Тэтраграматон, запісаны палеа-яўрэйскім (10 стагоддзе да н.э. — да 135 г. н.э.), старым арамейскім (10 стагоддзе да н.э. — да 4 стагоддзя н.э.) і квадратным іўрыцкім (3-е стагоддзе да н.э. — па цяперашні час) пісьмом. Іўрыт пішацца справа налева.
**Я́хве**, таксама можа выкарыстоўвацца ***Яхвэ́*** (прынятае ў сучаснай навуцы вымаўленне іўр.: יהוה — Йахве, Ягве, сустракаецца варыянт Гасподзь) — імя Бога ў іўдаізме і хрысціянстве. Упершыню сустракаецца ў Торы ў Быц. 2:4. Выкарыстоўваецца ў першай з дзесяці запаведзяў (Друг. 5:6), паводле Бібліі, раскрытых яўрэйскаму народу праз Майсея на гары Сінай.

Да пачатку пост-біблейскага часу імя Яхве перастала выкарыстоўвацца. У сучасным іўдаізме яно замяняецца словам Адонай, што азначае Госпада, і разумеецца як уласна імя Бога і для абазначэння Яго міласці. Многія пераклады Бібліі прытрымліваюцца яўрэйскага звычая і замяніць яго на імя «*Гасподзь*».

Імя
---

У яўрэйскай Бібліі імя пішацца як іўр.: יהוה (Гасподзь), таму што біблейскі іўрыт запісваецца толькі зычнымі літарамі. Арыгінальнае вымаўленне імя ***Яхве*** згубілася шмат стагоддзяў таму, але наяўныя звесткі сведчаць аб тым, што імя, па ўсёй верагоднасці, азначала прыкладна «*Ён існуе*» ці «*Ён стварае*». Паколькі ў пісьменнасці старажытнаяўрэйскай мовы не пазначаліся галосныя, то сапраўднае вымаўленне імя Бога застаецца прадметам гіпотэз, пэўна вядомыя толькі літары Ёд-Хей-Вав-Хей (іўр.: יהוה, у лацінскай транскрыпцыі YHWH). Літарным абазначэннем гэтага старажытнаяўрэйскага імя з’яўляецца тэтраграматон. Электронная яўрэйская энцыклапедыя таксама лічыць вымаўленне Яхве найбольш карэктным.

Тэтраграматон (ЙХВХ) — транслітарацыя Божага імя, чатыры зычныя літары старажытнаяўрэйскай мовы іўр.: יהוה. Яхвэ — цяпер прынятае ў навуцы верагоднае вымаўленне імя Бога ў Бібліі, у адрозненне ад іншых імёнаў Бога ў іўдаізме ў Старым Запавеце (Танаху).

Вымаўленне імя Бога ў іўдаізме табуяванае, што, у прыватнасці, засноўваецца на тлумачэнні яўрэйскімі мудрацамі ўрыўка Торы «*…Вось імя Маё навечна…*» (Зых. 3:15), дзе слова «навечна» (іўр.: לעלם) тлумачыцца ў значэнні «схаваць, утаіць». Таму сапраўднае (тайнае) вымаўленне імя ведаў толькі першасвятар Іерусалімскага храма, у малітвах выкарыстоўваўся зварот *Адонай* (іўр.: אדני, «Гасподзь», «Уладар», «Усеўладны»), а ў побыце імя *А-шем* (іўр.: השם — «Імя»). У 70 годзе н.э. Іерусалімскі храм быў разбураны рымлянамі. Шырока вядомая біблейская запаведзь «*Не вымаўляй імя Госпада, Бога твайго, марна*» (Зых. 20: 7) разглядаецца ў іўдаізме як забарона на вымаўленне ілжывай прысягі імем Бога, а не як забарона на вымаўленне гэтага імя ўслых.

Шырока распаўсюджаная і ўвайшла ў шэраг еўрапейскіх моў агаласоўка тэтраграматона «Jehowah» (Іегова). Да навуковай рэканструкцыі вымаўлення «Яхве» яна была найбольш распаўсюджанай. Найбольш верагодная сувязь імя з дзеясловам HYH (іўр.: היה — «*быць*» або «*жыць*»); тым самым яно дапускае значэнне: «*Ён ёсць*», «*Ён ёсць (Бог) жывы*» або «*Ён дае жыццё*».

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · Кароткая яўрэйская · Кругасвет · Ларуса · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85055581 |