recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ры́мска-Каталі́цкая Царква́ ў А́ўстрыі** — каталіцкая Царква лацінскага абраду на тэрыторыі Аўстрыі, з'яўляецца часткай Сусветнай Каталіцкай Царквы пад кіраўніцтвам Папы Рымскага, Рымскай Курыі і Канферэнцыі Аўстрыйскіх Біскупаў. Рымска-Каталіцкая Царква — найбуйнейшая па колькасці вернікаў хрысціянская Канфесія у Аўстрыі, з (паводле перапісу 2011 г.) 5,4 млн вернікаў, што складае каля 64,3 % ад насельніцтва краіны. З 2011 г. колькасць каталікоў лацінскага абраду ў Аўстрыі змяншаецца, асноўнай прычынай гэтага з'яўляецца секулярызацыя. Апошнія дадзеныя (на канец 2015 г.), якія былі пададзеныя непасрэдна Рымска-Каталіцкай Царквой у Аўстрыі, сцвярджаюць, што колькасць лацінскіх каталікоў у краіне — 5,21 млн вернікаў, што складае прыкладна 59,9 % насельніцтва Аўстрыі. Колькасць вернікаў, якія штонядзелю наведваюць набажэнствы — 623 195 чалавек, што з'яўляецца адносна высокім паказчыкам: фактычна 12 % каталікоў лацінскага абраду не прапускаюць нядзельныя службы.

Спасылкі
--------

* Гісторыя Каталіцкай Царквы ў Аўстрыі
* Афіцыйная старонка: Каталіцкія царквы ў Аўстрыі *Katholische Kirche in Österreich (katholisch.at)*  (ням.)
* Каталіцкая Царква ў Аўстрыі  (ням.)
**Мая Пятроўна Нікуліна** (нар. 1937, Свярдлоўск) — руская пісьменніца, паэтэса, празаік, перакладчык, педагог і гісторык культуры. Сябра Саюзу пісьменнікаў СССР (1981) і Саюзу расійскіх пісьменнікаў (1991). Лаўрэатка Прэміі імя П. П. Бажова (2002).

Біяграфія
---------

Нарадзілася 9 лютага 1937 года ў Свярдлоўску ў сям'і служачых.

З 1954 па 1959 год навучалася геалагічным факультэце і з 1963 па 1968 год на філалагічным факультэце Уральскага дзяржаўнага універсітэта. З 1968 па 1987 год працавала старшым бібліёграфам у Свярдлоўскай абласной дзіцячай бібліятэцы. З 1987 года па 1992 год — загадчык аддзела гуманітарных навук у газеце «Навука Урала». З 1992 па 1998 год — намеснік галоўнага рэдактара і загадчыца літаратурнай аддзела часопіса «Урал». З 1995 па 2004 год — навуковы супрацоўнік Інстытута гісторыі і археалогіі Уральскага аддзялення РАН і загадчыца літаратурнай аддзела Уральскага дзяржаўнага універсітэта. З 1994 года была ініцыятарам і адным з арганізатараў гімназіі «Карыфей», выкладчык гэтай гімназіі па пытаннях гісторыі роднага краю і асноў мовазнаўства.

Сябра Саюзу пісьменнікаў СССР з 1981 года. З 1952 года выйшла першая публікацыя вершаў Нікулінай. З пад яе пяра выйшлі зборнікі: «Мой дом і сад» (1969), «Імёны» і «Душа права» (1977), «Каляіна» (1983), «Бабья трава» (1987) і «Камень. Пячора. Гара» і «Вершы» (2002) і «Выбранае: вершы і пераклады. Проза: у 2-х тамах» (2008). Нікуліна была ўдзельніцай 2-га і 3-га тамоў энцыклапедыі «Анталогія сучаснай уральскай паэзіі». З 1970 да 1980 года Нікуліна была арганізатарам і вядучай літаратурнай студыі. З'яўлялася аўтарам шматлікіх перакладаў з англійскай, чэшскай, славенскай і іспанскай моў.

У 2002 годзе «за кнігу «Камень. Пячора. Гара» была ўдастоена Прэміі імя П. П. Бажова.

Жыве ў горадзе Екацярынбургу.

Бібліяграфія
------------

* 1969 — «Мой дом и сад»
* 1977 — «Имена: Стихи» и «Душа права»
* 1979 — «Край родной»
* 1983 — «Колея: Сб. стихов» и «Душа права: Лирика»
* 1986 — «Дочки-матери»
* 1987 — «Бабья трава»
* 1992 — «В полмира снег, сугробы и метели...»
* 1998 — «Прогулки по Екатеринбургу»
* 2002 — «Стихи» и «Камень. Пещера. Гора»
* 2008 — «Избранное в 2-х томах: стихотворения и переводы. Проза»

Зноскі
------

1. ↑  Никулина Майя Петровна //
2. 1 2  Люди города: поэт, писатель, публицист Майя Никулина **(нявызн.)**. Праверана 26 студзеня 2021.(недаступная спасылка)
3. 1 2  Никулина Майя Петровна **(нявызн.)**. Праверана 26 студзеня 2021.
4. ↑  Никулина Майя Петровна **(нявызн.)**. Праверана 26 студзеня 2021.

Літаратура
----------

* Урал литературный : Крат. биобиблиогр. слов. / А. А. Шмаков, Т. А. Шмакова. — Челябинск : Юж.-Урал. кн. изд-во, 1988 г. — 366 с. — С. 193 — ISBN 5-7688-0264-9
* Писатели Среднего Урала: Биобиблиогр. указ. / Сост. Л. И. Зыкова. — Свердловск, 1986 г. — С. 191—194.
* Знаменательные и памятные даты по Свердловской области на 1987 год: Библиогр. указ. — Свердловск, 1986 г. — С.9
* Литература Урала: Очерки и портр. / Науч. ред. Н. Л. Лейдерман. — Екатеринбург, 1998 г. — С. 275—280.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Нарматыўны кантроль | NKC: js2012695227 · VIAF: 53138597 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кастрычніцкі раён.
 
**Кастрычніцкі раён** — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Магілёва. Заснаваны 25 снежня 1962 года ў адпаведнасці з Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР.

Будынак адміністрацыі раёна
У 1980-я гады пачалося жыллёвае будаўніцтва для хімікаў. У раёне сканцэнтравана больш за палову прамысловага і тэрытарыяльнага патэнцыялу Магілёва. Два прадпрыемствы Кастрычніцкага раёна — вытворчае аб’яднанне «Хімвалакно» і сумеснае прадпрыемства «Белпак» — вырабляюць 77 % прадукцыі раёна, а разам з аўтазаводам імя С. Кірава і мясакамбінатам — 90 %. Гэтыя прадпрыемствы вызначаюць палажэнне не толькі ў раёне, але і ў горадзе ў цэлым. Акрамя гэтага, у раёне знаходзіцца яшчэ 27 прадпрыемстваў: аўтобусны парк, АП «Вольт» і інш. Працуе больш за 30 магазінаў, бібліятэкі, дзіцячы парк, кінатэатры «Ветразь» і «Космас», Палац культуры «Хімвалакно», «Лядовы палац», Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт харчавання, Сучасны гуманітарны інстытут.

Кіраўнікі адміністрацыі
-----------------------

* Сяргей Юльянавіч Шлапак
* з 26 снежня 2019 — Пётр Аляксандравіч Салаўёў.

Зноскі
------

1. ↑  Geographic Names Server — 2018.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1194038'></a>
2. ↑  Октябрьский район // Могилёв. Энциклопедический справочник / Гл. редактор И. П. Шамякин. — Мн. : БелСЭ им. П. Бровки, 1990. — 472 с. ISBN 5-85700-028-9
3. ↑  Лукашэнка разгледзеў кадравыя пытанні
**Кастусь Глінскі** (8 лютага 1906 — 14 чэрвеня 1987) — беларускі грамадскі дзеяч у Вялікабрытаніі.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся 8 лютага 1906 г. у сялянскай сям’і ў в. Прытычына Дзісенскага павета Віленскай губерні ў Расійскай імперыі (цяпер Мёрскі раён Віцебскай вобласці).

Вучыўся ў Дзісенскай гімназіі, а потым на юрыдычным факультэце Віленскага ўніверсітэта. Належаў да Беларускага студэнцкага саюза, некаторы час быў яго старшынём, выдаваў часопіс «Студэнцкая думка». Пазней — старшыня Згуртавання беларускіх студэнтаў «Скарынія», у 1931—1934 гг. выдаваў часопіс «Новая варта». Па сканчэнні ўніверсітэта працаваў суддзём у Ашмянах.

Увосень 1939 г. арыштаваны савецкай уладай і прысуджаны да 8 гадоў лагераў. Па іншых звестках — арыштаваны 19 мая 1940 г. і асуджаны 29 лістапада 1940 г. як «сацыяльна-небяспечны элемент», а да арышту працаваў настаўнікам. У зняволенні знаходзіўся ў Анеглагу ў Архангельскай вобласці.

Ад кастрычніка 1941 г. служыў у Арміі Андэрса, працаваў пры вайсковым трыбунале. У 1946 г. разам з Другім Польскім Корпусам прыбыў у Вялікабрытанію. Ад 20 жніўня 1947 г. быў сябрам Згуртавання беларусаў у Вялікабрытаніі, аднак у выніку расколу пакінуў арганізацыю. Быў сябрам Беларускага вызвольнага руху, а потым — кіраўніком Лонданскага аддзела Беларускага вызвольнага фронту і ад 1969 г. ганаровым сябрам Галоўнага Штабу гэтай арганізацыі. У 1974 г. стаў старшынём Дэлегатуры БЦР у Вялікабрытаніі. Адначасова выконваў абавязкі старшыні філіі Антыбальшавіцкага блоку народаў у Вялікабрытаніі. Удзельнік разнастайных міжнародных форумаў. У 1979—1981 гг. выдаваў часопіс «Званіца». Аўтар англамоўнай брашуры, прысвечанай Беларусі і яе гісторыі («Byelorussia». 1982).

Памёр 14 чэрвеня 1987 г. у Лондане. Пахаваны пры касцёле Андрэя Баболі.

Зноскі
------

1. ↑  Эміграцыйнаяя гісторыя ў асобах. 8-9 лютага. Кастусь Глінскі, Сяргей Мажэйка

Спасылкі
--------

* Біяграфія Кастуся Глінскага на старонцы Леаніда Маракова
* Дадатковая біяграфія Кастуся Глінскага на старонцы Леаніда Маракова
**Во́рныя землі** — сельскагаспадарчыя ўгоддзі, якія сістэматычна апрацоўваюцца і выкарыстоўваюцца пад пасевы сельскагаспадарчых культур. Да ворных зямель належаць палі севазвароту (у тым ліку папары), агароды, асвоеныя і падрыхтаваныя для пасеву землі.

На 1 студзеня 2013 года ў Беларусі налічвалася 5521,6 тыс. гектараў ворнай зямлі, што складае 62,6 % ад плошчы ўсіх сельскагаспадарчых зямель, у тым ліку 651,6 тыс. гектараў у асабістым карыстанні грамадзян.

Агульная плошча ворнай зямлі ва ўсім свеце складае амаль 1,4 млрд гектараў (2011) з агульнай плошчы 4,9 млрд гектараў (2011) зямель, што выкарыстоўваюцца ў сельскай гаспадарцы.

Зноскі
------

1. ↑  Архіўная копія (руск.) (pdf)(недаступная спасылка). *Статыстыка для школьнікаў*.  Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь. Архівавана з першакрыніцы 13 лютага 2014. Праверана 24 мая 2014.
2. ↑  Архіўная копія (руск.) (rar)(недаступная спасылка).  Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь. Архівавана з першакрыніцы 12 жніўня 2013. Праверана 24 мая 2014.
3. 1 2  Карыстанне зямлёй (англ.). *FAOSTAT*.  Арганізацыя Аб'яднаных Нацый па пытаннях харчавання і сельскай гаспадаркі. Праверана 22 мая 2014.

Літаратура
----------

* Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т. 1. Ааліты — Гасцінец / Рэдкал. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн.: БелСЭ імя Петруся Броўкі, 1983. — 575 с. іл. — 10 000 экз. С. 489.
Каэфіцыент нараджальнасці ў краінах свету (2020), згодна з Population Reference Bureau.
**Сумарны каэфіцыент нараджальнасці** — дакладнае вымярэнне ўзроўню нараджальнасці, якое характарызуе сярэдняя колькасць нараджэнняў у адной жанчыны ў гіпатэтычным пакаленні за ўсё яе жыццё пры захаванні існуючых узроўняў нараджальнасці ў кожным узросце незалежна ад смяротнасці і змяненняў узроставага складу.

Найвышэйшы СКН у свеце зафіксаваны ў Нігерыі — 7,00, найніжэйшы — у Паўднёвай Карэі — 0,84 (па стане на 2020 год).

Зноскі
------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (навукова-адукацыйны партал) |
| Нарматыўны кантроль | Microsoft: 47122089 |
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Кастрычніцкая рэвалюцыя (значэнні).
**Агітцягнік «Кастрычніцкая рэвалюцыя»** — агітацыйна-інструктарскі цягнік, які здзейсніў з 29 красавіка 1919 па 12 снежня 1920 — 12 паездак па еўрапейскіх і сібірскіх губернях, які ўзначальваў Старшыня УЦВК М. І. Калінін.

Гісторыя
--------

За час свайго існавання (1919—1925 гады) гэты агітцягнік здзейсніў 22 рэйсы, у тым ліку ў першыя два гады — 12 рэйсаў у самыя розныя рэгіёны краіны. Падчас другога рэйса, які доўжыўся з 6 па 28 чэрвеня 1919 года, агітцягнік пабываў у Смаленскай, Віцебскай, Мінскай, Магілёўскай, Чарнігаўскай, Арлоўскай і Калужскай губернях. Было абследавана каля 300 устаноў і арганізацый, адбылося больш за 200 мітынгаў, на якіх актыўна, часам па некалькі разоў на дзень, выступаў і сам М. І. Калінін, рабіліся кінасеансы.

Першым павятовым горадам, дзе 6 чэрвеня спыніўся агітцягнік, быў Гжацк (цяпер Гагарын). У той жа дзень ён прыбыў у Вязьму, на наступны дзень — на чыгуначную станцыю Дарагабуж (цяпер Сафонава). 9 чэрвеня М. І. Калінін выступіў на пляцы перад Нарвскімі казармамі на вялікім мітынгу з удзелам як чырвонаармейцаў мясцовага гарнізона, так і ваеннапалонных. Увечары «ўсерасійскі стараста» на сходзе партыйна-савецкага актыву выступіў з прамовай (сход праходзіў у былым будынку Высакародны сходу, пераўтвораным у «Палац працы»). Са Смаленска М. І. Калінін выязджаў у сяло Катынь, дзе гутарыў з сялянамі, і сяло Кошчына. У ноч з 10 на 11 чэрвеня агітцягнік адбыў у Віцебск.

11-12 чэрвеня М. І. Калінін выступаў з прамовай на мітынгу чыгуначнікаў на станцыі Віцебск, а 12-13 чэрвеня М. І. Калінін наведаў Оршу, дзе выступіў перад працоўнымі.

20 чэрвеня М. І. Калінін выступаў з прамовай на мітынгу ў Мінску, на плошчы Свабоды. Выступаў у вёсцы Ігнацічы (пазней перайменавана ў **Калініна**), у мястэчку Самахвалавічы і іншых.

Месца знаходжання М. І. Калінін адзначаны мемарыяльнымі дошкамі. Часцей за ўсё такія дошкі шожна сустрэць на чыгуначных вакзалах, палацах культуры або будынках выканкамаў.

