**Т-64БМ «Булат»** — украінскі асноўны баявы танк.

Уяўляе сабою глыбокую мадэрнізацыю савецкіх танкаў Т-64А/Б/БВ. Распрацаваны Харкаўскім канструктарскім бюро па машынабудаванні імя А. А. Марозава і мадэрнізуецца заводам ЗТМ імя Малышава.

У параўнанні з папярэднімі мадыфікацыямі Т-64 у новай машыны істотна палепшаны асноўныя характарыстыкі, у тым ліку агнявая моц, рухомасць і абарона.

Гісторыя
--------

Пасля распаду СССР у перыяд з 1991 па 1999 год у ХКБМ быў распрацаваны шэраг праектаў мадэрнізацыі танкаў Т-64. Мэтай мадэрнізацыі было давядзенне баявых характарыстык танка да ўзроўня Т-84У з дапамогай усталёўкі ўніфікаванай СКО 1А45 «Іртыш», ДА «Нож» і іншых мерапрыемстваў.

Упершыню Т-64У («аб'ект 447АМ-1», прататып танка Т-64БМ «Булат») быў паказаны 24 жніўня 1999 года — на парадзе ў гонар незалежнасці Ўкраіны.

У снежні 2003 года міністэрства абароны Ўкраіны вылучыла ў вайсковым бюджэце на 2004 год 40 млн грыўняў на мадэрнізацыю танкаў Т-64 да ўзроўня Т-64БМ «Булат». На мяжы 2003—2004 гг. завод імя Малышава пачаў мадэрнізацыю савецкіх танкаў Т-64Б да ўзроўня Т-64БМ «Булат». Першапачаткова, праект мадэрнізацыі танкавага парку прадугледжваў мадэрнізацыю да ўзроўня «Булат» для ўзброеных сіл Украіны каля 400 Т-64Б/БВ.

У 2004 годзе «Булат» быў прыняты на ўзбраенне узброеных сіл Украіны і міністэрства абароны Ўкраіны замовіла мадэрнізацыю 85 танкаў Т-64Б/БВ да ўзроўня «Булат». Як паведаміў генеральны канструктар танка, генерал-лейтэнант М. Д. Барысюк, першы серыйны танк выраблялі на працягу васьмі месяцаў, а агульны кошт прац па мадэрнізацыі склаў 500 тыс. долараў ЗША. У гэтым жа годзе на ЗТМ імя Малышава пачалося выкананне першага кантракту коштам 8 млн. долараў ЗША на мадэрнізацыю 17 танкаў (пры гэтым, кошт мадэрнізацыі аднаго танка складаў каля 470 тыс. долараў ЗША). У далейшым, да канца 2008 года былі выпушчаны яшчэ дзве партыі (19 і 20 шт.), у выніку да пачатку 2009 года агульная колькасць пастаўленых танкаў «Булат» склала 56 адзінак, пры гэтым усе 56 танкаў былі пастаўлены з усталяваным камплектам дынамічнай абароны «Нож».

У 2009 годзе быў складзены кантракт на мадэрнізацыю яшчэ 29 танкаў.

* Першыя 10 з гэтых 29 танкаў былі перададзены міністэрству абароны 28 кастрычніка 2010 года, яны былі прызначаны для 169-га навучальнага цэнтра «Дзясна». Усе 10 танкаў былі пастаўлены без камплекта дынамічнай абароны
* наступныя 10 танкаў былі выраблены да 1 снежня 2011 года і перададзены міністэрству абароны Ўкраіны 13-28 снежня 2011 года, яны паступілі ў 1-ю асобную танкавую брыгаду. Усё 10 танкаў былі пастаўлены без камплекта дынамічнай абароны
* апошнія 9 танкаў планавалі паставіць у першым паўгоддзі 2012 года, аднак фактычна танкі былі адпраўлены ў 1-ю асобную танкавую брыгаду толькі 28 сакавіка 2014 года, пры гэтым усе 9 танкаў былі пастаўлены без камплекта дынамічнай абароны (камплекты ДА «Нож» для гэтых дзевяці танкаў былі замоўлены толькі 7 ліпеня 2014 года).

