Аква-Ібом, Анамбра, Эбаньи  (англ.) (бел. і Іма  (англ.) (бел.. Нігерскія пераходныя лясы займаюць плошчу 20700 км². Рака Нігер аддзяляе іх ад Нігерыйскіх нізінных лясоў  (англ.) (бел. на захадзе, якія, верагодна, найбольш блізка набліжаны да спрадвечнага навакольнага асяроддзя экарэгіёна. Да поўдзень і паўднёвы захад ляжаць Забалочаныя лясы дэльты Нігера  (англ.) (бел.. На поўначы Нігерскія пераходныя лясы пераходзяць у Гвінейскую лесасавану.

Клімат экарэгіёна вільготны, становіцца больш сухім углыб кантынента ў сухі сезон са снежня па люты.

Флора
-----

Традыцыйная флора і фаўна экарэгіёна «пераходная», якая спалучае элементы Верхнегвінейскіх лясоў  (англ.) (бел. Заходняй Афрыкі і Ніжнегвінейскія лясы  (англ.) (бел. Цэнтральнай Афрыкі, якія з'яўляюцца самымі вялікімі масівамі трапічных вільготных шыракалістых лясоў на Афрыканскім кантыненце. Дрэвы прадстаўлены відамі роду *Afzelia*, якая вырошчваецца для вытворчасці драўніны, і *Borassus aethiopum*.

Фаўна
-----

Невялікія ўчасткі запаведных лясоў застаюцца ў межах рэгіёну і служаць прытулкам для такіх жывёл як *Cercopithecus sclateri* і *Chamaeleo cristatus*.

Рака Нігер заўсёды служыла натуральным бар'ерам для руху дзікіх жывёл на шляху ўнутр і вонкі рэгіёну. Буйныя сысуны былі практычна знішчаны ў гэтым раёне ў 1940-х гадах. У сапраўдны момант тут засталося так мала дзікіх жывёл, што мясцовыя жыхары ловяць у ежу нават жаб і лятучых мышэй.

Пагрозы
-------

Экарэгіён вытрымлівае шчыльны націск чалавека на працягу стагоддзяў, у выніку чаго вялікая частка першапачатковага ляснога покрыва была расчышчана для сельскай гаспадаркі, культывацыі лясных насаджэнняў і гарадскіх збудаванняў, такіх як нафтаперапрацоўчыя заводы Порт-Харкорта. Нешматлікія пакінутыя анклавы спрадвечнага лесу ўключаюць запаведнік Стабс Крык  (англ.) (бел. у штаце Аква-Ібом разам з некаторымі анклавамі свяшчэннага лесу, якія паступова знікаюць пад націскам вёсак, і ўчасткі лесу ўздоўж рэк. Існуюць лясныя масівы ў штаце Анамбра, але яны створаны пераважна для вырошчвання драўніны, а не для захавання арыгінальнай прыроднай экасістэмы.

Наведванне рэгіёну
------------------

У гэтым рэгіёне высокі ўзровень злачыннасці, таму ў лістападзе 2009 года Брытанскі ўрад выступіў супраць усіх наведванняў у штат Аква-Ібом, асабліва запярэчыў супраць паездак уздоўж рэк, таксама звяртаючы ўвагу на рызыку ўзброенага нападу ў Анамбры і Абіі.

Зноскі
------

1. ↑  Travel advice for this country  (англ.)

Спасылкі
--------

* Нігерскія пераходныя лясы (Сусветны фонд дзікай прыроды)  (англ.)
**Каталаза** — фермент класа аксідарэдуктаз, каталізуе рэакцыю раскладання таксічнага для жывых клетак перакісу вадароду на ваду і кісларод. Малекулярная маса 250000. Прастэтычная група — гем. Знаходзіцца амаль ва ўсіх клетках і тканках аэробных арганізмаў. З аксідазамі амінакіслот ёсць у субклетачных арганоідах — пераксікомах. Вызначэнне актыўнасці каталазы ў эрытрацытах выкарыстоўваюць для дыягностыкі ў медыцыне.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых людзей з імем Шаўчэнка.
Валянціна Яўгенаўна Шаўчэнка
**Валянціна Яўгенаўна Шаўчэнка** (укр.: Валентина Євгенівна Шевченко, нар. 2 кастрычніка 1975 года, Чарнігаў) — вядомая ўкраінская лыжніца, прызёрка чэмпіянату свету, пераможца этапаў Кубка свету. Спецыялізуецца ў дыстанцыйных гонках.

