recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Ула.

**Ула́** (літ.: Ūla), **Пеляса**, **Падзейка** — рака ў Воранаўскім раёне Беларусі і Варэнскім раёне Літвы, левы прыток ракі Мяркіс (басейн Нёмана). Даўжыня 84 км, плошча басейна 752,9 км².

Пачынаецца каля в. Падэйкі, даўжыня на тэрыторыі Беларусі 13,5 км, на працягу 3 км цячэ па беларуска-літоўскай мяжы. Перасякае граніцу за 2 км на паўночны захад ад в. Правожа. Рэчышча ад вытоку да граніцы каналізаванае, на тэрыторыі Літвы рака цячэ ў натуральным рэчышчы, шырыня рэчышча 10–16 м.

Прымае сцёк з меліярацыйных каналаў. Асноўны прыток — рака Нізянка (злева).

У басейне ракі на тэрыторыі Літвы створаны рэзерват плошчай 4200 га. Ахоўваюцца ландшафты пясчаных тэрас з ледавіковымі карставымі азёрамі, дзюнамі, нерасцілішчы стронгі.

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі : Энцыклапедыя / рэдкал.: Н. А. Дзісько і інш. — Мн.: БелЭн, 1994. — 415 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-85700-133-1.

Спасылкі
--------

* Visuotinė lietuvių enciklopedija  (літ.)
**Спіс 200 найлепшых раманаў** (англ.: The Big Read — у дадзеным выпадку літаральна «тоўстыя кніжкі») быў складзены ў 2003 годзе па выніках апытання, у якім прынялі ўдзел падданыя Вялікабрытаніі. Было апытана каля 1 млн чалавек. Для першых 21 пазіцыі было абмежаванне «толькі адна кніга ад аўтара»: гэтыя кнігі былі прадстаўлены тэлегледачам у перадачы, якая транслявалася паміж 18 кастрычніка і 13 снежня 2003 года .

45 кніг са спіса былі выдадзены ў розны час выдавецтвам «Penguin Books».

З-за таго што спіс складзены на аснове апытанняў меркавання чытачоў, у ім неаб’ектыўна шмат менавіта брытанскіх і англамоўных твораў у параўнанні з творамі на іншых мовах (135 брытанскіх і 48 іншых англамоўных у параўнанні з 17 на ўсіх іншых мовах) або ў параўнанні з больш незалежна складзенымі спісамі, напрыклад, спісам 100 кніг Нарвежскага кніжнага клуба. Па прычыне таго, што складзены спіс на аснове пераваг апытаных брытанцаў, у дадзеным спісе прадстаўлены, па сутнасці, папулярныя кнігі і бэстсэлеры на брытанскім рынку (ад дзіцячых да мастацкіх твораў), а не нейкі вынік аналізу экспертаў.

Зноскі
------

1. ↑  *Amanda-Jane Doran*. The Big Read's Big Success (англ.)(недаступная спасылка).  Publishers Weekly (4 жніўня 2003). Архівавана з першакрыніцы 12 лютага 2013. Праверана 3 лютага 2013.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сялец.

**Сяле́ц** (трансліт.: *Sialiec*, руск.: Селец) — вёска ў Лідскім раёне Гродзенскай вобласці, на рацэ Нёман. Уваходзіць у склад Ганчарскага сельсавета. Чыгуначная станцыя Нёман.

Гісторыя
--------

Сялец згадваецца ўжо ў пачатку ХV стагоддзя. З сярэдзіны XVI ст. ў Лідскім павеце ВКЛ. Паводле вопісу парафій Лідскага дэканата, у 1784 годзе вёска, двор і фальварак Сялец належалі да Беліцкай парафіі, уласнасць ваяводы віленскага Караля Станіслава Радзівіла. Гасцінец вёў праз Сялец да перавозу цераз Нёман, а далей да карчмы і вёскі Руда.

Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) вёска ў Расійскай імперыі. У 1915 годзе акупавана Германіяй, з 1921 года ў складзе Польшчы, з 1939 года — у БССР. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй.

У 1940—1954 гадах цэнтр Нёманскага сельсавета.

Транспарт
---------

Станцыя Нёман
Чыгуначная станцыя Нёман на лініі Ліда — Баранавічы.

Зноскі
------

1. ↑  Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Гродзенская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2004. — 469 с. ISBN 985-458-098-9 (DJVU).
2. ↑  pawet.net

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Сялец (Лідскі раён)

| ⛭**Ганчарскі сельсавет** |
| --- |
| Цэнтр | Ганчары |
| Вёскі | Агароднікі ·  Баравічы ·  Беневічы ·  Ганцавічы ·  Даржы ·  Дзітрыкі ·  Дроздава ·  Жомайдзі ·  Жучкі ·  Зарачаны ·  Істакі ·  Масявічы ·  Сіманы ·  Супраўшчына ·  Сялец |
**Альфрэд Леніца** (4 жніўня 1899, Паб’яніцы — 16 красавіка 1977, Варшава) — польскі жывапісец, бацька Яна Леніцы і Дануты Канвіцкай. Цесць Тадэвуша Канвіцкага.

Вучобу пачаў у 1922 годзе на юрыдычным і эканамічным факультэце Познанскага ўніверсітэта. Адначасова вучыўся музыцы ў музычнай кансерваторыі. Свае жывапісныя інтарэсы паглыбіў, вучыўшыся ў Прыватным інстытуце выяўленчага мастацтва пад кіраўніцтвам Адама Ганіткевіча.

У 1930-я гады Альфрэд Леніца пісаў фігуратыўныя карціны, пераважна нацюрморты і пейзажы, на ўзор кубізму.

На пачатку Другой сусветнай вайны высланая з Познані сям’я Леніца выехала ў Кракаў. Вайна стала пераломным момантам у кар’еры жывапісца. Кракаўская мастацкая супольнасць, засяроджаная вакол Тадэвуша Кантара, і асабліва яго сяброўства з Ежы Куяўскім, паглыбілі цікавасць жывапісца да авангарду.

У 1945 годзе Альфрэд Леніца вярнуўся ў Познань, дзе заняўся мастацкай дзейнасцю. У 1947 годзе стаў сузаснавальнікам авангарднай групы 4F + R. Пасля гадоў спроб і пошукаў Леніца ўсё больш і больш імкнуўся да абстракцыі і ташызму. У 1948 г. удзельнічаў у 1-й выставе сучаснага мастацтва ў Кракаве, арганізаванай Тадэвушам Кантарам. У 1949 годзе ўзначаліў брыгаду жывапісцаў, якія афармлялі гатэль «Базар» у Познані.

Зноскі
------

1. 1 2  RKDartists Праверана 23 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
2. ↑  *Mikina E.* Alfred Lenica // Lenica, Alfred // *Grove Art Online* / J. Turner — [Oxford, England], Houndmills, Basingstoke, England, New York: OUP, 2018. — ISBN 978-1-884446-05-4 — doi:10.1093/GAO/9781884446054.ARTICLE.T050307<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q56691875'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q103949531'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q810196'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q21431157'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
3. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сялец (значэнні).
**Гміна Сялец** (польск.: Gmina Sielec) – колішняя вясковая гміна, якая існавала да 1939 года ў Палескім ваяводстве Польскай Рэспублікі (цяпер тэрыторыя Беларусі). Сядзіба размяшчалася ў Сяльцы.

У міжваенны перыяд гміна ўваходзіла ў склад Пружанскага павета Палескага ваяводства. 22 студзеня 1926 года ў склад гміны Сялец перададзена частка тэрыторыі скасаванай гміны Носкі, у той час як частка тэрыторыі гміны Сялец перададзена гміне Бяроза-Картузская. 1 красавіка 1932 года ў склад гміны Сялец перададзена частка тэрыторыі скасаванай гміны Бяроза-Картузская, у той час як частка тэрыторыі гміны Сялец перададзена гміне Малеч. 1 красавіка 1939 года частка тэрыторыі гміны Сялец (вёска Навасёлкі) уключана ў склад горада Бяроза-Картузская.

У лістападзе 1939 года павет уключаны ў склад БССР, скасаваны 15 студзеня 1940 года разам з гмінамі.

Зноскі
------

1. 1 2  Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom VIII - Województwo Poleskie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1924
2. ↑  Główny Urząd Statystyczny w Warszawie: Województwa centralne i wschodnie Rzeczypospolitej Polskiej - *podział na gminy według stanu z dnia 1.IV 1933 roku*, Książnica-Atlas, Lwów 1933
3. ↑  Dz. U. z 1926 r. Nr 7, poz. 46
4. ↑  Dz. U. z 1932 r. Nr 17, poz. 109
5. ↑   Dz. U. z 1939 r. Nr 27, poz. 178

| ⛭Пружанскі павет (1919—1939) |
| --- |
| Гарады | 
* Бяроза-Картузская
* Пружаны
* Шарашова (да 1934)

 |
| Вясковыя гміны | 
* Байкі (да 1926)
* Белавежа (да 1920)
* Бяроза-Картузская (да 1932)
* Гарадзечна
* Дабучын (да 1926)
* Котра (да 1932)
* Лінава (да 1932)
* Малеч
* Масева (да 1920)
* Мацвеевічы (да 1926)
* Мацясы (да 1925)
* Міжлессе (1926—1932)
* Мікіцічы (да 1926)
* Носкі (да 1926)
* Пружаны (з 1926)
* Равяцічы (да 1932)
* Руднікі
* Сігневічы (з 1932)
* Сухопаль (да 1920, з 1926)
* Сялец
* Чарнякава (да 1926)
* Шані (да 1926)
* Шарашова

 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Сялецкі сельсавет.
**Сяле́цкі сельсавет** — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе Брагінскага раёна Гомельскай акругі. Цэнтр — вёска Сялец.

Пасля другога ўзбуйнення БССР з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Брагінскага раёна Рэчыцкай акругі БССР. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе Гомельскай акругі. 30 снежня 1927 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да Малейкаўскага сельсавета.

Літаратура
----------

* Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 1: (1917―1941 гг.). — Мн. «Беларусь», 1985. — 390 с.
**Альфрэд Блейлак** (англ.: Alfred Blalock; 5 красавіка 1899 — 15 верасня 1964) — амерыканскі кардыяхірург, найбольш вядомы сваімі даследаваннямі стану шоку і распрацоўкай хірургічнай працэдуры шунтавання Блейлака — Таўсіг (сумесна з дзіцячым кардыёлагам Хелен Таўсіг).

Член Нацыянальнай акадэміі навук ЗША (1945), замежны член Французскай акадэміі навук (1955).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў Каладэне, штат Джорджыя, ва ўзросце 14 гадоў паступіў у ваенную акадэмію Джорджыі, якая была падрыхтоўчай навучальнай установай перад паступленнем ва Універсітэт штата Джорджыя, які ён скончыў ва ўзросце 19 гадоў са ступенню бакалаўра мастацтваў. Пасля гэтага Блейлак паступіў у Медыцынскую школу Джонса Хопкінса, якую скончыў са ступенню доктара медыцыны ў 1922 годзе. На працягу наступных трох гадоў стажыраваўся ў Балтымары ў галіне ўралогіі, оталарынгалогіі і агульнай хірургіі. З ліпеня 1925 года пачаў выкладаць ва Універсітэце Вандэрбільта, пачаўшы там жа лабараторныя даследаванні, праводзячы эксперыменты на сабаках, у галіне хірургіі і вывучэння прыроды і лячэння гемарагічнага і траўматычнага шоку; першым выказаў здагадку, што плазма крыві можа выкарыстоўвацца пры лячэнні траўматычнага шоку.

У 1941 годзе быў прызначаны галоўным хірургам бальніцы Джонса Хопкінса, дзе працаваў да 1964 года, пайшоўшы ў адстаўку толькі за два з паловай месяцы да смерці. У 1954 годзе быў узнагароджаны прэміяй Альберта Ласкера за даследаванні ў галіне клінічнай медыцыны. За сваё жыццё напісаў больш за 200 артыкулаў і кніг.

Зноскі
------

1. 1 2  Alfred Blalock // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. 1 2  Alfred Blalock // Who Named It? Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q66683'></a>
3. ↑  NNDB — 2002.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1373513'></a>

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая расійская (старая версія) · American National Biography · Britannica (онлайн) · Notable Names Database · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 120539675 · ISNI: 0000 0000 8214 3830 · LCCN: n85020962 · NKC: nlk20000079975 · NTA: 098384325 · VIAF: 30369510 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Лось.
**Якуб Лось** (1632 — 24 жніўня 1688) — ваенны дзеяч Рэчы Паспалітай, аўтар мемуараў.

Біяграфія
---------

З шляхецкага роду герба «Дамброва». Прынамсі з 1655 запісаўся ў казацкую харугву сандамірскага ваяводы Уладзіслава Мышкоўскага. З 1656 харугва ўваходзіла ў склад дывізіі Стэфана Чарнецкага. Удзельнічаў у бітвах са шведамі ў час Паўночнай вайны 1655—1660. З 1660 у складзе харугвы Вацлава Ляшчынскага ўдзельнічаў у кампаніі ў Беларусі, Палонкаўскай бітве 1660, бітве на Басе 1660, бітве пад Талачынам. У 1661—1663 удзельнічаў у вайскова канфедэрацыі «Саюз свяшчэнны». Магчыма, удзельнічаў у задняпроўскім паходзе караля польскага і вялікага князя літоўскага Яна ІІ Казіміра. Удзельнічаў у рокашы Любамірскага 1665—1666. У 1667 пакінуў войска, заняўся гаспадараннем у маёнтку.

У 1676—1682 на аснове сваіх дыярыушаў пісаў успаміны, пасля да 1687 дапаўняючы іх генеалагічнымі звесткамі і выпіскамі з хронік. Мемуары Лося — каштоўная гістарычная крыніца пра падзеі вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667, ахопліваюць час 1646—1667. У пачатку лаканічныя, становяцца падрабязнымі з 1656, асаблівую ўвагу аўтар удзяляў ваеннаму боку свайго жыцця. Упершыню апублікаваны ў 1858 у Кракаве.

Зноскі
------

1. ↑  Jakub Łoś
2. ↑  Jakub Łoś h. Dąbrowa // Internetowy Polski Słownik Biograficzny<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q96022943'></a>

Літаратура
----------

* *Пазднякоў В.* Лось Якуб // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / Рэдкал.: Т. У. Бялова (гал. рэд.) і інш.; маст. З. Э. Герасімовіч. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2010. — Т. 3: Дадатак. А — Я. — С. 310. — 696 с. — ISBN 978-985-11-0487-7 (т. 3), ISBN 985-11-0315-2.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: jakub-los-h-dabrowa · Sejm-Wielki.pl |
| Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0001 1294 5106 · NKC: js2014842029 · NUKAT: n00067488 · VIAF: 164770837 |
**Герб Лёзна** — герб гарадскога пасёлка Лёзна і Лёзненскага раёна. Герб і сцяг зацверджаны Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 студзеня 2006 г. № 36.

Апісанне
--------

Герб Ліёзна ўяўляе сабой выяву ў блакітным полі іспанскага шчыта — залатая кроква, пад ёй — герб «Агінец». Вароты крэпасці, або трон чырвонага колеру, на якім крыж, або скіпетр срэбнага колеру.

