**Чырвоная крэпасць**, або **Лал-Кі́ла** (хіндзі: लाल किला) — фартыфікацыйнае збудаванне XVII — XIX стагоддзяў, помнік сусветнай спадчыны ў старой частцы Дэлі. Займае плошчу 49 га.

Гісторыя
--------

Будаўніцтва Чырвонай крэпасці было распачата магольскім імператарам Шах-Джаханам у 1638 г. у сувязі з пераносам сталіцы з Агры ў Дэлі. Да 1857 г. яна выконвала функцыю рэзідэнцыі Вялікіх Маголаў. Пасля была перададзена адміністрацыі Брытанскай Індыі. Да 1905 г. брытанцы зруйнавалі дзве трэці ўнутраных пабудоў, узвялі ваенныя казармы, адрамантавалі муры.

У 1947 г. у Чырвонай крэпасці была абвешчана незалежнасць Індыі.

Славутыя мясціны
----------------

Славутыя мясціны Чырвонай крэпасці: 1. Наўбат-Хана; 2. Ваенны музей; 3. Дыван-і-Ам; 4. Археалагічны музей; 5. Ранг-Махал; 6. Хас-Махал; 7. Дыван-і-Хас; 8. Жамчужная мячэць; 9. Хамамы; 10. Шах-і-Бурдж.
Частку Чырвонай крэпасці займае ваенны гарнізон, аднак яна адчынена для наведвальнікаў. Захаваліся муры і вежы крэпасці, знутры — ваенныя баракі брытанскіх войск, сажалкі для захавання пітной вады, аднак найбольшую каштоўнасць уяўляюць наступныя канструкцыі:

**Лахорская** і **Дэлійская брамы**, якія з'яўляюцца месцамі ўваходу ў крэпасць на заходнім і паўднёвым напрамках. У нашы дні Лахорская брама — галоўны ўваход для наведвальнікаў.
* Лахорская брамаЛахорская брама
* Дэлійская брамаДэлійская брама

**Чата-Чоўк** — доўгая аркада ў заходнім баку, якая традыцыйна з'яўляецца вуліцай гандляроў.
* Пачатак Чата-ЧоўкПачатак Чата-Чоўк

 **Наўбат-Хана́** , або «дом барабаншчыкаў», у якім у магольскую эпоху жылі прыдворныя музыканты.
* Знешні выгляд Наўбат-ХанаЗнешні выгляд Наўбат-Хана
* Інтэр'ер Наўбат-ХанаІнтэр'ер Наўбат-Хана

**Ваенны музей** у будынку старой брытанскай казармы.
**Дыван-і-Ам** — будынак для публічных аўдыенцый імператараў.
* Знешні выгляд Дыван-і-АмЗнешні выгляд Дыван-і-Ам
* Аркада Дыван-і-АмАркада Дыван-і-Ам

**Археалагічны** музей у часткова перабудаваным гарэмным палацы *Мумтаз-Махал*.
* Мумтаз-МахалМумтаз-Махал
* Частка экспазіцыі музеяЧастка экспазіцыі музея

**Ранг-Махал**, або «палац кветак» — дзённая рэзідэнцыя імператараў.
* Знешні выгляд Ранг-МахалЗнешні выгляд Ранг-Махал
* Інтэр'ер Ранг-МахалІнтэр'ер Ранг-Махал

**Хас-Махал** — палац для адпачынку імператараў.
* Знешні выгляд Хас-МахалЗнешні выгляд Хас-Махал
* Інтэр'ер Хас-МахалІнтэр'ер Хас-Махал

**Дыван-і-Хас**  — будынак для прыватных аўдыенцый. У мінулым у ім знаходзіўся Паўлінавы трон, змайстраваны з слановай косці і золата, упрыгожаны каштоўнымі каменямі.
* Знешні выгляд Дыван-і-ХасЗнешні выгляд Дыван-і-Хас
* Імператар на Паўлінавым тронеІмператар на Паўлінавым троне

**Жамчужная мячэць**.
* Знешні выгляд Жамчужнай мячэціЗнешні выгляд Жамчужнай мячэці
* Упрыгожаныя дзверыУпрыгожаныя дзверы

Імператарскія **лазні**
* Знешні выгляд лазняўЗнешні выгляд лазняў
* Інтэр'ер, мал. XIX ст.Інтэр'ер, мал. XIX ст.

**Шах-і-Бурдж** — будынак для бібліятэкі, школы і абсерваторыі.
* Сучасны знешні выгляд Шах-і-БурджСучасны знешні выгляд Шах-і-Бурдж
* Знешні выгляд у XIX ст.Знешні выгляд у XIX ст.

На поўнач ад Чырвонай крэпасці знаходзіцца **Салімгарх** — самастойнае фартыфікацыйнае збудаванне 1546 г. У мінулым яно знаходзілася на востраве пасярод ракі Джамна і выкарыстоўвалася Вялікімі Маголамі ў якасці месца зняволення. У наш час лічыцца часткай комплекса Чырвонай крэпасці. Да яго таксама далучана **Сунехры-Масджыд**, трохкупальная мячэць XVIII ст. каля Дэлійскай брамы.

* СалімгархСалімгарх
* Сунехры-МасджыдСунехры-Масджыд

Ахова
-----

У 2007 г. Лал-Кіла трапіла ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Чырвоная крэпасць у Дэлі
* Чырвоная крэпасць на сайце ЮНЕСКА
* Даведнік для вандроўніка па Старому Дэлі Архівавана 26 мая 2017.

| Сусветная спадчына ў Індыі |
| --- |
| 
Форт Агры · Аджанта · Вакзал Чхатрапаці Шываджы · Горныя чыгункі Індыі · Грабніца Хумаюна · Джантар-Мантар · Заходнія Гаты · Чырвоная крэпасць · Кутб-Мінар · Кхаджураха · Махабаліпурам · Махабодхі · Нацыянальны парк Казіранга · Нацыянальны парк Кеаладеа · Нацыянальны парк Манас · Нацыянальны парк Нанда-Дэві і Даліна Кветак · Патадакал · Рані-кі-вав · Санчы · Скальныя жытлы Бхімбетка · Стары Гоа · Нацыянальны парк Сундарбан · Тадж-Махал · Фатэхпур-Сікры · Хампі · Храм сонца ў Канараку · Храмы Чола · Чампанер-Павагадх · Пячоры Элефанты · Элора
 |  |


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4541524-9 · VIAF: 315161117 |


1. ↑   Праверана 5 ліпеня 2018.
2. ↑   Праверана 5 ліпеня 2018.