| Грамадзянскі канфлікт у Эфіопіі |
| --- |
| Аромія • Аромія і Самалі • Гуджы і Гідэо • Бахр-Дар • Бенішангуль-Гумуз • Тыграй • Афар і Самалі • Атае • САТ і ВАА • Амхара |

**Канфлікт у Амхары** — узброены канфлікт у штаце Амхара ў Эфіопіі, які пачаўся ў красавіку 2023 года паміж рэгіянальным апалчэннем Фано і федэральным урадам.

Перадгісторыя
-------------

Узброеныя атрады Фано з штата Амхара адыгралі вырашальную ролю ў Тыграйскім канфлікце, змагаючыся на баку ўладаў супраць Сіл абароны Тыграя. Першапачатковыя мэты апалчэнцаў заключаліся ў тым, каб зона Метэкель рэгіёна Бенішангул-Гумуз, паўночныя раёны Велкайт і Рая ў Тыграі, а таксама паўднёвы раён Дэра былі перададзены ў склад рэгіёна Амхара.

Дадзеныя планы сутыкнуліся з процідзеяннем федэральнага кіраўніцтва, якое да канца баявых дзеянняў апынулася не зацікаўлена ў падтрымцы тэрытарыяльных прэтэнзій Фано. Больш за тое, у маі 2022 года ўрад правёў масавыя арышты ў Амхары, затрымаўшы 4000 чалавек. Мерапрыемствы праводзіліся з мэтай падарваць уплыў рэгіянальнага апалчэння. 11 верасня арыштаваны адзін з кіраўнікоў Фано Земене Касэ, якога абвінавачвалі ў забойстве паліцыянта.

Ход падзей
----------

У пачатку красавіка 2023 года федэральныя сілы ўварваліся ў рэгіён Амхара, каб раззброіць рэгіянальныя ваенізаваныя фарміраванні. 9 красавіка ў гарадах Гондэр, Коба, Сэкота і Велдзія ўспыхнулі пратэсты. Мясцовыя жыхары перакрывалі дарогі і падпальвалі шыны, каб блакаваць рух ваенных калон. У адказ урад Эфіопіі пачаў рэпрэсіі супраць апазіцыйных СМІ ў рэгіёне. Невядомымі праводзіліся забойствы супрацоўнікаў гуманітарных арганізацый, у выніку чаго Сусветная харчовая праграма спыніла сваю місію ў Амхары. 4 мая Эфіопская камісія па правах чалавека паведаміла аб шэрагу ўзброеных інцыдэнтаў у гарадах Шэва-Рабіт, Арманія, Анцокіяна-Гемза і Мажэтэ. Неўзабавае эфіопскія сілавікі арыштавалі 47 падазраваных, якія нібыта мелі дачыненне да змовы з мэтай звяржэння ўлады.

1 жніўня адбыліся сутыкненні паміж апалчэннем Фано і Узброенымі сіламі Эфіопіі ў Дэбрэ-Табар і Коба. На наступны дзень амхарскія баевікі захапілі аэрапорт Лалібэла. Адначасна паведамлялася аб цяжкіх сутыкненнях вакол Гондэра. 3 жніўня рэгіянальны губернатар Амхары Ылкал Кефале звярнуўся па дапамогу да федэральных войск, каб спыніць сутыкненні. 4 жніўня ўрад Эфіопіі абвясціў надзвычайнае становішча. Уведзены каменданцкі час, забаронены масавыя сходы. Пазней стала вядома, што Гондэр, Лалібэла і Дэсэ трапілі пад кантроль Фано. 5 жніўня апалчэнцы захапілі Мераві і прасунуліся ў бок Бахр-Дара. Урад Эфіопіі прызнаў, што страціў кантроль над некаторымі гарадамі і раёнамі. Пазней Гондэр і Лалібэлу ўлады адбілі. 13 жніўня эфіопскія вайскоўцы нанеслі ўдар з беспілотніка па горадзе Фінотэ-Селам, у выніку чаго загінулі 26 чалавек.

3 верасня УС Эфіопіі захапілі горад Мажэтэ, выцісніўшы баевікоў Фано. 24 верасня сілы Фано зноў увайшлі ў Гондэр, дзе пачаліся цяжкія баі. 8 лістапада амхарскія атрады ненадоўга адбілі Лалібэлу, але на наступны дзень страцілі горад.

