**Селы** — усходнябалцкае племя, якое ў пачатку XIII стагоддзя займала левабярэжжа Дзвіны (паўднёвы ўсход цяперашняй Латвіі і сумежны раён на паўночным усходзе цяперашняй Літвы).

Палітычны і ваенны цэнтр селаў — умацаванае гарадзішча (існуе з VI стагоддзя) і паселішча Селпілс на беразе Заходняй Дзвіны. Селы вялі барацьбу супраць нямецкай агрэсіі, але ў 1208 годзе трапілі ў залежнасць ад Лівонскага ордэна. Селы ўвайшлі ў склад латышоў і часткова літоўцаў.

У 2021 годзе ў Латвіі прыняты закон, згодна з якім вылучаецца пяты гістарычны рэгіён у складзе Латвіі — Сэлія (апроч Латгалэ, Зэмгалэ, Курзэмэ і Відзэмэ).

Назва
-----

Назва селаў найімаверней гідранімічнага паходжання, ад назвы краю *\*Sėlia* (Се́ля, Се́лія), якая ад не захаванай да сёння рачной назвы тыпу балцк. \**Sēla*.

Ад кораня *\*sel- / sal-*, ад якога таксама латвійскія гідронімы тыпу *Sēlīte, Salaca, Salate, Saliene, Sal-upe*, літоўскія *Sėliupis, Sal-upis, Sala, Salantas*, таксама балцкія гідронімы на Павоччы тыпу *Села, Селна, Сельна, Селена, Салона*.

Звязана з літоўскім *salti* «памалу цячы, разлівацца», прускім *salus* «дажджавы ручай». Назва ракі Села значыла «Плыткая (рака)».

Адзіны тапонім, звязаны з селамі, на тэрыторыі сучаснай Беларусі — Селігоры (< *Сълигора* < *Sēligalā* «Селіголь; край селаў»).

Назвы многіх рэгіёнаў, утвораныя ад назваў балцкіх плямёнаў, звязаныя менавіта з гідронімамі, якія найчасцей таксама не захаваліся і не ідэнтыфікуюцца. Назвы Галінда, Натангія (прускія землі), Яцвязь, Судовія (зямля роднасных яцвягам судоваў), Нальша, Латыголь, імаверна і Літва, а таксама назва дагістарычных неўраў, звязваюцца з гідронімамі з асновамі *Gal-ind-, Nat-ang-, Jat-(а)v-, Sūd-(а)v-, Nal-š-, Lat-, Liet-(u)v-*, *Nau-r-*. Мяркуецца, што на адпаведных рэчках маглі знаходзіцца сакральна-рэлігійныя цэнтры пэўнага рэгіёна (племені).

Гідронімы "сялонскага" паходжання
---------------------------------

У падзвінскім рэгіёне, які прымыкае адначасова да Латвіі і Літвы, назоўная спадчына селаў — назвы азёраў Вісяты, Золва, Опса.

Гэтыя назвы аднаўляюцца як *\*Veisintas, \*Zalva*, \**Apsa.* Іх літоўскія адпаведнікі — водныя назвы *Viešintas, Žalvė*, *Apša* ("Цякучае", "Зеленаватае", "Асінавае")*,* без уласцівага мове селаў пераходу ž > *z* і *š > s*.

Недалёка ад іх, на тэрыторыі Літвы, уздоўж літоўска-латвійскай мяжы — азёры, назвы якіх таксама вызначаюцца як сялонскія: *Zarasas, Vazajis, Zalvas, Zalvė**.*

На Задзвінні таго ж "сялонскага" выгляду назвы азёраў Асвея, Езярышча (ад *\*asva* "кабыла"*, \*ezeras* "возера", пры літоўскіх *ašva, ežeras*).

Далей на ўсходзе вядомыя некалькі балцкіх гідронімаў "сялонскага" тыпу:

* назва ракі Вазуза (на паўночным усходзе Смаленскай вобласці, правы прыток Волгі) суадносіцца з назвай возера Важа (каля Мёраў, недалёка ад Вісятаў);
* рачная назва Сезельда (на Ніжнім Павоччы, са структурай як у гідроніма Ясельда) — з назвай ракі Сежа (у басейне Вазузы)*.*

Заўвагі
-------

1. ↑  Топоров В. Н. Еще раз о неврах и селах в общебалтийском этноязыковом контексте (народ, земля, язык, имя). Из истории и.-евр. \**neur-*: \**-nour-* и \**sel-* (неумирающая память об одном балтийском племени) // Балто-славянские исследования. XVII. Москва, 2006. С. 479—482.
2. ↑  K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. C. 539.
3. ↑  V. Mažiulis. Prūsų kalbos etimologijos žodynas. Vilnius, 2013. C. 207—208, 296—289, 649, 890.
4. ↑  K. Karulis. Latviešu etimoloģijas vārdnīca. Rīga, 2001. C. 504—507.
5. ↑  Vanagas A. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius: Mokslas, 1981. — С. 105, 137, 182, 185, 221—232, 295, 319.
6. ↑  Топоров В. Н. Еще раз о неврах и селах в общебалтийском этноязыковом контексте (народ, земля, язык, имя). Из истории и.-евр. \**neur-*: \**-nour-* и \**sel-* (неумирающая память об одном балтийском племени) // Балто-славянские исследования. XVII. Москва, 2006. С. 453—462.
7. ↑  K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vilnius, 1961. C. 546, 549.
8. ↑  A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1980. С. 368, 392, 393.
9. ↑  В.Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования. 1981. Москва, 1982. С. 6.
10. ↑  В.Н. Топоров. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. III // Балто-славянские исследования. 1988-1996. Москва, 1998. С. 301.

Літаратура
----------

* Moora, H. Pirmatnējā kopienas iekārta un agrā feodālā sabiedrība Latvijas PSR teritorijā. — Rīga, 1952.
* Генрих Латвийский. Хроника Ливонии. — 2-е издание. — М. — Л. 1938.
* История Латвийской ССР. Том 1. — Рига, 1952.
* Селы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 308. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).

| Балтыйскія плямёны і народы |
| --- |
| 
* Галінды
* Голядзь
* Дняпроўскія балты
* Жамойты
* Земгалы
* Куршы
* Латгальцы
* Латгалы
* Латышы
* Літоўцы
* Прусы
* Селы
* Скалвы
* Яцвягі

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Britannica (онлайн) |