У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Маргер.
**«Ма́ргер»** (польск.: Margier) — гістарычная паэма Уладзіслава Сыракомлі, аўтар яе называў «найлепшым з дзяцей свайго духу», з чым, аднак, не пагадзіліся крытыкі.

Твор паэт пісаў з канца 1852 да 6 жніўня 1854 г. у Барэйкаўшчыне, а ў 1855 г. паэма выйшла асобным выданнем.

Напісанне
---------

Паэма заснаваная на гераічнай абароне замка Пулена 1336 года супраць крыжакоў. Пасля доўгай абароны мужныя літоўцы на чале з Маргерам, згубіўшы надзею на ратунак і не хочучы здавацца ў палон, здзейснілі самагубства ў вогнішчы. На гэтую падзею ўвагу паэта звярнула пісьменніца Паўліна Вільконская.

Сыракомля пісаў паэму некалькі месяцаў і быў крайне ёй задаволены. Пішучы ўступ паэт, на думку Тадэвуша Піні, арыентаваўся на «Дзеву возера» Вальтэра Скота, якога Сыракомля ў маладосці ахвотна чытаў.

Змест
-----

Падчас сутычкі з крыжакамі, у палон да літоўцаў трапляе немец Рансдорф. Літоўцы хочуць яго забіць, але правадыр Маргер захоўвае яму жыццё і загадвае занесці яго ў свой замак Пулен, дзе раненага крыжака лечаць. Маргер яго палюбіў і нават адмовіўся прынесці яго ў ахвяру Поклюсу. Дачка правадыра Эгля (польск.: Egle) нават закахалася ў палоннага. Але Маргера пагадзіўся ў выніку даць немца ў ахвяру, праз што Эгля вызваліла Рансдорфа і з дапамогай старога Лютаса выпусціла таго з замка праз падземныя хады, узяўшы толькі прысягу, што Рансдорф нікому пра іх не распавядзе.

Немец вяртаецца да сваіх, марачы доўга пра літоўку, якая ўратавала яму жыццё. Тым часам крыжакі збіраюцца на новую вайну з Літвою, жадаючы здабыць замак Пулен. Рансдорфа як дасведчанага чалавека, які ведае мясцовасць, бяруць з сабой і даюць кіраваць адным атрадам. Аднак ён сам сабе прысягае, што не выдасць патаемнага ходу.

У гэты час вестка пра ўцёк крыжака ў замку пакінула вялікае ўражанне на ўсіх. Маргер здагадаўся, хто ў гэтым вінаваты і прабачыў дачцэ, але святары пагражалі страшнай помстай бога і жадалі задобрыць Поклюса, аддаўшы Эглю ў ахвяру, інакш на Літву зваліцца вялікае няшчасце. Маргер, хочучы ўратаваць Айчыну, аддае дачку святарам, тая чакае часу свайго спалення. Рансдорф даведваецца пра гэта ад Лютаса, якога крыжакі схапілі ў палон і якому немец захаваў жыццё. З гэтымі весткамі, Рансдорф не зажадаў больш стрымлівацца прысягай, бо каханне яго апанавала. Крыжакі атачаюць замак з усіх бакоў, лезуць на сцены, а Рансдорф з атрадам ідзе патаемным ходам і хутка з’яўляецца ў цэнтры замка. Пачынаецца бітва, літоўцы абараняюцца з двух бакоў. Рансдорф жа бяжыць да запаленай вязніцы, выносіць адтуль непрытомную Эглю і ўцякае да крыжачкага лагера.

Літоўцы, бачачы, што ім не перамагчы, пастанаўляюць здзейсніць самагубства. Літоўцы гінуць у вогнішчы, застаецца адзін Маргер. Жадаючы ўжо ўваткнуць у свае грудзі меч, ён заўважае каля замка лодку, што плыве па Нёмане, з Рансдорфам і Эгляй. З астатніх сілаў літовец хапае лук і выпускае дзве стралы. Целы немца і дачкі падаюць у ваду, а Маргер спакойна працінае сабе грудзі і падае мёртвы ў вогнішча пасярод сваіх суродзічаў.