Зноскі
------

1. ↑  Інфармацыя з шыльды на ст. Віцебск
2. ↑  Інфармацыя з шыльды на ст. Орша

Спасылкі
--------

* *Д.И. Будаев*. АГИТПОЕЗД «ОКТЯБРЬСКАЯ РЕВОЛЮЦИЯ» **(нявызн.)**(недаступная спасылка).  Энциклопедия Смоленской области. Архівавана з першакрыніцы 14 чэрвеня 2011. Праверана 30 жніўня 2013.
* Речи и беседы М.И. Калинина, председателя ВЦИК. — У 2-х кнігах. — М. 1919.
* *Максакова Л.В.* Агитпоезд «Октябрьская революция» (1919-1920). — М. 1956.
**Уладзімеж Вольскі** (польск.: Włodzimierz Wolski; 9 кастрычніка 1824 — 29 ліпеня 1882) — польскі паэт, празаік, перакладчык, лібрэтыст.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Нарадзіўся ў Пултуску. Вучыўся ў Варшаве і друкаваў свае творы ў варшаўскіх часопісах, а таксама ў багемных выданнях. Браў удзел у Студзеньскім паўстанні 1863 года, пасля яго падаўлення пераехаў у Брусэль, дзе і памёр 29 ліпеня 1882 года.

Творчасць
---------

Аўтар лібрэта да операў "Галька" і "Графіня" Станіслава Манюшкі. Апроч таго пакінуў пасля сябе зборнікі вершаў "Паўстанцкія спевы" (*Śpiewy powstańcze*, 1863), "Праменьчыкі" (*Promyki*, 1869), "Лісты з Бельгіі", раман "Дамок на вуліцы Глыбокай" (*Domek przy ulicy Głębokiej*, 1859) і іншыя творы.

"Марш зуаваў" (*Marsz żuawów*) — адна з самых вядомых песняў Студзеньскага паўстання 1863 году. Яна была напісаная Уладзімежам Вольскім для атрада паўстанцаў, сфармаванага ў лютым 1863 году ў Айцове з дабравольцаў французскім афіцэрам Франсуа Рашанбрунам на ўзор частак французскай пяхоты ў Алжыры і названага "зуавамі смерці" (воіны атраду насілі чорныя накідкі з белым крыжам, у баі не адступалі і не здаваліся). Песня хутка зрабілася папулярнай. Музыку для "Марша зуаваў" напісаў Фларыян Міладоўскі. На позні варыянт мелодыі ў 1879 годзе Вацлаў Свянціцкі напісаў песню "Варшавянка". На беларускую мову тэкст пераклаў Васіль Сёмуха.

Зноскі
------

1. ↑  Włodzimierz Wolski // International Music Score Library Project — 2006. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q523660'></a>

Спасылкі
--------

* Уладзімеж Вольскі. Марш зуаваў

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | International Music Score Library Project · MusicBrainz |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Бракгаўза і Эфрона · Малы Бракгаўза і Эфрона |
| Генеалогія і некрапалістыка | Sejm-Wielki.pl · Geni.com |
| 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BIBSYS: 13044942 · BNC: a19510706 · BNF: 14704909g · GND: 126656347 · ISNI: 0000 0000 8151 8813 · LCCN: n87814559 · NKC: jx20090514006 · NLA: 67171122 · NTA: 069901341 · NUKAT: n00013011 · SUDOC: 161482996 · VIAF: 71657258 |

 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Асрыеў.
**Сумбат Аракелавіч Асрыеў** (15 верасня 1906, Нор Шэн, цяпер Мартунінскі раён, Нагорна-Карабахская Рэспубліка — 27 верасня 1981) — азербайджанскі і беларускі архітэктар.

Біяграфія
---------

Скончыў у 1931 годзе Азербайджанскі політэхнічны інстытут. Працаваў у праектных арганізацыях Баку. Член Саюза архітэктараў СССР з 1934 годзе. Член КПСС з 1941 года. Удзельнік Вялікай Айчыннай вайны.

Працаваў намеснікам галоўнага архітэктара Дзяржархбудкантролю курортаў Сочы, начальнікам праектна-каштарыснага аддзела трэста «Сочыспецбуд», Ваенпраекта БВА, з 1971 па 1973 г. — старэйшым інжынерам у Белкамунпраекце.

Творчасць
---------

Асноўныя працы: праекты планіровак машынна-трактарных станцый, калгасаў і саўгасаў Азербайджанскай ССР (1931—1941, у аўтарскім калектыве), раёна індывідуальнай забудовы ў Сочы, рэканструкцыі жылых пасёлкаў ЧБВА (1952—1967, у аўтарскім калектыве).

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі, медалямі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Асриев Сумбат Аракелович // Архитекторы Советской Белоруссии: Биогр. справочник / Союз архитекторов БССР; Сост. В. И. Аникин и др.. — Мн.: Беларусь, 1991. — 262 с. — ISBN 5-338-00611-1. (руск.)
**Уладас (Уладзіслаў) Пятрайціс** (20 студзеня 1955, в. Пацэнуляй, Радзвілішкіскі раён, Літва — 9 мая 2012, в. Іказнь, Браслаўскі раён, Беларусь) — беларускі каталіцкі царкоўны дзеяч.

Біяграфічныя звесткі
--------------------

Скончыўшы Каўнаскую духоўную семінарыю і атрымаўшы святарскае пасвячэнне, малады ксёндз Уладас Пятрайціс прыехаў служыць у Мёры. Большая частка яго душпастырскай службы ў Міёрскай парафіі Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі (з 1985 па 2000 гады) прыпала на адраджэнне касцёла. Ад пачатку дзейнасці ён арганізаваў рамонтныя работы: былі заменены вокны, праведзена рэстаўрацыя алтароў, устаноўлена сістэма ўзмацнення гуку. На ахвяраванні вернікаў у 1994 годзе быў устаноўлены помнік Ненароджанаму дзіцяці, а ў 1998 — манументальная скульптура Маці Божай Ратавальніцы тонучых. На новых могілках пабудавана капліца. Ксёндз працаваў разам са сваімі парафіянамі, выконваў розныя рамонтныя і будаўнічыя работы.

Касцёл Узнясення Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мёры)
У канцы 1980-х гадоў ксёндз Уладас пачынае праводзіць працэсіі на ўрачыстасць Божага Цела вакол касцёла, для дзяцей, якія рыхтаваліся да сакраманту споведзі, спецыяльныя заняткі. Крыху пазней стварае нядзельную школу. Літовец па паходжанні, ён вывучыў беларускую і рускую мовы, каб на іх праводзіць Святую імшу. Калі ў Полацку асвячалі крыж ахвярам сталінскага тэрору, прысутныя ўпершыню пачулі малітвы на беларускай мове. У 1991 годзе арганізаваў разам з пісьменніцай Ірынай Жарнасек выпуск газеты «Голас душы» на роднай мове — адно з першых каталіцкіх выданняў на Беларусі. У красавіку 1991 г. запрасіў у касцёл Беларускую дзяржаўную капэлу імя Р. Шырмы, сабраныя грошы ахвяраваны на апаратуру для раённай бальніцы. Арганізоўваў паездкі на сустрэчу з Папам Рымскім Янам Паўлам ІІ, паломніцтвы ў святыя мясціны. Упершыню пешая пілігрымка пад яго кіраўніцтвам рушыла ў Будслаў у 1992 годзе. Для моладзі арганізаваў фестываль «Мы хочам Бога», у ім прымалі ўдзел вернікі з розных парафій Беларусі і Польшчы.

З 2000 па 2008 год святар быў адміністратарам касцёла Божага Провіду ў Слабодцы Браслаўскага раёна.

Пахаваны ў Мёрах, ля касцёла.

Зноскі
------

1. ↑  catholic.by
2. ↑  mijory.by

Літаратура
----------

* *Уладзімер Арлоў*. Імёны Свабоды. — 4-е выд. дап. — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода, 2020. — 826 с.: іл. (Бібліятэка Свабоды. ХХІ стагодзьдзе) ISBN 978-0-929849-83-6
Апостал Пётр плоціць храмавы падатак манетай, якую знайшоў у роце вылаўленай рыбы. Аўгустын Цюнгель, 1486 г.
**Манета ў рота рыбы** — падзея евангельскага апавядання, адзін з цудаў Ісуса Хрыста.

Біблейскае апавяданне
---------------------

Страву з Тылапіі часта падаюць у рэстаранах Тыберыі як ***рыбу апостала Пятра***
Падзея запісана ў Евангеллі ад Матфея 17:24-27. Паводле Евангелля, калі Ісус і  яго вучні прыбылі ў Капернаум, зборшчык падаткаў на храм прыйшоў да апостала Пятра і спытаў: *«Настаўнік ваш ці не дасць дыдрахмы?»* Падатак складаўся з двух драхмаў (дыдрахмы). У гэтым пытанні была спакуса на Божую сутнасць Ісуса. Калі, Ён адмовіцца плаціць падатак, Яго абвінавацяць у знявазе да Храма. А ў тым выпадку, калі Ён заплоціць абавязковы храмавы падатак, фарысеі перад народам будут казаць, што Ісус — звычайны чалавек, бо ад падатку вызваляліся святары і прарокі.

Пётр адказаў, што ён заплаціць за сябе і за Настаўніка. Калі Пётр прыйшоў у дом, дык Ісус спытаў у Пятра: *«Як табе здаецца, Сымон? цары зямныя з каго бяруць мыта ці падатак? ці з сыноў сваіх, ці з чужых?»*

На адказ Пятра, што з чужых, Ісус сказаў, што сваі тады вольныя ад падатку. Ісус працягнуў: *«Але каб нам не спакусіць іх, ідзі на мора, закінь вуду, і першую рыбіну, якая зловіцца, вазьмі; і, адкрыўшы рот ёй, знойдзеш статыр; вазьмі яго і дай за Мяне і за сябе.»* Статыр — манета ў чатыры драхмы, — з'ўлялася падаткам за двух чалавек.

Хоць Біблія не называе рыбу, якую злавіў Пётр, але Тыляпіі часам называюць як ***рыбу Святога Пятра***.

| ⛭Цуды Ісуса Хрыста |
| --- |
| Вылячэнне | 
* Жанчына з крывацячэннем
* Сляпы ў Віфсаідзе
* Сляпы ад нараджэння
* Сляпы Вартымей
* Два сляпыя ў Галілеі
* Слуга цэнтурыёна
* Пракажоны
* Дзесяць пракажоных
* Глуханямы з Дзесяціграддзя
* Хворы на вадзянку
* Жыхары Генісарэта
* Згорбленая жанчына
* Цешча Пятра
* Паралізаваны ў Віфездзе
* Паралізаваны ў Капернауме
* Сын царадворца
* Служка з адсечаным вухам
* Мужчына з завялай рукой

 |  |
| Выгнанне бесаў | 
* Сляпы і нямы
* Хлопчык
* Дачка хананіянкі
* Мужчына ў сінагозе Капернаума
* Герасінскі беснаваты
* Нямы
* На заходзе сонца

 |
| Уваскрэсенне памерлых | 
* Сын удавы з Наіна
* Дачка Іяіра
* Лазар

 |
| Кантроль над прыродай | 
* Лоў рыбы
* Манета ў роце рыбы
* Насычэнне мноства людзей
* Праклён смакоўніцы
* Вяселле ў Кане
* Суцяшэнне шторму
* Праабражэнне Ісуса
* Хаджэнне па вадзе

 |
**Тыбурцінская брама** (сёння італ.: Porta San Lorenzo, таксама італ.: Porta Taurina) — брама Аўрэліянскай сцяны ў Рыме.

Праз браму праходзіла Тыбурцінская дарога, сёння *Via Tiburtina Antica*, якая вяла ў Цібур, пазней Цівалі. Сваю сучасную назву дарога атрымала ад базілікі Сан-Ларэнца-фуоры-ле-Мура.

Тыбурцінская брама з'яўляецца ў аснове манументальнай аркай, пабудаванай з траверціну з Цівалі, у якой злучаліся тры вадаправоды *Aqua Iulia*, *Aqua Marcia* і *Aqua Tepula*, якія перасякалі Тыбурцінскую дарогу.

Арка была пабудавана пры імператары Аўгусце ў 5 годзе да н.э. Пры будаўніцтве ў 271 годзе Аўрэліянавай сцяны арка была ўбудавана ў сцяну, былі дабудаваны 2 абарончыя вежы і такім чынам збудаванне стала гарадской брамай.

Літаратура
----------

* Filippo Coarelli: Rom. Ein archäologischer Führer. Zabern, Mainz 2000, S. 28-29, ISBN 3-8053-2685-8.
**Часавыя паясы Расіі**:  

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| USZ1 |      Калінінградскі час | MSK-1 (UTC+3) |
| MSK |      Маскоўскі час | MSK (UTC+4) |
| YEKT |      Екацерынбургскі час | MSK+2 (UTC+6) |
| OMST |      Омскі час | MSK+3 (UTC+7) |
| KRAT |      Краснаярскі час | MSK+4 (UTC+8) |
| IRKT |      Іркуцкі час | MSK+5 (UTC+9) |
| YAKT |      Якуцкі час | MSK+6 (UTC+10) |
| VLAT |      Уладзівастоцкі час | MSK+7 (UTC+11) |
| MAGT |      Магаданскі час | MSK+8 (UTC+12) |

**Уладзівастокскі час** (VLAT) — часавы пояс, які адрозніваецца ад UTC на 11 гадзін (UTC+11) і на 7 гадзіны ад маскоўскага часу (MSK+7). Гэта афіцыйны час у цэнтральнай частцы Якуціі (уключаючы Новасібірскія астравы), у Прыморскім і Хабараўскам краях, у Яўрэйскай аўтаномнай вобласці і на востраве Сахалін.

Асноўныя гарады: 

* Уладзівасток
* Камсамольск-на-Амуры
* Хабараўск
* Южна-Сахалінск
Мужчынскія паліто, 1872 год **Паліто** (фр.: paletot) — від зімовай і/або дэмісезонныя верхняй вопраткі доўгага крою. Звычайна паліто па даўжыні бываюць да і ніжэй калена.

Гісторыя паліто
---------------

Рознага роду сукенкаі і паліто, якія маюць даўжыню ніжэй калена, вядомыя досыць даўно, і звычайна выкарыстоўваліся як афіцыйнае адзенне, дэманструючы сацыяльны статус яго ўладальніка, а таксама ў якасці ваеннай уніформы. У XVII стагоддзі паліто ўваходзіць у шырокую моду і становіцца папулярна сярод прадстаўнікоў розных класаў насельніцтва.

Гл.таксама
----------

* Гальштук

Зноскі
------

1. ↑  Слоўнік іншамоўных слоў : у 2 т. / А. М. Булыка. — Мінск : БелЭн, 1999.  — Т. 2 : М-Я. — 1999. — 736 с. — ISBN 985-11-0153-2, С.150

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 12406386z · GND: 4207073-9 · LCCN: sh85027508 |
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Казлова.
**Паліна Фёдараўна Казлова** (8 сакавіка 1928, в. Сідаравічы, Чачэрскі раён, Гомельская вобласць — 2014, в. Сідаравічы) — беларускі работнік сельскай гаспадркі (свінарка), Герой Сацыялістычнай Працы (1966).

Біяграфія
---------

Калі пачалася Валікая Айчынная вайна, на фронт пайшоў бацька Паліны і двое старэйшых братоў. У 1944 годзе ад голаду і нягод памерла маці.

Пасля вызвалення роднай вёскі стала працаваць у калгасе «Чырвоны Кастрычнік», прымала ўдзел у аднаўленні гаспадаркі. У канцы 1940-х гадах у калгасе з’явілася жывёлагадоўчая ферма, куды прыйшла працаваць цялятніцай.

