recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Абухава.
Хакей з мячом
**Абу́хава** — пасёлак гарадскога тыпу ў Нагінскім раёне Маскоўскай вобласці Расіі.

Пасёлак падзяляецца на дзве часткі аўтатрасай Масква — Ніжні Ноўгарад. У Абухава працякаюць дзве ракі — Клязьма і яе прыток — Ша́лаўка.

Гісторыя
--------

Першае дакладнае згадка пра Абухава на Клязьме, сустракаецца ў пісцовай кнізе 1573—1574 года па Маскоўскім павеце.

У 1708 г. англійскі камерсант Андрэй Стэльс будуе ў Абухава парахавы завод, які пазней атрымлівае манапольнае права на вытворчасць пораху. У першай палове 19-га стагоддзя завод абанкруціўся і быў прададзены на таргах.

У 1775 г. у раёне завода ўтворана Абухаўская Падгародная слабада.

У 1852 і 1857 года Анісім Цюляеў і Міхаіл Бруна будуюць суконную і дывановую фабрыкі адпаведна. Пасля рэвалюцыі абедзве фабрыкі пераходзяць пад кантроль рабочых, а ў 1958 годзе аб'ядноўваюцца ў Абухаўскі дывановае-суконных камбінат імя У. І. Леніна.

У 1938 годзе ўказам УЦВК Абухава пераўтворана ў рабочы пасёлак.

У 2002 годзе ператвораны ў ААТ «Дываны Абухава» камбінат абанкруціўся, а ў 2006 годзе быў ліквідаваны.

З 1 студзеня 2006 г пасёлак Абухава разам з суседнім сялом Балабанава ўваходзіць у склад муніцыпальнага адукацыі «Гарадское паселішча Абухава».

Насельніцтва
------------

Насельніцтва Абухава у розныя гады:

| год | колькасць насельніцтва
  |
| --- | --- |
| 1775 | 281 абодвух палоў
  |
| 1816 | 390 абодвух палоў
  |
| 1897 | 1014
  |
| 1897 | 1542
  |
| 1925 | 3867
  |
| 1929 | 3905
  |
| 1957 | 7800
  |
| 2002 | 10746
  |
| 2007 | 11170 (разам з Балабанава)
  |
| 2008 | 10616
  |
|
| 2009 | 10632
  |
|

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт адміністрацыі Архівавана 18 верасня 2010.
* Гістарычныя даведка пра пасёлак
**«American Chopper»** — амерыканскі рэаліці[en]-серыял, які транслюецца на «Discovery Channel», вытворчасці «Pilgrim Films & Television[en]». У цэнтры серыяла — Пол Тэўтул-старэйшы[en] (яго часта называюць *старэйшым*) і яго сын Пол Тэўтул-малодшы[en] (таксама вядомы як *Полі* або проста *малодшы*), якія вырабляюць матацыклы ў стылі чопер[en]. «Orange County Choppers[en]» знаходзіцца ў Ньюбургу, штат Нью-Ёрк[en]. Супрацьлеглыя працоўныя і творчыя стылі каманды бацькі і сына і іх выніковыя слоўныя спрэчкі былі адметнай рысай серыяла да 2008 года, калі выбуховая спрэчка прывяла да спынення працы Пола-малодшага і яго сыходу, каб заснаваць канкуруючую чопер-кампанію, «Paul Jr. Designs[en]».

Серыял першапачаткова трансляваўся на «Discovery Channel» з сакавіка 2003 года. У снежні 2007 года серыял пераехаў на даччынны канал «Discovery» TLC[en], пачынаючы з 18-гадзіннага марафону. Прэм’ера першага сезона на TLC адбылася ў студзені 2008 года. 6 сезон пачаўся ў красавіку 2009 года, але серыял быў адменены TLC у лютым 2010 года. У ліпені 2010 года TLC абвясціла, што Тэўтулы вернуцца ў новай серыі «American Chopper: Senior vs. Junior». Прэм’ера «Senior vs. Junior» адбылася на TLC, але неўзабаве была перанесена на «Discovery» у сярэдзіне першага сезона. «Discovery Channel» абвясціў, што шоў скончыцца паказам «The Chopper Live: The Revenge» 11 снежня 2012 года пасля 10 гадоў.

Гл. таксама
-----------

* Orange County Choppers bikes[en]

Зноскі
------

1. ↑  fernsehserien.de Праверана 1 чэрвеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54871129'></a>

Спасылкі
--------

* American Chopper на сайце «*Internet Movie Database*» (англ.)
* Pilgrim Films American Chopper Website
* American Chopper: Senior vs. Junior official website
* *American Chopper* (англ.) на сайце MobyGames
* *American Chopper 2* (англ.) на сайце MobyGames

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Česko-Slovenská filmová databáze · Internet Movie Database · Metacritic |
**Абуховая зброя** — зброя бліжняга бою, якая складаецца з рукаяці і сякучай альбо ўдарнай рабочай часткі. Эфектыўнасць выкарыстання абуховай зброі дасягалася ўзмацненнем сякучага дзеяння ці аглушальна-дробячага ўдарнага эфекту за кошт даўжыні рукаяці, якая павялічвала кінетычную энергію зброі. 

У Беларусі найбольш старажытная абуховая зброя прадстаўлена каменнымі свідраванымі шліфаванымі сякерамі (III тысячагоддзе да н.э.) і булавамі (канец III—пачатак II тысячагоддзяў да н.э.), у жалезным веку — сякерамі. У старажытнарускі час акрамя шырокага асартыменту сякер (у т.л. чаканы), выкарыстоўваліся булавы і кісцяні. Асартымент абуховай зброі эпохі Вялікага Княства Літоўскага складалі сякеры і чаканы, кляўцы, дубіны, булавы, перначы, кісцяні, баявыя цапы. Большасць сякер гэтага часу мелі універсальнае прызначэнне, гэта значыць маглі выкарыстоўвацца і як прылады працы, і як зброя. Мела месца працяглае, да XVII ст. бытаванне сякер даўніх тыпаў, што сфарміраваліся яшчэ ў XII—XIII стст. Шырокае распаўсюджанне атрымалі кляўцы, якія ў дакументах пазначаны як «кірка», «kilof», «nadziak». Клявец XIV ст. ў выглядзе сякеркі з надзвычай вузкім лязом выяўлены ў Гомелі, з дзюбападобнай баявой часткай і малаткападобным абухом — у пластах XVI ст. Крычава. У той жа час традыцыйны від абуховай зброі — кісцяні — паступова выцясняўся з баявога ўжытку. Жалезная гірка кісцяня з шыпамі, знойдзеная на помніку Лучна-1 (Полацкі раён), датуецца 1-й паловай XVI ст.

Літаратура
----------

* Бохан, Ю. М. Вайсковая справа ў Вялікім княстве Літоўскім у другой палове XIV — канцы XVI ст. — Мінск:, 2008. —
* Бохан, Ю. М. Плавінскі, М. А. Абуховая зброя / Ю. М. Бохан, М. А. Плавінскі // Археалогія Беларусі: энцыклапедыя: у 2 т. / [склад. Ю. У. Каласоўскі; рэдкалегія: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.]. Т. 1: А ― К. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2009. — 492, [1] c. — С. 14—15. — ISBN 978-985-11-0353-5.
* Клімаў, М. В. Зброя, ваенны рыштунак вершніка і каня з помніка Лучна-1 (па матэрыялах археалагічных раскопак 1999–2000 гг.) // МАБ. 2001. № 3. — С. 261—264.
* Ткачоў, М. А. Мяцельскі, A. A. Зброя і рыштунак вершніка з раскопак Крычава // ГАЗ. — 1994. — № 4. — С.
AMD Am386DX-40 CPU
Am386SX/SXL
Працэсар Am386 фірмы AMD, сумяшчальны з працэсарам Intel 80386, быў выпушчаны ў 1991 годзе.