Крытыка
-------

Па публікацыі на паэта пасыпалася злосная крытыка, якую ён успрымаў балюча. Творцу вінавацілі за фанабэрыстасць і ганарыстасць у прадмове, дзе Сыракомля адкрыта прызнаваў «Маргера» за найлепшы свой твор. Праз ціск крытыкі Сыракомля думаў нават кінуць пісьменніцтва.

Прыяцель паэта Язэп Крашэўскі шчыра пісаў у газеце «Gazeta Warszawska», што «Маргер» не з’яўляецца такім шэдэўрам, як здаецца Сыракомлю, што лепш яму ісці заўсёды толькі за сэрцам, бо тады ён піша найпрыгажэй і найчуллівей. Сыракомлю гэта моцна закранула, аднак ён не пакрыўдзіўся.

Тадэвуш Піні адзначае, што, дарма што многія перавагі і прыгожыя ўступы, «Маргер» саступае іншым паэмам («Дабрародны Ян Дубарог», «Акраец хлеба»). Даследчык заўважае:

> *… у гэтым творы няма той натуральнасці, той прастаты, якая паказвае, што адзін выпадак выплывае з другога ясна і дакладна. Тут усё апавяданне абапіраецца толькі на выпадковых здарэннях. Які ж гэта неасцярожны правадыр, які дазваляе непрыяцелю хадзіць спакойна па сваім замку, не маючы намеру забіць яго, а потым дапускаючы, што ён выйдзе на волю! Які легкадумны стары Лютас, які Рансдорфу паказвае патаемны ход, выпускае яго на свабоду, а потым зусім без патрэбы кажа яму пра зняволенне Эглі, быццам прагнуў, каб немец парушыў прасягу і ў адчаі памкнуўся на дапамогу каханай, несучы адначасова згубу ліцвінам.*
> 
> 

Тадэвуш Піні таксама сцвярджае, што ў паэме Сыракомлі нічога новага адносна Міцкевічавых «Гражыны» і «Конрада Валенрода» няма; нічога новага пра звычаі старажытных літоўцаў не даведацца з яе, акрамя як пра рэлігію, якую Сыракомля, на ягоную думку прадставіў дакладней, хаця карціна прынашэння ахвяр, паводле Піні, не адпавядае рэчаіснасці.

Пераклады
---------

У 1882 годзе Ян Нечас зрабіў і выдаў пераклад на чэшскай мове. На літоўскую мову паэма перакладзена двойчы: Сімонасам Норкусам-Наркявічусам (1883) і Антанасам Валайцісам (1936). У 1880 годзе Ліядор Пальмін апублікаваў свой пераклад на рускую мову ў маскоўскім часопісе «Русская Мысль». Іншы рускі пераклад зрабіў Міхаіл Зянкевіч.

Зноскі
------

1. 1 2 3  *Pini, T.* Władysław Syrokomla i jego utwory (польск.). — 1901. — С. 112.
2. ↑  *Spasowicz, Wł.* Władysław Syrokomla (польск.). — 1881. — С. 80.
3. ↑  *Syrokomla, Wł.* Margier (польск.). — Wilno: R. Rafałowicz, 1855. — 136 с.
4. ↑  *Pini, T.* Władysław Syrokomla i jego utwory (польск.). — 1901. — С. 111-112.
5. ↑  *Pini, T.* Władysław Syrokomla i jego utwory (польск.). — 1901. — С. 111.
6. ↑  *Pini, T.* Władysław Syrokomla i jego utwory (польск.). — 1901. — С. 117.
7. ↑  *Pini, T.* Władysław Syrokomla i jego utwory (польск.). — 1901. — С. 112-113.
8. ↑  *Pini, T.* Władysław Syrokomla i jego utwory (польск.). — 1901. — С. 113.
9. ↑  *Pini, T.* Władysław Syrokomla i jego utwory (польск.). — 1901. — С. 113-114.
10. ↑  *Pini, T.* Władysław Syrokomla i jego utwory (польск.). — 1901. — С. 114.
11. ↑  *Pini, T.* Władysław Syrokomla i jego utwory (польск.). — 1901. — С. 133.
12. ↑  *Pini, T.* Władysław Syrokomla i jego utwory (польск.). — 1901. — С. 134.
13. ↑  *Pini, T.* Władysław Syrokomla i jego utwory (польск.). — 1901. — С. 114-115.
14. ↑  *Pini, T.* Władysław Syrokomla i jego utwory (польск.). — 1901. — С. 115-116.
15. ↑  *Syrokomla, Vl. Nečas, J.* Margěr (чэшск.). — Praha: Nákladem knihkupectví I.L. Kobrova, 1882. — 105 с.
16. ↑  *Sigitas Birgelis* Kunigas, rašytojas ir knygnešys(літ.) // *Punskas.pl*. — 2018/05/22.
17. ↑  Vladislavas Sirokomlė, Margis (Margiris), vertė. Antanas Valaitis, Kaunas: Sakalas, 1936
18. ↑  *Сырокомля, В.* Маргеръ(руск.) // *Русская Мысль*. — 1880. — № 1-2.
19. ↑  *Кондратович, Л.* Избранные произведения: перевод с польского (руск.). — Москва: Государственное издательство художественной литературы, 1953. — С. 161-246. — 293 с.