Гісторыя
--------

У 1555 г. Мікулінская воласць каралём Жыгімонтам II была падорана Рыгору Валовічу, старасце Мярэцкаму, а ў 1573 г. — ваяводзе Смаленскаму. Ягоная дачка Раіна (Рэгіна) Валовіч выйшла замуж за Багдана Мацвеевіча Агінскага і нерадала Мікуліна ў якасці пасагу роду князёў Агінскіх. Яе сын Самуэль Багданавіч Агінскі пры падзеле бацькоўскіх маёнткаў у 1625 г. атрымаў Мікуліна і Лёзна, якое, як сведчаць некаторыя крыніцы, было заснавана ў пачатку ХVII стагоддзя князем Багданам. У 1654 г. Лёзна згадваецца ў дакументах як мястэчка. Пасля смерці Самуэля Багданавіча ў 1657 г. адбыўся падзел уладанняў паміж яго сынамі. Старэйшы Сымон (Шыман) Караль Агінскі, ваявода Мсціслаўскі, валодаў Лёзнам да 1699 г. Пасля яго смерці мястэчка было падзелена паміж сынамі Багуславам, Марцыянам Міхалам і Аляксандрам. У 1786 г. Агінскія заснавалі тут каменную праваслаўную царкву. Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай мястэчка Лёзна ў 1870 г. ад Агінскіх перайшло да Храпавіцкіх, а пазней — да палкоўніка Шыбекі.

Такім чынам, асновай сучаснага афіцыйнага геральдычнага сімвалу Лёзна з'яўляецца герб «Агінец» — родавы знак князёў Агінскіх, якія на працягу даволі доўгага гістарычнага перыяду былі ўладальнікамі гэтага паселішча. Апроч фамілынай сімволікі ў гербе скарыстана такая геральдычная фігура, як залатая кроква. Яе можма разглядаць і як літару «л» — першую ў назве гарадскога пасёлка. Сналучэнне родавага знака былых уладальнікаў з разнастайнымі геральдычнымі фігурамі з'яўлясцца папулярным прыёмам у сучаснай геральдыцы.

Аўтар герба М. М. Елінская, мастак А. У. Леўчык.

Гл. таксама
-----------

* Сцяг Лёзна

Літаратура
----------

г. п. Лёзна // Адамушка, У. І. Геральдычны вянок Віцебшчыны / У. І. Адамушка, М. М. Елінская, С. В. Рублеўскі. — Віцебск : Віцеб. абл. друк. 2010. — С. 55, 56.

Спасылкі
--------

* Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 20 студзеня 2006 г. № 36.

| ⛭Гербы населеных пунктаў Віцебскай вобласці |
| --- |
| Гарады | 
* Барань
* Браслаў
* Верхнядзвінск
* Віцебск
* Гарадок
* Глыбокае
* Дзісна
* Докшыцы
* Дуброўна
* Лепель
* Мёры
* Наваполацк
* Новалукомль
* Орша
* Паставы
* Полацк
* Сянно
* Талачын
* Чашнікі

 |  |
| ПГТ | 
* Арэхаўск
* Асвея
* Багушэўск
* Балбасава
* Бешанковічы
* Бягомль
* Ветрына
* Відзы
* Копысь
* Лёзна
* Лынтупы
* Падсвілле
* Расоны
* Сураж
* Ушачы
* Шаркаўшчына
* Шуміліна
* Янавічы

 |
| Вёскі/Аграгарадкі | 
* Бабінавічы
* Друя
* Пераброддзе
* Ула

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Ермаловіч.
**Якуб Ермаловіч** (7 жніўня 1910, в. Вяшэўка, Ігуменскі павет, Мінская губерня, цяпер Бярэзінскі раён, Мінская вобласць — 18 красавіка 1987, Бярэзінскі раён) — беларускі празаік.

Біяграфія
---------

Друкавацца пачаў у раённых газетах у 1929 годзе, у цэнтральных беларускіх выданнях у 1931 годзе. У 1931 годзе скончыў Мсціслаўскія двухгадовыя педагагічныя курсы. Настаўнічаў у Магілёўскай вобласці У 1932—1933 гг. літсупрацоўнік газеты «Калектывіст» у Чэрвені Мінскай вобласці У 1933 годзе паступіў на літаратурны факультэт МВПІ.

Арыштаваны 2.10.1936; асуджаны да зняволення. У 1939 годзе прысуд адменены, вызвалены быў толькі ў чэрвені 1941 г. (са зняццем судзімасці).

У перыяд нямецкай акупацыі жыў у вёсцы Вяшэўка. З верасня 1944 г. настаўнік беларускае мовы і літаратуры ў Беразіне, потым у сярэдняй школе ў вёсцы Пагост Бярэзінскага раёна. У 1959 годзе завочна скончыў Магілёўскі педінстытут. Член СП БССР з 1961 г. Пахаваны ў вёсцы Вяшэўка.

Творы
-----

* Над Бярозай: Апавяданні. Мн. 1960;
* Душа чалавека: Аповесць і апавяданні. Мн. 1962;
* Родная зямля: Аповесць і апавяданні. Мн. 1967;
* Твар у твар: Аповесць і апавяданні. Мн. 1970;
* След на зямлі: Аповесці. Мн. 1977;
* Сіняя птушка: Аповесці і апавяданні. Мн. 1980;
* Акопы не пазарасталі: Аповесці. Мн. 1985.

Крыніца
-------

* Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі. Энцыклапедычны даведнік у 10 тамах (15 кнігах). Т. 1. Абрамовіч—Кушаль. / Укладальнік Л. У. Маракоў. — Смаленск, 2003. — 480 с. — ISBN 985-6374-04-9.
**Лівійскі герб** (арабская мова: شعار ليببا) — у цяперашні час — амаль той жа самы герб, які выкарыстоўваўся, пакуль краіна была часткай Федэрацыі Арабскіх Рэспублік. Цяперашні герб быў прыняты пасля выхаду Лівіі з Федэрацыі ў 1977 годзе.

Роднасны сцягу, зялёны колер з'яўляецца з аднаго боку сімвалам Зялёнага плашча прарока Мухамеда, а з другога знакам Зялёнай Рэвалюцыі палкоўніка Кадафі.

Ястраб, намаляваны на гербе, з'яўляецца Ястрабам Курайш, эмблемай роду прарока Мухамеда.

Фраза اتحاد الجمهوريات العربية (ittiħād al-jumhūriyyāt al-`arabiyya «Саюз арабскіх рэспублік») на стужцы сціснута ў кіпцюрах ястраба.

| ⛭Лівія паводле тэм |
| --- |
| 
* Герб
* Сцяг
* Гімн
* Палітыка
* Канстытуцыя
* Парламент
* Адміністрацыйны падзел
* Геаграфія
* Гарады
* Сталіца
* Насельніцтва
* Мовы
* Гісторыя
* Эканоміка
* Валюта
* Культура
* Рэлігія
* Кінематограф
* Тэлебачанне
* Літаратура
* Музыка
* Святы
* Спорт
* Адукацыя
* Навука
* Транспарт
* Турызм
* Пошта (гісторыя і маркі)
* Інтэрнэт
* Узброеныя сілы
* Сусветная спадчына
* Знешняя палітыка

**Партал «Лівія»**
 |
**Набіліта́цыя** (ад па-лацінску: nobilitas — знаць) — узвядзенне або далучэнне да прывілеяванага стану. Наданне шляхецтва асобе простага стану.

У Заходняй Еўропе вядома з 13 ст. у ВКЛ — з часоў Вялікага князя Вітаўта (1392—1430). Вядомы акт набілітацыі ў 1436 годзе польскім Каралём Уладзіславам III ліцвіна Івана Слушкі з наданнем яму герба «Волга» (у далейшым род Слушкаў карыстаўся гербам «Астоя»).