Am386 меў невялікае энэргаспажыванне. Эканамічнасць дазваляла яму дасягаць больш высокай частаты, чым у галоўнага канкурэнта: яго старэйшая мадэль у керамічным корпусе працавала на частаце 40 МГц, у той час як самая старэйшая мадэль Intel 80386 дасягала толькі 33 МГц, а большасць працэсараў Intel працавалі на частаце 16-25 МГц.

Ва ўмовах абвастрыўшайся ў пачатку 90-х гадоў барацьбы платформ гэты працэсар быў удалым рашэннем, які не патрабаваў вялікіх выдаткаў на вялікую прадукцыйнасць. На той момант было ўжо відавочна, што састарэлыя камп’ютары будуць хутка цалкам выціснуты.

| ⛭Працэсары AMD |
| --- |
| Болей не вырабляюцца | 
* *Да x86:* Am9080
* Am2900
* *x86 (16 біт):*
* Am286
* *x86-32/IA-32 (32 біты):*
* Am386
* Am486
* Am5x86
* K5
* K6
* K6-2
* K6-III
* Duron
* Athlon
	+ XP
* *x86-64/AMD64 (64 біты):*
* Mobile Athlon 64
* *RISC:*
* Am29000
* Alchemy

 |
| Сучасныя/Апошнія | 
* Sempron
* Athlon 64
* Athlon 64 FX
* Athlon 64 X2
* Phenom
* Phenom II
* Turion 64
* Turion 64 X2
* Turion X2 Ultra
* Opteron

 |
| Будучыя | 
* AMD Fusion
* Bulldozer

 |
| Спіс мікрапрацэсараў AMD • Раз'ёмы працэсараў • Тыпы карпусоў працэсараў |
**Чорны чацвер** — дзень, калі падчас Карэйскай вайны ВПС ЗША страцілі больш за 10 бамбавікоў B-29, збітых ці падбітых савецкімі знішчальнікамі МіГ-15 .

Баявыя задачы ВПС ЗША
---------------------

12 красавіка 1951 гады буйная групоўка амерыканскіх ВПС вылецела на баявое заданне. Іх мэтай было знішчэнне стратэгічна важнага чыгуначнага маста праз раку Ялуцзян, па якім ажыццяўлялася забеспячэнне паўночнакарэйскай арміі з боку Кітая .

Аснову групоўкі складалі 48 бамбавікоў B-29 "Superfortress", якіх суправаджалі паўтары сотні знішчальнікаў F-80 і F-84 .

Баявыя дзеянні
--------------

36 савецкіх самалётаў МіГ-15 былі падняты па трывозе і накіраваліся насустрач амерыканскай групоўцы. Яны атакавалі суперніка зверху і ў пікіраванні расстралялі амерыканскія B-29.

Менш чым за 20 хвілін бою было знішчана 12 амерыканскіх бамбавікоў і 5 знішчальнікаў. Яшчэ 13 самалётаў B-29 былі пашкоджаны і былі спісаны пасля вяртання на аэрадром. 

120 амерыканскіх лётчыкаў, якія выскачылі з парашутам з падбітых самалётаў, патрапілі ў палон да паўночнакарэйцаў .

Сярод савецкіх знішчальнікаў падчас гэтай бітвы страт не было.

Наступствы
----------

Адным з важных наступстваў «чорнага чацвярга» стала адмова амерыканцаў ад масіраваных бамбардзіровачных налётаў.

У далейшым бамбардзіроўкі выконваліся самалётамі-адзіночкамі і пераважна ноччу, што значна знізіла ўрон ад іх бамбардзіровачных налётаў.

Заўвага
-------

1. ↑  *Малишевский Н.*. 12 апреля — чёрный день авиации США **(нявызн.)**.  fondsk.ru (12 красавіка 2015). Праверана 15 красавіка 2015.
2. ↑  *Николай Грищенко*. "Черный четверг": как МиГ-15 нанесли сокрушительное поражение ВВС США (руск.) (12 красавіка 2020). Праверана 11 ліпеня 2022.
**Чорныя металы** — жалеза і яго сплавы (сталі, ферасплавы, чыгуны), у адрозненне ад астатніх металаў, званых каляровымі, чорныя металы складаюць больш за 90 % усяго аб'ёму металаў, якія выкарыстоўваюцца ў эканоміцы, з іх асноўную частку складаюць розныя сталі.

Чыгуны — сплавы жалеза з вугляродам, пры ўтрыманні вугляроду больш 2,14 % (у некаторых чыгунах да 6 %). Чыгуны дзеляцца на белыя, шэрыя і кавання.
Сталі — сплавы жалеза з вугляродам пры ўтрыманні вугляроду менш 2,14 %.

* нізкавугляродзістыя (менш 0,25 %)
* вугляродзістыя (0,25 — 0,6 %)
* высокавугляродзістыя (больш за 0,6 %)

Акрамя вугляроду ў чыгуну і сталі змяшчаюцца іншыя кампаненты, такія як крэмній, марганец, сера, фосфар.

Гл. таксама
-----------

* Чорная металургія

Літаратура
----------

* Хімічны слоўнік навучэнца. Мн. «Народная асвета», 2004, С.271
**Краснапольскі гісторыка-этнаграфічны музей** — музей, заснаваны ў г.п.Краснаполле паводле рашэння Краснапольскага раённага Савета народных дэпутатаў ад 19.11.1991 г. Адкрыты для наведвальнікаў у 1994 г. у былым будынку раённага вузла сувязі. Музеем кіравалі В.М.Коршыкаў, В.І.Лазовік. З 2004 г. дырэктар А.В.Васількова.

Асноўны фонд музея (2008) налічвае 3049 адзінак захоўвання, навукова-дапаможны — 375 адзінак Агульная плошча экспазіцыі 222 м². Найбольш значныя калекцыі: нумізматыкі, фалерыстыкі, зброі, фотаздымкаў, ручнікоў, народнага адзення.

У музеі дзейнічаюць 4 экспазіцыйныя і выставачная залы. Экспазіцыя «Боль Чарнобыля» прадстаўлена фотаздымкамі і дакументамі, якія расказваюць аб ліквідацыі наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай атамнай электрастанцыі ў Краснапольскім раёне, перасяленні жыхароў раёна з забруджаных месцаў, аб пакінутых населеных пунктах раёна, аздараўленні і адпачынку дзяцей. Змешчаны пералік адселеных вёсак Краснапольшчыны. Частку залы займае дыярама «Радаўніца», прысвечаная ўшанаванню памяці продкаў у пакінутых сёлах.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Бяласіца.

**Бяла́сіца** (балг.: Беласица, макед.: Беласица, грэч. Μπέλλες) — невялікі горны хрыбет у вобласці Македонія.

Вышэйшы пункт — гара Радамір (2029 м), размешчаная на мяжы Балгарыі і Грэцыі. Сам масіў знаходзіцца на тэрыторыі трох краін: Грэцыі (45 %), Паўночнай Македоніі (35 %) і Балгарыі (20 %). Даўжыня хрыбта — каля 60 км, шырыня — да 9 км.

У гісторыі Балгарыі горы Бяласіца вядомыя Бяласіцкай бітвай (іншая назва — бітва пры Клідыёне), калі 29 ліпеня 1014 года візантыйскія войскі каля сяла Ключ у даліне Струміцы нанеслі балгарскаму войску цяжкія страты, паскорыўшы падзенне Заходне-Балгарскага царства.

