Памятны камень Курту Ункелю Німуендажу ў Парадзіс-парку ў Ене
**Курт Німуендажу** (парт.: Curt Nimuendajú, народжаны **Курт Ункель**, ням.: Curt Unckel; 18 красавіка 1883, Ена — 10 снежня 1945, штат Амазонас) — нямецка-бразільскі этнолаг і антраполаг. Яго працы маюць асноватворнае значэнне для разумення рэлігіі і касмалогіі некаторых бразільскіх індзейцаў, асабліва гуарані. Прозвішча Німуендажу («той, хто пабудаваў сабе дом») утварыў ад мянушкі, якую яму далі ў племя апапакува, дзе ён пражыў год. Пры прыняцці грамадзянства Бразіліі ў 1922 годзе гэтае прозвішча стала афіцыйным. У некралогу Німуендажу яго нямецка-бразільскі калега Герберт Балдус назваў даследчыка «найвялікшым спецыялістам па індзейцам усіх часоў».

Біяграфія
---------

Курт Ункель нарадзіўся ў Ене, Германія, ў 1883 годзе і ў раннім дзяцінстве страціў родных бацькоў. З малых гадоў ён марыў жыць сярод «першабытных людзей». Яшчэ ў школе разам з іншымі вучнямі ён арганізаваў «індзейскае племя» і хадзіў на паляванне ў лес за горадам. З-за недахопу сродкаў ён не змог паступіць ва ўніверсітэт і ўладкаваўся на працу на фабрыку Карла Цейса. У вольны час ён вывучаў карты і этнаграфічныя даследаванні індзейскага насельніцтва Паўночнай і Паўднёвай Амерыкі. У 1903 годзе, ва ўзросце 20 гадоў, ён эміграваў у Бразілію. Сродкі на паездку дала яго палукроўная сястра, якая працавала школьнай настаўніцай.

Праз два гады пасля прыбыцця ў Бразілію ён сустрэўся ў штаце Сан-Паўлу з прадстаўнікамі народа гуарані. Аб гуарані з XVII стагоддзя існавала мноства публікацый, але іх рэлігійныя традыцыі і рытуалы былі вывучаны дрэнна. З усёй існуючай літаратурай Ункель дасканала азнаёміўся. У 1910 годзе ён апублікаваў у нямецкай газеце Сан-Паўлу «Deutsche Zeitung» артыкул «Nimongarai». У 1913 годзе пераехаў у Белем. У 1914 годзе яго унікальныя даследаванні міфалогіі і рэлігіі племя апапокува былі прынятыя да друку ў «Zeitschrift für Ethnologie». Ён стаў спецыялістам па розных карэнных народаў Паўднёвай Амерыкі, асабліва жэ, апапакува, тукуна, кайнганг, апінайе, шэрэнте, уанана і канела. Яго публікацыі заклалі, па словах аднаго з сучаснікаў даследчыка, «незаменны падмурак, на якім выбудаваныя дзесяткі доктарскіх дысертацый і манаграфій бразільскіх і амерыканскіх антраполагаў». Адным з вынікаў яго працы стала зрушэнне цікавасці ад плямёнаў, якія жывуць на ўзбярэжжа або ў буйных гарадах, да плямёнаў, якія хаваюцца ў глыбіні кантынента, і абуджэнне цікавасці антраполагаў, такіх як малады Клод Леві-Строс, да абшчынаў, якія хоць і жывуць у прымітыўных умовах, але распрацавалі дастаткова складаныя сацыяльную структуру і рэлігійную касмалогію. На працягу 40 гадоў палявых работ, шмат у чым спадзяючыся толькі на ўласныя сродкі, Німуендажу апублікаваў каля 60 артыкулаў, манаграфій і слоўнікаў дынамікі індзейскіх народаў.

Паміж 1929 і 1936 гадамі ён правёў у суме 14 месяцаў з індзейцамі канела, адным з плямёнаў, якія размаўляюць на мове жэ паўночна-ўсходняй ускраіны Бразільскага нагор'я. Манаграфіі аб канела, перакладзеныя і пракаментаваныя Робертам Лоуі, быў апублікаваны пасмяротна ў 1946 годзе. Працы Німуендажу па народнасці апінайе звярнулі на сябе ўвагу, так як адлюстроўвалі мноства адрозненняў ад традыцыйнай структуры грамадства індзейцаў жэ. Апісаная «анамалія апінайе» заключалася ў тым, што, падзяляючы звыклую білінейнасть іншых роднасных племянных таварыстваў, племя падтрымлівала сістэму шлюбу, у якой сыны ўключаліся ў групу бацькі, а дочкі — у групу маці, што не адпавядала вызначанаму прынцыпу кроў-амаха, які назіралі і Нимуендажу, і Лоуі у іншых народаў жэ.

Нягледзячы на пагаршэнне здароўя і папярэджанні ўрачэй, Німуендажу адправіўся ў чарговую этнаграфічную экспедыцыю і памёр 10 снежня 1945 года ў племя народнасці тикуна, якія жылі ўздоўж ракі Салімойнс, паблізу Сан-Паўлу-ды-Алівенса, штат Амазонас.

Архіў Курта Німуендажу захоўваўся ў Нацыянальным музеі Бразіліі і быў цалкам знішчаны падчас катастрафічнага пажару 2 верасня 2018 г.

Творы
-----

* *The Šerente,* (ed. Robert H. Lowie), The Southwest Museum, 1942
* *The Eastern Timbira,* (ed. Robert H. Lowie), University of California Press, 1946
* *The Tukuna,* (ed. Robert H. Lowie) University of California Press, 1952
* *The Apinayé,* (tr. and ed. Robert H. Lowie, John M. Cooper), Catholic University of America Press, 1939

Зноскі
------

1. 1 2  Curt Unckel // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
2. ↑  Mércio Pereira Gomes *The Indians and Brazil,*University Press of Florida, 2000, 3rd edition. p.18
3. ↑  Herbert Baldus, 'Curt Nimuendaju, 1883—1945,' in American Anthropologist, (1946) Vol. 48, pp.238-243
4. ↑  'Die Sagen von der Erschaffung und Vernichtung der Welt als Grundlagen der Religion der Apapocuva-Guarani', cited in Lúcia Sá, *Rain forest literatures: Amazonian texts and Latin American culture,* University of Minnesota Press, 2004 p. 114.
5. ↑  Janet M. Chernela, *The Wanano Indians of the Brazilian Amazon: A Sense of Space,* University of Texas Press, 1993, pp.39ff.
6. ↑  Mércio Pereira Gomes, *The Indians and Brazil*, p. 18
7. ↑  Claude Lévi-Strauss, *Tristes tropiques*, Plon, Paris, 1955 p. 290.
8. ↑  Virginia Kerns, *Scenes from the high desert: Julian Steward’s life and theory*, p. 226.
9. ↑  Roberto da Matta, *A divided world: Apinayé social structure,* Harvard University Press, 1982, pp.1ff.
10. ↑  Egon Shcaden, Notas sobre a vida e a obra de Curt Nimuendajú
11. ↑  Gretchen McCulloch, "Folks, there’s nothing left…", *All Things Linguistic*, September 2018.

Літаратура
----------

* Herbert Baldus, 'Curt Nimuendaju, 1883-1945', American Anthropologist, 1946 Vol. 48, pp. 238–243
* Herbert Baldus review of Nimuendaju *The Eastern Timbira.*  1960
* Born, Joachim, «Curt Unckel Nimuendajú — ein Jenenser als Pionier im brasilianischen Nord(ost)en», Бургенланд, 2007.
* Janet M. Chernela, *The Wanano Indians of the Brazilian Amazon: A Sense of Space,* University of Texas Press, 1993
* Virginia Kerns, *Scenes from the high desert: Julian Steward's life and theory,* University of Illinois Press, 2003
* Claude Lévi-Strauss, *Tristes tropiques,* Plon, Парыж, 1955
* Georg Menchén, *Nimuendajú. Bruder der Indianer,* Leipzig 1979.
* Günther F. Dungs, *Die Feldforschung von Curt Unckel Nimuendajú und ihre theoretisch-methodischen Grundlagen,* 1991.
* Mércio Pereira Gomes *The Indians and Brazil,* University Press of Florida, 2000, 3rd edition.
* Frank Lindner, *Curt Unckel-Nimuendajú. Jenas großer Indianerforscher.*  Jena 1996.
* Lúcia Sá, *Rain forest literatures: Amazonian texts and Latin American culture,* University of Minnesota Press, 2004
* Welper, Elena M. «Curt Unckel Nimuendaju: um capítulo alemão na tradiçao etnografica Brasileira», 2002, TD PPGAS-MN/UFRJ.

Спасылкі
--------

* Biblioteca Digital Curt Nimuendaju

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая расійская (старая версія) · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) · Brockhaus |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BAV: ADV10083327 · BIBSYS: 90136432 · BNE: XX1185211 · BNF: 12388157s · GND: 118588184 · ISNI: 0000 0000 8338 955X · LCCN: n80125170 · NLP: A32491232 · NTA: 070009694 · PTBNP: 996937 · LIBRIS: 195949 · SUDOC: 032956614 · VIAF: 5013968 |

 |