Літаратура
----------

* *Pini, T.* Władysław Syrokomla i jego utwory (польск.). — Lwów: Macierz Polska, 1901. — 247 с.
* *Spasowicz, Wł.* Władysław Syrokomla (польск.). — Lwów: Księgarnia Polska, 1881. — 148 с.

Спасылкі
--------

* *Варабей, М. П.* Асэнсаванне хрысціянскага і язычніцкага ў паэме «Маргер» Уладзіслава Сыракомлі (бел.) // *Мова – Літаратура – Культура*. — Мінск: РІВШ, 2016. — С. 79-82. — ISBN 978-985-586-012-0. Архівавана з першакрыніцы 5 снежня 2021.
* *Варабей, М.* Хрысціянізацыя ВКЛ вачыма Уладзіслава Сыракомлі ў гістарычнай паэме «Маргер» (бел.) // *Беларуска-польскія моўныя, літаратурныя, гістарычныя і культурныя сувязі*. — Мінск: Выдавецкі цэнтр БДУ, 2016. — С. 217-221. — ISBN 978-985-553-407-6. Архівавана з першакрыніцы 17 красавіка 2017.

| ⛭Уладзіслаў Сыракомля |
| --- |
| Творы | 

|  |  |
| --- | --- |
| Вершы | 
* Паштальён (1844)
* Лялька (1851)
* Лірнік вясковы (1852)
* Груган (1854)
* Вызваленне сялян (1859)
* Народная песенька з ваколіц Вільні (1860)
* Добрыя весці (1848, 1861)

 |
| Паэмы | 
* Хадыка (1847)
* Канонік Перамышльскі (1852)
* Дабрародны Ян Дубарог (1853)
* Маргер (1854)
* Акраец хлеба (1854)
* Жменя пшаніцы (1856)
* Улас (1856)
* Старыя вароты (1856)
* Янка-магільнік (1856)

 |
| Кантаты | Францішак Асізскі (1857) |
| П’есы | Магнаты і сірата (1858) |
| Прыпісваецца | 
* Гутарка старога дзеда (1861)
* Гутарка двух суседаў (1861—1862)
* Ужо птушкі пяюць ўсюды… (1861)

 |

 |  |
| Пераклады | 
* Кабзар (1863)

 |
| На падставе | 
* Каток — скок на платок
* Калі я на пошце служыў ямшчыком (1868)
* Смерць Маргера (1876)
* Маргер (1927)

 |
| Асобы | 
* Паўліна Мітрашэўская
* Гелена Маеўская
* Адам Ганоры Кіркор
* Вінцэсь Каратынскі
* Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч
* Язэп Крашэўскі
* Адам Плуг
* Станіслаў Манюшка
* Арцём Вярыга-Дарэўскі

 |
| Мясціны | 
* Смольгава
* Залучча
* Барэйкаўшчына

 |
| Памяць | 
* Вуліца Уладзіслава Сыракомлі (Мінск)
* Кандратовіча (станцыя метро)

 |