Заўвагі
-------

1. ↑  ВСЭ. Бяласіца Архівавана 18 мая 2009.
2. ↑  Вакол свету. Хранограф. 29 ліпеня 1014 года Архівавана 5 сакавіка 2016.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Бяласіца (горы)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
**Лу́дзенскі раён** (лат.: Ludzas rajons) — былы адміністрацыйны раён на ўсходзе Латвіі ў рэгіёне Латгалія. Межаваў з Балвскім, Резекненскім і Краслаўскім раёнамі Латвіі, а таксама з Пскоўскай вобласцю Расіі і Віцебскай вобласцю Беларусі. У 2009 годзе ў выніку адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы Лудзенскі раён быў падзелены на 4 краі: Лудзенскі, Карсаўскі, Цыблскі і Зілупскі .

Гісторыя
--------

Да 1917 года на тэрыторыі Лудзенскага раёна размяшчалася паўднёвая частка Люцынскага павета Віцебскай губерні. 11 лістапада 1959 года да Лудзенскага раёна быў далучаны Зілупскі раён, а 17 красавіка 1962 года — частка тэрыторыі скасаванага Карсаўскага раёна.

Гарады і пасёлкі
----------------

* горад Лудза — 10 822 чал.
* горад Карсава — 2722 чал.
* горад Зілупэ — 1953 чал.

Транспарт
---------

Транспартныя сувязі Лудзенскага раёна ажыццяўляліся праз чыгунку (248 км ад Рыгі).

Зноскі
------

1. ↑  Ведомости Верховного Совета СССР. № 46 (978), 1959 г.
2. ↑  Ведомости Верховного Совета СССР. № 18 (1105), 1962 г.
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ліндэ.



**Ан Крысцін Ліндэ** (шведск.: Ann Christin Linde; нар. 4 снежня 1961, Хельсінгбарг, Швецыя) — Міністр замежных спраў Швецыі (з 10 верасня 2019), шведскі палітык, дзеяч Сацыял-дэмакратычнай партыі Швецыі. У 1989 годзе выйшла замуж за Матса Эрыксана. Мае дваіх дзяцей. Скончыла Стакгольмскі універсітэт па спецыяльнасці паліталогія, сацыялогія і эканоміка ў 1994 годзе.

Палітычная кар’ера
------------------

На працягу 1990-х гадоў Ліндэ працавала ў розных шведскіх дзяржаўных установах, у тым ліку ў Міністэрстве па грамадзянскіх справах, Міністэрстве замежных спраў, Міністэрстве абароны. З 2000 па 2013 год была міжнародным сакратаром Сацыял-дэмакратычнай партыі Швецыі. У 2013—2014 гадах — кіраўнік міжнароднага аддзела Еўрапейскай сацыялістычнай партыі ў Бруселі. У 2014—2016 гадах займала пасаду дзяржаўнага сакратара ў Міністэрстве юстыцыі Швецыі. З 2016 па 2018 год была Міністрам па справах Еўрасаюза і гандлю ва ўрадзе С. Лёвена. У студзені—верасні 2019 года — Міністр знешняга гандлю і па справах Поўначы.

Адносіны да Беларусі
--------------------

24—25 лістапада 2019 года Ан Ліндэ наведала Мінск з афіцыйным візітам. Гэта быў першы візіт шведскага Міністра ў Беларусь больш чым за 27 гадоў. На сустрэчы з Прэзідэнтам Беларусі Аляксандрам Лукашэнка адзначана зацікаўленасць у выбудоўванні ўзаемапаважлівых і добрасуседскіх адносін паміж Беларуссю і Еўрапейскім саюзам.

Падчас перагавораў у МЗС Беларусі з Міністрам замежных спраў Уладзімірам Макеем бакі абмеркавалі актуальны стан і перспектывы развіцця дыялогу Беларусі з Еўрапейскім саюзам, у тым ліку ў рамках ініцыятывы «Усходняе партнёрства», рэгіянальнае супрацоўніцтва, магчымыя крокі па ўмацаванні глабальнай і рэгіянальнай бяспекі, праблематыку правоў чалавека, вынікі праведзеных у Беларусі парламенцкіх выбараў, а таксама пытанні міжнароднай палітыкі, якія ўяўляюць узаемную цікавасць.

У Мінску Анн Ліндэ заявіла, што МЗС Швецыі рэкамендавала выкарыстоўваць у шведскай мове назву «Belarus» замест «Vitryssland». «Гэта прызнанне беларускай грамадзянскай супольнасці і народа, які доўгі час хацеў падкрэсліць нацыянальную ідэнтычнасць і суверэнітэт сваёй краіны», — адзначыла Міністр замежных спраў Швецыі.

Таксама яна сустрэлася ў Мінску з прадстаўнікамі грамадзянскай супольнасці і палітычных партыяў.

Зноскі
------

1. 1 2   Праверана 21 лютага 2017.
2. ↑  belsat.eu

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Ан Ліндэ на Вікісховішчы |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| Тэматычныя сайты | Рыксдаг |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · OpenSanctions |
**Універсітэт Усходняга Кітая** (або літаральна **Класічны ўніверсітэт Усходняга Кітая**, кіт.: 华东师范大学, англ.: East China Normal University) — кітайская дзяржаўная вышэйшая навучальная ўстанова, якая мае статус універсітэта і знаходзіцца ў горадзе Шанхай.

Разам з Пекінскім універсітэтам і Цэнтральна-Кітайскім універсітэтам ва Ухані з'яўляецца адным з трох самых прэстыжных універсітэтаў Кітаю.

Агульная характарыстыка
-----------------------

Ён быў утвораны ў 1951 годзе ў выніку зліцця Вялікага кітайскага ўніверсітэта, заснаванага ў 1924 годзе, і Універсітэта Кван Хуа, які ўзнік на базе каледжа Святога Яна, заснаванага у Шанхаі ў 1879 годзе. Яго першапачатковая роля складалася ў падрыхтоўцы настаўнікаў для сярэдняй і вышэйшай адукацыі, але вельмі хутка ў ім з'явіліся даследчыкі вышэйшага класа і вучэльня ператварылася ў элітны ўніверсітэт з інтэнсіўнымі даследаваннямі.

У цяперашні час універсітэт складаецца з больш чым 22 школ, каледжаў і інстытутаў, размешчаных у двух кампусах па ўсім Шанхаі. Універсітэт ўключае ў сябе 2 даччыныя школы: Нью-Йоркскі ўніверсітэт у Шанхаі, Азіяцка-еўрапейская бізнес-школа ў Міжнародным адукацыйным парку Цзыжу.

Ён часта лічыцца адным з самых прэстыжных універсітэтаў Кітая і прызнаны на міжнародным узроўні, аб чым сведчаць яго партнёрскія адносіны з ўстановамі па ўсім свеце. Універсітэт з'яўляецца лідарам у галіне даследаванняў і інавацый у краіне і часта неафіцыйна называецца "Калумбійскі ўніверсітэт Усходу" (па аналогіі з Калумбійскім універсітэтам у ЗША). Універсітэт таксама мае трывалыя сувязі з Метэаралагічным упраўленнем Кітаю, Дзяржаўным упраўленнем акіянічных даследаванняў і Кітайскай акадэміяй навук.

Спасылкі
--------

* Афіцыйная інтэрнэт-старонка ўстановы
* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Універсітэт Усходняга Кітая

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Sina Weibo · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая кiтайская |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 98031152 · GND: 141753-8 · ISNI: 0000 0004 0369 6365 · LCCN: n81054141 · Microsoft: 66867065 · NLC: 000481279 · NKC: ko2010584102 · NLA: 36604878 · SUDOC: 12826165X · VIAF: 137144249 |

 |
**Убар-Туту** (шум. mubara.dtu.tu) — восьмы дадынастычны цар легендарнага перыяду да Вялікага патопу.