У 1966—1970 гадах стала лепшай па прафесіі ў раёне і адной з лепшых у вобласці. У 1972—1983 гг. узначальвала саўгасную свінаферму, арганізавала работу па стварэнні высокапрадуктыўнага пагалоўя свінаматак, прымала актыўны ўдзел у пераводзе жывёлагадоўлі на прамысловую аснову, спрыяла ўкараненню прагрэсіўных формаў арганізацыі працы жывёлаводаў. У гады наступных пяцігодак калектыў, які ўзначальвала П. Ф. Казлова, нарошчваў аб’ёмы прадукцыі і дапамагаў саўгасу заставацца адной з лепшых гаспадарак вобласці.

У 1971—1975 гадах з’яўлялася дэпутатам Вярхоўнага Савета БССР, мясцовых Саветаў дэпутатаў працоўных.

Узнагароды
----------

Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР ад 22 сакавіка 1966 года за дасягнутыя поспехі ў развіцці жывёлагадоўлі, павелічэнні вытворчасці і нарыхтовак мяса, малака, яек, шэрсці і іншай прадукцыі Паліне Фёдараўне Казловай было прысвоена званне Героя Сацыялістычнай Працы з уручэннем ордэна Леніна і залатога медаля «Серп і Молат».

За вялікія поспехі, дасягнутыя ў развіцці сельскай гаспадаркі і выкананні заданняў восьмай пяцігодкі па вытворчасці і продажу дзяржаве прадуктаў жывёлагадоўлі, была ўзнагароджана ордэнам Кастрычніцкай Рэвалюцыі.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская ССР : кароткая энцыклапедыя : у 5 т. — Мінск, 1981. — Т. 5. — С. 268.
* Белорусская ССР : краткая энциклопедия : в 5 т. — Минск, 1982. — Т. 5. — С. 305.
* Памяць : Чачэрскі раён. — Мінск, 2000. — 622 с. C. 510.
* Регионы Беларуси : энциклопедия : в 7 т. — Минск, 2012. — Т. 3, кн. 1 : Гомельская область. — С. 331.
* Твои герои, Беларусь! Герои Социалистического Труда : биографический справочник. — Минск, 2014. — С. 123.
* Трудовая гвардия Гомельщины / [составители: А. М. Иванисов, А. А. Костюченко, А. М. Шныпарков]. — Минск, 1986. — С. 136—139.
У паняцця ёсць і іншыя значэнні, гл. Маяк (значэнні).
Маяк у Нарвегіі
Маяк на канцы свету ва Ушуаі, Аргенціна
**Маяк** — сродак абсталявання марскіх шляхоў у выглядзе капітальнага будынка вежавага тыпу, прызначанага для пазначэння небяспечных месцаў, праходаў для суднаў. Гэты будынак валодае яркай кантраснай афарбоўкай, якая візуальна вылучае яго на фоне навакольнай мясцовасці. Маякі абсталёўваюцца моцнай крыніцай святла і, як правіла, забяспечваюцца аптычнымі сродкамі для ўзмацнення светлавога сігналу, каб быць добра прыкметнымі і ў начны час.

Маяк можа таксама падаваць судам гукавыя сігналы і перадаваць радыёсігнал, каб выконваць сваю функцыю і ва ўмовах недастатковай бачнасці (часавы, як падчас туманоў, або сталай — напрыклад, выкліканай умовамі рэльефа мясцовасці).

З-за ўжывання сучасных навігацыйных тэхналогій, роля маякоў як навігацыйнага сродку крыху знізілася, і ў цяперашні час колькасць працоўных маякоў ва ўсім свеце не перавышае 1500.

Літаратура
----------

* Маяк // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 10: Малайзія — Мугаджары / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2000. — Т. 10. — 544 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0169-9 (т. 10).

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Маяк

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Giant Bomb |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Вялікая нарвежская · Вялікая расійская (старая версія) · Бракгаўза і Эфрона · Ваенная Сыціна · Кругасвет · Малы Бракгаўза і Эфрона · У. Даля · Britannica (онлайн) · Universalis |
| Нарматыўны кантроль | BNF: 119330900 · GND: 4035481-7 · LCCN: sh85076918 · NDL: 00573146 · NKC: ph303430 |
**Палітонім** (стар.-грэч. πολιτική «дзяржаўная дзейнасць» і όνυμα — імя, назва), або **палітнонім** — назва ўсіх грамадзян той ці іншай дзяржавы, усяго насельніцтва пэўнага адміністрацыйнага рэгіёна, вытворнае ад назвы дзяржавы або рэгіёна, напрыклад, нігерыйцы, амерыканцы, савецкі народ, расіяне, татарстанцы, казахстанцы, кітайцы.

Палітонім указвае на палітычную прыналежнасць людзей без уліку іх этнічнай, сацыяльнай і любой іншай ідэнтычнасці. Напрыклад, пад тэрмінам «бельгійскі народ» разумеюць усіх грамадзян Бельгіі, хоць ён падзяляецца на дзве самастойныя супольнасці — валонаў і фламандцаў, якія маюць свае дзяржавападобныя нацыянальныя тэрытарыяльныя адзінкі з уласнай палітычнай сістэмай (уключна з палітычнымі партыямі), розныя дзяржаўныя мовы і асобныя прадстаўніцтвы ў некаторых органах Еўрасаюза. Тое ж самае на англійскай мове азначае слова «russians», якое выкарыстоўваецца не толькі для пазначэння рускіх, але і ўсіх грамадзян Расійскай Федэрацыі (а раней — СССР), хоць ў Расіі існуе больш за сто этнасаў. У Беларусі назва тытульнага народа ўжываецца таксама ў якасці палітоніма, абазначае ўсіх грамадзян краіны без увагі на этнічную прыналежнасць.

Літаратура
----------

* *Яценко Н. Е.* Толковый словарь обществоведческих терминов. — СПб.: Лань, 1999. — 528 с. — ISBN 5-8114-0167-1
* Терминологический словарь библиотекаря по социально-экономической тематике. — СПб: Российская национальная библиотека, 2011. — 136 с.
Анты
**Анты** (мн.л. лац.: antae, магчыма ад *ante* — «перад, наперадзе») — у архітэктуры выступы падоўжных сцен будынка, якія атачаюць абодва бакі ўваходу і адначасова выконваючыя функцыю апоры для карніза. Найбольш часта сустракаюцца ў пранаасах старажытнагрэчаскіх храмаў, тып якіх адсюль і атрымаў найменне «храма ў антах». Пры наяўнасці калон паміж антамі, як, напрыклад, у фасадным порціку, пра калоны гавораць, што яны *у антах*.

У адрозненне ад калон ці слупоў, якія падтрымліваюць, анты ўбудоўваліся прама ў сцены храма. Сваім паходжаннем яны абавязаны вертыкальна пастаўленаму бярвенню ў ранніх, прымітыўнага тыпу, грэчаскіх палацах і храмах, — тыпу палаца ў Тырынфе ці Храма Геры ў Алімпіі. Выкарыстоўваліся ў якасці апорных канструкцый для падтрымання даху (бэлек даху) з тым, каб асноўная вага не прыпадала на сцены, збудаваныя з непаленай цэглы ці як цагляны мур на гліняным растворы. Пазней, паколькі матэрыялы для ўзвядзення сцен сталі досыць трывалымі для падтрымання апорнай структуры будынка, анты ператварыліся ў дэкаратыўны элемент.

Гл. таксама
-----------

* Храм
* Архітэктура Старажытнай Грэцыі

Літаратура
----------

* *Якимович, Ю. А.* Зодчество Белоруссии XVI — середины XVII в. — Минск, 1991.

Спасылкі
--------

* Лагатып Вікісховішча На Вікісховішчы пакуль няма медыяфайлаў па тэме, але Вы можаце загрузіць іх
**Мітрафан Іванавіч Зіньковіч** (14 чэрвеня 1900, вёска Пячары, Касцюковіцкі раён, Магілёўская вобласць — 24 верасня 1943) — савецкі военачальнік, Герой Савецкага Саюза (пасмяротна).

