recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Сінодзік Іпацьеўскага манастыра. Канец XVII — пачатак XVIII стагоддзяў. Скура, папера, туш, пяро, рукапіс, паўустаў. Экспанат гісторыка-археалагічнага музея Кастрамской епархіі РПЦ.
**Сінодзік**, **памяннік** або **памінальнік**— спіс, або кніга з пералікам іменаў памерлых для памінання падчас набажэнства або ў прыватнай малітве, а таксама гістарычная назва службы, складзенай у 843 годзе з нагоды перамогі праваслаўнай веры над іканаборствам, якая традыцыйна адбываецца ў першую нядзелю Вялікага посту. У службе абвяшчаецца анафема ерэтыкам і «вечная памяць» рупліўцам праваслаўнай веры.

Толькі ў XII стагоддзі сінодзік стаў азначаць кнігу памяці.

Апроч царкоўных, былі распаўсюджаны асабістыя або сямейныя памінальнікі.

Сінодзікі часта мелі прадмовы, дзе асвятляліся найважнейшыя пытанні замагільнага быцця. Часам такія прадмовы перапісвалі як асобныя літаратурныя творы без памінальнай часткі.

Зноскі
------

1. ↑  Sinodik Russian history encyclopedia
2. ↑  Поминальник Е.

Літаратура
----------

* *Дергачев В. В.* Вселенский синодик в Древней и Средневековой России // Древняя Русь. Вопросы медиевистики. — 2001. — № 1 (3). — С. 18-30.
* *Алексеев А. И.* Древнейший синодик Макариева Унженского Троицкого монастыря // Вестник церковной истории. — 2007. — № 4(8). — С. 5-41.
* *Маштафаров А. В.* Синодик Благовещенского собора Московского Кремля // Вестник церковной истории. — 2009. — № 1-2(13-14). — С. 10-25.
* *Маштафаров А. В.* «Предисловие во книгу Синодик о пособии мертвым» — малоизвестный литературный памятник кон. XVII в. // Вестник церковной истории. — 2009. — № 3-4(15-16). — С. 307—318.
* *Суворов Н.* Тетрадь, а в ней имена писана опальных при Царе и Великом князе Иоанне Васильевиче, всеа Росии: (Выписка из Синодика Спасо-Прилуцкого монастыря) // ЧОИДР. 1859. Кн. 3, отд. V.
* Синодики // Большая советская энциклопедия : ([в 30 т.]) / гл. ред.  А. М. Прохоров. — 3-е изд.. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. (руск.)

Спасылкі
--------
**Кветкавы гаршчок** — гэта посуд (ёмістасць, кантэйнер), прызначаны для вырошчвання раслін у штучных (хатніх) умовах, можа мець розныя памеры і форму. У залежнасці ад матэрыялу вырабу гаршкі для кветак бываюць: пластыкавыя, керамічныя, металічныя, гліняныя, драўляныя, шкляныя, каменныя або полікарбанатныя.

Кветкавыя гаршкі, у адрозненне ад дэкаратыўных кветкавых кашпо, маюць адну або некалькі дрэнажных адтулін знізу, прызначаных для сцёку вады. Дрэнажныя адтуліны неабходныя для таго, каб карані расліны не загнівалі ад залішняга пераўвільгатнення. Адтуліны для сцёку робяць магчымым таксама ўвільгатненне глебы падліваннем вады ў паддон, так званы ніжні паліў.

Кветкавыя гаршкі могуць выкарыстоўвацца з рознымі мэтамі: транспарціроўка раслін, вырошчванне расады, вырошчванне раслін у памяшканні і на вуліцы, у тым ліку вырошчванне ў памяшканні цеплалюбівых трапічных раслін у халодных кліматычных рэгіёнах.

Кветкавыя гаршкі выкарыстоўваюцца на працягу многіх стагоддзяў. Старажытныя егіпцяне выкарыстоўвалі іх для перавозкі раслін з аднаго месца ў іншае. Старажытныя рымляне сталі занасіць расліны ў чыгунах у памяшканне ў халодны час года. У XVIII стагоддзі кветкавыя гаршкі былі выкарыстаны пры перавозцы насення хлебнага дрэва з Таіці ў Вэст-Індыю.

Зноскі
------

1. ↑  *Bob Wyss* In praise of the flowerpot // *Christian Science Monitor*. — 2004-08-18. — ISSN 0882-7729.

Літаратура
----------

* Needham, Barbara (1998). Fantastic Flowerpots. Lark Books. — 128 p. — ISBN 1-57990-143-3
**«Кветкі слівы ў залатой вазе»**, або «Цзінь, Пінь, Мэй» (кіт. спр. 金瓶梅 , піньінь: Jīn Píng Méi) — кітайскі эратычна-бытапісальны раман, які напісаны гутарковай кітайскай мовай (байхуа) пад канец дынасціі Мін (1368—1644). Раман падпісаны псеўданімам «Ланьлінскі насмешнік» (蘭陵笑笑生, Lán Líng xiào xiào shēng), сапраўднае імя аўтара невядома.

Назва твора складаецца з імёнаў галоўных гераінь рамана: Пань Цзіньлянь (潘金莲, Pān Jīnlián, «Залаты Лотас» Пань), Лі Пін’эр (李瓶兒, Lǐ Píng’er, «Вазачка» Лі), і Пан Чуньмэй (龐春梅, Páng Chūnméi, «Кветка вясновай слівы» Пан).

Змест
-----

Падзеі рамана адбываюцца ў сярэдзіне дынасціі Сун, прыкладна ў 1111—1127 гадах. Сімэнь Цын, беспрынцыповы нуварыш і разбэшчаны гандляр, становіцца мясцовым чыноўнікам. Яго багацце расце, ён мае некалькі жонак і каханак. Прыгожая Пань Цзінлань таемна забівае свайго мужа, У Старэйшага, каб ажаніцца з Сімэнем. На працягу раману апісваецца жыццё шасці жонак у сям’і Сімэнь, іх цяжкасці і барацьба за ўплыў на мужа. Адначасова з гэтым клан Сімэнь паступова заняпадае.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Кругасвет · Britannica (онлайн) · Universalis · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4241940-2 · VIAF: 184256455 |
**Сі́нскі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Лоеўскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Сінск.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Лоеўскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Бывалькаўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Музей К'ярамонці** (лац.: Museo Chiaramonti) — адзін з музеяў Ватыкана.

Galleria Lapidaria
Музей, прысвечаны антычнай скульптуры, быў заснаваны папай Піем VII з сям'і К'ярамонці ў 1805—1807 гг. (пад кіраўніцтвам Антоніа Канова) і першапачаткова размяшчаўся ў галерэі *Corridore della Libraria*. Гэта галерэя злучала палац Папы з Бельведэрам. Гэта музей класічнай скульптуры. Музей складаецца з трох частак: асноўная частка музея К'ярамонці (Калідор), *Braccio Nuovo* і *Galleria Lapidaria*.

Калідор
-------

Калідор — вялікая аркавая галерэя, падзеленая на 60 секцый. Па абодвух яе баках цягнецца бясконцы шэраг статуй, бюстаў, саркафагаў, рэльефаў — усяго каля 800 экспанатаў, якія адносяцца да рымскай эпохі. Найбольшую цікавасць уяўляюць каласальная галава Афіны эпохі Адрыяна, рэльеф I ст. н.э. які адлюстроўвае «Тры Грацыі» і два грэчаскіх арыгінала: «Дачкі Ніёбы» з беатыйскага вапняка, і галава Пасейдона (Нептуна).