3 студзеня 2024 года адбыліся баі ў горадзе Дэбрэ Бірхан. 8 студзеня войскі Фано ў трэці раз увайшлі ў Гондэр, дзе зноў пачаліся баі. 29 лютага амхарцы пачалі наступленне ў бок Бахр-Дара. 3 сакавіка адбыўся бой у Шэва-Рабіт.

20 сакавіка атрады арома напалі на Атае, дзе ўступілі ў сутыкненне з амхарскім апалчэннем.

Правы чалавека
--------------

Камісія па правах чалавека Эфіопіі заявіла, што па ўсім рэгіёне Амхара адбываюцца шматлікія парушэнні правоў чалавека, як, напрыклад, бамбардзіроўкі жылых кварталаў і пазасудовыя забойствы. Паведамлялася, што грамадзянскіх асоб у Бахр-Дары выцягвалі з дамоў і забівалі на вуліцах або каля іх дамоў, а некаторых маладых людзей спецыяльна абшуквалі, збівалі і забівалі. У сталіцы Эфіопіі Адыс-Абебе праводзілся масавыя арышты асоб амхарскага паходжання.

Рэакцыя
-------

Злучаныя Штаты заявілі, што глыбока занепакоены гвалтам. Іспанія і Вялікабрытанія перасцераглі сваіх грамадзян ад паездак у некаторыя раёны штата Амхара. Генеральны дырэктар СААЗ Тэдрас Гебрэесус заявіў 7 жніўня 2023 года, што аказанне гуманітарнай дапамогі ў рэгіёне абцяжарана з-за блакіроўкі дарог.

