У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Альфонса V.

**Афонсу V Афрыканец** (парт.: Afonso V o Africano; 15 студзеня 1432, Сінтра — 28 жніўня 1481, Сінтра) — кароль Партугаліі з Авіскай дынастыі. Кіраваў з 9 верасня 1438 па 1440 пад рэгенцтвам маці Элеаноры Арагонскай, з 1440 па 1448 пад рэгенцтвам герцага Каімбрскага Педру, з 1448 па 1477 і з 1477 па 1481 год — самастойна.

Біяграфія
---------

Афонсу V — сын караля Партугаліі Дуартэ I і каралевы Партугаліі Элеаноры Арагонскай. Яго бацька памёр рана, і Афонсу ўзышоў на партугальскі прастол у шасцігадовым узросце. Рэгенткай пры ім спачатку была яго маці, а потым яго дзядзька Педру, герцаг Каімбры. Педру не спяшаўся перадаваць уладу Афонсу пасля яго паўналецця. І толькі дзякуючы падтрымцы Арагона, забяспечанай маці, Афонсу разбіў Педру ў бітве пры Альфарабейры ў 1449 годзе і Афонсу V атрымаў каралеўскую ўладу.

У 1451 годзе Афонсу V удалося выдаць сваю сястру Элеанору за імператара Фрыдрыха III з роду Габсбургаў.

Афонсу V усяляк заахвочваў і падтрымліваў экспедыцыі Генрыха Мараплаўца. У яго кіраванне Партугалія пачала займацца рабагандлем, а з 1457 года пачалася чаканка крузаду з золата, якое прывозілі з Гвінеі. Папа Мікалай V сваёй булай ад 8 студзеня 1455 года перадаў Афонсу V, Генрыху Мараплаўцу і іх нашчадкам выключнае права на мараплаўства, гандлёвую манаполію і права на рабагандаль. У 1456 годзе былі адкрыты астравы Зялёнага Мыса, яны былі перададзены для засялення ад імя Партугаліі ордэну рыцараў Хрыста (былым тампліерам). У 1460 годзе партугальскія караблі дасягнулі Гвінеі, і ў той жа год памёр Генрых Мараплавец.

Замежнапалітычныя інтарэсы караля Афонсу V галоўным чынам былі накіраваны на Паўночную Афрыку, хоць спачатку ў яго былі зусім іншыя памкненні. Пасля падзення Канстанцінопаля і аблогі ў 1456 годзе Бялграда туркамі Папа Рымскі Калікст III заклікаў да новага крыжовага паходу супраць мусульман. Афонсу V паабяцаў Папе прыняць удзел у паходзе з войскам колькасцю ў 12 тысяч чалавек. Аднак з-за смерці Папы ў 1458 годзе крыжовы паход так і не адбыўся. Сабранае з вялікімі фінансавымі выдаткамі войска Афонсу V адправіў на поўдзень.

У 1471 годзе паў Танжэр і, каб падкрэсліць свае прэтэнзіі на паўночна-афрыканскія тэрыторыі, да сваіх тытулаў Афонсу V дадаў званне кіраўніка Афрыкі, за што і атрымаў мянушку *Афрыканец*.

У 1474 годзе памірае яго зяць, кароль Кастыліі Энрыке IV. Афонсу V актыўна ўключаецца ў барацьбу за кастыльскі прастол. Калісьці ён прэтэндаваў на руку сястры памерлага караля прынцэсы Ізабелы (якая пасля стала каталіцкай каралевай). Калі гэтыя планы разваліліся, Афонсу V ажаніўся з дачкой Энрыке IV Хуанай Бельтранехай і стаў ізноў прэтэндаваць на кастыльскі трон.

У бітве пры Тора ў 1476 годзе Партугалія пацярпела паражэнне ад каталіцкіх каралёў, якія баранілі атрыманы кастыльскі прастол. Афонсу V адправіўся ў Нансі, дзе беспаспяхова спрабаваў прыцягнуць на свой бок французскага караля Людовіка XI. Цяжка перажываючы сваё паражэнне пры Тора, ён нават падумваў аб тым, каб адрачыся ад прастола і не вяртацца ў Партугалію з Францыі, і марыў здзейсніць паломніцтва ў Іерусалім. Аднак Людовіку XI удаўся ўгаварыць Афонсу вярнуцца дамоў. Паводле мірнага дагавора, заключанага ў Алькасавашы, Афонсу V цалкам адмаўляўся ад прэтэнзій на кастыльскі прастол, а Іспанія адмаўлялася ад прэтэнзій на Паўночную Афрыку. У 1477 годзе Афонсу V адрокся ад прастола на карысць сына Жуана II, які неўзабаве вярнуў каралеўства свайму бацьку.

