**Афрыканскі трыпанасамоз** або **сонная хвароба** — паразітарная хвароба людзей і жывёл. Выклікаецца паразітамі віду *Trypanosoma brucei*. Існуе два тыпы ўзбуджальнікаў, якія інфіцыруюць людзей: *Trypanosoma brucei gambiense* (T.b.g) і *Trypanosoma brucei rhodesiense* (T.b.r.). T.b.g выклікае звыш 98 % выяўленых выпадкаў захворвання. Абодва звычайна перадаюцца праз укус інфіцыраванай мухі цэцэ і найчасцей сустракаюцца ў вясковай мясцовасці.

Першапачаткова, на першай стадыі захворвання, з'яўляюцца ліхаманка, сверб, галаўны і сустаўны боль. Гэтыя сімптомы праяўляюцца ў перыяд ад аднаго да трох тыдняў пасля ўкусу. Праз некалькі тыдняў ці месяцаў наступае другая стадыя захворвання, якая пачынаецца з зацямнення свядомасці, парушэння каардынацыі, здранцвення і трывожнага сну. Дыягностыка праводзіцца паводле вынікаў мазкоў крыві ці аналізу вадкасці лімфатычных вузлоў. Часта неабходная спіннамазгавая пункцыя для адрознення першай і другой стадый захворвання.

Папярэджанне сур'ёзнага захворвання ўключае скрынінг групы рызыкі з дапамогай аналізаў крыві на ўзбуджальнік T.b.g.. Лячэнне прасцей ажыццяўляць пры ўмове ранняй дыягностыкі і да з'яўлення неўралагічных сімптомаў. Лячэнне на першай стадыі праводзіцца з дапамогай медыкаментаў пентамідыну ці сураміну. Лячэнне на другой стадыі ўключае эфларнітын ці спалучэнне ніфуртымоксу і эфларнітыну супраць узбуджальніка T.b.g.. Нягледзячы на тое, што меларсапрол эфектыўны супраць абодвух узбуджальнікаў, ён звычайна ўжываецца толькі супраць T.b.r. з-за наяўнасці сур'ёзных пабочных эфектаў.

Хвароба рэгулярна з'яўляецца ў некаторых рэгіёнах субсахарскай Афрыкі, група рызыкі складае прыблізна 70 мільёнаў чалавек з 36 краін. У 2010 годзе ад захворвання загінула 9 000 чалавек, у параўнанні з 34 000 у 1990 годзе. На цяперашні момант інфіцыравана прыблізна 30 000 чалавек, з іх 7 000 новых выпадкаў захворвання ў 2012 годзе. Звыш 80 % выпадкаў прыпадае на Дэмакратычную Рэспубліку Конга. Тры буйнейшыя эпідэміі за апошні час: адна у 1896—1906 гадах, пераважна ва Угандзе і басейне ракі Конга, дзве ў 1920 і 1970 гадах у шэрагу афрыканскіх краін. Пераносчыкамі захворвання і інфікаванымі могуць быць іншыя істоты, прыкладам, каровы.

Уваходзіць у асноўны спіс забытых хвароб СААЗ.

Зноскі
------

1. ↑  Disease Ontology — 2016. Праверана 15 мая 2019.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q4117183'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q5282129'></a>
2. ↑  Monarch Disease Ontology release 2018-06-29sonu — 2018-06-29 — 2018. Праверана 4 жніўня 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q55345445'></a>
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14  WHO Media centre (June 2013). *Fact sheet N°259: Trypanosomiasis, Human African (sleeping sickness)*. .
4. ↑  MedlinePlus Encyclopedia *Sleeping sickness*
5. 1 2 3 4 5  Kennedy, PG (2013 Feb). "Clinical features, diagnosis, and treatment of human African trypanosomiasis (sleeping sickness).". *Lancet neurology* **12** (2): 186-94. PMID 23260189.
6. ↑  Simarro PP, Cecchi G, Franco JR, Paone M, Diarra A, Ruiz-Postigo JA, Fèvre EM, Mattioli RC, Jannin JG  (2012). "Estimating and Mapping the Population at Risk of Sleeping Sickness ". *PLoS Negl Trop Dis* **6** (10): e1859. doi:10.1371/journal.pntd.0001859.
7. ↑  Lozano, R (Dec 15, 2012). "Global and regional mortality from 235 causes of death for 20 age groups in 1990 and 2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010.". *Lancet* **380** (9859): 2095–128. doi:10.1016/S0140-6736(12)61728-0. PMID 23245604.

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.15: Следавікі — Трыо / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 2002. — Т. 15. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0251-2 (Т. 15).