Заснавальнік дынастыі і першы з 2 вядомых міфічных цароў пятага горада-дзяржавы старажытнага Шумера Шурупака, размешчанага на поўдні старажытнай Месапатаміі, продак Гільгамеша. Яму прыпісвалася боскае паходжанне.

Імя Убар-Туту згадваецца ў дзвюх крыніцах. Першая крыніца — Ніпурскі царскі спіс, у якім паведамляецца пра цара Шурупака Убар-Туту, які кіраваў 18600 гадоў. Ён названы бацькам цара Зіўсудра, апошняга цара перад Патопам. Другая крыніца — «Эпас пра Гільгамеша», у 9-й табліцы якога згадваецца цар Убар-Туту, бацькі цара Утнапішты (шум. «Ён здабыў жыццё»), якога атаясамляюць з Зіўсудрай Ніпурскага спісу.

Зноскі
------

1. ↑  Петербургское востоковедение. — СПб.: Водолей, 1994. — Т. 6. — С. 266, 268.
2. ↑  *Wallis Budge E. A.* Babylonian Story of the Deluge and the Epic of Gilgamish with an Account of the Royal Libraries of Nineveh. — 2ª edición. — Kessinger Publishing, 1995. — P. 49—50. — ISBN 9781564595720.

Спасылкі
--------

* Ніпурскі царскі спіс


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік:Эн-Мендурана | 8-ы цар Шумерараней за 2900 да н.э. ці легендарны | Пераемнік:Зіўсудра |
| 1-ы энсі Шурупакараней за 2900 да н.э. ці легендарны |
**Анто́н Няба́ба** — адзін з кіраўнікоў казацка-сялянскіх атрадаў на тэрыторыі Беларусі падчас антыфеадальнай вайны 1648—1651 гадоў. Родам з горада Карастышаў Кіеўскага ваяводства (цяпер у Жытомірскай вобласці ва Украіне). Летам 1648 года дзейнічаў на тэрыторыі ўздоўж ракі Прыпяць, граміў маёнткі шляхты і каталіцкага духавенства. У верасні 1648 года далучыўся да паўстання гараджан Пінска, разам з імі 5—9 кастрычніка 1648 года абараняў горад ад войска Вялікага Княства Літоўскага на чале са стражнікам ВКЛ Рыгорам Мірскім. Далейшы лёс невядомы.

У мастацтве
-----------

У гонар Антона Нябабы названа вядомая балада М. Танка
**Анадырская нізіна** — нізіна ў Чукоцкай аўтаномнай акрузе. На ўсходзе абмываецца Анадырскім залівам, з захадзе абмежаваная хрыбтамі Пэкульней і Рарыткін. Даўжыня 270 км, вышыня да 100 м. Складзецца алювіяльна-азёрнымі пяскамі і суглінкамі. Пераважае раўнінны рэльеф з астанцовымі і нізкагорнымі масівамі (Залаты хрыбет), дрэнажуецца рр. Анадыр, Канчалан, Вялікая і інш. Паўсюдна развіта шматгадовая мерзлата. Шмат тэрмакарставых азёр і азёр-старыц.

Зноскі
------

1. ↑  Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 17: Хвінявічы — Шчытні / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 17. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0279-2 (т. 17). — карта Чукоцкай аўтаномнай акругі

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Брыян.

**Ан Брыян** (фр. Anne Briand; нар. 2 чэрвеня 1968, Мюлуз, Эльзас) — французская біятланістка, алімпійская чэмпіёнка ў эстафеце 3х7,5 км 1992 года, двухразовая чэмпіёнка свету, уладальніца Кубка свету сезона 1994/1995.

Спартыўная кар’ера
------------------

Пачала кар’еру ў Кубку свету па біятлоне ў сезоне 1990/1991, заняўшы ў выніковым спісе 51 месца. Ужо ў наступным сезоне 1991/1992 яна заняла ў агульным заліку другое месца, а ў сезоне 1994/1995 стала ўладальніцай Кубка свету ў агульным заліку. Завяршыла выступленні ў Кубку свету ў сезоне 1998/1999.

Удзельнічала ў трох Алімпіядах. На Алімпійскіх гульнях 1992 года ў Альбервіле стала пераможцай у эстафеце. На Алімпіядзе 1994 года ў Лілехамеры заваявала сярэбраны медаль у індывідуальнай гонцы на 15 км і бронзавы ў эстафеце. На Алімпіядзе 1998 у Нагана вышэйшым дасягненнем стала 20 месца ў індывідуальнай гонцы.

Двухразовая чэмпіёнка свету па біятлоне. У 1993 годзе стала пераможцай у каманднай гонцы на чэмпіянаце свету ў Бараўцы, а ў 1995 годзе заваявала залаты медаль у спрынце на чэмпіянаце свету ў Антхольцы.

Агулам за кар’еру па выніках выступленняў у Кубку свету, Алімпійскіх гульнях і Чэмпіянаце свету 8 разоў станавілася першай (6 разоў у асабістых спаборніцтвах), 7 разоў другой (3 разы ў асабістых спаборніцтвах) і 7 разоў трэцяй (3 разы ў асабістых спаборніцтвах).

Стала першай біятланісткай, у актыве якой ёсць перамогі на Алімпіядзе, Чэмпіянаце свету і ў агульным заліку Кубка свету. Такіх біятланістак усяго 9: Ан Брыян, Каці Вільхельм, Андрэа Хенкель, Магдалена Нойнер, Тура Бергер, Дар’я Домрачава, Лаура Дальмаер, Мартэ Олсбю-Ройселан і Тырыль Экхаф.

Зноскі
------

1. ↑  Anne Briand-Bouthiaux // GeneaStar<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q98769076'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q3100478'></a>
**Захоп Меноркі франкістамі** — эпізод грамадзянскай вайны ў Іспаніі.

Перадгісторыя
-------------

Падчас грамадзянскай вайны Балеарскія астравы былі захоплены нацыяналістамі — за выключэннем моцна ўмацаванага вострава Менорка. У самым пачатку вайны рэспубліканцы паспрабавалі выбіць нацыяналістаў з іншых астравоў, але тым на дапамогу прыйшла італьянская авіяцыя. У іх руках застаўся толькі востраў Менорка, на якім праціўнік і не спрабаваў высаджвацца.

Пасля таго, як у пачатку 1939 года нацыяналісты захапілі Каталонію, Менорка апынулася ў марской блакадзе.

Ход падзей
----------

8 лютага 1939 года да вострава Менорка падышоў нейтральны карабель — брытанскі крэйсер «Дэваншыр», на борце якога знаходзіўся ўпаўнаважаны Франсіска Франка — Фернанда Сарторыус-і-Дыяс-дэ-Мендоса, граф дэ Сан-Луіс. Ён правёў сакрэтныя перамовы з камендантам Меноркі — капітанам Гансалесам дэ Убіетай. Дакладна не ўстаноўлена, хто з іх быў ініцыятарам перамоў.

9 лютага Гансалес дэ Убіета і Сан-Луіс падпісалі акт аб капітуляцыі Меноркі. Паводле радыёстанцыі крэйсера граф выклікаў з Маёркі войскі нацыяналістаў, якія акупавалі востраў. Крэйсер «Дэваншыр» узяў на борт Гансалеса дэ Убіету і яшчэ 450 жыхароў Меноркі, і вывез іх у Марсель. Астатнія рэспубліканскія войскі засталіся на востраве і здаліся нацыяналістам.

Вынікі і наступствы
-------------------

Пасол Рэспубліканскай Іспаніі ў Лондане выказаў з нагоды таго, што адбылося, рашучы пратэст ураду Невіла Чэмберлена, і Вялікабрытанія спачатку ўсклала віну на «самавольныя дзеянні» камандзіра крэйсера, аднак некалькі пазней прызнала, што «Дэваншыр» дзейнічаў не толькі са згоды Лондана, але і па прамым загадзе Адміралцейства.

Літаратура
----------

* *С. Ю. Данилов.* «Гражданская война в Испании» — Москва: «Вече», 2004. ISBN 5-9533-0225-8
* *Шталь А. В.* Малые войны 1920–1930-х годов. М: ACT; СПб. Terra Fantastica, 2003. 544 с.: ил. (Военно-историч библка). Тираж 5000 экз. Гражданская война и интервенция в Испании.
**Дама́шкаўскае** — возера ў Докшыцкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Бярэзіна, за 35 км у напрамку на паўднёвы ўсход ад горада Докшыцы, каля вёскі Дамашкавічы.

Плошча паверхні 0,81 км². Даўжыня 1,7 км, найбольшая шырыня 0,71 км. Даўжыня берагавой лініі 4,11 км. Найбольшая глыбіня 3,2 м. Аб'ём вады 1,07 млн м³. Плошча вадазбору 11,9 км². 

Катлавіна возера лагчыннага тыпу. Схілы катлавіны пераважна стромкія, вышынёй 20—25 м (на паўночны захад 5—8 м), параслі лесам, на поўначы разараныя. Берагі зліваюцца са схіламі, на поўначы і паўднёвым усходзе нізкія. Возера бяссцёкавае.

У возеры водзяцца шчупак звычайны, лешч, акунь, плотка, гусцяра, краснапёрка і іншыя віды рыб.

На паўднёвым беразе возера месціцца санаторый-прафілакторый «Лясное».

На паўднёвым беразе возера знаходзіцца вышыня, якая з'яўляецца найвышэйшая кропкай Барысаўскага раёна Мінскай вобласці[*крыніца?*].

Літаратура
----------

* Блакітны скарб Беларусі : энцыклапедыя / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]. — Мн. 2007
* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 2 / Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1983. — Т. 2. — С. 158. — 522 с. — 10 000 экз.
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 34. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)



1. ↑  GeoNames — 2005. Праверана 9 ліпеня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106'></a>
**Альта-Парагвай** (ісп.: Alto Paraguay) — дэпартамент Парагвая з адміністрацыйным цэнтрам у горадзе Фуэртэ-Алімпа. У 1992 годзе дэпартамент Чака аб’ядналі з дэпартаментам Альта-Парагвай, узнаўляючы тым самым тэрыторыю дэпартамента Алімпа, які існаваў да 1945 года.

Прырода і нацыянальныя паркі
----------------------------

Альта-Парагвай мае вялікую колькасць разнастайных прыродных рэсурсаў, у рэгіёне размешчаны некалькі нацыянальных паркаў. Дэфенсорэс-дэль-Чака — найбуйнейшы нацыянальны парк Парагвая. Тут знаходзіцца пагорак Сера-Леон, які з’яўляецца самым высокім пунктам у паўночнай частцы Парагвая. Сухі клімат з’яўляецца аптымальным для розных відаў кактусаў. Іншы парк у гэтым дэпартаменце, нацыянальны парк Рыа-Негор, знаходзіцца на тэрыторыі з некалькімі невялікімі азёрамі. Іншыя нацыянальныя паркі, Каранель-Кабрэра і Чаварэка, знаходзяцца на засушлівых тэрыторыях.

Зноскі
------

1. ↑

| Дэпартаменты Парагвая |
| --- |
| 
* Альта-Парагвай
* Альта-Парана
* Амамбай
* Бакерон
* Гуайра
* Ітапуа
* Каагуасу
* Каасапа
* Канендыю
* Кансепсьён
* Кардыльера
* Місьёнес
* Ньеэмбуку
* Парагуары
* Прэсідэнтэ-Аес
* Сан-Педра
* Сентраль
* Сталічная акруга

 | Парагвай |
**Альтмаркскае перамір'е** — перамір'е, заключанае 26 верасня 1629 года на 6 гадоў у Альтмарку (Altmark; цяпер Стары-Тарг, Польшча) паміж Швецыяй і Рэччу Паспалітай. Паводле Альтмаркскага перамір'я шведы захоўвалі заваяваныя імі ў 1620-х гг. тэрыторыі ў Ліфляндыі (з Рыгай) і большасць партоў Усходняй і Заходняй Прусіі, акрамя Кёнігсберга, Гданьска і Пуцка, а таксама (па асаблівай дамове з Гданьскам) атрымлівалі права збору большай часткі пошлін з польскага гандлю праз Гданьск, дзе палякі пазбаўляліся права будаваць і трымаць ваенны флот. Альтмаркскае перамір'е, складзенае пры французскім, англійскім і галандскім пасярэдніцтве, палегчыла непасрэднае ўступленне Швецыі ў Трыццацігадовую вайну 1618—48. Па заканчэнні тэрміну Альтмаркскага перамір'я паміж Швецыяй і Рэччу Паспалітай было заключана Штумсдорфскае перамір’е (1635).

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | LCCN: sh85003937 |
Андрэй Рабушкін. Купецкая сям’я XVII стагоддзя
**Дамастрой** — рускі літаратурны помнік XVI стагоддзя. Уяўляе сабою дбайна распрацаваны збор правіл грамадскіх, рэлігійных і асабліва сямейна-бытавых паводзін. Мяркуюць, што «Дамастрой» узнік у XV стагоддзі ў асяродзі багатага наўгародскага баярства і купецтва. Аўтар яго карыстаўся літаратурнымі крыніцамі ў выглядзе зборнікаў «слоў» і павучанняў («Ізмарагд», «Залатавуст», «Златы ланцуг» і інш.). «Дамастрой» служыў рускаму грамадству маральным кодэксам. У сярэдзіне XVI ст. перапрацаваны набліжаным маладога цара Івана IV Васільевіча пратапопам Сільвестрам, які завершыў выкладанне «Дамастрою» пасланнем да свайго сына Анфіма. Утрымоўвае каштоўныя звесткі аб сацыяльным укладзе ў Рускай дзяржаве, дае падрабязнае апісанне паўсядзённага жыцця радавітага баярства і купецтва з мноствам бытавых падрабязнасцяў. Напісаны ў большай сваёй частцы жывой мовай, месцамі ўпрыгожаны прыказкамі і прымаўкамі.

Зноскі
------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сухадолы.
Луг на сухадоле, Расія.
**Сухадольныя лугі**, **сухадолы** — лугі, якія размешчаны на павышаных элементах рэльефу водападзелаў і надпоймавых тэрас (па-за поймамі рэк і азёр) і ўвільгатняюцца пераважна атмасфернымі ападкамі. Узніклі на месцы знішчаных хвойных і мяшаных лясоў. Расліннасць разнатраўна-злакавая, са значнай прымессю бабовых.

Адрозніваюць тры асноўных тыпы:

* сухадолы недастатковага ўвільгатнення,
* сухадолы нармальнага ўвільгатнення,
* сухадолы часова лішкавага ўвільгатнення.

Сухадолы недастатковага ўвільгатнення (абсалютныя сухадолы) утвараюцца на высокіх дрэнажаваных участках (узгорках, градах, крутых схілах) з выражаным паверхневым сцёкам і глыбокім заляганнем грунтовых вод. Глебы іх сухія, бедныя, з маламагутным гумусавым гарызонтам. У нізкарослым зрэджаным травастоі булаваносец сіваваты, аўсяніца авечая, мятліца тонкая, галадок шматгадовы, ястрабок валасісты, гладун гладкі, шчаўе малое, расходнік едкі і інш. Летам нярэдка выгараюць.