Па стане на 2011 год, кошт мадэрнізацыі аднаго Т-64Б да ўзроўня «Булат» складаў 7,2 млн грыўняў (каля 900 тыс. долараў ЗША), у далейшым кошт мадэрнізацыі павялічываўся і па стане на кастрычнік 2014 года кошт мадэрнізацыі аднаго танка Т-64Б да ўзроўня «Булат» складаў 14-16 млн грыўняў.

2 студзеня 2013 года падчас праверкі 1-й асобнай танкавай брыгады спецыялістамі Тэрытарыяльнага Паўночна-усходняга кіравання ўнутранага аўдыту і кантролю Дэпартамента ўнутранага аўдыту і фінансавага кантролю Міністэрства абароны была выяўлена нястача 56 прыбораў начнога назірання ТВН-5 з танкаў Т-64БМ «Булат» агульным коштам звыш 1,3 млн грыўняў, у выніку расследавання было ўсталявана, што прыборы выкраў камандзір адной з танкавых рот брыгады. У жніўні 2013 усе выкрадзеныя прыборы былі вернутыя.

У чэрвені 2014 года паводле замовы міністэрства абароны Ўкраіны быў выкананы рамонт некалькіх камплектаў артылерыйскага ўзбраення для танкаў «Булат» (36 тармазоў адкату і 10 накатнікаў для танкавай гарматы Т-64БМ).

Падчас баявых дзеянняў на ўсходзе Ўкраіны некаторая колькасць танкаў была знішчана і звыш за дзесяць атрымалі пашкоджанні, але ў далейшым былі эвакуяваны і адноўлены. 6 снежня 2014 на палігоне ў Чугуеве узброеным сілам перадалі больш за дзесяць адрамантаваных танкаў Т-64БМ «Булат»

15 снежня 2014 спікер Міністэрства абароны Ўкраіны Вікторыя Кушнір паведаміла, што войскі атрымалі 29 дадатковых камплектаў актыўнай абароны для ўсталёўкі на танкі Т-64БМ «Булат»

Апісанне канструкцыі
--------------------

У выніку мадэрнізацыі рэсурс танка павялічваецца на 11 000 км, а тэрмін эксплуатацыі — на 15 гадоў.

#### Сістэма кіравання агнём і прыцэльныя прыборы

СКА «Булата» забяспечвае істотна лепшую дакладнасць вядзення агню ў параўнанні з Т-64Б за кошт стабілізацыі поля зроку і аўтаматычнага ўводу кутоў прыцэльвання і апярэджання. У некалькі разоў скарочаны час на прыцэльванне ў начных умовах. Эфектыўная далёкасць стральбы снарадамі ў параўнанні з Т-64Б павялічылася з 2000 да 2500 м днём і з 600 да 1500 м уначы.

СКА «Іртыш» (1А45) мадэрнізаванага танка ўключае:

* прыцэльны комплекс «Рось» (1А43У) — прызначаны для прыцэльвання гарматы наводчыкам, у тым ліку ПТУР, і спаранага кулямёта. Уключае дзённы прыцэл наводчыка «Промінь» (1Г46М) і танкавы балістычны вылічальнік 1В528-1. Прыцэл «Промінь» мае кратнасць 2,7-12х, абсталяваны незалежнай стабілізацыяй у дзвюх плоскасцях, лазерным далямерам (да 9990 м з дакладнасцю ±10 м) і каналам паўактыўнага кіравання ПТУР Камбат.
* начны комплекс наводчыка «Шугавея-E» (Т01-К01ЕR) паляпшае ўдвая эфектыўнасць стральбы і ў 2-3 разы скарачае час на падрыхтоўку стрэлу за кошт замены механічнай сувязі галаўнога люстэрка з гарматай на электрычную, уводзіны стабілізацыі поля зроку і аўтаматычнага ўводу кутоў прыцэльвання і апярэджання. Прадугледжана магчымасць усталёўкі замест яго цеплавізара «Шугавея-Кетрин», аднак па фінансавых чынніках ён не з'яўляецца стандартным абсталяваннем.
* стабілізатар асноўнага ўзбраення 2Э42М забяспечвае ў 2 разы лепшую дакладнасць прыцэльвання. Стабілізатар распрацаваны кіеўскім НДІ «Квант» і вырабляецца на ГП Харкаўскі машынабудаўнічы завод «ФЭД».
* прыцэльна-наглядальны комплекс камандзіра «Агат» (ПНК-4СР) стабілізаваны ў вертыкальнай плоскасці і забяспечвае дубляванне стральбы з гарматы і спаранага з ёй кулямёта, зенітнай усталёўкі днём і ўначы.
* прыцэл зенітнай усталёўкі ПЗУ-7 і прывад яе навядзення 1ЭЦ29М
* комплекс кіраванага ўзбраення ТАКО-621 дазваляе весці агонь ПТУР «Камбат» на адлегласці да 5000 м.

