**Шчо́рсы** (трансліт.: *Ščorsy*, руск.: Щорсы) — аграгарадок у Навагрудскім раёне Гродзенскай вобласці, на рацэ Нёман. Адміністрацыйны цэнтр Шчорсаўскага сельсавета. Насельніцтва 577 чал. (2008). Знаходзіцца за 24 км на паўночны ўсход ад Навагрудка.

Шчорсы — адна з колішніх рэзідэнцый магнацкага роду Храптовічаў.

Этымалогія назвы
----------------

На думку беларускага географа В. Жучкевіча тапонім «Шчорсы» ўтварыўся ад прозвішча Шчорс.

Гісторыя
--------

Паводле падання, у XIV ст. (магчыма, з 1386) у Шчорсах існавала праваслаўная царква, якую па заключэнні Берасцейскай уніі (1596) стала грэка-каталіцкай. Старажытнасць бажніцы пацвярджае царкоўны дакумент, датаваны 1627 годам.

Палац з акварэлі XIX ст.
Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) мясцовасць увайшла ў склад Новагародскага павета Новагародскага ваяводства. У 1758 старая драўляная царква згарэла, на яе месцы ў 1776 па фундацыі канцлера вялікага Яўхіма Храптовіча ўзвялі новую мураваную. У гэты ж час Я. Храптовіч збудаваў тут палацавы комплекс з паркам і сажалкамі. Пры палацы мелася багатая бібліятэка.

У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793) Шчорсы апынуліся ў складзе Расійскай імперыі, у Навагрудскім павеце. У пач. XIX ст. тут адкрылася грэка-каталіцкая парафіяльная школа. Па скасаванні уніі (1839) расійскія ўлады ліквідавалі гэту адукацыйную ўстанову, новая школа з'явілася ў Шчорсах толькі каля 1866. У другой палове XIX ст. у вёсцы было 156 двароў, дзейнічалі шпіталь і школа.

У Першую сусветную вайну палац Храптовічаў пацярпеў ад ваенных дзеянняў, мясцовую бібліятэку вывезлі і перадалі пазней Кіеўскаму ўніверсітэту. Згодна з Рыжскім мірным дагаворам (1921) Шчорсы апынуліся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.

У 1939 Шчорсы ўвайшлі ў БССР, дзе 12 кастрычніка 1940 сталі цэнтрам сельсавета.

* Шчорсы на старых фотаздымках
* Палац. Ю. Барэці, 1894Палац. Ю. Барэці, 1894
* Мураванка. Ю. Барэці, 1894Мураванка. Ю. Барэці, 1894
* Палац, галоўны фасадПалац, галоўны фасад
* Палац, 1894Палац, 1894
* Царква і вёскаЦарква і вёска
* ЦаркваЦарква
* Палац падчас Першай сусветнай вайныПалац падчас Першай сусветнай вайны
* Палац падчас Другой сусветнай вайныПалац падчас Другой сусветнай вайны

Насельніцтва
------------

* 2008 — 577 чал. 286 двароў.

Славутасці
----------

* Бібліятэка Храптовічаў (XVIII ст.)
* Сядзіба Храптовічаў (XVIII—XIX стст. палац не захаваўся)
* Фальварак Мураванка (2-я пал. XIX ст.)
* Царква Святога Дзмітрыя Салунскага (1770—1776, колішняя грэка-каталіцкая)

### Страчаная спадчына

Шчорсаўскі палац Храптовічаў (1770—1776) пацярпеў у Першую і Другую сусветныя войны, пасля чаго яго зруйнавалі савецкія ўлады. Цяпер ад палаца засталіся толькі падмуркі.

Вядомыя асобы
-------------

* Антон Юзаф Глінскі (1817—1866)  — польскі пісьменнік.
* Васіль Васільевіч Моніч (1874—1929, Харкаў) — вучоны ў галіне паравозабудавання. Прафесар
* Янка Нёманскі (1890—1937) — беларускі празаік, публіцыст, эканаміст, грамадскі дзеяч.
* Кастусь Шышэя (1921—2004) — дзеяч беларускага нацыянальна-вызвольнага руху.

У розны час у Шчорсах спыняліся Адам Міцкевіч, Уладзіслаў Сыракомля, Ян Чачот і іншыя.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).
2. ↑  *Жучкевич В. А.* Краткий топонимический словарь Белоруссии. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. С. 414.
3. ↑  Szczorsy // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XI: Sochaczew — Szlubowska Wola (польск.). — Warszawa, 1890. S. 860.
4. ↑

Літаратура
----------

* Szczorsy // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XI: Sochaczew — Szlubowska Wola (польск.). — Warszawa, 1890. S. 859—861.
* *Храптовіч-Буцянёва В. А.* Злом: (1939―1942): успаміны [пераклад Таццяны і Яўгена Лецкаў; прадмова Я. Лецкі]. — Мінск: Кнігазбор, 2011. - 275 с. - 500 экз. ISBN 978-985-7007-23-3

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Шчорсы на Вікісховішчы |

* в. Шчорсы на Radzima.org
* Шчорсы на сайце «Глобус Беларуси» (руск.)
* Прагноз надвор'я ў в. Шчорсы Архівавана 10 верасня 2016.

| ⛭**Шчорсаўскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Шчорсы |
| Вёскі | Антонаўшчына ·  Аўдзеевічы ·  Балотца ·  Гнесічы ·  Казённыя Лычыцы ·  Лаўрышава ·  Панямонь ·  Ураджайная |
| Хутары | Дужае Поле |