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў вёсцы Пячары, Касцюковіцкага раёна Магілёўскай вобласці. Беларус.

У маі 1919 года быў мабілізаваны ў шэрагі Чырвонай Арміі. Неўзабаве пасля прыбыцця да месца службы збег дадому. У жніўні ізноў быў мабілізаваны ў войска, і праз два месяцы зноў збег. Да чэрвеня 1920 года працаваў шахцёрам на Данбасе, затым зноў быў мабілізаваны ў Чырвоную Армію. У жніўні таго ж года быў накіраваны на навучанне ў 14-ю пяхотную школу, пасля заканчэння якой у верасні 1923 года быў прызначаны камандзірам аддзялення ў асобны радыёбатальён. У далейшым, займаючы розныя камандныя пасады і скончыўшы ў 1933 годзе Ваенную акадэмію РСЧА імя М. В. Фрунзэ, прайшоў шлях да начальніка аўтабранятанкавых войскаў (АБТВ) Паўночна-Заходняга фронту. На гэтай пасадзе ўдзельнічаў у паходзе Чырвонай арміі ў Заходнюю Беларусь (верасень 1939 г.) і савецка-фінскай вайне.

Вялікую Айчынную вайну М. І. Зіньковіч сустрэў на пасадзе начальніка АБТВ 17-й арміі Забайкальскай ваеннай акругі. У маі 1942 года назначаны начальнікам штаба 3-й танкавай арміі. У жніўні таго ж года ў складзе Заходняга фронту армія ўдзельнічала ў контрудары па 2-й нямецкай танкавай арміі ў раёне горада Казельск.

У студзені 1943 года быў прызначаны камандзірам 12-га танкавага корпуса. Пад камандаваннем М. І. Зіньковіча корпус удзельнічаў у Астрагожска-Расашанскай, Харкаўскай наступальных аперацыях, вызваленні гарадоў Валкі, Мерэфа, Росаш, Чугуеў, Харкаўскай абарончай аперацыі. За адзнаку ў ходзе Арлоўскай наступальнай аперацыі 12-й танкавы корпус быў ператвораны ў 6-ы гвардзейскі танкавы корпус.

У ходзе Бітвы за Дняпро генерал-маёр танкавых войскаў М. І. Зіньковіч пісьменна і рашуча камандаваў падначаленымі войскамі, якія дзейнічалі на кірунку галоўнага ўдару 3-й гвардзейскай танкавай арміі. Знаходзячыся ў баявых парадках танкавых брыгад, кіраваў фарсіраваннем Дняпра і захопам плацдарма. 24 верасня 1943 г. у баях за Дняпро быў смяротна паранены і неўзабаве памёр. Пахаваны ў горадзе Прылукі.

17 лістапада 1943 г. указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета СССР за ўмелае кіраўніцтва танкавым корпусам і праяўленыя пры гэтым рашучасць, мужнасць і гераізм генерал-маёру Зіньковічу Мітрафану Іванавічу было пасмяротна прысвоена званне Героя Савецкага Саюза.

Зноскі
------

Літаратура
----------

* Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: Белэн, 1999. — С. 72. — 608 с.: іл. — ISBN 985-11-0279-2

Спасылкі
--------

* Мітрафан Іванавіч Зіньковіч на сайце «Героі краіны»

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Героі краіны |
| Слоўнікі і энцыклапедыі | Сучаснай Украіны |
**Антуа́н Мартэ́ль** (фр.: Antoine Martel; 1899—1931) — французскі мовазнаўца, славіст, прафесар універсітэта ў Лілі (Францыя).

Біяграфія
---------

Копія тытульнай старонкі «La langue polonaise dans les pays ruthènes: Ukraine et Russie Blanche 1569—1667». Зроблена з асобніка, які захоўваецца ў Беларускай бібліятэцы і музеі імя Францішка Скарыны, Лондан.
Антуан Мартэль прытрымліваўся левых хрысціянскіх ідэй. Ён цікавіўся і працаваў з культурамі і мовамі Усходняй Еўропы, і выдатна валодаў польскай і рускай мовамі, а таксама вывучаў і валодаў украінскай і беларускай. У 20-я гады XX стагоддзя ён быў адным з першых у Францыі даследчыкаў, хто ўжыў комплексны аўтаномны падыход да вывучэння ўкраінскай і беларускай моў, якімі цікавіўся перадусім у гістарычнай перспектыве. Хоць асноўныя працы даследчыка прысвечаныя польскай і рускай мовам, Антуан Мартэль досыць поўна аналізуе ў іх сітуацыю з старабеларускай і стараўкраінскай мовамі, якія называе *«рутэнскай мовай»*.

У беларускім кантэксце асабліва цікавая і важная праца — *«La langue polonaise dans les pays ruthènes: Ukraine et Russie Blanche 1569/1667»* (бел.: Польская мова ў краінах Рутэніі: Украіна і Белая Расія 1569/1667), якая выйшла пасмяротна.

Мовазнаўца памёр ад сухотаў у 1931 годзе.

Галоўныя працы
--------------

* La langue polonaise dans les pays ruthènes: Ukraine et Russie Blanche 1569/1667. — Lille 1938.
* Michel Lomonosov et la langue litteraire russe. — 1933.

Зноскі
------

1. 1 2  *Bibliothèque nationale de France* Antoine Martel // data.bnf.fr: платформа адкрытых даных — 2011.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563'></a>

Спасылкі
--------

* Гарбацкі, У. Франкамоўная беларусіка лонданскай Скарынаўкі. «Новы час», 31 студзеня 2016.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| ⚙️  | 

| Нарматыўны кантроль |
| --- |
| BNF: 13008779q · GND: 1123539308 · ISNI: 0000 0001 0901 364X · LCCN: n2012027083 · NKC: kup20030000116705 · NTA: 126675805 · NUKAT: n2010054356 · SUDOC: 113989997 · VIAF: 52071376 |

 |
**Антыге́ны** — складаныя арганічныя рэчывы, якія пры паступленні ў арганізм чалавека і цеплакроўных жывёл выклікаюць спецыфічную імунную рэакцыю — утварэнне антыцелаў.

Уласцівасцямі антыгенаў валодаюць чужародныя для дадзенага арганізма бялкі і поліцукрыды, асабліва высокамалекулярныя. Як антыгены яны могуць быць агульныя для ўсіх асобін пэўнага віду арганізмаў (відавыя антыгены) або толькі для іх часткі (групавыя антыгены).

Ступень імунагеннасці  (руск.) (бел. антыгенаў, форма і вынік імуннага адказу  (руск.) (бел. які яны выклікаюць (утварэнне антыцелаў, клетачны імунітэт  (руск.) (бел. алергія, талерантнасць  (руск.) (бел.), залежаць ад ступені іх чужароднасці (філагенетычнай аддаленасці  (руск.) (бел.), хімічнай прыроды і малекулярнай будовы, дозы і формы увядзення ў арганізм і інш. фактараў. Імунная сістэма млекакормячых здольная распазнаваць да 106 антыгенаў.

Вызначэнне відавой і групавой прыналежнасці антыгенаў выкарыстоўваецца пры ўстанаўленні ступені роднасці арганізмаў, распрацоўцы вакцын і сываратак, пераліванні крыві, перасадках тканак, дыягностыцы хвароб  (руск.) (бел. у судовай медыцыне і інш.

Літаратура
----------

* Антыгены // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1996. — Т. 1. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0036-6 (т. 1).
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Кузняцоў.
**Уладзілен Аляксандравіч Кузняцоў** (20 лютага 1931, Пскоў — 31 студзеня 2008) — беларускі вучоны ў галіне геалагічных навук. Член-карэспандэнт Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі (1989), доктар геолага-мінералагічных навук (1973).

Біяграфія
---------

Скончыў Ленінградскі дзяржаўны ўніверсітэт (1955). У 1955—1959 гадах геолаг, старшы геолаг атрада Цэнтральнай партыі Цэнтральна-Казахстанскага геалагічнага кіравання. У 1959—1961 гадах старшы інжынер Інстытута геалагічных навук АН БССР, у 1961—1963 гадах галоўны інжынер, у 1963—1971 гадах вучоны сакратар лабараторыі геахімічных праблем АН БССР. У 1971—1994 гадах намеснік дырэктара па навуковай рабоце, з 1994 года загадчык лабараторыі Інстытута геалагічных навук Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Навуковая дзейнасць
-------------------

Навуковыя працы ў галіне геалогіі і геахіміі кайназоя. Выканаў даследаванні, звязаныя з праблемамі алювіяльных літагэнеза, геахімічнай карэляцыі, пошукам карысных выкапняў, геахіміі ландшафтаў. Раскрыў заканамернасці складу і ўмовы адукацыі сучасных і старажытных рачных адкладаў зямной кары Беларусі і іх металаноснасць. Распрацаваў спосаб пошуку карэнных руд па пахаваных алювіяльных арэолам рассейвання. Рэканструяваў абстаноўкі пародаутварэння ў неогене і антрапагене, абгрунтаваў канцэпцыі дыферэнцыяцыі рэчывы пры ападкавым літагэнезе і геахімічнай карэляцыі. Раскрыў навуковыя і практычныя аспекты вывучэння рачных далін. Вынікі даследаванняў і навуковыя рэкамендацыі садзейнічалі пошукаў і прагнозах карысных выкапняў, геалагічнай здымцы, рашэнні задач сельскай гаспадаркі, аховы здароўя, аховы навакольнага асяроддзя Беларусі. Працы па ацэнцы ўзаемасувязі ландшафтна-геахімічных умоў і узроўняў анказахворванняў з’явіліся асновай для развіцця медыцынскай геахіміі ў Беларусі. Даследаваў геахімічныя наступствы катастрофы на Чарнобыльскай АЭС, характар першаснага радыёактыўнага забруджвання тэрыторыі Беларусі, другасных працэсаў міграцыі і акумуляцыі радыёізатопаў, дынамікі іх формаў знаходжання.

Аўтар больш за 400 навуковых прац, у тым ліку 22 манаграфій.

Узнагароды
----------

Узнагароджаны ордэнам Дружбы народаў (1986), медалямі.

Асноўныя працы
--------------

* Геохимия аллювиального литогенеза. Мн. 1973.
* Геохимические поиски полезных ископаемых в речных долинах. Мн. 1976.
* Аллювиальные отложения Белоруссии. Мн. 1979.
* Геохимия речных долин. Мн. 1986.
* Радиогеохимия речных долин. Мн. 1996.
* Техногенные радиоактивные изотопы в ландшафтах Беларуси. Мн. 2000.

Зноскі
------

1. ↑  Кузнецов Владилен Александрович
2. ↑  Уладзілен Аляксандравіч Кузняцоў

Спасылкі
--------

* Уладзілен Аляксандравіч Кузняцоў у базе даных «История белорусской науки в лицах» Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа НАН Беларусі  (руск.)
У Вікіпедыі ёсць артыкулы пра іншых асоб з прозвішчам Мартынюк.

**Яраслаў Мартынюк** (нар. 20 лютага 1989, Вінніца, УССР) — украінскі футбаліст, паўабаронца харкаўскага «Металіста 1925».

Клубная кар’ера
---------------

Пачаў займацца футболам у родным горадзе Вінніца. Затым вучыўся ў львоўскім вучылішчы фізічнай культуры, дзе трэнерам быў Алег Родзін.

У чэмпіянаце Украіны дэбютаваў 19 лістапада 2006 года ў матчы «Чарнаморац» — «Карпаты» (1:0), выйшаўшы на замену на 84 хвіліне. Да канца другой паловы сезона 2012/13 гуляў на правах арэнды за кіеўскі «Арсенал». Дэбютаваў у першым жа матчы вясновай часткі сезона ў гульні супраць днепрапятроўскага «Дняпра». У студзені 2015 года разарваў кантракт з «Карпатамі» і пакінуў каманду ў статусе свабоднага агента.

23 лютага 2015 года пасля прагляду падпісаў кантракт з салігорскім «Шахцёрам». Сезон 2015 распачаў асноўным апорным паўабаронцам гарнякоў, але пазней страціў месца ў складзе, стаў толькі выхадзіць на замену. Па заканчэнні сезона кантракт з паўабаронцам было вырашана не падаўжаць, і ў лістападзе 2015 года Мартынюк пакінуў «Шахцёр». 

У сакавіку 2016 года далучыўся да ўзбецкага «Алмалыка», а ў ліпені 2016 года стаў іграком кіпрскага «Эрміса», дзе выступаў на працягу трох гадоў. У ліпені 2019 года вярнуўся ва Украіну, далучыўшыся да першалігавага львоўскага «Руха», якому дапамог выйсці ў Прэм’ер-лігу.

У ліпені 2022 года перайшоў у харкаўскі «Металіст 1925».

Міжнародная кар’ера
-------------------

У 2005—2008 гадах выступаў за юнацкія зборныя Украіны розных узростаў. У 2008 годзе выклікаўся таксама ў моладзевую зборную Украіны, але так і не з’явіўся на полі.

Зноскі
------

1. ↑  Yaroslav Martynyuk // Transfermarkt — 2000. Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070'></a>
2. ↑  Мартинюк залишив «Карпати»
3. ↑  Джурабаев и Мартынюк подписали соглашения с "Шахтером"
4. ↑  Футбол. Афанасьев, Чович и Мартынюк покинули солигорский "Шахтер"

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Тэматычныя сайты | Extratime.ie · FBref.com · FootballDatabase.eu · FootballFacts.ru · Sambafoot · Soccerbase (ігрок) · Soccerway · teams.by · playmarkerstats.com (ігрок) · Transfermarkt (ігрок) · worldfootball.net (ігрок) · Прэсбол · УАФ · УЕФА · УПЛ |
**Антуан Ленен** (Antoine Le Nain; 1588—1648) — французскі мастак, адзін з трох братоў Ленен.

Біяграфія
---------

Нарадзіўся ў 1588 годзе ў горадзе Лан.

Антуан быў трэцім з пяці сыноў заможнага селяніна і вінароба Ісаака Ленена (фр. Isaac Le Nain). Разам са сваімі малодшымі братамі некалькі гадоў навучаўся жывапісу, пакуль не адправіўся ў Парыж. Застаўся ў гэтым горадзе да канца жыцця, зрэдку наведваючы родных у Лане. У Парыжы далучыўся да братоў і з 1629 года жыў з імі ў абацтве Сен-Жэрмен-дэ-Прэ. Браты валодалі сумеснай майстэрняй, кіраваў якой Антуан. У 1629 годзе ён быў прыняты ў гільдыю Св. Лукі.

Разам з Луі і Мацье Антуан працаваў над упрыгожаннем знакамітай капліцы Юнай Дзевы ў Сен-Жэрмен-дэ-Прэ. У 1648 годзе ён стаў адным з першых членаў толькі што створанай Каралеўскай акадэміі жывапісу і скульптуры (фр. Académie royale de peinture et de sculpture).

Памёр раптоўна 25 мая 1648 года ў Парыжы праз два дні пасля смерці брата Луі. Работы мастака знаходзяцца ў многіх музеях свету, уключаючы Дэтройцкі інстытут мастацтваў, Лонданскую нацыянальную галерэю, De Young Museum (Сан-Францыска).

Браты не заўсёды падпісвалі свае творы, і да гэтага часу такія працы без аўтарства цяжка аднесці асабіста да кагосьці з іх.