Braccio Nuovo
-------------

*Braccio Nuovo*
Папа Пій VII запланаваў гэта адгалінаванне ад асноўнага музея К'ярамонці (*Braccio Nuovo* азначае новы рукаў, адгалінаванне) яшчэ ў 1806 г. аднак ажыццявіць ідэю стала магчымым толькі ў 1817—1822 гг. пад кіраўніцтвам архітэктара Рафаэля Стэрна.

У нішах залы сабраны класічныя творы грэчаскага і рымскага мастацтва, падзеленыя тэматычна на дзве часткі: грэчаская міфалогія і рымская гісторыя. Найбольш значныя: Аўгуст з Прыма Порта (I ст.), знойдзеная ў 1863 г.; палітык Дэмасфен (рымская копія c бронзавага арыгінала Паліеўкта III ст. да н.э.), «Сілен і Дыяніс» (копія з арыгінала Лісіпа IV ст. да н.э.), «Параненая Амазонка» (копія з арыгінала Паліклета V ст. да н.э.); статуя Нілу з 16 «дзецьмі» — прытокамі, кракадзіламі і сфінксамі (рымская копія скульптуры I ст.) як увасабленне рачнога бажаства, знойдзена магчыма ў 1513 годзе на месцы храма Ісіды ў Рыме; Афіна з савой (рымская копія з грэчаскага арыгінала V ст. да н.э.); пастух Ганімед і арол, пасланы Зеўсам, каб выкрасці яго (рымская копія II ст. да н.э. з арыгінала Леахара IV ст. да н.э.). Статуя Дарыфора — рымская копія з бронзавага арыгінала Паліклета V ст. да н.э. стала ўзорам для некалькіх пакаленняў скульптараў аж да XIX стагоддзя як прыклад праўдзівага грэчаскага мастацтва. Тут захоўваецца і выдатная калекцыя рымскай партрэтнай скульптуры (найбольш значны экспанат — партрэт Цыцэрона). Зала ў стылі класіцызму ўпрыгожана антычнымі калонамі і падлогавай чорна-белай мазаікай (II стагоддзе да н.э.).

Galleria Lapidaria
------------------

У *Galleria Lapidaria* знаходзіцца адзін з найбуйнейшых у свеце збораў грэчаскіх і рымскіх (больш 3 тысяч фрагментаў) надпісаў хрысціянскага і паганскага зместа. Калекцыю заснаваў Папа Бенедыкт IV, пазней яна была пашырана, у тым ліку Папай Піем VII.

Галерэя
-------

* Аўгуст з Прыма ПортаАўгуст з Прыма Порта
* Сілен і Дыяніс (рымская копія з арыгінала Лісіпа IV ст. да н.э.)Сілен і Дыяніс (рымская копія з арыгінала Лісіпа IV ст. да н.э.)
* Ганімед і аролГанімед і арол
* НілНіл

Літаратура
----------

* *Pomella, Andrea.* Vatikanische Museen. — Vatikan: Italia Editrice, 2007. — ISBN 978-3-7954-1947-9.
**Лептабоцыя манчжурская** (*Leptobotia mantschurica*) — рыба сямейства ўюновых, род Лептабоцыя.

Характэрныя прыкметы
--------------------

Цела падоўжанае, пакрытае прыкметнай луской. Пад вокам шып, які нясе пры падставе маленькі зубчык. Вусікаў 6: 4 на канцы лыча і 2 ў кутках рота. Ноздры збліжаныя, перагародка паміж імі выцягнутая ў кароткую лопасць. Галава сціснутая з бакоў, лыч падоўжаны, завостраны. Рот атачоны мясістымі вуснамі. Спіна зялёна-жоўта-белая, бакі серабрыстыя, часам крыху залацістыя. На целе няправільнай формы плямы, якія ствараюць цёмныя палоскі. Спінны і хваставы плаўнікі маюць такі жа колер, як і спіна, з некалькімі шэрагамі плямаў. Ля падставы хваставога плаўніка яркая чорная пляма. Плавальны пузыр мае невялікую вольную частку. Даўжыня цела да 20 см. Лад жыцця недаследаваны.

Распаўсюджанне
--------------

Басейн Амура (ад Благавешчанска да лімана).

Гаспадарчае значэнне
--------------------

Не мае гаспадарчага значэння.

Літаратура
----------

* *В. Д. Лебедев, В. Д. Спановская, К. А. Савваитова, Л. И. Соколов, Е. А. Цепкин.* Рыбы СССР. Под ред. Г. В. Никольского и В. А. Григораш. — М. изд-во «Мысль», 1969—447 с.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Музей Пікаса.

**Малагскі музей Пікаса** (ісп.: Museo Picasso Málaga) — музей, прысвечаны творчасці знакамітага іспанскага мастака Пабла Пікаса ў горадзе Малазе, дзе нарадзіўся мастак. Размешчаны ў палацы Буэнавіста XVI стагоддзя. Калекцыя музея ўключае 150 карцін Пікаса, падораных сям'ёй мастака. У 2009 годзе Малагскі музей Пікаса аб'яднаўся з домам-музеем Пікаса на плошчы Мерсед.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Музей Пікаса (Малага)
* Архівавана 19 жніўня 2016.
* Canal Picasso

1. ↑  Bibliotecas y Centros de Documentación de Andalucía<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q107453229'></a>
Параўнанне сінтэтычнага паліва і ўмоўнага паліва. Сінтэтычнае паліва прыкметна чысцей з за адсутнасці серы і прымесяў
**Сінтэты́чнае паліва** — вуглевадароднае паліва, якое адрозніваецца ад звычайнага паліва працэсам вытворчасці, гэта значыць атрымліваецца шляхам перапрацоўкі зыходнага матэрыялу, які да перапрацоўкі мае непадыходныя для спажыўца характарыстыкі. Як правіла гэты тэрмін адносіцца да вадкага паліва атрыманага з цвёрдага паліва (вугалю, пілавіння, сланцаў) альбо з газападобнага паліва. Такія працэсы, як напрыклад працэс Фішэра — Тропша, выкарыстоўваліся дзяржавамі, якія не мелі доступу да вадкага паліва.

Літаратура
----------

* Сінтэтычнае вадкае паліва, штучнае вадкае паліва // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 405. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119316878 · LCCN: sh85131661 · Microsoft: 202417442 |
А.Кабанель, *«Нараджэнне Венеры»*, 1865, Музей Арсэ. Галоўная карціна Салона 1865 г. набыта імператарам Напалеонам III
**Парыжскі салон** — адна з самых прэстыжных мастацкіх выставак Францыі, афіцыйная рэгулярная экспазіцыя парыжскай Акадэміі вытанчаных мастацтваў.

Па жаданні Людовіка XIV Каралеўская Акадэмія мастацтваў пастанавіла праводзіць рэгулярныя выстаўкі твораў сваіх членаў. Першая выстаўка адбылася 23 красавіка 1667 года. З тых часоў на працягу трох стагоддзяў удзел у выстаўцы стаў абавязковым для ўсіх мастакоў, якія жадалі заваяваць вядомасць.

Першыя выстаўкі праходзілі кожныя 2 года ў Пале-Раяль і ў Палацы Рышэльё. У 1673 годзе была выдадзена першая брашура з апісаннем прадстаўленых твораў, што можна лічыць першым у гісторыі выставачным каталогам. У 1725 годзе выстаўка ўпершыню была адкрыта ў Квадратным салоне Луўра. Гэта падзея і дала назву ўсім наступным мастацкім выстаўкам французскай Акадэміі. Шматлікія сучасныя выставачныя салоны таксама абавязаны сваёй назвай Парыжскаму салону.

