Складзеная Юліем Шакальскім карта Азіяцкай Расіі ў ЭСБЭ
**Азіяцкая частка Расіі**, ці **Азіяцкая Расія** — частка Расіі, якая геаграфічна адносіцца да Азіі.

Апісанне
--------

Плошча макрарэгіёна каля 13,1 млн. км², што складае каля 77 % тэрыторыі цяперашняй Расіі. Паводле дадзеных Усерасійскага перапісу насельніцтва 2002 года на тэрыторыі УФА, СФА і ДФА ў суме пражывала каля 39,13 млн чалавек, альбо 27 % ад агульнага насельніцтва РФ.

У сярэднім шчыльнасць насельніцтва тут прыкметна ніжэйшая за еўрапейскую частку краіны і адна з найменшых у свеце — 1,9 жыхара на 1 км² (сярэдняя па РФ — 8,3). Паводле дадзеных Усерасійскага перапісу насельніцтва 2010 года на тэрыторыі УФА, СФА і ДФА ў суме пражывала 37,63 млн. чал.

Найбуйнейшыя гарады (з насельніцтвам звыш 500 тыс. чалавек): Новасібірск, Екацерынбург, Чэлябінск, Омск, Краснаярск, Цюмень, Уладзівасток, Хабараўск, Іркуцк, Навакузнецк, Барнаул, Кемерава, Томск. Азіяцкую частку Расіі складаюць чатыры эканамічныя раёны краіны — Уральскі (часткова), Заходне-Сібірскі, Усходне-Сібірскі і Далёкаўсходні.

Гісторыя
--------

       Сібірская федэральная акруга
 Сібір у геаграфічным сэнсе
 Азіяцкая Расія
### Расійская імперыя

Гістарычна да азіяцкай часткі Расіі адносіліся ўсе землі, якія знаходзіліся за межамі некалі традыцыйнага ўсходнеславянскага арэала рассялення, здабытыя з сярэдзіны XVI стагоддзя, пасля таго, як Вялікае княства Маскоўскае, заваяваўшы Казанскае і Астраханскае ханства і пашырыўшыся за Волгу, стала Рускім царствам.

Гл. таксама: Формирование территории Русского государства
Далейшая тэрытарыяльна-палітычная экспансія Расіі прывяла да ўключэння ў яе склад новых шырокіх зямель. Згодна з Энцыклапедычным слоўнікам Бракгаўза і Эфрона Азіяцкая Расея на пачатак ХХ стагоддзя складалася з Сібіры (з Далёкім Усходам), сярэднеазіяцкіх уладанняў (цяперашнія Казахстан і Сярэдняя Азія) і частка Каўказскага краю імперыі (цяперашняе Закаўказзе). Такая трактоўка была прынятая і некаторыя замежнымі крыніцамі — напрыклад, да азіяцкай Расіі адносілі бакінскія нафтапромыслы.

### Савецкі Саюз

З утварэннем пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі РСФСР, а пазней — Савецкага Саюза, а таксама павышэннем закаўказскіх і сярэднеазіяцкіх рэспублік і аўтаномій да статусу саюзных рэспублік паняцце азіяцкай Расіі страціла ранейшы сэнс і саступіла месца новаму — Азіяцкая частка СССР. У прыватнасці, такая фармулёўка выкарыстоўваецца ў Вялікай савецкай энцыклапедыі і савецкай профільнай літаратуры. Пры гэтым пад азіяцкай часткай Расіі стала мецца на ўвазе толькі размешчаная ў Азіі частка тэрыторыі РСФСР.

Сучаснасць
----------

Азіяцкая частка цяперашняй Расіі:  

Уральскі эканамічны раён

     

Заходне-Сібірскі эканамічны раён

 

Усходне-Сібірскі эканамічны раён

     

Далёкаўсходні эканамічны раён

Гэты сэнс захоўваецца і пасля распаду Саюза ў 1991 годзе, калі ў яго сярэднеазіяцкім і закаўказскім рэгіёнах ўтварыліся незалежныя дзяржавы, а РСФСР стала Расійскай Федэрацыяй. Часта сучасныя крыніцы пішуць тэрмін з маленькай, а не з вялікай літары, тым самым сцвярджаючы яго чыста геаграфічны характар.

У энцыклапедыях часам сустракаюцца і асаблівыя варыянты — скажам, у «Гісторыі Айчыны» ўжываецца паняцце «Азіяцкая тэрыторыя Расійскай Федэрацыі». Часам, асабліва ў замежных крыніцах, пад азіяцкай Расіяй разумеецца Сібір з уключэннем у яе межы расійскага Далёкага Усходу.

Гл. таксама
-----------

* Еўрапейская частка Расіі
* Сібір, Далёкі Усход Расіі

Зноскі
------

1. ↑  Вишневский, А (2000-08-15). "Replacement Migration: Is is a solution for Russia?" (PDF). United Nations Population Division, Department of Economic and Social Affairs. p. 6.
2. ↑  Предварительные итоги переписи 2010 г.
3. ↑  Русское государство в XVI — начале XVII в.
4. ↑  Па палітычных і эканамічных матывах, закаўказскія рэспублікі таксама адносілі і да еўрапейскай часткі краіны.
5. ↑  *Азіяцкая частка Расіі (руск.)* — артыкул з Вялікай савецкай энцыклапедыі
6. 1 2  См. например, статью о России в энциклопедии «Кругосвет»
7. ↑  Азиатская часть России // История Отечества

Літаратура
----------

* Атлас Азіяцкай Расеі на сайце «Руниверс»
* Азиатская Россия // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.) (руск.). — СПб. 1890—1907.
* *Гвоздецкий, Н.; Міхайлаў, М.* Фізічная геаграфія СССР. Ч. 2. Азіяцкая частка. — М. 1970.
* *Аляксееў В. Аляксеева. Зн. Зубкоў. К. Побережников И.* Азіяцкая Расея ў геапалітычнай і цывілізацыйнай дынаміцы. XVI—XX стагоддзя. — М.: Навука, 2004. — 600 с. — ISBN 5-02-009858-2