**Канстанцыя Скірмунт** (30 кастрычніка 1851, вёска Калоднае, Пінскі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя — 23 студзеня 1934, Пінск, Пінскі павет, Палескае ваяводства, Польская Рэспубліка) — літоўская публіцыстка, гісторык, пісьменніца ў Расійскай імперыі і міжваеннай Польшчы.

Біяграфія
---------

Належала да сярэднезаможнага шляхецкага (дваранскага) роду Скірмунтаў гербу «Дуб». Нарадзілася 30 кастрычніка 1851 г. у вёсцы Калоднае (Пінскі павет, Мінская губерня, Расійская імперыя) у каталіцкай сям'і Казіміра Аляксандравіча Скірмунта (1824—1893) і яго жонкі Гелены Аляксандраўны Скірмунт (1827—1874). 

Большую частку свайго жыцця Канстанцыя пражыла ў Пінску і правяла ў інвалідным крэсле. Ніколі не выходзіла замуж. Была польскамоўная, але лічыла сябе за літоўку па нацыянальнасці, што неаднаразова падкрэслівала. 

Атрымала хатнюю адукацыю, якую не змагла прадоўжыць з-за рэпрэсій супраць маці. Была ў высылцы ў Тамбове, потым жыла ў Крыме. Пасля смерці маці ў 1874 г. вярнулася на радзіму. У 1900 г. стала членам Мінскага таварыства сельскай гаспадаркі, але ў спісах членаў ад 1914 г. ужо не значылася. 

Пахавана на старых могілках у Пінску.

### Гістарычныя работы

Была гісторыкам-аматаркай і патрыёткай Літвы і літоўцаў, што адлюстроўвалася ў яе гістарычных творах, хоць творы пісала на польскай мове. У кнізе «Гісторыя Літвы, выкладзеная ў нарысе» (1886) крытычна ацэньвала палітыку Ягайлы і станоўча — дзейнасць Вітаўта, сцвярджала, што развіццю ВКЛ перашкаджала задужае падпарадкаванне Польшчы. Карысталіся папулярнасцю і перакладзены на літоўскую мову яе кнігі «3 найстаражытных часоў літоўскага племені» (1892), «Паданні: Даміндоўгавы часы. Гісторыя старажытнай Прусіі» (1903), «Міндоўг — кароль Літвы» (1909).

* 1886 – «Dzieje Litwy. Opowiedziane w zarysie», Кракаў, 1886 г. («Гісторыя Літвы, расказаная ў нарысе»);
* 1892 – 3 найстаражытных часоў літоўскага племені (літоўск.);
* 1897 – Над Нёманам і над Балтыкам, ч.1 На зары гісторыі;
* 1901 – Гісторыя Літвы (франц.);
* 1901 – «Zarys dziejów litewskich», Варшава. («Абрыс літоўскай гісторыі»);
* 1903 – Над Нёманам і над Балтыкам, ч.2 Паданні, чысы перадміндоўнавыя; гісторыя старажытных прусаў;
* 1906 – «O prawdę i zgodę z powodu Głosu litwinów do magnatów, obywateli i szlachty na Litwie i odpowiedzi młodego szlachcica litewskiego», Львоў, 2-е выд. («Аб праўдзе і згодзе з поваду Голаса літвінаў да магнатаў, землеўладальнікі і шляхта на Літве і адказы маладога літоўскага шляхціца»);
* 1909 – Над Нёманам і над Балтыкам, ч.3 Міндоўг, кароль Літвы;
* 1913 – Карткі краёвыя ў далейшым цягу картак палітычных. Т. 2 Рэмінісцэнцыі з віленскага друку 1906–1913 гг.

### Удзел у палеміцы вакол «краёвай ідэі»

Канстанцыя Скірмунт у пачатку XX ст. уключылася ў дыскусію адносна этнакультурных і этнапалітычных праблем і будучыні літоўска-беларускіх губерняў Расійскай імперыі. Яе лічаць адной з ідэолагаў т.зв. «краёвай канцэпцыі» («краёвай ідэі»). Хоць не ўсе яе ідэі былі прыняты іншымі распрацоўшчыкамі, ідэолагамі і прапагандыстамі «краёвай ідэі», але яе заўсёды імкнуліся выслухаць. 

Пастулаты «краёвай канцэпцыі» Канстанцыі Скірмунт:

* незалежнасць народаў, якія насяляюць землі былога ВКЛ;
* унія народаў;
* моўны крытэрый у міжнацыянальных і ўнутрынацыянальных адносінах ёсць неістотны;
* памяць аб супольнай гісторыі зямель былога ВКЛ;
* сувязь з зямлёй;
* рэалізацыя ідэй землеўласнікамі разам з сялянамі.

Як публіцыст-краёвец выступала ў часопісе «Край», газеце «Przegląd Wileński» («Віленскі агляд»), «Виленский вестник» і інш. Выдала 2 зборнікі сваіх артыкулаў з перыядычных выданняў, брашуру «Ягелонская ідэя і крэсавая палітыка» (1925).