У 1759 Дзідро напісаў хроніку Парыжскага салона — першы ўзор мастацтвазнаўчай крытыкі. З 1791 года Салон быў адкрыты для ўсіх мастакоў, а не толькі акадэмікаў. Адбор твораў ажыццяўляўся спецыяльным журы, створаным па пастанове ўрада.

У XIX—XX стагоддзях Салон праводзіўся рэгулярна з рэдкімі выключэннямі, звязанымі з французскімі рэвалюцыямі і ваеннымі перыядамі. У наш час Салон праводзіцца штогод у павільёне Эйфель-Бранлі.

Гл. таксама
-----------

* Салон адрынутых
* Культура Францыі
**Сінод Беларускай праваслаўнай царквы** — сход вышэйшых духоўных асоб у Беларускай праваслаўнай царкве. Дзейнічае з усталяваннем у 1989 годзе Беларускага экзархата. Яму належыць вышэйшая заканадаўчая, выканаўчая і выканаўчая ўлада ў межах экзархата. Складаецца з 5 (4 часовыя і 1 пастаянны экзарх) членаў і 10 кіруючых архіерэяў Беларускай праваслаўнай царквы. Часовыя члены па чарзе выклікаюцца на пасяджэнні, якія праводзяцца не радзей як 4 часы на год.

Сінод дзейнічае ў межах кампетэнцыі, вызначанай царкоўнымі канонамі і Статутам Беларускага экзархата. Падсправаздачны Сіноду Рускай праваслаўнай царквы.

Літаратура
----------

* Сінод Беларускай праваслаўнай царквы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. С. 402.
**Лепельская партызанская брыгада імя І. В. Сталіна** — партызанская брыгада, сфарміраваная 1 ліпеня 1943 года ў выніку разбуйнення Чашніцкай партызанскай брыгады «Дубава». Дзейнічала на акупіраванай тэрыторыі Лепельскага і Ушацкага раёнаў. 29 чэрвеня 1944 года брыгада (1003 партызаны) злучылася з Чырвонай Арміяй. Камандзіру брыгады Лабанку прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Склад
-----

* 1-ы атрад;
* 2-і атрад імя Дз. Ц. Караленкі;
* 3-і атрад;
* 4-ы атрад;
* 5-ы атрад;
* 8-ы атрад;
* 9-ы атрад імя С. А. Пацея;
* 13-ы атрад;
* дыверсійны атрад;
* артылерыйскі дывізіён;
* кавлерыйскі эскадрон.

Камандаванне
------------

### Камандзіры

* У. Е. Лабанок;
* Дз. Ц. Караленка;
* А. В. Ярмаш.

### Камісары

* А. В. Ярмаш;
* У. Л. Качан.

### Начальнікі штаба

* Дз. Ц. Караленка;
* М. Е. Атрашкевіч.

Гісторыя
--------

Партызаны праводзілі дыверсіі на чыгуначных участках Лепель — Орша, Полацк — Маладзечна. У верасні 1943 года падарвалі больш за 2 тысячы рэек. У ліпені — катрычніку 1943 года разбілі нямецкія гарнізоны ў вёсках Катоўшчына, Парэчча, Студзёнка, Забаенне, вялі баі за вёску Іван-Бор, у раёне вёсак Свядзіца — Слабодка Лепельскага раёна. У ноч на 20 кастрычніка і 22 кастрычніка 1943 года разам з Чашніцкай партызанскай брыгадай «Дубава» ўдзельнічалі ў штурме нямецкага гарнізона ў Лепелі, у снежні вялі абарончыя баі каля вёсак Ліпнякі, Пуцілкавічы, Храмёнкі Лепельскага і Ушацкага раёнаў, у сакавіку 1944 года за вёскі Падлобныя, Заазер’е, Забалацце Лепельскага раёна. У красавіку — маі вялі баі супраць карнай аперацыі ў Полацка-Лепельскай партызанскай зоне. У чэрвені 1944 года разам з часцямі Чырвонай Арміі ўдзельнічалі ў баі за вёскі Шасцярні Ушацкага, Вокана і Свядзіца Лепельскага раёнаў.

Памяць
------

* брыгада ўвекавечана ў мемарыяльным комплексе «Прарыў» у ліку 16 партызанскіх брыгад;
* у 1965 годзе ў вёсцы Бароўка Лепельскага раёна, вёсцы Старынка Ушацкага раёна пастаўлены стэлы.

Гл. таксама
-----------

* Лепельская аперацыя
* Лепельскі бой
* Полацка-Лепельская бітва

Зноскі
------

1. ↑  створаны ў сакавіку 1942 года
2. ↑  камандзір атрада С. А. Пацей, загінуў

Літаратура
----------

* Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1990. — 680 с. — 20 000 экз. — ISBN 5-85700-012-2.
**Лермантаўскі праспект** — магістраль у Адміралцейскім раёне Санкт-Пецярбурга. Праходзіць ад вул. Дзекабрыстаў да набярэжнай Абводнага канала. Утвораны ў 1912 годзе.

Першы ўчастак (ад вуліцы Дзекабрыстаў да канала Грыбаедава) 20 жніўня 1739 года атрымаў назву 1-я Салдацкая вуліца, бо там збіраліся будаваць дамы для салдат Адміралцейскага ведамства. У 1776 годзе яна была пераназваная ў Вялікую Папярочную вуліцу. У 1798 годзе была падзелена на два праезды. Першы быў названы Вялікі Майстэрскай вуліцай (з-за размяшчэння слабод майстравых людзей), другі — Старой кананерскай вуліцай (там размяшчалася паселішча пушкароў, кананіраў). У 1801—1859 гадах называўся Бруднай вуліцай, а пасля — Магілёўскай. Трэці ўчастак з 1798 года таксама некалькі разоў мяняў назву — Ізмайлаўскі праспект, Малы Ізмайлаўскі праспект (знаходзіўся на мяжы тэрыторыі Ізмайлаўскага палка). З 1820-х гадоў называўся праспектам да Абводнага гарадавога канала або праспектам да Нова-Абводнага канала, з 1829 года — Загарадным праспектам, з 5 сакавіка 1871 года — Нова-Пецяргофскім.

24 верасня 1912 года ўсе тры ўчасткі аб’ядналі пад назвай Лермантаўскі праспект.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Нарушоўскае** — возера ў Глыбоцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дабрылаўка, за 10 км на паўночны захад ад горада Глыбокае, каля вёскі Нарушова.

Плошча паверхні возера 0,09 км². Даўжыня 0,75 км, найбольшая шырыня 0,19 км. Даўжыня берагавой лініі 1,7 км. Катлавіна возера выцягнутая ў напрамку з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход. Схілы катлавіны вышынёй да 5 м, разараныя. Вакол возера пойма, якая на поўначы злучаецца з поймай ручая без назвы.

Літаратура
----------

* Блакітны скарб Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 2007.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 27. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Шык.

**Крысціян Готліб Шык** (ням.: Christian Gottlieb Schick; 15 жніўня 1776, Штутгарт — 7 мая 1812, Штутгарт) — нямецкі мастак-класіцыст, які пісаў у асноўным прасякнутыя рамантыкай гістарычныя палотны, партрэты і пейзажы.

Біяграфія
---------

Крысціян Готліб Шык навучаўся жывапісу ў Вышэйшай школе Карла ў Штутгарце ў Філіпа Фрыдрыха фон Хеча з 1787 года, затым працягнуў навучанне ў Іагана Генрыха Данекера ў 1795 годзе.