У Кубку свету Шаўчэнка дэбютавала ў 1995 годзе, у лістападзе 2003 года атрымала сваю першую перамогу на этапе Кубка свету. Усяго на сённяшні момант мае 4 перамогі на этапах Кубка свету, усе ў асабістых дыстанцыйных гонках. Лепшым дасягненнем Шаўчэнкі ў агульным выніковым заліку Кубка свету з'яўляецца 3-е месца ў сезоне 2003-04, у тым жа годзе яна выйграла малы Кубак свету ў заліку дыстанцыйных гонак.

На Алімпіядзе-1998 у Нагана, паказала наступныя вынікі: 15 км класікай — 11-е месца, 5 км класікай — 19-е месца, гонка пераследу — 20-е месца, эстафета — 9-е месца, 30 км каньком — 14-е месца.

На Алімпіядзе-2002 у Солт-Лэйк-Сіці, прыняла ўдзел у чатырох гонках: 15 км каньком — 21-е месца, 10 км класікай — 12-е месца, гонка пераследу — 20-е месца, 30 км класікай — 5-е месца.

На Алімпіядзе-2006 у Турыне, паказала наступныя вынікі: дуатлон 15 км — 14-е месца, мас-старт 30 км — 7-е месца, 10 км класікай — 21-е месца, эстафета — 8-е месца.

На Алімпіядзе-2010 у Ванкуверы, стартавала ў чатырох гонках: 10 км каньком — 9-е месца, дуатлон 15 км — 14-е месца, мас-старт 30 км — не фінішавала, эстафета — 13-е месца.
**Кузнецкая катлавіна** — міжгорная катлавіна на поўдні Заходняй Сібіры, на тэрыторыі Кемераўскай вобласці Расіі. Абмежаваная Салаірскім кражам на паўднёвым захадзе, Кузнецкім Алатау з паўночнага ўсходу, Абаканскім хрыбтом з паўднёвага ўсходу, Бійскай Грывай і іншымі ўтварэннямі Горнай Шорыі з поўдня.

Даўжыня 400 км, шырыня 100—120 км. Сярэдняя вышыня над узроўнем мора вагаецца ад 200 м на поўначы, да 400—500 м на поўдні.

Паверхня ўяўляе сабой хвалістую раўніну, спаласаваную густой сеткай рачных далін. Для прысалаірскіх раёнаў характэрныя роўныя і плоскія міжрэччы; ва ўсходняй частцы глыбіня расчлянення ўзрастае. Асноўныя рэкі — Том, Іня і іншыя прытокі Обі.

У цэнтральнай частцы размешчаны некалькі горных кражаў вышынёй 600—740 м, складзеных з мезазойскага базальту: краж Тараданава, краж Салтымакова, Караканскі хрыбет.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8). — С. 561.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ціхановіч.

**Аляксандр Рыгоравіч Ціхановіч** (13 ліпеня 1952, Мінск — 28 студзеня 2017, Мінск) — беларускі эстрадны спявак. Заслужаны артыст Беларусі (1991), Народны артыст Беларусі (2006).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 13 ліпеня 1952 года ў Мінску. Падчас вучобы ў Сувораўскім ваенным вучылішчы іграў на трубе ў ваенным духавым аркестры. У гэтыя ж гады ўваходзіў у склад маладзёжнага гурта «Факіры», які выконваў папулярныя эстрадныя кампазіцыі.

Скончыў Маладзечанскае музычнае вучылішча, у 1982 годзе Беларускую кансерваторыю. З 1971 года ў Беларускай філармоніі, саліст ВІА «Верасы». З 1987 года саліст-вакаліст Дзяржаўнага аркестра сімфанічнай і эстраднай музыкі Беларусі. З 1988 года — стваральнік і кіраўнік (з жонкай Ядвігай Паплаўскай) першага ў Беларусі Тэатра песні і студыі пры ім (у 2003 годзе пераўтвораны ў прадзюсерскі цэнтр «Прафіартвідыён»). Адначасова з 2001 года — музычны кіраўнік беларускага канала «Сталічнае тэлебачанне». Выступаў з Паплаўскай у складзе эстрадна-вакальнага дуэта. Аўтар папулярных эстрадных песень.

Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 30 сакавіка 2006 года № 185 за значны асабісты ўклад у развіццё нацыянальнай культуры, захаванне і прапаганду лепшых музычных традыцый Аляксандру Ціхановічу і яго жонцы Ядвізе Паплаўскай прысвоены званні «Народны артыст Беларусі».

Памёр 28 студзеня 2017 года пасля шэрагу цяжкіх хвароб.

Заўвагі
-------

1. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 21 чэрвеня 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
2. ↑  Памёр народны артыст Рэспублікі Беларусь Аляксандр Ціхановіч Архівавана 2 лютага 2017.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2003. — 512 с.: іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Аляксандр Рыгоравіч Ціхановіч

 У Вікіцытатніку ёсць старонка па тэме **Аляксандр Рыгоравіч Ціхановіч**

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Internet Movie Database · MusicBrainz |
**Вярхо́ўны суд СССР** — вышэйшы саюзны судовы орган СССР, які існаваў c 23 лістапада 1923 — 2 студзеня 1992 года. Пасля распаду СССР Вярхоўны Суд СССР, разам з іншымі вышэйшымі органамі дзяржаўнай улады СССР, быў скасаваны, яго архівы перададзены ў Дзяржаўны архіў Расійскай Федэрацыі, а будынак па вуліцы Кухарская, дом 15, заняў Вярхоўны Суд Расійскай Федэрацыі.

Дзейнасць
---------

Ажыццяўляў ва ўсталяваных законам межах нагляд за судовай дзейнасцю судоў СССР і саюзных рэспублік, вывучаў практыку прымянення судамі заканадаўства і даваў кіруючыя тлумачэнні па пытаннях яго выкарыстання. Меў права ўносіць на разгляд Вярхоўнага Савета СССР законапраекты ці прапановы аб прыняцці новага, змяненнi або адмене дзеючага закона. Згодна з Канстытуцыяй СССР (арт. 152, 153) старшыня, яго намеснікі, члены і народныя засядацелі Вярхоўнага Суда СССР абіраліся Вярхоўным Саветам СССР на пяць гадоў. У склад Вярхоўнага Суда СССР уваходзілі таксама старшыні Вярхоўных Судоў саюзных рэспублік.

Дзейнічаў у складзе Пленума і трох судзейскіх калегій: па грамадзянскіх справах, крымінальных справах і ваеннай калегіі. Па 1-й інстанцыі разглядаў справы выключнай важнасці, аднесеныя да яго кампетэнцыі; у парадку судовага нагляду — пратэсты на рашэнні і прысуды Вярхоўных Судоў саюзных рэспублік. Пленум Вярхоўнага Суда СССР склікаўся не радзей аднаго разу ў тры месяца; сцвярджаў склад судовых калегій, разглядаў пратэсты на іх рашэнні, прысуды і вызначэнні. Арганізацыя і парадак дзейнасці Вярхоўнага Суда СССР вызначаўся Законам аб Вярхоўным Судзе СССР.

Старшыні Вярхоўнага Суда СССР
-----------------------------

* Мікалай Васільевіч Крыленка (28 лістапада 1923 — 2 лютага 1924)
* Аляксандр Мікалаевіч Вінакураў (15 сакавіка 1924 — 17 жніўня 1938)
* Іван Цярэнцьевіч Галяк (17 жніўня 1938 — 24 жніўня 1948)
* Анатоль Антонавіч Волін (в. а. з 31 жніўня 1948, 14 сакавіка 1949 — 12 лютага 1957)
* Аляксандр Фёдаравіч Горкін (12 лютага 1957 — 20 верасня 1972)
* Леў Мікалаевіч Смірноў (20 верасня 1972 — 12 красавіка 1984)
* Уладзімір Іванавіч Церабілаў (12 красавіка 1984 — 5 чэрвеня 1989)
* Яўген Аляксеевіч Смаленцаў (7 чэрвеня 1989 — 24 снежня 1991).

Зноскі
------

1. ↑  Постановление Президиума Верховного Совета Российской Федерации от 28 декабря 1991 года № 3045-1 «Об упразднении Верховного Суда СССР, Высшего Арбитражного Суда СССР и Прокуратуры СССР»
2. ↑  Государственный архив Российской Федерации. Фонды

Літаратура
----------

* ВЕРХОВНЫЙ СУД СССР // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т. 1. А — Афіна / Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1969. — 624 с.: іл. карты. С. 135
гарэлка Абсалют
**Абсалют Гарэлка** — шведскі брэнд гарэлкі. Вырабляецца кампаніяй Vin & Sprit. 

У сакавіку 2008 года шведскі ўрад, які валодаў кампаніяй Vin & Sprit, праз аўкцыён прадаў 100% акцый гэтай кампаніі французскай фірме Перно Рыкар (Pernod Ricard).

