**Хедзі Ламар** (англ.: Hedy Lamarr, народжаная **Хедвіг Ева Марыя Кіслер** (ням.: Hedwig Eva Maria Kiesler); 9 лістапада 1914 — 19 студзеня 2000) — папулярная ў 1930—1940-я гады аўстрыйская, а потым амерыканская актрыса кіно, а таксама вынаходніца.

Біяграфія
---------

### Асабістае жыццё і здымкі ў кіно

Хедзі Ламар нарадзілася ў яўрэйскай сям'і (бацька з Львова, маці з Будапешта) ў Веню (Аўстра-Венгрыя) з імем Хедвіга Ева Марыя Кислер. У 16 гадоў пайшла з дома. Паступіла ў тэатральную школу, пачала здымацца ў кіно. Дэбютавала ў нямецкім фільме «Дзяўчына ў начным клубе» (1930).

Сусветную слыннасць прынёс ёй чэхаславацка-аўстрыйскі фільм Густава Махаты «Экстаз» (Ева, 1933). Першая ў гісторыі мастацкага поўнаметражнага кіно дзесяціхвілінная сцэна аголенага купання ў лясным возеры цалкам нявінная па мерках XXI стагоддзя, але ў 1933 годзе яна выклікала буру эмоцый. Карціна была забаронена да паказу ў шэрагу краін і выпушчана ў пракат праз некалькі гадоў з цэнзурнымі купюрамі. У тым жа годзе Хедзі выйшла замуж за фабрыканта зброі, аўстрыйскага мільянера Фрыца Мандля. Мандль спрабаваў выкупіць усе копіі фільма «Экстаз» з венскага пракату.

Улетку 1937 года, пасля чатырох гадоў няўдалага шлюбу, фрау Мандль здзяйсне класічныя ўцёкі з замка, падсыпаўшы снатворнага пакаёўцы. На параходзе «Нармандыя» яна адпраўляецца з Лондана ў Нью-Ёрк. Актрысе не давядзецца абіваць парогі ў Галівудзе — рэакцыя на «Экстаз» была занадта гучнай, каб яго забыліся кінематаграфісты. На «Нармандыі» яна падпісвае кантракт з заснавальнікам студыі «MGM» Луісам Маерам. Паводле яго парады, каб не выклікаць непатрэбных асацыяцый у пурытанскай публікі ЗША, бярэ псеўданім. Хедвіг Кіслер робіцца *Хедзі Ламар* (псеўданім запазычаны ў акторкі «MGM» Барбары Ла Мар, ранейшай улюбёнкі Маера, памерлай у 1926 годзе ад разрыву сэрца на фоне злоўжывання наркотыкамі). Новы віток кар'еры разгортваецца паспяхова. У агульнай складанасці Хідзі Ламар зарабіла на кіназдымках 30 мільёнаў долараў.

За сваю кар'еру ў Галівудзе акторка згуляла ў такіх папулярных фільмах, як «Алжыр» (Габі, 1938), «Лэдзі ў тропіках» (Манон дэ Верну, 1939), экранізацыі Дж. Стэйнбека «Тарцілля-Флэт» (Далорэс Рамірас, 1942, рэж. Віктар Флемінг), «Рызыкоўны эксперымент» (Аліда Бадэру, 1944) і эпічная стужка Сесіля дэ Міля «Самсон і Даліла» (1949). Апошняе з'яўленне на экране — у фільме «The Female Animal» (Ванеса Віндзар, 1958).

Хідзі была замужам шэсць разоў, мела траіх дзяцей.

У 1966 годзе 52-летняя актрыса паспрабавала вярнуцца на экран, але гэтаму перашкодзіла разгорнутая супраць яе кампанія цкавання. Рэзкі, няўжыўны характар, звычка шчыра выказваць непахвальную думку пра Галівуд і яго норавы стварылі Хедзі Ламар шмат уплывовых ворагаў. Аднойчы яе звінавацілі ў крадзяжу туфель коштам менш 100 долараў з крамы ва Фларыдзе. Хоць суд і адпрэчыў гэта вінавачанне, пляма ад інцыдэнту засталася надоўга. Яшчэ большую шкоду яе рэпутацыі нанесла аўтабіяграфія актрысы пад назвай «Экстаз і я» (1966), напісаная ў суаўтарстве з Леа Гілдам (*Leo Guild*) і Cy Rice. У гэтай аўтабіяграфіі гаварылася, што актрыса пакутуе ад німфаманіі. Ламар падала пазоў выдаўцу, сцвярджаючы, што многія з падзей, апісаных у кнізе, былі прыдуманы суаўтарам. Кніга ўтрымвала таксама абаронены капірайтам матэрыял з артыкула пра Ламар, напісанага Джын Рынголд (*Gene Ringgold*) і апублікаванага у часопісе «Screen Facts» у 1965 г. У звязку з гэтым меў месца судовы працэс.