З пачатку 16 ст. набілітацыі ў ВКЛ сталі звычайнаю з’яваю. У Статут ВКЛ 1566 быў унесены спецыяльны артыкул «О простых людех, кгдыж повышеня чести и станов за годностями заслугами могут меть». Пасля Люблінскай уніі 1569 на Сойме 1578 прынятая канстытуцыя, каб кароль плебеяў не ўзводзіў у шляхецтва, толькі па прадстаўленні Рады ВКЛ ці ў войску за мужнасць. Гэта паўплывала на фармулёўку артыкула ў Статуце ВКЛ 1588 «О непривлащенье вольностей шляхетских людем простого стану». Паводле яго набілітацыя праводзілася толькі «за явными значными и рицерскими послугами, мужством, оказаным против неприятелем нашим».

На Сойме 1601 зацверджанае палажэнне, паводле якога набілітацыя праводзілася Каралём толькі па прадстаўленні Сенату і Пасольскай ізбы, а ў войску — гетманам. Каб не было таемных набілітацый, сапраўднымі лічыліся толькі тыя, што адзначаныя ў спецыяльных соймавых канстытуцыях. На Каранацыйным Сойме 1633 забароненыя прыватныя адопцыі (прыём у геральдычны род прадстаўнікоў іншых станаў). Паводле канстытуцыі 1643 набілітаваныя сем’і на працягу трох пакаленняў не мелі права займаць дзяржаўныя пасады і спраўляць пасольствы.

Значнае пашырэнне атрымала практыка набілітацыі ў час панавання Караля і Вялікага Князя Станіслава Аўгуста (1764—1795), калі было набілітавана ў 2 разы больш асоб, чым яго папярэднікамі з 1601.

Літаратура
----------

* Albom armorum nobilium Regni Poloniae XV—XVIII saec. Herby nobilitacji i indygenatów XV—XVIII w. Wstęp, oprac. i edyc. B. Trelińska. Lublin, 2001.

Спасылкі
--------

* Арыгінальны артыкул у «Шляхецкай энцыклапедыі»
Герб Літоўскай ССР **Герб Літоўскай ССР** — дзяржаўны сімвал Літоўскай Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі. Грунтуецца на гербе СССР. Ён уяўляў сабой малюнак залатога сярпа і молата ў залатых прамянях сонца на белым фоне, апраўленага каласамі і дубовым лісцем, якія абвітыя чырвонымі стужкамі з надпісамі злева на літоўскай «Visų šalių proletarai, vienykitės!» і справа на рускай мовах «Пролетарии всех стран, соединяйтесь!». У верхняй частцы гербу размяшчалася пяціканцовая зорка, у ніжняй яго частцы — літары на чырвонай стужцы «LTSR». Становішча аб гербе было замацавана ў 167 артыкуле Канстытуцыі Літоўскай ССР ад 20 красавіка 1978 года.

Глядзіце таксама
----------------

* Герб Літвы
* Сцяг Літоўскай ССР

| Гербы Рэспублік Савецкага Саюза |
| --- |
| Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік | 
Азербайджанская ССР • Армянская ССР • Беларуская ССР • Грузінская ССР • Казахская ССР • Кіргізская ССР • Латвійская ССР • Літоўская ССР • Малдаўская ССР • РСФСР • Таджыкская ССР • Туркменская ССР • Узбекская ССР • Украінская ССР • Эстонская ССР
 |
**Асаміню Цыге** (амх.: አሳምነው ጽጌ; 1958/1959 — 24 чэрвеня 2019) — брыгадны генерал Узброеных сіл Эфіопіі, член Дэмакратычнай партыі Амхара і Гінбот 7. Узначальваў бюро міру і бяспекі рэгіёну Амхара (упраўленне рэгіянальных сіл бяспекі).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў сельскай абшчыне Бугна ў канцы 1950-х. Паходзіў з народа амхара.

Стаў радыкальным амхарскім нацыяналістам, атрымаўшы асаблівую папулярнасць сярод часткі моладзі амхара. У 2009-м за ўдзел у арганізацыі дзяржаўнага перавароту пад правадырствам руху «Гінбот 7» быў арыштаваны. Як сцвярджаецца, падчас зняволення яго катавалі, і Асаміню страціў зрок на адно вока.

З турмы яго вызвалілі ў 2018 годзе, аднавіўшы на ваеннай службе. Адначасна Асаміню працягваў удзельнічаць у актывізме. Выступаў за большую аўтаномію Амхара і дайшоў да таго, што заклікаў сваіх прадстаўнікоў этнічных груп узброіцца і далучыцца да мясцовых апалчэнняў.

Увесну 2019 года ён быў прызначаны на пасаду кіраўніка рэгіянальных сіл бяспекі штата Амхара.

22 чэрвеня таго ж года разам з вернымі яму апалчэнцамі і сілавікамі паспрабаваў захапіць уладу ў штаце. Аднак путчысты былі разбіты, а Асаміню схаваўся. 24 чэрвеня ён быў выяўлены паліцыяй і застрэлены.

Зноскі
------

1. ↑  Ethiopia 'coup ringleader killed'(англ.)  **(нявызн.)**? (25 чэрвеня 2019).
2. ↑  Shay, Caitlin.  Ethiopian Court Sentences 33 Opposition Members to Life Sentences and Five Leaders to Death **(нявызн.)**, *Human Rights Brief*, *American University, Washington College of Law* (20 January 2010).
3. ↑  Ethiopia: Army and Intelligence Chiefs Replaced **(нявызн.)**, *Tesfa News* (8 June 2018).
4. ↑  *Solomon, Salem*. Analysts Unsure Why General Killed Amhara Region President (англ.). *Voice of America* (25 чэрвеня 2019). Праверана 2 ліпеня 2019.
5. ↑  Gedu Andargachew Resigns; Ambachew Mekonnen Elected Chief Administrator of Amhara Region **(нявызн.)**, *Ezega* (8 March 2019). Праверана 23 June 2019.
6. ↑  Ethiopia Amhara 'coup ringleader on the run' **(нявызн.)**, *BBC News Online*, *BBC Online* (24 June 2019).
7. ↑  Alleged Ethiopian coup mastermind shot dead after 36-hour manhunt **(нявызн.)**. *i24 News*. Праверана 24 June 2019.
**Герб Мелільі** — афіцыйны сімвал аўтаномнага горада Мелілья, размешчанага на паўночным узбярэжжы Афрыкі і аддзеленага ад астатняй тэрыторыі Іспаніі Міжземным морам. Герб быў зацверджаны дэкрэтам караля Альфонса XIII 11 сакавіка 1913 года, падпісаны Старшынёй Савета Міністраў Альвара дэ Фігероа і графам дэ Раманонес. Герб заснаваны на гербе герцагскага дому дэ Медзіна-Сідонія, паколькі некаторыя яго члены ўдзельнічалі ва ўзяцці горада.

Апісанне
--------

У блакітным полі з чырвона-сярэбранай аблямоўкай з дзевяці залатых веж на чырвоным фоне, якія чаргуюцца з дзевяццю чырвонымі каранаванымі львамі на срэбным фоне, два катлы, размешчаныя адзін над адным, звонку шахматныя — чырвоныя і залатыя, унутры — залатыя, з ручкамі таго ж металу; з кожнага боку з катла выходзяць па сем зялёных змей. Шчыт увянчаны залатой герцагскай каронай, з якой выходзіць вежа таго ж металу. На вежы чалавек у сярэбраных даспехах са шчытом, які кідае нож. Абапал шчыта дзве калоны, апавітыя сярэбранай стужкай з дэвізам «Non plus ultra». Зверху такая ж стужка з дэвізам «Praeferre Patriam Liberis Parentem Decet». Унізе герба зялёны дракон.

Сімволіка
---------

Аблямоўка сімвалізуе прыналежнасць горада Іспаніі, таму што залаты замак і барвовы каранаваны леў з’яўляюцца геральдычнымі сімваламі Каралеўства Кастыліі і Леона, а таксама элементамі дзяржаўнага герба Іспаніі. Чалавек, які кідае нож, сімвалізуе сабой заснавальніка роду дэ Медзіна-Сідонія Гусмана Добрага, які абараняў замак Тарыфа ад нападу маўраў.

Калоны абапал шчыта з’яўляюцца выявай Геркулесавых слупоў — дзвюх вяршыняў, якія атачаюць уваход у Гібралтарскі праліў. Па некаторых звестках, на вяршынях некалі былі ўсталяваны калоны, якія пазначаюць мяжа свету. Дэвіз «Non plus ultra» перакладаецца з латыні як «далей няма куды».

Дэвіз у верхняй частцы герба таксама з’яўляецца лацінскім выслоўем, якія перакладаюцца як «дзецям варта аддаваць перавагу Радзіме, а не бацькам».

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Герб Мелільі
* Гербы аўтаномных супольнасцей Іспаніі.

| Краіны Афрыкі: Гербы і Эмблемы |
| --- |
| 
Алжыр ·  Ангола ·  Батсвана ·  Бенін ·  Буркіна-Фасо ·  Бурундзі ·  Габон ·  Гамбія ·  Гана ·  Гвінея ·  Гвінея-Бісау ·  Джыбуці ·  Егіпет¹ ·  Замбія ·  Зімбабвэ ·  Каба-Вердэ ·  Камерун ·  Каморы ·  Кенія ·  Дэмакратычная Рэспубліка Конга ·  Рэспубліка Конга ·  Кот-д’Івуар ·  Лесота ·  Ліберыя ·  Лівія ·  Мадагаскар ·  Мазамбік ·  Малаві ·  Малі ·  Марока ·  Маўрыкій ·  Маўрытанія ·  Намібія ·  Нігер ·  Нігерыя ·  ПАР ·  Паўднёвы Судан ·  Руанда ·  Самалі ·  Сан-Тамэ і Прынсіпі ·  Сейшэльскія Астравы ·  Сенегал ·  Судан ·  Сьера-Леонэ ·  Танзанія ·  Тога ·  Туніс ·  Уганда ·  Цэнтральна-Афрыканская Рэспубліка ·  Чад ·  Экватарыяльная Гвінея ·  Эрытрэя ·  Эсваціні ·  Эфіопія
 |
| 
Азорскія астравы ·  Брытанская тэрыторыя ў Індыйскім акіяне ·  в. Узнясення ·  Канарскія а-вы ·  Мадэйра ·  Маёта ·  Мелілья ·  Рэюньён ·  в. Святой Алены ·  Сеўта ·  а-вы Трыстан-да-Кунья ·  Французскія Паўднёвыя і Антарктычныя тэрыторыі
 |
| 
Сахарская Арабская Дэмакратычная Рэспубліка ·  Самаліленд
 |
| ¹ Часткова ў Азіі |
**Нацыянальны інстытут імя Асалінскіх** (польск.: Zakład Narodowy im. Ossolińskich), або **Асалінеум** (польск.: Ossolineum) — навуковая і культурніцкая ўстанова Польшчы. Заснаваны ў 1817 годзе графам Юзафам Максімільянам Асалінскім у Львове ў памяшканні колішняга кляштара сёстраў ордэна кармелітак абутых.

Будынак у Львове, дзе размяшчаўся Асалінеум
Уроцлаўскі будынак Асалінеума. Выгляд з вострава Пясек
Бібліятэка Асалінскіх налічвала кнігі з калекцыяў графаў Любамірскіх, Сапегаў, Скарбкаў  (польск.) (бел. і іншых прыватных збораў. У 1827 годзе на аснове бібліятэкі было створана польскае навукова-даследчае таварыства «Асалінеум», або «Інстытут Асалінскіх». У аўстра-венгерскі перыяд таварыства стала цэнтрам польскага навуковага жыцця падобна да ўкраінскага Навуковага таварыства імя Шаўчэнкі  (укр.) (бел.. Да 1939 года пры ім дзейнічалі таксама выдавецтва і музей імя Любамірскіх  (польск.) (бел..

Падчас савецкай акупацыі  (укр.) (бел. ў 1939 годзе Інстытут Асалінскіх быў зачынены. За нямецкай акупацыяй на аснове яго фондаў была створана Дзяржаўная бібліятэка Львова (ням.: Staatsbibliothek Lemberg), а частка калекцыі перавезеная ў Кракаў.

У 1947 годзе 30 % фондаў было перададзена Польскай народнай рэспубліцы. Зборы былі адкрыты для чытачоў ва Уроцлаве ў верасні таго ж года. Наўзамен у Львове заснавана Нацыянальная бібліятэка  (укр.) (бел. імя Васіля Стэфаніка.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Асалінеум
* Нацыянальны інстытут імя Асалінскіх Архівавана 30 красавіка 2011.
* Выдавецтва Асалінеум
* Як паўставаў львоўскі Асалінеум
* Эвакуацыя польскіх збораў са Львова ў 1944 годзе.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 11995552j · CiNii: DA1002391X · GND: 1012518-8 · ISNI: 0000 0001 2364 3031, 0000 0001 1958 0162 · LCCN: n80107525 · NKC: ko2002102650 · NLA: 49683130 · NUKAT: n97047650 · SUDOC: 028039971 · VIAF: 145416373, 151912351 · ULAN: 500311809 |

 |
**Дар’я Вінаград** (нар. 15 красавіка 1999, Баранавічы, Беларусь) — беларуская футбалістка, брамнік. Выступала за зборную Беларусі.

Клубная кар’ера
---------------

Футболам пачатку займацца ў 9 гадоў у мясцовай ДЮСШАР № 5. Першыя два гады трэнеравалася з хлопцамі ў трэнера Валера Васюкова, а ў 11 гадоў трапіла ў жаночую каманду горада да Валера Гладкага.

З 2012 года гуляла за РДВАР (Мінск). У 2020 годзе падпісала кантракт з «Мінскам».

Выступала ў WU-15 (2013—2014), WU-17 (2014—2016), WU-19 (2016—2018). У 2019 годзе дэбютавала за зборную Беларусі.

Зноскі
------

1. 1 2  Soccerdonna — 2010.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41779610'></a>
2. ↑  В женской команде «Минска» появился третий вратарь
3. ↑  #1 Дарья Виноград

Спасылкі
--------

* Дарья Виноград

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | FBref.com · soccerdonna.de (ігрок) · Soccerway |
**Гарадскі музей Хельсінкі** (фінск.: Helsingin kaupunginmuseo) — гістарычны музей, прысвечаны гораду Хельсінкі. На выстаўках прадстаўлены этапы развіцця Хельсінкі ад маленькага горада да сталіцы краіны.

Уваход у музей і філіялы бясплатны.

Аддзелы
-------

Галоўны будынак. У галоўным будынку музея прадстаўлена выстаўка «Helsinki Horizons», якая прадстаўляе больш чым 450-гадовую гісторыю горада. Будынак знаходзіцца ў самым цэнтры горада, побач з Кафедральным саборам, на вуліцы, якая выходзіць на Сенацкую плошчу. Адрас: Sofiankatu 4 , 00170 Helsinki.

Дом бюргера (фін. Ruiskumestarin talo; адрас : Kristianinkatu 12) быў пабудаваны ў 1818 годзе. Ён з'яўляецца самым старым драўляным будынкам Хельсінкі. Унутры адноўлена абстаноўка побыту 1860-х гадоў.

Віла Хакасалмі (фін. Hakasalmen huvila ; адрас : Mannerheimintie 13)

Музей электрастанцыі (фін. Voimalamuseo) знаходзіцца ў раёне Ванхакаупункі (Hämeentie 163).

Школьны музей (фін. Koulumuseo ; адрас : Kalevankatu 39-41)

Дом Седэрхольма (фін. Sederholmin talo; адрас : Aleksanterinkatu 18) - найстарэйшы (1757) каменны будынак у гістарычным цэнтры Хельсінкі. Размешчаны на рагу Сенацкай плошчы.

Музей трамвая (фін. Ratikkamuseo; адрас: Töölönkatu 51 A). Размешчаны ў памяшканні найстарэйшага ў Хельсінкі трамвайнага дэпо. Экспазіцыя прысвечана гісторыі грамадскага транспарту ў Хельсінкі.

Музей сядзібы Туамарынкюля і Дзіцячы музей

Зноскі
------

1. ↑
2. ↑  Uusimaa Museum Guide<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q52988930'></a>

Спасылкі
--------

* Сайт музея  (фін.)  (шведск.)  (англ.)

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook · Твітэр |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 3052611 · BNF: 123769110 · GND: 5105119-9 · ISNI: 0000 0001 0727 2699 · LCCN: n80022521 · NUKAT: n2018202591 · LIBRIS: 117691 · SUDOC: 032812272 · VIAF: 152078198 |

 |
**На́ўклуфт** (англ.: Naukluft, ад ням.: nou kloof «вузкая рашчыліна») — горы ў цэнтральнай Намібіі. Найвышэйшы пункт — 1965 м над ўзроўнем акіяну. Агульная плошча — 850 км².

Геаграфія
---------

Горы Наўклуфт знаходзяцца ў зоне так званага нахілу, які адлучае цэнтральнае плато Намібіі ад пустыні Наміб. Назва паходзіць ад міжгорных рашчылін, якія ў каланіяльныя часы выкарыстоўваліся жывёлагадоўцамі для перагону статкаў.

Дзякуючы высокім вяршыням (найвышэйшая дасягае 1965 м) Наўклуфт затрымоўвае вільготныя сезонныя вятры і з’яўляецца выдатным вадазборнікам. Сярэднегадавая колькасць ападкаў вагаецца ад 50 мм да 300 мм. У гарах Наўклуфт бярэ пачатак рака Фіш, самая доўгая ў межах Намібіі.

Геалогія
--------

Горы Наўклуфт сфарміраваліся ў пачатку Кембрыйскага перыяда каля 525—500 млн гадоў таму ў выніку тэктанічных зрухаў зямной кары. Складаюцца пераважна з асадкавых горных парод — вапнякоў і даламітаў. Характэрны карставыя рашчыліны, у тым ліку пячоры і западзіны — рэшткі старажытных саляных азёр.

Прырода
-------

Горы Наўклуфт — адна з найбольш прыродна багатых зон Намібіі. Тут сустракаецца болей за 400 відаў раслін. На заходнім засушлівым схіле пераважаюць карлікавыя хмызнякі, на больш вільготным усходнім — лугі, саванна і гаі, дзе растуць акацыі, фікусы, чорнае дрэва, мята, гваздзікакветныя і г. д. Распаўсюджаныя прадстаўнікі фаўны — зебры, антылопы, гіены, рэдкія яшчаркі і інш.

Для аховы прыроды гор Наўклуфт створаны нацыянальныя паркі і запаведнікі — Наміб-Наўклуфт, Наўклуфт-Зебра парк, Гамсберг.

Спасылкі
--------

* NAUKLUFT-experience
* NAUKLUFT GEOLOGY — MOUNTAIN RANGE ON THE MOVE
**Эстонскі гістарычны музей** (эст.: Eesti Ajaloomuuseum) — музей гістарычнага профілю, размешчаны ў Таліне. Экспазіцыя прысвечана гісторыі Эстоніі.

Гісторыя
--------

Датай заснавання лічыцца 1842 год, калі ў Таліне было створана навуковае таварыства прыбалтыйскіх немцаў — Эстонскае літаратурнае таварыства, якое паставіла адной са сваіх мэт стварыць музей, праводзячы паглыбленае вывучэнне роднага краю, яго гісторыі, мастацтва, вытворчасці, тэхналогій і прыроды. У 1864 годзе Таварыствам у будынку Кануцкай гільдыі быў адкрыты Правінцыйны музей.

Аснову музея склала выкупленая таварыствам калекцыя аптэкара Іагана Бурхарта VIII (1776—1838), які змяшчаў аптэку, вядомую як Ратушная (па гэты дзень знаходзіцца на Ратушнай плошчы Таліна), і быў вядомы як буйны калекцыянер старажытнасцей.

У 1911 годзе таварыства набыло будынак на вуліцы Кохту (д. 6).

У 1940 годзе, пасля ўваходжання Эстоніі ў СССР, музей быў нацыяналізаваны, і на яго базе быў створаны Дзяржаўны гістарычны музей Эстонскай ССР. Частка музейных збораў была перададзена іншым музеям, на аснове прыродазнаўча-навуковых збораў быў створаны Дзяржаўны музей прыроды Эстонскай ССР.

З 1952 года музей размяшчаецца ў будынку Вялікай гільдыі на вуліцы Пік у Старым горадзе Таліна. У 2011 годзе ў музеі была скончана буйная рэканструкцыя.

| ⛭Сцяг Таліна Славутасці Таліна |
| --- |
| Храмы | Домскі сабор ·  Манастыр Святой Біргіты ·  Сабор Аляксандра Неўскага ·  Царква прытулку святога Яна ·  Царква Святога Духа ·  Царква Святога Мікалая ·  Царква Святога Мікалая Цудатворцы ·  Царква Святога Іаана ·  Царква Святога Міхаіла ·  Царква Святога Олафа | Герб Таліна |
| Будынкі і збудаванні | Гарадскія сцены ·  Дом Стэнбака ·  Дом эстонскага рыцарства ·  Доўгі Герман ·  Замак Глэна ·  Замак Маар'ямяэ ·  Замак Тоампеа ·  Кадрыёрг ·  Кік-ін-дэ-Кёк ·  Лінахол ·  Ратуша ·  Ратушная аптэка ·  «Тры сястры» ·  Тэлевежа |
| Прырода і паркі | Аэгна ·  Кадрыёрг ·  Лясныя могілкі ·  Могілкі Каламая ·  Могілкі Коплі ·  Могілкі Мыйгу ·  Харку ·  Юлемістэ |
| Культура | Музей Куму ·  Эстонскі гістарычны музей ·  Эстонскі марскі музей ·  Эстонскі музей пад адкрытым небам ·  Таверна Колу ·  Эстонскі мастацкі музей ·  Музей Мікеля ·  Талінскае спеўнае поле ·  Тэатр «Эстонія» ·  Батанічны сад ·  Заапарк |
| Адукацыя | Абсерваторыя ·  Эстонская акадэмія навук ·  Талінскі ўніверсітэт |
| Помнікі | Бронзавы салдат ·  Манумент Перамогі ў Вызваленчай вайне ·  «Русалка» ·  Стары Томас |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | ISNI: 0000 0000 8827 3177 · LCCN: n97087620 · Microsoft: 2799304457 · NKC: kn20050103002 · VIAF: 128283305 |
**Гарадское паселішча** — тып муніцыпальнага ўтварэння ў Расіі, які ўяўляе сабой горад ці пасёлак, у якім мясцовае самакіраванне ажыццяўляецца насельніцтвам непасрэдна і (ці) праз выбарныя і іншыя органы мясцовага самакіравання. Гарадскія паселішча, якія не з’яўляюцца гарадскімі акругамі ўваходзяць у склад муніцыпальных раёнаў.

У склад тэрыторыі гарадскога паселішча могуць уваходзіць адзін горад або адзін пасёлак, а таксама ў адпаведнасці з генеральным планам гарадскога паселішча тэрыторыі, якія прызначаны для развіцця яго сацыяльнай, транспартнай і іншай інфраструктуры (уключаючы тэрыторыі пасёлкаў і сельскіх населеных пунктаў, якія не з’яўляюцца муніцыпальнымі ўтварэннямі).
**До́ўжына** — возера ва Ушацкім раёне Віцебскай вобласці ў басейне ракі Крашанка. Знаходзіцца за 6 км на поўдзень ад Ушачаў.

