У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Котра.

**Ко́тра** (літ.: Katrá) — рака ў Літве, Гродзенскім і Шчучынскім раёнах Беларусі, правы прыток Нёмана.

Даўжыня 140 км. Плошча вадазбору 2060 км². Сярэднегадавы расход вады ў вусці 12,8 м³/с. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,2 ‰.

Назва
-----

Назва Котра (< *Katrá*) старабалцкага паходжання.

Разам з літоўскім гідронімам *Katarė* лічыцца вельмі архаічным гідронімам, напрамую сягаючы індаеўрапейскага *\*kataro-* «рэчка, плынь». Той жа корань у назве рэчкі Катаранкі (*Которянка, Катарянка*) на Верхнім Павоччы (у верхнім цячэнні ракі Жыздры).

Фанетычна блізкая будова ў не менш архаічнай назве праточнага возера (цяпер, асушанае ў балота, адразу за літоўскай мяжой) *Matara* (польск. *Motoro, Motora*, рус. *Моторка*), з якога выцякае левы прыток Котры.

Назву *Matara* параўноўваюць з літоўскім гідронімам *Matrūna* і звяртаюць увагу на чаргаванне ў пашыральніку: *-r- : ar-*, як і ў назвах *Kat-r-a : Kat-ar-ė*. У стараеўрапейскіх гідронімах тыпу *Matra* вылучаюць аснову *Mat-* са значэннем «цякучасці», яе фанетычны варыянт *Met-* мяркуецца ў назвах тыпу \*Мецела (на Падняпроўі), Мецна (на Павоччы), Пустамеціжка (прыток Бярэзіны каля Жодзіна), значыць «рака, плынь». Корань *Mat-* і ў назве верхнедняпроўскай ракі Матолка, з балцкім дыягнастычным пашыральнікам *-(o)l-*.

Суседства балцкіх гідронімаў, утвораных ад розных каранёў з дапамогай аднаго і таго ж пашыральніка, таксама ў парах \*Немілна́ — \*Акілна́ (*Nem- / Ak-, -ln-*) каля Лоева, або \*Гардата́[ru] — \*Аката́ (*Gard- / Ak-, -at-*) каля смаленскага мястэчка Угра.

Гідраграфія
-----------

Пачынаецца на тэрыторыі Літвы (Варэнскі раён), амаль на ўсім працягу цячэ праз лес. Непадалёк таксама пачынаецца і цячэ ў процілеглым напрамку рака (ці хутчэй, ручай) Катра, што ўпадае ў спрамленую раку Нізянка.

Гідраграфічная сетка ў вярхоўі Котры значна трансфармавалася ў апошнія 100—150 гадоў за кошт прыродных эразійных працэсаў і асушальнай меліярацыі.

Існуе версія, пацверджаная старымі картамі, што ў другой палове XIX стагоддзя ў выніку працэсу біфуркацыі рака Пеляса раздзялілася на дзве ракі — Улу і Котру. Рэчышча Котры ў самым вярхоўі, у сваю чаргу, было разарвана ў выніку правядзення гідрамеліярацыйных работ.

Даліна ракі да возера Корава выразная, яе шырыня 300—500 м. Пойма двухбаковая, шырынёй 300—500 м; да вусця Рычы нізкая, роўная, забалочаная, ніжэй — звілістая, сухая; сустракаюцца невялікія, але глыбокія поймавыя азёры.

Рэчышча спачатку слаба-, потым моцназвілістае, ніжэй вёскі Агароднікі Шчучынскага раёна на працягу 3 км камяністы перакат. Шырыня рэчышча ў межань 10—20 м. Берагі да р. Скарбянка спадзістыя, слаба-забалочаныя, ніжэй — стромкія, вышынёй 1—5 м, у ніжнім цячэнні да 15 м. Вусце знаходзіцца на поўдзень ад вёскі Коматава Гродзенскага раёна.

Найвышэйшы ўзровень разводдзя ў канцы сакавіка — пачатку красавіка. Замярзае ў канцы снежня, крыгалом у пачатку сакавіка.

У пойме меліярацыйныя каналы. Ад вусця ўверх па цячэнні (35 км) рыбапрамысловы ўчастак. У басейне ракі знаходзяцца азёры Берштаўскае, Зубраўка, Цімніца.

Асноўныя прытокі: Скарбянка, Нявіша, Жэчка, Астрынка, Рыча, Скідалька, Пыранка.

На рацэ
-------

Мост цераз Котру паміж вёскамі Пужычы і Агароднікі.
**Вёскі**: Бершты. **Зоны адпачынку**: Котра (уздоўж ракі), Скідаль (па левабярэжжы).

На левабярэжжы Котранская пушча.

Заўвагі
-------

1. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 150.
2. ↑  *В. Н. Топоров*. Балтийский элемент в гидронимии Поочья. II. Балто-славянские исследования. 1987. Москва, 1989. С. 49.
3. ↑  *A. Vanagas.* Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 206—207.
4. ↑  H. Krahe. Unsere ältesten Flussnamen. Wiesbaden, 1964. C. 100.
5. ↑  В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 195.
6. ↑  План управления республиканским ландшафтным заказником «Котра». Гродно, 2014.

Літаратура
----------

* Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1–2. – Л. 1971.
* Котра // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8: Канто — Кулі / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 8. — С. 435. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0144-3 (т. 8).
* Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл. ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с. 40 л. ил. (руск.)
* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.

Спасылкі
--------

* Прыгажуня-рака Котра пакутуе ў завалах паваленых дрэў і смецця Архівавана 5 сакавіка 2016.

| ⛭Нёман |
| --- |
| Левыя прытокі | 
* Асоцка
* Балтайі Анча
* Баранаўка
* Бярозка
* Валоўка
* Гавязнянка
* Горніца
* Дзетамлянка
* Жацераўка
* Залужанка
* Зэльвянка
* Ізва
* Ласосна
* Лоша
* Моўчадзь
* Пліса
* Прудовая
* Рось
* Свіслач
* Сэрвач
* Тур’я
* Уша
* Чарняўка
* Чорная Ганча
* Шашупэ
* Шчара

 |
| Правыя прытокі | 
* Альшанка
* Бойная
* Вілія (*Нярыс*)
* Гажанка
* Гараднічанка
* Гаўя
* Дзітва
* Дзяражанка
* Дубіса
* Дубніца
* Дудлянка
* Еленка
* Ельня
* Зазулька
* Залатая рэчка
* Заходняя Бярэзіна
* Іўянка
* Котра
* Лебяда
* Мінія
* Мяркіс
* Нявежыс
* Смолач
* Сула
* Тур’я
* Уса
* Уса
* Чорная
* Юра
* Ячонка

 |
| ГЭС | 
* Гродзенская
* Каўнаская

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |