recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Баварыя.

**Баварска-Інгальштацкае герцагства** (ням.: Teilherzogtum Bayern-Ingolstadt) — герцагства ў складзе Свяшчэннай Рымскай імперыі, якое існавала ў 1392—1447 гадах.

Гісторыя
--------

Інгальштацкі замак
Пасля смерці герцага Стэфана II у 1375 годзе тры яго сына — Іаган II, Стэфан III і Фрыдрых — сталі сумесна кіраваць Баварска-Ландсгуцкім герцагствам. У 1392 годзе яны вырашылі фармальна падзяліць уладанні. Іаган зрабіў сваёй сталіцай Мюнхен, Фрыдрых — Ландсгут, а Стэфан III атрымаў кавалак са сталіцай у Інгальштаце.

Па рашэнні імператара ў 1429 годзе пакінутае без кіраўніка Баварска-Штраўбінскае герцагства было падзелена на тры часткі, адна з якіх увайшла ў склад Баварска-Інгальштацкага герцагства.

У 1439 годзе супраць герцага Людвіга VII паўстаў яго законны спадчыннік, сын Людвіг VIII Гарбаты, які паступова заваяваў усе бацькаўскія землі і ў 1443 годзе ўзяў у палон самага Людвіга VII і яго тытул. Пасля смерці сына ў 1445 годзе Людвіг VII быў выдадзены герцагу Генрыху Ландсгуцкаму, у палоне ў якога памёр у 1447 годзе, а герцагства Баварска-Інгальштацкае было далучана да Баварска-Ландсгуцкага герцагства.

Герцагі Баварска-Інгальштацкія
------------------------------

* Стэфан III (1392—1413)
* Людвіг VII (1413—1447)
* Людвіг VIII (1443—1445)

Тэрытарыяльны склад
-------------------

Баварска-Інгальштацкае герцагства з'яўлялася кангламератам не звязаных з сабой тэрыторый. Асноўнай часткай герцагства з'яўляліся тэрыторыі вакол сталіцы Інгальштата і бліжэйшых гарадоў Шробенгаўзен, Айхах, Фрыдберг, Райн і Хехштэт-на-Дунаі. Апроч іх, у склад герцагства ўваходзілі наступныя гарады:

* Паўднёвая Баварыя: Васербург-на-Іне, Эберсберг, Куфштайн, Кіцбюэль, Ратэнберг
* Усходняя Баварыя: Шэрдзінг, Дзінгольфінг, Малерсдорф-Пфафенберг
* Паўночная Баварыя: Хільпальтштайн, Херсбрук, Лаўф-ан-дэр-Пегніц, Вайдэн, Вальдмюнхен
**Губернатарскі дзяржаўны ўніверсітэт** (англ.: Governors State University) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам даследчага ўніверсітэта, якая месціцца ў мясцовасці Юніверсіці-Парк у штаце Ілінойс, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Кампус плошчай 3 км2 размешчаны за 48 км на поўдзень ад Чыкага. Універсітэт быў заснаваны ў 1969 годзе. Гэта дзяржаўны універсітэт, які прапануе праграмы атрымання ступені бакалаўра, магістра і доктара.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і навук
* Каледж бізнесу
* Каледж адукацыі і развіцця чалавека
* Каледж здароўя і сацыяльных паслуг

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Ілінойс

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы

Заўвагі
-------
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мальчэўская.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Крыжаноўская.
**Яўгенія Еўдакімаўна Мальчэўская** (па мужу *Крыжаноўская*; 25 жніўня 1949, вёска Замошша, Чашніцкі раён, Віцебская вобласць — 18 студзеня 2008, Віцебск) — беларуская паэтэса.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў сялянскай сям’і. Вучылася спачатку ў Замошскай пачатковай школе, потым у Заслонаўскай сярэдняй школе. Пасля паступіла ў Бабруйскі тэхнікум гумавай прамысловасці (1965), пасля заканчэння якога (1969) атрымала спецыяльнасць тэхніка-тэхнолага і працавала прасоўшчыцай-вулканізатаршай на Бабруйскім заводзе гумавых вырабаў. У 1970 г. прызначана карэктарам рэдакцыі бабруйскай аб’яднанай газеты «Камуніст», у 1972—1973 гг. супрацоўнік рэдакцыі чашніцкай раённай газеты «Чырвоны прамень», у 1973—1978 гг. вучылася на беларускім аддзяленні філалагічнага факультэта БДУ. Пасля яго заканчэння накіравана на працу ў Раванічы (Чэрвеньскі раён), дзе выкладала ў школе беларускую мову і літаратуру. У 1980 г. пераехала з мужам на Віцебшчыну і працавала ў школе працоўнай моладзі. З 1987 г. выкладала беларускую мову ў школе г. Талачына, з 1989 г. — у сярэдняй школе № 40 г. Віцебск, а затым (да выхаду на пенсію) працавала карэспандэнтам у абласных выданнях «Віцебскі рабочы» і «Выбар», уласным карэспандэнтам па Віцебскай вобласці ў газеце «Белорусская нива».

Член Саюза беларускіх пісьменнікаў‎ з 1990 года.

Творчасць
---------

Першыя вершы Я. Мальчэўскай «Залатая мяцеліца», «Серабрыліся ля хат таполі…» і інш. з’явіліся ў 1969 годзе ў газеце «Магілёўская праўда». Затым яе вершы змяшчаліся ў калектыўных зборніках «Вёсны», «Нашчадкі», «Любі будзёны дзень», «Дзень добры, мама», «Дзень паэзіі», у раённым, абласным, рэспубліканскім друку. Аўтар паэтычнага цыкла «Святло асенняе зярнят» (у зб. «Нашчадкі»), зборніка «Залежнасць». Асноўнае ў яе вершах — любоў да Радзімы, яе народа. Пачуццё кахання, сяброўства, узаемаадносіны паміж людзьмі, іх заклапочанасць праблемамі сучаснасці. З’яўляецца аўтарам апавяданняў «Мачаха», «Яраслаўна».

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Мальчэўская Яўгенія // Беларускія пісьменнікі: біябібліяграфічны слоўнік: у 6 т. / пад рэд. А. В. Мальдзіса. — Мн. 1994. — Т. 4. — С. 203—204.
* Мальчэўская Яўгенія // Беларускія пісьменнікі (1917—1990) : даведнік /склад. А. К. Гардзіцкі. — Мн. 1994. — С. 362—363.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Піраміда.
Піраміда схематычна. Для забеспячэння прыбытку 12-га ўзроўню не хопіць усяго насельніцтва планеты Зямля.
 **Фінансавая піраміда** — сітуацыя, калі ў сувязі з прыцягненнем грашовых сродкаў ад інвестараў у які-небудзь інвестыцыйны праект, калі даходнасць праекта аказваецца меней за стаўку прыцягнення інвестыцый, і тады частка выплат па ўкладах інвестараў праводзіцца не з выручкі (прыбытку) праекта, а са сродкаў новых інвестараў. Вынікам такой сітуацыі з’яўляецца банкруцтва праекта і страты для астатніх інвестараў.

Першую ў гісторыі фінансавую піраміду стварыў Джон Ло, які нарадзіўся ў 1671 годзе ў сталіцы Шатландыі — Эдынбургу. Ён змог пабудаваць фінансавую піраміду, якая разарыла Францыю ў 1720 годзе (Місісіпская кампанія).

Упершыню «піраміда» ў ЗША была створана ў 1919 годзе Чарльзам Понці, эмігрантам з Італіі.

Расійскія прыклады
------------------

Больш за ўсё вядомыя МММ і дэфолт 1998 года. Першую з гэтых фінансавых пірамід збудаваў Сяргей Маўродзі, другую сама дзяржава, выпускаючы на рынак ДКА (:ru:ГКО) — дзяржаўныя кароткатэрміновыя абавязкі. Расія ў жніўні 1998 года больш не змагла выплачваць па мінулых ДКА і вымушана была аб’явіць дэфолт, г. зн. спыніць выплачваць сродкі.

Беларускія прыклады
-------------------

У 1993–1996 гадах ў Беларусі таксама з’явіліся будаўнікі фінансавых пірамід. Глебай да гэтага была вялікая гіперінфляцыя. Сярод беларускіх «пірамід» вызначыліся «Мыза», «Новая генерацыя», «Техінпром», «Белінкомтраст». Але самай нашумеўшай «пірамідай» стала крымінальная справа Сэкай. Заснавальнік «Сэкай» Валерый Буяк з цэнтра баявых мастацтваў «Сэкай» 1988 года паволі перайшоў да бізнесу, стварэння сістэмы фірмаў «Сэкай» і закончыў крымільнай справай у 1996 годзе і 10-цю гадамі турмы.

Дадатак
-------

Часта ў вачах шэраговага абывацеля «фінансавая піраміда» і «махлярства» — сінонімы. Але фактычна гэта не адно і тое ж. Пачынаючы доўгатэрміновы праект, яго ініцыятар можа памыліцца ў сваіх разліках, і тады фінансавая піраміда — гэта простае наступства памылкі ў бізнесе. Намерваючыся скарэктаваць такую памылку і працягнуць жыццё праекта, яго гаспадар прымае дадатковае крэдытаванне праекта ў разліку на папраўку спраў у будучыні. Але, фактычна, большая частка сабраных сродкаў ідзе на выплаты па абавязках праекта перад больш раннімі інвестарамі.

У Сеціве
--------

* Крымінальная справа «Сэкай»
* 1991-2006. Итоги. Борьба с преступностью: НОВОСТИ TІGA.BY(недаступная спасылка)

Зноскі
------

1. ↑  «Беларуская ніва» 11.06.1997 г. «Деятельность финансовых пирамид в Беларуси остановлена»
2. ↑  БДГ. Для служебного пользования. № 12 от 03/01/2003(недаступная спасылка)
**Балейбелен** (турэцк.: Bâleybelen) — штучная мова, распрацаваная асманскім пісьменнікам-суфіем Мух’і Гюльшэні (*Muhyî-i Gülşenî*) і яго паслядоўнікамі у 1574 годзе. Згодна з турэцкай гістарыяграфіяй, з’яўляецца першай штучнай мовай. Адзіны вядомы захаваны твор — гэта «слоўнік Балейбелен», які знаходзіцца ў Нацыянальнай бібліятэцы Францыі.

Балейбелен з’яўляецца апастэрыёрнай мовай. Лексіка запазычана з персідскай, турэцкай і арабскай моў, у той час як граматыка з’яўляецца аглюцінатыўнай, як у турэцкай мове. У якасці пісьменства выкарыстоўваўся асманскі алфавіт. Аўтар мовы — турэцкі містык Мух’і Гюльшэні, які паходзіў з Эдырнэ. Гюльшэні з’яўляўся членам аднаго з суфійскіх ордэнаў Каіра. У адрозненне ад сучасных штучных моў, якія звычайна выкарыстоўваюцца ў якасці дапаможнай міжнароднай мовы ці ў літаратуры і кіно, балейбелен быў распрацаваны дзеля выкарыстання ў мастацкай літаратуры. Улічваючы ціск, які аказваўся на суфіяў, існуе версія, што балейбелен мог з’яўляцца мовай абмежаванага кола асоб.

Ідэя стварэння мовы была заставана на тым, што кожны раз, калі бог адпраўляў людзям новае адкравенне, яно пасылалася людзям на новай мове: Аўрам атрымаў адкравенне на іўрыце, Ісус на арамейскай, а Магамет на арабскай мове. Балейбелен застаецца адзінай добра дакументаванай штучнай мовай эпохі Адраджэння пазаеўрапейскага паходжання.

Зноскі
------

1. ↑  Syncretistic religious communities in the Near East

Спасылкі
--------

* Baleybelen? Dilsizlerin Dili
* Mustafa Koç' un kitabi Архівавана 28 верасня 2007.
* Ilk yarma dil: Bâleybelen Архівавана 7 красавіка 2007.
* Esperanto'dan önce Bâleybelen vardi

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Іраніка |
Населены пункт
**Населены пункт** — населенае месца (паселішча), першасная адзінка рассялення людзей у межах аднаго забудаванага зямельнага ўчастка (горад, пасёлак гарадскога тыпу, сяло і інш.). Абавязковая прыкмета населенага пункта — сталасць выкарыстання яго як месца пасялення з года ў год (хоць бы толькі ў адзін сезон).

Населеныя пункты падзяляюць на гарадскія і сельскія. Галоўным адзрозненнем паміж імі з’яўляецца тое, што больш за палову эканамічна актыўнага насельніцтва гарадскога населенага пункта не занята ў сельскай гаспадарцы.

Спасылкі
--------

* *Населённое место (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Швейцарскі гістарычны |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4054858-2 · LCCN: sh85062894 · Microsoft: 16678853 · NKC: ph122336 |
**Музей ABBA** (шведск.: Abbamuseet, англ.: ABBA the Museum) — прыватная пастаянная выстаўка, прысвечаная сусветна вядомаму шведскаму поп-гурту ABBA. Размешчаны на востраве Юргордэн у цэнтры Стакгольма.

Нягледзячы на назву, фармальна не з’яўляецца музеем, паколькі не змяшчае калекцый, не праводзіць даследванні і з’яўляецца камерцыйнай установай. Таксама не з’яўляецца сябрам Аб’яднання дзяржаўных музеяў Швецыі.

Гісторыя
--------

Праект музея ABBA з’явіўся ў 2006 годзе і быў распачаты Эвай Вігенгайм і Ульфам Вестманам. Але яны пакінулі праект, і выстаўка спачатку была паказана за мяжой (у студзені 2010 года ў Лондане, потым у Мельбурне і Сіднеі, а таксама ў Венгрыі і Чэхіі). Толькі 7 мая 2013 года выстаўка адкрылася ў Стакгольме. За першыя 16 месяцаў існавання яе наведалі паўмільёна чалавек.

Галерэя
-------

* Будынак музея і атэля Melody HotelБудынак музея і атэля Melody Hotel
* «Залаты пакой» з выстаўленымі залатымі і плацінавымі дыскамі ABBA«Залаты пакой» з выстаўленымі залатымі і плацінавымі дыскамі ABBA
* Выступленне адной з наведвальніц выстаўкі з інтэрактыўнымі ўдзельнікамі ABBAВыступленне адной з наведвальніц выстаўкі з інтэрактыўнымі ўдзельнікамі ABBA

Зноскі
------

1. ↑  Medlemsförteckning  (шведск.)
2. ↑  Pressmeddelande från ABBA — The Museum Архівавана 5 снежня 2014. (шведск.)

