recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Мікалай Раманавіч Ірыкоў** (20 жніўня 1913, в. Верхняя Казарма, БАССР — 16 сакавіка 1943, Чугуіўскі раён, Украіна) — удзельнік Вялікай Айчыннай вайны, Герой Савецкага Саюза (1943).

Біяграфія
---------

Мар’іна Горка. Мемарыял 8-ай танкавай дывізіі, памятная дошка
Скончыў 7 класаў сярэдняй школы. У 1940 годзе скончыў Зілаірскае педагагічнае вучылішча. Працаваў дырэктарам Нованікольскай сярэдняй школы.

У Чырвоную Армію прызваны ў студзені 1940 года. Скончыў палкавую танкавую школу. Член ВКП (б) з 1942 года.

У баях Вялікай Айчыннай вайны з 1942 года. 16 сакавіка 1943 года танкавую частку, у якой служыў атакавалі сілы суперніка, у ліку якіх была і танкавая дывізія СС. Танк малодшага лейтэнанта Ірыкава падбіў 3 нямецкія машыны, але і сам быў падбіты.

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 19 чэрвеня 1943 года за «ўзорнае выкананне баявых заданняў камандавання на фронце барацьбы з нямецкімі захопнікамі і праяўленыя пры гэтым мужнасць і гераізм» малодшаму лейтэнанту Мікалаю Раманавічу Ірыкову прысвоена званне Героя Савецкага Саюза з уручэннем ордэна Леніна і медаля «Залатая Зорка» (пасмяротна).

Зноскі
------

1. ↑  Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза начальствующему и рядовому составу Красной Армии» от 19 июня 1943 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1943. — 23 июня (№ 23 (229)). — С. 3

Літаратура
----------

* Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 с. — 100 000 экз. — ISBN отс. Рег. № в РКП 87-95382.

Спасылкі
--------

* Мікалай Раманавіч Ірыкоў на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
**Казімір Кагнавіцкі** (10 лютага 1746, в.Ланчанава, Ковенскі павет — 22 сакавіка 1825) — гісторык, педагог.

Біяграфія
---------

З 1764 г. езуіт. Вучыўся ў езуіцкіх установах у Коўне, Вільні, в.Пашаўша (Жамойць), у 1767 — 1770 гг. слухаў курс філасофіі ў Віленскай акадэміі. У 1770 — 1772 гг. выкладаў рыторыку, паэтыку і матэматыку ў Мерацкім калегіуме, склаў яго хроніку. З 1772 г. вывучаў тэалогію ў Гарадзенскім калегіуме, пасля скасаванняў 1773 г. ордэна езуітаў перайшоў у Віленскую акадэмію, дзе атрымаў ступень доктара філасофіі і вольных навук. З 1774 г. святар. Да 1781 г. выкладаў у Гарадзенскай ваяводскай (потым акруговай) школе адчыненай Адукацыйнай камісіяй замест езуіцкага калегіума.

Зрабіў падарожжа ў Рым, якое апісаў у кнізе «Рымская дарога» (1783). Дзякуючы падтрымцы А.М.Сапегі, заняў пасаду трыбунальскага прапаведніка ў Гародні. З 1789 г. пры двары Сапегаў у Ружанах, дзе пачаў пісаць гісторыю іх роду на падставе фамільнага архіва. Гісторыя мела форму асобных біяграфій, усяго склаў 6 тамоў (т. 1 — 3 выдадзены ў 1790 — 1792 гг.). Том 1 прысвечаны Льву Сапегу (перавыд. ў 1805, 1830, 1837, 1855), том 2 — Яну Петру Сапегу. У працы змешчана шмат гістарычных крыніц. У т.л. лісты манархаў, «Дыярушы выправы на Маскоўскую вайну Яна Пятра Сапегі 1608 — 1611 гадоў». У 1802 — 1807 гг. узначальваў рух па пераносе мошчаў блажэннага А.Баболі ў Полацк. З 1805 г. зноў у ордэне езуітаў. У 1805 — 1809 гг. намеснік рэктара калегіума ў Дынабургу, потым у Полацку, з 1811 г. узначальваў місійны дом у Хальчы. У 1814 г. адышоў ад спраў, жыў у Магілеве, дарадца рэктара і духоўны апякун калегіі. Пасля выгнання езуітаў з Расійскай імперыі (1820) выехаў у Ферару (Італія), потым жыў у Галіччыне.

Творы
-----

* Życia Sapiehów. T. 1 — 3. — Wilno, 1790 — 1793.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Пазднякоў, В. Кагнавіцкі Казімір // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. Т. 3. Гімназіі — Кадэнцыя / БелЭн; Рэдкал.: Г.П.Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э.Э.Жакевіч. — Мн.: БелЭн, 1996. — 527 с.: іл. – С. 522. — ISBN 985-11-0041-2.
|  |  |
| --- | --- |
|  | Не блытаць з ***правінцыяй Набатыя*** ў *Ліване*. |

**Наба́дыя**, або **Наба́тыя** (стар.-грэч.: Νοβαδἰα, араб. نوباتيا‎‎) — сярэднявечная дзяржава ў Нубіі (IV ст. — VII ст.)

Стварэнне Набадыі звычайна звязваюць з набадамі — нашчадкамі качавых набатэйцаў, якіх, паводле Пракопія Кесарыйскага, рымскі імператар Дыяклетыян перасяліў у Нубію ў канцы III ст. Пракопій Кесарыйскі паведамляў, што набады жывуць вакол Ніла, да сярэдзіны VI ст. яны шанавалі паганскіх егіпецкіх і грэчаскіх багоў, робяць напады на Егіпецкую правінцыю Візантыі. 

Паведамленне Пракопія Кесарыйскага аб паходжанні Набадыі часткова падцвярджаецца надпісам набадскага манарха Сілкона, зробленым на грэчаскай мове, у першай палове VI ст. У гэтым жа надпісе Сілкон называе сябе тытулам "базілеўс", роўным тытулу візантыйскага імператара. Відавочна, пашырэнню і ўзмацненню Набадыі спрыяў заняпад суседняй дзяржавы Куш з цэнтрам у Мероэ. 

У VI ст. візантыйскія місіянеры Юліян (543 г.) і Лангінус (569 - 575 гг.) распаўсюдзілі ў Набадыі хрысціянства па коптскаму абраду. Верагодна, што ў канцы VI ст. у краіне пачаліся міжусобіцы. У сярэдзіне VII ст. (642 г. або 652 г.) была зруйнавана арабамі. Апошняя ўзгадка пра Набадыю была зроблена ў канцы VII ст. Пазней яе землі далучаны да суседняй дзяржавы Макурыя.

Зноскі
------

1. ↑  Прокопий Кесарийский. Война с персами. Война с вандалами. Тайная история. - М.: «Наука», 1993. С. 63 - 64
2. ↑  Kingdom of Nobatia (Nubia)
3. ↑  Nobatia - The Coptic encyclopedia, volume 5
**Саро́нг** (малайск.: Sarung, літаральна «абалонка») — мужчынская і жаночая насцегнавая вопратка, распаўсюджаная ў краінах Паўднёва-Усходняй Азіі і паўночнай часткі Індыйскага акіяна.