У 1798—1802 гадах Шык працаваў у мастацкім атэлье Жака-Луі Давіда, які дапамог яму ўдасканаліць сваю тэхніку, не страціўшы пры гэтым мастацкай індывідуальнасці Шыку.

З 1802 па 1811 год К. Г. Шык пражываў у Рыме, дзе быў сярод такіх людзей, як І. Кох, Камучыні, Цік, Шлегель і інш. зблізіўся з Карстэнсам, які аказаў значны ўплыў на кірунак яго таленту і быў прыняты, як свой, у сямействе Вільгельма Гумбальта.

У 1809 г. пасля мастацкай выставы ў Капітоліі, на якой знаходзіліся яго працы, дэпутацыя італьянскіх і французскіх мастакоў уручыла яму спецпрэмію і ганаровы лаўровы вянок.

У 1811 годзе Крысціян Готліб Шык вярнуўся ў свой родны горад, але праз некалькі месяцаў пасля гэтага памёр ад хваробы сэрца.

Зноскі
------

1. ↑   Праверана 22 жніўня 2017.
2. ↑  Gottlieb Schick<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
3. ↑  RKDartists Праверана 26 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑  Christian Gottlieb Schick // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
5. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Камсамольская плошча.

**Камсамольская плошча** (да 1958 года Круглая плошча) — плошча ў Кіраўскім раёне Санкт-Пецярбурга, размешчаная непадалёк ад Кіраўскага завода на скрыжаванні праспекта Стачак, Чырвонапуцілаўскай і Карабельнай вуліцы.

У выніку пасляваеннай рэканструкцыі гарадской ускраіны Аўтава, цэнтрам мікрараёна стала Круглая плошча, створаная на месцы трамвайнага кольца. Кіраваў праектам планіроўкі і забудовы плошчы, праспекта Стачак і прылеглых кварталаў галоўны архітэктар Ленінграда Валянцін Аляксандравіч Каменскі.

У 1958 годзе ў гонар 40-годдзя УЛКСМ Круглая плошча пераназваная ў Камсамольскую.

У 2007 годзе Міжнародны фонд імя Ліхачова ў асобе старшыні Данііла Граніна звяртаўся да губернатара горада Валянціны Матвіенка з прапановай аднавіць Трыумфальную арку, пабудаваную па праекце архітэктара А. І. Гегела. Але гэтым планам перашкодзіў фінансавы крызіс.

Літаратура
----------

* Санкт-Петербург. Петроград. Ленинград: Энциклопедический справочник / Ред. коллегия: Белова Л. Н. Булдаков Г. Н. Дегтярев А. Я. и др. — М.: научное издательство «Большая Российская Энциклопедия». 1992. — 687 с.; ил. ISBN 5-85270-037-1
**Сярэдняя школа Оя** — лютэранская прыватная сярэдняя школа, размешчаная ў вёсцы Кволь у Мелхусе. Школа спецыялізуецца на прыродакарыстанні. У ёй у агульнай складанасці навучаецца каля 260 вучняў (2017). Школа была заснавана як навучальны цэнтр Фонду Оя ў 1979 годзе і змяніла сваю назву на сельскагаспадарчую школу Оя ў 1987 годзе. Сваю сучасную назву школа атрымала ў 1997 годзе. У 2015 годзе на востраве адкрылася асобная сярэдняя школа, якая разлічана на 60 вучняў. У жніўні 2017 года сярэдняя школа атрымала ўласны новы школьны будынак. Рэктар — Оле-Ёрген Стэвік.

Спасылкі
--------

* Skolens hjemmeside
Фрагмент паруснай рэгаты
**Рэга́та** (італ.: regata, ад *riga* — шэраг, лінія; стартавая лінія) — буйное, звычайна традыцыйнае спаборніцтва па парусным спорце, вяслярным спорце, часам спаборніцтвы па водна-маторным спорце. Складаецца з серыі гонак для суднаў розных класаў.

Адна з першых рэгат (Венецыянская рэгата гандальераў) адбылася ў 1740 годзе. З сярэдзіны 19 стагоддзя праводзяцца ў Бельгіі, Вялікабрытаніі, Іспаніі, Італіі, Францыі, Швейцарыі, з канца 19 стагоддзя — у ЗША, Канадзе, краінах Лацінскай Амерыкі. Найбольш вядомыя — Хенлейская каралеўская рэгата па акадэмічным веславанні (з 1839 года на рацэ Тэмза паблізу Лондана), Кільская парусная рэгата (1897, Кільская бухта Балтыйскага мора, Германія). На Алімпійскіх гульнях праводзяцца рэгаты па парусным спорце (серыя з 7 гонак) і перадалімпійскія спаборніцтвы.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).
**Камп’ютарны файл** (англ.: file — шухляда, папка) — блок адвольнай інфармацыі, або рэсурс для захоўвання інфармацыі, даступны для камп’ютарных праграм і звычайна размешчаны на якой-небудзь пастаяннай запамінальнай прыладзе. Файл пастаянны ў тым сэнсе, што ён застаецца даступным для праграм пасля завяршэння бягучай праграмы. Камп’ютарныя файлы можна разглядаць як сучасны аналаг папяровых дакументаў, якія традыцыйна знаходзяцца ў офісных і бібліятэчных файлах (адсюль і паходзіць тэрмін).

У інфарматыцы ўжываецца наступнае вызначэнне: файл — упарадкаваная сукупнасць даных, якая захоўваецца на дыску і займае іменаваную вобласць вонкавай памяці.

Змест файла
-----------

На большасці сучасных аперацыйных сістэм, файлы арганізаваны ў аднамерныя масівы байтаў. Большасць тыпаў файлаў вылучаюць некалькі пачатковых байтаў для метаданых, якія дазваляюць атрымаць некаторыя асноўныя звесткі пра файл.

### Памер файла

У любы момант часу, файл можа мець памер, звычайна выражаны як колькасць байтаў, які паказвае, які аб’ём даных звязаны з файлам.

### Арганізацыя звестак у файле

Інфармацыя ў камп’ютарным файле можа складацца з меншых пакетаў інфармацыі (часта званых «запісамі» або «радкамі»), якія індывідуальна розныя, але вылучаюцца некаторымі агульнымі рысамі.

Напрыклад, файл заработнай платы можа змяшчаць інфармацыю пра ўсіх супрацоўнікаў кампаніі і звесткі па кожнай выплаце заработнай платы, кожны запіс у файле тычыцца заработнай платы толькі аднаго супрацоўніка, і ўсе запісы маюць агульную рысу, што яны ставіцца да заработнай платы.

Тэкставы файл можа ўтрымліваць радкі тэксту, адпаведна друкаваным радкам на лісце паперы.

Акрамя таго, файл можа змяшчаць адвольныя двайковыя вобразы або машынныя інструкцыі да выканання.

### Файлавыя аперацыі

Файлы на камп’ютары можна ствараць, перамяшчаць, змяняць, дапаўняць, скарачаць і сціраць (выдаляць).
Звычайна гэтыя аперацыі выконваюць дастасоўныя камп’ютарныя праграмы, але карыстальнік камп’ютара можа таксама працаваць з файламі ў выпадку неабходнасці.

Пашырэнне файла
---------------

Асноўны артыкул: **Пашырэнне файла**
Многія аперацыйныя сістэмы выкарыстоўваюць пашырэнні ў імёнах файлаў, каб дапамагчы вызначыць, што гэтыя файлы змяшчаюць. Напрыклад, у Windows пашырэнні складаюцца з кропкі ў канцы назвы файла, за якой ідуць некалькі літар для ідэнтыфікацыі тыпу файла. Пашырэнне .txt адпавядае тэкставаму файлу, пашырэнне .doc — дакументу Microsoft Word і так далей. Нават калі пашырэнні выкарыстоўваюцца ў аперацыйнай сістэме, ступень, у якой аперацыйная сістэма іх распазнае і ўлічвае, можа адрознівацца. У некаторых сістэмах яны абавязковыя, тым часам іншыя сістэмы іх цалкам ігнаруюць, нават калі пашырэнні ў іх ёсць.

Гл. таксама
-----------

* Файлавая сістэма
* file, UNIX
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сярэднік.

**Сярэ́днік** — возера ў Беларусі, у Браслаўскім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Дружнянка, каля вёскі Замошша.

Плошча паверхні возера 0,17 км², даўжыня 1,13 км, найбольшая шырыня 0,24 км, даўжыня берагавой лініі 2,61 км. Найбольшая глыбіня возера каля 5 м, сярэдняя — 3,5 м. Аб’ём вады 0,59 млн м³. Плошча вадазбору 9,19 км².  

Катлавіна Сярэдніка лагчыннага тыпу, моцна выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны дасягаюць вышыні 5—8 м, спадзістыя ў верхняй частцы і стромкія ў ніжняй. Берагі зліваюцца са схіламі катлавіны, у паўднёва-усходняй частцы берагі нізкія. Глыбіні да 2 м займаюць каля 18 % плошчы возера. Дно да глыбіні 1—1,5 м пясчанае, да 2—3 м выслана апясчаненым ілам, глыбей — крэменязёмістым сапрапелем.  

Возера эўтрофнае. Зарастае каля 30 % плошчы. Расліннасць пашыраецца да глыбіні 1,5 м на адлегласці 2—10 м ад берага возера. У паўночнай частцы з Сярэдніка выцякае ручай у возера Шылава, у паўднёва-заходняй частцы ўпадае ручай з возера Паддворнае.

Літаратура
----------

* *Уласаў Б. П.* Сярэднік // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 17. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
**Фронт вызвалення Арома** (арома: Adda Bilisummaa Oromoo) — паўстанцкая групоўка, якая дзейнічала ў 1973—2018 гадах на тэрыторыі Эфіопіі. Сваёй галоўнай мэтай арганізацыя дэкларавала барацьбу за самавызначэнне народа арома і яго свабоду ад «абісінскага каланіяльнага праўлення».

Фронт быў створаны аромскімі нацыяналістамі ў 1973 годзе. Падчас грамадзянскай вайны ў Эфіопіі арганізацыя вяла актыўныя баявыя дзеянні супраць Дэрга. Пасля падзення гэтага ваенна-сацыялістычнага ўрада фронт працягнуў сваю барацьбу супраць эфіопскіх уладаў.

У 2018 годзе парламент Эфіопіі выключыў арганізацыю са спісу тэрарыстычных, у які яна была ўнесена ў 2011 годзе. У жніўні 2018 года прэзідэнт рэгіёну Аромія Лема Мергеса і лідар фронту вызвалення Арам Давуд Ібса падпісалі пагадненне аб спыненні ваенных дзеянняў.

Гл. таксама
-----------

* Вызваленчая армія Арома

Зноскі
------

1. ↑  Oromo Liberation Front Mission (англ.).  Oromo Liberation Front. Праверана 25 жніўня 2018.
2. ↑  Эфиопия и "Фронт освобождения Оромо" подписали соглашение о примирении **(нявызн.)**.  РИА Новости (7 жніўня 2018). Праверана 25 жніўня 2018.
**Дзяцел сярэдні** (*Dendrocopos medius*) — птушка сямейства дзятлавых.

Апісанне
--------

Даўжыня цела 19-22 см, размах крылаў 34-42 см. Стракаты, у абодвух полаў чырвоная «шапачка» без чорнай абводкі (у самкі крыху меншая і больш светлая). Чорныя «вусы» вельмі вузкія і не даходзяць да асновы дзюбы, галава з бакоў белая. Спод цела белы з цёмнымі рыскамі на баках, паступова пераходзіць у пастэльна-чырванаватае падбрушша, на спіне дзве белыя плямы. Маладыя падобныя да самкі, але менш кантрастныя. Стукае даволі рэдка.

Пашырэнне
---------

Арэал: Еўропа (акрамя Ірландыі, Брытанскіх а-воў, Пiрэнейскага п-ва; сустракаецца толькі ў Галісiі), Каўказ, паўночная Турцыя, Іран. На Беларусі нешматлікі, распаўсюджаны на гнездаванні ў паўднёвай частцы краіны аселы і качуючы від.

Насяляе старыя лісцевыя або змяшаныя дрэвастоі з мноствам прасек і палян (часта паблізу лугоў і на ўскрайках лясоў), прырэчныя лясы, паркі, старыя лясы.

Асаблівасці біялогіі
--------------------

Гняздо ў дупле засыхаючага дрэва, радзей здаровага (часам займае дуплы пасля іншых дзятлаў). Подсціл з трэсак. Дыяметр адтуліны каля 5 см, глыбіня дупла — да 15-35 см.

Яйкі 5-6 (часам 4-8) авальныя, амаль з аднолькавымі тупымі канцамі, белыя і бліскучыя. Памеры: 23х18 мм.

Падвіды
-------

* *D. m. medius* — Заходняя, Цэнтральная Еўропа і паўднёвы-ўсход Еўропы;
* *D. m. caucasicus* — ад поўначы Турцыі праз Каўказ да закаспійскіх раёнаў;
* *D. m. anatoliae* — Заходняя і Паўднёвая Азія, Малая Азія;
* *D. m. sanctijohannis* — паўднёвы захад Ірана, верагодна, Ірак.

Літаратура
----------

* Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік / пад рэд. М. Нікіфарава. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Brockhaus |
| Таксанамія | Avibase · eBird · GBIF · GBIF · iNaturalist · IRMNG · ITIS TSN · ITIS TSN · NCBI |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4493643-6 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Рэгент, значэнні.
**Рэгент** (ад па-лацінску: regens — правіцель) — вышэйшая пасада ў Канцылярыях Вялікага Княства Літоўскага, адзін з сакратароў.

Рэгент Вялікай канцылярыі вядомы з 1590-х гадоў, Малой канцылярыі — з пачатку XVII ст. Рэгенты назначаліся Канцлерам (падканцлерам), пасля зацвярджаліся Вялікім князям і служылі да змены канцлера (падканцлера). Апроч цантральных рэгентаў, існавалі падобныя пасады ў земскіх і гродскіх судах, магістратах, кансысторыях і іншых дзяржаўных установах, дзе яны займаліся складаннем дакументаў і адказвалі за іх захаванасць.

У задачу рэгентаў Вялікай і Малой канцылярыяў уваходзіла ўнясенне дакументаў у Метрыку Вялікага Княства Літоўскага і выдача па запытам копій-выпісак дакументаў (пазней гэта абавязак выконвалі метрыканты). Акрамя таго, цэнтральныя рэгенты рэдагавалі і падносілі на подпіс вялікакняжацкія, канцлерскія і падканцлерскія дакументы, выконвалі абавязкі натарыусаў. У выпадку смерці Канцлера, яго абавязкі часова выконваў рэгент Вялікай канцылярыі, падканцлера — рэгент Малой канцылярыі.