Хедзі Ламар сканала 19 студзеня 2000 года ў горадзе Арланда ва Фларыдзе на 86-м годзе жыцця. Пыл актрысы быў паводле тэстаменту развеяны на яе радзіме, у Аўстрыі, у Венскім Лесе.

Зноскі
------

1. 1 2  Hedy Lamarr // filmportal.de — 2005. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q15706812'></a>
2. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 31 студзеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
3. ↑  Library of Congress Authorities — Library of Congress. Праверана 31 студзеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q13219454'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q131454'></a>
4. ↑  Internet Movie Database — 1990. Праверана 31 студзеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q37312'></a>
5. ↑  Hedy Lamarr // Brockhaus Enzyklopädie / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q464633'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2586178'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q237227'></a>
6. ↑  Find a Grave — 1996. Праверана 31 студзеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056'></a>
7. 1 2  Virtual International Authority File — [Dublin, Ohio]: OCLC, 2003. Праверана 31 студзеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q988937'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54919'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q190593'></a>
8. ↑  Identifiants et Référentiels — ABES, 2011. Праверана 31 студзеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q47757534'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2826570'></a>
9. ↑  NNDB — 2002. Праверана 31 студзеня 2020.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1373513'></a>
10. 1 2  *Deutsche Nationalbibliothek* Агульны нарматыўны кантроль — 2012—2016. Праверана 22 мая 2022.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578'></a>
11. 1 2  *Ирина Марголина*. Синий чулок **(нявызн.)**.  Сеанс (9 ноября 2014). Праверана 10 лістапада 2014.
12. ↑  Leo Guild в базе данных IMDb
13. ↑  Cy Rice в базе данных IMDb
14. ↑  «Hedy Lamarr Loses Suit to Halt Book», The New York Times, 27 September 1966, p. 74
15. ↑  Gene Ringgold в базе данных IMDb
16. ↑  «Lamarr Autobiography Prompts Plagiarism Suit», The New York Times, 7 February 1967, p. 18 (Article Preview)

Літаратура
----------

* *Young C.* The films of Hedy Lamarr. — Secaucus: «Citadel Press», 1978.
* *Kranzpiller P.* Hedy Lamarr. — Bergatreute: «Eppe», 1997.
* *Körte P.* Hedy Lamarr: die stumme Sirene. — München: «Belleville», 2000.
* *Gaines A.* Hedy Lamarr. — Vero Beach: «Rourke Pub.», 2002.
* *Walters R.* Spread spectrum: Hedy Lamarr and the mobile phone. — Great Britain: «BookSurge», 2005.
* *Robbins T. a. o.* Hedy Lamarr and a secret communication system. — Mankato: «Capstone Press», 2007.

Спасылкі
--------

* Афіцыйны сайт Архівавана 23 ліпеня 2010. (англ.)
* Зал Славы Вынаходнікаў Архівавана 23 мая 2014. (англ.)
* The Official Tribute Site (Фонд Хедзі Ламар) (англ.)
* Ламарр Хеди (Hedy Lamarr) Архівавана 25 сакавіка 2020. на сайте «Чтобы Помнили»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | AllMovie · AlloCiné · Česko-Slovenská filmová databáze · Danish Film Database · Danish Film Database · Discogs · Filmportal · Internet Movie Database · КиноПоиск · MusicBrainz · Rotten Tomatoes · The Peerage |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая каталанская · Вялікая нарвежская · American National Biography · Britannica (онлайн) · Brockhaus · Notable Names Database · Universalis |
| Генеалогія і некрапалістыка | Find a Grave · gravsted.dk · WikiTree · Geni.com · Rodovid · genealogics.org |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 99068678 · BNC: a19531941 · BNE: XX1081745 · BNF: 13751573n · CiNii: DA11763230 · GND: 107547724 · GTAA: 123598 · ISNI: 0000 0001 1690 159X · LCCN: n85201966 · NKC: pna2010574785 · NLA: 35941294 · NLP: a0000003261077 · NSK: 000054079 · NTA: 108825957 · NUKAT: n2005130615 · SUDOC: 058547568 · VIAF: 95314842 |

 |