Сухадолы нармальнага ўвільгатнення (нармальныя сухадолы) развіваюцца на раўнінах і спадзістых схілах з умераным сцёкам. Атмасферныя ападкі амаль цалкам пранікаюць у глебу. У травастоі пераважаюць нізавыя злакі — мятліца тонкая, дрыжнік сярэдні, пахучы каласок, аўсяніца чырвоная, грэбнік звычайны, сівец стаячы, пашырана разнатраўе (трыпутнік ланцэталісты, крываўнік звычайны, ясколка звычайная, казялец едкі, званец вялікі) і бабовыя (канюшына лугавая, канюшына паўзучая, рутвіца рагатая, гарошак мышыны).

Сухадолы часова лішкавага ўвільгатнення пашыраны на слабадрэнажаваных раўнінах і неглыбокіх бяссцёкавых паніжэннях водападзелаў. Глебы моцна ападзоленыя з прыкметамі паверхневага агляення. Для травастою характэрны расліны лугоў як сухадольных (пахучы каласок, аўсяніца чырвоная, трыпутнік ланцэталісты), так і нізінных (вострыца дзірваністая, мятліца сабачая, казялец паўзучы, панікніца рачная, асака чорная, асака прасяная). Часта развіваецца покрыва з зялёных імхоў.

Літаратура
----------

* *Бутрыс Н. А.* Сухадольныя лугі // Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 5. Стаўраструм — Яшчур / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1986. — 583 с. іл. — 10 000 экз.
**«Таемныя віды на гару Фудзі»** — шаснаццаты раман Віктара Пялевіна, які быў напісаны ім у 2018 годзе і выйшаў 27 верасня таго ж года ў выдавецтве «Эксмо».

Сюжэт
-----

Раман апавядае пра расійскага прадпрымальніка Даміяна Уліціна і яго стартап «Fuji experiences», сутнасць якога зводзіцца да продажу шчасця. Дакладней, які забяспечвае кліентам набор працэдур, эфект ад якіх гарантуе даўно забытае задавальненне ад жыцця. У паралельнай сюжэтнай лініі сяброўка галоўнага героя далучаецца да секты «Новых паляўнічых», якія практыкуюць «эзатэрычны фемінізм», які ўзыходзіць да вучэння адной з паслядоўніц Кастанеды. У фінальнай частцы рамана лёсы герояў чакана пераплятаюцца самым саркастычным чынам.

Меркаванні крытыкаў
-------------------

У рамане «Таемныя віды на гару Фудзі» Вольга Амінава ўбачыла сатыру і на стартапераў з Сколкава, і на алігархаў, і на фемінізм, і на заходнюю (а можа, і агульначалавечую) сквапнасць.

Крытык Галіна Юзэфовіч ацаніла новы раман як «самы будысцкі» і «самы прамалінейны», але ўгледзела ў ім «мізагінічны душок», здольны «падсапсаваць уражанне ад рамана, ва ўсіх іншых адносінах яркага, яснага, абаяльнага і багатага мілымі „велькамі" для даўніх прыхільнікаў творчасці пісьменніка».

Палітык Гаўрыіл Папоў лічыць, што Пялевін прыйшоў да правільнай «высновы аб тым, што неабходна змяніць сам падмурак сучаснай цывілізацыі. Неабходны глабальны перагляд усіх яе пастулатаў. Адмова ад засяроджвання на сваім „я", ад грамадства спажывання. <>… перспектывы абяцае толькі <…> аб'яднанне таго лепшага, што далі сацыялістычная, калектывісцкая ідэалогія і анархісцкія, экзістэнцыяльныя ідэалогіі індывідуалізму».

Зноскі
------

1. ↑  Новый роман Пелевина выйдет 27 сентября (руск.).  eksmo.ru. Праверана 26 верасня 2018.
2. ↑  «Тайные виды на гору Фудзи»: первая глава из новой книги Виктора Пелевина(руск.). Праверана 26 верасня 2018.
3. ↑  Диалоги вагины **(нявызн.)**. Праверана 26 верасня 2018.
4. ↑  Пелевин высмеял стартаперов из Сколково(руск.), *NEWS.ru*. Праверана 26 верасня 2018.
5. ↑  «Тайные виды на гору Фудзи»: откровенная духовная проповедь Галина Юзефович первой прочитала новый роман Виктора Пелевина(руск.), *Meduza*. Праверана 29 верасня 2018.
6. ↑  Даёшь матриархат: размышления по поводу новой книги Виктора Пелевина(руск.), *MK.RU*. Праверана 12 студзеня 2019.

Спасылкі
--------

* Анатацыя рамана на сайце выдавецтва «Эксмо»
* Константин Мильчин. Джана без нимитты. Рецензия на новый роман Виктора Пелевина «Тайные виды на гору Фудзи»
* Евгения Коробкова. Пелевин стал женщиной
**Аўграбіс** (Aughrabies) — вадаспад на рацэ Аранжавая, у Паўночна-Капскай правінцыі ПАР. Вышыня 146 м. Размешчаны ў 500 км ад вусця. Патокі вады накіроўваюцца ў Скалістую цясніну, глыбінёй да 200 м і даўжынёй 18 км.

Назва Aughrabies вадаспаду даў фін Хендрык Якаб Вікар (Hendrik Jakob Wikar), які перапраўляўся праз раку ў 1778 годзе. Яна паходзіць ад слова з кайсанскіх моў Aukoerebis, якое азначае "месца вялікага шуму".

У 1954 годзе горад Апінгтон выступіў з ініцыятывай аб стварэнні на месцы вадаспаду нацыянальнага парку. 5 жніўня 1966 г. было абвешчана аб стварэнні нацыянальнага парку «Аўграбіс».

Галерэя
-------

* Вадаспад АўграбісВадаспад Аўграбіс
* Вадаспад падчас разліва ракіВадаспад падчас разліва ракі
* Назіральная пляцоўкаНазіральная пляцоўка
* Капскі даман грэецца на сонейкуКапскі даман грэецца на сонейку
* Штучныя пешаходныя сцежкі з назіральнымі пляцоўкаміШтучныя пешаходныя сцежкі з назіральнымі пляцоўкамі
* Горныя пароды ў нацыянальным паркуГорныя пароды ў нацыянальным парку

Літаратура
----------

БЭ ў 18 тамах. Т.2, Мн. 1996, С.82
**WikiLeaks** (ад англ. Wiki і leak — «выцечка») — міжнародны сацыяльны сеткавы праект, заснаваны на дапрацаваным вікі-рухавіку, у якім была ўведзена магчымасць ананімнага рэдагавання артыкулаў з выкарыстаннем тэхналогій MediaWiki, Freenet, Tor і PGP.

Мэтай праекта аб'яўлена «публікацыя і аналіз дакументаў, якія сталі даступнымі з прычыны ўцечкі інфармацыі». Для навігацыі магчыма выкарыстоўваць бяспечны доступ па пратаколу HTTPS. Нягледзячы на ​​сваю назву, Wikileaks не з'яўляецца вікі-сайтам: чытачы, якія не валодаюць адпаведным дазволам, не могуць рэдагаваць яго змест. Але стаць ананімнай крыніцай інфармацыі можа любы, хто ёй валодае і дашле ў «рэдакцыю».

WikiLeaks спачатку мела вікі-сайт, які мог вольна рэдагавацца наведвальнікамі, але пазней скарысталася традыцыйнай мадэллю апублікавання, якая болей не дазваляе рэдагаваць або каментаваць тэксты. Пасля таго, як сайт быў падвергнуты адлеглым масавым атакам, а таксама адмоваў розных інтэрнэт-правайдараў, маюцца некалькі люстэркаў.