#### Цытаты аб «краёвай ідэі»

«Kurjer Literacki», 1 мая 1912 г. №99: «Краёвая ідэя ёсць гармоніяй адвечных нацыянальных стыхій нашага краю: літоўскага (уключна з латышскім), польскага і русінскага, у іх адвечнай айчыне Літве і Беларусі; ёсць згодай тых стыхій у супольнай публічнай працы, для супольнага дабра, пры свабодным і самастойным кожнага з іх культурным развіцці. Тую ідэю, а ўласна ідэал, прадыктавалі нам вякі, сягае яна каранямі ў глыб нашай калектыўнай істоты, прабіваецца праз адгалоскі бур і бедстваў, якія намі кідаюць, ёсць датуль яшчэ схаваным прагненнем нашых мас».

«Kurier Litewski» (21 снежня 1908 / 3 студеня 1909 г. №293): «Не пра нацыяналізм я кажу, а пра любоў роднага краю з яго карэннымі народамі і пра дакладную і глыбокую знаёмасць яго гісторыі: не пра падзел нацыянальнасцей пры ўзаемным легкадумстве і раздражненні, а пра братэрскі саюз і ўзаемнае пашанаванне. Для таго, здаецца мне, бліжэй ёсць ідэал уніі, чым праціўнікі маюць».

«Kurjer Polski»: «Нацыянальная своеасаблівасць, пры еднасці ў палітыцы, развіццё ўласнай індывідуальнасці пры братнім, непадзельным саюзе, барацьба з польскім і літоўскім шавінізмам, на прынцыпах здаровага нацыянальнага патрыятызма і вялікіх хрысціянскіх пачуццяў — вось тыя прынцыпы, якія вызнаю і якія — веру — стануць прынцыпамі ўсіх маіх літоўскіх братоў, калі сыдзе іх гарачка шавінізму, а застанецца шчыры, чысты, ад Бога дадзены патрыятызм».

### Літоўская патрыётка

Канстанцыя Скірмунт падтрымлівала літоўскі нацыянальны рух, выступала супраць далучэння Вільні да Польшчы ў 1920 г.

Магіла Канстанцыі Скірмунт

Ацэнкі
------

Польскі гісторык Андрэй Пукшта: «Канстанцыя Скірмунт… рэдка бавілася ў палітычных салонах. Не была частым госцем у дамах уплывовых дзеячоў у Мінску, Варшаве, Вільні ці Коўне,.. аднак не была на ўзбоччу галоўных палітычных падзей і завірэнняў, і хоць не мела поваду гасцяваць у еўрапейскіх сталіцах, дзякуючы сваёй публіцыстыцы і смела выражаным поглядам на старонках газет, была постацю, з якой дыскутавалі і лічыліся, а яе думкі фарміравалі погляды прадстаўнікоў розных сацыяльных груп».

Зноскі
------

1. 1 2 3  Czech National Authority Database Праверана 7 лістапада 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13550863'></a>
2. ↑  *Szpoper, D.* Gente Lithuana, Natione Lithuana. Myśl polityczna i działalność Konstancji Skirmuntt (1851—1934). — Gdańsk, 2009. — S. 25.
3. ↑  Recenzja. Dariusz Szpoper, Gente Lithuana, natione Lithuana. Myśl polityczna i działalność Konstancji Skirmuntt (1851‑1934)

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
* Скірмунты / Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 6, кн. 1. — Мінск, 2001.
* *Смалянчук, А. Ф.* Паміж краёвасцю і нацыянальнай ідэяй. Польскі рух на беларускіх і літоўскіх землях. 1864 — люты 1917 г. / А. Ф. Смалянчук. — СПб. : Неўскі прасцяг, 2004. — 406 с.
* Состав Минского общества сельского хозяйства. - [Б. м. : б. и. 1905?]. - 71 с.
* Список членов Минского общества сельского хозяйства. ... на 1 декабря 1914 года. — Типография Я. А. Гринблата, [1914?]. — 40 с.
* *Szpoper, D.* Gente Lithuana, Natione Lithuana. Myśl polityczna i działalność Konstancji Skirmuntt (1851—1934) / D. Szpoper. — Gdańsk : Arche, 2009. — 487 s.
* *Szpoper, D.* Sukcesorzy Wielkiego Księstwa. Myśl polityczna i działalność konserwatystów polskich na ziemiach litewsko-białoruskich w latach 1904—1939 / D. Szpoper. — Gdańsk : Arche, 1999. — 357 s.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Генеалогія і некрапалістыка | IPSB: konstancja-skirmunttowna-skirmuntt · Sejm-Wielki.pl |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| GND: 13944355X · ISNI: 0000 0000 7150 0556 · LCCN: no2009129502 · NKC: js2015854148 · NLP: a0000002877131 · NUKAT: n99711940 · VIAF: 96873014 |

 |


| ?Канстанцыя Скірмунт — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Сымон Скірмунт[d] |  | Ігнацій Скірмунт[d] |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Аляксандр Скірмунт |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Эльжбета з Ажэшкаў[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  | Казімір Маўрыцый Сымон Скірмунт |  |  |  |  | Алойзы Сулістроўскі |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Казімір Сулістроўскі |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Антаніна з Аскеркаў[d] |  |
|  |  |  |  |  | Канстанцыя з Сулістроўскіх[d] |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Канстанцыя Скірмунт |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Караліна з Абрамовічаў[d] |  | Яўхім Абрамовіч[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Аляксандр Скірмунт |  | Тамаш Скірмунт |  | Міхал Скірмунт[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Гелена Скірмунт |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Міхал Орда[d] |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Гартэнзія з Ордаў[d] |  |  |  | Мацей Бутрымовіч |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Юзэфа з Бутрымовічаў[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Крыстына з Лях-Шырмаў[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |