**Джэбель-Баркал** (араб.  جبل بركل‎‎‎) — археалагічны помнік у аднайменным скальным масіве на поўначы Судана. У 2003 г. унесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА разам з месцам знаходжання старажытнага горада Напата. Ахоўваемая плошча — 183 га. У яе склад таксама ўваходзіць археалагічны помнік Нуры.

Гісторыя
--------

Джэбель-Баркал уяўляе сабою скальны масіў з плоскай вяршыняй да 98 м у вышыню. Размешчаны ў даліне Ніла, не далёка ад чацвёртага парога. Каля 1450 г. да н. э. пасля заваявання дзяржавы Керма Джэбель-Баркал і навакольныя тэрыторыі былі абраны старажытнымі егіпцянамі для пабудовы адміністрацыйнага цэнтра Нубіі, горада Напата. Скальны масіў быў прысвечаны богу Амону і атрымаў назву Свяшчэннай скалы. Старажытнаегіпецкае пісьмо адлюстроўвала назву наступным чынам:

На працягу 2 тысячагоддзяў (да VI ст. н. э.) Джэбель-Баркал з'яўляўся месцам шанавання, пахавання, будаўніцтва храмаў і адлюстравання культурнага развіцця Нубіі. У перыяд 850 - 250 гг. да н. э. тут дамінавалі прыклады кушыцкага мастацтва эпохі Напаты. У перыяд з 250 г. да н. э. да 350 г. н. э. — эпохі Мероэ.

Брытанскія даследчыкі ўпершыню паведамілі аб Джэбель-Баркал у 1820 г. У 1916 - 1920 гг. ён вывучаўся амерыканскім егіптолагам Дж. А. Рэйснерам, які арганізоўваў раскопкі Кермы. У 1973 г. італьянская археалагічная экспедыцыя пачала сістэматычныя раскопкі. З 1986 г. раскопкі набылі міжнародны характар, кантралююцца Нацыянальнай службай старажытнасцяў Судана. У 2003 г. Джэбель-Баркал унесены ў спіс сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Археалогія
----------

У скальным масіве Джэбель-Баркал і непасрэдна каля яго выяўлены наступныя археалагічныя пласты і асобныя месцы археалагічных знаходак:

* **B 100**: палац эпохі Мероэ (200 г. да н. э. - пачатак н. э.; памеры 37 м x 32 м)
* **B 200**: храм Амона VII ст. да н. э. у паўднёва-заходняй частцы скальнага масіва.
* **B 300**: храм Маат VII ст. да н. э.
* **B 300-sub**: рэшткі храма, які папярэднічаў пласту B 300
* **B 350**: помнік фараона VII ст. да н. э.
* **B 500**: Вялікі храм Амона з сырцовай цэглы эпохі Напаты
* **Пляцоўка 501**: карабельны прыпынак I ст. да н. э.
* **Пляцоўка 502**: карабельны прыпынак VII ст. да н. э.
* **Пляцоўка 551**: карабельны прыпынак, пабудаваны на мяжы н.э.
* **B 560/570/580**: пласты ўтрымоўваюць малыя храмы эпохі Мероэ
* **B 600**: старажытнаегіпецкі будынак другой паловы 2 тысячагоддзя да н. э. Рэканструяваўся ў эпоху Напаты
* **B 700**: невялікі храм Амона VII ст. да н. э.
* **B 800**: храм Амона VIII ст. да н. э.
* **B 900**: невялікі, вельмі разбураны храм VIII ст. да н. э.
* **B 1000**: круглявы калодзеж
* **B 1150**: рэшткі храма з каменю і цэглы эпохі Напаты
* **B 1200**: палац эпохі Напаты ў егіпецкім стылі
* **Пячора I**: знаходзіцца на вышыні каля 83 м, мае глыбіню да 14 м. У пячоры знойдзены рэшткі старажытных здабытчыкаў будаўнічага каменю
* **Пячоры II**: 6 невялікіх пячор з рэшткамі графіці эпохі Мероэ

Акрамя таго, каля заходняга схіла Джэбель-Баркал выяўлена месца пахавання, якое ўключае піраміды і магільні канца эпохі Напаты — пачатку эпохі Мероэ (каля 300 - 50 гг. да н. э.). Каля Джэбель-Баркал адкрыты археалагічны музей, у якім экспануюцца найбольш цікавыя знаходкі.

Гл. таксама
-----------

* Санам

Галерэя
-------

* Малюнак XIX ст.Малюнак XIX ст.
* Піраміды Джэбель-БаркалПіраміды Джэбель-Баркал
* Калоны пласта B 300Калоны пласта B 300
* Роспіс у храме МаатРоспіс у храме Маат
* Статуя каля храма АмонаСтатуя каля храма Амона
* Храм пласта B 500Храм пласта B 500
* Выява фараона КаштыВыява фараона Кашты
* Кераміка эпохі Мероэ з Джэбель-БаркалКераміка эпохі Мероэ з Джэбель-Баркал

Спасылкі
--------



|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Джэбель-Баркал на Вікісховішчы |

* Сайт ЮНЕСКА
* Гісторыя і археалогіяАрхівавана 2 чэрвеня 2013.

| ⛭Сусветная спадчына ў Судане |
| --- |
| Культурныя помнікі | Джэбель-Баркал, Эль-Куру, Нуры, Санам і Зума[pl] (2003) ·  Мероэ, Мусаўварат ас-Суфра і Нака (2011) | Welterbe-Emblem Flagge des Sudan |
| Прыродныя помнікі | Нацыянальныя марскія запаведнікі Санганеб[pl] і Дунганаб[en] – Мукаўвар[pl] (2016) |