Прыцэлы, якія ўсталёўваюцца на танк «Булат», з'яўляюцца мадэрнізаванымі варыянтамі савецкіх прыбораў і комплексаў «Иртыш», «Шугавея» і «Агат», у якіх скарыстаны новыя камплектавалыя, значна падвышальныя іх характарыстыкі і магчымасці. Усе прыцэлы і прыборы серыйна выпускаюцца на Ўкраіне на наступных прадпрыемствах:

* Чаркаскі навукова-вытворчы комплекс «Фотоприбор»
* Феадасійскі казённы аптычны завод
* Изюмскі казённы прыборабудаўнічы завод

У перспектыве плануецца замена прыцэльнага комплексу «Агат» на «Агат-СМ» (ПНК-5), у склад якога ўведзены ўласны лазерны далямер і прылада ўводу бакавога апярэджання.

#### Узбраенне

Асноўным узбраеннем танка з'яўляецца 125-мм гладкаствольная гармата КБАЗ ці 2А46М-1. Ствол гарматы выкананы хутказ'ёмным і можа быць заменены ў палявых умовах без дэмантажу вежы з танка. Прывад кручэння вежы — электрычны, прывад гарматы — гідраўлічны. Пасля мадэрнізацыі вежа паварочваецца ў 2 разы хутчэй: на 180° за 5 секунд (хуткасць кручэння вежы адносна корпуса складае да 40 град/сек). На выпадак няштатнай сітуацыі прадугледжаны рэзервовыя механічныя прывады навядзення гарматы і вежы.

Боекамплект гарматы складаецца з 36 стрэлаў паасобна-гільзавага зараджання, з іх 28 змесцаваны ў механізме зараджання. «Булат» здольны весткі агонь бранябойна-падкалібарнымі, кумулятыўнымі, аскепкава-фугаснымі снарадамі і ПТУР «Камбат» з паўактыўнай сістэмай кіравання па лазерным прамяні.

Хуткастрэльнасць танка складае да 8 стрэлаў/хв. (7—12,5 сек. на зараджанне аднаго стрэлу), што дасягаецца за кошт аўтамата зараджання і тандэмнага досылання (снарад-зарад) за адзін цыкл. Выдаленне стрэлянага паддона ажыццяўляецца з дапамогай яго аўтаматычнага ўлоўлівання і кладкі ў пусты латок без разгерметызацыі баявога аддзялення.

**Комплекс кіраванага ўзбраення**

ПТУР «Камбат»
Адметнай асаблівасцю танка з'яўляецца наяўнасць ККУ (комплексу кіраванага ўзбраення), які дазваляе весткі агонь кіраванымі ракетамі з лазерным навядзеннем. ККУ «Кобра» заменены на «Камбат», што павялічыла максімальную далёкасць стральбы з 4000 да 5000 метраў і бронепрабівальнасць за дынамічнай абаронай з 600—700 да 750 мм. ПТУРы мясцуюцца ў аўтамаце зараджання гэтак жа, як і звычайныя снарады.

**Дапаможнае ўзбраенне**

* Дыстанцыйна кіраваная зенітная ўсталёўка на аснове кулямёта КТ-12,7 мм (боекамплект 300 патронаў).
* Спараны з гарматай кулямёт КТ-7,62 мм (боекамплект 1250 патронаў).

### Абароненасць і жывучасць

Падвышэнне ўзроўня жывучасці танка дасягнута за кошт усталёўкі дадатковай абароны на корпус і вежу танка. Камплект дадатковай абароны прызначаны для падвышэння ўзроўня абароны ад сучасных кумулятыўных і бранябойных падкалібарных снарадаў пры мінімальна магчымым павелічэнні масы танка. Камплект дадатковай абароны складаецца з пасіўнай (накладной) бранявой абароны і ўбудаванай дынамічнай абароны (УДА). ВДЗ складаецца з насавога модуля і бартавых экранаў, усталяваных на корпусе танка, а таксама модульных секцый, змесцаваных па вонкавым перыметры лэбавых і бартавых участкаў вежы і кантэйнераў, усталяваных на даху вежы.

Маса камплекта дадатковай абароны з элементамі дынамічнай абароны складае 3,5 т. Усталёўка камплекта ДА на адным танку сіламі экіпажа займае каля 6 гадзін. Элементы ДА, усталяваныя на танку, падчас яго эксплуатацыі ў адмысловым абслугоўванні не маюць патрэбы. Накладная браня ўсталёўваецца на лэбавых і бартавых участках вежы. УДА усталёўваецца на лэбавых, бартавых участках і даху вежы.

Для падвышэння абароны экіпажа пры ўзгаранні ўсярэдзіне баявога аддзялення танка і МТА ўсталёўваецца хуткадзейная сістэма пажаратушэння, якая забяспечвае аўтаматычнае пажаратушэнне у заселеным аддзяленні на працягу 150 мс.

### Рухомасць

**Рухавік**

На танк усталёўваецца пяціцыліндравы дызельны рухавік 5ТДФМ аб'ёмам 13,6 літра і магутнасцю 850 л.с. Рухавік — двухтактны, шматтопліўны (працуе на бензіне, газе, паліве для дызельных рухавікоў ці іх сумесі ў любой прапорцыі), з наддувам, прамакропкавым прадзьмухам, непасрэдным упырскам паліва, з гарызантальным размяшчэннем цыліндраў і процілегла рухомымі поршнямі. У параўнанні з 5ТДФ, папярэднім варыянтам рухавіка, на 21,4 % узрасла ўдзельная магутнасць, дасягнуўшы 62,5 л.с./літр пры тых жа габарытах (Д х Ш х У, мм: 1413 х 955 х 581) і масе (1040 кг).

Мадэрнізаваны рухавік, распрацаваны на казённым прадпрыемстве «Харкаўскае канструктарскае бюро па рухавікабудаванню» (КП ХКБД), мае не толькі павялічаную магутнасць але і значна надзейней папярэдніка. Усталёўка мадэрнізаванага рухавіка 5ТДФМ патрабуе замены штатнага паветраачышчальніка на новы і дапрацоўкі выпускной сістэмы. Таксама прадугледжана магчымасць усталёўкі рухавіка 6ТД-1 магутнасцю 1000 л.с.

Запас паліва — 1270 л (730 літраў ва ўнутраных баках і 540 літраў у вонкавых). Ёмістасць дадатковых бочак — 370 літраў.

**Хадавая частка**

Хадавая частка «Булата» аналагічная такі ў Т-64Б. Мадэрнізаваны танк захаваў энергаёмістую і мяккую падвеску Т-64Б, якая забяспечвае камфорт экіпажа і дакладную стральбу з ходу. Для гусеніц танка былі таксама распрацаваны і выпрабаваны асфальтаходныя чаравікі (АХЧ), не патрабавальных дапрацоўкі дэталяў гусеніцы. Дадзеныя асфальтаходныя чаравікі з элементамі мацавання пастаўляюцца асобна.

Т-64БВ і варыянты яго мадэрнізацыі
----------------------------------

|  | Сцяг СССР Т-64БВ | Сцяг Украіны Т-64БМ «Булат» | Сцяг Украіны Т-64Е |
| --- | --- | --- | --- |
| **Год** | 1985 | 2005 | 2010 |
| **Распрацоўнік** | ХКБМ | ХКБМ | ХБТРЗ |
| **Баявая маса, т** | 42,4 | 45,0 | 42,7 |
| **Экіпаж** | 3 | 3 | 3 |
| **Калібр і марка гарматы** | 125-мм 2А46М-1 | 125-мм КБАЗ | 125-мм КБАЗ |
| **Сістэма кіравання агнём** | 1А33-1 «Об» | 1А45 «Иртыш» | 1А33-1 «Об» (мадэрнізаваная) |
| **Прыцэл-далямер** | 1Г42 | 1Г46М | 1Г42М |
| **Стабілізатар асноўнага ўзбраення**  | 2Э42 | 2Э42М | 2Э42 |
| **Кіраванае ўзбраенне** | «Кобра» | «Камбат» | «Камбат» |
| **Боекамплект, стрэлаў** | 36 | 36 | 37 |
| **Хуткастрэльнасць, выстр./мін** | 6-8 | 6-8 | 6-8 |
| **Дадатковае ўзбраенне** | 7,62-мм ПКТ12,7-мм НСВТ | 7,62-мм КТ-7,6212,7-мм КТ-12,7 | 7,62-мм ПКТ12,7-мм НСВТГШ-23ЛАГС-17 |
| **Дынамічная абарона** | «Кантакт» | «Нож» | «Дуплет» |
| **Актыўная абарона** | не | не | КОЭП «Варта», КАЗ «Заслон» |
| **Рухавік** | 5ТДФ (700 л.з.) | 5ТДФМ (850 л.з.) | 5ТДФЕ (850 л.з.) |
| **Удзельная магутнасць, л. з./т** | 16,5 | 18,9 | 19,9 |
| **Максімальная хуткасць, км/г** | 60 | 60 | 65 |
| **Запас ходу па паліве без дадатковых бочак, км**  | 500 | 385 | 500 |

На ўзбраенні
------------

 Украіна — 85 Т-64БМ «Булат», па стане на сакавік 2014 года (78 з іх знаходзіліся на ўзбраенні 1-й асобнай танкавай брыгады «Лясныя ваўкі», астатнія — у 169-м навучальным цэнтры сухапутных войскаў «Дзясна» і Акадэміі сухапутных войскаў імя гетмана Пятра Сагайдакавага). Акрамя таго, 10 верасня 2014 года на ўзбраенне арміі і Нацыянальнай гвардыі былі перададзены 10 танкаў Т-64БМ1М (спрошчаны і патаннёны варыянт Т-64БМ «Булат», распрацаваны на экспарт для ўзброеных сіл Дэмакратычнай Рэспублікі Конга).

 ДНР — як мінімум адзін трафейны Т-64БМ

Баявое ўжыванне
---------------

Узброены канфлікт на ўсходзе Ўкраіны (2014) — Т-64БМ «Булат» актыўна выкарыстоўваецца ўкраінскай арміяй, зафіксаваны выпадкі знішчэння танкаў гэтага тыпу. Паведамляецца, што першая машына гэтага тыпу была падбіта 13 чэрвеня 2014 года ў баях за Луганскі аэрапорт, хоць украінскі бок афіцыйна прызнаў знішчэнне аднаго Т-64БМ 17 чэрвеня 2014 гады ў раёне н.п. Станіца Луганская. Па іншых дадзеных, падчас баявых дзеянняў было знішчана не менш за 15 танкаў гэтага тыпу, пры гэтым не меней дзесяці танкаў не падлягаюць аднаўленню (у выніку дэтанацыі боекамплекта ў іх адарваны вежы і разбураны карпусы). Апроч гэтага ў 1-й асобнай танкавай брыгады былі адбіты чатыры машыны.

У масавай культуры
------------------

### Стэндовы мадэлізм

Т-64БМ вузка прадстаўлены ў стэндавым мадэлізме. Зборныя пластыкавыя мадэлі-копіі Т-64 розных мадыфікацый у тым ліку мадыфікацыі БМ у маштабе 1:35 выпускаюцца фірмай Скіф (Украіна).

Крыніцы
-------

1. ↑  Рухавік 5ТДФ
2. 1 2  Двухтактныя турбопоршневые рухавікі ваенных гусенічных машын // афіцыйны сайт казённага прадпрыемства "Харкаўскае канструктарскае бюро па двигателестроению"
3. ↑  Танк "Булат" на сайце вытворцы
4. 1 2 3  Танкі // афіцыйны сайт міністэрства абароны Ўкраіны
5. 1 2 3 4 5 6 7 8  Танкі просяць абароны // часопіс «Defence Express», № 10, кастрычнік 2014. стар.20-21
6. 1 2  М. Саенка, В. Чобітак. Т-64БМ «Булат» — апошняя мадэрнізацыя Т-64 // «Бронесайт», ліпень 2005
7. ↑  «*у бюджэце закладзена 40 млн грн. на мадэрнізацыю асноўнага баявога танка Т-64 БМ „Булат"*»  
Ваеннае барахло попытам не карыстаецца // газета «Сегодня», № 278 (1623) ад 6 снежня 2003
8. ↑  Павел Федосенка. Харкаўскія «Булаты» перададуць у войска // «Сёння. UA» ад 26 кастрычніка 2010
9. ↑  Наталля Амірханян. Дзесяць танкаў «Булат» адправяць у Чарнігаў Архівавана 13 студзеня 2012. // «Камсамольская праўда ва Ўкраіне» ад 13 снежня 2011
10. ↑  Пара па танках! // газета Сёння № 204 (2146) ад 10 верасня 2005
11. ↑  Павел Федосенка. Харкаў перасадзіў украінскіх вайскоўцаў на новыя танкі // «Сёння. UA» ад 28 кастрычніка 2010
12. ↑  Аляксей Грышчанка. Харкаўскі завод імя Малышава ў канцы снежня адгрузіць 10 танкаў «Булат» // «Status Quo» ад 1 снежня 2011
13. 1 2  Аляксей Грышчанка. 10 танкаў «Булат» для ўкраінскай арміі паспяхова прайшлі завадскія выпрабаванні // «Status Quo» ад 13 снежня 2011
14. ↑  Колектив 1-ї окремої танкової бригади зустрів 10 модернізованих танків «Булат» / афіцыйны сайт міністэрства абароны Ўкраіны ад 28 снежня 2011
15. ↑  Завод імя Малишева перадаўшы армії 10 танків «Булат» // УНИАН ад 22 снежня 2011
16. ↑  Мадэрнізаваныя ўкраінскія танкі накіравалі ў Чарнігаўскую вобласць // УНИАН ад 28 сакавіка 2014
17. ↑  До Чернігова прибули нові танкі «Булат»: вартість однієї машини — 7,2 мільйона Архівавана 7 студзеня 2012.
18. ↑  З пачатку года выяўлена 56 фактаў злачынстваў і парушэнняў з ваеннай маёмасцю // УНИАН ад 17 чэрвеня 2013
19. ↑  Афіцэр выкраў 36 танкавых прыбораў начнога бачання // УНИАН ад 16 жніўня 2013
20. ↑  На Рівненщині триває відновлення військової техніки і озброєння // афіцыйны сайт міністэрства абароны Ўкраіны ад 7 чэрвеня 2014
21. ↑  Прэзідэнт узяўшы долю ў церемонії передачі підрозділам Збройних Сіл техніки і озброєння // афіцыйны сайт міністэрства абароны Ўкраіны ад 6 снежня 2014
22. ↑  Сілавікі атрымалі новыя танкі, БТР і шрубалёты // «Карэспандэнт. NET» ад 8 снежня 2014
23. ↑  «*Як адзначыў гендырэктар заводу імя Малышава Мікалай Бялоў, сёння прадпрыемства перадало войскам першую партыю адрамантаваных „Булатаў", якія прыбылі раней з зоны баявых дзеянняў. „Яны ўяўляюць сабою глыбокую мадэрнізацыю танка Т-64, якія на ўзбраенні нашай арміі з 2004 года. Пасля эксплуатацыі ў зоне АТО ў верасні яны прыйшлі да нас на завод, усяго сёння мы перадаём больш за дзесяць машын", — адзначыў ён*»  
Парошэнка пад Харкавам перадаў вайскоўцам новыя танкі і верталёты. ФОТА Архівавана 23 снежня 2014. // «Харкаўскія весткі» ад 8 снежня 2014
24. ↑  За тыдзень УСУ атрымалі больш за тысячу бронекамізэлек і 12 станцый оптыка-электроннага прыгнечання // «УНИАН» ад 15 снежня 2014
25. ↑  Танкавы прыцэльны комплекс «Рось» (1А43У) Архівавана 20 снежня 2014.
26. ↑  Дзённы прыцэл наводчыка «Промінь» (1Г46М) Архівавана 20 снежня 2014.
27. ↑  Танкавы начны прицельний комплекс «Шугавея-E» (Т01-К01ЕR) Архівавана 24 снежня 2014.
28. ↑  Танкавыя цеплавізійныя прыцэльныя комплексы «Шугавея-Матис», «Шугавея-Катрын» Архівавана 31 снежня 2014.
29. ↑  Прывад стабілізатара ствала
30. ↑  Прыцэльна-наглядальны комплекс «Агат» (ПНК-4СР) Архівавана 23 верасня 2014.
31. 1 2  Прыцэл зенітны ПЗУ-7, ПЗУ-7М(недаступная спасылка)
32. ↑  ГП НПК «Фотоприбор» Архівавана 1 студзеня 2015.
33. ↑  Блок «Д» для 1Г46 уваходзіць у сістэму «Иртыш» да танкаў Т-72, Т-84, Т-90 + Выпраменьвальнік да блока «Д» для 1Г46 уваходзіць у сістэму «Иртыш» да танкаў Т-72, Т-84, Т-90
34. ↑  Танкавая гармата КБА3 калібра 125 мм Архівавана 18 лістапада 2011.
35. ↑  КБА-3
36. ↑  Мадэрнізацыя асноўнага баявога танка Т-64 Архівавана 28 сакавіка 2013.
37. ↑  Стрэл з процітанкавай кіраванай ракетай «КАМБАТ»
38. ↑  Рухавік 5ТДФМ на сайце ГП «Завод імя В. А. Малышава» Архівавана 8 снежня 2014.
39. 1 2  БМ БУЛАТ — мадэрнізацыя танка Т-64Б Архівавана 29 сакавіка 2014.
40. ↑  ТТХ танкаў Т-64
41. ↑  Т-64Е: новае жыццё старога танка
42. ↑  Юры Ларын. Гендырэктар заводу Малышава: Па агнявой моцы танкаў Расія нічога новага за 20 гадоў не вынайшла // УНИАН ад 8 верасня 2014
43. ↑  Юры Бараш. Поле бою. Досвед ужывання цяжкай і лёгкай бронетэхнікі экс-савецкай вытворчасці ў зоне антытэрарыстычнай аперацыі // часопіс «Defence Express», № 11, лістапад 2014. стар.2-7
44. ↑  У «Дзясне» пад патранатам Міністра абароны адбыліся ваенна-спартовыя спаборніцтвы «Абаронца Айчыны» // УНИАН ад 23 лютага 2013
45. ↑  T-64BM1M nie dla Kongo // "Altair" ад 11 лістапада 2014
46. ↑  Апалчэнцам атрымалася захапіць украінскі танк "Булат" Архівавана 25 снежня 2014. // "Ваенны інфарматар" ад 31 жніўня 2014
47. ↑  Апалчэнцы захапілі яшчэ адзін найновы ўкраінскі танк Т-64БМ "Булат" Архівавана 25 снежня 2014. // "Навіны ДНР" ад 23 верасня 2014
48. ↑  Механік Уралыч аднаўляе трафейныя танкі Т-64БМ "Булат" Архівавана 25 снежня 2014. // "Навіны ДНР" ад 27 лістапада 2014
49. ↑  Апалчэнцы едуць на толькі што адціснутым танку Т-64БМ «Булат» Архівавана 25 снежня 2014. // "Навіны ДНР" ад 28 лістапада 2014
50. ↑  Аляксандр Сітніц. Танкі Ўкраіны: чым ваююць нацбаты // «Вольная прэса» ад 26 лістапада 2014
51. ↑  Падарваць гранату ва ўкраінскім танку, які патрапіў у засаду баявікоў, мог механік — штаб АТО // «Сёння. UA» ад 20 чэрвеня 2014
52. ↑  Спіс знішчанай бронетэхнікі
53. ↑  Спіс трафейнай бронетэхнікі

Літаратура
----------

* Владислав Морозов. Бронетанковая техника на юго-востоке Украины // «Техника и вооружение», № 12, 2014. стр.8-18

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Т-64БМ на Вікісховішчы |

Відэа
* Вайсковая справа — Т-64 на YouTube
* Танк Т-64 на YouTube
* Bulat на YouTube
* Ukrainian main tank T-64BM Bulat // Т-64БМ Булат на YouTube