Зноскі
------

1. ↑  Art UK — 2003. Праверана 16 кастрычніка 2015.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q7257339'></a>
2. ↑  Antoine Le Nain // Athenaeum Праверана 9 кастрычніка 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q32061534'></a>
3. ↑  Benezit Dictionary of Artists — OUP, 2006. — ISBN 978-0-19-977378-7<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q217595'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q24255573'></a><a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q1547776'></a>
4. ↑  RKDartists Праверана 21 жніўня 2017.<a href='https://wikidata.org/wiki/Track:Q17299517'></a>
| Трыццацігадовая вайна |
| --- |
| 
* Пльзень
* Ломніца
* Саблат
* Вестэрніцэ
* Белая Гара
* Віслах
* Вімпфен
* Хёхст
* Флерус
* Штатлон
* Брэда
* Дэсау
* Лутэр
* Штральзунд
* Вольгаст
* Франкфурт
* Магдэбург
* Вербен
* Брэйтэнфельд
* Лех
* Фюрт
* Альтэ Вестэ
* Лютцэн
* Ольдэндорф
* Нёрдлінген
* Вітштак
* Райнфельдэн
* Брайзах
* Хемніц
* Даўнс
* Ля Марфі
* Анекур
* Брайтэнфельд
* Данія і Нарвегія
* Ракруа
* Тутлінген
* Фрайберг
* Ютэрбаг
* Янкаў
* Хюлст
* Мергентхайм
* Нёрдлінген 2
* Цусмаргаўзен
* Ланс
* Прага
* Вестфальскі мір

 |

**Бітва пры Пльзені** — аблога Пльзеня, праведзеная чэшскімі пратэстантамі пад кіраўніцтвам графа Мансфельда. Гэта было першае значнае баявое сутыкненне Трыццацігадовай вайны.

Перадгісторыя
-------------

23 мая 1618 года, пратэстанцкае дваранства Прагі захапіла ўладу і выкінула каталіцкіх прадстаўнікоў у акно пражскай гарадской залы. Новы ўрад, створаны пратэстанцкай верхавінай запрасіла графа Мансфельда кіраваць усімі вайсковымі сіламі. Каталікі сталі пакідаць Прагу. Шматлікія з іх эвакуяваліся ў Пльзень, разлічваючы на тое, што гарадскія ўмацаванні дазволяць ім вытрымаць досыць доўгае вайсковае супрацьстаянне. Горад быў добра падрыхтаваны да доўгай аблогі, аднак умацаванні мелі невялікі гарнізон, а для артылерыі бракавала пораху. Мансфельд вырашыў захапіць горад да таго, як горад атрымае падтрымку звонку.

Аблога
------

19 верасня 1618 года армія Мансфельда дасягнула ўскраін горада. Абаронцы заблакавалі дзве з гарадскіх брамаў, а на трэціх вылучылі дапаўняльную ахову. Пратэстанцкая армія была занадта слабая, каб узяць замок штурмам, таму Мансфельд вырашыў узяць аблогай. 2 кастрычніка прыбыла пратэстанцкая артылерыя, але з-за малога калібру і невялікай колькасці, бамбардзіроўка мела невялікі эфект. Аблога працягнулася, пратэстанты штодня атрымлівалі падмацаванні, у той час як абложаныя адчувалі нястачу ў харчаванні і амуніцыі. Таксама, галоўны гарадскі калодзеж быў разбураны, а запасы воды хутка скончыліся.

Нарэшце 21 лістапада ў сцяне быў прабіты пралом, і пратэстанты ўвайшлі ў горад. Пасля некалькіх гадзін рукапашнай сутычкі горад быў у руках Мансфельда.

Наступствы
----------

Пасля захопу горада Мансфельд запатрабаваў 120.000 залатых гульдэнаў у якасці кантрыбуцыі і дапаўняльна 47.000 флорынаў за абяцанне не рабаваць і не спальваць горад.
Аднак, хутка Свяшчэнная Рымская імперыя і Баварыя сабралі значныя сілы і накіравалі да Пльзеня і Празе. Ізноў вылучаны чэшскі кароль Фрыдрых V хваляваўся перавагай сапернік а і загадаў арміі перагрупавацца і нападаць на варожыя арміі па асобку. У наступстве Фрыдрых V быў пакінуць усімі саюзнікамі і патрываў паразу ў бітве на Белай Гары.
**Міф дваццатага стагоддзя** (ням.: Der Mythus des zwanzigsten Jahrhunderts) — кніга Альфрэда Розенберга, тэарэтыка нацызму, асуджанага за злачынствы супраць чалавечнасці і іншыя злачынствы на Нюрнбергскім працэсе і пакаранага ў 1946 годзе.

Змест кнігі
-----------

Змест кнігі ўяўляе сабой сумесь расісісткай ілжэнавукі і містыцызму, якая сцвярджае, што арыйская раса ўзнікла ў Атлантыдзе, і што высакароднасць арыйскай расы апраўдвае заняволенне і нават масавае забойства не-арыйскіх рас.

Традыцыйна для нацыянал-сацыялістычнай ідэалогіі народы падзяляюцца на «здаровыя» і «нездаровыя», негатыўныя грамадска-гістарычныя з’явы тлумачацца змешваннем рас і засіллем яўрэяў, «заняпад мастацтва» супрацьпастаўляецца «арыйскай культуры».

Водгукі і ўплыў
---------------

Дзякуючы падтрымцы НСДАП, да 1944 года кніга была прададзеная тыражом больш за мільён асобнікаў. У 1937 годзе Гітлер прысудзіў Розенбергу Нямецкую нацыянальную прэмію за мастацтва і навуку. Аднак, асабісты архітэктар Гітлера Альберт Шпеер у сваіх успамінах пісаў, што Гітлер негатыўна адклікаўся аб кнізе Розенберга:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| "| Розенберг распрадаваў сваю 700-старонкавую кнігу «Міф дваццатага стагоддзя» сотнямі тысяч асобнікаў. У грамадскай думцы яна ўспрымалася як асноватворная праца партыйнай ідэалогіі, але Гітлер падчас такіх чаяванняў адклікаўся пра яе як «тынк, якую ніхто не зразумее», напісаную «нейкім вузкалобым прыбалтам са страшна ўскладненым спосабам мыслення». Ён усё дзівіўся, што такога роду кніга змагла займець такія тыражы: «Гэта ж крок назад, у сярэднявечныя паданні!» Не зразумела, ці дайшлі да Розенберга гэтыя прыватныя выказванні. | "|

У падвядзенні вынікаў Нюрнбергскага трыбунала, суддзя Роберт Джэксан назваў кнігу «маркотным трактатам, які прапагандуе новую і дзіўную нацысцкую рэлігію». Пітэр Вейрэк адзначае, што «Розенберг надакучае як неадукаванасцю, так і адукаванасцю, з'яўляючыся богам паўутвораных, на якіх шчырая тупасць і невыразная высакапарнасць вырабляюць уражанне». Камендант Асвенціма Рудольф Хёс заяўляў, што кніга Розенберга была адной з крыніц яго антысемітызму.

Забарона
--------

У Расійскай Федэрацыі кніга ўнесена ў Федэральны спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў пад №1648 рашэннем Сонцаўскага раённага суда г. Масквы ад 15 кастрычніка 2012 года.

У Беларусі кніга Розенберга не ўнесена ў Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў.

Зноскі
------

1. ↑  Roots of Nazi Ideology **(нявызн.)**. *Yad Vashem*.  Yad Vashem. Праверана 31 December 2022.
2. ↑  Veirech, с. 233
3. ↑  Шпеер А. Воспоминания. // Глава 7. Оберзальцберг — Смоленск: Русич; Москва: Прогресс, 1997
4. ↑  Summation Nuremberg War Crimes Trial **(нявызн.)**. *Famous Trials*.  Douglas Linder. Праверана 10 January 2023.
5. ↑  Veirech, с. 219
6. ↑  Gilbert с. 247

Літаратура
----------

* Peter Viereck (2003; originally published in 1941). *Metapolitics: From Wagner and the German Romantics to Hitler*. Transaction Publishers. ISBN 0-7658-0510-3
* \*Gilbert, GM (1961). "Nuremberg diary". New York : New American Library, 1961, c1947 430 p.

|  |  |
| --- | --- |
| ⚙️   Слоўнікі і энцыклапедыі | Britannica (онлайн) |
| Нарматыўны кантроль | GND: 4193911-6 · VIAF: 215235039 |