Плошча Доўжына складае 0,65 км². Найбольшая глыбіня возера — 17,9 м. Даўжыня возера — 2,01 км, найбольшая шырыня — 0,5 км. Даўжыня берагавой лініі — 5,23 км. Аб'ём вады ў возеры складае 4,59 млн м³, плошча вадазбору возера — 14,3 км².

Катлавіна возера выцягнутая з поўначы на поўдзень. Схілы катлавіны возера маюць вышыню 20—26 м, знаходзяцца пад хваёвым лесам. На паўднёвым захадзе вышыня схілаў складае 7—15 м. Берагі возера знаходзяцца пад хмызняком, у пэўных месцах забалочаныя.
Дно вадаёма да глыбіні 4—7 м высланае пясчанымі адкладаннямі, на большых глыбінях — сапрапелем і глеем.
Шырыня паласы надводнай прыбярэжнай расліннасці складае да 25 м, падводная расліннасць пашыраная да глыбіні 5 м.

На поўдні ў возера ўпадае ручай з возера Баркоўшчына, на поўначы выцякае ручай у возера Вечалле.

Возера Доўжына ўваходзіць у курортную зону «Ушачы» (былая назва — «Баркоўшчына»). На беразе возера знаходзіцца санаторый «Лясныя азёры».

Літаратура
----------

* Блакітная кніга Беларусі — Мн.: БелЭн, 1994.
* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.6: Дадаізм — Застава / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1998. — Т. 6. — 576 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0106-0 (т. 6).
* Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Витебская область / Редактор Г. Г. Науменко. — Мн.: РУП «Белкартография», 2010. — С. 29. — 72 с. — 10 000 экз. — ISBN 978-985-508-136-5. (руск.)
* Республика Беларусь. Витебская область. Ушачский район: карта. Ушачи: план / Редактор: С. Н. Саратова. — Мн.: Белкартография, 2012. — 3 000 экз. (руск.)
**Нгорангора** — велізарны кратар у Танзаніі на краі саваны Серэнгеці, які ўзнік у якасці кальдэры ў выніку калапсу буйнога вулкана каля 2,5 мільёнаў гадоў таму. Дно кратара знаходзіцца на вышыні 2380 м над узроўнем мора. Яго краі прыкладна на 600 м вышэй і ўзвышаюцца на 3000 м над узроўнем мора. Дыяметр кратара Нгорангора складае ад 17 да 21 км і яго агульная плошча налічвае прыкладна 26400 гектараў. На дне кратара размешчана возера Магадзі, знакамітае папуляцыяй фламінга. Кратар Нгорангора ўнікальны тым, што за многія гады ў ім утварылася сваё ўласнае асяроддзе пражывання для многіх відаў жывёл, якія не маюць магчымасці выбрацца вонкі.
**Эстонская беконная свіння** — парода свіней, выведзеная ў Эстоніі скрыжаваннем мясцовых даўгавухіх свіней з буйной белай пародай, нямецкай даўгавухай і ландраскай пародамі. Зацверджана ў 1961 годзе.

Гадуюць у Прыбалтыйскіх краінах.

Выкарыстоўваюць у прамысловым скрыжаванні і для паляпшэння мясцовых парод.

Апісанне
--------

Канстытуцыя моцная, касцяк тонкі. Тулава падоўжанае з добра развітымі кумпякамі. Вушы вялікія, навісаюць на вочы. Масць белая. Маса кныроў 300—330, матак 220—250 кг, 6-месячных падсвінкаў пры інтэнсіўным адкорме 95 кг. Плоднасць 11-12 парасят за апарос.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.18 Кн.1: Дадатак: Шчытнікі — ЯЯ / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2004. — Т. 18. — 472 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0295-4 (Т. 18 Кн. 1).
**Эстонскі лялечны тэатр** (эст.: Eesti Nukuteater) — лялечны тэатр у сталіцы Эстоніі Таліне. Заснаваны ў 1952 годзе Фердынандам Вайке, які кіраваў тэатрам 30 гадоў.

У рэпертуары тэатра як лялечныя спектаклі, так і пастаноўкі для дзяцей і юнацтва. У 2000-я гады павялічылася колькасць спектакляў для пажылых гледачоў. У 2010 годзе пры тэатры планавалася адкрыць Музей лялькі.

Зноскі
------

1. ↑

| ⛭Тэатры Таліна |
| --- |
| 
* Нацыянальная опера «Эстонія»
* Эстонскі драматычны тэатр
* Талінскі гарадскі тэатр
* Эстонскі лялечны тэатр
* Рускі тэатр Эстоніі
* Тэатр фон Краля

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   У сацыяльных сетках | Facebook |
| Фота, відэа і аўдыё | Instagram · YouTube |
**Рамон Касас-і-Карбо** (кат. Ramon Casas i Carbó, 4 студзеня 1866, Барселона — 29 лютага 1932, там жа) — каталонскі жывапісец і графік, майстар партрэта і карыкатуры, лідар нацыянальнага мадэрнізму.

Біяграфія
---------

Сын эмігранта, які зарабіў шмат грошай у Матансасе на Кубе. Маці — з забяспечанай буржуазнай сям’і. У 11 год кінуў школу і пачаў браць прыватныя ўрокі жывапісу. У 1881 годзе апублікаваў свой першы малюнак у мадэрнісцкім часопісе *Avenç*, адным з заснавальнікаў якога стаў. У тым жа годзе прыехаў у Парыж, паступіў у прыватную акадэмію Каролюса-Дзюрана. У 1883 годзе ўпершыню выставіў сваю працу ў Парыжы. У далейшым штогод бываў у Парыжы, астатнюю частку года жыў у Барселоне, а таксама ў Мадрыдзе і Гранадзе. Заўсёды шмат падарожнічаў. Пасябраваў з Сант'яга Рузіньёлем, Сулаагай, Эжэнам Кар’ерам. Перанёс сухоты (1886). Разам з Рузіньёлем працаваў над кнігай «Па Каталоніі» (1889, тэксты Рузіньёля, малюнкі Казаса).

У 1890-я гады — перыяд найвышэйшага росквіту яго творчасці — вялікія выставы прайшлі ў Мадрыдзе, Берліне, яго працы былі паказаны на Сусветнай выставе ў Чыкага (1893). З часу заснавання (1897) — рэгулярны наведвальнік кафэ «Чатыры каты». У 1900 дзве працы Касаса (у тым ліку — партрэт Эрыка Саці) экспануюцца на Сусветнай выставе ў Парыжы. Яго карціна *Подлая гарота* атрымлівае прэмію ў Мюнхене (1901). Работы мастака выстаўляюцца ў розных гарадах Еўропы, у Буэнас-Айрэсе. У 1903 г. Касас становіцца пастаянным членам парыжскага Салона на Марсавым полі, што дае яму права на штогадовую выставу ў французскай сталіцы. У 1906 яго мадэллю ўпершыню стала Жулія Перайрэ-і-Рыкартэ, якую ён пасля не раз пісаў і з якой у 1922 ажаніўся (яна была маладзейшая за мастака больш чым на 20 гадоў).

З 1907 шмат часу праводзіць у закінутым бенедыктынскім абацтве Сант-Бенет, выкупленым і адноўленым яго маці, з 1912, пасля смерці маці, становіцца ўладальнікам манастыра. У 1908 падарожнічае па Кубе і ЗША, ён наогул увесь час і шмат ездзіць па свеце. Нават падчас сусветнай вайны яго выставы праходзяць у Вене, Будапешце, Мюнхене, Парыжы, Мадрыдзе і інш.

Памёр ад туберкулёзу. Пахаваны на Манжуікскіх могілках у Барселоне.

Зноскі
------

1. 1 2  Ramón Casas Carbó // Diccionario biográfico español — Real Academia de la Historia, 2011. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41705771'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2720582'></a>
2. ↑  The Fine Art Archive — 2003. Праверана 1 красавіка 2021.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q10855166'></a>
3. ↑  Ramón Casas Carbó<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
4. ↑
**«Баранавіцкая газета»**, таксама **«Baranavickaja hazeta»** (1942), **«Пагоня»** (вясна-лета 1944) — беларуская газета, якая выдавалася пад нямецкай акупацыяй. Выходзіла з 22 ліпеня 1941 да 24 чэрвеня 1944 ў горадзе Баранавічы на беларускай мове лацініцай, з чэрвеня 1943 г. — кірыліцай. Падтрымлівала палітыку германскіх акупацыйных улад.

Выходзіла 2 разы на тыдзень. У 1941 г. выдавалася пад назвай «Baranowitscher Zeitung» («Баранавіцкая газета») і публікавала матэрыялы на нямецкай, польскай і беларускай мовах. З 8 студзеня 1944 г. называлася «Пагоня». Друкавала інфармацыю і каментарыі падзей на франтах, распараджэнні акупацыйныйх улад, антысавецкую публіцыстыку, нарысы па гісторыі Беларусі, прозу і паэзію беларускіх аўтараў, інфармацыю аб дзейнасці мясцовых аддзяленняў Беларускай народнай самапомачы і іншае. Выйшла 313 нумароў.

Галоўны рэдактар — У.Шышко.

Літаратура
----------

* Баранавіцкая газета // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т.2. — Мн. : БелЭн, 1993.
* Библиография оккупационных периодических изданий, выходивших на территории Белоруссии в 1941—1944 гг. / Автор-составитель С. В. Жумарь; Белорусский научно-исследовательский центр документоведения, археографии и архивного дела. Мн.: БелНИЦДААД, 1995. — 48 с.
**Рамбутан** (*Nephelium lappaceum*) — пладовае трапічнае дрэва сямейства кляновыя, родам з Паўднёва-Усходняй Азіі, культывуецца ў шматлікіх краінах гэтага рэгіёну.

Назва расліны паходзіць ад інданезійскага слова *rambut*, што ў перакладзе азначае «волас», з-за вонкавага выгляду пладоў.

Батанічнае апісанне
-------------------

Вечназялёнае дрэва вышынёй да 25 метраў з шырокай разгалістай кронай. Лісце парнаперыстае, з 2-8 авальнымі або яйкападобнымі скурыстымі лісцінкамі. Кветкі вельмі дробныя, сабраны ў разгалінаваныя суквецці на канцах галін.

Плады круглявыя або авальныя, памерам 3-6 см, растуць гронкамі да 30 штук. Па меры паспявання змяняюць афарбоўку з зялёнай на жоўта-аранжавую, а затым ярка-чырвоную. Пакрытыя шчыльнай, але лёгкаачышчальнай ад мякаці лупінай, абсыпанай шорсткімі, загнутымі на канцах кручком валасінкамі цёмна- або светла-карычневага колеру, даўжынёй да 2 см. Мякаць халадцападобная, белая або крыху чырванаватая, духмяная, прыемнага кісла-салодкага смаку. Насенне буйное, авальнае, даўжынёй да 3 см, карычняватага колеру.

Зноскі
------

1. ↑  Ужываецца таксама назва Пакрытанасенныя.
2. ↑  Пра ўмоўнасць аднясення апісанай у гэтым артыкуле групы раслін да класа двухдольных гл. артыкул «Двухдольныя».

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Таксанамія | EOL · GBIF · iNaturalist · IPNI · IRMNG · ITIS TSN · NCBI · POWO · The Plant List · Tropicos · WFO · Флора Кітая |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4401091-6 · LCCN: sh89003574 |
**Ва́ськаў ка́мень** — валун у Беларусі, геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння. Размешчаны за 1 км на паўночны захад ад в. Аўгустова Валожынскага раёна Мінскай вобласці, на схіле марэннай грады, у лесе. Валун сіеніту даўжынёй 3,9 м, шырынёй 3,2 м, вышынёй 1,7 м, у абводзе 11 м, аб'ём 21 м3, маса каля 56 т. Прынесены ледавіком каля 125 тысяч гадоў назад з поўдня Фенаскандыі. Памеры бачнай часткі Васькава каменя былі значна большыя да ўзрыву, якім у свой час спрабавалі разбурыць валун.

Літаратура
----------

* Васькаў камень. Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 4: Варанецкі — Гальфстрым / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1997. — Т. 4. — 480 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0090-0 (т. 4).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Вель** (руск.: Вель) — рака ў Архангельскай вобласці Расіі, левы прыток ракі Вага (басейн Паўночнай Дзвіны). Даўжыня — 223 км, плошча басейна — 5390 км², сярэдні гадавы расход вады 47,7 м³/с (в. Баламутаўская).

Вель бярэ пачатак з балот у заходняй частцы Конашскага ўзвышша на поўдзень ад пасёлка Конаша. У вярхоўях цячэ ў слабавыяўленай даліне, ніжэй — у шырокай даліне, дзе рака моцна пятляе, да нізоўяў даліна звужаецца. Асноўны напрамак цячэння — на ўсход. У верхнім цячэнні берагі лясістыя і забалочаныя, у нізоўях больш заселеныя. Раней па рацэ праводзіўся сплаў.

У вусці Шонашы знаходзяцца пасёлак Усць-Шонаша і вёска Усць-Шонаша, у вусці Ялюгі — вёска Хазьміно, у месцы ўпадзення ракі Вель у Вагу размешчаны горад Вельск.

Заўвагі
-------


|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона |
**Ве́лькі Ша́рыш** (славацк.: Veľký Šariš, ням.: Groß-Scharosch, венг.: Nagysáros) — горад ва ўсходняй Славакіі на рацэ Торыса. Насельніцтва каля 4 тыс. чалавек.

Гісторыя
--------

Велькі Шарыш упершыню згадваецца ў 1217 годзе, калі пачалося будаўніцтва Шарышскага Граду. З самага пачатку Велькі Шарыш быў вольным каралеўскім горадам. У 1240-х Велькі Шарыш стаў адміністрацыйным цэнтрам Шарыша. У XVI стагоддзі з-за пагражальнай небяспекі турэцкіх наездаў крэпасць узмацнілі новымі ўмацаваннямі. У наш час Велькі Шарыш — папулярны турыстычны аб’ект. У горадзе размяшчаецца знакаміты славацкі піваварны завод «Шарыш».

Славутасці
----------

* Замак Шарышскі Град

Спасылкі
--------

* Шарышскі Град Архівавана 16 лютага 2009.
* Півавар «Шарыш»
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Пасад (значэнні).
**Пасад** — гарадское гандлёва-рамеснае паселішча за межамі ўмацаванняў дзядзінца або вакольнага горада.

Гандлёва-рамесны пасад — галоўнае адрозненне сярэднявечных гарадоў, у т.л. Русі, ад вёсак і феадальных сядзіб — замкаў. Ад вёсак пры замках пасады адрозніваліся больш высокай занятасцю насельніцтва ў гандлі і рамястве. З часам, але не абавязкова, пасады умацоўваліся і ператвараліся ў вакольныя гарады, але маглі захоўваць назву пасада. Напрыклад Вялікі пасад ў Полацку ўжо з 1030-х гадах быў вакольным горадам. На пасадзе звычайна жыла асноўная частка насельніцтва горада і знаходзіўся торг. Пры нападзе на горад неўмацаваны пасад знішчаўся, часта самімі абаронцамі, а насельніцтва хавалася ў дзядзінцу або вакольным горадзе.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Бракгаўза і Эфрона · Гранат |