З 1776 года рэгент Вялікай канцылярыі ўдзельнічаў у пасяджэннях задворнага асэсарскага суда.

Літаратура
----------

* Рэгент // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 527. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0 (т. 2), ISBN 985-11-0315-2.
**Рэгтайм** (ragtime) — жанр амерыканскай музыкі, асабліва папулярны з 1900 па 1918 год. Гэта танцавальная форма, мелая памер 2/4 або 4/4, у якой бас гучыць на няцотных, а акорды — на цотных дзелях такту, што надае гучанню тыповы «маршавы» рытм; меладычная лінія моцна сінкапіравана. Шматлікія регтаймавые кампазіцыі складаюцца з чатырох розных музычных тэм.

Спасылкі
--------

* REGTIME DANCE Scott Joplin, у выкананні струннага Квартэта «Сказ» (запіс з канцэрту)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Канадская · Britannica (онлайн) · Treccani · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4176879-6 · GTAA: 256672 · LCCN: sh85110853 · NKC: ph224429, ph317320 |
**Рэгенсбургскае зацішша** (ням.: Regensburger Stillstand) ― 20-гадовае перамір’е, заключанае 15 жніўня 1684 года па выніках «Вайны далучэнняў» (1683—1684) паміж Францыяй Людовіка XIV з аднаго боку і Свяшчэннай Рымскай імперыяй Леапольда I Габсбурга.

Перадгісторыя
-------------

У рамках сваёй «палітыкі далучэння» Францыя запатрабавала і ваенным шляхам акупіравала шэраг тэрыторый, якія належалі Свяшчэннай Рымскай імперыі, у тым ліку большую частку Эльзаса і Страсбург. Хоць Людовік XIV аказаў значны ціск на імперскія саслоўі, яны не жадалі прызнаваць «палітыку далучэння».

У 1683 годзе Людовік XIV, выкарыстоўваючы ўварванне Асманскай імперыі ў Аўстрыю і звязаную з гэтым канцэнтрацыю войскаў Свяшчэннай Рымскай імперыі на паўднёвым усходзе, пашырыў сваі пазіцыі на захадзе Свяшчэннай Рымскай імперыі — захапіў Люксембург.

Перамовы
--------

З боку Свяшчэннай Рымскай імперыі перамовы вялі прынцыпкамісар Готліб фон Віндзіш-Грац і пасланнік аўстрыйскага рэйхстага Тэадор Генрых фон Штратман. Паколькі імперскія саслоўі, у прыватнасці Савет выбаршчыкаў, загадзя паказалі, што пагадзяцца на прызнанне «палітыкі далучэння», імператар не прыцягваў іх да перамоваў. Аднак пасланнікаў рэйхстага інфармавалі аб іх ходзе.

Перагаворшчыкам Свяшчэннай Рымскай імперыі давялося пакінуць за французамі Страсбург і канчаткова прызнаць «далучэнне» да Францыі тэрыторый, занятых да 1 жніўня 1681 года: Люксембурга, Бамона, Бувіна, Шымэ і разбураных Куртрэ і Дыксмейдэ.

Вынікі
------

Хоць імператар і імперскія саслоўі спадзяваліся, што вынікі перамоў у Рэгенсбургу пакладуць канец французскай экспансіі на ўсход за кошт імперыі, неўзабаве стала відавочна, што гэта не так: Людовік XIV распачаў вайну за Пфальц­кую спадчыну (1688—1697).

Літаратура
----------

* Petitfils J.-C. Louis XIV: Chapitre XVII. Les réunions. — P.: Perrin, 2014. — ISBN 9782262063092.
* *Блюш, Ф.* Людовик XIV / Ф. Блюш; перевод Л. Д. Тарасенковой, О. Д. Тарасенкова. — Москва: Ладомир, 1998. — 815 с. — ISBN 5-86218-263-2.
* *Борисов, Ю. В.* Дипломатия Людовика XIV / Ю. В. Борисов. — Москва: Центр образовательной литературы, 2002. — 380, [1] с. [8] л. ил. к. портр. — (История дипломатии). — ISBN 5-7133-0305-5.
* *Дешодт, Э.* Людовик XIV / Эрик Дешодт; [пер. с фр. М. В. Добродеевой; вступительная ст. В. В. Эрлихмана]. — Москва: Молодая гвардия: Палимпсест, 2011. — 284, [2] с. [16] л. ил.: ил. карт. — (Жизнь замечательных людей: серия биографий: малая серия; Вып. 15). — ISBN 978-5-235-03428-0.
* *Птифис, Ж.—К.* Людовик XIV. Слава и испытания / Жан-Кристиан Птифис; [перевод с французского И. А. Эгипти]. — Санкт-Петербург: Евразия, 2008. — 382, [1] с. — (Историческая библиотека). — ISBN 978-5-8071-0285-0.


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**П'ер Вейрон** (фр. Pierre Veyron; 1 кастрычніка 1903, Эз, Францыя — 2 лістапада 1970, там жа) — французскі аўтагоншчык. Найбольшую вядомасць атрымаў дзякуючы перамозе ў гонцы 24 гадзіны Ле-Мана, і як даў імя аднаму з самых вядомых суперкараў ў гісторыі - Bugatti Veyron.

У 1932 годзе Вейрон пачынае працаваць з Бугаці. Ён працаваў тэставым кіроўцам і адначасова інжынерам праектыроўшчыкам. Таксама займаўся даводкай новых аўтамабіляў. Як завадскі кіроўца Бугаці ён удзельнічаў у заездах да 1937 года. У сезоне 1933 і 1934 ён нават выйграваў берлінскую гонку АФУС. У 1939 ён падняўся на вяршыню сваёй кар'еры, перамогшы разам з Жан-П'ерам Віміле гонку 24 гадзіны Ле-Мана.

Зноскі
------

Спасылкі
--------

* БіяграфіяАрхівавана 9 верасня 2012. на сайце кампаніі Bugatti (англ.)
* Статыстыка выступаў Архівавана 8 мая 2015. на гонках «24 гадзіны Ле-Мана» (англ.)
**Цэйтнот** (ад ням.: Zeit  — «час» + ням.: Not  — «патрэба») — становішча ў шахматах, пры якім гульцу трэба зрабіць яшчэ шмат хадоў, а часу ўжо не застаецца. Паняцце цэйтнот з'явілася пасля ўвядзення кантролю часу ў афіцыйных спаборніцтвах. Таксама можа выкарыстоўвацца ў некаторых настольных гульнях.

«Жорсткі» цэйтнот  — гэта становішча, калі ў гульца наогул не застаецца часу на ход (хвіліна ці менш на дзесяць і больш хадоў). Каб пазбегнуць адкрыта бессэнсоўных дзеянняў гульцоў у цэйтноце часам ужываецца *Byo-yomi* (баёмі). У гэтым выпадку гулец атрымлівае дадатковы час, але кожны наступны ход строга абмежаваны (напрыклад, хвіліна на адзін ход). Таксама гулец не мае права прымнажаць ці зберагаць хвіліны.

У сучасных шахматных спаборніцтвах усё шырэй ужываецца кантроль часу з даданнем, прапанаваны Робертам Фішэрам.

Слова выйшла з шахматнага лексікона і пачало ўжывацца ў іншых сферах. Сэнс — недахоп часу.

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 2 : М-Я. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0153-2
**Чунгара** (ісп.: Chungará) — возера, знаходзіцца ў правінцыі Парынакота, вобласці Арыка-і-Парынакота ў Чылі. Адно з самых высакагорных азёр у свеце з вышынёй люстэрка 4.570 м над узроўнем мора. Возера акружана некалькімі горнымі вяршынямі: падвойным вулканам Паячата, складзеным з вулканаў Парынакота і Памерапэ, гарой Сахама і вулканам Гуальятыры. Побач з возерам знаходзіцца возера Катакатані. Возера знаходзіцца на тэрыторыі Нацыянальнага Парку Лаўка, прыблізна ў 54 кіламетрах у ўсход ад Путру і ў 9 кіламетрах на захад ад мяжы з Балівіяй. Чунгара мае арыгінальную фаўну (больш 130 відаў раслін і жывёл).
**Сусветны рэйтынг снукерыстаў** — афіцыйная сістэма рэйтынгу прафесійных гульцоў у снукер. Выкарыстоўваецца для вызначэння аўтаматычнай кваліфікацыі і пасеву гульцоў на турнірах сусветнага снукернага туру. Сістэма падтрымліваецца кіруючым органам снукера — сусветнай асацыяцыяй прафесійнага більярда і снукера. Рэйтынг кожнага гульца заснаваны на яго выступах на рэйтынгавых турнірах за апошнія два гады і абнаўляецца пасля кожнага турніру. Сусветны рэйтынг з'явіўся з сезона 1976/1977 і падлічваўся па ачковай сістэме, замацаванай кіруючым органам, але з сезона 2014/2015 стала выкарыстоўвацца грашовая рэйтынгавая сістэма, заснаваная на прызавых грошах, якія атрымліваюць снукерысты на рэйтынгавых турнірах.

| ⛭Сусветныя снукерныя рэйтынгі |
| --- |
| 
* 1971/1972
* 1972/1973
* 1973/1974
* 1974/1975
* 1975/1976
* 1976/1977
* 1977/1978
* 1978/1979
* 1979/1980
* 1980/1981

 |
| 
* 1981/1982
* 1982/1983
* 1983/1984
* 1984/1985
* 1985/1986
* 1986/1987
* 1987/1988
* 1988/1989
* 1989/1990
* 1990/1991

 |
| 
* 1991/1992
* 1992/1993
* 1993/1994
* 1994/1995
* 1995/1996
* 1996/1997
* 1997/1998
* 1998/1999
* 1999/2000
* 2000/2001

 |
| 
* 2001/2002
* 2002/2003
* 2003/2004
* 2004/2005
* 2005/2006
* 2006/2007
* 2007/2008
* 2008/2009
* 2009/2010
* 2010/2011

 |
| 
* 2011/2012
* 2012/2013
* 2013/2014
* 2014/2015
* 2015/2016
* 2016/2017
* 2017/2018
* 2018/2019
* 2019/2020
* 2020/2021

 |
**Чумна́я па́лачка** (*Yersinia pestis*, раней *Pasteurella pestis*) — грамадмоўная бактэрыя з сямейства энтэрабактэрый.

Інфекцыйны агент бубоннай чумы, таксама можа выклікаць пнеўманію (лёгачную форму чумы) і сэптычную чуму. Усе тры формы адказныя за высокі ўзровень смяротнасці ў эпідэміях, якія мелі месца ў гісторыі чалавецтва, напрыклад такіх як Вялікая чума і «Чорная смерць», на рахунку апошняй з якіх — смерць траціны насельніцтва Еўропы за прамежак з 1347 па 1353 годы.

Роля *Yersinia pestis* у «Чорнай смерці» дыскутуецца. Некаторыя сцвярджаюць, што «Чорная смерць» распаўсюдзілася занадта хутка, каб быць выкліканай *Yersinia pestis*. ДНК гэтай бактэрыі знойдзены ў зубах памерлых ад «Чорнай смерці», тады як тэставанне сярэднявечных парэшткаў людзей, якія памерлі па іншых прычынах, не дало станоўчай рэакцыі на *Yersinia pestis*.

Гэта даказвае, што *Yersinia pestis* з'яўляецца як мінімум спадарожным фактарам у некаторых (магчыма, не ва ўсіх) еўрапейскіх эпідэміях чумы. Магчыма, што адбор, зроблены чумой, мог паўплываць на патагеннасць бактэрыі, адсеяць індывідаў, якія былі найбольш ёй схільныя.

Зноскі
------

1. ↑  Collins FM (1996). *Pasteurella, Yersinia, and Francisella.* In: *Barron's Medical Microbiology* (Barron S *et al*, eds.) *(4th ed. ed.). Univ of Texas Medical Branch. (via NCBI Bookshelf).*
2. ↑  Ал Бухбиндер. Между чумой и эболой Архівавана 11 студзеня 2018. — у артыкуле, надрукаваным у часопісе «Знание—Сила» № 2 за 2002 год прыводзяцца разважанні, якія крытыкуюць сувязь бактэрыі з чумой.
3. ↑  Drancourt M; Aboudharam G; Signolidagger M; Dutourdagger O; Raoult D. (1998). "Detection of 400-year-old *Yersinia pestis* DNA in human dental pulp: An approach to the diagnosis of ancient septicemia". *PNAS* **95** (21): 12637–12640. .  Архіўная копія **(нявызн.)**. Архівавана з першакрыніцы 21 лютага 2007. Праверана 18 кастрычніка 2014.
4. ↑  
Drancourt M; Raoult D. (2002). "Molecular insights into the history of plague.". *Microbes Infect.* **4**: 105–9. .

Літаратура
----------

* *Козлов М. П.* Чума (природная очаговость, эпизоотология, эпидемические проявления). — М.: Медицина  (руск.) (бел. 1979. — 192 с.
**РГД-5** (ручная граната, дыстанцыйная, Індэкс ГРАУ — 57-Г-717) — савецкая наступальная ручная граната, належыць да проціпяхотных аскепкавых ручных гранатаў дыстанцыйнага дзеяння наступальнага тыпу.

Граната прызначана для паразы асабовага складу суперніка аскепкамі корпуса пры сваім выбуху. Цэлі граната дасягае за кошт кідка рукой. Дыстанцыйнага дзеяння — азначае, што граната выбухне праз вызначаны час (3,2—4,2 секунды) пасля таго, як яе выпусцяць, незалежна ад іншых умоў. Граната РГД-5 — наступальнага тыпу. Гэта азначае, што аскепкі гранаты маюць невялікую масу і ляцяць на далёкасць меншую, чым магчымая далёкасць кідка.

Характарыстыкі
--------------

* Маса, кг: 0,31
* Даўжыня, мм: 114
* Дыяметр, мм: 56,8
* Выбуховае рэчыва: траціл
* Маса выбуховага рэчыва, кг: 0,11
* Механізм дэтанацыі: Запал УЗРГ, УЗРГМ, ці УЗРГМ-2
* Час гарэння запавольніка запала 3,2—4,2 секунды.

Звонку граната мае авальны корпус з тонкай сталі. Абцякальны корпус сабраны з верхняй і ніжняй частак, кожная з якіх улучае вонкавую абалонку і ўкладыш. Адтуліна для запала пры захоўванні зачыняецца пластмасавым коркам. Маса гранаты з запалам 310 г. Зарад выбуховага рэчыва — траціл масай 110 грам. Далёкасць разлёту аскепкаў — 30 метраў.

Ужыванне
--------

Запал гранаты ўніверсальны, прыдатны таксама да гранатаў РГ-42 і Ф-1. Марка запала: УЗРГ, УЗРГМ (з другой паловы 1950-х гадоў), ці УЗРГМ-2. Усе гэтыя запалы ўзаемазаменныя. Адтуліна для запала ў корпусе гранаты зачынена пластмасавым коркам, каб не трапляў бруд.

Для ўжывання гранаты трэба разагнуць вусікі засцерагальнай чакі, узяць гранату ў правую руку так, каб пальцы прыціскалі рычаг да корпуса.

Перад кіданнем гранаты, прасунуўшы ўказальны палец левай рукі ў кольца чакі, выдраць чаку. Граната можа працягваць заставацца ў руцэ колькі заўгодна, бо пакуль не адпушчаны рычаг, ударнік запала не можа пабіць капсуль.

Пасля выбару моманту кідка і цэлі кінуць гранату ў цэль. У гэты момант рычаг пад уплывам спружыны ўдарніка павернецца, вызваляючы ўдарнік, і адляціць убок. Ударнік насячэ капсуль і праз 3,2?4,2 секунды адбудзецца выбух.

Граната РГД-5 прынята на ўзбраенне ў 1954 годзе, наўзамен наступальнай гранаты РГ-42. Досвед Другой сусветнай вайны паказаў, што далёкасць разлёту аскепкаў РГ-42 часам перавышала далёкасць кідка, ствараючы пагрозу паразы кідальніка.

Навучальна-імітацыйная мадыфікацыя гранаты завецца УРГ-Н (навучальная ручная граната — наступальная).

Гл. таксама
-----------

* РГ-42
* Ф-1
* РГН
* РГО
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Алендскі.
**Януш Алендскі** (? — 1580) — вялікалітоўскі дзяржаўны дзеяч.

Біяграфія
---------

Паходзіў са шляхецкага роду Алендскіх герба «Равіч», другі сын мельніцкага войскага Станіслава, брат Крыштафа, апекун малых дзяцей апошняга. Пачынальнік кальвінскай галіны роду, якая пражывала ў Вялікім Княстве Літоўскім.

Цівун платэльскі ў Жамойцкай зямлі (1540), староста браньскі (1565). Ленны ўладальнік маёнтка Хрустаў з фальваркамі Яманты, Калонна і Лапеніца, дамоў і пляцаў у Ваўкавыску. У 1574 годзе набыў ад князя Шчаснага Яраславіча і Лізаветы з Хадкевічаў Галоўчынскіх маёнтак Мачульна ў Ваўкавыскім павеце.

Сям’я
-----

Жанаты з Ганнай Рыгораўнай з Трызнаў, пакінуў сыноў Яна (пам. 1614, нашчадкаў не пакінуў) і Крыштафа, а таксама дачку Кацярыну.

Літаратура
----------

* Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — С. 22. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2.


| ?Януш Алендскі (сын Станіслава) — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Януш Алендскі |  | Станіслаў Алендскі |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |
Паўночна-Каўказскі эканамічны раён на карце Расіі
**Паўночна-Каўказскі эканамічны раён** — адзін з 11 эканамічных раёнаў Расійскай Федэрацыі, складаецца з 10 суб'ектаў Федэрацыі:

1. Рэспубліка Адыгея
2. Рэспубліка Дагестан
3. Рэспубліка Інгушэція
4. Кабардзіна-Балкарская Рэспубліка
5. Карачаева-Чаркеская Рэспубліка
6. Краснадарскі край
7. Растоўская вобласць
8. Рэспубліка Паўночная Асеція — Аланія
9. Стаўрапольскі край
10. Чачэнская Рэспубліка

Хоць раён займае ўсяго 2 % плошчы краіны (355,1 тыс.), тут пражывае 19 445 604 чалавек (13,6 %). Галоўная спецыялізацыя раёна — аграпрамысловая вытворчасць, якое ўключае ўсё тры звяны АПК. Апроч гэтага, у раёне развіты металаёмістае машынабудаванне, хімічная прамысловасць.

Эканоміка-геаграфічнае становішча
---------------------------------

Гэта самы паўднёвы раён краіны. Ён мае выхад да Азоўскага, Чорнага і Каспійскага мораў. Раён знаходзіцца на перакрыжаванні транспартных магістраляў з паўночных, цэнтральных і ўсходніх раёнаў Расіі ў краіны Закаўказзя, Міжземнамор'я і замежнай Азіі. Ён мяжуе з развітымі раёнамі Украіны, а таксама з Паволжскім і Цэнтральна-Чарназёмным раёнамі Расіі.

Прыродныя ўмовы і рэсурсы
-------------------------

Наяўнасць у назве раёна слова «Каўказ» наводзіць на думку пра горны характар гэтага раёна. На самой жа справе паўночны схіл Каўказскага хрыбта займае малаважную частку раёна. Пераважны раўнінны рэльеф у спалучэнні з доўгім гарачым і сонечным летам і вельмі ўрадлівымі чарназёмамі ствараюць тут найбольш спрыяльныя ў краіне ўмовы для вядзення сельскай гаспадаркі. Не выпадкова гэты раён называюць Еўрапейскім Поўднем. Мінеральныя рэсурсы адносна невялікія. Гаспадарчае значэнне маюць вугаль у Растоўскай вобласці, нафта Чачні і прыродны газ Стаўраполля. У Паўночнай Асеціі — Аланіі — радовішчы поліметалічных, у Кабардзіна-Балкарыі — вальфрамава-малібдэнавых, а ў Карачаева-Чаркесіі — медных руд.

Літаратура
----------

* Даринский А. В. География России. М — «Просвещение», 1998
* Домогацких Е. М. География 9 класс. М — «Русское слово», 2009
* Морозова Т. Г. Региональная экономика. М — «Юнити»,1995
* Морозова Т. Г. Регионоведение. М — «Юнити», 1998
* Семенов В. Настоящий Клондайк // Эксперт. 1998. № 45
* Семенов В. Новый курс аграрной политики // Экономист. 1999. № 1

| Эканамічныя раёны Расійскай Федэрацыі |
| --- |
| Расія | 
* Усходне-Сібірскі
* Волга-Вяцкі
* Далёкаўсходні
* Заходне-Сібірскі
* Паволжскі
* Паўночны
* Паўночна-Заходні
* Паўночна-Каўказскі
* Уральскі
* Цэнтральна-Чарназёмны
* Цэнтральны

 |
**П36** (паравоз 36-га тыпу, часта ў літаратуры пазначаецца як тып 2-4-2; мянушка — *Генерал* (за характэрныя каляровыя паласы («лампасы») па баках), часам памылкова — *Перамога*) — савецкі магістральны пасажырскі паравоз, які выпускаўся Каломенскім заводам з 1950 па 1956 гады. Па магутнасці ён быў эквівалентны паравозу серыі ІС, але меў нагрузку ад восяў на рэйкі не больш за 18 тс, дзякуючы гэтаму мог эксплуатавацца на большасці савецкіх чыгунак, замяніў паравозы серыі Су і прыкметна падвысіў вагу пасажырскіх цягнікоў. Апошні паравоз серыі (П36-0251) стаў для Каломенскага заводу апошнім пабудаваным паравозам.

Насуперак распаўсюджанаму памылцы, паравозам «Перамога» з’яўляецца зусім не П36, а Л. Паравозы серыі Л выпускаліся з 1945 года і першапачаткова (да студзеня 1947 года) насілі абазначэнне серыі П — «Перамога».

П36 у Беларусі
--------------

Адзін паравоз П36 экспануецца ў Брэсцкім чыгуначным музеі, другі стаіць на пасажырскай платформе паміж левым і правым бокам Оршы-Цэнтральнай.