Заўвагі
-------

1. ↑  Amhara forces withdraw from northern Ethiopia's Tigray region (англ.). *www.aljazeera.com*. Праверана 31 ліпеня 2023.
2. ↑  "Fano Will Not Lay Down Arms If Demands Are Not Met: Chairman". *Ezega News*. 28 March 2020. Архівавана з арыгінала 2 December 2020. Праверана 2 December 2020.
3. ↑  Conflict in Ethiopia (англ.). *Global Conflict Tracker*. Праверана 30 ліпеня 2023.
4. ↑  Court acquits Fano militia leader Zemene Kase as federal security taskforce claims to squash new insurgency in Amhara region **(нявызн.)**. *Addis Standard* (31 ліпеня 2023).
5. ↑  Endeshaw, Dawit (2023-04-09). "Gunfire, protests in Ethiopia's Amhara over plan to disband regional force". *Reuters* [англійская]. Праверана 2023-07-30.
6. ↑  "Ethiopia's Amhara region hit by protests over move to dissolve regional forces". *BBC News* [брытанская англійская]. 2023-04-10. Праверана 2023-07-31.
7. ↑  *Ford*. Ethiopia: Crackdown in Amhara risks escalating conflict (англ.)  **(нявызн.)**?. *New African Magazine* (5 мая 2023). Праверана 30 ліпеня 2023.
8. ↑  Rights commission says civilians killed in ongoing military conflict in Amhara region, calls for dialogue **(нявызн.)**. *Addis Standard* (30 ліпеня 2023).
9. ↑  47 arrests after murder of Girma Yeshitila, head of Abiy's Propserity Party party in Amhara **(нявызн.)**. *The Africa Report*. Праверана 1 May 2023.
10. 1 2  Endeshaw, Dawit (2023-08-02). "Ethiopian military clashes with militia in Amhara, injuries reported". *Reuters* [англійская]. Архівавана з арыгінала 2023-08-04. Праверана 2023-08-04.
11. ↑  Israel closely monitoring Ethiopia's state of emergency – minister Архівавана 4 жніўня 2023 года. 4 August 2023
12. ↑  Casualties as Ethiopian security forces, Amhara militia clash (англ.). *TRT Afrika*. Архівавана з першакрыніцы 4 жніўня 2023. Праверана 4 жніўня 2023.
13. ↑  *Account*. Amhara regional state president calls for Federal gov't intervention (англ.)  **(нявызн.)**?. *Borkena Ethiopian News* (3 жніўня 2023). Архівавана з першакрыніцы 4 жніўня 2023. Праверана 5 жніўня 2023.
14. ↑  Endeshaw, Dawit (2023-08-04). "Ethiopia declares Amhara state of emergency following militia clashes". *Reuters* [англійская]. Архівавана з арыгінала 2023-08-04. Праверана 2023-08-04.
15. ↑  Local Fighters Control Three Towns In Tense Ethiopian Region Архівавана 5 жніўня 2023 года. 5 August 2023
16. ↑  Ethiopia Declares ‘State Of Emergency’ Over Amhara Violence Архівавана 5 жніўня 2023 года. 4 August 2023
17. ↑  Ethiopia: Govt declares six-month state of emergency in Amhara following clashes Архівавана 5 жніўня 2023 года. 5 August 2023
18. ↑  *Anna*. Ethiopia's government says it lost control of some areas in the Amhara region to militia fighters (англ.). *AP News* (7 жніўня 2023). Архівавана з першакрыніцы 7 жніўня 2023. Праверана 7 жніўня 2023.
19. ↑  Endeshaw, Dawit (2023-08-09). "Ethiopian military pushes back militiamen in two major Amhara towns". *Reuters* [англійская]. Архівавана з арыгінала 2023-08-10. Праверана 2023-08-09.
20. ↑  Ethiopian forces push Fano fighters from Amhara's Gondar city (англ.). *www.aljazeera.com*. Архівавана з першакрыніцы 10 жніўня 2023. Праверана 9 жніўня 2023.
21. ↑  *Holland*. Suspected air strike kills 26 in Ethiopia's Amhara region (англ.). *www.zawya.com*. Праверана 14 жніўня 2023.
22. ↑  SITUATION REPORT - HORN OF AFRICA No. 478 - 11 September 2023 (англ.). Праверана 11 верасня 2023.
23. ↑  *MUHUMUZA*. Fresh fighting reported in Ethiopia's Amhara region between military and local militiamen (англ.). *AP News* (25 верасня 2023). Праверана 25 верасня 2023.
24. ↑  Ethiopian troops force armed group out of Orthodox holy site of Lalibela (англ.). *Al Jazeera*. Праверана 10 лістапада 2023.
25. ↑  *Account*. Fano forces battled Ethiopian troops in Debre Berhan (англ.)  **(нявызн.)**?. *Borkena Ethiopian News* (3 студзеня 2024). Праверана 29 студзеня 2024.
26. ↑  *Account*. Battle Reported in Gondar City, Resulting in 14 Deaths, Including Civilians (англ.)  **(нявызн.)**?. *Borkena Ethiopian News* (8 студзеня 2024). Праверана 29 студзеня 2024.
27. ↑  *Mandefro*. Fano entered the regional capital Bahir Dar **(нявызн.)**. *X.com* (1 сакавіка 2024).
28. ↑  *Account*. Shewa Robit town reportedly came under Fano control (англ.)  **(нявызн.)**?. *Borkena Ethiopian News* (4 сакавіка 2024). Праверана 5 сакавіка 2024.
29. ↑  *Account*. Ataye experiencing renewed fighting , at least ten reportedly killed (англ.)  **(нявызн.)**?. *Borkena Ethiopian News* (22 сакавіка 2024). Праверана 23 сакавіка 2024.
30. ↑  "Suspected air strike kills 26 in Ethiopia's Amhara region". *Reuters* [англійская]. 2023-08-14. Праверана 2023-08-14.
31. 1 2  *Dejene*. The human rights impact of the armed conflict on civilians in Amhara Regional State (англ.)  **(нявызн.)**?. *Ethiopian Human Rights Commission - EHRC* (14 жніўня 2023). Праверана 14 жніўня 2023.
32. ↑  Ethiopia Announces Arrests in Tense Amhara Region (англ.). *VOA* (5 жніўня 2023). Архівавана з першакрыніцы 5 жніўня 2023. Праверана 6 жніўня 2023.
33. ↑  WHO expresses concern, calls for uninterrupted access and protection of health care in Amhara region **(нявызн.)**. *Addis Standard* (7 жніўня 2023). Архівавана з першакрыніцы August 7, 2023. Праверана August 7, 2023.