Гісторыя
--------

Назва «Абсалют Гарэлка», якую атрымаў абсалютна новы прадукт ў 1879 годзе, паходзіць часткова з шведскага напою «Абсалют Рэнат Брэнвін» (Absolut Renat Brännvin, абсалютна чыстае «зваранае» віно - назва, якая гаварыла пра спосаб яго падрыхтоўкі шляхам перагона або «варэння» спіртазмяшчальнай масы) і з гарэлкі.

Першапачатковыя канцэпцыі, распрацаваныя маркетолагамі, спрабавалі падкрэсліць шведскія карані новай маркі. Па адной з іх, гарэлку хацелі назваць «Гарэлкай шведскіх бландынаў» з выявай на этыкетцы вікінгаў, якія займаюцца разбоем, а па іншай - «Гарэлкай каралеўскага двара» з выявай графіна, пакрытага інеем. Прапаноўвалася нават загарнуць бутэльку ў паперу. Аднак ні адна з ідэй не давала належнага прадстаўлення аб якасці і паходжанні гарэлкі.

Рашэнне прыйшло пасля таго, як была абраная форма бутэлькі. Спецыяліст па рэкламе Гунар Броман разглядаў вітрыну антыкварнай крамы ў Стакгольме і нечакана ўбачыў там шведскую аптэчную бутэльку. Яна была элегантнай, нестандартнай, простай і вельмі «шведскай». Некалькім дызайнерам даручылі дапрацаваць форму бутэлькі, пасля чаго вырашылі наогул адмовіцца ад этыкеткі, каб не закрываць крышталёва чыстае змесціва бутэлькі.

Сёння «Абсалют» з'яўляецца трэцяй па велічыні гандлёвай маркай алкагольных спіртных напояў у свеце пасля Bacardi і Smirnoff, якія рэалізуюцца ў 126 краінах. Найбуйнейшым экспартным рынкам з'яўляюцца ЗША, дзе ў 2003 годзе было прададзена каля 73.000.000 літраў.

Гатункі
-------

Розныя гатункі Абсалюту
* Absolut Vodka (Blue Label выпускаецца з 1979, утрыманне алкаголю 40%)
* Absolut Vodka (Red Label, утрыманне алкаголю 50%) - вытворчасць спынена
* Absolut Peppar (выпускаецца з 1986 з водарам перцу)
* Absolut Citron (выпускаецца з 1988 з водарам цытрусавых)
* Absolut Kurant (выпускаецца з 1992 з водарам чорнай парэчкі)
* Absolut Mandrin (выпускаецца з 1999 з водарам апельсіна і мандарына)
* Absolut Vanilia (выпускаецца з 2003 з водарам ванілі)
* Absolut Raspberri (выпускаецца з 2004 з водарам маліны)
* Absolut Peach (выпускаецца з 2005 з водарам персіка)
* Absolut Ruby Red (выпускаецца з 2006 з водарам грэйпфрута)
* Absolut Pears (выпускаецца з 2007 з водарам грушы)
* Absolut Mango (выпускаецца з 2008 з водарам манга)
* Absolut Level (выпускаецца з 2004) - вырабляецца ў пэўных краінах
* Absolut 100 (выпускаецца з 2007, утрыманне алкаголю 50%)
* Absolut Berri Acai (выпускаецца з 2010 з водарам асаі)
* Absolut WILD TEA (black tea, elderflower flavor, выпускаецца з 2010)
* Absolut ORIENT APPLE (імбірны яблык, same taste as Absolut BROOKLYN and Absolut SVEA, выпускаецца з 2011)
* Absolut GRAPEVINE white grape, dragon fruit & papaya flavor (выпускаецца з 2011)
* Absolut Miami (выпускаецца з 2012 з водарам цытрусавых)
* Absolut Cut (выпускаецца з 2005, утрыманне алкаголю 5,5%, з трыма рознымі водарамі) - вырабляецца ў Канадзе з 2005 года і ў Аўстраліі з 2006
Пячатка Маршалавых Астравоў
У цэнтральнай частцы пячаткі Маршалавых Астравоў размешчана стылізаваная выява анёла з распраўленымі крыламі, які сімвалізуе мір. Дваццацічатырохканцовая зорка над галвой анёла сімвалізуе 21 муніцыпалітэт Рэспублікі. Чатыры больш доўгіх прамяні — сталіцу Маджура, атолы Джалуіт , Вацье і Кваджалейн. Па абодвых баках зоркі размешчаны два прамяні, якія прысутнічаюць на дзяржаўным сцягу краіны. Кожны прамень афарбаваны ў два колеры: аранжавы колер сімвалізуе мужнасць, белы — мір. Гэтыя прамяні таксама сімвалізуюць ддва ланцугі астравоў Рэспублікі Маршалавы Астравы — Ратак (узыход сонца) і Ралік (заход сонца).