Саронг уяўляе сабою кавалак тканіны, якая падбіраецца пад памеры ніжняй часткі цела таго, хто яго апранае. Верхні край звычайна крыху больш вузкі, чым ніжэйшы. У розных рэгіёнах існуюць розныя варыянты абкручвання і замацавання на целе, у тым ліку для мужчын і жанчын.

Саронг з’яўляецца адным з найстаражытнейшых тыпаў вопраткі. У наш час складае аснову некаторых народных строяў, рэлігійнага і святочнага адзення.

Спасылкі
--------

* Асноўнае пра саронг
* Як зрабіць саронг

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
**«Танец пад шыбеніцай»**, **«Сарока на шыбеніцы»** (нідэрл.: Landschap met dansende boeren en een ekster op een galg) — карціна фламандскага мастака Пітэра Брэйгеля, напісаная ў 1568 годзе.

Сюжэт
-----

Паказаная падзея надзвычай празаічная — танцуюць трое сялян. Так можна было б лічыць на самай справе, каб не адна дэталь. Вясёлая сцэна адбываецца ля шыбеніцы. Менавіта яна і з’яўляецца галоўнай «гераіняй» карціны. Маленькія фігуркі людзей, прыгожы пейзаж у такім спалучэнні выглядаюць ненатуральнымі, неабароненымі, нетрывалымі. Грамадзянская пазіцыя мастака дакладна адчуваецца ў гэтай рабоце. Брэйгель паказвае, магчыма, сапраўдную сцэну, якую можна было назіраць паўсюдна ў тагачасных Нідэрландах, і разам з тым алегорыю-роздум, заклік да розуму і цвярозасці людзей, няздольных адэкватна ўспрымаць рэчаіснасць.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* *Лазука Б.* Гісторыя сусветнага мастацтва. Ад старажытных часоў па XVI стагоддзе / Б. А. Лазука. — Мн.: Беларусь, 2010. — ISBN 978-985-01-0894-4

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4576223-5 |
**Набярэжная Лейтэнанта Шміта** — правая набярэжная Вялікай Нявы ў Санкт-Пецярбургу.

Пралягае ад Благавешчанскага моста да 22-23 ліній В. В. Размешчана на Васільеўскім востраве.

У першай чвэрці XVIII стагоддзя быў узведзены дом № 17, перабудаваны для Марскога корпуса ў 1796—1798 гадах па праекце архітэктара Ф. І. Волкава, з дамавым храмам пры ім у гонар Паўла Спавяданьніка. Сёння ў гэтым будынку знаходзіцца Марскі Корпус Пятра Вялікага. Перад будынкам вучылішча стаіць помнік мараплаўцу і адміралу І. Ф. Крузенштэрну, які здзейсніў першае кругасветнае падарожжа на рускім караблі. У 1873 годзе адбылося ўрачыстае адкрыццё гэтага помніка, створанага скульптарам І. Шродэрам і архітэктарам І. Манігеці.

Цэнтральную частку панарамы набярэжнай Лейтэнанта Шміта займае пяцікупальная царква Успення Найсвяцейшай Багародзіцы, збудаваная па праекце інжынера В. А. Касякова ў канцы XIX стагоддзя. Раней на гэтым месцы размяшчалася падворак Кіева-Пячэрскай лаўры. З 1721 па 1766 года тут знаходзіўся падворак Троіца-Сергіева манастыра, Пскоўскага Архірэйскага Дома — з 1766 па 1875 год і Кіева-Пячэрскай лаўры — з 1875 па 1933 год.

Архітэктурны ансамбль набярэжнай завяршае 12-калонны дарыйскі порцік Горнага інстытута, упрыгожаны скульптурамі, выкананымі С. Піменавым і В. Дэмут-Маліноўскім.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Сарокі** — археалагічны помнік каля вёскі Сарокі Пастаўскага раёна Віцебскай вобласці. Знаходзіцца на паўночна-ўсходняй ускраіне вёскі, на ўзгорку.

Апісанне
--------

Заходні і асабліва паўночны схілы ўзгорка вельмі крутыя, паўднёвы і ўсходні спадзістыя. Пляцоўка дыяметрам 68 м. У паўднёва-заходняй частцы гарадзішча — невялікая тэраса трохвугольнай формы. Такая ж тэраса была, напэўна, і з процілеглага (паўночна-заходняга) боку. Абследавалі ў 1890—1892 гадах Ф. В. Пакроўскі, у 1972 годзе — Я. Г. Звяруга. На ўсёй пляцоўцы прасочваецца культурны пласт з рэшткамі ляпной керамікі. Адносіцца да культуры штрыхаванай керамікі, датуецца рубяжом першага тысячагоддзя н. э.

Літаратура
----------

* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Віцебская вобласць / рэдкал.: С. В. Марцэлеў [і інш.]. — Мінск : БелСЭ імя П. Броўкі, 1985. — С. 317—331.
* Помнікі археалогіі // Памяць: Пастаўскі раён : гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі / рэдкал.: Г. К. Кісялёў [і інш.]; уклад.: К. І. Козак, А. І. Кузняцоў; рэд.-склад. Г. К. Кісялёў; мастак Э. Э. Жакевіч. — Мінск : Белта, 2001. — С. 41-44.
* Пракаповіч, І. М. Ваколіцы Паставаў: помнікі прыроды, гісторыі і культуры з маршрутамі краязнаўчых вандровак / І. М. Пракаповіч. — Паставы : «Сумежжа», 2004. — 60 с. : іл.
**Ску́нсы**, таксама **Смярдзючкі** (*Mephitidae*) — сямейства млекакормячых атрада Драпежныя (*Carnivora*). Да нядаўняга часу скунса адносілі да сямейства куніцавых на правах падсямейства *Mephitinae*, аднак малекулярныя даследаванні далі падставы вылучыць іх у асобнае сямейства, магчыма, больш блізкае да малапандавых, чым да куніцавых і янотавых.

Агульнае апісанне
-----------------

Скунса лёгка пазнаць па характэрнай афарбоўцы: белых палос або плямаў на цёмным фоне. Для паласатага скунса характэрныя шырокія белыя палосы на спіне, якія ідуць ад галавы да кончыка хваста. Яркія ўзоры служаць папярэджаннем магчымым драпежнікам. Адметная рыса скунсавых — анальныя залозы, якія выдзяляюць едкае рэчыва з устойлівым агідным смуродам. Скунсы здольныя выпырскваць струмень сакрэту на адлегласць 1—6 м. Ва ўсіх скунсаў моцны целасклад, пухнаты хвост і кароткія лапы з моцнымі кіпцюрамі, прыстасаванымі для рыцця. Найменшы памерам у сямействе — плямісты скунс (*Spilogale*), яго маса ад 200 г да 1 кг. Свінаносы скунс (*Conepatus*) — самы буйны, яго маса можа дасягаць 4,5 кг.

Зноскі
------

1. 1 2  БелЭн, 2002

Літаратура
----------

* *Самусенка Э. Р.* Скунсы, смярдзючкі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 482. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Таксанамія | EOL · Fossilworks · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4369673-9 · LCCN: sh85123249 · NKC: ph867773 |
**Набярэжная вуліца** (трансліт.: *Nabiarežnaja vulica*, руск.: Набережная улица) — вуліца ў Наваполацку.

Апісанне
--------

Размешчана ў паднёва-ўсходняй частцы горада на тэрыторыі былой вёскі Падкасцельцы на беразе Заходняй Дзвіны паралельна вуліцы Якуба Коласа. Працягласць вуліцы складае каля 400 метраў. На паўночным захадзе пераходзіць у вуліцу Прыдзвінскую. На вуліцы знаходзіцца тузін індывідуальных пераважна драўляных дамоў сядзібнага тыпу з гаспадарчымі пабудовамі і агародамі. Рэгулярны рух грамадскага транспарту па вуліцы адсутнічае. Вуліца мае нетыповы для мадэрністычнага Наваполацка цалкам «вясковы» выгляд.

Гл. таксама
-----------

* Спіс вуліц Наваполацка

Зноскі
------
**Скульптуры Марыі і Яна Багаслова** — познегатычныя скульптуры XVI ст. — першай паловы XVII ст. з касцёла Яна Хрысціцеля у в. Мсцібава Ваўкавыскага раёна, выкананыя ў традыцыях «ламанага стылю». Захоўваюцца ў Музеі старажытнабеларускай культуры НАН РБ.

Апісанне
--------

Скульптуры адлюстроўваюць персанажаў кампазіцыі «Распяцце з прадстаячымі» — Марыю Магдаліну, або Дзеву Марыю і Яна Багаслова. Святыя апрануты ў хітоны, паверх іх плашчы-гімаціі. Адзенне прагожа спадае і драпіруецца глыбокімі ломкімі складкамі, якія падкрэсліваюць выразную лінію контуру. Укладзены ў характар пластычнай формы рух выяўляецца прыёмамі святла і ценю. Наўмысная напружанасць пастаў, павышаная экспрэсія, некалькі выцягнутыя прапорцыі фігур, што нагадваюць рэльеф і лепш за ўсё ўспрымаюцца франтальна, лінеарнасць складак вопраткі збліжаюць мсібаўскія скульптуры з работамі познегатычных майстроў.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5  Музей старажытнабеларускай культуры. Альбом. Мінск. УП "Выдавецтва «Беларусь». ISBN 985-01-0509-7
2. 1 2 3 4 5  *Лявонава А. К.* Старажытнабеларуская скульптура. — Мн.: Навука і тэхніка, 1991. — 208 с. — ISBN 5-343-00155-6.

Літаратура
----------

* *Лявонава А. К.* Старажытнабеларуская скульптура. — Мн.: Навука і тэхніка, 1991. — 208 с. — ISBN 5-343-00155-6.
**Іозеф Карл Штылер** (ням.: Joseph Karl Stieler, 1 лістапада 1781, Майнц — 9 красавіка 1858, Мюнхен) — нямецкі мастак-партрэтыст.

Штылер нарадзіўся ў сям’і Аўгуста Фрыдрыха Штылера (1736—1789), разьбяра пячатак курфюрскага манетнага двара ў Майнцы. Сям’я Штылераў была вядомая як сям’я мастакоў, сярод якіх былі мастакі па гербах і пячатках, гравёры.

З лютага па красавік 1820 года Штылер напісаў партрэт Людвіга ван Бетховена, які на сённяшні дзень з’яўляецца па ўсёй бачнасці самай вядомай выявай вялікага кампазітара. Бетховен, які лічыў сустрэчы з Штылерам пакараннем, пагадзіўся пазіраваць Штылеру толькі таму, што заказчыкамі партрэта былі сябры кампазітара Франц і Антонія Брэнтана. Аднак кампазітар выйшаў з цярпення раней за тэрмін, і рукі Бетховена Штылер пісаў ужо па памяці. У 1967 годзе Эндзі Уорхал узяў гэтае палатно за аснову для сваіх малюнкаў Бетховена.

У 1820 годзе Штылер вярнуўся ў Мюнхен і быў прызначаны каралём у прыдворныя мастакі. У 1821 годзе ў ноч перад пахаваннем Штылер напісаў партрэт Караліны, малодшай дачкі Максіміліяна I.

Для караля Людвіга I Штылер напісаў знакамітую Галерэю прыгажунь у палацы Німфенбург. Па замове Людвіга Штылер напісаў у 1828 годзе таксама вядомы партрэт Гётэ. У творчасці Штылера можна вылучыць таксама партрэты Фрыдрыха Вільгельма Іозефа Шэлінга, Людвіга Ціка, Аляксандра фон Гумбальта і сям’і караля Максіміліяна I.

У 1824 годзе Штылер стаў сузаснавальнікам мюнхенскага саюза мастацтваў. У 1833 годзе ён ажаніўся з паэтэсай Жазефінай фон Мілер. У іх было трое дзяцей: Адтылія, будучы мастак Ойген фон Штылер і будучы пісьменнік Карл Штылер. Пляменнікам Штылера і яго вучнем быў Фрыдрых Дзюрк.

Апошнія гады жыцця Штылер правёў у Тэгернзе, дзе на ўзгорку Леебергханг ён пабудаваў сабе летнюю хатку на падораным у 1829 году каралём зямельным участку.

Зноскі
------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8  Deutsche Biographie — München BSB, Historische Kommission bei der Bayerischen Akademie der Wissenschaften, 2001. Праверана 25 студзеня 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1202222'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q256507'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1419226'></a>
2. 1 2  Joseph Karl Stieler<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. 1 2  Joseph Karl Stieler // Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7 Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
4. ↑  artist list of the National Museum of Sweden — 2016. Праверана 27 лютага 2016.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q16323066'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q22681075'></a>
5. ↑  Biographisches Lexikon der Münzmeister und Wardeine, Stempelschneider und Medailleure Праверана 2 красавіка 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q111446884'></a>
6. ↑   Праверана 16 мая 2022.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Байцова.
**Інэса Васілеўна Байцова** (9 мая 1935, Горкі, Магілёўская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла ў 1959 годзе архітэктурнае аддзяленне будаўнічага факультэта Беларускага політэхнічнага інстытута (ыыкладчыкі Г. У. Заборскі, Н. М. Макляцова, Ю. А. Ягораў).

У 1959—1964 гадах працавала ў інстытуце «Белдзяржпраект», у 1965—1968 гадах ў інстытуце «Белдзіпрагандаль», у 1968—1970 гадах у Беларускім філіяле УНДІТЭ, у 1971—1978 гадах ў «БелНДІДзіпрасельбудзе», у 1980—1985 гадах кіраўнік брыгады ў інстытуце «Мінскграмадзянпраект».

Член Саюза архітэктараў з 1963 года. Жыве ў Мінску.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: адміністрацыйны будынак у г.п. Краснае Маладзечанскага раёна (1978); у аўтарскім калектыве: інтэр’еры чыгуначнага паштамта каля Казанскага вакзала ў Маскве (1969, у сааўтарстве); малыя архітэктурныя формы для жылых пасёлкаў. Тыпавы праект 320-44 (1973); эксперыментальныя 2-павярховыя жылыя дамы і 14-кватэрны ў калгасе «Чырвоная Змена» Любанскага раёна Мінскай вобласці (1977, у сааўтарстве з Г. Заборскім); эксперыментальны 6-кватэрны жылы дом у пасёлку Мышкавічы Кіраўскага раёна Магілёўскай вобласці (1977, у сааўтарстве з Г. Заборскім); інтэрнат гасцінічнага тыпу ў г. Салігорску (1981, у сааўтарстве); 2-3-павярховая частка лабараторнага корпуса[d] ВА «Беларуськалій» у г. Салігорску (1982, у сааўтарстве).

Сям’я
-----

У шлюбе з архітэктарам Ігарам Байцовым.

Літаратура
----------

* Бойцова Инесса Васильевна // Кто есть Кто в Республике Беларусь. Архитекторы Беларуси. / Редакционный совет: И. В. Чекалов (пред.) и др. — Минск: Энциклопедикс, 2014. — 140 с. — ISBN 978-985-7090-29-7. (руск.)
* Бойцова Инесса Васильевна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Брэгман.
**Інэса Фёдараўна Брэгман** (нар. 15 снежня 1944, Барысаглебск, Варонежская вобласць) — беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыла Беларускі політэхнічны інстытут у 1968 годзе. Працавала ў Мінгарпраекце, Мінскпраекце, з 1975 года — вядучы архітэктар у Белжылпраекце. Член Саюза архітэктараў СССР з 1974 года (Мінск).

Творчасць
---------

Асноўныя працы (у аўтарскім калектыве): добраўпарадкаванне вадасховішчаў Заслаўскага, Драздоўскага (1973), Вяча (1975), ПДП пас. Ратамка Мінскага раёна (1973); праекты капітальнага рамонту жылых дамоў у Мінску, Віцебску, Гомелі, Брэсце, Магілёве (1976-80).

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Брегман Инесса Федоровна // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Канал Шыпдонк** (нідэрл.: Schipdonkkanaal або нідэрл.: Afleidingskanaal van de Leie; фр.: Canal de Schipdonk або фр.: Dérivation de la Lys) - гэта канал у бельгійскай правінцыі Усходняя Фландрыя і Заходняй Фландрыі. Даўжынёй 56 кіламетраў, канал праходзіць у паўночным кірунку ад Дэйнзэ, які паварочвае на паўночным-заходне, прыкладна на паўдарогі ўздоўж яго маршруту ад Паўночнага мора, з якім яно сустракаецца на ўзбярэжжа недалёка ад Хейста. Ён перасякае абодва Гент-Бруге-канал і на працягу апошнiх 20 кіламетраў праходзіць паралельна з каналам Леапольда па меры набліжэння да поўначы бельгійскага ўзбярэжжа. Большую частку гэтага заключнага раздзела двух каналаў падзеленыя толькі дамбай.

Афіцыйна канал суднаходны для судоў першага класа (300 тон), што дае магчымасць каналу Экла таксама з'яўляццада суднаходным водных шляхах.

Гісторыя
--------

Мост праз канал Шыпдонк
Выспа ў канале Шыпдонк
Капанне гэтага канала адбывалася паміж 1846 і 1860. Разам з каналам Леапольда, гэта быў адзін з першых буйных інфраструктурных праектаў незалежнай Бельгіі.

У сярэдзіне ХІХ стагоддзя ў эканоміцы рэгіёна Кортрэйк дамінавала тэкстыльная прамысловасць, з акцэнтам на бялізну. Гэтая галіна моцна забрудзілі раку Лее. Для таго, каб адвесці забруджаныя воды ад цэнтра Гента, было вырашана скараціць канал Шыпдонк, які транспартаваў забруджванне непасрэдна да Паўночнага мора, мінуючы горад Гент. Дадатковая карысць яшчэ і ў тым, што канал пазбавіў жыхароў Гента ад перыядычнага затаплення вуліц горада, якое было да гэтага. Трэцім важным аспектам стала тое, што канал быў адносна прамым маршрутам для воднага транспарту прамыслова актыўнага раёна Кортрэйк да Паўночным моры.

Наменклатура
------------

Канал Шыпдонк часам называюць *De Stinker* (сцерва) з-за яго традыцыйна забруджанга стана. Гэта таксама кантрастуе са станам канала Леапольда, які часам называюць *De Blinker* (які мігціць), спасылаючыся на сваю адносна чыстую ваду.

Адпачынак
---------

Практычна па ўсёй даўжыні канала побач з ім ёсць пешаходныя і веласіпедныя дарожкі. Разам з Гент-Бруге-каналам, Шыпдонк канал таксама выкарыстоўваецца для адпачынку на лодцы.

Зноскі
------

1. ↑  The Schipdonk Canal: A paper on the website of Zomergem Архівавана 9 красавіка 2011. Zomergem.

Спасылкі
--------

* HET SCHIPDONKKANAAL Архівавана 19 верасня 2016.
**Кананічная тэрыторыя** — сучасны эклезіялагічны тэрмін, які замацоўвае пэўную тэрыторыю за пэўнай праваслаўнай памеснай царквой, дзе ўсякая рэлігійная дзейнасць іншых цэркваў (як праваслаўных, так і, у кантэксце экуменічнага дыялогу, інаслаўных) успрымаецца як недружалюбны празелітызм.

Упершыню сустракаецца ў рускамоўнай літаратуры ў 1930-я гады (першая згадка тэрміна кананічная тэрыторыя — верагодна ў «Царкоўным весніку Заходнееўрапейскай епархіі» ад 1934 года). У Актыўны абарот уведзена багасловамі Рускай Праваслаўнай Царквы ў 1990-я гады, яго абгрунтаванне праваслаўе прывязвае да слоў апостала Паўла (Рым. 15:20) і да апостальскіх канонаў, якія забараняюць епіскапу высвячаць і прымаць адлучанага па-за сваёй епархіяй.

Зноскі
------

1. ↑  *Иларион (Алфеев), еп.* Принцип «канонической территории» в православной традиции (2005) // Церковь и время. — 2005. — № 2. — С. 43-61
2. ↑  Вы – представители западной церкви. Почему вы проповедуете на Украине, канонической территории Православной Церкви?
**Кананіза́цыя** (ад грэч. κανονίζω — *рэгуляваць, вызначаць, узаконьваць*) — у каталіцкай і праваслаўнай Цэрквах — працэс прылічэння каго-небудзь да ліку святых. Прылічэнне да ліку святых азначае, што Царква сведчыць пра блізкасць гэтых людзей да Бога і моліцца ім, як сваім заступнікам.

Праваслаўе
----------

Асноўны артыкул: **Праваслаўныя святыя**
У практыцы праваслаўных Цэркваў органам, які мае паўнамоцтвы кананізаваць тую ці іншую асобу ў ліку святых, з'яўляецца звычайна вышэйшы заканадаўчы орган дадзенай памеснай Царквы, гэта значыць Памесны сабор або Сінод.

Каталіцтва
----------

Асноўны артыкул: **Каталіцкія святыя**
Па правілах каталіцкай царквы, працэс прылічэння да ліку святых звычайна пачынаецца не раней, чым праз пяць гадоў пасля смерці чалавека. Нароўні з кананізацыяй адрозніваюць таксама беатыфікацыю — прылічэнне да ліку блажэнных. Размежаванне паміж беатыфікацыяй і кананізацыяй было ўведзена ў 1642 годзе Папам Рымскім Урбанам VIII.

Спасылкі
--------

* Святыя і блажэнныя каталіцкай царквы. Найбуйнейшы рускамоўны каталог святых Архівавана 24 чэрвеня 2014.
* Спіс каталіцкіх святых, блажэнных і высокашаноўных Архівавана 28 сакавіка 2010. (англ.)
Сетка класічнага красворда (паваротная сіметрыя)
**Красворд**, **крыжаванка** (англ.: Crossword — скрыжаванне слоў) — самая распаўсюджаная ў свеце гульня са словамі. Існуе мноства перыядычных выданняў, якія спецыялізуюцца на крыжаванках, іх таксама часта друкуюць у неспецыялізаваных друкаваных сродках масавай інфармацыі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 455. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Красворд

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 11932541x · GND: 4033096-5 · LCCN: sh85034303 · LNB: 000085482, 000268948 · NKC: ph117217 |
**Іольдыя** (*Yoldia*) — род марскіх двухстворкавых малюскаў сямейства нукуланід.

Вядома каля 20 відаў. Пашыраны на шэльфавых мулавых грунтах (на глыбіні да 200 м) халодных і ўмераных мораў Паўночнага паўшар'я і на вялікіх акіянскіх глыбінях. У паўночных морах трапляецца іольдыя паўночная (*Yoldia hyperborea*).

Ракавіна даўжынёю 1—6 см, падоўжана-авальная, гладкая, ад светла-аліўкавага да карычневага колеру. Нага раэвітая, ротавыя лопасці з доўгімі прыдаткамі.

Дэтрытафагі. Корм для бентасаедных рыб.

Ад іольдыі названа Іольдыевае мора.

Літаратура
----------

* Іольдыя // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
**Красацел пахучы** (*Calosoma sycophanta*) — насякомае атраду цвердакрылыя (*Coleoptera*), сямейства жужалі (*Carabidae*).

Апісанне
--------

Буйны, ярка афарбаваны жук даўжынёй 22-33 мм. Бакавы кант пярэдняспінкі працягнуты да задніх вуглоў. Галава, пярэдняспінка і большая частка нізу цела цёмна-сінія, надкрылы залаціста-зялёныя з медна-чырвоным бляскам. Вусікі, ротавы апарат, галёнкі, лапкі і брушка чорныя.
Адзін з 14 відаў роду. Рэгулюе колькасць іншых насякомых.

Арэал
-----

Паўднёвая і Сярэдняя Еўропа, уключаючы поўдзень Англіі і Швецыі, Заходняя Азія (Сібір, Заходні Казахстан, поўдзень Алтая), Паўночная Афрыка. Акліматызаваны ў Паўночнай Амерыцы. У Беларусі праходзіць паўночна-ўсходняя мяжа арэала. Дакладна вядомы толькі з Белавежскай пушчы. У 1936 г. адзначаўся ў Віцебскім раёне.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Актыўны драпежнік. Жукі і лічынкі знішчаюць у асноўным вусеняў і кукалак матылёў, сярод якіх ёсць шкоднікі лесу: няпарны і кольчаты шаўкапрады, манашка, чубаткі і інш. Жукі зімуюць у глебе і лясной падсцілцы. Спароўванне і адкладка яек вясной або ў пачатку лета. Развіццё лічынак і кукалак доўжыцца каля 2 месяцаў. Самкі адкладваюць каля сотні яек, з якіх праз 3-15 сутак выходзяць лічынкі, якія праходзяць 3 стадыі развіцця і ператвараюцца ў кукалак, а праз 10-18 сутак выходзяць жукі. Маладыя жукі паяўляюцца ў жніўні-верасні. Частка асобін зімуе і адкладвае яйкі 2-3 разы.

Выкарыстанне
------------

У Паўночнай Амерыцы красацела пахучага разводзяць для барацьбы з няпарным шаўкапрадам.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Чырвоная кніга Рэспублікі Беларусь: Рэдкія і тыя, што знаходзяцца пад пагрозай знікнення віды жывёл і раслін. Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 1993. ISBN 5-85700-095-5
**Шандзі́** (кіт. спр. 上帝, піньінь *Shàngdì*) — у старажытна-кітайскай міфалогіі і народнай рэлігіі вярхоўнае бажаство.

У дзяржаве Інь (Шан) у 13—11 ст. да н.э. лічыўся вярхоўным богам, апекуном дзяржавы і продкам кіруючай дынастыі; пры дынастыі Чжоу (11—3 ст. да н.э.) атаясамліваўся з нябесным уладаром Цяньдзі.

У даасізме Шандзі — вялікі продак Дао-шляху. У пачатку 12 ст. н.э. імператар Хуэйцзун надаў тытул Шандзі вярхоўнаму ўладару даоскага і народнага пантэона Нефрытаваму гасудару Юйдзі.

Пасля з'яўлення ў Кітаі хрысціянскіх місіянераў тэрмін «Шандзі» ўжываўся ў кітайскіх перакладах Бібліі для абазначэння хрысціянскага паняцця «Бог».

Літаратура
----------

* Шандзі // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. С. 369.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Краскі.

**«Краски»** — музычны гурт з Беларусі, які быў створаны ў Мінску 1 студзеня 2001 года. Салістка і аўтарка песень — Аксана Кавалеўская.

17 лістапада 2001 года ў мінскім клубе «Блиндаж» прайшла прэзентацыя дэбютнага альбома «*Ты уже взрослый*» (*бел.* «*Ты ўжо дарослы*»), які быў перавыдадзены ў Маскве ў 2002 годзе пад назвай «*Старший брат*» (*бел.* «*Старэйшы брат*») фірмай Real Records. Пасля поспеху ў Беларусі, гурт сканцэнтраваўся на расійскім музычным рынку. З моманту свайго заснавання гурт выступіў на пляцоўках буйнейшых гарадоў СНД, арганізаваў усебеларускі тур, у межах якога было дадзена 172 канцэрта, выпусціў 6 альбомаў (5 з якіх — у Расіі).

У 2003 годзе гурт «Краски» займеў праблемы з беларускімі уладамі, 1 красавіка офіс калектыва ў Мінску быў захоплены беларускім АМАПам, а супрацоўнікі офіса былі затрыманы. Пасля гэтых падзей гурт «Краски» пераехаў у Маскву. У склад гурта увайшоў Дзмітрый Арлоўскі (клавішы). Выйшлі наступныя альбомы — «*Оранжевое солнце: оранжевый альбом*», «*Весна: синий альбом*», «*Те кто любит: фиолетовый альбом*». У сакавіку 2006 года Аксана Кавалеўская пакінула калектыў. На яе замены прыйшла вакалістка Кацярына Саша. У Расіі з'явіліся гурты-двайнікі, што называлі сябе «Краски» і выконвалі песні калектыву. У 2012 годзе ў гурт «Краски» прыйшла салістка Марына Іванова. У кастрычніку 2015 яна сыйшла з гурта, і салісткай стала Дар'я Субоціна.

Дыскаграфія
-----------

### Альбомы

* *Ты уже взрослый* (2001) (толькі ў Беларусі)
* *Старший брат: желтый альбом* (2002)
* *Я люблю тебя, Сергей: красный альбом* (2002)
* *Оранжевое солнце: оранжевый альбом* (2003)
* *Весна: синий альбом* (2004)
* *Те, кто любит: фиолетовый альбом* (2004)

### Супольныя праекты

* *Viza Незалежнай Рэспублікі Мроя* (2003), трэк «Тры чарапахі»

Бягучы склад
------------

* Дар’я Субоціна: спеў
* Віталь Кандракоў
* Саша Ліс

Літаратура
----------

* *Д.П.* «КРАСКИ» // Энцыклапедыя беларускай папулярнай музыкі (бел.) / уклад. Дз. Падбярэзскі і інш. — Мінск: Зміцер Колас, 2008. — С. 144–145. — 368 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-6783-42-8.

Зноскі
------

1. ↑  Климов, Олег; Шаруба, Сергей (2004). "Убить N.R.M. или К неутешительным итогам музыкального года" (in ru). *Музыкальная газета* (4).. Retrieved on 2020-09-11.
2. ↑  Против членов поп-группы "Краски" возбуждено уголовное дело **(нявызн.)**.  *afn.by* (8 красавіка 2003).
3. ↑  *Светлана Гудеж*. Краски. События: без шуток **(нявызн.)**.  Звуки.ру (3 красавіка 2003).
4. ↑  Продюсер группы «Краски» заявил, что в Омске выступили двойники **(нявызн.)**.  'omskpress.ru *(16 мая 2012).*

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Discogs · MusicBrainz |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Усцінаў.
**Мікалай Дзмітрыевіч Усцінаў** (?-?) — беларускі ветэрынар і арганізатар ветэрынарнай службы.

Біяграфія
---------

Скончыў Харкаўскі ветэрынарны інстытут. На дзяржаўнай службе складаўся з 18 лютага 1896 года.

28 кастрычніка 1898 года прызначаны малодшым губернскім ветэрынарным урачом пры ветэрынарнай частцы віцебскага губернскага праўлення. Паміж 1913 і 1914 гадамі быў прызначаны віцебскім губернскім ветэрынарным інспектарам. Далейшы лёс невядомы.

Зноскі
------

1. 1 2 3  Памятная книжка Витебской губернии на 1909 год издание официальное  (руск.)
2. ↑  Памятная книжка Витебской губернии на 1914 год  (руск.)
**Ініцыятыва Вольная Беларусь** — няўрадавая арганізацыя, якая падтрымлівае дэмакратычны рух у Беларусі. Зарэгістравана 24 ліпеня 2006 года.

Дзейнасць ініцыятывы грунтуецца на трох напрамках:

* падтрымка дэмакратычнага руху ў Беларусі
* матывацыя палякаў і прадстаўнікоў іншых народаў да дзеянняў па аказанні дапамогі беларусам
* пастаяннае інфармаванне аб рэпрэсіях у Беларусі, акцыях падтрымкі апазіцыі і незалежным асвятленні ў СМІ сітуацыі ў Беларусі

Ініцыятыва разам з TVP і сталіцай Варшавай з’яўляецца арганізатарам штогадовых канцэртаў «Салідарныя з Беларуссю».

У 2010 годзе была ўзнагароджана Еўрапейскай Грамадзянскай Прэміяй.

Старшынёй праўлення з’яўляецца Фелікс Тушко.

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  media2.pl
3. ↑
4. ↑

Спасылкі
--------

* Старонка арганізацыі (Польшча)
* Старонка арганізацыі (Еўропа)
**Кананерскі востраў** (састар. Кананірскі востраў, фінск.: Kissasaari — Каціны востраў) — востраў у Санкт-Пецярбургу. Размешчаны паміж Марскім каналам і Фінскім залівам. Кананерскі востраў размешчаны на паўднёва-заходняй мяжы дэльты ракі Нявы і ўваходзіць у сістэму астравоў і меляў Неўскага бара. Востраў выцягнуты з поўначы на поўдзень больш чым на 5 км, максімальная шырыня яго складае прыблізна 650 м. Плошча вострава — каля 115 га.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
«Камея Ганзага» — выразана з сарданіксу, III ст. да н.э.
Не блытаць з Камеа.
**Камея** — разнавіднасць гемы, ювелірны выраб ці ўпрыгожванне, выкананы ў тэхніцы барэльефа на каштоўных ці напаўкаштоўных камянях ці на марской ракавіне. Супрацьлегласць інталіі, якая выконваецца ў тэхніцы паглыбленага рэльефу.

Эфект камеі выкарыстоўваецца пры чаканцы манет, калі выявы і надпісы на манетах выконваюцца ў выглядзе выпуклага рэльефу. Камеі вядомы з IV стагоддзя да н.э. У часы Рэнесансу, у XVII— XVIII ст. мастацтва камеі перажыло свой росквіт. Пры вырабе камей выкарыстоўваюць розныя матэрыялы. Звычайна для ніжніх слаёў (фону) бярэцца больш цёмны матэрыял і на цёмны фон накладваюцца выявы з больш светлага матэрыялу, гэтым дасягаецца больш кантраснае вылучэнне выявы. Для вырабу камей часта выкарыстоўваюць агат, які мае слаі рознай расфарбоўкі. Часам, для павелічэння кантраснасці колераў, выкарыстоўваюць фарбы.

Этымалогія
----------

Пра паходжанне слова «камея» маюцца розныя тэорыі. Лічаць, што слова паходзіць ад персідскага *chumahäu*, ці ад лацінскага *camahatus*, ці ад італьянскага *chama* (марская ракавіна), для камей на марскіх ракавінах.

Гл. таксама
-----------

* Камея Ганзага
* Інталія

Літаратура
----------

* *А.Я.Невераў.* Античные камеи в собрании Гос. Эрмитажа. — Л. 1971.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Камея

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX4576694 · BNF: 11977638b · GND: 4120541-8 · LCCN: sh85019125 · NDL: 00564803 · NKC: ph121404 |

 |
Бры
**Бры** (фр.: Brie) — мяккі сыр з каровінага малака, які атрымаў сваё імя ад назвы французскай правінцыі (размешчана ў цэнтральным рэгіёне Іль-дэ-Франс недалёка ад Парыжа), дзе яго ўпершыню пачалі рабіць. Характэрны бледны колер з шараватым адценнем пад «высакароднай» белай цвіллю (Penicillium camemberti або Penicillium candidum). Па форме ўяўляе сабой «ляпёшкі» дыяметрам 30-60 см і таўшчынёй 3-5 сантыметраў. Сыр мяккі і прыемна смакуе з лёгкім пахам нашатыру. Скарыначка з цвіллю мае выразны аміячны смак, аднак ядомая.

Асаблівасці
-----------

Малады Бры мае мяккі і далікатны смак. Па меры паспявання мякаць набывае вастрыню. Чым танчэйшы праснак Бры — тым вастрэйшы сыр. Бры вырабляюць у любы час года, і ён з’яўляецца адным з самых «універсальных» французскіх сыроў, бо выдатна падыходзіць і да святочнага стала, і да звычайнага абеду. Бры лепш есці, калі ён мае пакаёвую тэмпературу, таму вымаць з халадзільніка (або склепа) яго трэба загадзя. Захоўваць лепш пры тэмпературы 2 … −4 °C.

Бры па смаку падобны да камамберу, але яго тлустасць некалькі ніжэй — 25 %.

Існуе больш за дзясятак разнавіднасцяў бры, аднак толькі два віды — Бры дэ Мо (Brie de Meaux), Бры дэ Мелен (Brie de Melun), якія носяць назвы невялікіх гарадкоў, размешчаных на ўсход ад Парыжа, маюць у Францыі сертыфікацыю АОС (*Appellation d ' origine contrôlée*).

Літаратура
----------

* *Masui, T.; Tomoko, Y. Hodgson, R. Robuchon, J.* (2004). French Cheeses. DK. ISBN 1-4053-0666-1.  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh86005615 |
**Мікалай Дубінін** (нар. 27 мая 1973, г. Навашахцінск, Растоўская вобласць, Расія) — расійскі каталіцкі дзеяч, біскуп. Францішканін з’яўляецца таксама гвардыянам кляштару св. Антонія Цудатворцы ў Санкт-Пецярбургу.

Біяграфія
---------

Падрыхтоўку да святарства праходзіў у інстытутах Ордэну братоў меншых канвентуальных у Польшчы. Вечныя манаскія абяцанні прынёс у кастрычніку 1998 года. Прэзбітэрскае пасвячэнне атрымаў 24 чэрвеня 2000 года. З 2002 па 2005 год вывучаў літургіку ў Інстытуце пастырскай літургіі св. Юстыны ў Падуі (Італія).

З 2000 па 2005 год служыў у розных парафіях, якімі апякуюцца канвентуальныя францішкане. З 2005 па 2018 год быў генеральным кусташам Расійскай кустодыі св. Францішка Асізскага. З 2005 года кіруе Выдавецтвам францішканаў у Маскве. З 2006 года выкладае літургіку і гамілетыку ў Вышэйшай духоўнай семінарыі «Марыя — Каралева Апосталаў» у Санкт-Пецярбургу і з’яўляецца сакратаром Літургічнай камісіі пры Канферэнцыі Каталіцкіх Біскупаў у Расіі.

З 2008 па 2013 год быў намеснікам галоўнага рэдактара Каталіцкай энцыклапедыі. З 2009 года старшыня Расійскай канферэнцыі старэйшых настаяцеляў (CORSUM).

З 2015 года узначальвае Камісію па пытаннях катэхізацыі і літургіі ў архідыяцэзіі Маці Божай у Маскве.

у 2020 годзе Папа Францішак прызначыў дапаможным біскупам архідыяцэзіі Маці Божай у Маскве.

Зноскі
------

1. ↑  Папа Францішак прызначыў дапаможнага біскупа ў Маскве


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | У Кантакце · Facebook |
**Камета Дана́ці** (умоўныя абазначэнні: **C/1858 L1, 1858 VI**) — доўгатэрміновая камета, якая была адкрытая італьянскім астраномам Джавані Данаці 2 чэрвеня 1858 года. Бліжэйшай адлегласці да зямлі дасягнула 10 кастрычніка 1858 года. З’яўляецца першай сфатаграфаванай каметай і першай, да якой быў ужыты спектральны аналіз (вынікам стала вызначэнне складу каметы). Наступны раз чакаецца ў ХХХІХ ст.

У жніўні 1858 года стала галоўным упрыгожваннем паўночнага неба. Яе назіралі пад коўшам Вялікай Мядзведзіцы. Камета Данаці адначасова дэманстравала ўсе тры тыпа каметных хвастоў (пылавы, газавы, кароткі плазмавы). Амаль паўгады назіралася няўзброеным вокам. Марк Твэн сцвярджаў, што мог нават чытаць газету пры святле ззяння каметы Данаці (хутчэй за ўсё - перабольшанне).

Камета Данаці на малюнку 2 кастрычніка 1858 г.
Назіралася над тэрыторыяй Беларусі: "У верасні, пры ясных начах, была бачная камента Данаці; вечарам яна была на захадзе і адрознівалася незвычайнымі памерамі, раніцамі спачатку з'яўлялася ніжэй Вялікай мядзведзіцы, потым перасунулася з поўначы на захад; у канцы верасня з'явілася на паўднёва-заходнім баку і 2 кастрычніка знікла".

Зноскі
------

1. ↑  Материалы для географии и статистики России, собранные офицерами Генерального штаба Гродненской губернии. Составил П. Бобровский. Часть первая. Приложения. - СпБ. 1863. - с. 67.

Спасылкі
--------

* Камета Данаці на старонцы JPL Small-Body Database Browser  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85039036 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мікалай Заяц.
**Мікалай Емяльянавіч Заяц** (нар. 4 студзеня 1943, в. Страдзеч, Брэсцкі раён, Брэсцкая вобласць — 27 красавіка 2004) — беларускі вучоны ў галіне эканомікі і фінансаў. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (2003), Акадэміі аграрных навук Рэспублікі Беларусь (1996—2002). Доктар эканамічных навук (1991), прафесар (1993). Заслужаны эканаміст Рэспублікі Беларусь (1998).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 4 студзеня 1943 года ў в. Страдзеч Брэсцкага раёна Брэсцкай вобласці.

Скончыў Беларускі дзяржаўны інстытут народнай гаспадаркі (1969). З 1969 года — старэйшы метадыст Міністэрства фінансаў БССР. З 1976 года — малодшы навуковы супрацоўнік, старшы навуковы супрацоўнік БелНДІ эканомікі і арганізацыі сельскай гаспадаркі. З 1978 года — асістэнт, старшы выкладчык, дацэнт кафедры Беларускага дзяржаўнага інстытута народнай гаспадаркі імя В. У. Куйбышава. З 1991 года — прарэктар па вучэбнай рабоце, з 1998 года — прарэктар па навуковай рабоце, з 2002 года — загадчык кафедры Беларускага дзяржаўнага эканамічнага ўніверсітэта. Адначасова з 1994 года — член Прэзідыума ВАК Рэспублікі Беларусь.

Памёр 27 красавіка 2004 года.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя працы ў галіне фінансава-крэдытнай і падатковай палітыкі, валютна-фінансавага і бюджэтнага рэгулявання, цэнаўтварэння, эканомікі і фінансаў аграпрамысловага комплексу. Узначальваў навуковыя калектывы па распрацоўцы праектаў Падатковага кодэкса і канцэпцыі фарміравання бюджэту, якія ўвайшлі ў Закон Рэспублікі Беларусь «Аб бюджэце»; пілотнай праграмы па страхаванні крэдытаў, выдадзеных на інавацыйныя мэты; на працягу шэрагу гадоў кіраваў працай па штоквартальным маніторынгу тэндэнцый у макраэканамічнай сферы; удзельнічаў у распрацоўцы праграмы фінансавага аздараўлення эканомікі Рэспублікі Беларусь, прынятай Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь да рэалізацыі. З’яўляецца каардынатарам Дзяржаўнай праграмы «Нацыянальная эканоміка і стратэгія развіцця», шэф-рэдактарам, навуковым кансультантам, адным з заснавальнікаў навукова-практычнага часопіса «Фінансы, улік, аўдыт». Пад яго кіраўніцтвам упершыню ў Рэспубліцы Беларусь выдадзены падручнікі па тэорыі фінансаў, падатках, фінансах прадпрыемстваў і інш.

Аўтар больш за 130 навуковых прац, у т.л. 3 манаграфій, 12 падручнікаў.

Асноўныя працы
--------------

* Теория финансов. Мн. 1999 (у суаўт.).
* Финансы предприятий АПК. Мн. 2000 (у суаўт.).
* Теория налогов. Мн. 2002.

Літаратура
----------

* Заяц Мікалай Емяльянавіч // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. — Мінск, 1998. — Т. 7. — С. 27.
* Заяц Николай Емельянович // Республика Беларусь : энциклопедия : [в 7 т.]. — Минск, 2006. — Т. 3. — С. 637.
* Заяц Николай Емельянович // Национальная академия наук Беларуси : энциклопедический справочник. — Минск, 2017. — С. 166—167.
* Заяц Николай Емельянович // Белорусский государственный экономический университет в биографиях преподавателей и выпускников : 75 лет, 1933—2008. — Минск, 2008. — С. 206—207.

Спасылкі
--------

* Мікалай Емяльянавіч Заяц у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
**Кызылардзінскі політэхнічны інстытут імя Ібрая Жахаева** - колішняя вышэйшая навучальная ўстанова, якая існавала ў г. Кызыларда (Казахстан) у 1976-1998 гадах. У 1998 годзе шляхам зліцця з Кызылардзінскім гуманітарным універсітэтам імя Каркыт Ата рэарганізаваны ў Кызылардзінскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Каркыт Ата.

Гістоыря
--------

13 ліпеня 1976 г. у г. Кызыларда быў адкрыты філіял Джамбульскага гідрамеліярацыйна-будаўнічага інстытута (ДГМБІ).

15 лістапада 1990 года Кызылардзінскі філіял Джамбульскага гідрамеліярацыйна-будаўнічага інстытута ператвораны ў Кызылардзінскі інстытут інжынераў аграпрамысловай вытворчасці (КІІАВ). 12 лютага 1992 г. па ініцыятыве грамадскасці, прафесарска-выкладчыцкага і студэнцкага калектываў інстытуту было прысвоена імя выдатнага казахскага земляроба, лаўрэата Дзяржаўнай прэміі, двойчы Героя Сацыялістычнай Працы Ібрая Жахаева.

7 мая 1996 года інстытут інжынераў аграпрамысловай вытворчасці рэарганізаваны ў Кызылардзінскі політэхнічны інстытут імя І. Жахаева (КПТІ імя І. Жахаева).

Пастановай Урада Рэспублікі Казахстан №256 ад 24 сакавіка 1998 г. Кызылардзінскі політэхнічны інстытут імя Ібрая Жахаева і Кызылардзінскі гуманітарны ўніверсітэт імя Каркыт Ата шляхам зліцця рэарганізаваны ў Кызылардзінскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Каркыт Ата.

Спасылкі
--------

* Кызылординский государственный университет имени Коркыт Ата
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Дубіцкі.
**Міка́лай Дубі́цкі** (?—1794) — беларускі размалёўшчык шкла. Працаваў на гуце ў Налібаках, з 1739 года ва Урэччы. Быў першым размалёўшчыкам па шкле, ствараў эскізы люстэркаў. У 1775—1781 гг. працаваў на мануфактуры Хадкевічаў у Чарнобылі, потым ізноў ва Урэччы. Гравіраваў узоры на шкляных пластах і рамах для люстэркаў, аздабляў дробную шкляную пластыку.

Яго сынам, відаць быў Ян Дубіцкі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Дубіцкія. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
Уюні на карце Паўднёвай Амерыкі
Саланчак **Уюні** (ісп.: Salar de Uyuni) — найвялікшае ў свеце высахлае салёнае возера, знаходзіцца ў дэпартаменце Патосі на паўднёвым захадзе Балівіі. Займае паніжаны ўчастак плато Альтыплана ў Андах. Плошча Уюні складае 10 582 км², вышыня над узроўнем мора — 3656 м. Непадалёк ад саланчака знаходзіцца аднайменны горад. Пасля нячастых тут дажджоў тонкі слой вады на саляной паверхні чароўным чынам ператварае Уюні ў найвялікшае ў свеце люстэрка дыяметрам у 129 км. 

Люстра Уюні пасля дажджу
Саланчак сфарміраваўся ў выніку высыхання некалькіх старажытных азёр. Ягонае дно абсалютна плоскае і перавышэнні на ўсім яго працягу не выходзяць за межы 1 метра. Саланчак служыць натуральнай крыніцай солі, а пад саляной коркай, таўшчыня якой складае некалькі метраў, пахаваныя адклады выключна багатай літыем рапы. Мяркуецца, што менавіта сховы Уюні ўтрымліваюць ад 50 да 70 % запасаў гэтага батарэйкавага металу.

Вікуньі на паверхні Уюні
З прыроднага боку Уюні служыць месцам размнажэння для вялікай колькасці фламінга розных відаў. Хапае тут і чацвераногіх прадстаўнікоў андыйскай фаўны: лам, вікуній. На берагах можна сустрэць высозныя кактусы, што вырастаюць да 12 метраў. Таксама саланчак вядомы як кліматападзел: кучава-дажджавыя аблокі, што ўлетку ўзнікаюць на ўсходнім беразе Уюні, не заходзяць за яго заходні бераг, зусім недалёка ад якога пачынаецца пустыня Атакама.

Саляны гатэль. Правілы забараняюць лізаць сцены, каб пазбегнуць разбурэння
Вялізная плошча, чыстае неба ва ўмовах кантынентальнага клімату і выключна плоская паверхня робяць Уюні ідэальным аб'ектам для каліброўкі вышынямераў спадарожнікаў Зямлі. Саланчак мае вялікае транспартнае значэнне — гэта адзіны і вельмі надзейны шлях праз поўдзень балівійскага Альтыплана. Штогод Уюні прываблівае каля 60 000 турыстаў. Для пабудовы гатэляў мясцовыя жыхары выкарыстоўваюць саляныя блокі, высечаныя з паверхні сваёй славутасці, з іх робяцца сцены, дахі і нават мэбля. 

У 3 км ад саланчака знаходзіцца яшчэ адна ягоная славутасць — могілкі цягнікоў. Чыгунка да чылійскага порта Антафагаста была праведзена ў канцы ХІХ ст. і да 1940-х выкарыстоўвалася для вывазу мінеральнай сыравіны. Калі радовішчы былі вычарапаны, горназдабыўная справа прыйшла ў заняпад і цягнікі закінулі. Да пачатку ХХІ стагоддзя гара ржавага хламу ператварылася ў помнік мінуламу часу.

Зноскі
------

1. ↑