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Музей ABBA
* Афіцыйная старонка
**Незваро́тны працэ́с** — працэс, пасля завяршэння якога аднавіць пачатковы стан сістэмы немагчыма або магчыма толькі шляхам змянення навакольнага асяроддзя (гэта значыць, здзяйснення дадатковага (кампенсуючага) працэсу).

Напрыклад, працэс астывання гарачай вады з’яўляецца незваротным, бо яе можна вярнуць да пачатковай тэмпературы толькі праз кампенсуючы працэс (падаграванне). Пры гэтым вада атрымае дадатковую энергію замест той, што была перададзеная ў навакольнае асяроддзе. Такім чынам, незваротны працэс заўсёды пакідае «след» у навакольным асяроддзі.

Усе незваротныя тэрмадынамічныя працэсы з’яўляюцца нераўнаважнымі.

Незваротным з’яўляецца любы працэс, вынікам якога з’яўляецца павелічэнне энтрапіі сістэмы.

Усе рэальныя працэсы з’яўляюцца незваротнымі.
Абарончае прыстасаванне шахтавай пускавой устаноўкі балістычнай ракеты Р-12У (8К63У)
Абслугоўванне МБР «Мінітмен-3» у шахтавай ПУ
Пуск МБР «Тыта́н II». Рухавікі першай ступені ракеты запускаюцца ў ШПУ (газадынамічны старт), прадукты гарэння ад працы рухавікоў перанакіроўваюцца праз бакавыя газаадводныя каналы пускавой шахты.
Пуск МБР LGM-118A Peacekeeper з ШПУ метадам мінамётнага старту.
**Шахтавая пускавая ўстаноўка** (**ШПУ**) — стацыянарная ракетная пускавая ўстаноўка ў шахтавым забудаванні, то бок знаходзіцца ў грунце і прызначана для размяшчэння ракеты з трыманнем патрабаванняў тэмпературна-вільготнаснага рэжыму для падтрымання яе працяглы час гатовай да пуску.

ШПУ выкарыстоўваюцца ў асноўным для пуску балістычных ракет стратэгічнага прызначэння. Гэты тып аб'екта можа забяспечыць пэўную абарону для ракеты, і ракета можа быць запушчана даволі хутка.

Гісторыя з'яўлення
------------------

Пачалі ўжываць ШПУ ў 1960-я гады. Тады, падчас Халоднай вайны, Савецкі Саюз і Злучаныя Штаты пачалі ствараць ракетныя пускавыя ўстаноўкі, каб гарантаваць, што іх міжкантынентальныя балістычныя ракеты не будуць знішчаны іншым бокам. Такі тып пуска ракет забяспечваў пэўную абарону для ракеты, і ракета магла быць запушчана нават ва ўмовах баявых дзеянняў з прымяненнем ядзернай зброі.

Недахопы
--------

Праз безперапыннае паляпшэнне трапнасці ракет, шахтавы ракетны бункер лёгка выяўляецца і знішчаецца праз свае фіксаванае размяшчэнне.
**Дом Шура** — будынак у гістарычным цэнтры Магілёва. Размешчаны па Ленінскай вуліцы, 8.

Біяграфія
---------

Пабудаваны ў канцы XIX ст. на вул. Вялікай Садовай як жылы будынак. У 1912 г. належаў Евелю Шуру. Да 1917 г. на ніжніх паверхах будынка размяшчаліся майстэрня дамскіх сукенак Хаімовічаў, крама капелюшоў А. Ш. Ліпніка і А. М. Германа, крама старых рэчаў Х. А. Германа, слясарныя майстэрні Н. Каплана, мануфактурныя крамы і склады.

У 1920-х гг. будынак нацыяналізаваны. Выкарыстоўваўся як жылы. У 1971 г. рэканструяваны. На пачатку 1990-х гг. былі праведзены рэканструкцыя і капітальны рамонт МЖК. Цяпер гэта жылы дом з гандлёвымі кропкамі на першым паверсе

Архітэктура
-----------

Дамы № 6, 8, 10
Дамы № 6, 8, 10 з’яўляюцца адзіным комплексам забудовы, які галоўным фасадам выходзіць на чырвоную лінію забудовы вул. Ленінскай. Дом № 8 уяўляе сабой трохпавярховы, прамавугольны ў плане цагляны будынак з праезнай аркай з цыліндрычным скляпеннем. У афармленні фасадаў выкарыстаны рустоўка, карнізныя паяскі, прамавугольныя падаконныя нішы. На першым і другім паверхах аконныя праёмы прамавугольныя, на трэцім — арачныя з ліштвамі. Будынак завершаны тонкапрафіляванымі карнізамі. Унутраная планіроўка зменена.

Зноскі
------

1. 1 2  kropki.by — інтэрактыўная мапа Магілёва
2. ↑  Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом Шура
**Дом Эбіна** — будынак у гістарычным цэнтры Магілёва. Размешчаны па Першамайскай вуліцы, 26. Помнік архітэктуры класіцызму першай паловы ХІХ ст

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў першай палове ХІХ ст. на вул. Шклоўскай як жылы, даходны дом. Належаў Эбіну. Верхнія паверхі былі жылымі кватэрамі, на ніжнім размяшчаўся шэраг крам, сярод якіх у 1912 г. была кніжная крама Ноткіна.

У 1914—1919 гг. у будынку дзейнічаў прыватны зубаўрачэбны кабінет. У 1924 г. дом муніцыпалізаваны. Падчас Вялікай Айчыннай вайны моцна пашкоджаны, у 1945 г. павінен быў быць разабраны, але пазней адбудаваны

У 1985 г. адбыўся капітальны рамонт. Выкарыстоўваецца як жылы. На першым паверсе ў савецкія часы размяшчалася кафэ «Сняжынка», цяпер — гандлёвыя кропкі

Архітэктура
-----------

Дваровы фасад
Трохпавярховы цагляны будынак галоўным фасадам выходзіць на чырвоную лінію забудовы вул. Першамайскай. Галоўны фасад мае асіметрычную кампазіцыю пабудовы — арка змешчана ў правы бок. Уваход размешчаны з боку ўнутранага двара. Першы паверх апрацаваны рустам, аконныя праёмы маюць прамавугольны выгляд, аздоблены ліштвамі. Другі паверх мае лучковыя аконныя праёмы з ліштвамі, трэці — прамавугольныя праёмы. Міжпавярховы цягі і гзымс простараспрацаваныя. Дах двухсхільны.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  kropki.by — інтэрактыўная мапа Магілёва

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом Эбіна
**Дом па Камуністычным завулку, 3** — будынак у гістарычным цэнтры Магілёва.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў пачатку ХХ ст. на скрыжаванні Пішчыкава завулка з Макавецкім завулкам як жылы даходны дом. Нацыяналізаваны і ўзяты на ўлік Гарадскім жыллёвым камітэтам у 1924 г. выкарыстоўваўся ў ведамстве Гаржылкамунгаса як камунальнае жытло.