У верхняй правай частцы над крылом анёла намаляваная рыбалоўная сетка: рыбалоўства — асноўны занятак маршальцаў. У правай частцы пад крылом анёла — стылізаваная выява каноэ з аўтрыгерам, якое плыве па марской роўнядзі, якая займае траціну пячаткі. У левай частцы пад крылом анёла — стылізаваная выява какосавых пальмаў, якія растуць на атолах. У левай частцы над крылом анёла — выява традыцыйнай прылады, зробленай з ракавіны малюска і выкарыстоўванага мясцовымі жыхарамі для адбівання лісця пандануса, з якога робяць традыцыйныя цыноўкі, ветразі і вопратку.

Пад анёлам змешчана выява традыцыйнай маршальскай навігацыйнай карты ў перспектыве, пад ёй надпіс «Seal» (у перакладзе з англійскай мовы «Пячатка»). У верхняй частцы па акружнасці — надпіс «Republic of the Marshall Islands» (у перакладзе з англійскай мовы «Рэспубліка Маршалавы Астравы»), у ніжняй — «Jepilpilin ke ejukaan» (у перакладзе з маршальскай мовы «Дасягненне праз агульнае намаганне»).

Спасылкі
--------

* Апісанне пячаткі на сайце ўрада Маршалавых АстравоўАрхівавана 15 жніўня 2011.  (англ.)

| ⛭Маршалавы Астравы паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Маршалавы Астравы»**
 |

| Краіны Акіяніі: Гербы і пячаткі |
| --- |
| Незалежныя дзяржавы | 
Аўстралія · Вануату · Кірыбаці · Маршалавы Астравы · Мікранезія · Науру · Новая Зеландыя · Палау · Папуа — Новая Гвінея · Самоа · Саламонавы Астравы · Тонга · Тувалу · Фіджы
 |
| Залежныя тэрыторыі | 
Амерыканскае Самоа · Гаваі · Гуам · Астравы Кука · Какосавыя астравы · Новая Каледонія · Востраў Ражства · Востраў Норфалк · Ніуэ · Востраў Пасхі · Піткэрн · Паўночныя Марыянскія астравы · Такелау · Уоліс і Футуна · Французская Палінезія
 |
**Абсалю́тная неперары́ўнасць**, або **абсалю́тная непары́ўнасць** у матэматычным аналізе — уласцівасць функцый і мер, якая заключаецца, нефармальна кажучы, у выкананні тэарэмы Ньютана — Лейбніца пра сувязь паміж інтэграваннем і дыферэнцаваннем. Звычайна гэта тэарэма фармулюецца ў тэрмінах інтэграла Рымана і ўключае ў свае ўмовы інтэгравальнасць вытворнай па Рыману. Пры пераходзе да больш агульнага інтэграла Лебега, натуральнае патрабаванне існавання вымернай вытворнай амаль усюды становіцца занадта слабым, і для выканання суадносін, аналагічных тэарэме Ньютана — Лейбніца, неабходна больш тонкая ўмова, якая і называецца абсалютнай непарыўнасцю. Гэта паняцце пераносіцца на меры з дапамогай вытворнай Радона — Нікадзіма.
**Лілі Марынава Ла́шкава** (балг.: Лили Лашкова; нар. 7 верасня 1943, Сафія, Балгарыя - 14 чэрвеня 2013, Сафія, Балгарыя) — балгарскі мовазнавец і перакладчык. Кандыдат філалагічных навук (1972). Скончыла ў 1966 годзе Сафійскі ўніверсітэт, дзе працуе на кафедры славянскага мовазнаўства.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Удзельніца беларуска-балгарскіх навуковых сімпозіумаў па параўнальным мовазнаўстве ў Мінску (1976, 1982, 1987), Сафіі (1979). Аўтар даследаванняў «Пра некаторыя функцыянальныя адпаведнасці балгарскага азначальнага члена ў беларускай мове» (1976; разам з Л. Куевай-Шверчак), «Да тыпалогіі складаных прыметнікаў у беларускай і балгарскай мовах» (1983) і інш.

Пераклады
---------

На балгарскую мову пераклала аповесці «Дрыгва» Я. Коласа, «Найдорф» І. Пташнікава, «Запіскі Занядбаўшы» Б. Саначкі, «Раданіце» А. Кудраўца, асобныя апавяданні Я. Коласа, Л. Гаўрылюка, М. Гіля, Г. Далідовіча, Кудраўца, Пташнікава для анталогіі «Пад пошум дубоў» (1981).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх