**Марфе́міка** — раздзел мовазнаўства, які вывучае структуру слова, яго структурныя часткі — марфемы, іх віды, будову і спалучальнасць у слове ці словаформе.

### Гісторыя марфемікі

У самастойную галіну навукі марфеміка вылучылася толькі ў 60-80-ыя гг. XX ст. Дагэтуль марфеміка ўкроплівалася ў марфалогію ці этымалогію.

Прадмет даследавання марфемікі
------------------------------

Прадмет даследавання — марфемная будова слова і структурныя часткі слова (марфемы). Пры гэтым марфемная будова слова вывучаецца адначасова і з фармальнага, і з семантычнага боку.

Задачы марфемікі
----------------

Задачы марфемікі:

* вывучэнне і даследаванне марфемнай будовы словаў;
* вывучэнне марфемы як структурнай часткі слова з пункту гледжання яе формы і зместу;
* вывучэнне іерархіі марфем: паслядоўнасць размяшчэння марфем у слове, іх набор у мове, статус марфем як моўных адзінак;
* асаблівасці спалучэння марфем у слове;
* даследаванне марфем з пункту гледжання прадуктыўнасці (частотнасці ўжывання) і рэгулярнасці іх у мове;
* даследаванне эмацыйна-стылістычнай афарбоўкі слоў.

Сувязь марфемікі з іншымі раздзеламі мовазнаўства
-------------------------------------------------

##### Сувязь са словаўтварэннем

Сувязь марфемікі са словаўтварэннем асабліва цесная. Сувязным звяном паміж імі з'яўляецца слова. Марфемы існуюць толькі ў складзе слова і выдзяляюцца толькі са словаў, а ўтварэнне новых словаў адбываецца на базе словаў і марфем.

##### Сувязь з лексікалогіяй

Кожнае новае ўтворанае слова ўключаецца ў лексічны слоўнік мовы, а лексічны слоўнік мовы — аб'ект даследавання лексікалогіі.

##### Сувязь з марфалогіяй

Кожнае слова належыць да пэўнай часціны мовы. Вывучэннем часцін мовы займаецца марфалогія. Кожная часціна мовы мае свае ўніверсальныя і спецыфічныя марфемы, якія ўдзельнічаюць ва ўтварэнні новых словаў.

##### Сувязь з арфаграфіяй

Адзін з сучасных прынцыпаў беларускай арфаграфіі называецца марфалагічны. Ён патрабуе графічнай аднастайнасці перадачы марфем на пісьме незалежна ад іх вымаўлення.

##### Сувязь з фанетыкай

Спалучэнне марфем у слове заснаванае на фанетычных законах і суправаджаецца фанетычнымі з'явамі (чаргаванне).

##### Сувязь з этымалогіяй

У працэсе гістарычнага развіцця мовы марфемная структура словаў можа змяняцца (спрошчвацца).

##### Сувязь з сінтаксісам

На базе словазлучэнняў утвараюцца складаныя словы.

##### Сувязь з фразеалогіяй

Ад устойлівых выразаў утвараюцца словы (скаліць зубы — скалазуб).

Літаратура
----------

* Беларуская граматыка: У 2 ч. — Мн: Навука і тэхніка. — Ч. 1. Фаналогія. Арфаэпія. Марфалогія. Словаўтварэнне. Націск, 1985.
* Граматыка беларускай мовы. У 2 т. Т. 1. Мінск: Навука і тэхніка, 1962.

| ⛭Марфалогія мовы |
| --- |
| Асноўныя паняцці | 
* Марфема
* Корань
* Афікс: суфікс, прэфікс (прыстаўка), цыркумфікс, інфікс, трансфікс, дысфікс
* Флексія
* Нулявы афікс
* Фарматыў
* Марфеміка
* Словаўтварэнне
* Словазмяненне
* Формаўтварэнне
* Граматычная форма
* Граматычнае значэнне
* Таксіс
* Граматычная катэгорыя
* Актантная дэрывацыя
* Дапасавальны клас
* Грамема
* Парадыгма
* Лексема
* Словаформа
* Часціна мовы

 |
| Звязаныя тэмы | 
* Узроўні мовы
* Граматыка
* Сінтаксіс
* Граматычная семантыка
* Марфаналогія
* Лінгвістычная тыпалогія

 |
| Граматычныя катэгорыі | 
* Агенс
* Адушаўлёнасць
* Трыванне
* Склон
* Інклюзіў
* Ступені параўнання
* Пэўнасць (англ.: Definiteness)
* Эвідэнцыяльнасць
* Фокус (англ.: Focus)
* Род
* Адміратыўнасць
* Мадальнасць
* Лад
* Імянны клас
* Асоба
* Лік
* Палярнасць (англ.: Polarity)
* Час
* Актуальнасць
* Пераходнасць
* Валентнасць
* Стан
* Жаданасць (англ.: Volition)

 |
| 
* Фанетыка і фаналогія
* Сінтаксіс

 |