Беларусь
--------

30 жніўня 2011 года «Вікілікс» размясціў у Сеціве ліст амерыканскага пасла ў Беларусі Джорджа Крола ад 11 студзеня 2006 года, у якім адзначалася, што «пасля візіту латвійскага міністра на Тайвань *Кітай даў указанні Беларусі* на адзін дзень перанакіраваць паток сваіх тавараў не праз латвійскія, а эстонскія парты, і гэта каштавала латвійскаму парту некалькіх мільёнаў долараў». У лісце пасла ад 16 чэрвеня 2006 года чысты кошт актываў Аляксандра Лукашэнкі ацэньваўся ў *9 мільярдаў $*. У лісце з пасольства ў Маскве (Расія) ад 27 сакавіка 2009 года згадвалася, што ў 2008 годзе 15 % беларускіх студэнтаў не вярнуліся з летняй працы ў ЗША.

Зноскі
------

1. ↑  Wikileaks:About **(нявызн.)**.  WikiLeaks. Архівавана з першакрыніцы 14 сакавіка 2008. Праверана 3 чэрвеня 2009.
2. ↑  Whois Search Results: wikileaks.org **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *GoDaddy.com*. Архівавана з першакрыніцы 11 кастрычніка 2012. Праверана 10 December 2010.
3. ↑
4. ↑  *Андрэй Елісееў*. ТОП-25 цікавых фактаў з беларускіх тэлеграм Wikileaks (Частка 1) **(нявызн.)**.  Еўрапейскае радыё для Беларусі. Праверана 9 верасня 2011.(недаступная спасылка)
5. ↑  *Антон Тарас*. Архіўная копія **(нявызн.)**(недаступная спасылка). *Палітыка*.  БелаПАН. Архівавана з першакрыніцы 6 сакавіка 2016. Праверана 2 верасня 2014.
6. ↑  *Алесь Безухер*. Wikileaks: 15% беларускіх студэнтаў не вяртаюцца з летняй працы ў ЗША **(нявызн.)**.  Generation.by. Праверана 9 верасня 2011.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме WikiLeaks
* Асноўны адрас праекту на дадзены момант
* Афіцыйны спіс люстэркаў Архівавана 31 студзеня 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook (англ.) · Sina Weibo · Твітэр (англ.) |
| Тэматычныя сайты | Internet Movie Database |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая кiтайская · Лентапедыя · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani |
| Нарматыўны кантроль | GND: 7732453-5 · LCCN: no2010121535 · NKC: xx0147585 · VIAF: 316750100 |
Мужчынскі прэзерватыў
**Процівазача́ткавыя сро́дкі**, або **кантрацэпты́вы** — сродкі, якія засцерагаюць ад цяжарнасці. Адрозніваюць механічныя і хімічныя процівазачаткавыя сродкі, якія выконваюць бар'ерную функцыю і перашкаджаюць злучэнню сперматазоіда і яйцаклеткі, гарманальныя процівазачаткавыя сродкі, якія парушаюць фізіялагічныя механізмы ўзнаўлення патомства.

Механічныя
----------

Унутрыматачная спіраль
Да механічных процівазачаткавых сродкаў адносяць прыстасаванні, якія прадухіляюць пранікненне сперматазоідаў у матку або перашкаджаюць развіццю ў матцы аплодненай яйцаклеткі — прэзерватывы, гумавыя дыяфрагмы  (руск.) (бел. каўпачкі  (руск.) (бел. унутрыматачныя сродкі. Мужчынскі прэзерватыў — адзін з найбольш эфектыўных сродкаў прафілактыкі венерычных захворванняў і СНІДу. Унутрыматачныя процівазачаткавыя сродкі уводзяць у поласць маткі, могуць мець і лекавыя сродкі.

Хімічныя
--------

Да хімічных процівазачаткавых сродкаў мясцовага дзеяння адносяць рэчывы, якія выклікаюць гібель сперматазоідаў, што трапілі ў похву, напрыклад, слабыя арганічныя кіслоты, экстракты некаторых раслін. Хімічныя процівазачаткавыя сродкі часта камбінуюць паміж сабой і выкарыстоўваюць у выглядзе спецыяльных паст, парашкоў і інш. Пашыраны гарманальныя лекавыя процівазачаткавыя сродкі  (руск.) (бел. якія прадухіляюць цяжарнасць шляхам прыгнечвання авуляцыі і сперматагенезу, зменай уласцівасцей слізі шыйкі маткі і інш.

Гарманальныя
------------

Блістар з таблеткамі пераральнага гарманальнага кантрацэптыва
У якасці пераральных гарманальных процівазачаткавых сродкаў  (руск.) (бел. выкарыстоўваюць сінтэтычныя аналагі жаночых палавых гармонаў або іх камбінацыі.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 13: Праміле — Рэлаксін / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2001. — Т. 13. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0216-4 (т. 13).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Процівазачаткавыя сродкі
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Мікалаеўская царква.
**Свята-Мікалаеўская царква** — мураваны праваслаўны храм у гарадскім пасёлку Брагіне Гомельскай вобласці. Знаходзіцца на вул. Кастрычніцкай, 23а.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1988 годзе. Прыход быў зарэгістраваны Гомельскім абласным выканаўчым камітэтам 12 лютага 1996 года.

Архітэктура
-----------

Пабудавана з сілікатнай цэглы. Вырашана размешчанымі ўступамі па прадольнай восі чатырма прамавугольнымі ў плане аб’ёмамі (прытвор, трапезная, малітоўная зала, апсіда), накрытымі самастойнымі дахамі, завершанымі трыма макаўкамі.

Неатынкаваныя фасады расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі.

Зноскі
------

1. ↑  Брагин. Церковь Николая Чудотворца.
2. ↑  Храм святителя Николая Чудотворца
3. ↑  Мікалаеўская царква Архівавана 26 верасня 2020.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі: энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; [рэдакцыйны савет: Г. П. Пашкоў, Л. В. Календа]. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. 2000 экз. ISBN 978-985-11-0389-4.

Спасылкі
--------

* Свята-Мікалаеўская царква (Брагін) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*
Пляшкі з прошакам
**Про́шак** (харв.: Prošek) — салодкае дэсертнае віно, якое традыцыйна выпускаюць у паўднёвай частцы Далмацыі, Харватыя.

Апісанне
--------

Віно вырабляецца з высушаных (вяленых) на кусце вінаградных ягад метадам Пасіта. Якасны Прошак звычайна значна даражэйшы за іншыя віны, бо на яго вытворчасць патрабуецца ў сярэднім у сем разоў больш вінаграду.

Хоць верхняя мяжа мацунку ў вытворцаў вагаецца, для сертыфікацыі прошаку мацунак віна павінны складаць не менш за 15%.

Кампазіцыйна віно ўтвараецца старажытнымі рэгіянальнымі белымі гатункамі вінаграду — Богдануша (харв.: Bogdanuša), Марашціна (харв.: Maraština, генетычна падобных да італьянскіх гатункаў мальвазіі) і Вугава (харв.: Vugava, магчыма прародзіч французскага гатунку Віянье), а версія віна вышэйшай лінейкі з'яўляецца брэндам белай асновы і чырвонага гатунку Плавак Малі (харв.: Plavac Mali, чырвоны рэгіянальны харвацкі гатунак).

Блытаніна
---------

Часам з'яўляліся меркаванні, што Прошак паходзіць ад італьянскага пеністага віна «Прасека», аднак паміж імі няма падабенства ні ў працэсе вытворчасці, ні ў стылі (адно — дэсертнае, другое — пеністае), ні ў гатунках вінаграду; гэтак жа няма ніякай сувязі і ў паходжанні двух назваў.

Нягледзячы на гэта, з-за падабенства гучання назваў, па патрабаванні Італіі з 1 ліпеня 2013 года, ЕС забараніў выкарыстанне назвы «Прошак» для ўсіх краін-членаў Еўрасаюза. Харватыя падала афіцыйную скаргу, паколькі назва «Прошак» выкарыстоўваецца сама мала 2000 год.

Зноскі
------

1. ↑  «Defining Prošek» Архівавана 13 мая 2016. VI
2. ↑  Nov Hrvaški «kulinarični poraz»: EU jim je prepovedal uporabo imena prošek, газета Siol, 4 лістапада 2013

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Мікалаеўская царква.
**Свята-Мікалаеўская царква** — праваслаўная царква ў аграгарадку Кажан-Гарадок Лунінецкага раёна, Брэсцкай вобласці.

Архітэктура
-----------

Драўляная царква вылучаецца вытанчанасцю прапорцый, пластычнасцю малюнка. Храм пірамідальна-цэнтрычнай кампазіцыі, складаецца з пяці зрубаў, пастаўленых па крыжы, і з званіцай над уваходам. Будынак падкрэслены сярэднім зрубам, які вылучаецца сваім аб'ёмам, вышынёй і памерамі. Чатыры невялікія вежкі з купаламі на астатніх зрубах групуюцца сіметрычна вакол сярэдняга. Ствараецца пяцікупалле, якое стварае ў прасторы пірамідальную кампазіцыю. Вонкавая архітэктура традыцыйна простая з мінімальным выкарыстаннем дэкаратыўных сродкаў. Гонтавы шацёр і вальмавыя дахі бабінца і апсіды завершаны цыбулепадобнымі галоўкамі на глухіх гранёных шыйках. Вертыкальна ашаляваныя сцены апярэзаны аркатурным фрызам і зубчастым карнізам, расчлянёны прамавугольнымі аконнымі праёмамі ў простых ліштвах. Уваход арганізаваны праз нізкі прытвор пад пакатым двухсхільным дахам.

Інтэр’ер
--------

У адрозненне ад іншых храмаў, Кажан-гарадоцкая царква ўнутры багата аздоблена. Унутры зала храма перакрыта пірамідальным скляпеннем на ветразях. Бабінец падзелены на два ярусы, на верхнім з якіх размешчаны хоры, раскрытыя ў залу фігурнай аркай. Інтэр’ер багата аздоблены паліхромнай драўлянай скульптурай і разьбой. Абразы: «Звеставанне» (XVIII ст.), «Нараджэнне Хрыстова» (мяжа XVIII—XIX ст.), «Маці Божая з дзіцем», «Святыя Кузьма, Аляксей і Дзям’ян» (абодва XIX ст.)

Званіца
-------

Адасоблена пастаўлена на планіровачнай восі царквы званіца. Уяўляе сабой двух'яруснае цэнтрыч-
нае збудаванне. Ніжні чатырохгранны ярус зрубны, другі — адкрыты каркасны пад шатровым гонтавым пакрыццём. Ярусы падзелены развітым гонтавым адлівам-карнізам.

Зноскі
------

1. ↑  Беларусь, 1995

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.
* Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі / АН БССР. Ін-т мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору; Рэд. кал.: С. В. Марцэлеў (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ, [1984—1988].
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
* Праваслаўныя храмы Беларусі : энцыклапедычны даведнік / А. М. Кулагін; маст.: З. Э. Герасімовіч, У. П. Свентахоўскі. — Мінск: Беларуская Энцыклапедыя, 2007. — 653 с. — 2 000 экз. — ISBN 978-985-11-0389-4.
* Кажан-Гарадоцкая Мікалаеўская царква // Беларусь: энцыклапедычны даведнік / Рэдкал. Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. М. В. Драко, А. М. Хількевіч. — Мн.: БелЭн, 1995. — С. 353. — 800 с. — 5 000 экз. — ISBN 985-11-0026-9.

Спасылкі
--------



|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свята-Мікалаеўская царква (Кажан-Гарадок) на Вікісховішчы |

* Свята-Мікалаеўская царква (Кажан-Гарадок) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Мікалаеўская царква (Кажан-Гарадок) на сайце Radzima.org
* Свята-Мікалаеўская царква (Кажан-Гарадок) на сайце «Архіварта»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Мікалаеўская царква.
**Свята-Мікалаеўская царква** — праваслаўны храм на ўскраіне в. Азярніцы, Слонімскага раёна. Помнік архітэктуры сінадальнага кірунку рэтраспектыўна-рускага стылю.

Гісторыя
--------

Пабудавана ў 1867 г. з цэглы на сродкі казны (6654 руб.); была прыпісана да Раства-Багародзіцкай царквы вёскі Міжэвічы. У 19 стагоддзі маёнтак Азярніца належаў святару Антону Аліфяровічу.

Архітэктура
-----------

Царква з боку апсіды
Падоўжана-восевую кампазіцыю белакаменнага храма фармуюць двухярусная чатырохгранная званіца-прытвор, прасторная трапезная, папярочны аб'ём малітоўнай залы, прамавугольная апсіда. Плоскасныя фасады прарэзаны адзінарнымі і здвоенымі арачнымі вокнамі ў руставаных ліштвах. Маляўнічы сілуэт завяршаюць самкнуты сферычны купал з макаўкай над званіцай і цыбулепадобны купал на 8-гранным барабане асноўнага аб'ёму. Уваход вырашаны чатырохслуповым арачным рундуком з бочкавым кілепадобным пакрыццём. Лапідарны дэкор абмежаваны філёнгамі шырынкамі, прафіляванымі карнізамі і шырынкавымі фрызамі.

Царква акаймавана бутавай агароджай з чатырохслуповай брамай.

Літаратура
----------

* Праваслаўныя храмы Беларусі / А.М. Кулагін, З.Э. Герасімовіч, У.П. Свентахоўскі. - Мн. БелЭн, 2007. стар. 10.

Спасылкі
--------

|  |  |
| --- | --- |
| commons: | Свята-Мікалаеўская царква (Азярніца) на Вікісховішчы |

* Свята-Мікалаеўская царква (Азярніца) на сайце Radzima.org
* Свята-Мікалаеўская царква (Азярніца) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
* Свята-Мікалаеўская царква (Азярніца) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
*
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Свята-Мікалаеўская царква.
**Свята-Мікалаеўская царква** — былы помнік архітэктуры класіцызму. Пабудаваная ў першай палове XIX стагоддзя з дрэва ў в. Дудзічы Чачэрскага раёна.

Архітэктура
-----------

Царква трохзрубная, складаецца з квадратнага ў плане двух'яруснага асноўнага аб'ёму, бабінца і пяціграннага алтарнага зрубу. Сцены завершаныя суцэльным поясам антаблементу. Над асноўны аб'ёмам васьмігранны купал з макаўкай, над бабінцам двух'ярусная званіца (васьмярык на чацверыку). Сцены будынку гарызантальна ашаляваныя, вуглы дэкарыраваныя дашчанымі накладкамі, якія імітуюць мураваны руст, шэраг вертыкальных дошчачак на фрызе ствараюць трыгліфы. Прамавугольныя вокны ў спрошчаных ліштвах з філёнгамі над імі. Інтэр'ер царквы зальны. Асноўнае памяшканне перакрытае васьмігранным скляпеннем. Столь бабінца і алтарнай часткі плоская.

Страта
------

Царква згарэла ў сакавіку 2002 года.

Зноскі
------

1. ↑  Свята-Мікалаеўская царква (Дудзічы) на сайце Radzima.org
2. ↑  Свята-Мікалаеўская царква (Дудзічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)

Літаратура
----------

* Архітэктура Беларусі: Энцыклапедычны даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 620 с. — ISBN 5-85700-078-5.

Спасылкі
--------


* Свята-Мікалаеўская царква (Дудзічы) на сайце Праваслаўная архітэктура Беларусі (бел.)
* Свята-Мікалаеўская царква (Дудзічы) на сайце Radzima.org
* Свята-Мікалаеўская царква (Дудзічы) на сайце Глобус Беларусі (руск.)
*