Будынак быў значна пашкоджаны падчас баявых дзеянняў у Вялікую Айчынную вайну. Пасля аднаўленчых работ канца 1940-х — пачатку 1950-х гг. у будынку была размешчана пажарная частка. Да бакавых фасадаў у 1952 г. зроблены прыбудовы.

З 1957 г. у будынку размяшчаўся абласны савет Беларускага добраахвотнага пажарнага таварыства. З 4 лютага 2008 г. і па цяперашні час — належыць РДГА «Беларускае добраахвотнае пажарнае таварыства». У 2006—2007 гг. быў праведзены касметычны рамонт будынка ўласнымі сіламі Камбіната супрацьпажарных работ.

Архітэктура
-----------

Помнік архітэктуры эклектызму. Сіметрычны двухпавярховы мураваны з цэглы, прамавугольны ў плане будынак з сутарэннем. Дах вальмавы. Першапачаткова сцены выкладзеныя з чырвонай цэглы, неатынкаваныя. Сцены прарэзаны прамавугольнымі аконнымі лучковымі праёмамі з фігурнымі ліштвамі, аздоблены падаконнымі цягамі. Паверхі падзелены прафіляваным гзымсавым паяском, на другім паверсе — прафіляваны гзымс.

Унутраная планіроўка першапачаткова калідорнага тыпу. Сучасная планіроўка зменена. Сцены атынкаваныя і пафарбаваныя.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  kropki.by — інтэрактыўная мапа Магілёва

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па Камуністычным завулку, 3 (Магілёў)
**Дом па Камісарыяцкім завулку, 17** — будынак у гістарычным цэнтры Магілёва.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў канцы ХІХ ст. як жылы, быў прыватнаўласніцкім. Па некаторых звестках да нацыяналізацыі ў 1924 г. належаў Варвары Эстараўне Васілеўскай. Выкарыстоўваўся як жылы.

Архітэктура
-----------

Галоўны фасад
Галоўны ўваход
Будынак з’яўляецца прыкладам гарадской мяшчанскай сядзібы, характэрнай для забудовы Магілёва кан. ХІХ — пач. ХХ стст. Першы паверх і ўваходная двухпавярховая прыбудова двухпавярховага будынка пабудаваны з чырвонай цэглы, другі паверх драўляны. Першы паверх паўпадвальны, меў атынкоўку, вокны з арачнымі праёмамі, якія потым былі закладзены, пілястры і карніз з сухарыкамі, выкладзенымі з цэглы. Другі паверх апрацаваны шалёўкай, аконныя праёмы маюць лучковыя завяршэнні з ліштвамі, карніз выраблены з дапамогай разьбы па дрэве, уяўляе сабой прыклад «магілёўскай разьбы». Дах двусхільны.

Зноскі
------

1. 1 2  kropki.by — інтэрактыўная мапа Магілёва

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па Камісарыяцкім завулку, 17
**Дом па Камісарыяцкім завулку, 6** — будынак у цэнтры Магілёва. Помнік архітэктуры другой паловы XIX ст.

Гісторыя
--------

Пабудаваны ў другой палове XIX ст. Пабудаваны як жылы будынак, быў прыватнаўласніцкім. Першы паверх выкарыстоўваўся пад розныя ўстановы, у тым ліку гандлёвыя крамы і майстэрні. У 1920-я гг. нацыяналізаваны. Доўгі час выкарыстоўваўся як жылы. 

Пасля вайны адбудаваны ў 1945 г. Да 1951 г. у будынку размяшчаўся Ільнотрэст. У 1973 г. праведзены капітальны рамонт. Цяпер гэта адміністрацыйны будынак гарваенкамата.

Архітэктура
-----------

Двухпавярховы прамавугольны ў плане будынак галоўным фасадам выходзіць на ўнутраны двор сучаснай тэрыторыі гарваенкамата. Сцены галоўнага і бакавога фасадаў гладкія, атынкаваныя з выкарыстаннем сучаснай тэхналогіі. Аконныя праёмы першага паверха прамавугольныя невялікіх памераў, другога – прамавугольныя вялікіх памераў. Сцены завершаны прафіляваным гзымсам. Дах двухсхільны.

Зноскі
------

1. 1 2 3  kropki.by — інтэрактыўная мапа Магілёва

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па Камісарыяцкім завулку, 6
**Дом па вуліцы Першамайскай, 40** — будынак у Магілёве, размешчаны на заходнім баку плошчы Леніна, на скрыжаванні вул. Першамайскай і праспекта Міру (дом № 39). Помнік архітэктуры канца 1930-х гг.

Гісторыя
--------

Па генеральным плане ў сувязі з рашэннем аб пераносе сталіцы БССР з Мінска ў Магілёў у 1938 г. адміністрацыйна-грамадскім цэнтрам горада павінна была стаць плошча імя Леніна, размешчаная на перасячэнні асноўных дыяметраў — вул. Першамайскай і запраектаванага праспекта Міру.

Дом, пабудаваны па праекце архітэктараў В. Батоевай і В. Мураўёва, прызначаўся для пражывання служачых розных камісарыятаў і іх сем’яў і меў палепшаную планіроўку. У часы Вялікай Айчыннай вайны быў пашкоджаны. Адбудаваны ў 1950 г.

У 1980 г. у доме праведзены капітальны рамонт. Цяпер будынак выкарыстоўваецца як жылы са шматлікімі крамамі на першым паверсе.

Архітэктура
-----------

Пабудаваны з цэглы дом размешчаны на заходнім баку пл. Леніна, на скрыжаванні вул. Першамайскай і пр-та Міру. Дом 5-павярховы з 7-павярховым вуглавым аб’ёмам. Вылучаецца манументальнасцю, цэласнасцю аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі. Пластыку фасадаў ствараюць глыбокія балконы-лоджыі. У дэкаратыўным вырашэнні фасадаў выкарыстаны плоскія лапаткі, падвоеныя лапаткі і шматлікія лапаткі, што акцэнтуюць вуглы, а таксама рызаліты. Паміж лапаткамі — прамавугольныя аконныя праёмы. Дэкаратыўную ролю выконвае цяга паміж пятым і шостым паверхамі. У аснове планіровачнай структуры — двухкватэрная секцыя з 4- і 5-пакаёвых кватэр.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  kropki.by — інтэрактыўная мапа Магілёва

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па Першамайскай вуліцы, 40 (Магілёў)
**Дом па вуліцы Першамайскай, 42** — будынак у Магілёве, размешчаны на заходнім баку плошчы Леніна, на скрыжаванні вул. Першамайскай і праспекта Міру (дом № 20). У простанароддзі гэты дом традыцыйна называюць «**Дом 90**».

Гісторыя
--------

Па генеральным плане ў сувязі з рашэннем аб пераносе сталіцы БССР з Мінска ў Магілёў у 1938 г. адміністрацыйна-грамадскім цэнтрам горада павінна была стаць плошча імя Леніна, размешчаная на перасячэнні асноўных дыяметраў — вул. Першамайскай і запраектаванага праспекта Міру.

Дом пабудаваны ў 1938—1940 гадах з цэглы паводле праекта архітэктараў А. П. Воінава і А. Брэгмана. Паводле іншых звестак — па праекце архітэктараў В. Батоевай і В. Мураўёва. Прызначаўся для пражывання служачых розных камісарыятаў і іх сем’яў і меў палепшаную планіроўку.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны быў пашкоджаны. Адбудаваны ў 1950 г. і выкарыстоўваўся як жылы з камунальнымі кватэрамі.

У 1970-я гг. праведзена рэканструкцыя (арх. У. Д. Маркаў), надбудаваны сёмы паверх.

Пры капітальным рамонце і рэканструкцыі 2000—2003 гг. планіроўка ўсіх паверхаў была значна зменена. Цяпер дом выкарыстоўваецца як жылы са шматлікімі крамамі на першым паверсе.

Архітэктура
-----------

Дом 5-павярховы з 7-павярховым вуглавым аб’ёмам. Вылучаецца манументальнасцю, цэласнасцю аб’ёмна-прасторавай кампазіцыі. Пластыку фасадаў ствараюць глыбокія балконы-лоджыі. У дэкаратыўным вырашэнні фасадаў выкарыстаны плоскія лапаткі, паміж імі прамавугольныя аконныя праёмы. У аснову планіровачнай структуры пакладзена 2-кватэрная секцыя з 4-5-пакаёвых кватэр.

Мемарыяльныя дошкі
------------------

* Мемарыяльная дошка Валянціну Іванавічу Ермаловічу. Устаноўлена ў 2015 г. (граніт, бронза; скульпт. Уладзімір Конанаў).

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6  kropki.by — інтэрактыўная мапа Магілёва
2. ↑  Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.
3. ↑  Марков Владимир Дмитриевич // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
4. ↑  Памяць у бронзе і граніце Архівавана 21 красавіка 2019.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, 1986. — Магілёўская вобласць. — 408 с. іл.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Дом па Першамайскай вуліцы, 42 (Магілёў)
**Алена Іванаўна Алексіна** (нар. 1966, в. Беразіна, Буда-Кашалёўскі раён, Гомельская вобласць) — беларуская дзяржаўная дзяячка.

Біяграфія
---------

Нарадзілася ў 1966 годзе ў вёсцы Беразіна Буда-Кашалёўскага раёна. Беларуска.

Працоўную дзейнасць пачала ў 1983 годзе на Гомельскай фабрыцы цацак.

У 1985—1990 гадах вучылася ў Беларускім інстытуце інжынераў чыгуначнага транспарту па спецыяльнасці «будаўніцтва чыгунак, пуць і пуцявая гаспадарка». Пасля заканчэння інстытута працавала ў аддзеле сацыяльнай абароны Буда-Кашалёўскага райвыканкама: інспектарам, галоўным інспектарам, загадчыцай аддзела. У 2002—2004 гадах — начальніца ўпраўлення па працы і сацыяльнай абароне Буда-Кашалёўскага райвыканкама.

У 2004 годзе скончыла Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь па спецыяльнасці «кіраванне сацыяльнай сферай». Працавала намесніцай старшыні Буда-Кашалёўскага раённага выканаўчага камітэта, старшынёй Буда-Кашалёўскага раённага Савета дэпутатаў, старшынёй Гомельскага раённага выканаўчага камітэта.

У верасні 2020 года назначана намесніцай старшыні Гомельскага гарвыканкама.

Крыніцы
-------

1. ↑
2. 1 2 3 4 5
3. 1 2 3 4 5  Елена Алексина назначена на должность заместителя председателя Гомельского горисполкома (руск.). *www.newsgomel.by*. Праверана 26 верасня 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | OpenSanctions |
**Сацыяльная інжынерыя** — метад несанкцыянаванага доступу да інфармацыйных рэсурсаў заснаваны на асаблівасцях псіхалогіі чалавека. Асноўнай мэтай сацыяльных інжынераў, як і іншых хакераў і узломшчыкаў, з'яўляецца атрыманне доступу да абароненых сістэмах з мэтай крадзяжу інфармацыі, пароляў, дадзеных аб крэдытных картах і да т. п. Асноўным адрозненнем ад стандартнай кібер-атакі з'яўляецца тое, што ў дадзеным выпадку ў ролі аб'екта атакі выбіраецца не машына, а яе аператар. Менавіта таму ўсе метады і тэхнікі сацыяльных інжынераў грунтуюцца на выкарыстанні слабасцяў чалавечага фактару, што лічыцца вельмі разбуральным, паколькі зламыснік атрымлівае інфармацыю, напрыклад, з дапамогай звычайнай тэлефоннай размовы або шляхам пранікнення ў арганізацыю пад выглядам яе служачага. Для абароны ад нападаў дадзенага выгляду варта ведаць пра найбольш распаўсюджаныя віды махлярства, разумець, што на самой справе хочуць узломшчыкі і своечасова арганізоўваць прыдатную палітыку бяспекі.

Зноскі
------

1. ↑  Goodchild, Joan (11 January 2010). "Social Engineering: The Basics". csoonline. Архівавана 22 верасня 2013.
2. ↑  Касперски, Крис (January 2003). "Секретное оружие социальной инженерии".

Спасылкі
--------

* Сообщество по социальной инженерии на сайте vkontakte
* — *Социальная инженерия: основы. Часть I: тактики хакеров*
* — *Защита от фишинг-атак*.
* Social Engineering Fundamentals — *Securityfocus.com*.
* Social Engineering, the USB Way — *DarkReading.com*.
* Should Social Engineering be a part of Penetration Testing? — *Darknet.org.uk*.
* «Protecting Consumers' Phone Records», Electronic Privacy Information Center *US Committee on Commerce, Science, and Transportation* .
* Plotkin, Hal. Memo to the Press: Pretexting is Already Illegal Архівавана 12 кастрычніка 2006..
* Striptease for passwords — *MSNBC.MSN.com*.
* Social-Engineer.org — *social-engineer.org*.
* Overview of Social Engineering Threats Архівавана 12 верасня 2012. -Presented for Parents & Teachers
На 2018 год ўсё насельніцтва Антыгуа і Барбуды (каля 100 тыс.чал.) пражывае на востраве Антыгуа. Да ўрагана Ірма (верасень 2017) насельніцтва Барбуды складала 1638 чалавек, усе яны напярэдадні катастрофы былі эвакуяваны на Антыгуа.

Дынаміка колькасці насельніцтва
-------------------------------

Полава-ўзроставая піраміда, 2016
Пачынаючы з 1990-х насельніцтва Антыгуа паступова расце, у 2017 натуральны прырост склаў каля 1 %, міграцыйны — каля 0,2 %. Эканамічныя поспехі маленечкай дзяржавы дазволелі пераадолець негатыўныя тэндэнцыі 1980-х, калі склаўся пагрозлівы для існавання нацыі ўзровень эміграцыі. З таго часу шмат антыгуанцаў жыве па-за межамі краіны, пераважна ў Вялікабрытаніі, ЗША, Канадзе. Ў 2010-я асноўны прыток імігрантаў прыходзіўся на Дамініканскую рэспубліку, Ямайку, Гаяну, Нігерыю

Расавы і этнічны склад
----------------------

Карнавал на Антыгуа
Большасць антыгуанцаў маюць заходнеафрыканскае, брытанскае, мадэйрыянскае паходжанне. Гэта абумоўлівае перавагу цёмнага спектру ў адценнях скуры: 91 % насельніцтва краіны — негры і мулаты, 4,4 % — метысы і самба, 1,7 % — белыя, астатнія маюць пераважна азіяцкае паходжанне (усходнія індыйцы ды іншыя). На Антыгуа жывуць каля 4,5 тыс. грамадзян ЗША, гэта буйнейшая дыяспара на англамоўных усходніх Карыбах.

Мовы
----

Дзяржаўнай мовай з’яўляецца англійская, гутарковай — яе крэольская форма (з дамешкам афрыканскіх словаў і сінтаксісу), якой цураюцца вышэйшыя класы грамадства. Шмат прыказак, што ўжываюцца на астравах, вы пачуеце ў Заходняй Афрыцы. Антыгуанскі акцэнт адрозніваецца ад барбуданскага. Каля 10 000 чалавек валодаюць іспанскай мовай.

77 % насельніцтва — хрысціяне, пераважна пратэстанцкіх дэнамінацыяў (адвентысты і інш.), каталікоў толькі 8 %. Іншыя веры: растафарыянства, іслам, бахаізм.

Гараджане складаюць усяго чвэрць насельніцтва краіны, амаль усе яны (21 000) жывуць у сталіцы — горадзе Сент-Джонсе. Адзіны горад на Барбудзе — Кодрынгтан — разбураны і па сёння нежылы.

Зноскі
------

1. ↑   Архівавана 30 мая 2015.

| ⛭Антыгуа і Барбуда паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Антыгуа і Барбуда»**
 |

| Краіны Паўночнай Амерыкі: Насельніцтва |
| --- |
| 
* Антыгуа і Барбуда
* Багамы
* Барбадас
* Беліз
* Гаіці
* Гватэмала
* Гандурас
* Грэнада
* Дамініка
* Дамініканская Рэспубліка
* Канада
* Коста-Рыка
* Куба
* Мексіка
* Нікарагуа
* Панама
* Сальвадор
* Сент-Люсія
* Сент-Вінсент і Грэнадзіны
* Сент-Кітс і Невіс
* ЗША
* Трынідад і Табага
* Ямайка

 |
| 
* Амерыканскія Віргінскія астравы
* Ангілья
* Аруба
* Бермуды
* Банайрэ
* Брытанскія Віргінскія астравы
* Гвадэлупа
* Грэнландыя
* Кайманавы астравы
* Кліпертан
* Кюрасаа
* Марцініка
* Мантсерат
* Наваса
* Пуэрта-Рыка
* Сен-Бартэльмі
* Сен-Мартэн
* Сен-П’ер і Мікелон
* Сінт-Мартэн
* Цёркс і Кайкас

 |
**Вісконсінскі Парксайдскі ўніверсітэт** (англ.: University of Wisconsin–Parkside) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў вёсцы Самерс у штаце Вісконсін, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Універсітэт прапануе 33 спецыяльнасці бакалаўрыяту і 11 спецыяльнасецей магістратуры на 22 кафедрах. 

Вісконсінскі Парксайдскі ўніверсітэт з'яўляецца адным з двух універсітэтаў у сістэме Вісконсінскага ўніверсітэта, які не названы ў гонар горада ці іншага населенага пункта, у якім ён знаходзіцца.

Структура
---------

* Каледж мастацтваў і гуманітарных навук
* Каледж сацыяльных навук і прафесійных студый
* Каледж бізнесу, эканомікі і інфарматыкі
* Каледж прыродазнаўства і навук пра здароўе

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Вісконсін

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
**Марыяна Чаклі́нская** (каля 1766, г. Паставы — ?) — беларуская і польская артыстка балета.

Біяграфія
---------

Прыгонная падскарбія надворнага літоўскага А.Тызенгаўза. Вучылася ў яго балетных школах у Гродне і Паставах.

У 1778 годзе дэбютавала як фігурантка ў школьным спектаклі «Сялянскі балет» Г.Петынеці на сцэне Гродзенскага тэатра Тызенгаўза.

З 1785 года салістка балетнай трупы «Таварыства танцоўшчыкаў яго каралеўскай вялікасці» ў Варшаве, выступала на каралеўскіх сцэнах і ў «Тэатры нарадовым». Танцавала ў балеце «Лукас і Калінета» (1785) і іншых. Працавала да 1797 года.

Магчыма, была адпушчана на волю.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17).
* Марыяна Чаклінская // Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя : у 2 т. / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. — Т. 2. — 571 с. — 4 000 экз. — ISBN 985-11-0259-8.
**Вендэнскае ваяводства** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Рэчы Паспалітай у 1598 —— 1667 гг. Цэнтр — Вендэн.

Ахоплівала латышскую частку Інфлянтаў (Відземе) з Латгаліяй; уключала часткі былых тэрыторый Лівонскага ордэна і Рыжскага арцыбіскупства. Мяжой ваяводства на поўдні была р. Дзвіна, на паўночным захадзе — р. Гаўя (Аа). Ваяводства створана паводле «Інфлянцкай ардынацыі» 1589 г. Фактычна ў ваяводства быў перайменаваны Вендэнскі (або Інфлянцкі) прэзідыят, створаны паводле падпісанай 4 снежня 1582 г. Стэфанам Баторыем «Інфлянцкай канстытуцыі». Ён складаўся з 31 акругі, цэнтрамі якіх былі ранейшыя ордэнскія ці біскупскія замкі. За ўзор сістэмы кіравання прэзідыятамі былі ўзяты ваяводствы Каралеўскай Прусіі. Стварэнне прэзідыята, а потым і ваяводства, парывала са старажытным адміністрацыйным ладам Лівоніі, бо не ўлічвала ранейшы падзел на ордэнскія і біскупскія ўладанні. Перайменаванне ў 1598 г. азначала уніфікацыю статуса ваяводства з іншымі тэрыторыямі Рэчы Паспалітай (за выключэннем правоў рыцарства). Вендэнскія ваявода і кашталян атрымалі месцы ў Сенаце Рэчы Паспалітай. Урады (пасады) ваяводства павінны былі замяшчацца пароўну з прадстаўнікоў 3 «народаў» — Польшчы, ВКЛ і Інфлянтаў. Унутраны адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел ваяводства не быў прапісаны. У выніку рэвізій (у т.л. 1599 г. праведзенай Л. Сапегам) створаны стараствы, якія не былі ў поўным сэнсе адміністрацыйна-тэрытарыяльнымі адзінкамі, а выконвалі найперш гаспадарча-фіскальныя функцыі. У выніку вайны Рэчы Паспалітай са Швецыяй 1600 — 1629 гг. большая частка ваяводства была страчана на карысць Швецыі. Паводле Альтмаркскага перамір'я 1629 г. у складзе Рэчы Паспалітай засталіся толькі 4 паўднёва-ўсходнія латгальскія старасты — Дынабургскае, Рэжыцкае, Люцынскае і Марыенгаўзенскае. Паводле Аліўскага міру 1660 г. Рэч Паспалітая канчаткова прызнала за Швецыяй заваяваную ёю частку Інфлянтаў. Рэшта ваяводства ўвайшла ў 1667 г. у склад новастворанага Інфлянцкага ваяводства.

Літаратура
----------

* *Дзярновіч, А.* Вендэнскае ваяводства / Алег Дзярновіч // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]; [мастак З. Э. Герасімовіч]. Т. 1: А — К. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2007. — 684, [2] с. — С. 403. — ISBN 978-985-11-0393-1.

| ⛭Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел  Вялікага Княства Літоўскага |
| --- |
| Ваяводствы | Віленскае (1413—1795) · Троцкае (1413—1795) · Полацкае (1504—1793) · Новагародскае (1507—1795) · Віцебскае (1508—1793) · Смаленскае (1508—1667) · Берасцейскае (1566—1795) · Менскае (1566—1793) · Мсціслаўскае (1566—1772) · Інфлянцкае (1667—1772) · Браслаўскае (1793—1795) · Гарадзенскае (1793—1795) · Жамойцкае (1793—1795) · Мерацкае (1793—1795) |  |
| Іншыя рэгіёны | Жамойцкае староства (XIII стагоддзе — 1795) · Курляндскае герцагства (1562—1795) |
| Ваяводствы, якія адышлі да
Польскага каралеўства ў 1569 | Кіеўскае (1471—1569) · Падляшскае (1513—1569) · Брацлаўскае (1566—1569) · Валынскае (1566—1569) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Гугель.
**Сцяпан Гугель** (? — 1981) — беларускі грамадскі і вайсковы дзеяч. Сябра Беларускай незалежніцкай партыі.

Біяграфія
---------

Напярэдадні Другой сусветнай вайны працаваў у Францыі. Вучыўся ў Берлінскім універсітэце.

Падчас навучання навязаў сувязі з нямецкай вайсковай разведкай. Прайшоў падрыхтоўку ў спецыяльнай школе Абвера. Быў дэсантаваны на беларускім Палессі каля Кобрына перад нападам Германіі на Польшчу ў 1939 годзе, меў заданне навязаць сувязь з мясцовымі беларускімі антыпольскімі паўстанцамі. 3 верасня 1939 года далучыўся да атраду галоўнага камандзіра беларускіх паўстанцаў Тарасюка. Штодзённа перадаваў па радыё звесткі для Абвера. 

Пасля 17 верасня адыйшоў на захад за Буг. Знаходзіўся ў Бяле Падляскай, працягнуў працаваць у спецыяльнай школе Абвера. Далучыўся да нелегальнай Беларускай незалежнай партыі. Эвакуяваўся ў Аўстрыю, дзе ў 1944 годзе ствараў беларускую брыгаду, якая была ліквідавана нямецкім кіраўніцтвам. 

У 1949 годзе выязджае на эміграцыю ў Бразілію. Супрацоўнічае з Саюзам былых удзельнікаў збройнай барацьбы за вызваленне Беларусі.

Памёр у 1981 годзе на Віленшчыне.

Зноскі
------

1. ↑  *Сяргей Ёрш*. Вяртаньне БНП. Асобы і дакумэнты Беларускай Незалежніцкай Партыі **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 25 ліпеня 2019.
**Пільтэнская акруга** (лац.: Districtus Regii Piltensis, ням.: Kreis Pilten) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў Рэчы Паспалітай у XVI—XVIII стст. Знаходзілася ў Інфлянтах (на захадзе сучаснай Латвіі), складалася з 3 адасобленых тэрытарыяльных масіваў. Галоўныя гарады — Пільтэн (Пільтэнэ), Газенпот (Айзпутэ). З XIII ст. гэта тэрыторыя Курляндскага біскупства, у 1559 годзе біскуп прадаў свае ўладанні Даніі. У 1583 годзе Рэч Паспалітая пачала вайну з Даніяй за гэтыя землі, якая скочылася падпісаннем 10 красавіка 1585 года Кроненборгскага дагавора. Данія за 30 тыс. талераў адмовілася ад акругі на карысць Рэчы Паспалітай. У 1611 годзе створана аўтаномная Пільтэнская акруга, падначаленая непасрэдна каралю польскаму і вялікаму князю літоўскаму. У 1656 курляндскаму герцагу ўдалося падначаліць акругу сабе, аднак у 1717 годзе прызначаная каралём камісія пазбавіла герцага правоў на яе. Вярхоўным органам улады ў Пільтэнскай акрузе была ландрацкая калегія (6 ландратаў і 1 пісар), якую выбіраў курляндскі ландтаг з ліку пільтэнскай шляхты і зацвярджаў кароль. Ландрацкая калегія была і вышэйшым судом у акрузе. З 1611 года дзейнічаў асобы свод права — Пільтэнскі статут. Чатырохгадовы сойм 1788—1792 гадоў пераўтварыў у 1791 годзе акругу ў **Пільтэнскі павет**. Пасля 3-га падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе ў складзе Расійскай імперыі.

Спасылкі
--------

* Пільтэнская акруга на сайце Электронная энцыклапедыя «Вялікае Княства Літоўскае»
**Вісконсінскі ўніверсітэт у Ла-Кросе** (англ.: University of Wisconsin–La Crosse) — амерыканская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова са статусам універсітэта, якая месціцца ў горадзе Ла-Крос у штаце Вісконсін, ЗША.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Заснаваны ў 1909 годзе, ён з'яўляецца часткай сістэмы Вісконсінскага ўніверсітэта. Універсітэт складаецца з трох каледжаў і адной школы, якія прапануюць 102 праграмы бакалаўрыяту, 31 праграму магістратуры і 2 праграмы аспірантуры. Ён мае больш за 85 000 выпускнікоў ва ўсіх 50 штатах ЗША і 57 краінах свету.

Структура
---------

* Каледж бізнес-адміністравання
* Каледж мастацтваў і сацыяльна-гуманітарных навук
* Каледж навук і здароўя
* Школа адукацыі

Гл. таксама
-----------

* Спіс універсітэтаў штата Вісконсін

Заўвагі
-------

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
***Utricularia gibba*** — від раслін сямейства {{bt-bellat|плывунцовыя|Lentibulariaceae}}.

Батанічнае апісанне
-------------------

Аднагадовая ці шматгадовая расліна. Рызоіды адсутнічаюць ці ніткападобныя, разгалінаваныя. Сталоны ніткападобныя, моцна разгалінаваныя. Пасткі бакавыя на ліставых сегментах, на ножках, яйцападобныя, 1-2. 5 мм. Лісце шматлікае на сталонах, 5-15 мм. Суквецці прамыя, 2-15 см, 1-3 (6)-кветкавыя. Часткі чашачкі няроўныя, ад шырока яйцападобных да круглявых, 1.5-2 мм, вярхушка закругленая; вяночак жоўты, 4-8 мм. Каробачка шарападобная, 2-3 мм у дыяметры, 2-клапановая. Насенне сачавіцападобнае, 0.8-1 мм у дыяметры. 2n = 28.

Распаўсюджанне
--------------

Расце ў Паўночнай і Паўднёвай Амерыцы, у Афрыцы, на поўдні Еўропы, на поўдні і паўднёвым усходзе Азіі, у Аўстраліі.

Сустракаецца на плыткаводдзі, у стаялай або павольнай вадзе або ў глеі ў канавах, басейнах, азёрах, рачных затоках, балотах або багністых месцах. Гэты від таксама часта сустракаецца на глыбокай вадзе, але не цвіце , калі не падтрымліваецца на дыванках з жывой ці мёртвай расліннасці.

Выкарыстанне
------------

Від вельмі шырока вырошчваецца для садоўніцтва.



1. 1 2  *Utricularia gibba* **(нявызн.)**. *Flora of China*.  efloras.org. Архівавана з першакрыніцы 7 грудня 2021. Праверана 30.12.2021.  (англ.)
2. 1 2 3  *Utricularia gibba* **(нявызн.)**.  The IUCN (26 лістапада 2019). Архівавана з першакрыніцы 7 березня 2021. Праверана 30.12.2021.  (англ.)
3. ↑  *Utricularia gibba* **(нявызн.)**. *Plants of the World Online*.  Kew Science. Архівавана з першакрыніцы 30 грудня 2021. Праверана 30.12.2021.  (англ.)
**Бакунавічы** — былая вёска ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці.

Геаграфія
---------

За 1,5 км на ўсход ад былой вёскі знаходзіцца Бакунавіцкае радовішча мелу, пластавы паклад турон-каньякскага ўзросту (мелавая сістэма).

Гісторыя
--------

Вёска і фальварак Бакунавічы ў пачатку XX ст. належалі да Старынскай воласці Чэрыкаўскага павета Расійскай імперыі.

У час нацысцкай акупацыі 7 лістапада 1942 года здзейснена карная аперацыя, было спалена 95 дамоў і забіта 32 чалавекі.

Пасля Чарнобыльскай катастрофы аднесена да зоны першачарговага адсялення. Быў адселены 281 чал.

Вядомыя асобы
-------------

* Іван Кузьміч Сіўцоў (1922—1959) — беларускі пісьменнік.

Зноскі
------

1. ↑  Вогненныя вёскі. Нельга забыць — Звязда
2. ↑  Скрыжалі памяці — Настаўніцкая газета
3. ↑  Галасы адселеных вёсак — ethno.by
**Гарадзішча-1** — помнік археалогіі, гарадзішча ў г.п. Свір Мядзельскага раёна Мінскай вобласці.

Гарадзішча VI стагоддзя да н.э. — IX стагоддзя н.э. размешчана ў цэнтры пасёлка, на ізаляваным пагорку з вельмі стромкімі схіламі, які ўзвышаецца над навакольнай мясцовасцю на 12 —15 м. Пляцоўка памерам 30 х 40 м. Усходняя частка пагорка разбурана кар'ерам. Захавалася частка пляцоўкі памерам 12 х 28 м. У 1976 годзе Я. Г. Звяруга даследаваў 48 м². Культурны пласт да 2,6 м.

Пад рэшткамі сярэдневяковага замка, заснаванне якога ў XIII стагоддзі прыпісваецца літоўскаму князю Даўмонту, выяўлены сляды паселішча эпохі ранняга жалеза. Яно не мела абарончых збудаванняў (яго надзейнай аховай з’яўляліся найперш стромкія схілы пагорка).

Драўляны сярэдневяковы замак быў абнесены кальцавым валам вышынёй 3 м. Рэшткі замка ў канцы 16 стагоддзя апісаў польскі храніст Мацей Стрыйкоўскі.

Гарадзішча ў пачатку XX стагоддзя
Сярод выяўленых у час раскопак рэчаў найбольш шматлікія ўпрыгажэнні: пярсцёнкі, скроневыя кольцы, бразготкі, спіралькі, бранзалет, падковападобная фібула і інш. Знойдзены жалезныя нажы, вісячыя, у т.л. цыліндрычныя, замкі, шылы, наканечнікі стрэл, гліняныя і шыферныя прасліцы, каменная форма для ліцця, разнастайныя вырабы з косці (праколкі, ручкі, абоймы і інш.). Кераміка ў ніжнім гарызонце ляпная (штрыхаваная і гладкасценная), у верхнім ганчарная.

Помнік Стэфану Баторыю
У 1930-я гады на замчышчы пастаўлены помнік у гонар знаходжання там караля польскага і вялікага князя літоўскага Стэфана Баторыя ў 1579 годзе падчас пераможнай выправы на Полацк, які з 1563 да 1579 года быў акупаваны войскамі Івана Грознага.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4  *Я. Г. Звяруга.* Свір // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя. У 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2: Л—Я. — 464 с. — ISBN 978-985-11-0549-2.

Літаратура
----------

* *Я. Г. Звяруга.* Свір // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя. У 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2011. — Т. 2: Л—Я. — 464 с. — ISBN 978-985-11-0549-2.
* Зверуго Я. Г. Верхнее Понеманье в ІХ-ХIII вв. Минск, 1989;
* Зверуго Я. Г. Исследования Верхнёнеманского отряда // АО 1976. Минск, 1977.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Гарадзішча-1 (Свір)
* Гарадзішча-1 (Свір) у Банку звестак аб гісторыка-культурнай спадчыне Рэспублікі Беларусь
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шырокаў.

**Аляксандр Міхайлавіч Шырокаў** (14 верасня 1924, в. Зааўраг, цяпер Кіраўская вобласць, Расія — 14 кастрычніка 2003) — беларускі вучоны ў галіне тэхнічнай кібернетыкі і тэорыі інфармацыі. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1977), доктар тэхнічных навук (1972), прафесар (1973). Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі БССР (1975). Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Біяграфія
---------

Скончыў Ваенную інжынерную радыётэхнічную акадэмію (1953). З 1963 года займаўся навукова-педагагічнай дзейнасцю ў Мінскім вышэйшым інжынерным зенітным ракетным вучылішчы СПА, з 1980 года ў Белдзяржуніверсітэце, з 1982 года загадчык кафедры, дэкан Белдзяржуніверсітэта.

З 1990 года стваральнік і рэктар недзяржаўнага Інстытута сучасных ведаў.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя працы ў галіне тэхнічнай кібернетыкі: тэорыя надзейнасці і эксплуатацыі складаных радыёэлектронных сістэм, сістэмны аналіз, ацэнка і забеспячэнне якасці складаных сістэм. Атрымаў вынікі ў галіне вызначэння заканамернасцяў эвалюцыі складаных тэхнічных сістэм і распрацоўкі метадаў ацэнкі характарыстык якасці складаных тэхнічных сістэм на ранніх этапах.

Аўтар больш за 200 навуковых прац, у т. л. 5 манаграфій, 12 вынаходстваў.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнамі Чырвонай Зоркі (1945, 1965), Айчыннай вайны II ступені (1985), «За службу Радзіме ва Узброеных Сілах СССР» II ступені (1977), медалямі.

Асноўныя працы
--------------

* Основы надежности и эксплуатации электронной аппаратуры. — Мн. 1965.
* Надежность радиоэлектронных устройств. — М. 1972.
* Основы теории комплектования. — Мн. 1987.

Спасылкі
--------

* Аляксандр Міхайлавіч Шырокаў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)

Заўвагі
-------

1. ↑  Аляксандр Міхайлавіч Шырокаў
2. ↑  Широков Александр Михайлович
3. ↑  АЛЕКСАНДР МИХАЙЛОВИЧ ШИРОКОВ

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | All-Russian Mathematical Portal |
| Нарматыўны кантроль | NUKAT: n2020060635 · БАП: 131587 |