28 жніўня 1481 года кароль Партугаліі Афонсу V памёр ад чумы ў Сінтры.

Сям'я і дзеці
-------------

Афонсу V быў двойчы жанаты. 6 мая 1447 года ён першы раз ажаніўся са сваёй кузінай, інфантай Ізабелай дэ Каімбра (1432—1455), дачкой Педру (1392—1449), 1-га герцага Каімбра (1415—1449), і Ізабелы дэ Урхель (1409—1459). Дзеці ад першага шлюбу:

* Інфант Жуан (29 студзеня 1451—1451)
* Інфанта Жуана (6 лютага 1452 — 12 мая 1490), каталіцкая святая
* Інфант Жуан (3 сакавіка 1455 — 25 кастрычніка 1495), 13-ы кароль Партугаліі (1481—1495)

30 мая 1475 года другі раз (Папа Рымскі не прызнаў другі шлюб) ажаніўся з інфантай Хуанай Бельтранехай (1462—1530), дачкой Энрыке IV (1425—1474), караля Кастыліі (1454—1474), і Жуаны Партугальскай (1439—1475). Другі шлюб бяздзетны.

Таксама меў пазашлюбнага сына ад Марыі Суарыш да-Кунья, дачкі Фернана дэ Са Алькафарада, камердынера каралёў Дуартэ I і Афонсу V, і Філіпы да-Кунья:

* Альвара Суарыш да-Кунья (каля 1466—1557)

Зноскі
------

1. 1 2  Afonso V // Encyclopædia Britannica Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5375741'></a>
2. 1 2  Alfonso V de Portugal. // Diccionario biográfico español — Real Academia de la Historia, 2011. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q41705771'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2720582'></a>
3. ↑  *(unspecified title)* Праверана 7 жніўня 2020.

Літаратура
----------

* каралі Партугаліі


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Папярэднік**Дуартэ I** | **кароль Партугаліі**1438—1477 | Пераемнік**Жуан II** |
| Папярэднік**Жуан II** | **кароль Партугаліі**1477—1481 | Пераемнік**Жуан II** |

| ⛭Каралі Партугаліі |
| --- |
| Бургундская дынастыя | 
* Афонсу I
* Саншу I
* Афонсу II
* Саншу II
* Афонсу III
* Дыніш I
* Афонсу IV
* Педру I
* Фернанду I

 |
| Авіская дынастыя | 
* Жуан I
* Дуартэ I
* Афонсу V
* Жуан II

 |
| дынастыя Авіс-Візеу | 
* Мануэл I
* Жуан III
* Себасцьян I
* Энрыке

 |
| Габсбургі | 
* Філіп I
* Філіп II
* Філіп III

 |
| дынастыя Браганса | 
* Жуан IV
* Афонсу VI
* Педру II
* Жуан V
* Жазэ I
* Марыя I *з Педру III*
* Жуан VI
* Педру IV
* Марыя II
* Мігел
* Марыя II *з Фернанду II*

 |
| дынастыя Браганса-Кобург | 
* Педру V
* Луіш
* Карлуш I
* Мануэл II

 |


| ?Афонсу V — продкі |
| --- |
| 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  | Афонсу IV |  |
|  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  | Педру I |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Беатрыса Кастыльская |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Жуан I |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Лаўрэнсу Мартынс[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Тэрэза Лаўрэнса[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Maria de Lourdes Gil[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  | Дуартэ I |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Эдуард III |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Джон Гонт[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | Філіпа Генегау[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Філіпа Ланкастэрская[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Генры Гросмант[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Бланка Ланкастэрская[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  | Ізабела дэ Бамонт |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  | Афонсу V |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Энрыке II |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Хуан I[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Хуана Мануэль[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Фердынанд I Справядлівы |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Педра IV[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Элеанора Арагонская[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Элеанора Сіцылійская[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Элеанора Арагонская[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Альфонса XI |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Санча Альфонса Кастыльскі[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  | Элеанор дэ Гусман[d] |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Элеанора д’Альбукерке[d] |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | Педру I |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  | Беатрыса[d] |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  | Інес дэ Кастра[d] |  |
|  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |  |  |
|  |  |  |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Іспанскі біяграфічны · Малы Бракгаўза і Эфрона · Энцыклапедычны лексікон · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Treccani |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · WikiTree · WeRelate · Sejm-Wielki.pl · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNE: XX1282112 · BNF: 16242361p · CiNii: DA18329378 · GND: 124015905 · ISNI: 0000 0001 2138 4160 · LCCN: n82067314 · NKC: jo20201077845 · NTA: 341539635 · SUDOC: 123511313 · VIAF: 69850114 |

 |